Астрономия

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Астрономия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12842</id>
    <revision>
      <id>5958006</id>
      <parentid>5939144</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T02:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378314" sha1="3dc71ytfj8lsps3udsvojsip59nko9d" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Астрономия''' (''нөҗүм гыйлеме'', {{lang-el|αστρονομία}}, ''αστρον'' — [[йолдыз]] һәм ''νόμος'' — [[канун]]) — [[күк йөзе]]ндә урнашкан барлык [[система]]ларны [[өйрәнү|өйрәнгән]] [[фән]]не һәм [[белем]] өлкәсен белдергән [[термин]]. Астрономия фәне — төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәрен]] һәм гомумән [[Галәм|галәмне]] өйрәнүче иң борынгы фәннәрнең берсе.

== Өйрәнелүче объектлар ==
{{seealso|Төркем:Астрономик объектлар}}
[[Рәсем:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|200px|thumb|Астрономияның замандаш [[корал]]ы - [[радиотелескоп]]лар комплексы|left]]
Астрономия төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәренең]] урынлашуын, хәрәкәтен, төзелешен, барлыкка килүен, эволюциясен, физик үзлекләрен һәм химик составын өйрәнә. Болар арасына [[Кояш]], [[Кояш системасындагы планеталар]] һәм аларның [[иярчен]]нәре, [[астероид]]лар, [[комета]]лар, [[метеорит]]лар, [[планет-ара матдә]], Кояш системасының тышындагы [[планета]]лар, [[томанлык]]лар, [[галактика]]лар һ.б. керә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/astronomiia-a85a51|title=Астрономия|date=2023-06-16|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spravochnick.ru/astronomiya/razdely_astronomii/|title=Разделы астрономии}}&lt;/ref&gt;

== Кыскача тарих ==
Астрономия борынгы заманнарда көнкүреш ихтыяҗларын ([[Календарь|календарьләр]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Навигация|навигация|ru|Навигация}} һәм [[Ел фасыллары|ел фасылларын]] фаразлау) канәгатьләндерү өчен барлыкка килгән. Беренче күзәтүләр [[Вавилон|Вавилонда]], [[Мисыр|Мисырда]] һәм [[Кытай|Кытайда]] алып барылган. [[Борынгы Греция|Борынгы Грециядә]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} йолдызлар өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[Клавдий Птолемей]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Урта гасырларда үсеш Көнчыгышта ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|ru|Абу Махмуд аль-Худжанди}} гигант секстант төзегән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Khujandi_BEA.htm|title=Khujandi|author=Glen Van Brummelen|language=en|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Такиюддин аш-Шами|Такиюддин аш-Шами|ru|Такиюддин аш-Шами}} [[Истанбул|Истанбулда]] зур [[обсерватория]] ачкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://muslimheritage.com/taqi-al-din-bio-essay/|title=Taqi al-Din Ibn Ma’ruf: A Bio-Bibliographical Essay|last=Nizamoglu|first=Cem|date=2008-06-26}}&lt;/ref&gt;) барган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яңарыш Чоры|Яңарыш Чоры|ru|Возрождение}} [[Николай Коперник|Коперникның]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|гелиоцентрик системасын|ru|Геоцентрическая система мира}}, [[Галилео Галилей|Галилейның]] [[Телескоп|телескопын]] һәм [[Кеплер кануннары|Кеплер кануннарын]] алып килгән. [[XX гасыр|XX гасырда]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} галактикаларны һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.

== Күзәтү методлары ==
[[Физика]] кебек эксперименталь фәннәрдән аермалы буларак, астрономия күбесенчә галәмдәге җисемнәрдән килгән [[Электромагнит нурланышы|элетромагнит нурланышын]] пассив күзәтүләргә таяна. Төп методларга {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Оптик астрономия|оптик|ru|Оптическая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Радиодулкыннар астрономиясе|радиодулкыннар|ru|Радиоастрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Инфракызыл астрономия|инфракызыл|ru|Инфракрасная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ультрашәмәхә астрономия|ультрашәмәхә|ru|Ультрафиолетовая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Рентген астрономиясе|рентген|ru|Рентгеновская астрономия}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гамма-астрономия|гамма-астрономия|ru|Гамма-астрономия}} керә. Аларның һәрберсе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Электромагнит спектры|спектрның|ru|Электромагнитный спектр}} махсус аерым диапазонын куллана.

== Танылган галимнәр ==
{{seealso|Төркем:Астрономнар}}

=== Борынгылык һәм антиклык астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} (як. [[190 ел (б. э. к.)]] – як. [[120 ел (б. э. к.)]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясе|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясен|ru|Прецессия равноденствий}} ачкан. 850 йолдыз өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән. [[Йолдызча зурлык]] төшенчәсен гамәлгә керткән. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sci.aha.ru/ALL/c14.htm|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;
* [[Клавдий Птолемей]] ([[87 ел|87]] – [[165 ел|165]]). Үзенең [[Әлмагест|«Әлмагест»]] әсәрендә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән. 48 йолдызлыкны каталоглаштырган. Фаразлаулар өчен җәдвәлләр төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hi-news.ru/eto-interesno/10-vazhnejshix-deyatelej-v-sfere-osvoeniya-kosmosa.html|title=20 важнейших деятелей в сфере освоения космоса|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Яңарыш чоры ===

* [[Николай Коперник]] ([[1473 ел|1473]] – [[1543 ел|1543]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|Галәмнең гелиоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән һәм нәтиҗәдә [[Гыйлем инкыйлабы|гыйлем инкыйлабына]] юл салган. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Тихо Браге]] ([[1546 ел|1546]] – [[1601 ел|1601]]). 20 елдан артык вакыт дәвамында планеталарның төгәл күзәтүләр алып барган. Кометаларның Айдан ераграк очуларын исбатлаган. Йолдызлар каталогын төзегән. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Галилео Галилей]] ([[1564 ел|1564]] – [[1642 ел|1642]]). [[Телескоп|Телескопны]] камилләштергән. [[Юпитер иярченнәре|Юпитерның иярченнәрен]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Венераның фазалары|Венераның фазаларын|ru|Фазы Венеры}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кояшта таплар|Кояштагы тапларны|ru|Солнечные пятна}},  [[Ай|Айда]] [[Тау|тауларны]] ачкан. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Яңа вакыт ===

* [[Иоһанн Кеплер]] ([[1571 ел|1571]] – [[1630 ел|1630]]). Планеталар хәрәкәтенең өч канунын төзегән. Кануннар {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эллиптик орбита|эллиптик орбиталарны|ru|Эллиптическая орбита}} аңлата.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Уильям Гершель|Уильям Гершель|ru|Уильям Гершель}} ([[1738 ел|1738]] – [[1822 ел|1822]]). [[Уран (планета)|Уран]] планетасын һәм аның иярченнәрен ачкан, [[Куш йолдыз|куш йолдызларны]] тикшергән, [[Галактика]] моделен төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skyatnightmagazine.com/space-science/famous-astronomers|title=50 of the greatest, most famous astronomers of all time|author=Iain Todd, Jess Wilder|date=2024-07-15|language=en|publisher=[[:en:BBC Sky at Night|«BBC Sky at Night» журналы сайты]]|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Хәзерге заман астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Эдвин Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} ([[1889 ел|1889]] – [[1953 ел|1953]]). [[Киек Каз Юлы|Киек Каз Юлыннан]] кала башка галактикаларның булуын исбатлаган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|Галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.calc.ru/197.html|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|publisher=&quot;Калькулятор&quot; порталы|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдмунд Галлей|Эдмунд Галлей|ru|Эдмунд Галлей}} ([[1656 ел|1656]] – [[1742 ел|1742]]). [[Галлей кометасы|Галлей кометасының]] перодик әйләнешен ачкан. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көньяк күк ярымшары|Көньяк күк ярымшары|ru|Южное небесное полушарие}} йолдызлары каталогын төзегән.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Басмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия журналлары|en:Category:Astronomy journals|ru:Категория:Астрономические журналы}}

=== Фәнни журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy &amp; Astrophysics|Astronomy &amp; Astrophysics журналы|ru|Astronomy &amp; Astrophysics}}. [[Европа|Аурупаның]] астрономия һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}} буенча рецензияләнүче алдынгы журналы. Ел саен меңләгән мәкалә нәшер итә.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guides.library.cornell.edu/c.php?g=735241&amp;p=10562952|title=Resources &amp; Tools for Astronomy Graduate Students: Top-5 astronomy journals|language=en|publisher=[[:en:Cornell University Library|Cornell University Library сайты]]|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astrophysical Journal|The Astrophysical Journal журналы|ru|The Astrophysical Journal}}. Астрофизика буенча иң өлкән һәм цитаталанучы журнал. Йолдызлар, галактика һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Космология|космология|ru|Космология}} турында сөйли.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astronomical Journal|The Astronomical Journal журналы|ru|The Astronomical Journal}}. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Күзәтү астрономиясе|Күзәтү астрономиясенә|ru|Наблюдательная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Планета системасы|планета системасына|ru|Планетная система}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Фундаменталь тикшеренү|фундаменталь тикшеренүләргә|ru|Фундаментальное исследование}} фокус ясый.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MRAS) журналы|ru|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society}}. [[Бөекбритания|Бөекбританиянең]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Royal Astronomical Society|Royal Astronomical Society|ru|Королевское астрономическое общество}} җәмгыяте журналы. Карау өчен ирекле форматта.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomische Nachrichten|Astronomische Nachrichten журналы|ru|Astronomische Nachrichten}}. Астрономия турындагы иң өлкән халыкара журнал, [[1821 ел|1821 елдан]] чыга. Яңалыклар һәм тикшеренүләр турында яза.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/078/416.htm|title=«Большая советская энциклопедия» сайты|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Популяр журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy|Astronomy журналы|ru|Astronomy}}. Фәнне яратучылар өчен астрономия турындагы иң популяр журналларның берсе. Тиражы 100 000 данә чамасы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp|title=CONSUMER MAGAZINES - SEARCH RESULTS|author=|date=|publisher=Alliance for Audited Media|lang=en|access-date=2016-09-13|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fabcas3.auditedmedia.com%2Fecirc%2Fmagtitlesearch.asp&amp;date=2014-04-18|archive-date=2014-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Мәкаләләре күзәтүләр һәм ачышлар турында. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://edu.zelenogorsk.ru/astron/journals.htm|title=Астрономические (и другие) Журналы|publisher=«&quot;Астро-Гид&quot; от Сергея Гурьянова» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hypernova.ru/zvezd/reference/thumbing_through_foreign_magazines|title=Обзор зарубежных астрономических журналов|publisher=«hypernova.ru — Сайт об астрономии и устройстве вселенной» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Sky &amp; Telescope|Sky &amp; Telescope журналы|ru|Sky &amp; Telescope}}. Фәнне яратучы астрономнар өчен ай саен чыга торган гид. Күк хариталары һәм күзәтмәләрне чыгара.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[«Звездочёт» журналы]]. [[Россия|Россиядә]] чыгарылган журнал. Йолдыз хариталары, күзәтүләр һәм астрономик вакыйгалар турында язган. [[2005 ел|2005 елдан]] нәшер ителми.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.libex.ru/detail/mag520183.html|title=Журнал Звездочет|language=ru|publisher=«libex.ru — Магазин, где можно не только купить, но и продать книги» сайты|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Земля и Вселенная» журналы|«Земля и Вселенная» журналы|ru|Земля и Вселенная}}. [[Россия|Россиядә]] [[1965 ел|1965 елдан]] чыга торган журнал. Фәнне һәм астрономияне популярлаштыруны берләштерә.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2026-02-13 |archivedate=2018-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102130039/http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ }}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләр ==
{{seealso|Төркем:Астрономия өлкәсендә бүләкләр|en:Category:Astronomy prizes|ru:Категория:Награды в области астрономии}}

=== Фундаменталь ачышлар өчен премияләр ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Шао премиясе|Шао премиясе|ru|Премия Шао}}. Астрономия, [[биология]], [[медицина]] һәм [[математика]] буенча ел саен бирелә торган 1,2 млн [[АКШ доллары|АКШ долларлы]] премия. [[Shaw Prize Foundation]] фонды тарафыннан бирелә.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Грубер премиясе|Грубер премиясе|ru|Премия Грубера}}. Космология, [[генетика]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Нейрофәннәр|нейрофәннәр|ru|Нейронауки}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Суд эшчәнлеге|суд эшчәнлеге|ru|Правосудие}} һәм [[хатын-кыз хокуклары]] буенча ел саен бирелә торган 500 мең АКШ долларлы премия. 
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Gold Medal of the Royal Astronomical Society|Gold Medal of the Royal Astronomical Society медале|ru|Золотая медаль Королевского астрономического общества}}. Астрономия буенча иң өлкән бүләкләрнең берсе ([[1824 ел|1824 елдан]] бирелә). Ел саен ике медаль бирелә: [[геофизика]], [[кояш физикасы]], [[кояш-җир физикасы]] яки [[Җирне өйрәнүче фәннәр]] буенча казанышлар өчен «G-медале» һәм астрономия, космология, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрохимия|астрохимиядә|ru|Астрохимия}} һ. б.ш. казанышлар өчен «А-медале».

=== Башка әһәмиятле премияләр ===
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Оешмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия оешмалары|en:Category:Astronomy organizations|ru:Категория:Астрономические организации}}

Нигез астрономик оешма төре буларак астрономик [[обсерватория]] булып тора.

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Халыкара астрономик союз|Халыкара астрономик союз|ru|Международный астрономический союз}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|European Astronomical Society|European Astronomical Society|en|European Astronomical Society}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Американың астрономик җәмгыяте|Американың астрономик җәмгыяте|ru|Американское астрономическое общество}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Британиянең Астрономик ассоциациясе|Британиянең Астрономик ассоциациясе|en|British Astronomical Association}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның көньяк обсерваториясе|Европаның көньяк обсерваториясе|ru|Европейская южная обсерватория}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter Array|ru|Atacama Large Millimeter Array}}.
* [[NASA]].
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның галәм агентлыгы|Европаның галәм агентлыгы|ru|Европейское космическое агентство}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|ru|Японское агентство аэрокосмических исследований}}.

=== Астрономик обсерваторияләр ===
{{seealso|Төркем:Астрономия обсерваторияләре|en:Category:Astronomical observatories|ru:Категория:Астрономические обсерватории}}
&lt;!-- {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1254933 }
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,p17,p131,p571}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! дәүләт
! административ-территориаль берәмлек
! нигезләнү датасы
|-
| ''[[:d:Q57314877|&quot;Johann Kepler&quot; Astronomical Observatory at &quot;Vasil Levski&quot; Secondary School]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q851855|Троян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673157|'s-Gravenwezel Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1116|Province of Antwerp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329984|1st Moscow Gymnasium Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616893|29PREMOTE Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616859|6ROADS Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Войнувко (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633493|6ROADS Observatory 2]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534457|7300 observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521865|A. Volta  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ланцо-д’Интельви]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607611|AAS Montsec observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536747|Abbey Ridge Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3499499|Stillwater Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607599|Abbeydale Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632275|ABObservatory, Rosarno]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348323|Abu Rayhan al-Biruni Observatory]]''
| [[Иран]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115521274|Achternholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Варденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633470|Ad Astra Sangos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алендин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522338|Adati observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Минамисома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633393|Adena Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633457|Adhara obsevatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q6503089|Law School of Sorocaba]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21015598|Adolphson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Монмет (Иллинойс)|Монмет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616886|AG_Sarajevo Observatory]]''
| [[Босния һәм Герцеговина]]
| [[Сараево]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380205|Ageo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Агео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518595|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116180210|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116181079|Ager observatory, Lleida]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537137|AGM Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q101625|Marrakech]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633476|AGP GUAM 4 observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632351|AHS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кастаик (Калифорния)|Кастаик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428828|Aichtal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Айхталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q407150|Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q113674179|Airali Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4698610|Airdrie Public Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207111|North Lanarkshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377102|Akashina observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4700351|Akashina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216038|Akou observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ако (шәһәр)|Ако]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632291|Al Sadeem Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521907|Al-Fulaij  observatory]]''
| [[Оман]]
| ''[[:d:Q4703565|Көньяк аль-Батинаһ]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632292|Al-Khatim Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7365682|Al-Khawarizmi Astronomy Complex]]''
| [[Малайзия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q102150392|Albanyà Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альбанья]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q115482368|Albigneux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Еан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607622|Albireo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инка (Балеар утраулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633550|Albox observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q175230|San Roque]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523282|Alder Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713632|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4713736|Aldershot Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q635274|Rushmoor]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q49458381|Alexander-Frantz-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115251189|Algarve Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Портимау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607602|Alginet Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхинет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1138010|Algonquin Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137160976|Ali Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536735|Alianza S4 observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1190309|Calingasta Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607525|Alicante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампельо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607550|Aljaraque Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхараке]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4730346|Allahabad Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q549937|Allegheny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Питтсбург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
|-
| ''[[:d:Q114659283|Allen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аллен (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Боб Дилан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633552|Almalex Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774015|Leeds]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523243|ALMO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падуле (Болонья)|Падуле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616903|Alnitak observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эл-Пуерто-де-Санта-Мария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616845|Alphard Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сатия (Бриндизи)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633512|Alston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1010527|Longridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607596|Alt emporda Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6157389|Urdanta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607541|Altamira observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| ''[[:d:Q28125102|Aguerche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607651|Altdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альторф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q53513403|Alte Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115268018|Altenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483482|Alter Satzberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632293|Althuraya Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Дөбәй]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533888|Altimira observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кото-де-Каса (Калифорния)|Кото-де-Каса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607576|Alto Turia astronomical center]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1689386|Altona Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1630|Altona]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452918|Altrincham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q915954|Trafford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379404|Altschwendt observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Альтшвендт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633537|Amanecer de Arrakis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алькала-де-Гвадаира]]
| 
|-
| ''[[:d:Q980524|Ametlla de Mar Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Л’Амеллья-де-Мар]]&lt;br/&gt;[[Каталония]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518612|Ametlla del Valles observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17591514|Can Reixac (Sant Gregori)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q243307|Amundsen–Scott South Pole Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11
|-
| ''[[:d:Q115607531|An Carraig Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q15262186|Newry, Mourne and Down]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616899|Ananjev observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1188807|Ananiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15149926|ancien observatoire astronomique de la Marine de Nantes]]''
| [[Франция]]
| [[Нант]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
|-
| ''[[:d:Q115521911|Andean Northern observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q990587|Nummi-Pusula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2446595|Anderson Mesa Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коконино (округ, Аризона)]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q57323489|Andromeda Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q115434992|Andromeda Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Мишкольц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2078697|Andrushivka Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Житомир өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4132917|Gal'chin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534465|Angel Peaks observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5183853|Creek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4762804|Angell Hall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18745365|Aniane astronomical observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Аньян (Франция)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4771048|Antares Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Фейра-ди-Сантана]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115632276|Antares MTM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Донато-Валь-ди-Комино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633452|Antares observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293544|Antelope Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беннетт-Спрингс (Колорадо)|Беннетт-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671353|Antibes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Антиб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021070|Antonín Bečvář observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Мост]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
|-
| ''[[:d:Q115633514|Anunaki Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340069|Anwar Damha observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521283|Anysllum observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607893|Anzio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лавинио (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632331|Aorangi Iti Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q616529|Apache Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Отеро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633403|Apex observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4780333|Apollo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]&lt;br/&gt;[[Дейтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633474|Appledorne Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5436048|Farnsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607536|Aravaca Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593318|Arbonne la Foret observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Арбонн-ла-Форе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522364|Arcadia observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q34819269|Arcardia Gas Field]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633486|Arcangel observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970850|Las Zocas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q631933|Arcetri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
|-
| ''[[:d:Q632629|Archenhold Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q158089|Трептов-Көпеник]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
|-
| ''[[:d:Q115536720|Arcturus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1085095|Manchester Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437585|Area 52 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124252170|AREA31 Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3481780|Shelburne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q102327045|Arecibo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]&lt;br/&gt;[[Пуэрто-Рико]]
| ''[[:d:Q640728|Arecibo]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-01
|-
| ''[[:d:Q115521870|Argelander Institute for Astronomy observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бонн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q9008673|Argentine Institute of Radio Astronomy]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2502677|Berazategui Partido]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q67665|Argentine National Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (провинция)|Кордоба (правинсә)]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q137739483|Argus Array]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4791381|Arizona Radio Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161158|Arkansas Sky Observatory, Petit Jean Mountain South]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q676709|Armagh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4792580|Armagh City, Banbridge and Craigavon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537121|Armilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q328720|armillary sphere]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633541|Arroyo Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q89205002|Miguel Arroyo Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633477|ART observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633485|Artemis Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11511783|Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Асахикава]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521910|ASC-Kislovodsk  observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251607|Ascot observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q723329|Ascot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4806069|Ashton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633479|Asociacion Astronomica de Cartagena]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20013217|Asociación Entrerriana de Astronomía]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736250|Assonet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2868272|Assonet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q745694|Assy-Turgen Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632654|ASTEP, Concordia Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q403127|Concordia Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329952|Asterion Observatorium]]''
| [[Россия]]
| [[Петрозаводск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607510|Astreo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Майрена-дель-Альхарафе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616837|Astro Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q15124|South Tyrol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616908|Astrocamp Manciano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537147|AstroCamp observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632258|AstroColauri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811559|Astrodomi Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607608|Astrognosis Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2920768|Bradwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4811610|Astronaut Memorial Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071780|Astronomical and Geophysical Observatory in Golovec]]''
| [[Словения]]
| [[Любляна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q571207|Astronomical Calculation Institute]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700
|-
| ''[[:d:Q3655956|Astronomical Center of Shumen University]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q181830|Шумен]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4071803|Astronomical Institute]]''
| [[Россия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115534450|Astronomical League Alpha  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7231465|Portal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348346|Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Урбана (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55360043|astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Порцио-Катоне]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071792|Astronomical Observatory A.L. Kekin]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов]]&lt;br/&gt;[[Ярыслау өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138512|Kekin High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314882|Astronomical Observatory and Planetarium &quot;Nicolaus Copernicus&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q748965|Varna]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-05-22
|-
| ''[[:d:Q57314885|Astronomical Observatory and Planetarium - Yambol]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186569|Ямбол]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314879|Astronomical Observatory at the Youth Center - Haskovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186254|Хасково]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159743|Astronomical Observatory Cosmos Dome]]''
| [[Япония]]
| [[Саката (шәһәр)|Саката]]&lt;br/&gt;[[Ямагата (префектура)|Ямагата]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-26
|-
| ''[[:d:Q10340072|Astronomical Observatory Dietrich Schiel]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Карлус (Сан-Паулу)|Сан-Карлус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12287719|Astronomical observatory Gabrovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q180131|Габрово]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q10340091|Astronomical Observatory in Alto da Sé]]''
| [[Бразилия]]
| [[Пернамбуку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346025|Astronomical Observatory in Belgrade]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q231352|Zvezdara City Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Белград]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q62391720|Astronomical Observatory in Kolonitskom plateau]]''
| [[Словакия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;2012&lt;br/&gt;2002
|-
| ''[[:d:Q83629457|Astronomical Observatory in Tradate]]''
| [[Италия]]
| [[Традате]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-13
|-
| ''[[:d:Q1426548|Astronomical observatory Leipzig]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1438054|astronomical observatory Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q11795173|Astronomical Observatory named after Professor Robert Głębocki]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-30
|-
| ''[[:d:Q1546378|Astronomical Observatory of Abruzzo]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;1893
|-
| ''[[:d:Q9051571|Astronomical Observatory of Cantabria]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9070089|Rocamundo]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115518215|Astronomical Observatory of Capannoli]]''
| [[Италия]]
| [[Капанноли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2034636|Astronomical Observatory of Capodimonte]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812
|-
| ''[[:d:Q48813284|astronomical observatory of Castelgrande]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1225428|Astronomical Observatory of Farra d'Isonzo]]''
| [[Италия]]
| [[Фарра-д’Изонцо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048250|Astronomical Observatory of Garraf]]''
| [[Испания]]
| [[Оливелья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4310642|Astronomical Observatory of Kharkov National University]]''
| [[Украина]]
| [[Харьков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4259552|Astronomical Observatory of Kyiv Shevchenko National University]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4259546|Lisniki]]''&lt;br/&gt;[[Киев өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071785|Astronomical Observatory of Kyiv University]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2065139|Astronomical Observatory of Lisbon]]''
| [[Португалия]]
| [[Алкантара (Лиссабон)|Алкантара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071787|Astronomical Observatory of Lviv University]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124288592|Astronomical Observatory of Moquegua]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113156657|Astronomical Observatory of Mount Deva]]''
| [[Испания]]
| [[Хихон|Gijón]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3966414|Astronomical Observatory of Padova]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
|-
| ''[[:d:Q3886764|Astronomical observatory of Palermo]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q52331441|Astronomical Observatory of Paraíba]]''
| [[Бразилия]]
| [[Параиба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071790|Astronomical Observatory of Saratov State University]]''
| [[Россия]]
| [[Сарытау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q90332578|Astronomical Observatory of the Infante D. Luís Geophysical Institute]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q10368164|Santo António]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q130261978|Astronomical Observatory of the National University of Asuncion]]''
| [[Парагвай]]
| [[Асунсьон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811644|Astronomical Observatory of the University of the Punjab]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116175|Astronomical Observatory of Trieste]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q4111356|Astronomical Observatory of Vilnius University]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071789|Astronomical Observatory St. Petersburg State University]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Ленинград өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607664|Astronomical Observatory University of Siena]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28852870|Astronomical Research Observatory, Charleston]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534470|Astronomical Research Westfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфилд (Иллинойс)|Вестфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521898|Astronomical Station Vidojevica]]''
| [[Сербия]]
| [[Бели Камен (Прокуплье)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61971732|Astronomical Tower in Clementinum Prague]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q748211|Old Town]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1722&quot; | 1722
|-
| ''[[:d:Q115523238|Astronomihagen observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1798136|Vormstad]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q751955|Astronomische Station „Tycho Brahe“]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Росток]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752059|Astronomisches Zentrum Schkeuditz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шкойдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24993636|Astronomy Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q127417763|Astronomy Club of Kosova]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q751953|Astronomy Station &quot;Samuel Heinrich Schwabe&quot;]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дессау-Рослау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348395|Astronomy tower of the Sorbonne]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q238723|Парижның V бүлгесе]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
|-
| ''[[:d:Q115518948|Astrophoton observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q758963|Audorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q119518513|Astrophysical Multimessenger Observatory Network]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21482490|Astrophysical Observatory of Javalambre]]''
| [[Испания]]
| [[Аркос-де-лас-Салинас]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114373369|Astrophysical Observatory of the College of Staten Island]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811698|Astrophysical Virtual Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607504|Astroshot Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дерри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125531220|AstroVal]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616910|AstroVal observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52743|Le Chenit]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633440|Atacama Desert Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607570|Atlante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Круз-де-Тенерифе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632337|ATLAS-MLO Auxiliary Camera]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q17091162|Waiākea-Uka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633413|ATLAS–CHL observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632336|ATLAS–HKO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632629|ATLAS–MLO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632288|ATLAS–SAAO observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132445399|ATLAS–TDO observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
|-
| ''[[:d:Q115536681|ATU Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Расселлвилл (Арканзас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671390|Augerolles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ожроль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4823603|Australia Telescope National Facility]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2608932|Australian Astronomical Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q11607380|Ayabe City Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380161|Ayabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523223|AZM Martinsberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q44996|Оксфорд инглиз теле сүзлеге]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616950|Bacau Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q179779|Bacău County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632284|Badalona Boreal observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521893|Badalona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521892|Badalozhnyj observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q527236|Badlands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квинн (Көньяк Дакота)|Квинн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643129|Bagdad observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Багдад (Аризона)|Багдад]]&lt;br/&gt;[[Багдад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842011|Bagnall Beach Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159781|Baja Astronomical Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Бая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4849191|Baker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523284|Bakersfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бейкерсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607524|Balbriggan Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q804704|Balbriggan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329954|Baldone Observatory]]''
| [[Латвия]]
| ''[[:d:Q12302779|Baldone Parish]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4851223|Ball State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115435753|Balzaretto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607657|Bamberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521267|Banyoles observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Баньолес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536705|Bar J Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q35729773|Lake Ashby]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114775103|Barao Geraldo observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q4866112|Barão Geraldo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4860399|Bareket observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q165867|Modi'in-Maccabim-Re'ut]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522347|Barfold observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q28931526|Glenhope]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616888|Barlad Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бырлад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4861433|Barnard Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Миссисипи)]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1850s
|-
| ''[[:d:Q115536752|Barred Owl Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q61038816|Ottawa Kanata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436190|Barton observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523242|BAS observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1333523|Bassano Bresciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бассано-Брешано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716556|Bastia observatory]]''
| [[Италия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115522298|Bastidan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Бастид-де-Журдан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4079245|Batabat Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| [[Нахчыван Автономияле Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q920874|Zangezur Mountains]]''&lt;br/&gt;[[Урдабад]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q388081|Shahbuz District]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q113728991|Baugy observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Божи (Уаза)|Божи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q812311|Bavarian Public Observatory Munich]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q533054|Berg am Laim]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1523383|Giesing]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q115537142|Baxter Garden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q160642|Salisbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521879|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q15122768|Neuhütte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161360|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпигелау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4874517|Bayfordbury Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4874515|Bayford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522359|BDI observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бангор (Морбиан)|Бангор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607597|Beaconsfield Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1769761|Penn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632257|Beato Ermanno Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q28912995|Annual Fair at Santa Maria Dell'Impruneta in Florence]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4880086|Beersel Hills Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q692168|Beersel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28857292|Begues Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бегес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4880928|Behlen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439299|Beijing Ancient Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q11065250|Jianguomen Subdistrict]]''
| data-sort-value=&quot;1442&quot; | 1442
|-
| ''[[:d:Q19596034|Beijing Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521266|Beilen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Белен (Мюнстер)|Белен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632302|Beimian Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673509|Beine-Nauroy Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бен-Норуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253804|Belesta observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Белеста (Арьеж)|Белеста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521902|Bellavista observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607642|Bellino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Беллино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3658227|Belogradchik Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q407234|Белоградчик]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453303|Bendestorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q31909785|Bendestorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616846|Beppe Forti Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3904612|San Giovanni Evangelista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434611|Bergen-Enkheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329953|Bergisch Gladbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536721|Berkeley Heights observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q820857|Berkeley Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q698950|Berlin Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456098|Berlin-Babelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521887|Bernezzo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522345|Berri observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1785372|City of Monash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521289|Berta observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616948|Berthelot Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Дженерал-Бертело (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q844282|Besançon Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Безансон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113833711|Besely Observatory]]''
| [[Мадагаскар]]
| ''[[:d:Q121816680|Besely]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536757|Beta Orionis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537125|Betera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54939|Province of Valencia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4899457|Beverly-Begg Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q32188005|Dunedin City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632270|BiAnto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мелара (Потенца)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436133|Bibai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Бибай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q858519|Big Bear Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437454|Big Cypress Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Лодердейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633330|Big Water observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биг-Вотер (Юта)|Биг-Вотер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521268|Bigmuskie observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Момберчелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607777|Bilbao Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Билбао]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773891|Biosphere 2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632321|Birch Forest Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q121911|Huairou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632330|Birkdale observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4916392|Birkdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4087274|Bisei Spaceguard Center]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4917283|Bisei]]''&lt;br/&gt;[[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329955|Bishop Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q179351|City of Westminster]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836
|-
| ''[[:d:Q114452988|Bishopstoke observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2482964|Bishopstoke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534482|Bixhoma observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биксби (Оклахома)|Биксби]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633401|BKH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фиррингтон-Вилледж (Төньяк Каролина)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134873621|Black Birch Astrometric Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q114452603|Black Birch Station]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4921313|Black Moshannon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632343|Black Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Алтос-Гилс (Калифорния)|Лос-Алтос-Гилс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239602|Blackberry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Порт-Аллен (Луизиана)|Порт-Аллен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534458|BlackBird observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607508|Blackrock Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Корк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521895|Blanes observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607515|Blanquita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638085|Blauvac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бловак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19962703|Bleien Radio Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q64267|Gränichen]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115523293|Blue Canyon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4928940|Blue Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4929429|Blue Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632328|Blue Mountains Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437026|Boambee observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4931248|Boambee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737327|Boca Raton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бока-Ратон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518623|Bocholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бохольт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20947988|Bohyunsan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12625594|Hwabuk-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021061|Boleslav Tecla Observatory in Moravská Třebová]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1000078|Моравска-Тршебова]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4090803|Bolivian National Observatory at Tarija]]''
| [[Боливия]]
| [[Тариха]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-14
|-
| ''[[:d:Q115521271|Bollwiller observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Больвиллер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886755|Bologna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662593|Boltwood Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4442642|Stittsville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482567|Bolzaneto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q261570|Bolzaneto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607520|Bootes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Боэсильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633544|BOOTES-2 Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2206|Algarrobo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2718147|Bordeaux Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Флуарак (Жиронда)|Флуарак]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115518635|Borken observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113661918|Bornheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Борнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795174|Borowiec Astrogeodynamic Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Борувець (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25466770|Bosianu Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126583|Bosscha Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q10388|West Bandung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4948334|Boswell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632263|BOSZA Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q594019|Pécs District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346031|Bothkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шлезвиг-Һольштейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533886|Boulder Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гидден-Медоус (Калифорния)|Гидден-Медоус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4951334|Bowman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q895961|Boyden Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q160284|Free State]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q114662564|Boyeros Observatory]]''
| [[Куба]]
| [[Һавана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131160150|Brackett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Клермонт (Калифорния)|Клермонт]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115241342|Bradbury observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стоктон-он-Тис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4954996|Bradley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955125|Bradstreet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955345|Braeside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673138|Bray-et-Lû observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бре-э-Лю]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6621362|Brazil National Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4008878|Vasco da Gama]]''
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-04-14
|-
| ''[[:d:Q115616958|Bredenkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бремен җире]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523236|Breitenweg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518930|Brelingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237298|Bremen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Bremen|Бремен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1580885|Brera Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Милан]]
| data-sort-value=&quot;1764&quot; | 1764
|-
| ''[[:d:Q115616850|Brescia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Брешия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456189|Breslau observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Вроцлав|Вротслав]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523245|Brignoles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бриньоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293532|Brixiis Astronomical Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q916980|Kruibeke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021065|Brno Observatory and Planetarium]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q2925830|Brno-střed]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522335|Brooklyn Park observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бруклин-Парк (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4974973|Brooks Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4975038|Brooks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315632|Brorfelde Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q503159|Holbæk Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607580|Brownstown Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q183544|County Meath]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728445|Bruno Zugna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340075|Brusque observatory]]''
| [[Бразилия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607577|Brynllefrith Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q1024900|Pontypridd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616838|BSA observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q130270|Cuneo International Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607658|BSCR Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632661|BSH Byulsem Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4100464|Bucharest Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4983431|Bucknell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17512585|Buehler Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Дейви]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115523272|Buenaventura Suarez observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q4811974|La Punta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40153566|Building 20]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3114194|La Cité-Limoilou]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456309|Burgsolms Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вецлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607605|Burjassot Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бурхасот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773870|Burke-Gaffney Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Һәлифәкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536738|Burleith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366423|Burlington observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366636|Burlington remote site Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632344|Burnt Tree Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4968747|Bristol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456623|Burwash observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5001038|Burwash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607518|Busot observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65143690|Buthiers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бютье (Сена һәм Марна)|Бютье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523280|Byrne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q280475|Santa Ynez River]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56389791|Bükki Star]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q659732|Répáshuta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5006411|C. E. K. Mees Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-08
|-
| ''[[:d:Q115518217|Ca del Monte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Павия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633535|Cademuir Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15206735|Cagliari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кальяри]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115521262|Caimari observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521894|Cala d'Hort observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1366394|Es Cubells]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14875583|Calais Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кале (Мэн)|Кале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1026264|Calar Alto Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хергаль]]&lt;br/&gt;[[Бакарес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633542|Calar Alto TNO Survey]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115523266|Calar Alto-CASADO observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633546|Calar Alto-Schmidt observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116161298|Calarreona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642211|Calgary observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632628|Caloundra West observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5023895|Caloundra West]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536694|Calvin College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грәнд-Рәпидс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534441|Calvin M. Hooper Memorial observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гайд-Парк (Юта)|Гайд-Парк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18205781|Calvin-Rehoboth Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q700050|Rehoboth]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q114641955|Camarillo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348363|Camille Flammarion Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Жувизи-сюр-Орж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483874|Camorino observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69802|Camorino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886757|Campo Catino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуарчино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633455|Campo dos Amarais observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q22067942|Lagoa Azul]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56648694|Campo Imperatore Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115267967|Campocatino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Коллепардо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521261|Campomaggiore observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кампо Маҗоре (Рьети)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521909|Can Roig observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льягостера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633496|Cancelada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эстепона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348359|Canopus Hill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q373174|Cantonal observatory of Neuchâtel]]''
| [[Швейцария]]
| [[Нөшател]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-05-18
|-
| ''[[:d:Q115633356|Canvas View New Mexico Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536736|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633439|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q5035368|Capilla Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523227|Capricornus observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q876203|Csókakő]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607528|Caraquiz Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218164|Carbuncle Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грин (Род-Айленд)|Грин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536727|Carbuncle Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ковентри (Род-Айленд)|Ковентри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633539|Carda observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q29191|Villaviciosa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633509|Cardiff observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633459|Carina Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q652528|Sobradinho Esporte Clube]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437330|Carla Jane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарлот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518220|Carmelita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537140|Carpe-Noctem observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Навасеррада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607660|Carpione Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Кашиано-ин-Валь-ди-Пеза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523289|Carroll observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Барбара (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632279|Cartagena astronomical observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5047202|Carter Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q856010|Веллиңтон]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518629|Casal Lumbroso observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716995|Casalecchio di Reno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518936|Casasco observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161142|Cascade Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31555693|Cascade Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521908|Casellina observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523259|Casselman observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q681272|Casselman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728948|CAST Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тальмассонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537143|Castellon observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кастельон-де-ла-Плана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673950|Castelmartini observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q42107596|Castelmartini]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632281|Castle Fields Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1235307|Calne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522346|Castlemaine observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q260317|Castlemaine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523247|Castrofilippo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастрофилиппо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522300|Cat's Eye  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536773|Catalina 40&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1050214|Catalina Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1795684|Catania Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139803843|Catania Astrophysical Observatory &quot;A. Riccò&quot;]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q114373641|Catholic University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886766|Cavriana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавриана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437484|CBA Concord observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536715|CBA-East Observatory, Laurel]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Лорел (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633402|CBA-MM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q55092044|Bass Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536710|CBA-NOVAC Observatory,]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фронт-Роял (Виргиния)|Фронт-Роял]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523260|CCAT Trieste observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521856|CEAM observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537145|CEAMIG-REA Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Белу-Оризонти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536686|Cedar Drive Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5876520|Hofa Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162683|Cedar Glen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536722|Cedar Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3016895|Hanover Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607661|Celado, observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелло-Тезино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607584|Celbridge Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q41807260|Celbridge Community School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5057905|Celestial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616833|Celico observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q52799435|Celico - Centro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437302|Centennial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твин-Фоллс (Айдахо)|Твин-Фоллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109017988|Centre d'astronomie de La Couyère]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q918877|Centre de recherches en géodynamique et astrométrie]]''
| [[Франция]]
| [[Коссоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108000731|Centro Astronómico, Tiedra]]''
| [[Испания]]
| [[Тьедра]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q115607648|Cereseto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Черезето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673972|Cerrina Tololo Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Муризенго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607501|Cerro del Viento observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадахос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20014917|Cerro El Roble Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q1055833|Cerro El Roble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5064847|Cerro Murphy Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q48839810|Cerro Pachón Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1056113|Cerro Tololo Inter-American Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633427|Cerro Tololo-DECam]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633428|Cerro Tololo-LCO A]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633432|Cerro Tololo-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633423|Cerro Tololo-LCO Aqawan B #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633429|Cerro Tololo-LCO B]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633430|Cerro Tololo-LCO C]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633556|Cesaraugusto observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607892|Cesena Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Казанова (Форли-Чезена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518598|Cesson observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сессон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633348|Cewanee Observatory at DSNM]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1031946|Canada–France–Hawaii Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115406988|Chalandray-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шаландре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5069616|Chamberlin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Денвер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q39792636|Changchun Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q92161|Changchun]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q1062357|Chankillo]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q205089|Áncash Department]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q747503|Casma Province]]''
| data-sort-value=&quot;-300&quot; | -300
|-
| ''[[:d:Q115435208|Chante-Perdrix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534483|Chapel Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453046|Cheam observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q320378|London Borough of Sutton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633522|Chelford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357393|Chelford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521871|Chelles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q119760|canton of Chelles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3565801|Chelmos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q16005641|Kalavryta Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251311|Chelmsford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1070229|Cherenkov Telescope Array Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616960|Cherkizovo Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4513185|Cherkizovo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633382|Cherokeeridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607500|Cherryvalley Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632295|Chervishevo observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q28522990|Chervishevo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633545|Chicharronian 3C Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Трес-Кантос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4458228|Chichibu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Титибу (шәһәр)|Титибу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5096413|Chico Community Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5097620|Chilbolton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2169611|Chilbolton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633420|CHILESCOPE Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632653|Chinese Culture University observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q254626|Shilin District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642397|Chinle observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Апачи (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521272|Chinon observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шинон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456566|Chions observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374650|Chiro Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q8052559|Yerecoin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420105|Chirorin observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204497|Otari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433685|Chiusa di Pesio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьюза-ди-Пезио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12583238|Chomsongdae]]''
| [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]]
| [[Кесоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456233|Chorzow observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456051|Christiania observatory]]''
| [[Норвегия]]
| [[Осло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329961|Chuguevskaya Station Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103860660|Chuhuiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536702|Chula Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q20585364|Chula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251215|Church Stretton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3972165|Cima Ekar Observing Station]]''
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348364|Cincinnati Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Синсинәти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1632035|City Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q136108444|Ckoirama Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q23660303|Antofagasta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523235|Clavier observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лора-дель-Рио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536728|Clay Center Observatory, Brookline]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бруклайн (Массачусетс)|Бруклайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633422|Clay Telescope observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521280|Clayhole observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1702583|Jokela]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639363|Climenhaga Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виктория (Британия Колумбиясе)|Виктория (Британ Колумбиясе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536772|Clinton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633559|Clixby Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1342914|North East Lincolnshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1102634|Cloudcroft Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633453|CMF astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Парана (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616942|CNVL Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бая-Маре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2377087|Coats Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211091|Renfrewshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218073|Cobram observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2981173|Cobram]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452463|Cockfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2571768|Cockfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30293533|Coddenham Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1860403|Coddenham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q84529395|Code Astronomical Observatory - Santa Fe Space Observations Center]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Фе (Аргентина)|Санта-Фе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66942492|Coimbra University observatory]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q17460807|Santa Clara e Castelo Viegas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348366|Cointe Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q2981920|Cointe]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q114453145|Colchester observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Колчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536756|Colegio Cristo Rey astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5147392|Collins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674389|Collonges observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Коллонж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329972|Colombo University Observatory]]''
| [[Шри-Ланка]]
| ''[[:d:Q35381|Colombo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24970270|Colonial Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518631|Comeglians observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633409|Comet Hunter Observatory 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162882|Command Module Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темпи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521290|Como observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Комо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616952|Compustar Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жак-сюр-Дарнеталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251462|Conder Brow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q578024|Carnforth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536734|Conlin Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Массачусетс)|Оксфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5162822|Consell Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Консель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348357|Constantinople Observatory of Taqi ad-Din]]''
| [[Госман империясе]]
| ''[[:d:Q16869|Истанбул]]''
| data-sort-value=&quot;1577&quot; | 1577&lt;br/&gt;1575
|-
| ''[[:d:Q115607636|Contern Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q596040|Contern]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161135|Conway observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131318353|Copernic Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1125|Province of Namur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633487|Coralito observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253950|Corbera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Корбера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267304|Corcaroli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5169946|Cordell–Lorenz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117814942|Corfu Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q205832|Corfu]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115633528|Corgas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1243001|fine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482851|Cormons observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кормонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518625|Corner observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дурмерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643648|Corpus Christi observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Корпус-Кристи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633506|Cosmos Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q19370|Anhingidae]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162684|Cosmos Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115429705|Cosmosoz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тассен-ла-Деми-Люн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633500|Costa Teguise observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тегисе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12396256|Cotobade Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14915641|Carballedo, Cerdedo-Cotobade]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114643537|Cottonwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452149|Courroux observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70095|Courroux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115429830|Couvaloup de St-Cergue observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69335|Saint-Cergue]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632285|CPF Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q764564|canton of Saint-Vallier-de-Thiey]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456331|Cracow-Fort Skala observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Краков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374710|Craigie observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5181683|Craigie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5182040|Crane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18349186|Crawford Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633396|Crawfordville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662538|Crescent Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]&lt;br/&gt;[[Христофор Колумб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267239|Crespadoro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4242911|Crimean Laboratory of Sternberg Astronomical Institute]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638265|Crolles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q579807|Crolles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632266|Crow Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Сет (коммуна)|Сет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536763|Cruz del Sur observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162685|CS3-DanHenge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162688|CS3-Palmer Divide Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162687|CS3-Trojan Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5194545|Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633551|Curdridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2534593|Curdridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632326|Cuteip Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q133865|Changhua County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632346|CWU Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632345|CWU-Lind Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521265|Cyclops observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q641268|Oost-Cappel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537131|Cygnus Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1227651|New Alresford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348419|Cégep de Trois-Rivières Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955899|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2991466|Côte d'Azur Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22973524|Daejeon Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12604359|Sinseong-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116182286|Daito Cosmic Park Hoshi no Kuni]]''
| [[Япония]]
| [[Нара (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Годзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119518405|Dan Zowada Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607629|Danastro Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q720275|Doische]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5218711|Daniel Scholl Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633418|Danish Telescope observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380024|Danzig observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536725|Dark Rosanne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миддлфилд (Коннектикут)|Миддлфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633344|Dark Sky New Mexico observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5223418|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633399|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437509|Daventry Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q641756|Daventry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5232461|David Cole Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q531487|David Dunlap Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q52998|Richmond Hill]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
|-
| ''[[:d:Q52151834|Dax Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дакс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4553007|Dearborn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q115518928|Deep Sky  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Бентхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633358|Deep Sky Observatory Collaborative]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633352|Deep Sky West Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Янг-Плейс (Нью-Мексико)|Янг-Плейс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633395|Deerlick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536695|DeKalb Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберн (Индиана)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632657|Deokheung Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50211|Goheung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638036|Dertingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q14900830|Dertingen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1200573|Desert Beaver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Илой (Аризона)|Илой]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3468663|Desert Eagle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437310|Desert Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533889|Desert Wanderer observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Империал (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633529|DeSS Deimos Sky Survey observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5822124|El Horcajo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638398|Detmold observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Детмольд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4159412|Detroit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
|-
| ''[[:d:Q115616851|Dettelbach Vineyard Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттельбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523250|Dettenhausen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттенхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15213780|Devasthal Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1797306|Nainital district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q25429808|Diadema Municipal Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
|-
| ''[[:d:Q115607553|DiezALaOnce observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54925|Guadalajara Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616854|Digital Stargate observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523287|Dilbert observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форест-Гроув (Орегон)|Форест-Гроув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607533|Dingle Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633462|Discovery Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Карвару|Каруару]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633363|Divine Creation Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534476|Doc Greiner Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эвансвил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633456|Dogsheaven Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3880035|Núcleo Bandeirante]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521890|Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16289|Trentino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1238099|Dominion Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q179553|Saanich]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q266818|Dominion Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1238107|Dominion Radio Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Британия Колумбиясе]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q16645817|Don Astronomical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523230|Dordrecht observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659389|Doyan Rose Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индианаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1253801|Dr.-Remeis-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q100909152|Drake Municipal Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659341|Drake University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Де-Мойн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616901|DreamSky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4498800|Khodosivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q831364|Drebach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дребах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616895|Drebach-South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616868|Dridri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Досо (Бреша)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113950890|Driesen observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q836961|Дрезденко]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737285|Drum Hill Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Челмсфорд (Массачусетс)|Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q41803965|DSS 14]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1263758|Dudley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Скенектади]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105443170|Dun Echt Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774624|Westhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633530|Dunboyne Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q382006|af Chapman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q586354|Dunsink Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5316584|Durham University Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q52555818|City of Durham]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
|-
| ''[[:d:Q115250633|Durtal observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дюрталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329963|Dushak-Erekdag Observatory]]''
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Ахал вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4201412|Dushanbe Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5318565|Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брентвуд (Теннесси)]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
|-
| ''[[:d:Q552312|Düsseldorf-Bilk Observatory]]''
| ''[[:d:Q1206012|Алман рейхы]]''
| [[Дүсселдорф]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861878|Bilk]]''
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115522350|Earl Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7842589|Trinity Beach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453022|Earls Barton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2657567|Earls Barton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616861|East Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6032929|Eastern Anatolia Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Паландөкен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534469|Eastern Illinois University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251553|Eastfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20968335|West and Middle Chinnock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607610|Eastwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q541590|Leigh-on-Sea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607647|Ebersheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Майнц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536750|ECCCO Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106576115|RUINAS DE LA ESTANCIA]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607639|Eckdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Брюль (Рейнланд)|Брүл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632298|Eden Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607613|Eden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2700979|Banham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534455|Edmund Kline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Диер-Трейл (Колорадо)|Диер-Трейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437464|Edwards Raven Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138855994|Efdoxos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1737776|Kefalonia Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523237|EG observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Липпштадт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5018501|Ege University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Буджа]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115616839|EHB01 Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Визентталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329998|Ehrensberg Observatory Traunstein]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Траунштайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q321789|Einstein Tower]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q2106526|Potsdam-Süd]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
|-
| ''[[:d:Q114075073|EISCAT Tromso UHF]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q26087|Тромсө]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607514|El Berrueco observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607537|El Boalo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Боало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536769|El Catalejo observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521876|El Cielo de Consell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Балеар утраулары (автономияле төбәк)|Балеар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536746|El Condor Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Куртубә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518627|El Far observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Фар-д’Эмпорда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536743|El Gato Gris observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106587841|TANTI NUEVO LS]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607544|El Guijo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607534|El Maestrat Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Адзанета]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633501|El Manzanillo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521883|El Teatrillo de Lyra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518941|El Vendrell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вендрель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537124|Elche observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2909951|Bonavista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456600|Eldagsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523261|Elena Remote observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523265|Elephant Head observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ист-Сагуарита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633340|Elgin obsevatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3201|Elginfield Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4116626|Middlesex Centre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607895|Elianto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16271|Province of Salerno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521878|Ellinogermaniki Agogi  observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q352771|Pallini Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607885|Elsterland Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шёневальде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25247900|Embry-Riddle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4330004|Emerald Lane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Декейтер (Алабама)]]&lt;br/&gt;[[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632290|Emirates Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206787|Emmy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Полц (Нью-Йорк)|Нью-Полц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138819087|Enid High School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Энид (Оклахома)|Энид]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114069102|Entoto Observatory and Research Center]]''
| [[Хәбәшстан|Эфиопия]]
| [[Аддис-Абеба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4117133|Erbil Observatory]]''
| [[Гыйрак]]
| ''[[:d:Q579438|Rawanduz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457230|Eremo di Tizzano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эремо ди Тицано (Болонья)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616841|Erfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эрфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q76639260|Erfurt public observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q115267218|Eridanus Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лангельсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633521|ESA Cebreros TBT Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3313791|Santa Leonor District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1540717|Eschenberg Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Винтертур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638337|Essen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521885|Estels observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633543|Estrella de Mar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3532453|Torre de Benagalbón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18149918|Etelman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Виргин утраулары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q463937|Saint Thomas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643382|Etscorn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736988|Etters observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380057|Etyek observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q204834|Etyek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521872|Eurac observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Больцано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5412642|European Gravitational Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кашина]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-11
|-
| ''[[:d:Q115536730|European Southern Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q478575|Europlanetarium Genk]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536703|Evelyn L. Egan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2375832|Estero]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3944788|Event Horizon Telescope]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114773817|Everstar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13385030|Evpatoria Observatory]]''
| [[Украина]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| ''[[:d:Q4301042|Molochno Village Council]]''&lt;br/&gt;[[Кизләү шәһәр округы|Кизләү шәһәр бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633392|Ex Nihilo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Статем (Джорджия)|Статем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523248|Experimenta observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайльбронн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23789293|Experimental Test Site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518617|Eygalayes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ейгале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522302|F.Schiller-Gymnasium, observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Веймар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1373728|Fabra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523255|Fabra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643594|Fair Oaks Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456117|Falkensee observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фалькензее]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5433559|Fan Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5435479|Farm Cove Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q601871|Farpoint Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]&lt;br/&gt;[[Эскридж (Канзас)|Эскридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633376|Fayetteville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фаэтвиль (Арканзас)|Фаэтвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616848|Felliscopio Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Феликароло (Модена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616885|Felsina AAB observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Сан-Пьетро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5443621|Fenton Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536716|Fenwick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q14713565|Woodside]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5445035|Fernbank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518596|Fiamene observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Верона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521284|Fiby observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5446511|Fick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522299|Filzi School observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лайвес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607883|Fiore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Преченикко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643632|Fire in the Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брейнерд (Миннесота)|Брейнерд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q727346|David Brainerd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662753|Fitz-Randolph Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5455865|Five College Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330002|Flarestar Observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q39507|San Ġwann]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737538|Flint observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662817|Flower and Cook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Филадельфия|Филаделфия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633349|FOAH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q603734|Magdalena]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5464098|Foggy Bottom Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607882|Foligno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Касиньяно (Перуҗа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5466494|Foothill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048200|Forcarei Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12388792|Forcarei, Forcarei]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115633525|Forcarei observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2972109|oak forest]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5467882|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5467884|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110948258|former Nižbor observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Нижбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2845808|former observatory of Brussels]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q272243|Saint-Josse-ten-Noode]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434929|Fort Pius Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2107762|Fort Pienc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633549|Fosseway Observatoy]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1234765|Radstock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13377775|Fountain Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q114662418|Four Winds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Лилано (Мичиган)|Лейк-Лилано]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6476595|Lake Leelanau]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5476854|Fox Park Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Итон (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633400|Foxfire Village observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2653444|Foxfire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5481855|Francis Marion University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523300|Francisquito observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Кларита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456035|Frankfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842046|François-Xavier Bagnoud Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q689586|Saint-Luc]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521294|Frasnes-Lez-Anvaing  observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q666813|Frasnes-lez-Anvaing]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616858|Freconrupt observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Брок]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1452194|Fred Lawrence Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Емадо (Аризона)|Емадо]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1428087|Mount Hopkins]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q5501613|Fremont Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673263|Frignano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фриньяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522354|Frog Rock  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19878093|Frog Rock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633332|FRoST observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536748|Frosty Cold Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эддисон (Мэн)|Эддисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709399|Frosty Drew Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607505|Fuensanta de Martos]]''
| [[Испания]]
| [[Фуэнсанта-де-Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537126|Fuente de los matos observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2689444|Maliaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159711|Fujieda observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фудзиэда|Фуҗиеда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218004|Fukuchiyama and Kannabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукутияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114737309|Furnace Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кренстон (Род-Айленд)|Кренстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206686|Furukawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523253|Fushan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q727188|Huazhou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728513|G. C. Gloriosi Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437066|G. Colombo Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607889|G. Pascoli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелвекио Пасколи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886751|G.V. Schiaparelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Варезе]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q115522297|Gaertringen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гертринген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23689331|Gahberg Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вайрегг-ам-Аттерзе]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q24960790|Gaisberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Райнбах-им-Иннкрайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521882|Galati observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q128620|Epistle to the Galatians]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536718|Galaxy Blues Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Гатино (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632309|Galaxy Tibet YBJ Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q769114|Damxung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132083128|Galbergweg 12]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616900|Galhassin Robotic Telescope observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Изнелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633450|Galileo Galilei Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2190329|Oro Verde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15427864|Galileum Solingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Золинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452359|Galleywood observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5031504|Galleywood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251115|Gandia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гандия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q675482|Gaocheng Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q877609|Dengfeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638443|Garden observatory of Siegfried Gebhard]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q115616963|Gartensternwarte Schafsweide]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эльце]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5527788|Gauribidanur Radio Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616890|Gauteng observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2296366|Randburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537138|Gedney House Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1955160|Kirton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638062|Geel observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q464454|Geel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379228|Gehrden observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Герден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518606|Gelenau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Геленау (Руда таулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663957|Gemeaux Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Лаваль (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6140627|Gemini North]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q744667|Gemini Observatory]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q19673584|Gemini South]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886752|Geminiano Montanari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавеццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536755|Geminis Austral observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241881|Geminis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Дос-Эрманас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251400|Genoa observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Җенова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616944|GenShtab Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Кырым]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348331|George Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Бенд (округ, Техас)]]&lt;br/&gt;[[Нидвилл (Техас)|Нидвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5547051|Georgetown University Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115633394|Georgia College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Милледжвиль (Джорджия)|Милледжвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2426436|Georgian National Astrophysical Observatory]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Абастумани]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-08
|-
| ''[[:d:Q114738921|Gettysburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607884|Gevelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бреккерфельд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523217|Geyserland Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q15059492|Rotorua Lakes District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2192924|Bay of Plenty Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20854973|Ghana Satellite Earth Station]]''
| [[Гана]]
| ''[[:d:Q431729|Зур Аккра]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2553740|Ga West Municipal District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522295|Ghezz observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68358|Acquarossa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716922|GiaGa Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Польяно-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521264|Gieres observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q417926|akja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11471333|Gifu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Гифу (шәһәр)|Гифу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522321|Gimhae observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Кимһе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616853|GINOP-KHK observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q223501|Mátraszentimre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314887|Giordano Bruno National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q331048|Димитровград]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182809|Haskovo]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-24
|-
| ''[[:d:Q115632271|Giordano Bruno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бралло-ди-Прегола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4138993|Gissar Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]&lt;br/&gt;[[Хисар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521873|Giuseppe Piazzi observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3497828|San Bernardo railway station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q842382|Givatayim Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q192811|Tel Aviv District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152413|Givatayim]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115251657|Glasgow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q55934339|Glasgow City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5567676|Glen D. Riley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643664|Glenlea Astronomical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виннипег]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632626|Glenlee Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q31048935|Glenlee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633490|Glyn Marsh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мэн утравы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521877|Gnevsdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q65808|Buchberg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218051|Go-Chome and Kobe-Suma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533891|Goat Mountain Astronomical Research Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гомстед (Флорида)|Гомстед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253513|Godalming observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q909146|Godalming]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15221788|Godlee Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21525592|Manchester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107270955|Golden Ears Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q16740|Maple Ridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607779|Golden Hill Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821639|Goodricke-Pigott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5583607|Goodsell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортфилд (Миннесота)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607632|Gorgonzola Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Горгонцола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15221895|Gornergrat Kulm Hotel]]''
| [[Швейцария]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
|-
| ''[[:d:Q115607519|Gothers Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q772614|St Austell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124388707|GOTO-N]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388717|GOTO-S]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456613|Gottolengo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Готтоленго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5589520|Governor Aker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сеффорд (Аризона)|Сеффорд]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-18
|-
| ''[[:d:Q115633411|GOZ observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22481208|Lac Schryer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633433|Grainger Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267919|Granda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Авьятико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452350|Grange Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Буссолено]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5596386|Grant O. Gale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241602|Grantham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736177|Granville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639231|Grasslands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607615|Gravelle observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Морис (Түбән Рейн)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253637|Gravesend observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1459781|Gravesham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616835|Gravina in Puglia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гравина-ин-Пулья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302080|gravitational-wave detector]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388042|Gravitational-wave Optical Transient Observer]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607601|Great Shefford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2712456|Great Shefford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q41677406|Green Bank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Покахонтас (округ, Көнбатыш Вирджиния)]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-12
|-
| ''[[:d:Q115518608|Green Island observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q934563|Lefkoniko]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5603078|Green Point Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q115633517|Greenmoor Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q8032531|Woodcote]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251231|Greens Norton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q732508|Greens Norton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536683|Greiner Research Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2085810|Cross Plains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534485|Grems Timmons Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Греттингер (Айова)|Греттингер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253832|Gretz-Armainvilliers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гретз-Арменвилье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437322|Griffin Hunter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3298457|Bethune-Cookman University]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q575901|Griffith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-14
|-
| ''[[:d:Q115522296|Gromme observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q329633|Maasmechelen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729033|Groruddalen Optical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q5245991|Oslo Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267431|Grosshabersdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросхаберсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5611385|Grove Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632301|GROWTH India Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125018213|Gruppo Astrofili Catanesi]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-22
|-
| ''[[:d:Q115632655|GSHS Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сувон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293500|Guadarrama Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437275|Gualba Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гуальба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537127|Guernanderf observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гран-Шам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264541|Guidestar Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728335|Guido Ruggieri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752125|Guillermo Haro Observatory]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607499|Guimar observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Санта-Урсула]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607781|Guirguillano Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гиргильяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673388|Guitalens observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1554161|Guitalens]]''&lt;br/&gt;[[Гиталенс-Л’Альбаред]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522329|Gumma Astronomical observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11669400|Takayama Onsen Fureai Plaza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11609606|Gunma Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203891|Takayama]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q139408454|Gurley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мариетта (Огайо)]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
|-
| ''[[:d:Q115607662|Gwen Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Франческо-аль-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q177848|Göttingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гөттинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719396|Haagaar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1769925|Eina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5660215|Hadano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хадано|Һадано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593082|Hagen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Финнентроп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633404|Hagerstown observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гейгерстаун (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5638678|Haggart Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114373871|Hainan Island station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1667044|Hakos Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641417|Hale Solar Laboratory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632334|Haleakala-LCO Clamshell #3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632335|Haleakala-LCO OGG B #2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522332|Hallet Cove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5642914|Hallett Cove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536709|Halstead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11557795|Hamamatsu City Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1131512|Minami-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-15
|-
| ''[[:d:Q114420002|Hamamatsu-Yuto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хамамацу|Һамаматсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453763|Hamburg observatory (before 1909)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q681942|Hamburg-Bergedorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1637|Bergedorf]]''
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802
|-
| ''[[:d:Q114638183|Hamburg-Georgswerder observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638374|Hamburg-Himmelsmoor observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115782496|Hamilton Astronomical Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15222667|Hamilton Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607606|Hanau Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һанау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5648524|Hankasalmi Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q543717|Hankasalmi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13533444|Hans-Ludwig-Neumann-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q7908|Hochtaunuskreis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633464|HAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452642|Happy Valley observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Wellington|Веллиңтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5655270|Hard Labor Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13635650|Harestua Solar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q488398|Lunner]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q117218212|Harken Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7179546|Pewaukee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523276|Harlingten Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анимас (Нью-Мексико)|Анимас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632633|Harlingten Telescope, Greenhill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q46999840|Melton Mowbray]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q109927897|Harquahala Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ла-Пас (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251377|Harrow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5674347|Hartebeesthoek Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q644506|Krugersdorp]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115537135|Hartley Wintney observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2174493|Hartley Wintney]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5675345|Hartung–Boothroyd Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253584|Hartwell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675394|Hartwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q637936|Harvard College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839
|-
| ''[[:d:Q21573511|Harvard Observatory, Arequipa]]''
| [[Перу]]
| [[Арекипа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1133697|Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
|-
| ''[[:d:Q115534474|Harvest Moon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633387|Harvest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гарвест (Алабама)|Гарвест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217844|Hatamae observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11555572|Haterumajima Astronomical Observatory Tower]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q699764|Taketomi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607634|Haute Provence Sud Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437086|Haverford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q924299|Haverford Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251267|Haverhill observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q27068111|Haverhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437013|Hawker observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5684950|Hawker]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536684|Hawkeye Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q569966|Durand]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56294899|Haynald Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q679249|Kalocsa]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877
|-
| ''[[:d:Q5687260|Haystack Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633355|Hazardous Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632625|Hazelbrook observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q12324458|Hazelbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536692|Heartland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кармел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633354|Heaven on Earth Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632635|Heaven's Mirror Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q38251414|Manton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616951|Heavenly Owl observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1026923|Velykodolynske]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14716128|Hector J. Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Уэйн (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27115|Heidelberg-Königstuhl State Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1774&quot; | 1774
|-
| ''[[:d:Q110657683|Heinz-Reinhardt-Sternwarte St. Ottilien]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114593222|Heisingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339471|Heliometer building, Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115537130|Helios Ontigola observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтигола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130427054|Helmrich-Lambrecht-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Санкт-Канциан-ам-Клопайнер-Зе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5709769|Helmut Ullrich Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q41158|Cortina d'Ampezzo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523283|Hemet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гемет (Калифорния)|Гемет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452821|Hemingford Abbots observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2718954|Hemingford Abbots]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518616|Hennef observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һеннеф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q40787894|Hereford Arizona Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639380|Heron Cove Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7100166|Orcas Village]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729170|Herrenberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Херренберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5743979|Herrett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айдахо|Айдаһо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456536|Herrsching observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хершинг-ам-Аммерзе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17557034|Herstmonceux Science Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1016813|Herstmonceux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523220|Hibiscus observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11374919|Hida Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Такаяма (Гифу)|Такаяма]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11
|-
| ''[[:d:Q115207100|Hidaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14709715|Hidden Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Дакота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122828351|Higashi-Hiroshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хигасихиросима|Хигачихирочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33060647|Higginson Tower]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955911|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17029447|High Altitude Water Cherenkov Experiment]]''
| [[Мексика]]
| [[Пуэбла|Пвебла (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660521|High Point observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Һай-Пойнт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5759101|Highland Road Park Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250653|Highworth observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q684452|Highworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523275|HillTopTop observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Еджвуд (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632300|Himalayan Chandra Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632317|Hin Hua Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5629668|HIPAS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аляска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632643|Hirao Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205194|Hirao]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522336|Hiratsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хирацука|Хиратсука]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616956|HOB Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3593349|Capraia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5874895|Hobbs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q876990|Hoher List Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шалькенмерен]]&lt;br/&gt;[[Даун (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119399291|Holden Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сирекьюз]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q124633945|Holomon Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716385|Homburg-Erbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q22863|Erbach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1537282|Hong Kong Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
|-
| ''[[:d:Q1144740|Hong Kong Space Museum]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10
|-
| ''[[:d:Q115216110|Honjo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хондзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521273|Hoogeveen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536717|Hope Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5900687|Hopkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вильямстаун (Массачусетс)|Вильямстаун]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838
|-
| ''[[:d:Q115521867|Horizon observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267492|Hormersdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хормерсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633468|Horus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Картама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432332|Hoshi no Mura Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тамура (Фукусима)|Тамура]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q113671501|Hottviller observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q22911|Hottviller]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114659289|Houston observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Хьюстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452232|Houstrup observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q21142|Varde Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5921769|Howell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521864|Hoyerswerda observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хойерсверда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1639672|Hradec Králové Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Һрадец-Кралове|Һрадетс-Кралове]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-05
|-
| ''[[:d:Q7611596|Hubelmatt Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736960|Hudson observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607554|Huelva Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Велва]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607646|Huenfelden Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хюнфельден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632340|Hume Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6770298|Mark West Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522356|Hunters Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1217662|Ngunnawal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534464|HUT observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Едвардс (Колорадо)|Едвардс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57694573|Observatory and Planetarium dr. Zdeňka Kvíze]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q116458497|observatory in Boskovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q894440|Босковитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521288|Jaroslav Trnka Observatory in Slaný]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1013909|Слани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q137569091|Hvězdárna Tábor]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q193721|Табор]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14704879|Hyde Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616955|Hypatia Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Римини]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607512|Hyperion Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607627|Hésingue observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Эзенг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116758558|Höfingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Леонберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536741|IAA-AI Atacama observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115241264|Ibis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мангеттен (Канзас)|Мангеттен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569514|IceCube Neutrino Observatory]]''
| 
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-17
|-
| ''[[:d:Q115522327|Iga-Ueno observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q3701483|Tsuge Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116447629|Iitate Planetary Radio Telescope]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155850|Soma District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674500|Iitate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518219|Iluro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523244|Immanuel Kant observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбах-Оберфрона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432437|Inagawa Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042053|Kawabe district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155267|Inagawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518218|Inastars observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379350|Inastars Observatory Potsdam ( before 2006)]]''
| [[Алман империясе]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q251629|Indian Astronomical Observatory (IAO)]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q252064|Hanle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536706|Indian Hill North Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q22695649|Huntsburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607557|Ingenio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инхенио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522333|Ingle Farm observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6032545|Ingle Farm]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q47814136|INPE, Cachoeira Paulista]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кашуэйра-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523270|Insperity observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Амбел (Техас)|Амбел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q921803|Institut de radioastronomie millimétrique]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]&lt;br/&gt;[[Сен-Мартен-д’Эр]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q451860|Institute of Astronomy]]''
| [[Польша]]
| [[Торунь]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
|-
| ''[[:d:Q123531763|Institute of Astronomy and Meteorology]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64744408|International Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616840|iota Scorpii Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773933|Iowa Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264693|Irmtraut observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ирмтраут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523219|Ironwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Галеива (Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523218|Ironwood Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гонолулу (округ, Гавай)|Һонолулу бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633502|Irydeo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камарма-де-Эстеруэлас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6076864|Isaac Newton Group of Telescopes]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329965|Isaac Roberts’ Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q33803247|Crowborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125388058|Isartalsternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёнигсдорф (Бавария)|Кёнигсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521292|Isarwinkel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Тёльц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11585400|Ishigakijima Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Исигаки]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q114420031|Ishiki observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q22123481|Ishiki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251629|Isle of Man observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3750799|Foxdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522317|ISON-Blagoveschensk observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Благовещенск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632280|ISON-Byurakan Observatory]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616894|ISON-Castelgrande Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632319|ISON-Hureltogoot Observatory]]''
| [[Монголия]]
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329947|ISON-NM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632640|ISON-SSO Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4986125|Bugaldie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522292|ISON-Terskol  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616860|ISON-Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Карпат арты өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329995|Istanbul University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Истанбул]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607506|iTelescope Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632349|iTelescope SRO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607561|Iturrieta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2743547|Iturrieta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534479|Ivywood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436153|Iwaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Иваки (Фукусима)|Иваки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121543781|İnönü University Astronomy Research and Application Center]]''
| [[Төркия]]
| [[Малатья|Малатия]]&lt;br/&gt;[[Батталгази]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534473|J. C. Veen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997086|Lowell Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632347|Jack C. Davis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Карсон-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6119881|Jacobus Kapteyn Telescope]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607546|Jaen Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482316|Jakokoski Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q11865669|Jakokoski]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113727895|Japal-Rangapur observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q7260358|Punjagutta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886741|Jarnac Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633492|Javalambre observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14462|La Higuera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161641|JBL Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436044|JCPM Hamatonbetsu Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1210124|Hamatonbetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217756|JCPM Kimachi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216438|JCPM Oi Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436043|JCPM Sakura Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сакура (Тиба)|Сакура]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436030|JCPM Sapporo Station]]''
| [[Япония]]
| [[Саппоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217749|JCPM Tone Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4439544|JCPM Yakiimo Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q26753|Jena Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ена (шәһәр)|Ена]]
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813
|-
| ''[[:d:Q110896360|Jesuit astronomical observatory in Poznań]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14713713|Jewett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пуллман (Вашингтон)|Пуллман]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632303|Jiama'erdeng Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522312|Jiang Nan Tian Chi  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632323|Jiangnantianchi Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633384|Jimginny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нейпервил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29109439|Jičín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q656603|Йичин]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521293|Joan Roget observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569783|Jodrell Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6693911|Lower Withington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1692168|Johann-Kern-Sternwarte Wertheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вертхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q129902396|Johannes-Kepler-Volkssternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Таль (Штирия)|Таль]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q113661557|Johannesburg-Hartbeespoort]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537123|John Beckman observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20757604|John J. McCarthy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Милфорд (Коннектикут)|Нью-Милфорд]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q16892932|John Payson Williston Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642447|Joint observatory for cometary research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107612|Socorro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716798|Jonathan B. Postel Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Промиод (Валле д'Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6275260|Jones Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чаттануга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643240|Jornada Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264382|Josef Bresser Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q6191|Borken]]''&lt;br/&gt;[[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632348|JPL SynTrack Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632354|JPL SynTrack Robotic Telescope 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162742|JPL SynTrack Robotic Telescope 3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6304212|Judson B. Coit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329962|Junk Bond Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q3886759|Jura Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q54450|Vicques]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071795|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q40338|Zelenchuksky District]]''&lt;br/&gt;[[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329966|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4245476|Kuzminskoye]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q115534443|Kachina observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Качина-Виледж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108117624|Kadaň Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q158274|Кадань]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-05
|-
| ''[[:d:Q115216329|Kagiya observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q398989|Tōkai region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436136|Kahoku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кахоку (шәһәр)|Кахоку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632268|Kairos Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22118263|Kajigamori Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633389|Kalamazoo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997283|Kalamazoo Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436161|Kambah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1103777|Kambah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329968|Kamenskoe Plateau Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]&lt;br/&gt;[[Каменксое плато (авыл)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436121|Kamihoriguchi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ота (шәһәр, Япония)|Ота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642243|Kanab observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q26726|Cannabis sata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632658|Kangwon National University Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12582763|Gangnam-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522319|Kangwon Science High School  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Вонҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436097|Kani observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кани (шәһәр)|Кани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302000|Kanzelhoehe Solar Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Арриах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218199|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536751|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217732|Karasuyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Насукарасуяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q646078|Karl Schwarzschild Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Таутенбург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115408824|Karlovy Vary Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Карловы-Вары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q191091|Karlovy Vary Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346073|Karlsruhe Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379425|Karrenkneul observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632650|Katori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q780284|Katori district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633373|Katy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11264499|Kawabe Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131164|Hidaka district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380645|Kawachi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203304|Kawachi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216490|Kawane observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6379644|Kawane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q22118287|Kazo Miraikan]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кадзо]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q6382668|Keeble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616849|Kelmis observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q159864|Kelmis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633554|Kempshott observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q810185|Basingstoke and Deane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10931420|Ken-Ting Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q194989|Pingtung County]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
|-
| ''[[:d:Q6390934|Kennon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329970|Kevola Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1017129|Paimio]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348489|Kew Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q32515|London Borough of Richmond upon Thames]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607659|Keyhole Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мантуя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346071|Kiel Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483096|Kielce observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Кельце|Келсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6405250|Kielder Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2064240|Kielder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11637674|Kihoku Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Каноя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10945955|Killarney Provincial Park Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q12061001|Killarney Provincial Park]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-10
|-
| ''[[:d:Q115633347|Killer Rocks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пай-Таун (Нью-Мексико)|Пай-Таун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17088615|Kilodegree Extremely Little Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9037283|Kilpisjärvi Atmospheric Imaging Receiver Array]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q999185|Kilpisjärvi]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114662437|King City observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q483483|King]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522360|Kingsgrove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6272457|Kingsgrove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607581|Kingsland Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104337223|Runnaroddan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329969|Kingsnake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сигин (Техас)|Сигин]]&lt;br/&gt;[[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632322|Kinmen Educational Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q706539|Jincheng Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607585|Kinver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стаурбриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6415900|Kirkwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4222205|Kislovodsk Mountain Astronomical Station]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16719509|Шатджатмаз]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1246328|Kiso Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Нагано (префектура)|Нагано]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q4222352|Kitab Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1576945|Kitami Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Китами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q592248|Kitt Peak National Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q116162881|Kitt Peak-Bok observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нельсон (Аризона)|Нельсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217808|Kiyosato observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1365488|Kiyosato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436138|Kiyose and Mizuho observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Киёсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134651067|Klementinská hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| data-sort-value=&quot;1751&quot; | 1751
|-
| ''[[:d:Q1347780|Kleť Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Кайов]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q19940586|KMTNet]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607653|Knielingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633519|Knocknaboola observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q6394440|Kerry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377785|KNUE Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сеҗоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381741|Kochi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Коти (шәһәр)|Кочи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348492|Kodaikanal Solar Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q253851|Kodaikanal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632287|Koeditz observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q174446|Koenigsberg Observatory]]''
| ''[[:d:Q27306|Пруссия кыйраллыгы]]''&lt;br/&gt;[[Өченче рейх]]
| [[Königsberg|Көнигсберг]]&lt;br/&gt;[[Калининград өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810
|-
| ''[[:d:Q114380797|Kogota observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6425818|Kogota]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616879|Koksijde observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q465545|Koksijde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329971|Kolleverde di Gvidoniya observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуидония-Монтечельо]]&lt;br/&gt;[[Лацио|Лацио (төбәк)]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115518935|Komakallio observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380422|Konan observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Конан (Сига)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521281|Konigsleiten observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вальд-им-Пинцгау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q754357|Konkoly Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6431076|Kopernik Space Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестал (Нью-Йорк)|Вестал]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q115633436|Korea Microlensing Telescope Network-CTIO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616898|Korea Microlensing Telescope Network-SAAO]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632636|Korea Microlensing Telescope Network-SSO]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518216|Koschny Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q848988|Noordwijkerhout]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329973|Kottamia Astronomical Observatory]]''
| [[Мисыр]]
| [[Каһирә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329950|Kouba Observatory]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4236432|Kourovskaya observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Свердловск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Слобода (Свердловск өлкәсе)|Слобода]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q139661423|Koyama Astronomical Observatory, Kyoto Sangyo University]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1154970|Kita-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329974|Kramatorsk Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Краматорск]]&lt;br/&gt;[[Донецк өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521915|Krasnodar observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4238982|Krasnopresnenskaja Observatory MSU]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
|-
| ''[[:d:Q1776351|Kremsmünster Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Кремсмюнстер]]
| data-sort-value=&quot;1749&quot; | 1749&lt;br/&gt;16th century
|-
| ''[[:d:Q115616876|Kryoneri Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q2634089|Sikyona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
|-
| ''[[:d:Q4242693|Kryzhanivka Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103501422|Fontanka rural hromada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522322|KSA SEM  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071811|Kuban State University Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Краснодар]]&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633334|Kuiper Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4246842|Kuma Kogen Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351134|Kumakogen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115206726|Kumamoto]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432816|Kumamoto Civil Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q876960|Minami-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11386692|Kurashiki Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курасики|Курачики]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-21
|-
| ''[[:d:Q105023830|Kure City Kamagari Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Куре (Япония)|Куре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522341|Kurihara observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курихара (шәһәр)|Курихара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523213|Kuriwa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5685024|Hawkesbury Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380233|Kurohone observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11678022|Kurohone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432479|Kurume City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукуока (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Куруме]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436078|Kushiro observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кусиро|Кучиро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328614|KUSZA Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q189701|Тренгану штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1819090|Kvistaberg Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q113673|Upplands-Bro Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q4329967|Kwasan Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1076993|Yamashina-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10
|-
| ''[[:d:Q115523226|KYSUCE observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q516578|Кисутске-Нове-Место]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071786|Kyung Hee Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115264620|Köln observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Көлн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518602|L'Ampolla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Амполья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607575|La Avejerilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95080|Лас-Пальмас]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607549|La Axarquia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Чильчес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456619|La Chaux de Fonds observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Ла-Шо-де-Фоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607529|La Corte Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Антигуа (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607539|La Couyere astronomical center]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607551|La Fecha Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Арройо-де-ла-Энкомьенда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521866|La Giustiniana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29870423|La Hita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Пуэбла-де-Альморадьель]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115607583|La Mata Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1798960|Torre La Mata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21004044|La Murta Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607569|La Palma-NEON Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рио-Гальегос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1671108|La Plata Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q260600|La Plata Partido]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6464551|La Posta Astro-Geophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607586|La Puebla de Vallbona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Испания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633475|La Romaneta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17616407|La Romaneta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329976|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэбла-де-Дон-Фадрике]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632282|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q93586797|Don Domingo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523267|La Senda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабанильяс-дель-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453427|La Seyne sur Mer observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459352|La Silla Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607555|La Vara observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6034974|Muñás]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3214361|Laboratoire atmosphères, milieux, observations spatiales]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115616962|LaCaille observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q26409|centurion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329977|Lahti Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Лаһти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518632|Laietania observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Паретс-дель-Вальес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6474673|Lake Afton Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642016|Lake Arrowhead observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735923|Lake Clear observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523296|Lake Forest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Дорадо-Гиллс (Калифорния)|Ель-Дорадо-Гиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536749|Lake of the Woods Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-оф-те-Вудс (Виргиния)|Лейк-оф-те-Вудс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659466|Lake Saint Louis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Сент-Луис (Миссури)|Лейк-Сент-Луис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536704|Lakeland Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кертленд (Огайо)|Кертленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452418|Lamalou-les-Bains observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламалу-ле-Бен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534442|LAMP observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Ривер (Аризона)|Нью-Ривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251535|Lancaster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q168052|Lancaster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633504|Landehen observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ландеан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134734168|Landolt Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137739488|Large Fiber Array Spectroscopic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6492083|Las Brisas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068067|Las Campanas Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2120|Atacama Region]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q3348332|Las Cumbres Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Голита (Калифорния)|Голита]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
|-
| ''[[:d:Q115607502|Las Negras observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970621|Las Negras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537122|Las Vaguadas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970801|Las Vaguadas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q111154710|Laupheim Planetarium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лаупхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6504880|Laws Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115433578|Le Couvent de Lentin observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ледерг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674336|Le Cres observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ле-Крес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453156|Le Creusot observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q329664|Le Creusot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251442|Leamington Spa observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Роял-Лемиңтон-Спа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534484|Leavenworth observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Левенворт (Канзас)|Левенворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329979|Lee Observatory]]''
| [[Ливан]]
| [[Бәйрут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633408|Leeside Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22589397|Lower Rideau Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q662864|Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700-05-18
|-
| ''[[:d:Q4257428|Leiden Southern Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456131|Leipzig observatory (since 1861)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379721|Lelekovice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Лелековице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593194|Lenkerbeck observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534462|Lenomiya observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Каса-Гранде (Аризона)|Каса-Гранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633345|Leo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тортолита (Аризона)|Тортолита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607631|Les Barres Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламанон (Буш-дю-Рон)|Ламанон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25449446|Les Engarouines observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мальмор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117421244|Les Gavarres Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Марти-Вель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523232|Les Pedritxes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матадепера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521855|Les Planes de Son observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альто-Анеу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671007|Les Tardieux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пьерр-Лафей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522358|Leura observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6534639|Leuschner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лафаэтт (Калифорния)|Лафаетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521852|Levendaal observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459970|Leviathan of Parsonstown]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104256413|Townparks]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
|-
| ''[[:d:Q115607782|Leyland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886760|Libbiano astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Печчоли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518607|Libbiano observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3971733|Libbiano]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522309|LightBuckets observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161032|LightBuckets Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Родео (Нью-Мексико)|Родео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632312|Lijiang Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200542|Gucheng District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q329012|Lilienthal Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лилиенталь (посёлок)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348370|Lille observatory of astronomy]]''
| [[Франция]]
| [[Лилль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607578|Linceo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сантандер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607886|Lindby observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10700376|Torsjö]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q58203140|Linden Observatory Complex]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24061879|Lindheimer Astrophysical Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115241418|Linhaceira observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Прая-ду-Рибатежу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632320|LiShan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q194635|Lintong District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6048232|Litchfield Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1021657|Clinton]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856
|-
| ''[[:d:Q115633341|Little Moose Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633369|Live Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437073|Livergnano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252962|Liverpool observatory (before 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252950|Liverpool observatory (since 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433643|Livorno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ливорно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3178387|Llano de Chajnantor Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q1814384|Llano del Hato National Astronomical Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| ''[[:d:Q165582|Mérida]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607616|Lledoner observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40745|trial by ordeal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607617|Llica d'Amunt Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льиса-д’Амун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607612|Lo Fossil Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616896|Lohbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1868293|Lohrmann Observatorium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521278|Lohrmann observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457269|Loiano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616947|Lomazzo Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q48800998|Bissago]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2560059|Lomnický Štít Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1072105|Lomnický štít]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q115534468|Lone Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4890450|Bentley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523273|Longa Vista observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Браганса-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436980|Loomberah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q21907832|Loomberah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38251197|Loomis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633414|Loose Goose Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141724|Saint-Jérôme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536761|Los Algarrobos observatory]]''
| [[Уругвай]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607573|Los Altos de Arguineguin Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Моган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633447|Los Cabezones observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536760|Los Campitos observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q933355|Cañuelas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537139|Los Milanos observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886753|Los Molinos Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452994|Loudwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2665397|Loudwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7826439|Louis B. Stewart Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Торонто]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
|-
| ''[[:d:Q22996029|Louis-Théophile Moreux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бурж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131292298|Lozova school astronomical observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4265554|Lozova]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2589586|Lubomir Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115482823|Lucca observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63249278|Luiz Cruls Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3896114|Park Way]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q711919|Lulin Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q82357|Nantou County]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-13
|-
| ''[[:d:Q115522315|Lulin Widefield Telescope]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107149313|Lumezzane observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лумеццане]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434459|Lumijoki observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q992376|Lumijoki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773694|Lunar Cafe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439285|Lund Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q505018|Lund Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
|-
| ''[[:d:Q115607641|Luscherz Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69491|Lüscherz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329981|Lviv Polytechnic Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632325|Lvye Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1197902|Huqiu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348374|Lyon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жени-Лаваль]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3360|7th arrondissement of Lyon]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115607649|M57 Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сальтрио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14692807|Macalester College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Пол (Миннесота)|Сент-Пол]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162886|Macclesfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мәклсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632647|Machida observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Матида|Мачида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607566|Mackay observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452747|Macnairston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209131|South Ayrshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115978486|Madhava Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116159726|Madison-YRS observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q628478|Madras Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Ченнай|Чинай]]
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786
|-
| ''[[:d:Q1883774|Magdalena Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522357|Magellan observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7348476|Lake Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523240|Magroforte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Магрофорте Инфериоре (Алесандрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4286403|Maiaky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q47192944|Maiaky Hromada]]''&lt;br/&gt;[[Одесса өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1573566|Maidanak Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521263|Maidbronn observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римпар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523288|Maiden Lane observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Острив Бейнбридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537132|Maidenhead observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1368496|Виндзор һәм Мейденһед]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4142165|Holosiiv]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
|-
| ''[[:d:Q115521287|Maisoncelles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мартен-дю-Боше]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673630|Maisons Laffitte observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мезон-Лаффитт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616940|Majadahonda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Махадаонда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607592|Makerstoun Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211113|Scottish Borders]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348343|Makes Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Луи (Реюньон)|Сен-Луи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607558|Malaga Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6741187|Malakoff Tower]]''
| [[Бразилия]]
| [[Ресифи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521270|Malina River observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Равоза-Магредиз (Удине)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536731|Mamalluca Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q60852445|Plaza Vicuña Mackenna]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6747042|Manastash Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518601|Mandi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607604|Manises observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Манисес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315240|Mannheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Маннһейм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q21654734|Mannou Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633467|MAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q35383147|Chaabet Ain Laqsab]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633437|MAP observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521260|Marana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456040|Marburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q3869|Marburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6759661|Margaret M. Jacoby Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380247|Margherita Hack observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6761440|Maria Mitchell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607656|Marienburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һилдесһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607663|Marina di Cerveteri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Марина ди Черветери (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633469|Marina Sky observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114454078|Marine Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607643|Maritime Alps Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633383|Mark Evans Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блумингтон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633405|Mark Slade Remote Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2574779|Markree Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q179325|County Sligo]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q114593038|Marl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Марль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607621|Marratxi observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q43099628|Talaiot des Caülls]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1103949|Marseille Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Марсель]]
| data-sort-value=&quot;1702&quot; | 1702
|-
| ''[[:d:Q115522361|Marsfield observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6773288|Marsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616957|Martesana Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q2941290|Cassina de' Pecchi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114593522|Martigues observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мартиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114738833|Martin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блексбург (Виргиния)|Блексбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521888|Martin S. Kraar  observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q207350|Rehovot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6777751|Martz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250676|Marxuquera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9028627|Marxuquera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437469|Maryland Space Grant Consortium Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Балтимор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253664|Masia Cal Maciarol Modul 2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253676|Masia Cal Maciarol Modul 8]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728745|Masquefa Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Маскефа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633482|MASTER-IAC Observatory, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522318|MASTER-II  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q16274423|Shirotnaya Street]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19597824|MASTER-II Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Кисловодск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521903|MASTER-II observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633435|MASTER-OAFA Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616946|MASTER-Tavrida observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253815|Mataro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55831157|Matera Laser Ranging observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Матера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607526|Matosinhos Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Ланьезеш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674411|Mauguio observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Могио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q831790|Maunakea Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115518943|Mauren Valley  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162680|Maury Lewin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глендора (Калифорния)|Глендора]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6797399|Maynard F. Jordan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэн (штат)|Мэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633532|Mazagon Huelva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q555360|Mazagan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633513|Mazariegos observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q947962|McCormick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Албемарл (округ, Виргиния)|Аккомак (округ, Виргиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1536779|McDonald Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633360|McDonald Observatory-LCO ELP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633361|McDonald Observatory-LCO ELP Aqawan A #1]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633362|McDonald Observatory-LCO ELP B]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6801891|McKim Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гринкасл (Индиана)|Гринкасл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3303709|McMath–Hulbert Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]&lt;br/&gt;[[Лейк-Ангелус (Мичиган)|Лейк-Ангелус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6802382|McMillin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6803142|Mead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633365|Medina Dome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Медина (Сапата округы, Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616959|MeerLICHT]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6809208|Mehalso Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3299222|Melbourne Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Виктория (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632256|Melezhy Astrophoto Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Владимир өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709561|Melton Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633426|Mendel Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Андовер (Массачусетс)|Норт-Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1392337|Mendenhall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6817127|Menke Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3982942|Merate Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мерате]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
|-
| ''[[:d:Q20670520|Mercedes Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114737058|Mercedes Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250753|Merignac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мериньяк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452252|Merlette observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3125|Hautes-Alpes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114455996|Meschede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мешеде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616873|Metsahovi Optical Telescope observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518621|Metsala observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Эспоо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18682261|Metsähovi]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3847974|Metsähovi Radio Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13104410|Meudon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Медон (О-де-Сен)|Медон]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
|-
| ''[[:d:Q6826502|Meyer–Womble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123596758|Michiel Coignet Observatorium]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14716222|Michigan State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6715169|Michigan-Dartmouth-MIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452886|Mickleover observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6838865|Mickleover]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607619|Micro Palomar observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117000038|MicroObservatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114373715|Middlebury College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вермонт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536754|Middlesex School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конкорд (Массачусетс)|Конкорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523292|Mill Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ченовет (Орегон)|Ченовет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523231|Millau observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мийо (город)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859196|Miller Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859986|Mills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357511|Dundee City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633366|Millwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5059334|Center Point]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419923|Minami-Oda Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351153|Minami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11408718|Minamiaso Luna Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1184681|Minamiaso]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523278|Minnetonka observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633527|Miron del Cielo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95038|Ourense]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11278847|Misato Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130990|Kaiso District]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-07
|-
| ''[[:d:Q115216774|Mishima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сусоно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643520|Missouri City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури-Сити (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Миссури-Сити (Миссури)|Миссури-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522331|Miwa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11353840|Manza Onsen Ski Resort]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522324|Miyaki-Argenteus observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351707|Miyaki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381466|Miyasaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11453543|Miyasaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40702981|Mizusawa VERA Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115523222|Moana observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4299444|Modra Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q596044|Модра]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633337|Moka Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q578010|Molėtai Astronomical Observatory]]''
| [[Литва]]
| ''[[:d:Q2089785|Molėtai District Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632278|MOMA observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Овьедо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616954|MONET/South]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1543970|Mont Mégantic Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q1844577|La Patrie]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
|-
| ''[[:d:Q115607614|Montagut observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607563|Montana Blanca observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607562|Montana Cabreja observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вега-де-Сан-Матео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521896|Montarrenti observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Совичилле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30080225|Montcabrer Osservatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабрилес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27997087|Monte Agliale observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Борго-а-Моццано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457243|Monte Argentario observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Арджентарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457254|Monte Autore observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3861206|Monte Autore]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886761|Monte Bianco obsertatory]]''
| [[Италия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
|-
| ''[[:d:Q115241987|Monte Deva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11007280|Monte Deva]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14469379|Monte Generoso Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12724|Тичино кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329985|Monte Mario Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886748|Monte Viseggi Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633524|Montecanal Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521900|Montevenere observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монцуно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61454060|Monteviasco Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Курилья-кон-Монтевьяско]]
| 
|-
| ''[[:d:Q78373665|Montevideo Astronomical Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q102157912|Montjoia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мойя (Барселона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q104617429|Montpellier Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
|-
| ''[[:d:Q126893|Montsec Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Эстеве-де-ла-Сарга]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-24
|-
| ''[[:d:Q115483679|Montseny Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Монсень]]
| 
|-
| ''[[:d:Q136915523|Moon Palace]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632272|Moonbase South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239405|Moonedge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3452681|Northport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534477|Moonglow observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632333|Mooray Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Крайстчерч]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639428|Moorpark College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452492|Moorwarfen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Йевер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633342|Moose Springs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49251874|Humbug Canal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633417|Moquegua observatory]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536758|Morgantown Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Моргантаун (Пенсильвания)|Моргантаун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6912002|Morgan–Monroe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217951|Moriyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Морияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534463|Morning Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Танк-Верде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6913835|Morris Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659406|Morrison Obervatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6914037|Morrison Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14708606|Mounds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6347284|Mount Abu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q205719|Sirohi district]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q114451989|Mount Belleview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6920321|Mount Cuba Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавэр (штат)|Делавэр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q612700|Mount Graham International Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грейам (округ, Аризона)|Коконино (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4383524|Mount John University Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1760822|Mackenzie District]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q86755669|Mount Kent Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1067014|Toowoomba Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5650505|Mount Laguna Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6472904|Laguna Mountains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1749185|Mount Lemmon Survey]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518937|Mount Matajur observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q95629989|Urdinegi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452076|Mount Molehill Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13360143|Mount Nyūkasa Optical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ина (шәһәр)|Ина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1819126|Mount Pleasant Radio Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752029|Mount Suhora Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114437019|Mount Tarana Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329987|Mount Terskol Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''&lt;br/&gt;[[Кабарда-Балкария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607598|Mount Tuffley Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523302|Mount Wilson-TIE  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3119066|Mount Wilson]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633336|Mountain Creek Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6925217|Mountain Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайоминг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116179651|Mountainville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642978|MPO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флориссент (Миссури)|Флориссент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642387|Mt. Bigelow Station 27&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522305|Mt. Guizi observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1337284|Hongshan District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436973|Mt. Kajigamori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206441|Ōtoyo-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267943|Mueggelheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q66095671|Müggelheimer Straße/Wendenschloßstraße]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616836|Muensterschwarzach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шварцах-ам-Майн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11342611|Mui Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11415881|Mukai Chiai Children's Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Татебаяси]]&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115632304|Multa Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мульта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453527|Mundenheim observatory (1907-1913)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лүдвигсһафен-ам-Рейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456073|Munich observatory (1819-1938)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6937554|Murchison Radio-astronomy Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
|-
| ''[[:d:Q115607780|Murcia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419998|Murou observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q349267|Uda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632339|Murray Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бивертон (Орегон)|Бивертон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522351|Murrumbateman observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3328224|Murrumbateman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607624|Murviel-les-Montpellier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мюрвьель-ле-Монпелье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607530|Muxagata Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Вила-Нова-ди-Фош-Коа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4320429|Mykolaiv Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
|-
| ''[[:d:Q122594|Nachi-Katsuura Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1346730|Nachikatsuura]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632646|Nagano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Омати (шәһәр)|Омати]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436075|Nagatoro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345299|Nagatoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522326|Nakagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Анан (Токусима)|Анан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432590|Nakagoya Astronomical Observatory “Subaru Dome”]]''
| [[Япония]]
| [[Миядзаки (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1132445|Higashiusuki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1352182|Misato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432206|Nakanoshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1043830|Kagoshima district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q701079|Toshima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522301|Nanchuan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q917049|Tianhe District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6963759|Nankivell Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q692895|Wairarapa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632306|Nanshan Station, Xinjiang Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4312906|Nanyo Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (префектура)|Ямагата]]&lt;br/&gt;[[Нанъё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q60643512|Nançay Radio Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Нансе (коммуна)]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11548824|NAOJ Mizusawa Campus]]''
| [[Япония]]
| [[Осю|Очу]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115518618|Narama observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Нарама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1662664|NASA Infrared Telescope Facility]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536690|NASA/MSFC ALAMO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редстоун-Арсенал]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660594|Nashville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521891|Nastro Verde observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q830337|prior]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633406|Natelli Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314873|National Astronomical Observatory &quot;Galileo Galilei&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q182428|Силистра]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q57314881|National Astronomical Observatory &quot;Slavey Zlatev&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192875|Карҗали]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844345|National Astronomical Observatory of China]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q1327713|National Astronomical Observatory of Japan]]''
| [[Япония]]
| [[Митака]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q11421254|National Astronomical Observatory of Japan Hawaii Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-10
|-
| ''[[:d:Q4289239|National Astronomical Observatory of San Pedro Mártir]]''
| [[Мексика]]
| [[Түбән Калифорния|Баха-Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1816405|National Observatory of Athens]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1224979|Афин муниципалитеты]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
|-
| ''[[:d:Q114643553|National Observatory of Tacubaya]]''
| [[Мексика]]
| [[Мехико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1315390|National Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q1967618|National Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-17
|-
| ''[[:d:Q594282|National Research Institute of Astronomy and Geophysics]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q771345|Helwan]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840&lt;br/&gt;1865&lt;br/&gt;1903
|-
| ''[[:d:Q2707219|National Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q4315139|National Space Facilities Control and Test Center]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Кырым]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q6983160|Naylor Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17227030|Nayoro Municipal Observatory Kitasubaru]]''
| [[Япония]]
| [[Наёро]]&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04
|-
| ''[[:d:Q115607565|Nazaret observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q430776|Nazareth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639087|Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT) at Palomar observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633425|Nebula Knoll Observatoy]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейкфилд (Нью-Гэмпшир)|Вейкфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632311|Negara observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q6486155|Langkawi Cable Car]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q60846054|NenuFAR]]''
| [[Франция]]
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10
|-
| ''[[:d:Q92189309|Neue Universitätssternwarte Innsbruck]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616832|Neutraubling observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нойтраублинг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659300|New Bullpen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Альфаретта (Джорджия)|Альфаретта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114236846|New Horizons KBO Search-CFHT]]''
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267164|New Millennium Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Моццате]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7017113|Newbrook Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7796221|Thorhild County]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q115536693|Newcastle observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q555690|Newcastle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452819|Newcastle-upon-Tyne observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21012735|Ньюкасл-апон-Тайн]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534451|NF observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11505003|Nichihara Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q640586|Tsuwano]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
|-
| ''[[:d:Q1170005|Nihondaira Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q115521862|Nijmegen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Неймеген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237277|Nimes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ним]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607547|Nira observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380504|Nishi Kobe observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q104878674|Nishi-Harima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11629399|Nishimino Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204046|Ibigawa]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q7042143|Nizamia observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Хәйдәрабад]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115536723|NJIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньюарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633494|NNHS Drummonds Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2538623|Pitsford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616864|NOAK Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q21481445|Stavraki Ioanninon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1994765|Nobeyama radio observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203240|Minamimaki]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10
|-
| ''[[:d:Q99534494|NOIRLab]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632260|Nomad Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4236651|Kochevanchik]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521869|Nonndorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q67950704|Nonndorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633534|Norba Caesarina observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593061|Norderstedt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нордерштедт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633483|Nordic Optical Telescope observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Канар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522362|Norma Rose observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2095799|Leyburn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23015236|North Bohemian Observatory and Planetarium in Teplice]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7055480|North Georgia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633351|North Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Аламос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607771|North Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7056239|North Otago Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114436999|North Ryde observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1769479|North Ryde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663749|North Scituate observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7545681|Smithville – North Scituate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536688|Northbrook Meadow Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q570986|Northbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642348|Northern Arizona University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633488|Northern Skygems Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55625472|Northolt Branch Observatories]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-27
|-
| ''[[:d:Q116162884|Northolt Branch Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q83399|Northolt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633511|Northolt Branch Observatory 2]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q40478|London Borough of Hammersmith and Fulham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633497|Northolt Branch Observatory 3]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q644530|Blandford Forum]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536712|Northview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэндон (Нью-Йорк)|Мэндон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536765|Northwest Florida State College observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Найсвилл (Флорида)|Найсвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633386|Northwest Indiana Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ловелл (Индиана)|Ловелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728183|Northwood Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267196|Nova Milanese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нова-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523239|Novaloop observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мужен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457208|Novi Ligure observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632283|Novoselki observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4325744|Novosilky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116146100|NTT Rokko Astronomical Communication Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1154555|Nada-ku]]''&lt;br/&gt;[[Кобе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161053|Nubbin Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633536|Nuevos Horizontes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камас (округ, Айдахо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25615912|Nuffield Radioastronomy Laboratory]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
|-
| ''[[:d:Q114453344|Nyenheim observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071262|Nyrölä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q7071265|Nyrölä]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071676|O'Brien Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Марин-он-Сент-Крой (Миннесота)|Марин-он-Сент-Крой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521905|OACL observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638892|Oak Bay observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q7073424|Oak Bay]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132144|Oak Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7074159|Oakley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522353|Oakley Southern Sky observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536707|Oakridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Те-Гаммокс (Флорида)|Те-Гаммокс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659436|Oakwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оуквуд (Джорджия)|Оуквуд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q779968|Oakwood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633495|OAO University Observatory Station Aras]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633454|OATU observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Тупи-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7220463|Oaxaca Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Оахака (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523263|Oberfrauendorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гласхютте (Саксония)|Гласхютте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638007|Oberwichtrach observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q15837303|Oberwichtrach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65945|Wichtrach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521298|Oberwiesenthal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Обервизенталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616911|ObsCT observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075447|Observatoire Astronomique de Mont-Soleil]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q11911|Берн кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q947985|Observatory of Strasbourg]]''
| [[Франция]]
| [[Страсбург]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q131859529|observatoire astronomique Pierre Fayadat]]''
| [[Франция]]
| [[Жуаньи]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
|-
| ''[[:d:Q3886765|Observatoire de Bédoin]]''
| [[Франция]]
| [[Бедуэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113672957|Observatoire de Castres]]''
| [[Франция]]
| [[Кастр (Тарн)|Кастр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113670938|Observatoire de l'Ardeche]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3148|Ardèche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886769|Observatoire de Saint-Véran]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Веран (Югары Альплар)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113727702|Observatoire des Cote de Meuse]]''
| [[Франция]]
| [[Виньель-ле-Аттоншатель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q51785579|observatoire des sciences de l'Univers en région Centre-Val de Loire]]''
| [[Франция]]
| [[Орлеан]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q3348420|Observatoire du Mont Cosmos]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3462113|Saint-Elzéar]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11939209|Observatori Astronòmic de Castelltallat]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Матеу-де-Бажес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19257162|Observatori de l'Ebre]]''
| [[Испания]]
| [[Рокетас]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q30182589|Observatori de Santa Maria de Montmagastrell]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17184274|Santa Maria de Montmagastrell]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q109623111|Observatories of the Sciences of the Universe]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6048195|Observatorio Astronómico de Cabezo de la Jara]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэрто-Лумбрерас]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q357639|Observatorio Astronómico de Mallorca]]''
| [[Испания]]
| [[Костич (Балеар утраулары)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q28501751|Observatorio Astronómico del CURE]]''
| [[Уругвай]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
|-
| ''[[:d:Q111687567|Observatorio Astronómico Educativo Turístico UNMSM - M. D. Maranganí]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312558|Maranganí District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5811531|National Astronomical Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q45632|Santiago province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7075452|Observatorio de La Cañada]]''
| [[Испания]]
| [[Авила]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q18417448|Observatorio del Instituto de Profesores Artigas]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-09
|-
| ''[[:d:Q12396254|Observatorio Ramón María Aller]]''
| [[Испания]]
| [[Сантьяго-де-Компостела]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q115607503|Observatorio UCM]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10605926|Observatorium Tusculanum]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q499400|Һөе-Тоструп]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29740196|Observatory &quot;Stellar Society&quot;]]''
| [[Болгария]]
| [[Юндола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7611597|Observatory - Planetarium SIRIUS]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65732|Sigriswil]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113270224|Observatory Großschwabhausen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросшвабхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075465|Observatory House]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633444|Observatory Hurtado]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20755532|Observatory in Mikulášovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56416137|Mikulášovice]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
|-
| ''[[:d:Q68958792|observatory Ledeč nad Sázavou]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1290479|Ледеч-над-Сазавоу]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q679176|Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q63979|Versoix]]''
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q4071791|Observatory of Kunstkamera, Saint Petersburg]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4328552|Observatory of Nurol]]''
| [[Франция]]
| [[Орек-сюр-Луар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30196237|observatory of Saint-Pardon-de-Conques]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пардон-де-Конк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329983|Observatory of San Vito a Montelupo]]''
| [[Италия]]
| [[Монтелупо-Фьорентино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329991|Observatory of the Collegio Romano]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659316|Observatory of the State University of Missouri]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3562800|Observatory Vsetín]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q513417|Всетин]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q74473851|Observatório Astronómico da Faculdade de Ciências da Universidade do Porto/Professor Manuel de Barros e respetivas instalações]]''
| [[Португалия]]
| [[Оливейра-ду-Дору (Вила-Нова-де-Гайа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108159717|Observatório Astronômico do Sertão de Itaparica]]''
| [[Бразилия]]
| [[Итакуруба]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q10340076|Observatório Municipal de Americana]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340079|Observatório Municipal de Campinas Jean Nicolini]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кампинас]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q11795177|Obserwatorium Astronomiczne Solaris]]''
| [[Польша]]
| [[Ополе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795178|Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Zielonogórskiego]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114638961|OCA-Anza Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[(2061) Анса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1759008|OCA-DLR Asteroid Survey]]''
| [[Франция]]
| [[Грас (округ)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3139|Диңгез буе Әлпләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381666|Ochiai observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7076314|Ochiai]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2014467|Odesa Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Одесса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536689|Ohio State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лайма (Огайо)|Лайма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123034152|Ohio University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Атенс (Огайо)|Эйтенз (Огайо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7081349|Oil Region Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116100210|Oishi Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345889|Aridagawa]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131181|Arida district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419909|Oishi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114641932|Ojai observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217676|Ojima Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7081631|Ojima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11472118|Okayama Astrophysical Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115216153|Okutama observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q598626|Okutama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570896|Old Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q14469330|Old Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| [[Женева]]
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q115633472|Old Orchard Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2094060|Fiddington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523225|Oldenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ольденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12330138|Ole Rømer Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q240262|Aarhus Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7086916|Olin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607589|Olive Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7087726|Oliver Observing Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521849|Olmen observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q642071|Hendrick van Balen the Elder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q138515349|Olympoksen tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633372|Omaha observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523241|OmegaLab observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632296|Omsk-Yogik Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Омск өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7092212|Ondokuz Mayıs University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115616902|Ondrejov--BlueEye600 Telescope observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q249259|Енджеюв]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113674224|Onnens Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65963837|Prez]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q929994|Onsala Space Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q499380|Kungsbacka Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q114437299|Ontinyent observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтеньенте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436087|Oosato observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумагая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217990|Ootake observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Отакэ (Хиросима)|Отакэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633557|OPERA Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пале (Жиронда)|Сен-Пале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456179|Oppolzer Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q874698|Old Innsbruck Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q114659494|Optec Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633449|Orbis Tertius observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728383|OrbitJet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колден (Нью-Йорк)|Колден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523279|Organ Mesa observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7102746|Orioloromano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Орьоло-Романо]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q114457220|Orwell Park observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3243134|Nacton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522339|Osaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Осаки (шәһәр)|Осаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123197377|Oscar G. Mayer Memorial Building]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638143|Osenbach observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Озенбак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719898|Osservatorio Antonio Grosso]]''
| [[Италия]]
| [[Бругерио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616941|Osservatorio Astronomico]]''
| [[Италия]]
| [[Пьоббико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293596|Osservatorio Astronomico Armenzano]]''
| [[Италия]]
| [[Перуҗа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q58952590|Osservatorio astronomico di Cima Rest]]''
| [[Италия]]
| [[Магаза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4328295|Osservatorio Astronomico di Gnosca]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67754|Gnosca]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q106083966|Osservatorio astronomico di Loiano]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-15
|-
| ''[[:d:Q18752335|Osservatorio astronomico di Remanzacco]]''
| [[Италия]]
| [[Реманцакко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348347|Osservatorio astronomico Fondation Clément Fillietroz]]''
| [[Италия]]
| [[Нюс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121864406|Osservatorio astronomico Lazzarello]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q47007923|Alta Val Tidone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q543489|Osservatorio Astronomico Sormano]]''
| [[Италия]]
| [[Сормано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720293|Osservatorio La Dehesilla]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1663070|Osservatorio Madonna di Dossobuono]]''
| [[Италия]]
| [[Мадона ди Дособуоно (Верона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q56799995|Osservatorio Polifunzionale del Chianti]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q60287354|Barberino Tavarnelle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113720116|osservatorio Rivalta]]''
| [[Италия]]
| [[Ривальта-ди-Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720198|Osservatorio Scandicci]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380146|Ostrorog observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q1005885|Остролуг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q554021|Gmina Ostroróg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616887|Ostrov Observatory, Constanta]]''
| [[Румыния]]
| [[Есекиой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071788|Ostrowik Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q2328621|Gmina Celestynów]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633540|Osuna observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Осуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161249|ottawa observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728078|Ottmarsheim Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Оттмарсайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28952453|Oukaïmden Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q7110362|Oukaimden]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q115537129|Ourense observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95038|Ourense]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638483|Overberg observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3361528|Overberg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1640898|Bredasdorp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607654|OVM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Киеза-ин-Вальмаленко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632289|OWL-Net observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632656|OWL-Net observatory, Daedeok]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q20919|Daejeon Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632660|OWL-Net observatory, Mt. Bohyun]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50331|Cheongsong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633343|OWL-Net observatory, Mt. Lemmon]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633463|OWL-Net observatory, Oukaimeden]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161583|OWL-Net observatory, Songino]]''
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q2637533|Songino Khairkhan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518938|Owls and Ravens observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616843|P.M.P.H.R. Deep Sky Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Атина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536771|P2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218448|Pacific Lutheran University Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Паркленд (Вашингтон)|Паркленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522349|Pacific Sky Observatory observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q9332790|Saipan Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434125|Palazzo Bindi Sergardi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521881|Palestrina observatory]]''
| [[Италия]]
| [[(4850) Палестрина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521853|Pallerols observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11939914|Pallerols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643294|Palmer Divide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452736|Palmerston North observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q909220|Palmerston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632341|Palo Alto observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пало-Альто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219253|Palominas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста-Саузист]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1075600|Pan-STARRS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115633438|Panameno observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267402|Panker observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Панкер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22047646|Panzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельфранко-Эмилия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632274|PAO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прато]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633555|Para Todos Remote Observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10914152|Paranal Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21899369|Parc Astronòmic Montsec]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021068|Pardubice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Пардубице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65159989|Park Astronomiczny Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q497115|Фромборк]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q148044|Parkes Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q605513|Parkes]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115380167|Parma observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Парма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437516|Partizanske observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Тренчин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607628|PASTIS Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7153287|Paul Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3015934|Lebanon Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7154366|Paul Wild Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q181766|Narrabri]]''&lt;br/&gt;[[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518624|Paus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7157644|Peach Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534472|Pear Tree observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Валперейзо (Флорида)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607542|Penamayor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нава (Астурия)|Нава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607513|Penn Heights Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q9611|Rickmansworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q96204406|Penrith Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113302232|Penteli Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q11815519|Penteli Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115522334|Penwortham observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q508016|Penwortham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434542|Penzing Astrometric observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138333469|Perak Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2302576|Manjung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536701|Perkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавер (Огайо)|Делавер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638286|Perpignan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Перпиньян]]
| 
|-
| ''[[:d:Q525762|Perth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1721949|City of Kalamunda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380102|Peschiera del Garda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескьера-дель-Гарда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616961|PESCOPE observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q125434|Gqeberha]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161096|Petit Jean Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521912|Petit Sant Feliu observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Фелиу-де-Льобрегат]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241719|Peverell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21674890|City of Plymouth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633473|PGC observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536737|Phillips Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Андовер (Массачусетс)|Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17065949|Phoebe Waterman Haas Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1772232|Pianoro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4385571|Piazzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эмполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329986|Pic du Midi Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Баньер-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518600|Picard observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q34632970|Windhag]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q938369|Pico dos Dias Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Бразополис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523229|Piconcillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9059410|Piconcillo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633499|Picoto Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каррейра (Барселуш)|Каррейра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q254958|Piera Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пьера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6094027|Pierre Kauffman Radio Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115325621|Pieta observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q744070|Pietà, Malta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633381|Pin Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7195070|Pine Bluff Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633407|Pineapple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607571|Pinsoro Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3573783|Pinsoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523274|Pinto Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Бернардино (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q58918214|Piombino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьомбино]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q1636877|Pises Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q12515|Gard]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1368807|Cévennes National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7198279|Pisgah Astronomical Research Institute]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1587024|Pistoia Mountains Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q28090981|San Marcello Piteglio]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-08&lt;br/&gt;1990
|-
| ''[[:d:Q221647|Piszkéstető Station]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Матра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329988|Pla D'Arguines Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]&lt;br/&gt;[[Альхимия-де-Альфара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q106928083|Planetario de Serón-Almería]]''
| [[Испания]]
| [[Серон (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616881|Planetarium de Vaulx-en-Velin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Во-ан-Велен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98215482|Planetarium Halle-Kanena]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һалле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q135486697|Planetarium Lübz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Любц]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
|-
| ''[[:d:Q30258636|Planetarium České Budějovice]]''
| [[Чехия]]
| [[Ческе-Будеёвице|Ческе-Будейовитсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8311385|České Budějovice 7]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q30111375|planetary astronomical observatory of Anzi]]''
| [[Италия]]
| [[Анци]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3152063|Planetology and Astrophysics Institute of Grenoble]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q115616842|Platanus Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Люсувко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2644051|Plateau Observatory]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''&lt;br/&gt;[[Антарктида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633388|Pleasant Groves Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезент-Гровс (Алабама)|Плезент-Гровс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523290|Pleasanton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезантон (Калифорния)|Плезантон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329989|Pleiade Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескантина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536724|Pleiades observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3285492|Mandeville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736211|Plessisville observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q124101719|Plessisville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437291|Plomer observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237106|Plonsk observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q270656|Плоньск]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021067|Plzeň observatory and planetarium]]''
| [[Чехия]]
| [[Пльзень|Плзен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522304|Po Leung Kuk observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q986383|Tuen Mun District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518634|Polaris observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18747332|Polino astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Полино (Умбрия)|Полино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633441|Polonia Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633553|Polop observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Полоп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607620|Pommier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шад-Бофор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633533|Ponferrada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампонарая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616907|Ponte Uso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q109610829|cemetery of Sogliano al Rubicone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616953|Popovich Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q617758|Ivanivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7231423|Portage Lake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607572|Posadas Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посадас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293580|Possum Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115537136|Pousada dos Anoes Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Жуан-д’Алианса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379879|Povegliano Veronese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Повельяно-Веронезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240967|Poway Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пауей (Калифорния)|Повей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7236087|Powell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752045|Poznań Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Познань]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q115250729|Pozuelo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посвело-де-Аларкон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536691|Prairie Grass Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Малберри (Индиана)|Малберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25004594|Prairie Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534478|Preston Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селина (Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7245135|Principia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537146|Principia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123757798|Prishtina Observatory]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-15
|-
| ''[[:d:Q126596818|Private Sternwarte (Zeppelinstraße 7)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q113673883|Promiod observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Шатийон (Валле-д’Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632641|PROMPT observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29474336|Provencal Baronnies Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Муадан]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114643318|Prude Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536680|PSU Greenbush Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5603779|Greenbush]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2532213|Public Observatory Mainz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q880555|Altstadt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30229568|Public Observatory Mercury]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521874|Puchenstuben observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Пухенштубен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7258259|Puckett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]&lt;br/&gt;[[Гөрҗистан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633451|Pueyrredon observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5964114|La Lonja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19368123|Pujalt Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пужальт]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|-
| ''[[:d:Q832621|Pula Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Пула]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q58268|Истарска жупаниясе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521851|Pulkovo Station observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1969812|Punaauia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2118822|Purgathofer-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Клостернойбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522311|Purple Mountain Observatory,  Xuyi Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q773125|Xuyi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632315|Purple Mountain Observatory, Yao'an Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2024849|Pushchino Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633367|Putman Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6694447|Loyal Valley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607560|Puzol Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пусоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250615|Pymoor observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20023091|Downham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4497166|Qism Helwan]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q30805|Каһирә провинциясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22932694|South Area]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q115616884|QOS Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Хмельницкий өлкәсе|Хмельницки өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607776|Quainton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Эйлсбери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24944761|Queen Jadwiga Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115253901|Quincampoix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Кенкампуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5563102|Quinns Rock Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2581892|Quito Astronomical Observatory]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873
|-
| ''[[:d:Q114662679|Quito, comet astrograph station]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7273621|R. F. Joyce Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q4479817|West Melton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56542908|Rabat Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3551|Rabat]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4329990|Radcliffe Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Pretoriä]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1257365|Radebeul Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Радебойль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124287829|Radio Astronomical Observatory of Sicaya]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q6319759|Sicaya District]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q111676725|Radiosternwarte Kiel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607532|Ragdon Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607559|Raheny Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437015|Rainbow Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1000123|Coonabarabran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7284977|Rainwater Observatory and Planetarium]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250840|Ramonville Saint Agne observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рамонвиль-Сент-Ань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523297|Rancho Del Sol observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Камино (Калифорния)|Камино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523301|Rancho Palos Verdes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ранчо-Палос-Вердес (Калифорния)|Ранчо-Палос-Вердес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633415|Rand II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q192700|Lake Placid]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663824|Rand Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162681|Rani Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521913|Rantiga observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карпринети]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116771010|Rantiga Observatory]]''
| [[Италия]]&lt;br/&gt;[[Польша]]
| [[Тинкана (Реҗо Эмилия)]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03
|-
| ''[[:d:Q115633364|Rapid City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рапид-Сити (Көньяк Дакота)|Рапид-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329949|RAS (Remote Astronomical Society) Observatory of New Mexico]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160868|RAS Observatory, Biggera Waters]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4906907|Biggera Waters]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522337|RAS observatory, Moorook]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522348|RAS Observatory, Officer]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7079440|Officer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632350|RASC Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616897|RaSo Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1069550|Röhrsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633378|Rattle Snake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Смиттон (Миссури)|Смиттон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381167|Ray Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354284|Toyoura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4402214|Rayleigh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2338468|South Woodham Ferrers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632261|RDSS observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303718|Red Barn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303835|Red Buttes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ларами (Вайоминг)|Ларами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639393|Red Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632353|Redondo Beach observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редондо-Бич (Калифорния)|Редондо-Бич]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518610|Redshed observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q1696515|Johann Weirether]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1749431|Reedy Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Квинсленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607625|Reilhanette Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456335|Reintal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456029|Remeis Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3424585|Remote Integrated Telescope Zentrum]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633448|Remoto Bosque Alegre observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1063086|Santa María Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523257|Requena observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рекена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457236|Resse Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607509|Retamar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536719|Reynolds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379162|Rezman Observatory]]''
| [[Словения]]
| [[Тунице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607511|Rho Ophiocus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Розас-де-Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161169|Ricky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блу-Спрингс (Миссури)|Блу-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607896|Riethnordhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ритнордхаузен (Зангерхаузен)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11890683|Rihlaperä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6452306|Kypärämäki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432680|Rikubetsu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134193|Ashoro district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1185968|Rikubetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482525|Rimbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римбах (Түбән Бавария)|Римбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633466|Rio Cofio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7276842|RIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7336813|Ritter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773884|River Moss Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218411|River Oaks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Браунфелс (Техас)|Нью-Браунфелс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633380|River Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Роланд (Арканзас)|Роланд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773914|Riverside observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Риверсайд (Калифорния)|Риверсайд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662718|Rixeyville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7339010|Rixeyville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633391|RMS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиан-Гилл (Огайо)|Индиан-Гилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523268|ROAD observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616867|ROASTERR-1 Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Клуж-Напока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7342427|Robert Brownlee Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7353414|Robotic Lunar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q3928356|Robotic Optical Transient Search Experiment]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633458|Rocca Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3457218|Jardim Botânico de Brasília]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633461|ROCG observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522366|Rochedale (APTA) observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7353853|Rochedale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639253|Rock Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240799|Rockland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241503|Rodeno observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альфара-де-Альхимия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674061|Roeser Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q683922|Roeser]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7359314|Rogers Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q96142963|Rokycany Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q986072|Рокитсани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633377|Rolling Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251103|Rolvenden observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2313624|Rolvenden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2034654|Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
|-
| ''[[:d:Q114638235|Romito observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068376|Roque de los Muchachos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гарафия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521296|ROSA observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Верклоз]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616831|Rosarno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537148|Rose Cottage Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Кисли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116151487|Rose-Hulman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7368224|Roseland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q22338583|Корнволл]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7368377|Rosemary Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521889|Roser observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2168759|Rothney Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521285|Rouet observatory]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q192988|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693450|Royal Borough of Greenwich]]''
| data-sort-value=&quot;1675&quot; | 1675-03-04
|-
| ''[[:d:Q3106882|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
|-
| ''[[:d:Q4274351|Royal Observatory of Madrid]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q15273525|Royal Observatory, Cape of Good Hope]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521279|Royal Park observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рьельс-и-Вьябреа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q799313|Rozhen Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q2012430|Smolyan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q405807|Чепеларе]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-13
|-
| ''[[:d:Q13419179|Rožňava observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q267888|Рожнәва]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633510|Runcorn observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q376141|Halton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633503|Rushay Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633333|Rusty Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квин-Велли (Аризона)|Квин-Велли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662912|Rutherford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29939282|Ryubangtaek Science Museum]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12613438|Inji-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534487|S.O.S. observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616906|Saarbruecken Rastpfuhl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Саарбрүккен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328105|Sabah State al-Biruni Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q179029|Сабах штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773894|Sabino Canyon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5646313|Sadabell Astronomical Society]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633446|SADR observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633339|Saguaro Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483592|Saint Barthelemy observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Валле д'Аоста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253754|Saint-Caprais observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рабастенс-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736239|Saint-Felicien observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141511|Saint-Félicien]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607630|Saint-Saturnin-les-Avignon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сатюрнен-лез-Авиньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29845892|Saint-Sulpice Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сюльпис (Ньевр)|Сен-Сюльпис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607588|Sainte Helene Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сент-Елен (Жиронда)|Сент-Елен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674269|Sainte-Clotilde observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1993908|Saji Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоттори (шәһәр)|Тоттори]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07
|-
| ''[[:d:Q115632644|Sakai Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сакаи (Осака)|Сакай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122363059|Sakamoto Hachiryu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380342|Sakamoto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Оцу|Отсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206661|Saku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Саку (шәһәр)|Саку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642476|Salida observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селайда (Колорадо)|Селайда]]&lt;br/&gt;[[Сартак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4406224|Saltsjöbaden Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q946647|Nacka Municipality]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q990771|Saltsjöbaden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104231|Стокгольм ләне]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
|-
| ''[[:d:Q115536744|Salvador astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q8206935|Estudiantes de Río Cuarto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616871|Salvatore di Giacomo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537141|Salvia Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632627|Samford Valley Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7409308|Samford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437031|San Benedetto Po observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Бенедетто-По]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641997|San Clemente observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Клементе (Калифорния)|Сан-Клементе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56138|San Clemente]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632277|San Costantino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Козтантино (Вибо Валенция)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607644|San Defendente Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Дефенденте (Кунео)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641911|San Emigdio Peak observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607582|San Gabriel Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518024|San Lazzaro di Savena observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q837773|Ponticella]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632262|San Marco Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7415145|San Pedro Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q102149707|San Pere observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638213|San Polo A Mosciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1265856|San Vittore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616892|Sanderphil Urban Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3909229|Port of Civitavecchia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534454|Sandia View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рио-Ранчо (Нью-Мексико)|Рио-Ранчо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27918336|Sandlot observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616877|Sandvreten Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10726479|Åloppe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329992|Sanglok Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Хәтлан вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518940|Sant Celoni observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Селони]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482727|Sant Gervasi Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521277|Santa Coloma de Gramenet observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q676124|Santa Lucia Stroncone Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стронконе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518614|Santa Mama observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ареццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607568|Santa Pola Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Пола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639163|Santana Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;[[Ранчо-Кукамаңга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663181|Santiago-San Bernardo observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Сантьяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11521260|Sapporo Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1079635|Chūō-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11521430|Sapporo Science Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Саппоро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134346|Atsubetsu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116985646|SARA-CT]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533893|SARA-KP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250701|Sassoeiros observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каркавелуш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521904|SATINO Remote observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728806|Sauro Donati Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616857|Savelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Савелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483031|Savigny-le-Temple observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Савиньи-ле-Тампль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q144129|Sayan Solar Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1098623|Tunkinsky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4301691|Mondy]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662624|Sayre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саут-Бетлегем (Пенсильвания)|Саут-Бетлегем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729227|Schaerding observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q3597747|178243 Schaerding]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518947|Schafmatt observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q14274|Арау]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616889|Schela Observatory]]''
| [[Румыния]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4525933|Scheuren Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Алмания|Германия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607633|Schmelz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шмельц (Саар)|Шмельц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137738772|Schmidt Observatory System]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518946|Schonfeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q8891|Schönfeld-Weißig]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523228|Schuelerlabor Astronomie St. 7 observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вупперталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456199|Schwerin observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шверин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735875|Scott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фитчбург (Массачусетс)|Фитчбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66667468|Scottish Dark Sky Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209135|Көнчыгыш Эйршир]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18705910|Seagrave Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114457217|Sedgefield observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2465269|Sedgefield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q315157|Seeberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607516|Segorbe observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11560544|Seiwa Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138333449|Selangor Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2198128|Sabak Bernam]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607623|Sencelles observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q987394|Sencelles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4416112|Sendai Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11650412|Nishikigaoka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042308|Aoba-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114435976|Sendai Astronomical Observatory Ayashi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11360912|Shimoayashi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217801|Sendai Municipal Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11622289|Sendai Space Museum]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11549902|Nagatoshi-chō]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q4191331|Sendling Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q262879|Sendling]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638455|Senftenberger observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ржержихи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436143|Sengamine Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11398811|Kami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456367|Serra La Nave observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рагальна]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115607650|Serra Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прело (Җенова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521850|Seveso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16210|Province of Monza and Brianza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7389935|SFA Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616866|SGT Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Гафленц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376048|Shahe Station (Beijing Observatory)]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752128|Shamakhy Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| ''[[:d:Q4363337|Pirqulu]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115522316|Shandong University  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q373023|Вейхай]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23234|Shanghai Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57002|Xuhui District]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q115632294|Sharjah Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Шарҗә (әмирлек)|Шарҗә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632630|Shasta Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Газелл (Калифорния)|Газелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7490733|Shattuck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633368|Shed of Science South observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4311228|Sheltozero Station Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Şöltozero]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522307|Shenton Park  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q14935908|Shenton Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523252|Sherbrooke observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Шербрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7495551|Sherwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q600996|Ashfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10886470|Sheshan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q10886472|Sheshan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420202|Shimada observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380913|Shimotsuma observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симоцума]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632645|Shinshiro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11494237|Aichi Prefectural Xincheng East High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377283|Shishikui observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7499076|Shishikui]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216453|Shizuoka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7502317|Shosanbetsu observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1355358|Shosanbetsu]]''&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134113|Tomamae district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329994|Siberian State Aerospace University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q930096|Siding Spring Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161609|Siding Spring Observatory: iTelescope Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161629|Siding Spring-Janess-G, JAXA]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632622|Siding Spring-LCO A]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632623|Siding Spring-LCO B]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632638|Siding Spring-LCO Clamshell #1]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632639|Siding Spring-LCO Clamshell #2]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536759|Sidoli observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5983600|Luis Guillón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453434|Siegen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зиген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521276|Siena observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633547|Sierra Contraviesa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лос Варгас (Кардонал)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q526841|Sierra Nevada Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q82142|Province of Granada]]''&lt;br/&gt;[[Гранада]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115533892|Sierra Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберри (Калифорния)|Оберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633338|Sierra Sinagua Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523298|Sierra Stars observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Меса-Виста (Калифорния)|Меса-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q833520|Silesian Planetarium]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q57711860|Siligo astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Силиго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536714|Silver Spring observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайт-Оук (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673036|Sinsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q27869680|Sinsen-Lenkerbeck]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518620|Sintini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Альфонсине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633538|Sirius observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Ломас (Техас)|Лас-Ломас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125813120|site de Paris de l'Observatoire de Paris]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q108737462|SKA Telescope, Australia]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q333531|Skalnate Pleso observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q4071810|Skibotn Astrophysical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1634337|Skibotn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12874150|Skinakas Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q115521291|Sky Vistas observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Айхграбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123690175|Sky's the Limit Observatory and Nature Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твентинайн-Палмс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633526|Skybor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Борха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632265|Skygems Namibia Remote Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q3599942|82346 Hakos]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633421|Skyledge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Киллингворт (Коннектикут)|Киллингворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518615|Skylive observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3486419|SkyMapper]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q57314874|Sliven Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q178385|Сливен]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523269|Slooh.com Canary Islands observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633431|Slooh.com Chile Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q14502|Lo Barnechea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518934|Slope Rock observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q207753|Hyvinkää]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115715672|Slovak Central Observatory Hurbanovo]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q856402|Һурбаново]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q114437250|Smith College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортгемптон (Массачусетс)|Нортһәмптон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7545250|Smith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437576|Smith River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Данбери (Коннектикут)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1755255|Smithsonian Astrophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
|-
| ''[[:d:Q115616891|Smolecin observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Смоленцин (Грифицкий повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12290810|Smolyan Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192888|Смолән]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-09-06
|-
| ''[[:d:Q115218137|Snohomish Hilltop Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сногомиш (Вашингтон)|Сногомиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17995800|Sobaeksan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50220|Danyang County]]''&lt;br/&gt;[[Йоңҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633489|Sobradillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9078381|Sobradillo de Palomares]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518942|Soerth observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёрт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33139597|Sofia University Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q7582432|Sredets District]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q114593261|Soisy-sur-Seine observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Суази-сюр-Сен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14693056|Sola Fide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q490450|Моуэр (округ, Минесота)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518933|Solaris observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q9394502|Łuczanowice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452437|Sollies-Pont observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольес-Пон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7560466|Sommers–Bausch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633442|SON Station]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633460|SONEAR Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Минас-Жерайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63520|Sonneberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зоннеберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534448|Sonoita Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534449|Sonoran Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Девид (Аризона)|Сент-Девид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639325|Sooke observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q993727|Sooke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616855|Sopot Astronomical Observatory]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q92689|Сопот]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616870|Sormano 2 Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q650088|Villa Melzi d'Eril]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q112212013|Soukromá hvězdárna Staré u Třebívlic]]''
| [[Чехия]]
| [[Тржебивлице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q227807|South African Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
|-
| ''[[:d:Q40031756|South African Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607591|South Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251479|South Wonston observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2264190|South Wonston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251165|Southend Bradfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4954517|Bradfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239693|Southern Stars Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1022934|Faʻaʻā]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632648|Southern Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7570853|Southland Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633478|Southwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2693675|Southwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115219135|Southwest Institute for Space Research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264257|Sozzago astronomical Station]]''
| [[Италия]]
| [[Соццаго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4115803|Space Research Centre, Polish Academy of Sciences]]''
| [[Польша]]
| [[Варшава]]&lt;br/&gt;[[Вроцлав|Вротслав]]&lt;br/&gt;[[Боровець (Островский повяты)]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-29
|-
| ''[[:d:Q116161599|Space Tracking and Communications Center, JAXA]]''
| [[Япония]]
| [[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607522|SPAG Monfrague observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q27825511|Palazuelo-Empalme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115633419|SPECULOOS-South Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q671810|Sphinx Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q660663|Goms District]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q115616905|Spica observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карминьяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633374|Spirit Marsh Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейр-Гров (Миннесота)|Мейр-Гров]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632264|SpringBok Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457264|Springe observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633398|Squirrel Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113715908|St Paul Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607638|St-Martin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Амате-Везинье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452519|St. Andrews observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q201149|Fife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616882|St. George Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Кокошешть (Алба)|Кокошешть]]
| 
|-
| ''[[:d:Q870437|St. Margarethen observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69621|Binningen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633548|St. Mellons observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674071|St. Michel sur Meurthe observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-сюр-Мерт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29641603|St. Thomas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114452905|Stakenbridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Киддерминстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663001|Stamford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стәмфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482954|Stammersdorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q2329581|Stammersdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162885|Stanley Laver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3878864|Pontesbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643351|Stansbury Park Observatory Complex]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Туиле (Юта)|Туиле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437295|Star Cruiser Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анза (Калифорния)|Анза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534480|Star Ridge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ваймер (Техас)|Ваймер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11512735|Star Square Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886747|Stardome Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616883|Stardreams Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q592497|Vălenii de Munte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616880|Stardust Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Брашов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536753|Starhoo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейквилл (Массачусетс)|Лейквилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q537820|Starkenburg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159738|Starkenburg Observatory Heppenheim Asteroid Survey (SOHAS)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329996|Starlab Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632324|Starlight Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533887|Starry Knight observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633371|Starry Night Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глидден (Техас)|Глидден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521859|Starry Wanderer observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| ''[[:d:Q80409|Baran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38186303|Stará hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115518944|Stazione Astronomica Betelgeuse observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Маньяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632273|Stazione Astronomica Le Pleiadi]]''
| [[Италия]]
| [[Таверна (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7607161|Stellafane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Спрингфилд (Вермонт)|Спрингфилд]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607640|Stellarium Gornergrat]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q27494|Zermatt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124634107|Stephanion Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115482601|Sterni Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кемптен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37800210|Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Гмунден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346032|Sternwarte Bülach]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q9093|Bülach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1678250|Sternwarte Calden]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q2346057|Gotha Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1668019|Sternwarte Greifswald]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Грайфсвальд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126597539|Sternwarte Gönnsdorf]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1559387|Gönnsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107302728|Sternwarte Hof]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һоф (Бавария)|Һоф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2801945|Sternwarte Kassel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кассел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1629144|Sternwarte Kirchheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q480107|Amt Wachsenburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24619320|Sternwarte Limburg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбург-ан-дер-Лан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469617|Sternwarte Metzerlen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70025|Metzerlen-Mariastein]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11929|Canton of Solothurn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346089|Sternwarte Mirasteilas]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65086|Falera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q123652641|Sternwarte Rümlang]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67894|Rümlang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115373503|Sternwarte Simplon-Adler]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134008271|Sternwarte Streitheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Цусмарсхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469636|Sternwarte Tentlingen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67313|Tentlingen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346124|Sternwarte Tübingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Түбинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121324468|Sternwarte und Planetarium „Sigmund Jähn“ Rodewisch]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Родевиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346126|Sternwarte Weikersheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайкерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4110103|Sternwarte Wetzikon]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68305|Wetzikon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q55519923|Sternwarten des ehemaligen Forschungsinstituts Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521275|Sterrenwacht Andromeda observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q977819|Ellecom]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17336073|main building of the Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858
|-
| ''[[:d:Q115435273|Stia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434504|Stixendorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q110944448|Stixendorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q142658|Stjärneborg]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1584&quot; | 1584
|-
| ''[[:d:Q681497|Stockholm Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q506250|Стокгольм]]''
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753&lt;br/&gt;1752
|-
| ''[[:d:Q114437008|Stockport observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q18526|Стокпорт Каунти]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7618563|Stokesville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523281|Stone Edge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Верано (Калифорния)|Ель-Верано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639187|Stone Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536699|Stonegate Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7619602|Stony Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q115521860|Stowupland observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2454255|Stowmarket]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607593|Strawberry Field observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21683230|City of Southampton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57323463|Student Astronomical Observatory, Department of Astronomy - Plana]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q7628619|Stull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q316089|Stuttgart Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673807|Stuttgart-Hoffeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632338|Submillimeter Array, Mauna Kea (SMA)]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q111455966|Sudair Observatory]]''
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| ''[[:d:Q1249255|Әр-Рияд вилаяте]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015
|-
| ''[[:d:Q115632649|Sukagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сукагава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534453|Sulphur Flats observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q648216|Jemez Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381132|Sumoto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33039548|Sun Dagger site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Хуан (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659324|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536770|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q43009899|Regal Santa Fe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536726|Sunhill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньютон (Массачусетс)|Ньютон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523291|Sunriver Nature Center observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санривер (Орегон)|Санривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7641159|Sunriver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522323|Suntopia Marina observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616949|Sura Gardens]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q9017097|Kamianka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570660|Sura Ionospheric Heating Facility]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116161487|Sutherland Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161373|Sutherland-LCO A]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616874|Sutherland-LCO Aqawan A #1 observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161464|Sutherland-LCO B]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161476|Sutherland-LCO C]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633412|SVH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q950876|Blairstown]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q139032629|Svákov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12055185|Soběslav II]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632631|Swan Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2305836|Swan Hill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433765|Swedenborg observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Лангбаллиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523234|SWF observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437267|Swilken Brae observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207736|St Andrews]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7660067|Sydney Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518605|Szamotuly-Galowo observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Галово (Великопольское воеводалыгы)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638113|Szeged Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139830205|Szegedi Csillagvizsgáló]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340092|São Paulo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264663|Sögel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёгель]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q559544|Sögel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3039662|Table Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4906128|Big Pines]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607538|Tacande Observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Эл-Пасо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11271068|Tachibana Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Мияконодзё|Мияконоҗо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7674728|Taeduk Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115217968|Tajimi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тадзими|Таҗими]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522340|Takanezawa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q648859|Takanezawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452052|Takapuna observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2390124|Talcott Mountain Science Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339474|Talcott house]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q4450511|Tallinn Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q4450503|Tallinn]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
|-
| ''[[:d:Q113716842|Tamaris Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7681509|Tamke-Allan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436959|Tamworth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1434796|Tamworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522365|Tangra observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Сент-Клер (Миссури)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633370|Tara Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607497|Tarbatness Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q208279|Highland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536764|Tarleton State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стивенвилл (Техас)|Стивенвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632352|Tarzana observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716164|Tashkent observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522314|Tataka observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663160|Taunton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тонтен (Массачусетс)|Тонтен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537134|Taurus Australis Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q734609|Taguatinga]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5490095|Taurus Hill observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q683525|Varkaus]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q4329951|Taurus-1 Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Витебск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Барань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q59182134|Tavolaia astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q114374106|Taya Beixo Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Баркисимето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437003|Taylor Range Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Брисбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775023|Tebbutt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эджвуд (Нью-Мексико)|Эджвуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534461|TechDome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2013047|Teide Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162883|Telescope Live]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q98062034|Cortijo de las Minas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633445|Telescope Live observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251577|Telford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20969932|Great Dawley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113328462|Teluk Kemang Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q213893|Negeri Sembilan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639206|Temecula observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темекьюла]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61709296|Temisas Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Агуимес]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q7699144|Ten Acre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330000|Tenagra II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]&lt;br/&gt;[[Ногалес (Аризона)|Ногалес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008368|Tenagra Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коттедж-Гроув (Орегон)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633491|Tenerife Observatory-LCO A, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633484|Tenerife Observatory-LCO B, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633481|Tenerife-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633480|Tenerife-LCO Aqawan A #2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607888|Teplice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633505|Terminus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Олейрос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521858|Terrassa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534471|Terre Haute observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518599|Terres Blanches observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q673711|canton of Reillanne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537144|Tesla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вальдеморильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534481|Texas A&amp;M Physics observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колледж-Стейшен|Коллеҗ-Стейшен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q823007|Teylers astronomical observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Һарлем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18762444|Thai National Observatory]]''
| [[Таиланд]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-22
|-
| ''[[:d:Q987953|The astrodome of the Lyceum in Eger]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Эгер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536767|The Cottage Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алтуна (Пенсильвания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17743924|The Equatorial Observatory, Penllergare]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q7163093|Penllergaer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633359|The Ranch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607543|The Spaceguard Center observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q2254730|Knighton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633515|The Studios Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821241|The Tower of the Sun]]''
| [[Италия]]
| [[Брембате-ди-Сопра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28668183|the Virtual Telescope Project]]''
| [[Италия]]
| [[Чеккано]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-04-01
|-
| ''[[:d:Q113275678|THEMIS Ground-based Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7781594|Theodor Jacobsen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сиэтл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536742|Thomas G. Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q38249664|Fleetville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536696|Thomas More College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кентукки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7795757|Thompson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536685|Thompsonville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2672086|Thompsonville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523212|Thornlands observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7796450|Thornlands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643098|Thornton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Торнтон (Колорадо)]]&lt;br/&gt;[[Торнтон (Арканзас)|Торнтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534445|Three Buttes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саддлбрук (Аризона)|Саддлбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7797395|Three College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2431089|Tian Shan Astronomical Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521269|Tiana observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536739|Tigh Speuran Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фрейминггам (Массачусетс)|Фрейминггам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523221|Tiki observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135408876|Timau National Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q14141|Kupang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536711|Timberlake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рестон (Виргиния)|Рестон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219228|Timberland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534486|Timberline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винтерсет (Айова)|Винтерсет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18544500|Timișoara Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Timişoara]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716254|Tivoli Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q110289|Tivoli Gardens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114565866|TLC Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452006|Toby Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Наррагансетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11535200|Tochigi Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]&lt;br/&gt;[[Тотиги (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-03
|-
| ''[[:d:Q115607579|Tocororo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аркильинос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216356|Tokai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токай (Айти)|Токай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11272953|Tokigawa Town Star and Green Creation Center]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075201|Hiki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q251027|Tokigawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216062|Tokushima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токусима (шәһәр)|Токучима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4459557|Tokyo Astronomical Observatory (before 1938)]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436065|Tokyo-Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420285|Tokyo-Dodaira observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420331|Tokyo-Mitaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420073|Tokyo-Norikura observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419900|Tokyo-Okayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633443|Tolar astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q7814097|Tolar Grande]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217938|Toma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1357085|Tōma-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329999|Tomsk State University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Тум|Томск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130259437|Torre Coxina]]''
| [[Италия]]
| [[Виченца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633531|Torreaguila observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q957619|Barbaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253697|Torredembarra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Торредембарра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428788|Tortona observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тортона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639282|Torus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бакли (Вашингтон)|Бакли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115215951|Tosa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоса (шәһәр)|Тоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013009|Toulouse Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тулуза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2092877|Tour de la Babotte]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]
| data-sort-value=&quot;1363&quot; | 1363
|-
| ''[[:d:Q11456388|Toyama City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218133|Toyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376859|Toyonaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёнака|Тойонака]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216404|Toyota observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёта (шәһәр)|Тойота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633397|Transit Dreams Observatory, Campobello]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кампобелло (Көньяк Каролина)|Кампобелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q133734441|Transit of Venus Observation Site]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1210763|Selwyn District]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-10
|-
| ''[[:d:Q115633516|TRAPPIST-North observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729111|Trebur observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Требур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607521|Trent Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21885994|City of Nottingham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607594|Tres Cantos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130261605|Troodos Observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q59150|Limassol District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632310|TRT-NEO observatory]]''
| [[Таиланд]]
| ''[[:d:Q5071639|Chang Khoeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633416|Trumbull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Трамбулл (Коннектикут)|Трамбулл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633558|TRZ observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q110139024|Caseta de les Mallades]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114374367|Tsingtao field station]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q274388|Paracel Islands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114376614|Tsingtao Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57114749|A method for resolving spectra shift in the urban air quality monitoring system (DOAS)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1568014|TUBITAK National Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Antalya|Анталия]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115607552|Tucci Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мартос (Хаэн)|Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533895|Tucson-Winterhaven observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642364|Tumamoc Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q776020|Tuorla Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q735563|Kaarina]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-29
|-
| ''[[:d:Q115695|Turin Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пино-Торинезе]]
| data-sort-value=&quot;1759&quot; | 1759
|-
| ''[[:d:Q115607645|Turin Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452317|Turin observatory (before 1913)]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523216|Turitea observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q750586|Turytsia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29017211|Turnov Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q851419|Турнов]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q27982910|Turtle Star Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүлһайм-ан-дер-Рур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522293|Tuscolana astronomy association]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q18340078|tamer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607587|Tweenhills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675158|Hartpury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534452|Tyrone observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грант (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522342|Tzec Maun  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160945|Tzec Maun Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522310|Tzec Maun observatory (before 2010)]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q52184505|Třebíč observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12042006|U green frog observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q114642336|U. of Minn. Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q59805|Mount Lemmon]]''&lt;br/&gt;[[Саммергейвн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523271|UAdeC observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Сальтильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633350|UAS-ISON Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Синалоа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895639|UCL Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q151048|London Borough of Barnet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q693124|Uecht Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q66148|Niedermuhlern]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q13360139|Uenohara Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Яманаси (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Уэнохара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18479152|UFES astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Витория (Эспириту-Санту)|Витория]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521880|Uiterstegracht Station]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632267|UJA Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632652|ULTRA Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q167516|Gusu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729350|Umbrella Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фреденбек]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432549|Umeenosato Observatory Tenkyukan]]''
| [[Япония]]
| [[Оита (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кунисаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63063779|Undelivered observatory in Vysluní]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56412327|Výsluní]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218355|Underwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Габбардстон (Массачусетс)|Габбардстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2564753|Union Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q7075455|Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q11700|United States Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q4439554|United States Naval Observatory Flagstaff Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q2306370|United States Space Surveillance Network]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114643418|Universidad de Monterrey observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Нвево-Леон (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160888|University Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895030|University of Alabama Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таскалуса]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q115536682|University of Central Arkansas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895694|University of Maryland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114659354|University of Minnesota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536708|University of Narino Observatory]]''
| [[Колумбия]]
| ''[[:d:Q25893312|Provincia de Pasto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7895905|University of New Hampshire Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643696|University of North Dakota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гранд-Форкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7896015|University of Oklahoma Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662863|University of Rhode Island observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4246750|Quonochontaug]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522363|University of Southern Queensland observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3116141|Greenmount]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346055|University of Tartu Old Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q42307965|Tartu City]]''
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811
|-
| ''[[:d:Q4439542|University of the Andes station]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Мерида (Венесуэла)|Мерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q652811|University of Tokyo Atacama Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q7896499|University of Toronto Southern Observatory]]''
| [[Канада]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716320|Untermenzing Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752038|Uppsala Astronomical Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q59091|Uppsala Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379900|Uppsala-Angstrom observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q79220|Uraniborg]]''
| ''[[:d:Q756617|Дания кыйраллыгы]]''
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1576&quot; | 1576
|-
| ''[[:d:Q115633518|Uraniborg Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эсиха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7901150|Ursa Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926&lt;br/&gt;1850
|-
| ''[[:d:Q114643066|USAF Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7902140|Ussuriysk Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Уссурийск]]&lt;br/&gt;[[Горно-Таежное]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381433|Uto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уто (шәһәр)|Уто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633410|UTP astronomical observatory]]''
| [[Колумбия]]
| [[Перейра (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1519288|Utrecht Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Үтрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420404|Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380127|Utsunomiya-Imaizumi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522308|UWA observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19584|Кроли Таун]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q121541899|UZAYMER Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Адана иле]]&lt;br/&gt;[[Сарычам (Адана)|Сарычам]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q4251886|Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Ужгород|Ужһород]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114419931|Uzurano observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q126762|Kasai Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534467|Vail View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q252274|Vainu Bappu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q66659621|Tirupattur district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6379072|Kavalur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114735314|Val-des-Bois observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3553381|Val-des-Bois]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20057453|Valašské Meziříčí observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q375651|Валашске-Мезиржичи]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115521901|Valdicerro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лорето (Анкона)|Лорето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251420|Valencia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607626|Valentines observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52261|Bex]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10340067|Valinhos Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518626|Vallauris observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Валлорис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518929|Valldoreix observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кугат-дел-Вальес]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2891751|Valldoreix]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607775|Valle del Sol Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q16641810|Torreón de la Tercia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30136150|Vallemare di Borbona Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лацио|Лацио (төбәк)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29645558|Vallinfreda astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Валлинфреда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008369|Valmeca observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пюимишель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7912530|Valongo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659420|Van Allen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12071928|Van Vleck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7914457|Vanderbilt Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729310|Varennes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Варенн (Сомма)|Варенн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329960|Vartiovuori Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819
|-
| ''[[:d:Q115521861|Varuna observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7916909|Vassar College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Поукипзи (Нью-Йорк)|Поукипзи]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865
|-
| ''[[:d:Q591923|Vatican Observatory]]''
| [[Ватикан]]
| [[Кастель Гандольфо]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891
|-
| ''[[:d:Q115632255|Vedrus Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q1968504|Azovskaya]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7918069|Veen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607772|Vega del Thader observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1324420|El Palmar]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616943|VEGA observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Австрия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98637481|Vega-Sternwarte Salzburg]]''
| [[Австрия]]
| [[Нусдорф-ам-Хаунсберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607652|Vegaquattro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7918325|Vega–Bray Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q4329956|Velikiye Luki Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]&lt;br/&gt;[[Псков өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98930303|Velizhan sanctuary]]''
| [[Россия]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607548|Ventilla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110933282|Venus Hill]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q51681|Charlotte Amalie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q672021|Vera C. Rubin Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3556305|VERITAS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105997976|Vermilion River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
|-
| ''[[:d:Q115533894|Vermillion Cliffs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7922294|Vernonia Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27825818|Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q265628|Very Large Telescope]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q113728685|Vesqueville observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1908658|Vesqueville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633434|VHS-VISTA observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523299|Via Capote Sky  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таузенд-Оукс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521297|Via Lactea observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161190|Vicksburg observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виксбург (Миссисипи)|Виксбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456171|Vienna observatory (before 1879)]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293587|Vihorlat Observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Гуменне (шәһәр)|Һуменне]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q19060587|Village-neuf Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q20669912|Gare de Neuf-Brisach Ville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456591|Vilnius observatory (since 1939)]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663424|Vina del Mar observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Винья-дел-Мар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521899|Vinyols observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Виньольс-и-эльс-Арс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98918328|Violau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенмюнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886767|Virginio Cesarini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фрассо-Сабино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2063130|VIRGO]]''
| [[Италия]]
| [[Кьезануова (Пиза)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q115632286|Virgo Oservatory]]''
| [[Италия]]
| [[Севезо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7935007|Virtual Observatory India]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1538|Pune]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q115616862|Visnjan Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1973860|stotra]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4112335|Vitebsk Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Заходники]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125401275|Vlašim Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56413542|Vlašim]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934748|Vojtěch Šafařík's observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453594|Volkssternwarte Dhaun observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кирн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37792428|Volkssternwarte Klagenfurt]]''
| [[Австрия]]
| [[Клагенфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329993|Volkssternwarte Michelbach]]''
| [[Австрия]]
| [[Михельбах (Түбән Австрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109450281|Volkssterrenwacht Copernicus]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9908|Bloemendaal]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q14516272|Volkssterrenwacht Simon Stevin]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9841|Halderberge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11901878|Volsin tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q18682868|Vols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523294|Vulcan North, Lick observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1950508|Mount Hamilton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523249|Vulpecula observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021062|Vyškov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q954569|Вишков]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-06
|-
| ''[[:d:Q115536766|W Crusis Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q210997|W. M. Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607891|Waizenreuth Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайденберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381038|Wakayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (шәһәр)|Вакаяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663317|Wallace Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфорд (Массачусетс)|Вестфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522330|Wallaroo observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q691473|Macropus robustus]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607787|Wallhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вальхаузен (Вюртемберг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639414|Wallis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523286|Walnut Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волнат-Крик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536697|Waltonfields Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волтон (Кентукки)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639452|Wanapum Dam observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522355|Wanniassa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7968044|Wanniassa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7969058|Ward Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q139907|Manawatū-Whanganui Region]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10856931|Whanganui District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662615|Warner and Swasey Nassau Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чардон (Огайо)|Чардон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969782|Warner and Swasey Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969741|Warner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642920|Warren &amp; Beverly Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q432556|Cloudcroft]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7970461|Warren Rupp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632624|Warrumbungle Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11795176|Warsaw University Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q7095|Śródmieście]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161124|Wartburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейверли (Айова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7971453|Washburn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мәдисон|Мәдисен]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115241547|Waterlooville observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773906|Wayside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7978365|Weaver Student Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522294|Wegberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вегберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115266911|Weinheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7980424|Weitkamp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521854|Wellinghofen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728587|Wendelstein Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536733|Werner Schmidt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ярмаут (Массачусетс)|Ярмаут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251139|Werrington observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q12956645|City of Peterborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607595|West Challow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q875011|Wantage]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7986041|West Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437433|West Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мулвейн (Канзас)|Мулвейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14715106|Westport Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестпорт (Массачусетс)|Вестпорт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633390|WestRock Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633424|Westwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вествуд (Массачусетс)|Вествуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7990626|Whangarei Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534447|Whipple observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6727142|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633335|Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q28222537|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633346|Whiskey Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Силвер-Сити (Нью-Мексико)|Силвер-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521884|Whitestar observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тричезимо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12072873|Whitin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109066838|WHOO!]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12047926|Opava-Předměstí]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523262|Wickede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7998683|Widener University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716634|Wildberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вильдберг (Алгы Померания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8001098|Wilder Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252903|Wilfred Hall Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q385669|Preston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8003443|Willard L. Eccles Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8006080|William Brydone Jack Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Фредериктон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8015644|William Miller Sperry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8021076|Williams Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607773|Willow Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633385|Willowed Plains Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2536706|Manteno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452841|Wimborne Minster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q535233|Wimborne Minster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663123|Winchester observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винчестер (Массачусетс)|Винчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436962|Windsor observatory]]''
| [[Австралия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348340|Winer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]&lt;br/&gt;[[Аризона-Сити (Аризона)|Аризона-Сити]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q8025050|Winfree Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Линчбург (Вирджиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q580230|Wise Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115536740|Wishing Star Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беррингтон (Род-Айленд)|Беррингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523215|Wither observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q8028154|Witherlea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522352|Wobblesock observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632329|Woogaroo Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3630835|Forest Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252981|Woolston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2646350|North Cadbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29918483|Woomera Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Көньяк Австралия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264168|Wormout observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ворму]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775062|Wykrota Observatory-CEAMIG]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q9560|Minas Geraes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523256|Wyncroft observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1975526|Attleborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q753261|Wyoming Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олбани (округ, Вайоминг)|Руг Олбани (округ, Вайоминг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241183|Wyrick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Геймаркет (Виргиния)|Геймаркет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329959|Würzburg University Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вүрцбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348342|Ximenian Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
|-
| ''[[:d:Q2037209|Xinglong Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152014|Xinglong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19854229|Xingming Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115521863|Xingming observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632308|Xingming Observatory #2, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632307|Xingming Observatory #3, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632305|Xingming Observatory-KATS]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8044606|Xinjiang Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114663071|Yale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бетани (Коннектикут)|Бетани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8047440|Yale University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4205816|Yale-Columbia Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
|-
| ''[[:d:Q114381242|Yamada observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023790|Yamada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160801|Yamagata observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (Ямагата)|Ямагата]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436116|Yamamoto observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205163|Yamamoto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q118118303|Yame City Star Culture Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Яме (шәһәр)|Яме]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q11512752|Yanagida Observatory Mantenboshi]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1349388|Noto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2543703|Yatsugatake South Base Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20113245|Yatsugatake-Kobuchizawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381651|Yatsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q8050273|Yatsuka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381364|YCPM Kagoshima Station]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (шәһәр)|Кагочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5761035|Yebes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[(4661) Йебес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536698|Yellow Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49000|Yellow Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14310|Yerkes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1758449|Williams Bay]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q113727977|Yerres-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ерр (Эссонна)|Ерр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4053419|YGCO Chiyoda Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023773|Chiyoda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217775|YGCO Hoshikawa and Nagano Stations]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11512884|Hoshikawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115428607|Yonsei Survey Telescopes for Astronomical Research]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329964|Yorii Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q961604|Yorii]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8055599|York University Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114377494|Younchun observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50258|Yeoncheon County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522328|YSVP  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1724993|Vale Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8060101|Yuba City Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632314|Yunling Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q752042|Yunnan Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q182852|Kunming]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
|-
| ''[[:d:Q115632313|Yunnan-HK Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152610|Yulong Naxi Autonomous County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537133|Yunquera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Юнкера (Малага)|Юнкера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314616|Yuri Gagarin National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| [[Стара-Загора]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q67104735|Zadko Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3106766|Gingin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q286453|Shire of Gingin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633523|Zaldibia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сальдивия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632297|Zeds Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139962522|Zeiss-Planetarium und Sternwarte Schneeberg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шнееберг (Руда таулары)]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q114453363|Zeist observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643641|Zeno Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861742|Théodore-Edmond Plumier]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662333|Zephyrhills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Зефиргиллс (Флорида)|Зефиргиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q688051|Zimmerwald Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67251|Wald]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021063|Zlín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Злин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607523|Zonalunar observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633520|Zuben observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4189470|Zvenigorod Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636119|Луцино]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632254|Zvjezdarnica Graberje observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Загреб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330003|Ähtäri Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6172|Ähtäri]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8077417|ÇOMÜ Ulupınar Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q1751360|Épendes Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66922|Ependes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844957|Østervold Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q504125|Copenhagen Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
|-
| ''[[:d:Q11087045|Úpice observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q330259|Упитсе]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-06
|-
| ''[[:d:Q113225234|Ústecká hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Телнице (Усти над Лабем)]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q341666|Črni Vrh Observatory]]''
| [[Словения]]
| ''[[:d:Q3441842|Municipality of Idrija]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q28530281|Ďáblice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1822800|Ďáblice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1610198|Ōizumi Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q385080|Oizumi]]''&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q392420|Štefánik's Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q744598|Hradčany]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q106783186|Ždánice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393439|Жданитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56707485|Žebrák Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393474|Жебрак]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934749|Žďár nad Sázavou Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q10296640|Žďár nad Sázavou 3]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q955819|Алжир обсерваториясе]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1421339|Бельгия патша обсерваториясе]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q203312|Uccle]]''
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-06-08
|-
| [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]
| [[Россия]]
| [[Татарстан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q532127|Вена обсерваториясе]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17915|Aragatsotn Province]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q1519999|Вишнян обсерваториясе]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1642046|Вишнян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1498846|Гейсей обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206376|Geisei]]''&lt;br/&gt;[[Коти (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1499172|Гэкко обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203533|Kannami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1475872|Гёте Линк исемендәге обсерватория]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5969695|Дайник астрономик обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| [[Сига (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Хиконе]]&lt;br/&gt;[[Kioto|Кьото]]
| 
|-
| [[Джеймс Кук Обсерваториясе]]
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-09
|-
| [[Загреб обсерваториясе]]
| [[Хорватия]]
| 
| 
|-
| [[Казан университетының астрономия обсерваториясе]]
| [[Россия]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837
|-
| [[Казан университетының Төньяк Кавказ астрономия станциясе]]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2626562|Arkhyz]]''
| 
|-
| [[Кара Урман Обсерваториясе]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Baqçasaray|Бакчасарай]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''&lt;br/&gt;[[Кырым]]
| 
|-
| ''[[:d:Q151991|Көньяк Европа обсерваториясе]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q466895|Лоуэлл обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
|-
| ''[[:d:Q466863|Маунт-Вилсон]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес (округ, Калифорния)|Лос-Әнҗелес]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q1310548|Маунт-Стромло күзәтүханәсе]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q508362|Ницца обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]&lt;br/&gt;[[Ла-Трините (Диңгез буе Альплары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q608580|Олугбәк обсерваториясе]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сәмәрканд]]
| data-sort-value=&quot;1420&quot; | 1420s
|-
| ''[[:d:Q123153|Ондржейов астрономик обсерваториясе]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188399|Урта Чехия төбәге]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-21
|-
| [[Осерваторио Азтрофизико (Виченца)]]
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013015|От-Прованс обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q191684|Паломар обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q461340|Париж обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| data-sort-value=&quot;1667&quot; | 1667
|-
| ''[[:d:Q1861728|Прескотт обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Прескотт (Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-08-07
|-
| ''[[:d:Q944482|Симеиз күзәтүханәсе]]''
| [[Украина]]
| [[Ялта шәһәр шурасы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q581794|Тарту күзәтүханәсе]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q1020142|Nõo Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q4458386|Тбилиси физик күзәтүханәсе]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2976682|Турку обсерваториясе]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q1403276|Феликс Агилар исемендәге обсерватория]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641443|Халеакала обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q714352|Шәмәхә тавы обсерваториясе]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q751902|Эль-Леонсито астрономия комплексы]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q4071794|Ягелло университетының астрономия күзәтүханәсе]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q54159|Lesser Poland Voivodeship]]''&lt;br/&gt;[[Краков]]
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792
|-
| ''[[:d:Q16095077|金海天文台]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12598239|별마로천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50306|Yeongwol County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135105671|부안청림천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50246|Buan County]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-05
|-
| ''[[:d:Q27290836|중미산천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}--&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Фән|Астрономия}}
{{Фәннәр}}
[[Төркем:Астрономия| ]]</text>
      <sha1>3dc71ytfj8lsps3udsvojsip59nko9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солтан Әхмәт мәчете</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13857</id>
    <revision>
      <id>5957960</id>
      <parentid>3063006</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>15534</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:SultanAhmetMosqueInterior.jpg]] → [[File:Interior of the New Mosque, Istanbul.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]]</comment>
      <origin>5957960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="6bq814x1oa301ezvg75g95odip7g3jt" xml:space="preserve">[[Рәсем:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|thumb|right|330 px|Солтан Әхмәт мәчете]]
'''Солтан Әхмәт мәчете''' ({{lang-tr|Sultanahmet Camii}}) - [[1609]]-[[1616]] еллар арасында [[солтан Әхмәт I]] тарафыннан [[Истанбул]]дагы тарихи ярымутрауда архитектор [[Сәдәфкяр Мәхмәт Ага]]га төзеттерелгән мәчет. [[1934|1934 елда]] [[Ая София]] мәчеттән музейга әйләндерелгәч, [[Истанбул]]ның төп мәчете булып тора.

Риваять буенча, [[солтан Әхмәт I]] мәчетнең манараларын башта алтыннан эшләтергә тели. Ләкин манараларны каплауга алтынның җитмәячәген аңлаган архитектор, гүя бу әмерне ялгыш ишеткән булып, &quot;алтын&quot; сүзен &quot;алты&quot;га алмаштыра һәм мәчетне 6 манаралы итеп төзи.

{{Тәрҗемә|tr|Sultan_Ahmet_Camii}}

== Галерея ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Istanbul.Sultanahmet.BlueMosque.jpg|Панорамик күренеш
File:Blue mosque Istanbul 2007 Roof.jpg|Эченнән күренеш
File:Blaue moschee 6minarette.jpg|6 манаралы мәчет
File:Blue mosque Istanbul 2007.jpg|Ишегалды
File:DSC04728 Istanbul - La Moschea Blu - Foto G. Dall'Orto 29-5-2006.jpg|Төп кереш
File:Istanbul-Sultan-Ahmet-Camii.jpg|Гөмбәзләрнең тыштан күренеше
File:Sultan Ahmed Mosque2.jpg|Эчтән күренеш һәм яктырту
File:Blue mosque2.jpg|Пейзаж һәм панорамик күренеш
File:SunsetOverTheBosphorus1.JPG|Кояш батышында Солтан Әхмәт мәчетенең күренеше
File:Blekitny Meczet RB1.jpg|Төнге утлар
File:Sultan Ahmed Mosque 01.JPG|Кунаклар
File:Turquie - Istanbul - Mosquee bleue - interieur.jpg|Терәк гөмбәзләр, баганалар һәм эчке яктырту
File:Istanbul-Sultan-Ahmet-Camii-Hauptkuppel.jpg|Гөмбәзләр һәм түшәмнең бизәлеше
File:Interior of the New Mosque, Istanbul.jpg|Михраб
File:SultanAhmetMosqueCourtyard.jpg|Төп керештән күренеше
File:Blue Mosque.ogv |thumb |Солтан Әхмәт мәчете
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

{{Истанбул мәчетләре}}

[[Төркем:Төркия мәчетләре]]</text>
      <sha1>6bq814x1oa301ezvg75g95odip7g3jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Себер татарлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20041</id>
    <revision>
      <id>5957975</id>
      <parentid>5519907</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narym2025</username>
        <id>56131</id>
      </contributor>
      <origin>5957975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5874" sha1="1gfjl8lmpchbthvvsbwdot9virlncdw" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Себер татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = себер татарлары, себерәкләр, себерәктәр, татарлар, бараба, сибиртатарлар, сибиртар һ.б.
|гомуми сан =200 меңгә кадәр
|яшәү җире = [[Россия]], [[Казакъстан]].
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[Татар теле]], [[себер татар теле]], [[рус теле]]
|раса = 
|дин = Ислам
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[Татарлар]]
|кертә = цат, калмак
|чыгуы =
}}
[[Файл:Siberian_Tatars.jpg|200px|thumb|right|Себер татарлары]]

'''Себер татарлары''' — [[татар халкы]]ның этно-территориаль төркеме. Күпчелек өлеше [[Россия]]нең [[Төмән]], [[Омск]], [[Новосибирск]], [[Томск]], [[Кемерово өлкәсе|Кемерово]] өлкәләрендә яши. Себер татарлары элеккеге [[Себер ханлыгы]] дәверләрендә формалашкан. Телләре — татар теленең көнчыгыш диалекты — [[себер татар теле]].

== Этноним ==

Себер татарлары арасында тубылык ([[Тубыл шәһәре]]нә нисбәтле), төмәнлек ([[Төмән]]), бараба ([[бараба татарлары]]) һ.б. этнонимнар таралган.

== Халык саны ==

[[Себер]]дә [[2010 ел]]га якынча 500 мең татар яши дип, шуларның 300 меңе [[казан татарлары]]на, 200 меңе себер татарларына карый дип санала.

[[1897 елгы халык санын алу]] буенча 46 мең кеше исәпләнгән.

== Төркемнәре ==
[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]
Себер татарлары составында өч этнографик төркемне аералар:

* [[тубыл-иртеш татарлары|тубыл-иртеш]] (курдак-саргат, тара, тубыл, төмән һәм ясколбин татарлары),
* [[Бараба татарлары|бараба]] (бараба — тураҗ, лүбәй — тунус һәм теренин-чой татарлары),
* [[Том буе татарлары|Том буе]] (калмак, чат һәм яүштә).

== Тарих ==

Себер татарларының этномәдәни үзенчәлекләре барлыкка килүдә төркиләр, фин-угор, самодий һәм өлешчә монгол халыклары хәлиткеч роль уйный. Соңрак аларга Бохара төбәгеннән килгән төркиләр һәм XVI йөздә — XX йөз башында Себергә күченгән Идел буе-Урал алды татарлары йогынтысы зур була.

Себер татарларының төп шөгыльләре — [[игенчелек]] (бодай, арыш, солы, тары игү) һәм [[терлекчелек]].

[[Бараба татарлары]]нда күлдән балык тоту, тубыл-иртеш төньяк төркемендә елгадан балык тоту һәм аучылык зур роль уйный.

Себер татарлары электән үк күнчелек, савыт-саба, күчеп йөрүнең традицион әйберләрен (арба, чана, көймә һ.б.) ясау, мунчаладан бау ишү (төмән һәм ясколбин татарлары), ятьмәләр, тал чыбыкларыннан әрҗәләр үрү һ.б. эшләр белән шөгыльләнәләр.

[[XIX йөз]]дә — [[XX йөз]] башында Себер татарларының күбесе сәүдә, читкә китеп эшләү һәм йөк ташу белән мәшгуль булганнар.

== Аш-су ==
Себер татарларында традицион азык-төлекләреннән ит-сөт һәм камыр ризыклары өстенлек алып тора.

== Кызыклы факт ==
Безнең көннәрдә казан татарларының бер өлеше дә үзләрен себер татарлары дип атый. Аларның кайберләре Себер татарлары белән катнашкан, башкалары күптән Себердә яши һәм, руслар кебек үк, үзләрен себерлеләр дип саный.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

* Бояршинова З. Я. Население Западной Сибири до начала русской колонизации. Томск, 1960.
* Томилов Н. А. Современные этнические процессы среди сибирских татар. Томск, 1978.
* Томилов Н. А. Этническая история тюркоязычного населения Западно-Сибирской равнины в конце XVI — начале XX вв. Новосибирск, 1992.
* Валеев Ф. Т. Западно-сибирские татары во второй половине XIX — начале XX вв.: историко-этнографические очерки. Казань, 1980.

{{Татарлар}}

[[Төркем:Татарлар]]
[[Төркем:Себер татарлары]]</text>
      <sha1>1gfjl8lmpchbthvvsbwdot9virlncdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957979</id>
      <parentid>5957975</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T17:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Narym2025|Narym2025]] үзгәртүе ([[User talk:Narym2025|бәхәс]])  [[User:BlackisnewBot|BlackisnewBot]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>5519907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5854" sha1="cmsf31d6fq0i20f6au508o0dhsu43sn" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Себер татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = себер татарлары, себерәкләр, татарлар, бараба, сибиртатарлары, сибиртар һ.б.
|гомуми сан =200 меңгә кадәр
|яшәү җире = [[Россия]], [[Казакъстан]].
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[Татар теле]], [[себер татар теле]], [[рус теле]]
|раса = 
|дин = Ислам
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[Татарлар]]
|кертә = цат, калмак
|чыгуы =
}}
[[Файл:Siberian_Tatars.jpg|200px|thumb|right|Себер татарлары]]

'''Себер татарлары''' — [[татар халкы]]ның этно-территориаль төркеме. Күпчелек өлеше [[Россия]]нең [[Төмән]], [[Омск]], [[Новосибирск]], [[Томск]], [[Кемерово өлкәсе|Кемерово]] өлкәләрендә яши. Себер татарлары элеккеге [[Себер ханлыгы]] дәверләрендә формалашкан. Телләре — татар теленең көнчыгыш диалекты — [[себер татар теле]].

== Этноним ==

Себер татарлары арасында тубылык ([[Тубыл шәһәре]]нә нисбәтле), төмәнлек ([[Төмән]]), бараба ([[бараба татарлары]]) һ.б. этнонимнар таралган.

== Халык саны ==

[[Себер]]дә [[2010 ел]]га якынча 500 мең татар яши дип, шуларның 300 меңе [[казан татарлары]]на, 200 меңе себер татарларына карый дип санала.

[[1897 елгы халык санын алу]] буенча 46 мең кеше исәпләнгән.

== Төркемнәре ==
[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]
Себер татарлары составында өч этнографик төркемне аералар:

* [[тубыл-иртеш татарлары|тубыл-иртеш]] (курдак-саргат, тара, тубыл, төмән һәм ясколбин татарлары),
* [[Бараба татарлары|бараба]] (бараба — тураҗ, лүбәй — тунус һәм теренин-чой татарлары),
* [[Том буе татарлары|Том буе]] (калмак, чат һәм яүштә).

== Тарих ==

Себер татарларының этномәдәни үзенчәлекләре барлыкка килүдә төркиләр, фин-угор, самодий һәм өлешчә монгол халыклары хәлиткеч роль уйный. Соңрак аларга Бохара төбәгеннән килгән төркиләр һәм XVI йөздә — XX йөз башында Себергә күченгән Идел буе-Урал алды татарлары йогынтысы зур була.

Себер татарларының төп шөгыльләре — [[игенчелек]] (бодай, арыш, солы, тары игү) һәм [[терлекчелек]].

[[Бараба татарлары]]нда күлдән балык тоту, тубыл-иртеш төньяк төркемендә елгадан балык тоту һәм аучылык зур роль уйный.

Себер татарлары электән үк күнчелек, савыт-саба, күчеп йөрүнең традицион әйберләрен (арба, чана, көймә һ.б.) ясау, мунчаладан бау ишү (төмән һәм ясколбин татарлары), ятьмәләр, тал чыбыкларыннан әрҗәләр үрү һ.б. эшләр белән шөгыльләнәләр.

[[XIX йөз]]дә — [[XX йөз]] башында Себер татарларының күбесе сәүдә, читкә китеп эшләү һәм йөк ташу белән мәшгуль булганнар.

== Аш-су ==
Себер татарларында традицион азык-төлекләреннән ит-сөт һәм камыр ризыклары өстенлек алып тора.

== Кызыклы факт ==
Безнең көннәрдә казан татарларының бер өлеше дә үзләрен себер татарлары дип атый. Аларның кайберләре Себер татарлары белән катнашкан, башкалары күптән Себердә яши һәм, руслар кебек үк, үзләрен себерлеләр дип саный.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

* Бояршинова З. Я. Население Западной Сибири до начала русской колонизации. Томск, 1960.
* Томилов Н. А. Современные этнические процессы среди сибирских татар. Томск, 1978.
* Томилов Н. А. Этническая история тюркоязычного населения Западно-Сибирской равнины в конце XVI — начале XX вв. Новосибирск, 1992.
* Валеев Ф. Т. Западно-сибирские татары во второй половине XIX — начале XX вв.: историко-этнографические очерки. Казань, 1980.

{{Татарлар}}

[[Төркем:Татарлар]]
[[Төркем:Себер татарлары]]</text>
      <sha1>cmsf31d6fq0i20f6au508o0dhsu43sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957987</id>
      <parentid>5957979</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narym2025</username>
        <id>56131</id>
      </contributor>
      <origin>5957987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5874" sha1="1gfjl8lmpchbthvvsbwdot9virlncdw" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Себер татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = себер татарлары, себерәкләр, себерәктәр, татарлар, бараба, сибиртатарлар, сибиртар һ.б.
|гомуми сан =200 меңгә кадәр
|яшәү җире = [[Россия]], [[Казакъстан]].
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[Татар теле]], [[себер татар теле]], [[рус теле]]
|раса = 
|дин = Ислам
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[Татарлар]]
|кертә = цат, калмак
|чыгуы =
}}
[[Файл:Siberian_Tatars.jpg|200px|thumb|right|Себер татарлары]]

'''Себер татарлары''' — [[татар халкы]]ның этно-территориаль төркеме. Күпчелек өлеше [[Россия]]нең [[Төмән]], [[Омск]], [[Новосибирск]], [[Томск]], [[Кемерово өлкәсе|Кемерово]] өлкәләрендә яши. Себер татарлары элеккеге [[Себер ханлыгы]] дәверләрендә формалашкан. Телләре — татар теленең көнчыгыш диалекты — [[себер татар теле]].

== Этноним ==

Себер татарлары арасында тубылык ([[Тубыл шәһәре]]нә нисбәтле), төмәнлек ([[Төмән]]), бараба ([[бараба татарлары]]) һ.б. этнонимнар таралган.

== Халык саны ==

[[Себер]]дә [[2010 ел]]га якынча 500 мең татар яши дип, шуларның 300 меңе [[казан татарлары]]на, 200 меңе себер татарларына карый дип санала.

[[1897 елгы халык санын алу]] буенча 46 мең кеше исәпләнгән.

== Төркемнәре ==
[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]
Себер татарлары составында өч этнографик төркемне аералар:

* [[тубыл-иртеш татарлары|тубыл-иртеш]] (курдак-саргат, тара, тубыл, төмән һәм ясколбин татарлары),
* [[Бараба татарлары|бараба]] (бараба — тураҗ, лүбәй — тунус һәм теренин-чой татарлары),
* [[Том буе татарлары|Том буе]] (калмак, чат һәм яүштә).

== Тарих ==

Себер татарларының этномәдәни үзенчәлекләре барлыкка килүдә төркиләр, фин-угор, самодий һәм өлешчә монгол халыклары хәлиткеч роль уйный. Соңрак аларга Бохара төбәгеннән килгән төркиләр һәм XVI йөздә — XX йөз башында Себергә күченгән Идел буе-Урал алды татарлары йогынтысы зур була.

Себер татарларының төп шөгыльләре — [[игенчелек]] (бодай, арыш, солы, тары игү) һәм [[терлекчелек]].

[[Бараба татарлары]]нда күлдән балык тоту, тубыл-иртеш төньяк төркемендә елгадан балык тоту һәм аучылык зур роль уйный.

Себер татарлары электән үк күнчелек, савыт-саба, күчеп йөрүнең традицион әйберләрен (арба, чана, көймә һ.б.) ясау, мунчаладан бау ишү (төмән һәм ясколбин татарлары), ятьмәләр, тал чыбыкларыннан әрҗәләр үрү һ.б. эшләр белән шөгыльләнәләр.

[[XIX йөз]]дә — [[XX йөз]] башында Себер татарларының күбесе сәүдә, читкә китеп эшләү һәм йөк ташу белән мәшгуль булганнар.

== Аш-су ==
Себер татарларында традицион азык-төлекләреннән ит-сөт һәм камыр ризыклары өстенлек алып тора.

== Кызыклы факт ==
Безнең көннәрдә казан татарларының бер өлеше дә үзләрен себер татарлары дип атый. Аларның кайберләре Себер татарлары белән катнашкан, башкалары күптән Себердә яши һәм, руслар кебек үк, үзләрен себерлеләр дип саный.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

* Бояршинова З. Я. Население Западной Сибири до начала русской колонизации. Томск, 1960.
* Томилов Н. А. Современные этнические процессы среди сибирских татар. Томск, 1978.
* Томилов Н. А. Этническая история тюркоязычного населения Западно-Сибирской равнины в конце XVI — начале XX вв. Новосибирск, 1992.
* Валеев Ф. Т. Западно-сибирские татары во второй половине XIX — начале XX вв.: историко-этнографические очерки. Казань, 1980.

{{Татарлар}}

[[Төркем:Татарлар]]
[[Төркем:Себер татарлары]]</text>
      <sha1>1gfjl8lmpchbthvvsbwdot9virlncdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958007</id>
      <parentid>5957987</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T04:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Narym2025|Narym2025]] үзгәртүе ([[User talk:Narym2025|бәхәс]])  [[User:Il Nur|Il Nur]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>5519907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5854" sha1="cmsf31d6fq0i20f6au508o0dhsu43sn" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Себер татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = себер татарлары, себерәкләр, татарлар, бараба, сибиртатарлары, сибиртар һ.б.
|гомуми сан =200 меңгә кадәр
|яшәү җире = [[Россия]], [[Казакъстан]].
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[Татар теле]], [[себер татар теле]], [[рус теле]]
|раса = 
|дин = Ислам
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[Татарлар]]
|кертә = цат, калмак
|чыгуы =
}}
[[Файл:Siberian_Tatars.jpg|200px|thumb|right|Себер татарлары]]

'''Себер татарлары''' — [[татар халкы]]ның этно-территориаль төркеме. Күпчелек өлеше [[Россия]]нең [[Төмән]], [[Омск]], [[Новосибирск]], [[Томск]], [[Кемерово өлкәсе|Кемерово]] өлкәләрендә яши. Себер татарлары элеккеге [[Себер ханлыгы]] дәверләрендә формалашкан. Телләре — татар теленең көнчыгыш диалекты — [[себер татар теле]].

== Этноним ==

Себер татарлары арасында тубылык ([[Тубыл шәһәре]]нә нисбәтле), төмәнлек ([[Төмән]]), бараба ([[бараба татарлары]]) һ.б. этнонимнар таралган.

== Халык саны ==

[[Себер]]дә [[2010 ел]]га якынча 500 мең татар яши дип, шуларның 300 меңе [[казан татарлары]]на, 200 меңе себер татарларына карый дип санала.

[[1897 елгы халык санын алу]] буенча 46 мең кеше исәпләнгән.

== Төркемнәре ==
[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]
Себер татарлары составында өч этнографик төркемне аералар:

* [[тубыл-иртеш татарлары|тубыл-иртеш]] (курдак-саргат, тара, тубыл, төмән һәм ясколбин татарлары),
* [[Бараба татарлары|бараба]] (бараба — тураҗ, лүбәй — тунус һәм теренин-чой татарлары),
* [[Том буе татарлары|Том буе]] (калмак, чат һәм яүштә).

== Тарих ==

Себер татарларының этномәдәни үзенчәлекләре барлыкка килүдә төркиләр, фин-угор, самодий һәм өлешчә монгол халыклары хәлиткеч роль уйный. Соңрак аларга Бохара төбәгеннән килгән төркиләр һәм XVI йөздә — XX йөз башында Себергә күченгән Идел буе-Урал алды татарлары йогынтысы зур була.

Себер татарларының төп шөгыльләре — [[игенчелек]] (бодай, арыш, солы, тары игү) һәм [[терлекчелек]].

[[Бараба татарлары]]нда күлдән балык тоту, тубыл-иртеш төньяк төркемендә елгадан балык тоту һәм аучылык зур роль уйный.

Себер татарлары электән үк күнчелек, савыт-саба, күчеп йөрүнең традицион әйберләрен (арба, чана, көймә һ.б.) ясау, мунчаладан бау ишү (төмән һәм ясколбин татарлары), ятьмәләр, тал чыбыкларыннан әрҗәләр үрү һ.б. эшләр белән шөгыльләнәләр.

[[XIX йөз]]дә — [[XX йөз]] башында Себер татарларының күбесе сәүдә, читкә китеп эшләү һәм йөк ташу белән мәшгуль булганнар.

== Аш-су ==
Себер татарларында традицион азык-төлекләреннән ит-сөт һәм камыр ризыклары өстенлек алып тора.

== Кызыклы факт ==
Безнең көннәрдә казан татарларының бер өлеше дә үзләрен себер татарлары дип атый. Аларның кайберләре Себер татарлары белән катнашкан, башкалары күптән Себердә яши һәм, руслар кебек үк, үзләрен себерлеләр дип саный.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

* Бояршинова З. Я. Население Западной Сибири до начала русской колонизации. Томск, 1960.
* Томилов Н. А. Современные этнические процессы среди сибирских татар. Томск, 1978.
* Томилов Н. А. Этническая история тюркоязычного населения Западно-Сибирской равнины в конце XVI — начале XX вв. Новосибирск, 1992.
* Валеев Ф. Т. Западно-сибирские татары во второй половине XIX — начале XX вв.: историко-этнографические очерки. Казань, 1980.

{{Татарлар}}

[[Төркем:Татарлар]]
[[Төркем:Себер татарлары]]</text>
      <sha1>cmsf31d6fq0i20f6au508o0dhsu43sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әстерхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23416</id>
    <revision>
      <id>5958132</id>
      <parentid>5943735</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156174" sha1="rv8ft7o4xlla6cm9rytn5echve3hqf9" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Әстерхан (мәгънәләр)}}
{{TwinCYR|Ästerxan}}
{{ТП/ВМ
 |халәт = шәһәр
 |татар исеме = Әстерхан
 |чын исем = &lt;/div&gt;[[Рәсем:Panarama astrakhan 2009.jpg|395px|Вид на 17-ю пристань с Новогоо моста]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Вид на центр города с Нового моста&lt;/small&gt;
 |ил = Россия
 |герб = Coat_of_Arms_of_Astrakhan.png
 |байрак = Flag_of_Astrakhan.png
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 20|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 01|lon_sec = 0
  |CoordAddon             = type:city(501300)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = 
 |ил харитасы зурлыгы = 250
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = 
 |төбәк = Әстерхан өлкәсе
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = 
 |район = 
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = 
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 
 |беренче телгә алу = XIV
 |элеккеге исемнәр = Хаҗитархан
 |халәт бирле = 1717
 |мәйдан = 500
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 130
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = {{үсү}} 520 700 &lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Таблица 2. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]&lt;/ref&gt;
  |исәп елы = 2010
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = руслар, татарлар
  |дини состав = 
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы = 
 |DST = 
 |телефон коды = 8512 (851)
 |почта индексы = 414000
 |почта индекслары = 
 |автомобил коды = 
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = http://xacitarxan.narod.ru/
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 | add1n                   = Кардәш шәһәрләр
 | add1                    = {{wikidata|p190}}	
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Әстерхан''' (иске исемнәре: &lt;big&gt;حاجی‌ ترخان&lt;/big&gt;, ''Хаҗитархан, Әҗдаркан, Аштархан, Әчтерхан'' һ. б.)– [[Идел]]нең тамагында урнашкан шәһәр. [[Әстерхан өлкәсе]] башкаласы.

Әстерханда халыкның 79,3%ын [[руслар]], 7,7% [[татарлар]], 4,2% [[казакълар]] тәшкил итә.
Шәһәр Каспий буе түбәнчелегенең 11 утравында, Идел тамагының өске өлешендә урнашкан. Төп өлеш иделнең сул ярында урнашкан, уң якта 20% халык яши. Идел аша 2 күпер салынган. Барлык күперләр саны – 30. Әстерхан Идел буйлап 45 чакрымга сузылган.

Шәһәрдә биш югары уку йорты (Дәүләт техник университеты, Медицина академиясе, Дәүләт педагогия институты, Сарытау юридик институты филиалы, Рыбный институт), шулай ук ике театр (рус һәм татар) белән дәүләт консерваториясе, картиналар галереясы һәм биш дәүләт музее бар.&lt;ref&gt;[http://xacitarxan.narod.ru/astarxantessorati.htm Әстерхан тәэссораты]&lt;/ref&gt;

[[2022 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябреннән]] — '''«[[Хезмәт даны шәһәре]]»'''&lt;ref&gt;[http://prezident.org/articles/ukaz-prezidenta-rf-829-ot-15-nojabrja-2022-goda-15-11-2022.html  Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»]&lt;/ref&gt;.
==Тарихи мәгълүмат ==
[[1552 ел]]ның 12 октябрендә [[Иван Грозный]] [[Казан ханлыгы]]н яулап алганнан соң, аның башкисәрләре 1554 елны Әстерханга яу белән чыгалар. Алар су юлы белән аска төшәләр дә, тар гына участокта Иделгә хуҗа булып, Кремльне сугышып кулга төшерәләр. Җиңелгән Друбиш хан хәзерге Царев елгасы (елга буенча хан чигенгәнгә күрә бу суны Царев суы дип йөртә башлыйлар) буенча [[Дагстан]]га кача. Бу әле Әстерханны тулысынча алу булмый. Рус хөкүмәте 1554-1558 елларда Хаҗитархан киңлекләрен, мал-мөлкәтен үзләштерә.&lt;ref&gt;[http://www.vatantat.ru/page6563.htm Әстерханга1000 елмы? Наилә ПОТЕЕВА-ФАТЫЙХОВА]{{Deadlink|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Хаҗитархан рус кулына төшкәнче үк Иделнең ике ягында да бер үк вакытта яшәп килгән. Сул якта [[нугай татарлары]]ның кышкы ставкалары, Караван сарай булып, ике якны тоташтыручы кичү эшләгән. Су аз вакытта кышын ул туңа торган булган. Әстерханның сул ягында: хәзерге Кремль урынында татар Кремле булып, анда мәчетләр эшләп килгән (алар җимертелеп, өсләренә хәзерге чиркәүләр салынган), Кремльдә әүлияләр, изгеләр күмелгән булган. Кара Дауыт әүлиянең кабере хәзер дә Кремльдә саклана, тик инде ул, христиан дине изгеләре рәтенә күчерелеп, кабер өсте дә үзгәртелгән. Облвоенкомат урынында элек Девичий монастырь иде. Хаҗитархан тарихы исә монда [[Дәрбиш Гали]] ханның (Хаҗитархан елъязмасына ул Друбиш Али дип тә кереп китә) ставкасы, хан мәчете булган дип күрсәтә. Кремль тирәсендә урнашкан Аккош күле (ул элеккеге Иделнең бер кисәге) алдында &quot;Газпром&quot; үзенә мәһабәт, зур замана бинасы төзеп куйды. Бина нигезен төзе¬гәндә борынгы мөселман каберләре килеп чыккан. Татар базары Идел ярында урнашып, аңа килеп туктаган сәүдәгәрләр Хаҗитарханга Татар капкасы аша уза торган булганнар. Татар базары түбәсе (калкулык) өстендә Иван Золотоус чиркәве бар, анда элек хан мәчете һәм хан каберлекләре булган. Чиркәү эчендә хәзер дә 3 мөселман кабере урыны билгеле. Хрис¬тиан дине руханилары бер кабер урынына, атап килгән мөселманнарны, монда Фатыйма әүлия күмелгән, калган икесенең исемнәрен белмибез, дип бер почмакка китереп бастыралар. Кайбер татарлар бу урынга килеп, нәзер әйтеп, аннан чиркәүгә кереп садака да салалар.

==Һинд сәүдә өй яны==
[[Файл:Indpodvorje.jpg|thumb|250px|right|Истәлек тактасы]]
'''Һинд сәүдә өй яны''' — Әстерханда булган [[XVII гасыр]] архитектур-тарихи һәйкәл. Тарихи һәйкәлнең хәзерге бинасы Һиндлеләр өй янының башлангыч халәтенә охшамаган, бу күп янкорылмалар белән торак бина булып тора, алар бинаның башлангыч кыяфәтен деформацияләгәннәр.&lt;br/&gt;
Беренче мәртәбә Һиндлеләр сәүдә янында [[1625 ел]] [[Ключарёв елъязмасы]]нда искә алына: «1625 елда Фарсылар, Әрмәннәр һәм Һиндлеләр кунакханә өй яннарын төзегәннәр: Әрмән, Фарсы һәм Һиндле, Азия йоласы буенча Спасски монастыреннан ерак түгел».&lt;ref&gt;Кирилл Васильев [http://cdtnkfyf.ucoz.ru/_ld/0/5_1900__.pdf Ключаревская летопись: история о начале и возобновлении Астрахани, случившихся в ней происшествиях, об архиереях в оной бывших, а также о воеводах, градоначальниках и губернаторах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421231530/http://cdtnkfyf.ucoz.ru/_ld/0/5_1900__.pdf |date=2013-04-21 }} — Астрахань: Тип. Губернского Правления, 1887. — 89 с.&lt;/ref&gt; 1671—1672 ел Разин фетнәсе вакытында Һиндле сәүдә корылмалары яндырылган булган һәм 1673 елда янә төзелгән булганнар. 1809 елда бина [[классицизм]] стиленда реконструкцияләнгән булган. XIX гасырда Һиндлеләр Әстерханда сәүдә эшен бетергәннәр.&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;[[Даркевич, Владислав Петрович|В. П. Даркевич]] [http://www.old.nkj.ru/11/9710/11710024.html «Астрахань — ворота на Восток»]{{Deadlink|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}}//[[Наука и жизнь]], № 10, 1997 г. ([http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Nauka_i_jizn%27%27%27/%27%27Nauka_i_jizn%27%27%27,1997,N10.%5Bdjv%5D.zip копия]{{Deadlink|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}) Автор — [[доктор исторических наук]], ведущий научный сотрудник [[Институт археологии РАН|Института археологии РАН]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;astraheritage&quot;&gt;Васькин Н. «[http://astraheritage.ru/node/12 Заселение Астраханского края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508013349/http://astraheritage.ru/node/12 |date=2012-05-08 }}». — Волгоград.: Нижне-Волжское изд., 1973.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oldevrasia&quot;&gt;[http://oldevrasia.ru/library/100-velikikh-zagadok-Indii/81 Индийцы в Астрахани]//Н. Н. Непомнящий. 100 великих загадок Индии. М.: Книга по Требованию, 2010 г.&lt;/ref&gt;

==Әстерхан татар халкы==
Әстерханның [[татарлар]] күмәкләп яши торган борынгы [[Тияк бистәсе]] бар. 
Кайчандыр Тияк гөрләп торган. Бистәнең унбиш җирендә унбиш мәчеттә азан әйткәннәр. Буйдан-буйга сузылган Менжинский урамы буйлап трамвайлар йөргән. 
Хәзерге Тиякнең урамнары чакыр-чокырлы. Өйләре күбесенчә электән калган кечкенә агач йортлар тезелеп. Татарлар өчен икенче истәлекле урын – әле дә сафтагы '''Татар базары'''.&lt;ref&gt;http://xacitarxan.narod.ru/soenbike.htm&lt;/ref&gt;

XX гасыр башында Әстерхан бөтен Түбән Идел буена мәгърифәт нуры чәчкән. 1906-1914 елларда монда дистәләрчә татарча газета-журнал чыккан. [[Идел (Әстерхан)|“Идел”]], “Прогресс дәлиле”, “Мизан”, “Халык” шундыйлардан. [[1907 ел]]да татар театры барлыкка килгән. Аннан “Вулкан” театры үскән. Мөселманнарның мәчетләре, даруханәләре. Тияктәге “Кызыл Шәрык” бинасында татарча кинолар күрсәтелгән. 1928 елда шунда [[Һади Такташ]] эшчеләргә төнге сәгать 3кә кадәр үзенең әсәрләрен укыган. Мөхәррире [[Габдрахман Гомәри]], җаваплы сәркатибе [[Сәгыйть Рәмиев]] булган “Идел” газетасына 1911 елда [[Тукай]] да килеп киткән.

==Әстерханда туып-үскән танылган шәхесләр==
* [[Сара Байкина]] (1895-1972)
* [[Алекс Баттлер]] (Рәфикъ Галиев)
* [[Хәлил Галимҗанов]] (1950―2021), медицина фәннәре докторы (1998), Әстерхан дәүләт медицина университеты ректоры (2007―2018).
* [[Мәрзия Давытова]]
* [[Ринат Дасаев]]
* [[Абдулла Дубин]]
* [[Ибраһим Дубин]] (1921-96)
* [[Альберт Җәлилов (1983)|Альберт Җәлилов]] (1983), опера җырчысы (баритон), [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] (2018).
* [[Газиз Иделле]]
* [[Гали Ильясов (актер)]]
* [[Дилүс Ильясов]], актер.
* [[Миңлегали Ильясов]]
* [[Камал III]] (1900-1968)
* [[Исмаил Йосыпов]] (1922-92)
* [[Габдулла Капкаев]] (1897-1946), [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] актеры. 
* [[Гөлсем Мөхәммәдова]]
* [[Лия Рамазанова]], медицина фәннәре докторы (2011), Россия Федерациясенең атказанган табибы (2024).
* [[Зиннур Нурмөхәммәтов]] (1941-2003)
* [[Зәйнәп Садриева]] (1914-1991)
* [[Дамир Сатретдинов]] (1972), полиция генерал-майоры (2021), [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|ТР буенча эчке эшләр министры]] (2024 елдан).
* [[Зәйни Солтан]]
* [[Җиһанша Фәйзуллин]] (1904-85)
* [[Сания Фәйзуллина (1929)]], педагогика фәннәре докторы, профессор (Ташкент).
* [[Люция Абдуллаева]] (1944), [[Ырынбур татар театры]] актрисасы, РФ атказанган артисты (''[[1995 ел|1995]]'').
* [[Динара Гыйматова]] (1986), спортчы ([[нәфис гимнастика]]), тренер.
* [[Габдрахман Минский]] (1906—1983), язучы.
* [[Ренат Дәүләтьяров]] (1961), кинорежиссер, кинопродюсер һәм сценарий авторы. Россия продюсерлары гильдиясе президенты.
* [[Карина Сабирова]] (1998), Россия гандболчысы.

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3927. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1597&quot; | 1597
| ''[[:d:Q4202881|Иосиф (митрополит Астраханский)]]''
| 
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1671&quot; | 1671-05-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1703&quot; | 1703-02-22
| ''[[:d:Q557575|Vasily Trediakovsky]]''
| ''[[:d:Q2629059|Славән-юнан-латыйн академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1768&quot; | 1768-08-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1732&quot; | 1732-01-05&lt;br/&gt;1732-01-16
| ''[[:d:Q4513023|Ivan Ivanovich Cherkasov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811-10-29&lt;br/&gt;1811-11-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1737&quot; | 1737-11-30
| ''[[:d:Q1341087|Georg Andreas Weise]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q161944|диякын]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q955464|parson]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792-06-16
| [[Магдебург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1740&quot; | 1740
| ''[[:d:Q4216706|Hovanes Kasparov]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1745&quot; | 1745-02-03
| [[Семен Баратаев]]
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1798&quot; | 1798-12-30
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1746&quot; | 1746-02-01
| ''[[:d:Q135512393|Олимпия Посьет де Россье]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812-01-18
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1770&quot; | 1770
| ''[[:d:Q1551156|Wargee]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
| ''[[:d:Q20511074|Պողոս Մելիքյանց]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1778&quot; | 1778-11-10
| ''[[:d:Q110319993|Daniel Ludwig Schumacher]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-08-23
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1785&quot; | 1785-10-11
| ''[[:d:Q4073270|Dmitry Akhsharumov]]''
| ''[[:d:Q4349855|Беренче кадет корпусы]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786-05-11
| ''[[:d:Q4372329|Aleksandr Popov]]''
| ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-05-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792
| [[Александр Агафи]]
| [[Казан Император университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1793&quot; | 1793-07-19
| ''[[:d:Q4201181|Innocenty]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-15
| ''[[:d:Q4249157|Куряжский монастырь]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1794&quot; | 1794-06-20
| [[Иван Симонов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Казан Император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-01-10&lt;br/&gt;1855-01-09
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1795&quot; | 1795-01-14&lt;br/&gt;1795-01-25
| ''[[:d:Q16145925|Harutyun Alamdaryan]]''
| ''[[:d:Q20512148|Աղաբաբյան դպրոց]]''&lt;br/&gt;[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-05-25&lt;br/&gt;1834-05-24&lt;br/&gt;1834-06-05
| ''[[:d:Q1347765|Nakhichevan-on-Don]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1796&quot; | 1796-09-11
| ''[[:d:Q105724841|Varvara Alyabyeva]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-03-11
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803
| ''[[:d:Q15063906|Ivan Agafonov]]''
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-02-25
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-06-13
| ''[[:d:Q4182888|Dmitriy Zavalishin]]''
| ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]''
| ''[[:d:Q4178004|publicist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-02-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808-09-08
| ''[[:d:Q4182886|Hippolytus Zavalishin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| No/unknown value
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812-04-12
| [[Лазарь Будагов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-12-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-10-02
| ''[[:d:Q20508757|Michayel Patkanyan]]''
| ''[[:d:Q20512148|Աղաբաբյան դպրոց]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47492700|theatre maker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-01
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823-06-10
| ''[[:d:Q4427181|Ivan Sokolov]]''
| ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-19
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-09-18
| ''[[:d:Q56307730|Тетюшинов, Григорий Васильевич]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-09
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-04-11
| ''[[:d:Q56308231|Егор Никитич Аннаев]]''
| 
| ''[[:d:Q9031604|mercander]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-06
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-06-26
| ''[[:d:Q63703167|Գրիգոր Աղափիրյան]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831-07-14&lt;br/&gt;1831-07-31
| [[Илья Ульянов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-12&lt;br/&gt;1886-01-24
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838
| ''[[:d:Q4055998|Avraamij (Letnickij)]]''
| [[Казан руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-05
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-09-01
| ''[[:d:Q104702690|Mikhail Dmitrievsky]]''
| [[Казан Император университеты]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-29
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851
| ''[[:d:Q4223624|Stanislava Klimashevskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851
| ''[[:d:Q20624295|V. M. Jonov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-02
| [[Буча (шәһәр)|Буча]]
|-
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-03-06
| ''[[:d:Q40356|Joseph Deniker]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| ''[[:d:Q16755977|раса назариясе назариячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-18
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-08-31
| ''[[:d:Q18009089|Elizaveta Shebueva]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-26
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-08-27
| ''[[:d:Q30345651|Pavel Samgin]]''
| ''[[:d:Q1974517|Pavel Military School]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-06-23
| ''[[:d:Q3326714|Lidiya Tseraskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-22
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| ''[[:d:Q4528466|I. V. Shcheglov]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-25
| [[Кяхта]]
|-
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
| ''[[:d:Q4498037|Vladimir Khlebnikov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2365484|Astrakhan Nature Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
| ''[[:d:Q65008129|Լազար Թումաս]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q4223876|Clinical Infectious Disease Hospital named after S.P. Botkin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-02-18
| ''[[:d:Q2471242|Alexander Nikolsky]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271064|герпетолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-08
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-06-09
| ''[[:d:Q4283918|Aleksandr Maslennikov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-25
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-04-11
| ''[[:d:Q51667928|Aleksandr Mikhailovich Bykov]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| [[Батум]]
|-
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-11-16
| ''[[:d:Q16371720|Արտեմ Կոտելնիկով]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-08-26
| [[Сергей Коржинский]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Казан Император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3162406|Siberian Botanic Garden]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-11-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| ''[[:d:Q88476108|Sofya Krukovskaya]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02-02
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-06-11
| ''[[:d:Q15081103|Mitrofan Sveshnikov]]''
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-02-15
| ''[[:d:Q47044776|Sergey Frangulov]]''
| ''[[:d:Q24935277|Петропавел ирләр укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863
| ''[[:d:Q48961307|Берви Василий Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03
| [[Донецк]]
|-
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-12
| [[Александр Агабабов]]
| [[Казан Император университеты]]
| [[профессор]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| ''[[:d:Q55203578|Əbdürrəhman Umarov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[Архангельск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-01-18
| [[Габдрахман Гомәри]]
| [[Мәрҗания мәдрәсәсе]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q21401754|Malye Korely]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| ''[[:d:Q109485265|Adolf Germogem Nikolayevich Shtylko]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-03-21
| ''[[:d:Q20508494|Nadezhda Papayan]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[җырчы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-19
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-14
| ''[[:d:Q4099466|Georgy Burdzhalov]]''
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-07-12
| [[Владимир Здравосмыслов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-25
| [[Лемго]]
|-
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-03-12
| ''[[:d:Q4525687|Aleksandr Schmidt]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6974177|National Library of Uzbekistan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-09
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-12-21
| ''[[:d:Q18634741|Nikolay Nikolaevitsj Palmov]]''
| ''[[:d:Q1973040|Киев руханилар академиясе]]''
| [[рухани]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-11
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-03-08
| ''[[:d:Q111547494|Владимир Владимирович Винер]]''
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4520891|Шатиловская сельскохозяйственная опытная станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-08
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-06&lt;br/&gt;1878
| ''[[:d:Q7035758|Nikolai Bayev]]''
| ''[[:d:Q58036807|Граждан инженерлары институты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-05&lt;br/&gt;1953
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-21
| ''[[:d:Q20510063|Vakhan F.  Totomiant͡s]]''
| ''[[:d:Q20754971|Брүссел ирекле университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-09
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| ''[[:d:Q94684513|Andreĭ Nikolaevich Donskov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Белград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
| ''[[:d:Q16645038|Pavel Mikhaĭlovich Dogadin]]''
| 
| ''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Россия империясе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-02-23
| ''[[:d:Q313275|Boris Kustodiev]]''
| ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-11-18
| ''[[:d:Q12160390|Iwan Serhijowytsch Teletow]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-30
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-03-18
| [[Абдулхәмид Җанибәков]]
| 
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-07
| ''[[:d:Q4099468|Arshak Bourjalyan]]''
| ''[[:d:Q56478969|Әстерхан реаль укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q55648029|La Chauve-Souris]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453424|Korsh Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q597655|Сундукән исемендәге Әрмән театры]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-04
| [[Tbilisi|Тбилиси]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-22
| ''[[:d:Q13053989|Margarit Babalyan]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-26
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
| ''[[:d:Q133514790|Adam Desch]]''
| 
| ''[[:d:Q2259532|cleric]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-07
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-11-01
| ''[[:d:Q13050729|Aleksandr Karapetyan]]''
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21532472|Yerevan Dancing Art State College]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-16
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-14
| ''[[:d:Q16394315|Nadezhda Kardian]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2033155|Комитас исемендәге Ереван дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-20
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-18
| ''[[:d:Q21293034|Feodor Zakharov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-28
| [[Манхэттэн]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-10-07
| ''[[:d:Q28599081|Alexander Zelensky]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Йошкар-Ола]]
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-01
| ''[[:d:Q931154|Mikhail Trilisser]]''
| 
| ''[[:d:Q392651|махсус агент]]''
| ''[[:d:Q203023|Cheka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q836763|State Political Directorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18363484|Joint State Political Directorate]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-02
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-25
| ''[[:d:Q19907822|Бравин, Николай Михайлович]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-07-18
| ''[[:d:Q4164047|Vladimir Dogadin]]''
| ''[[:d:Q16680888|Николай мөһәндисләр укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-02-16
| ''[[:d:Q4513036|Nikolay Cherkasov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| ''[[:d:Q2334387|Михайловский театры]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-09&lt;br/&gt;1944-01-22
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-04-02
| ''[[:d:Q122891473|Gustaf Aminoff]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-11
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-06-13
| ''[[:d:Q133635426|Bagrat Amaroff]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-09-25&lt;br/&gt;1885-10-07
| [[Александр Тарасов-Родионов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-03
| ''[[:d:Q1018007|Бутово полигоны]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| ''[[:d:Q16614939|Wiera Libierowska]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-01-28
| ''[[:d:Q21641424|Aleksey Malyshev]]''
| ''[[:d:Q4113309|Vladimir Military School]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''
| 
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| ''[[:d:Q95265804|Vjačeslav Kol'cov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-07
| ''[[:d:Q29790852|Vladimir Sarabianov]]''
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| [[Правда (газета)|«Правда» газетасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-16
| ''[[:d:Q122904195|Anna Aminoff]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-21
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| ''[[:d:Q16371157|Mahammad Sadig Akhundov]]''
| 
| ''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940s
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-01-22
| ''[[:d:Q30242556|Maria Goricheva]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q98952344|Михаил Фридланд]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q71134636|ортопед]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-13
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-10
| ''[[:d:Q138584316|Нина Петровна Ковальдьи]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-10
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-24
| ''[[:d:Q12110486|Vladimir Klimov]]''
| ''[[:d:Q608690|Kyiv Art School]]''
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-29
| [[Ирпинь|Ирпин]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Эрнест Крүгер]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q530989|Балтыйк заводы]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-18
| [[Казан интенсив күзәтүле махсус типтагы психиатрия хастаханәсе|Интенсив күзәтүле махсуслаштырылган типтагы Казан психиатрия хастаханәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q54964239|Федоров Іван Герасимович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-22
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-07-14&lt;br/&gt;1890
| ''[[:d:Q28039752|Marija Nablocka]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-06&lt;br/&gt;1969
| [[Любляна]]
|-
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-01
| ''[[:d:Q15649404|Oreste Rosenfeld]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-04
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-06-01
| [[Валерия Барсова]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-13
| [[Сочи]]
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-16
| ''[[:d:Q4152857|Boris Gusman]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-03
| [[Вожаёль]]
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-17
| [[Зәйни Солтанов]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-05
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| ''[[:d:Q21093477|Ilja Gert]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-14
| [[Сара Байкина]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]&lt;br/&gt;[[Кырымтатар академия музыкаль драма театры]]&lt;br/&gt;[[Әндиҗан театры]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-03
| ''[[:d:Q106092718|Maria Korska]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-14&lt;br/&gt;1982-12-14
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-22
| ''[[:d:Q131305696|Анна Ивановна Ворожеева]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-30
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q20507702|Ստեփան Չալաբյան]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Әрмән Совет Социалистик Республикасы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Гавриил Непряхин]]
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q69765904|Клементьев, Пётр Николаевич]]''
| ''[[:d:Q1934904|Хәрби-һава мөһәндисләре академиясе]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27732138|glider pilot]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-11
| ''[[:d:Q4143428|Uzun-Syrt mountain]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-02
| ''[[:d:Q84725618|Рождественский, Пётр Алексеевич]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| No/unknown value
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| ''[[:d:Q4524704|Шишенин, Гавриил Данилович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q12090790|military leader]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-24
| [[Краснодар крае]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-25
| ''[[:d:Q19616232|Pyotr Ionov]]''
| 
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-21
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| ''[[:d:Q129091407|Ekaterina Stepanovna Neizvestnova-Zhadina]]''
| ''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]''
| ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''
| ''[[:d:Q129091889|Новинская комплексная гидрологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q129092090|Окская биологичечская станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-08-20
| ''[[:d:Q893749|Boris Lisunov]]''
| ''[[:d:Q1934904|Хәрби-һава мөһәндисләре академиясе]]''
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q3543800|Харкау авиация завыты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q899438|Tashkent Mechanical Plant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4313339|People's Commissariat of Aviation Industry of the USSR]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-03
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-14
| ''[[:d:Q4365355|Viktor Plotnikov]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-03-14
| ''[[:d:Q4537587|Яманов, Алексей Александрович]]''
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-09
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-01
| ''[[:d:Q20069651|Салминов, Михаил Фёдорович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-01
| ''[[:d:Q468614|Pelageya Polubarinova-Kochina]]''
| ''[[:d:Q21095326|Pokrowski Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201677|Institute for Problems in Mechanics of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-03
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-05
| ''[[:d:Q4097753|Leonid Aleksandrovitsj Boegarev]]''
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-07
| [[Гөлчәһрә Байкина]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-08-26
| ''[[:d:Q109486635|Корнилов, Александр Дмитриевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-29
| ''[[:d:Q112992222|Лазарев, Александр Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-16
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-11
| ''[[:d:Q13174334|ヴァシーリー・ヴァシーリェヴィッチ・ツェリコフスキー]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-09
| [[Гали Ильясов (актер)|Гали Ильясов]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]]&lt;br/&gt;[[Республика татар күчмә театры]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2454186|Norillag]]''&lt;br/&gt;[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-13
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-12
| [[Камал III]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-27
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-31
| ''[[:d:Q25894112|Mammadhuseyn Asadov]]''
| 
| ''[[:d:Q5121444|intelligence officer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-21
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-03
| ''[[:d:Q1967513|Lev Sverdlin]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q4146968|Мейерхольд ис. дәүләт театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-25
| [[Мәрзия Давытова]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| [[Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры|Азербайҗан дәүләт академия драма театры]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-06
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-24
| ''[[:d:Q18243636|Sergey Kovalyov]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-15
| ''[[:d:Q30344981|Лазарь Давидович Эзов]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-07-14
| ''[[:d:Q47453163|Nikolay Popov]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-26
| ''[[:d:Q58426146|Piotr Polonski]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-31
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| ''[[:d:Q97640823|Viktor Puganov]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-26
| ''[[:d:Q4276041|Maria Maksakova, Sr.]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| ''[[:d:Q22086781|Symeon Shimin]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-27
| ''[[:d:Q30346366|Vladimir Dalinger]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-12
| [[Караганда|Караганды]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-06-07
| ''[[:d:Q4072146|Zakhariy Atlas]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| ''[[:d:Q4508090|Чеботарёв, Николай Николаевич]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-22
| ''[[:d:Q15064600|Vasilij Nikolaevič Boltinskij]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q10272925|agricultural engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-02
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-18
| ''[[:d:Q15075022|Недоговоров, Виктор Леонтьевич]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-12
| [[Смоленск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-06-02
| ''[[:d:Q16717116|Соколов Іван Георгійович]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-22
| [[Львов]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-04
| ''[[:d:Q30609456|Klara Nezvanova]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-20
| [[Ярославль]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-04-08
| ''[[:d:Q4089293|Antonina Bogdanova]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-18
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-11
| [[Җиһанша Фәйзуллин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-09-29
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-25
| ''[[:d:Q20507928|Valerian Surabekov]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-21
| ''[[:d:Q48855334|Michał Krajewski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1340643|төзүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q327321|ташчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-05
| [[Польша]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| ''[[:d:Q71165033|Esfir Ioffe]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-17
| ''[[:d:Q136299930|Aleksey Yudin]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-09
| ''[[:d:Q12136326|Оржеховський Орест Адріанович]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-20
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-26
| [[Газиз Иделле]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-27
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-14
| ''[[:d:Q15075134|Valeriy Aleksandrovitsj Soetirin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-06
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-10-20&lt;br/&gt;1905
| ''[[:d:Q23656260|Nikolai Nikolaevich Obolensky]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-10
| [[Ницца]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| ''[[:d:Q39083242|Обносов, Пётр Степанович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| [[Дүшәнбе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| ''[[:d:Q47005661|Zinaida Gabrielyants]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q4407739|Musical Comedy Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-07-12
| ''[[:d:Q47453405|Pyotr Kondakov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-06
| ''[[:d:Q4061978|Giennadij Aleksiejenko]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-03-03
| ''[[:d:Q20029139|Jakow Inoczkin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-12-31
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-08-25
| ''[[:d:Q2360907|Rostislav Zakharov]]''
| [[Рус балеты академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805253|ballet master]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55092822|ballet teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136237943|ballet director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3029406|opera director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|биюче]]''
| ''[[:d:Q207028|Мария театры]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-18
| ''[[:d:Q21094320|Гребёнкин, Фёдор Алексеевич]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02
| [[Мәскәү өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-07
| ''[[:d:Q50891147|Valeriya Dementyeva]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4273678|Moscow Art Theatre 2nd]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-05
| ''[[:d:Q124771176|Mikhail Gundyaev]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[рухани]]
| ''[[:d:Q644102|Transfiguration Cathedral]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-26
| ''[[:d:Q937407|Eugen Kapp]]''
| ''[[:d:Q1370342|Эстония музыка һәм театр академиясе]]''
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-29
| [[Таллинн]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-13
| ''[[:d:Q4124709|Amiel Rafailovitsj Volpert]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4101972|VNIIRT]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-21
| ''[[:d:Q4166599|Sangadzji-Garja Odzjakaevitsj Dordzjin]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Абакан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-06&lt;br/&gt;1908-05-19
| ''[[:d:Q4176093|Alexei Yepishev]]''
| ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-16
| ''[[:d:Q4231003|Pavel Konovalov]]''
| [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-30
| [[Ружанки (Любуш воеводалыгы)]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| ''[[:d:Q4392272|Mark Redkin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-15
| ''[[:d:Q4424753|Pavel Mikhaylovich Smirnov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-21
| [[Городище районы (Волгоград өлкәсе)|Городище районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-28
| ''[[:d:Q47453501|Михаил Михайлович Адров]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-12
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-24
| ''[[:d:Q51668329|Борис Павлович Кириллов]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-10
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-24
| ''[[:d:Q120263549|Ernest Annenberg]]''
| 
| ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980s
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-01
| ''[[:d:Q4224321|Boris Klyuzner]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-21
| ''[[:d:Q260832|Комарово]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-19
| ''[[:d:Q4271412|Ivan Lyubeznov]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q4304032|Moscow Academic Theatre of Satire]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-10-29
| ''[[:d:Q4444206|Vâčeslav Vsevolodovič Strokov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|әйләнә-тирә мохит саклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-06
| [[Можайск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-08
| ''[[:d:Q4529954|Eduard Ezov]]''
| 
| ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-20
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-06
| ''[[:d:Q21534224|Pavel Khalileev]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-04
| [[Екатеринбург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-08-02
| ''[[:d:Q60834666|Ладушкин, Илья Иванович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-15
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-19
| ''[[:d:Q4245351|Joseph Kuzmin]]''
| ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-15
| ''[[:d:Q15061227|Vladimir Shaposhnikov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-13
| ''[[:d:Q18044713|Pavel Vyshkind]]''
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-11
| [[Түбән Новгород]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-12
| ''[[:d:Q20611501|Sergei Yakushev]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q2496140|Самат Оргын ис. Азәрбайҗан дәүләт урыс драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-30
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| ''[[:d:Q43476004|Mikhail Gavrilov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-18
| ''[[:d:Q55102129|Поличкин, Александр Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Екатеринбург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-09
| ''[[:d:Q4104503|Aleksandr Vasilyev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-07&lt;br/&gt;1911-10-20&lt;br/&gt;1911-11-12
| ''[[:d:Q4226510|Mikhail Kozell]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-07-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-30
| ''[[:d:Q4508302|Viktor Chekmaryov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-20
| ''[[:d:Q51669754|Сергей Дмитриевич Котов]]''
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-20
| ''[[:d:Q4121964|Somoniyon]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q60829372|Болдырев, Валериан Абрамович]]''
| 
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q139376407|Антонина Николаевна Павлова]]''
| 
| ''[[:d:Q33394058|manual worker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25626431|grinder]]''
| 
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-25
| ''[[:d:Q893647|Boris Urlapov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-11
| ''[[:d:Q4135740|Georgy Georgyants]]''
| ''[[:d:Q20574293|Baku Choreography Academy]]''
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805253|ballet master]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q3653111|Сарытау академия опера һәм балет театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3354568|Галишир Нәваи ис. дәүләт академия Зур театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48623|Азәрбайҗан дәүләт академия опера һәм балет театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-21
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-02-19
| ''[[:d:Q4462187|Siergiej Trapieznikow]]''
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-09-10
| ''[[:d:Q17562624|Sergey Averyanov]]''
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-17
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-06
| ''[[:d:Q21152733|Ivan Alekseevitsj Svistoenov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-03
| [[Мәрьям Атлас]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| ''[[:d:Q4102813|Валентиновка]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-14
| ''[[:d:Q51669250|Николай Николаевич Зиновьев]]''
| 
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-22
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-20
| ''[[:d:Q63724461|Avgustin (Sudoplatov)]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-27
| [[Сергиев Посад]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-04-24
| ''[[:d:Q107399623|Кулагин, Виталий Александрович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-15
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-25
| ''[[:d:Q4063378|Piotr Alberti]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| ''[[:d:Q4063847|Pavel Alyoshkin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-06
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-04-05
| ''[[:d:Q15070748|Viktor Kulikov]]''
| 
| ''[[:d:Q105550321|military aviator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-23
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| ''[[:d:Q20511616|Sergey Shahumyan]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Комсомол]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-25
| [[Зәйнәп Садриева]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-30
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-28
| ''[[:d:Q39083015|Некрасов, Евгений Николаевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-09
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-08-06
| ''[[:d:Q60974905|Boris Marisov]]''
| 
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-26
| ''[[:d:Q89188902|Mariia Yakivna Vynokurova]]''
| ''[[:d:Q4496368|Kharkiv State School of Art]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4496242|Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-10
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-11
| ''[[:d:Q4071571|Астафуров, Константин Алексеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-11
| [[Краснодар крае]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-05-06
| ''[[:d:Q4079344|Nikolay Batashev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-18
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-23
| [[Валерий Марисов]]
| ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-18
| [[Ижау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-04
| ''[[:d:Q12173746|Marko Illich Yankovskyi]]''
| ''[[:d:Q4496242|Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-27
| [[Акмәсҗит]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-23
| ''[[:d:Q15079446|Сергеев, Анатолий Андреевич]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-06
| ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| ''[[:d:Q42296116|Жарков-Волжский, Василий Сергеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-09
| ''[[:d:Q120833075|Vladimirs Gluhovs]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-17
| [[Рига]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-14
| ''[[:d:Q4065464|German Andreyev]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-23
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-06-20
| ''[[:d:Q4218321|Vera Leontevna Kasjoetova]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-30
| ''[[:d:Q4372387|Andrey Popov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-06
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-05-25
| ''[[:d:Q19918470|Ягудина, Сиюм Илязетдиновна]]''
| ''[[:d:Q16705025|Ташкент дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-24
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-04-30
| ''[[:d:Q60694450|Tat'yana Kravchenko]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-14
| ''[[:d:Q112988209|Скоков, Николай Николаевич]]''
| 
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-25
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-06-04
| ''[[:d:Q4056604|Sergey Aganov]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-04-10
| ''[[:d:Q4503452|Valentina Tsvetkova]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-27
| [[Ялта]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-08
| ''[[:d:Q4079018|Nikolay Baskakov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-19
| ''[[:d:Q4372435|Viktor Popov]]''
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-11
| ''[[:d:Q15067004|Aleksandr Fjodorovitsj Zemkov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-09
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-15
| ''[[:d:Q15088523|Рязанцев, Алексей Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-08
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-20
| ''[[:d:Q23656612|Tigran Turpayev]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-26
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-11
| ''[[:d:Q4097957|Viktor Budaragin]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-06
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-14
| ''[[:d:Q4226501|Vladimir Kozel]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-29
| ''[[:d:Q4422054|Boris Skokov]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-20
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-09-08
| ''[[:d:Q4503736|Людмила Селиковская]]''
| ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-06
| ''[[:d:Q16365869|Jahangir Bagirov]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453001|Daşkənd Hərbi Məktəbi]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-05
| [[Обоянь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-01
| ''[[:d:Q56307383|Окунев, Юрий Абрамович]]''
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-04
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-18
| ''[[:d:Q97804726|Георгій Аляксандравіч Суджаеў]]''
| ''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q25536448|Міністэрства аховы здароўя БССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6468414|Belarus Red Cross]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-27
| [[Минск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-21
| ''[[:d:Q4360739|Vladimir Petrov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-28
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-17
| ''[[:d:Q12168073|Eugen Härms]]''
| ''[[:d:Q12376207|Tallinn Technical School]]''
| ''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-03-12
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-21
| ''[[:d:Q15072351|Мергасов, Владимир Вадимович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-14
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-21
| ''[[:d:Q126691045|Aleksandra Levşina]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q12837101|AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutu]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-10
| ''[[:d:Q324162|Wieńczysław Gliński]]''
| 
| ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15214752|кабари әртисе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-08
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-16
| [[Ибраһим Дубин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-18
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-10
| ''[[:d:Q12559098|Aleksandr Aleksandrovitsj Presnjakov]]''
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-18
| ''[[:d:Q18235304|Аблуков, Александр Михайлович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-11
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-06-21
| ''[[:d:Q29867063|Boris Yampolsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-13
| ''[[:d:Q108752156|Бабий, Виктор Степанович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-22
| ''[[:d:Q111439045|Борис Михайлович Шаховский]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-30
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-02
| [[Исмаил Йосыпов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-20
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-08-28
| ''[[:d:Q4076226|Yuri Balabin]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q254651|штурман]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-16
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-07
| ''[[:d:Q4248765|Vladimir Kurochkin]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-10-07
| ''[[:d:Q15067300|Sergey Ivanov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-31
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-24
| ''[[:d:Q15073160|Oleg Moiseev]]''
| 
| ''[[:d:Q105550321|military aviator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-09
| ''[[:d:Q15076570|Wladimir Stepanowitsch Nowikow]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-11
| [[Волгоград өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-28
| [[Әнвәр Нагаев]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]''
| [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-26
| [[Дилүс Ильясов]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-16
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-16
| ''[[:d:Q42295645|Yuri Selensky]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-22
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-09
| ''[[:d:Q4084404|Ilya Berezin]]''
| ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-04
| ''[[:d:Q4104719|Boris Sergeevitsj Vasilev-Kitin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-06
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-08
| ''[[:d:Q4194131|Mikhail Zotov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Тольятти]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-29
| ''[[:d:Q4361891|Vadim Peunov]]''
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-19
| [[Сиверскодонецк|Северодонетск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| ''[[:d:Q12546546|Zoelicha Nigmetovna Sabitova]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| [[Караганда|Караганды]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| ''[[:d:Q12547750|Ихаров Қуанғали]]''
| 
| [[диңгезче]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-09-25
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-16
| ''[[:d:Q16662837|Nikolay Kashirsky]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q4146755|Мәскәү опереттасы дәүләт академия театры]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| [[Ефим Черняк]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308156|инглиз теле һәм әдәбияте белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
| [[Америка Кушма Штатлары]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-07
| ''[[:d:Q3753178|Fridrikh Maryutin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-18
| ''[[:d:Q4218173|Mikhail Kashirsky]]''
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-22
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-29
| ''[[:d:Q17746504|Nikolay Krasnov]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q4294709|Ministry of Medium Machine Building]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-16
| [[Обнинск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-21
| ''[[:d:Q27826742|Marat Moesaevitsj Gaziev]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q805253|ballet master]]''
| ''[[:d:Q195208|Stanislavski and Nemirovich-Danchenko Moscow Academic Music Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115035|Perm Opera and Ballet Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351540|Пирем дәүләт хореография көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-28
| [[Кишинёв]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| ''[[:d:Q29359029|Oleg Aleksandrovitsj Kolomoytsev]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-14
| [[Краснодар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-21
| ''[[:d:Q113251422|Лебединский, Олег Сергеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-19
| ''[[:d:Q117037379|Виктор Михайлович Котельников]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-09
| ''[[:d:Q117050917|Իվան Ալամդարով]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-17
| ''[[:d:Q24351816|Nikolay Polivin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-23
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-17
| [[Фәрит Рәхмүкев|Фәрит Рехмуков]]
| ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| [[Уфа]]
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-07
| ''[[:d:Q85681740|Фролов, Юрий Анисимович]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-16
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-02
| ''[[:d:Q106493295|Нестеренко Володимир Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q12104646|Zhytomyr Regional Ukrainian Music and Drama Theatre Ivan Kocherga]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-21
| ''[[:d:Q12552439|Mayya Zhyghaeva]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-20
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-03-18
| ''[[:d:Q20891985|Mark Tiourine]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-30
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-20
| ''[[:d:Q50289101|Semion Kazarov]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[галим]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258700|Lenenergo]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-18
| ''[[:d:Q4074567|Vasiliy Stepanovitsj Baboesjkin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-26
| [[Саликам]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-08
| ''[[:d:Q4077420|Georgy Bannikov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-01
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-10
| ''[[:d:Q4143994|Lev Gorelik]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9334029|сатирик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-10-14
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-02
| ''[[:d:Q4452399|Juriy Semjonovitsj Tatarinov]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-27
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-17
| ''[[:d:Q23071520|Kłara Abaszyna]]''
| ''[[:d:Q4331493|Odesa School of Theatre Arts]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q4071724|Әстерхан драм театры]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-20
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-08
| ''[[:d:Q93584224|Nina Popova]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-11
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-06
| ''[[:d:Q21065079|Georgy Zhemchuzhin]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-09
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-25
| [[Наҗия Теркулова|Нәҗия Теркулова]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[җырчы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-14
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-06
| ''[[:d:Q32362336|Лескевич, Виктор Иосифович]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-04
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-02
| ''[[:d:Q39040055|Lyudmila Tikhomirova]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-29
| ''[[:d:Q40006795|I. A.  Rogov]]''
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-08-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-27
| ''[[:d:Q55103870|Vyacheslav Timoshin]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q4407739|Musical Comedy Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-10
| [[Габдерәхим Мөслинкин]]
| ''[[:d:Q125558396|Высшее военно-морское училище инженеров оружия]]''
| 
| ''[[:d:Q43456|Совет армиясе]]''&lt;br/&gt;[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30274115|Бөтенрәсәй медицина техникасы фәнни-тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-06
| ''[[:d:Q4131160|Viktor Gavrilov]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-31
| ''[[:d:Q70251438|Богомолов, Борис Павлович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-12
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-19
| ''[[:d:Q4222365|Vladimir Kitayev]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-09-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-16
| ''[[:d:Q4269574|Vladimir Lunyov]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-20
| ''[[:d:Q4421745|Владимир Скворцов]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[математик]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q18117383|Yury Gert]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-29
| [[Кливленд]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-06
| ''[[:d:Q24351927|Вячаслаў Цімафеевіч Горын]]''
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41798395|Scientific and Practical Center of the National Academy of Sciences of Belarus on Animal Husbandry]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-02
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-04
| [[Равил Батыров]]
| ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-26
| [[Ташкент]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| ''[[:d:Q60734285|Nikita Bogdanov]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63349592|Institute of Lithosphere]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-14
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-01
| ''[[:d:Q85984817|Nikolai Styazhkin]]''
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-07
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-19
| ''[[:d:Q4087114|Vladimir Biryukov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-06
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-09-13
| ''[[:d:Q4293339|Tamara Milashkina]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-01
| ''[[:d:Q17914001|Yuri Konobeev]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q976613|Obninsk Institute for Nuclear Power Engineering]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| [[Обнинск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-11
| ''[[:d:Q131765446|Жданов Владимир Фомич]]''
| ''[[:d:Q22080031|Сарытау өлкә сәнгать көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| ''[[:d:Q304839|Abay Opera House]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-09
| ''[[:d:Q18640627|Leonid Sheynkman]]''
| 
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-13
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-27
| ''[[:d:Q113005014|Vsevolod Egorov]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-08-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-15
| ''[[:d:Q4415801|Vladimir Semyonov]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-12
| ''[[:d:Q22919438|Adolf Iosifovitsj Sapozjnikov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-01
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-30
| ''[[:d:Q70254479|Адров, Валерий Михайлович]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-06
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-28
| ''[[:d:Q123594057|Լևոն Բաբայան]]''
| 
| ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-01
| ''[[:d:Q125472128|Борис Сергеевич Рожков]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-20
| ''[[:d:Q137584719|Станислав Гронский]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-25
| [[Краснодар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-04
| ''[[:d:Q21183585|Kirill Nikonov]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q178333|Pavol Jozef Šafárik University in Košice]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2782141|MSU The Institute of Asian and African Studies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4392982|Religiovedeniie (Religious Studies)]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-29
| ''[[:d:Q120281124|Демахин, Юрий Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-29
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-05
| ''[[:d:Q19843980|Gennadij Glinin]]''
| 
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-17
| ''[[:d:Q4236960|Violetta Kosheva]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4237800|Boris Krasilnikov]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-05
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-26
| [[Абдулла Дубин]]
| 
| ''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-06
| ''[[:d:Q4082973|Felix Beloyartsev]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-17
| [[Пущино]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-21
| ''[[:d:Q15060711|Ярилин, Александр Александрович]]''
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-08-27
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-18
| ''[[:d:Q42296787|Vyacheslav Andreev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-03
| ''[[:d:Q47452774|Александр Евгеньевич Чучин]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-30
| ''[[:d:Q94647764|Viktor Pogozhev]]''
| 
| ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-30
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-11
| ''[[:d:Q12161222|Тимошко, Тамара Михайловна]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-27
| ''[[:d:Q15081062|Виктор Севастьянов]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-13
| [[Йошкар-Ола]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-21
| ''[[:d:Q19619198|Yury Markin]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-02
| ''[[:d:Q76152327|Alexander Terentiev]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-22
| ''[[:d:Q4393364|Vladimir Repik]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03-31
| ''[[:d:Q2619304|Brovary Raion]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-08
| [[Люция Абдуллаева]]
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]&lt;br/&gt;[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-19
| ''[[:d:Q1997837|Vladimir Andreev]]''
| 
| ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-17
| ''[[:d:Q4251919|Михаил Лабунец]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''&lt;br/&gt;[[Төньяк Кавказ эчке гаскәрләр хәрби институты]]
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-30
| [[Новочеркасск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-16
| ''[[:d:Q17154782|Yury Suzdaltsev]]''
| 
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-01
| ''[[:d:Q51670346|Виктория Анатольевна Ларионова]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-10
| [[Алекс Баттлер]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1191132|Нагоя университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-18
| ''[[:d:Q7910847|Valentina Battler]]''
| 
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-12
| ''[[:d:Q15065967|Rasjid Dominov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-05
| ''[[:d:Q20051206|Aleksandr Abramov]]''
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-24
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-25
| ''[[:d:Q30889384|Shamil Sirazhetdinov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| ''[[:d:Q99514994|Rashid Raufovich Dominov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-07
| ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]''
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]&lt;br/&gt;[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4336189|Orenburg State Institute of Arts]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-23
| ''[[:d:Q893662|Boris Kuznetsov]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-03
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-01
| ''[[:d:Q4293021|Yury Mikitenko]]''
| 
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-06
| [[Элиста]]
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q12561582|Сағын-герей Байменов]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-14
| ''[[:d:Q25778314|Tatyana Dmitrievna Zinchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4201826|РФА Идел бассейны экологиясе институты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-19
| ''[[:d:Q4167007|Vladimir Dorokhin]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2675537|music teacher]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-28
| ''[[:d:Q4429217|Oleg Michaylovitsj Sorokin]]''
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-24
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-10
| ''[[:d:Q4469202|German Ugryumov]]''
| ''[[:d:Q1412751|Azerbaijan Higher Military Naval School]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-31
| ''[[:d:Q4495489|Khankala]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-15
| ''[[:d:Q5617564|Vladimir Jarmolenko]]''
| ''[[:d:Q2092640|Lithuanian University of Health Sciences]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-29
| ''[[:d:Q12104208|Lev Etinher]]''
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-08
| ''[[:d:Q12166425|Vladimir Fursov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-02
| ''[[:d:Q19909418|Vyacheslav Zaytsev]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17281153|авыл хуҗалыгы фәннәре докторы]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-29
| ''[[:d:Q15064664|Leonid Botsjkarjov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-11
| ''[[:d:Q99194321|Яўген Аляксандравіч Якаўлеў]]''
| ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| ''[[:d:Q56254249|Віцебскграмадзянпраект]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59860915|Нацыянальны дызайн-цэнтр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043275|Інстытут будаўніцтва і архітэктуры АН БССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56877922|Белдзіпрамясамалпрам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2621941|Belarusfilm]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-13
| ''[[:d:Q131310141|Васюков, Владимир Львович]]''
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-26
| ''[[:d:Q441381|Lyudmila Maslakova]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-29
| ''[[:d:Q4348755|Igor Penya]]''
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q135034684|Vitalij Èdmundovič Ozolin‘š]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-20
| ''[[:d:Q139376146|Алла Андреевна Засухина]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42331265|gymnastics coach]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-12
| ''[[:d:Q27919823|Mikhail Sukharev]]''
| 
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-05
| ''[[:d:Q60055530|Aleksandr Klykanov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-16
| ''[[:d:Q1976565|Vasili Zhupikov]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-06-07
| [[Подольск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-21
| ''[[:d:Q21856995|Sergey Karpenko]]''
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-23
| ''[[:d:Q86607210|Куличенко, Александр Николаевич]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113409182|Ставропольский противочумный институт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-18
| ''[[:d:Q4493906|Aleksandr Fedorov]]''
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-15
| ''[[:d:Q60677526|Anatoly Petrov]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-13
| [[Ринат Дасаев|Dasaev Rinat]]
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2445218|goalkeeper coach]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-01
| ''[[:d:Q32362576|Vitalij Pisjtsjalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q112494461|Aleksandr Aleksandrovič Čerëmin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-02
| ''[[:d:Q120637902|Sergei Bendt]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-03-15
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-18
| ''[[:d:Q4154098|Nikolay Daykhes]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-05
| ''[[:d:Q28703197|Абраменко Ирина Викторовна]]''
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-08
| ''[[:d:Q4307871|Ruslan Muratov]]''
| ''[[:d:Q4071723|М.П. Мусоргский ис. Әстерхан музыка көллияте]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-03
| ''[[:d:Q108665190|Aleksandr Ponomaryov]]''
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47492700|theatre maker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-18
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-17
| [[Ренат Дәүләтьяров]]
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-12
| ''[[:d:Q4250269|Лев Израилевич Кушнир]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| ''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-17
| ''[[:d:Q4382720|Sergey Pryadkin]]''
| 
| ''[[:d:Q1130252|sporting director]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-24
| ''[[:d:Q117477877|Anatoli Tainkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-08
| ''[[:d:Q52554838|Бутин, Александр Валерианович]]''
| ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-10
| ''[[:d:Q60835555|Aleksandr Bashkin]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-26
| ''[[:d:Q60445162|Leonid Ogul]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-19
| ''[[:d:Q19910730|Oleg Polumordvinov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-02-14
| ''[[:d:Q4125209|Sergey Vorobyov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-09
| ''[[:d:Q4150484|Aleksandr Gruzdev]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11481802|dub actor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-28
| ''[[:d:Q4087112|Vitaly Biryukov]]''
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-11
| ''[[:d:Q15071041|Sergey Lebedev]]''
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| [[офицер]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-24
| ''[[:d:Q1048828|Andrei Belyanin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-10
| ''[[:d:Q3738800|Galina Beloglazova]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-13
| ''[[:d:Q4311956|Igor Nadzhiev]]''
| ''[[:d:Q4071723|М.П. Мусоргский ис. Әстерхан музыка көллияте]]''
| [[композитор]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| ''[[:d:Q133065656|Sergey Ardin]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-01
| ''[[:d:Q18031619|Oleg Tselovalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-25
| ''[[:d:Q60050689|Shipitsin Andrej Olegovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-28
| ''[[:d:Q133590788|Vadislav Nekljaev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-08
| ''[[:d:Q28665566|Aleksey Vodovozov]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2419397|терапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4459623|таксикулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17433421|фәнни журналис]]''
| ''[[:d:Q658909|Lenta.ru]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q923077|Radio RSN]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-30
| ''[[:d:Q32362411|Aleksandr Krotov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-05
| ''[[:d:Q55102685|Oleg Olegovitsj Ponoekalin-Soevorov]]''
| 
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Клоун|кылавын]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-19
| ''[[:d:Q84721940|Козулев, Дмитрий Владимирович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-26
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-08
| ''[[:d:Q2025119|Lev Voronin]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-03
| [[Анастасия Заворотнюк]]
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-05-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| ''[[:d:Q4198612|Mikhail Izmaylov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-07
| [[Дмитрий Кобылкин]]
| ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-23
| ''[[:d:Q15079217|Oleg Pakholkov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-24
| ''[[:d:Q107097476|Valery Nikolaevich Solodchuk]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-21
| ''[[:d:Q1517429|Oleg Shein]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| ''[[:d:Q4104049|Варфоломей (Петров)]]''
| 
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-05
| ''[[:d:Q4151668|Pjotr Anatoljewitsch Guschwin]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-30
| ''[[:d:Q4403748|Aleksandr Savvin]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| ''[[:d:Q21638471|Алена Губанова]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-15
| ''[[:d:Q56000855|Elena Nikitina]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| ''[[:d:Q4233338|Karen Kornienko]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-04
| ''[[:d:Q16486978|Jan Bokszczanin]]''
| ''[[:d:Q1340262|Фредерик Шопен исемендәге музыкаль унверситет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860527|University of North Texas]]''
| ''[[:d:Q765778|органист]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q1340262|Фредерик Шопен исемендәге музыкаль унверситет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9371175|Warsaw Chamber Opera]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-27
| ''[[:d:Q22919484|Игорь Мартынов]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-13
| ''[[:d:Q108905091|Rinat Ayupov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-01
| ''[[:d:Q2272984|Sergey Lagodinsky]]''
| ''[[:d:Q49127|Җон Кеннеди ис. идарә итү мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127363|Yale World Fellows]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| ''[[:d:Q125490673|Maxim Dubinin]]''
| 
| ''[[:d:Q62515196|OpenStreetMap contributor]]''
| ''[[:d:Q61740238|NextGIS]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-01
| ''[[:d:Q2024854|Pavel Bashkin]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| ''[[:d:Q4096348|HC Meshkov Brest]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-09
| ''[[:d:Q2375843|Dmitri Dyuzhev]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-18
| ''[[:d:Q13845588|Antoni]]''
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-07
| ''[[:d:Q4149791|Aleksandr Gritsenko]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-07-08
| [[Ступино]]
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-29
| ''[[:d:Q6959587|Nail Magzhanov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-02
| ''[[:d:Q7938410|Vladimir Komarov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-30
| ''[[:d:Q18217535|Artyom Kulikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-09
| ''[[:d:Q4341594|Olga Andreevna Pavlovets]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-23
| ''[[:d:Q20355096|Grigory Melkonyants]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q1434266|Golos]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-09
| ''[[:d:Q26776909|Danil Chernov]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-27
| ''[[:d:Q84725613|Куатбаев, Галим Мухамбетгалиевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-01
| ''[[:d:Q856410|Шатой районы]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-11
| ''[[:d:Q119814258|أندريه أندريفيتش سيزوف]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-04
| ''[[:d:Q861053|Yelena Shalamova]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-01
| ''[[:d:Q942234|Yelena Dmitriyeva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-03
| ''[[:d:Q4351646|Irina Perova]]''
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-27
| ''[[:d:Q11729180|Julia Kalinovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-25
| ''[[:d:Q20687636|Artem Yachmennikov]]''
| [[Рус балеты академиясе]]
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-14
| ''[[:d:Q50281030|Waldemar Feifer]]''
| 
| ''[[:d:Q7042855|монтажчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-30
| [[Альберт Җәлилов (1983)|Альберт Җәлилов]]
| [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-06
| ''[[:d:Q265486|Emiliya Turey]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-17
| ''[[:d:Q3427984|Oxana Koroleva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-04
| ''[[:d:Q10481596|Sergei Troyan]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-12
| ''[[:d:Q16942313|Aleksandra Tomnikova]]''
| ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-01
| ''[[:d:Q39388715|Агафонова, Екатерина Андреевна]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q1479649|REN TV]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| ''[[:d:Q133079680|Witali Blum]]''
| 
| ''[[:d:Q7888586|мөһәндис-химик]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-19
| ''[[:d:Q6386|Darya Pishchalnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q13381689|discus thrower]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-28
| ''[[:d:Q4172904|Aleksandr Yevdokimov]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-09
| ''[[:d:Q6740177|Maksim Gleykin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-17
| ''[[:d:Q22283634|Valentin Buzmakov]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-18
| [[Динара Гыйматова|Dinara Gimatova]]
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-27
| ''[[:d:Q4715492|Aleksandr Golubev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| ''[[:d:Q111723713|Lilly Jørstad]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q279724|University of Tromsø – The Arctic University of Norway]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1782545|Conservatorio Luigi Cherubini]]''
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-01
| ''[[:d:Q119789536|Yulia Volkodav]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96045115|copywriter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-15
| ''[[:d:Q125592011|Roman Fomin]]''
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-24
| ''[[:d:Q135395384|Kornelia Mango]]''
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-13
| ''[[:d:Q4270846|Aleksandra Lychaguina]]''
| 
| ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-21
| ''[[:d:Q4715327|Aleksandr Nikolayevich Ivanov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-04
| ''[[:d:Q7453805|Sergei Sinyayev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-27
| ''[[:d:Q18246854|Alexey Nekrasov]]''
| 
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-21
| ''[[:d:Q22283687|Yury Orlov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-25
| ''[[:d:Q27929570|Anna Botova]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-14
| ''[[:d:Q97658974|Anton Anosov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-25
| ''[[:d:Q108708548|Aleksei Leonov]]''
| 
| ''[[:d:Q890527|archer]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-02
| ''[[:d:Q514709|Gulnafis Aitmukhambetova]]''
| 
| ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-06
| ''[[:d:Q1163940|Daniil Shishkaryov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-22
| ''[[:d:Q15924927|Inal Aflitulin]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-24
| ''[[:d:Q39083608|LeBwa]]''
| 
| ''[[:d:Q4379701|professional gamer]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-08
| ''[[:d:Q114701720|Алексей Николаевич Калмыков]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-04-11
| [[Мариуполь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-01
| ''[[:d:Q128789102|Anna Goldes]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|продюсер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-05
| ''[[:d:Q20987651|Natalia Sokolovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-09
| ''[[:d:Q106689611|Vyacheslav Makarov]]''
| 
| ''[[:d:Q245068|кәмитче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-30
| [[Азамат Айталиев]]
| 
| ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q133396086|Ekaterina Panina]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-25
| ''[[:d:Q7035086|Nikita Mertsalov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-08
| ''[[:d:Q8053126|Yevgeni Igorevich Panfilov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-04
| ''[[:d:Q4715069|Aleksandr Bolonin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-02
| ''[[:d:Q6415245|Kirill Lapidus]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-21
| ''[[:d:Q6740130|Maksim Aleksandrovich Potapov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-14
| ''[[:d:Q7380996|Ruslan Gazzayev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-25
| ''[[:d:Q8061581|Yuri Pugachyov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-29
| ''[[:d:Q16233940|Sergey Kudinov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-21
| ''[[:d:Q16234263|Vladislav Tselovalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-21
| ''[[:d:Q18164892|Nikita Godenov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-09
| ''[[:d:Q28498209|Jaroslav Kiselev]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-31
| ''[[:d:Q51735086|Sergey Semyonov]]''
| 
| ''[[:d:Q23038345|википедияче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-05
| ''[[:d:Q106074094|Kristina Tarasova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-20
| ''[[:d:Q55819697|Yulia Khavronina]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-10
| ''[[:d:Q60463595|Oksana Voevodina]]''
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-14
| ''[[:d:Q7943805|Vyacheslav Krotov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-19
| ''[[:d:Q20745201|Maria Rachiteleva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-31
| ''[[:d:Q104056057|Denis Vasilev]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-10
| ''[[:d:Q21101790|Anna Andreevna Kornetskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q23892384|trampoline gymnast]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-25
| ''[[:d:Q43478321|Ekaterina Matlashova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-05
| ''[[:d:Q24450599|Aleksei Pavlishin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-29
| ''[[:d:Q20982864|Nikolai Yastrebov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-25
| ''[[:d:Q28935100|Karina Sisenova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-14
| ''[[:d:Q96646839|Aleksandr Ermakov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-29
| [[Луара Айрапетян]]
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-13
| ''[[:d:Q19972663|Dauren Shadiyev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-25
| ''[[:d:Q21093433|Darya Gerzanich]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-07-20
| ''[[:d:Q27049357|Aleksandr Butenko]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-23
| [[Карина Сабирова]]
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-23
| ''[[:d:Q56285022|Dmitri Saganovich]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-22
| ''[[:d:Q24450601|Dmitri Lesnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-13
| ''[[:d:Q43479605|Anna Shaposhnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-06
| ''[[:d:Q56754163|Milana Tazhenova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-11-01
| ''[[:d:Q63308580|Vladislav Yampolsky]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-25
| ''[[:d:Q136756839|Святлана Крамнёва]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-24
| ''[[:d:Q50807717|Ilya Azyavin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-06
| ''[[:d:Q52634484|Danila Vedernikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-31
| ''[[:d:Q63310322|Artur Karpov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-20
| ''[[:d:Q133284847|Timur Magomedov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-01-21
| ''[[:d:Q120279729|Polina Łukina]]''
| 
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-17
| ''[[:d:Q128210365|Artyom Kasimov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-21
| ''[[:d:Q139470405|Анна Артёмовна Раздолгина]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-24
| ''[[:d:Q125549470|Anton Roshchin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Гөлсем Мөхәммәдова]]
| 
| 
| 
| 
| [[Казан]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15992722|Яковлев, Андрей Яковлевич]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q65173563|Мануил Сеферов]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Габдрахман Минский]]
| 
| 
| 
| 
| [[Казан]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120859153|Հովսեփ Հովհաննիսյան]]''
| 
| ''[[:d:Q175151|басмаханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862
| [[Санкт-Петербург]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Татар матбугаты ==
{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item WHERE {
  
  
  OPTIONAL {  }
  ?item wdt:P407 wd:Q25285.
  OPTIONAL {  }
  ?item wdt:P131 wd:Q3927.
  
}  ORDER BY DESC (?itemLabel)
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
* [[Туп (журнал)|«Туп»]]
* [[Азат халык (гәҗит)|Азат халык]]
* [[Азат ханым (журнал)|Азат ханым]]
* [[Борһане тәрәкъкый (гәҗит)|Борһане тәрәкъкый]]
* [[Идел (газета, 1990–2019)|Идел]]
* [[Ирек (гәҗит, Әстерхан)|Ирек]]
* [[Ислах (гәҗит)|Ислах]]
* [[Кызыл Идел (гәҗит, Әстерхан)|Кызыл Идел]]
* [[Кызыл ил (гәҗит)|Кызыл ил]]
* [[Көч (гәҗит)|Көч]]
* [[Ленин байрагы (гәҗит, Әстерхан)|Ленин байрагы]]
* [[Мизан (гәҗит)|Мизан]]
* [[Мәгариф (журнал, Әстерхан)|Мәгариф]]
* [[Сарай (гәҗит)|Сарай]]
* [[Тартыш (гәҗит)|Тартыш]]
* [[Хак (гәҗит)|Хак]]
* [[Халык (гәҗит)|Халык]]
* [[Халык мәгарифе (журнал)|Халык мәгарифе]]
* [[Хәмият (гәҗит)|Хәмият]]
* [[Ялкын (гәҗит)|Ялкын]]
* [[Яшь коммунар (гәҗит, Әстерхан)|Яшь коммунар]]
* [[Әстерхан дәүләт татар драма театры (журнал)|Әстерхан дәүләт татар драма театры]]
{{Wikidata list end}}

==Мәчетләр==
{{төп мәкалә|Әстерхан өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте}}
{{төп мәкалә|Хәҗитархан шәһәренең тарихый мәсҗидләре}}
&lt;gallery&gt;File:Астрахань. Черная мечеть.jpg|«[[Кара мәчет (Әстерхан)|Кара мәчет]]»
File:Астрахань. Красная мечеть.JPG|«[[Үзәк мәчет (Әстерхан)|Кызыл (Үзәк) мәчет]]»
File:Астрахань. Белая мечеть.JPG|«[[Ак мәчет (Әстерхан)|Ак мәчет]]»
File:Нугай мәчете (Әстерхан).JPG|[[Нугай мәчете (Әстерхан)|Нугай мәчете]] 
File:Персидская мечеть в Астрахани.jpg|Фарсы мәчете
File:Бакы-мечеть (Криушинская).jpg|Бакы (Криуши) мәчете
&lt;/gallery&gt;
== Моны да карагыз ==
* [[Габдулла Тукай һәйкәле (Әстерхан)|Габдулла Тукай һәйкәле]] (2013)
* [[Муса Җәлил һәйкәле (Әстерхан)|Муса Җәлил һәйкәле]] (2017)

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Әстерхан өлкәсе}}{{Россиянең зур шәһәрләре}}{{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}}{{Габдулла Тукай}}

[[Төркем:Әстерхан өлкәсе]]
[[Төркем:Алтын Урда]]
[[Төркем:Әстерхан өлкәсе шәһәрләре]]
[[Төркем:Россия субъектлары башкалалары]]
[[Төркем:Әстерхан]]
[[Төркем:Хезмәт даны шәһәрләре]]</text>
      <sha1>rv8ft7o4xlla6cm9rytn5echve3hqf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савгач</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39807</id>
    <revision>
      <id>5958070</id>
      <parentid>5854301</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="jezeuxnpwuo9yv38p7ie3ut4gqi0j9s" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт     = авыл
|татар исеме  = Савгач
|чын исем    = Савгач
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Аксубай районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 679
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423053
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Савгачево
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92204000073

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92604490101
}}
'''Савгач''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Аксубай районы]]ндагы авыл.
== Географиясе ==
Савгач Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 137 чакрым, ә район үзәге Аксубайдан төньяк-көнбатышка таба 17 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.6|-10.6|-5.5|5.3|14.3|19.2|20.9|18.5|12.9|5|-4.1|-9.8|4.6}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.6&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 517 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[чуашлар]] — 98.45%,
башка халыклар — 0.97%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.58%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18799662. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-22
| ''[[:d:Q41200091|Tikhon Alekseyev]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-17
| [[Мәскәү]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Аксубай районы}}</text>
      <sha1>jezeuxnpwuo9yv38p7ie3ut4gqi0j9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киров исемендәге совхоз бистәсе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39923</id>
    <revision>
      <id>5958023</id>
      <parentid>5956746</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7969" sha1="9tizkmv2azvmnamlujlgly90xov12j6" xml:space="preserve">{{ТПВМ-Татарстан
|халәт     = бистә
|татар исеме  = Киров исемендәге совхоз бистәсе
|чын исем    = Киров исемендәге совхоз бистәсе
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Актаныш районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 982
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423747
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча [[топоним]]ы
|add2    = Совхоза им Кирова
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92205000023

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92605423101
}}
'''Киров Совхозы''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Актаныш районы]]ндагы [[торак пункт]]. Әлегә муниципаль статусы — [[бистә]] (федераль классификатор буенча).
Вакыт зонасы — MSK ([[Мәскәү вакыты]]) 
== Географиясе ==
Киров исемендәге совхоз бистәсе Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 289 чакрым, ә район үзәге Актаныштан көньяк-көнбатышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-11.5|-11.2|-6|3.9|13.1|18.7|20.4|17.6|11.9|4|-5.3|-10.8|3.7}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 3.7&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 878 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 99,09%,
башка халыклар — 0,91%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Тарих ==
{{seealso|b:Киров исемендәге совхоз авылы тарихы}}
* [[1931 ел]]ның ноябрендә {{ТАССР гербы}} Халык Комиссарлары Советы карары белән [[Яңа Әлем]] авылы янында “201 номерлы Актаныш [[ит]]челек-[[сөт]]челек [[совхоз]]ы” оештырыла. Берничә айдан, ул [[Иске Сәфәр]]гә күчерелә. Бу чорда “Сәфәр совхозы” дип йөртелә. Тагын берничә айдан совхоз хәзерге урынына китерелә. 
* [[1935 ел]]да совхозга [[Сергей Киров|С.М.Киров]] исеме бирелә. 
* [[1945 ел]]дан соң [[ферма]]лар күпләп төзелә. 
* [[1957 ел]]да [[ат]]лар фермасы төзелә.
* [[1965]]-[[1968 ел]]ларда бистәгә юкка чыгарылган [[Алма-Ата (Актаныш районы)|Алма-Ата]] авылы халкы күченә.
== Танылган шәхесләре ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18801322. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-07
| [[Данил Салихов]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-15
| [[Айзат Шәйхелмәрданов]]
| [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[«Агыйдел» дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]&lt;br/&gt;[[Казан шәһәр филармониясе]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Данил Салихов]] (1958) — [[драматург]], [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]], Россия театр әһелләре берлеге әгъзасы, [[Татарстан язучылар берлеге]] идарәсе рәисе.
* [[Ләйсән Каюмова]], драма актрисасы.
* [[Айзат Шәйхелмәрданов]] (1976), [[Казан шәһәр филармониясе]] артист-инструменталисты.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең Татар энциклопедиясе институты әзерләгән [[Татар энциклопедиясе]]
{{Актаныш районы}}
{{Актаныш районы авыл җирлекләре}}</text>
      <sha1>9tizkmv2azvmnamlujlgly90xov12j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәрсүән</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45624</id>
    <revision>
      <id>5957969</id>
      <parentid>5713401</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5957969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3140" sha1="dqmd6yz9pe0855yp5l52binguqf8fe0" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Бәрсүән
|чын исем    = Кызыл Юл
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Болгавар районы{{!}}Башкортстанның Болгавар районы
|район җәдвәлдә          = Болгавар районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны = 146
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 452748
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80214840002
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Бәрсүән''' — [[Башкортстан]]ның [[Болгавар районы]]нда урнашкан татар авылы.
== Демография ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1056081. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Болгавар районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]</text>
      <sha1>dqmd6yz9pe0855yp5l52binguqf8fe0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53913</id>
    <revision>
      <id>5958024</id>
      <parentid>5939368</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tegebot|Tegebot]] үзгәртүе ([[User talk:Tegebot|бәхәс]])  [[User:BlackisnewBot|BlackisnewBot]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>5752027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8389" sha1="s8if34kl0wom39sroybivlkfavtzf3n" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Чын бакалар
| image file= RanaRidibundaFemale.jpg
| regnum = Хайваннар
|parent = Anura
|rang = Гаиләлек
|latin = Ranidae
|author = [[Константэн Самюэль Рафинеск|Rafinesque]], [[1814]]
| wikispecies = Ranidae
}}
'''Бакала́р''' (Ranidae) - [[Койрыксызлар|койрыксыз]] [[җир-су хайваннары]] семьялыгы. 46 ыругы, 550 дән артык төре билгеле. [[Көньяк Америка]], Көньяк [[Австралия]] һәм [[Яңа Зеландия]]дән тыш, бөтен җир шары буйлап таралганнар.

[[Татарстан]]да ике экологик төркем: яшел, яки су (күл бакасы, буа бакасы һәм ашарга яраклы бака) һәм көрән, яки җир өсте (очлы башлы бака һәм үлән бакасы) бакалары яши. Күл бакасы (R. ridibunda) ачык урындагы сулыкларда, шулай ук республиканың бөтен территориясе буйлап зур урман сулыкларында очрый.

Гәүдәсенең озынлыгы 13,5 см га кадәр, авырлыгы 165 г. Өсте яшелдән алып куе көрән төстә, аркасында зур түгәрәк кара таплар бар. Корсак ягы ачык төстә, вак тимгелле. Гәүдәнең буена бот һәм балтыр перпендикуляр торган вакытта, балтыр буыннары яңадан капланалар. Үкчә төере тәбәнәк. Ата затлар авыз читендә урнашкан сөялләре һәм кара төстәге резонаторлары белән аерылып торалар. Май уртасыннан үрчү чоры башлана. Шул вакыттан алып сентябрь урталарына кадәр бөтен сулыкларда да ата бакалар тавышын ишетергә мөмкин. Бер сулыкта берничә йөз бака җыела. Уылдык бөртекләрен ярдан читтәрәк зур өемләп салалар. Бер ана бака 12 меңгә кадәр уылдык бөртеге чәчә. Метаморфоз 3-4 ай дәвам итә. Тереклегенең 3-4 елында җенси яктан өлгерәләр. Буа бакасы (R. lessonae) бөтен җирдә таралган, әмма республиканың көнбатыш һәм үзәк өлешендәге тугай һәм урман күлләрендә һәм сазлыкларында күбрәк очрый. Гәүдәсенең озынлыгы 8 см га кадәр. Аркасы ачык яшел төстә, кара тимгелләре бар. Корсагында кара тимгелләре юк. Балтыр буыннары тоташмыйлар. Арткы аякларының эчке үкчә төере биек. Ата затларының резонаторлары ак төстә. Язын буа бакасы күл бакасыннан соңрак күренә һәм май урталарында ярдан ерак түгел уылдык чәчә. Ана бака 1-1,8 мең [[йомырка]] сала, үсеш 130 көн дәвам итә. 2-3 елдан җенси яктан өлгерәләр. Ашарга яраклы бака (R. esculenta) Идел-Кама саклаулыгында очрый. Урман алды сулыкларында яши. Бу төр чыгышы буенча һибрид, күл һәм буа бакалары арасында арадаш билгеләре бар. Эчке үкчә төере күл бакасыныкы шикелле яньчек һәм буа бакасыныкы кебек биек түгел. Ата затларының резонаторлары соры төстә. Балтыр буыннары тиеп кенә торалар. Очлы башлы бака (R. arvalis), республиканың барлык территориясендә, аеруча уйсу болыннарда, күрәнле сазлыкларда, су баса торган һәм киң яфраклы урманнарда яши. Апрельнең 2 нче декадасында күренә. Кышлыкка октябрь аенда күчә. Коры җирдә ялгыз яки чокырларда, агач төпләре астында төркемләп кышлый. Өсте кара көрәннән алып ачык сарыга кадәр төстә, парлашкан вакытта ата бакалар зәңгәрсу яки күк төскә керәләр. Арка уртасы буйлап, кагыйдә буларак, ачык төстәге полоса үтә, ә башының артында А-сыман фигура бар. Бугазы аксыл, еш кына мәрмәр төсле бизәге була. Танавы очлы. Арткы очлыкларын гәүдә буйлап сузганда балтыр буыннары күзләренә кадәр җитә. Зур затлар иртән иртүк һәм эңгер-меңгер вакытында активлар. Апрель ахыры - май башында үрчиләр. Бакаларның башка төрләрендәге кебек үк, бу вакытта ата затларының алгы аякларында махсус «туй» сөялләре килеп чыга. Ана бака уылдыкны берничә өлешләп чәчә, барлыгы 2800 дән артык [[йомырка]] сала. Үлән бакасы (R. temporaria) күбрәк Кама алдында һәм Көнбатыш Кама аръягында очрый. Апрель башында уяна, кышлыкка октябрь ахырында күчә. Үлән бакасы очлы башлы бакага караганда берникадәр зуррак һәм авыррак. Гәүдәсенең корсак ягында мозаика рәвешендәге тимгелләре белән аерылып тора. Ана бака сай сулыкларда 4 меңгә якын [[йомырка]] сала. Чукмарбаш 2-3 ай эчендә бакага әйләнә. Яшь бакалар июль аенда коры җирдә күренә башлый. 2-3 елда җенси яктан өлгерәләр.

Бакалар бөҗәкләр, үрмәкүчләр, яңгыр суалчаннары һ.б. умырткасызлар белән тукланалар. Күл һәм буа бакасы балык уылдыкларын ашый. Урман өчен зарарлы бөҗәкләрне, шулай ук чебен-черки составына кергән бөҗәкләрне күпләп юк итәләр. Бакалар промысел җәнлекләренә (кама, чәшке, көзән), шулай ук ерткыч балыкларга (чуртан, җәен), күп кенә кошларга (челән, акчарлак, кыр үрдәге) азык булып торалар.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

*ТР Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты
*[http://tatarile.org/maglumat/%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%87%D3%99%D0%BB%D3%99%D1%80-%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F/%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%80 Татар энциклопедиясе. Казан, 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019083845/http://tatarile.org/maglumat/%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%87%D3%99%D0%BB%D3%99%D1%80-%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F/%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%80 |date=2013-10-19 }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Биология|Зоология}}

[[Төркем:Бакалар]]
[[Төркем:Әлифба буенча хайваннар]]
[[Төркем:Җир-су хайваннары]]</text>
      <sha1>s8if34kl0wom39sroybivlkfavtzf3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuriy Şevçuk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55044</id>
    <revision>
      <id>5958021</id>
      <parentid>5522681</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10187" sha1="g9ea89h3y9xlcqv2fsud05ge1b7mlru" xml:space="preserve">{{Şäxes
| isem =Yuriy Şevçuk
| räsem =Shevchuk Y.jpg
| räsem_zurlığı =300px
| alt =
| räsem yazuı =
| tulı isem = Ю́рий Юлиа́нович Шевчу́к
| hönär = cırçı, kompozitor, şağir, rässam, prodüser, cämäğät eşleklese
| tuu datası = 16.05.1957
| tuu cire = Magadan ölkäse, SSRB
| grajdanlıq =  Rusiä  
| millät = ukrain-tatar
| ülem datası =  
| ülem cire =  
| äti =  
| äni =  
| ir =
| xatın =
| balalar =
| büläk häm premiälär =
| sayt = [http://ddt.ru/ DDT]
| başqa mäğlümat =
}}

{{Фш|Шевчук}}
'''Yuriy Şevçuk''', Yuriy Yulian ulı Şevçuk (рус. Ю́рий Юлиа́нович Шевчу́к; ''[[16 май|16 may]] [[1957 ел|1957]], Yagodnoye, [[Магадан өлкәсе|Magadan ölkäse]]'') — Sovet häm [[Räsäy]] cırçısı, muzıkantı, şağire, rässamı, prodüsere, &quot;DDT&quot;törkemen nigez saluçı häm citäkçese, [[Başqortostan]] respublikası Xalıq artistı ([[2005]]).

Üz berençe cırların [[Bulat Okucava]] , [[Владимир Высоцкий|Vladimir Vısotski]] Aleksandr Galiç icatı yoğıntısında yazğan. Şevçuk icatınıñ nigezläre - ictimaği, patriotik lirikası, äxlaqi süz-üzeñne kamilläşterügä öndämäse, köç qullanudan baş tartu, ictimaği satira häm protest bulıp tora.

== Ğailä ==

Änise - Fäniä Aqram qızı Gäräyeva ([[tatar]] millätennän), &quot;Böyek Watan suğışı yıllarında xezmät öçen&quot; medal' belän büläklände, anıñ däw-ätise Mortaza awılında mulla bulıp xezmät itkän, şunıñ öçen ul [[1937]] yılda repressiälängän häm atıp üterelgän.

Yuri Şevçuk bu turında şulay äytte: 
&lt;blockquote&gt;&quot; Minem qart babayım mulla bulğan, üz qaraşları arqasında atıp üterelgän. Ul çın mulla bulğan, yaxşı ğäräbçä söylägän, mädräsädä uqıtqan. Däw ätiem Aqram häm abiem Täligä da bik yaxşı ğäräb telen belgännär.  Babayımda borınğı Qor'än buldı, ul miña bu kitap miras itep tapşırdı, häm xäzer bu Qor'än Täwrät yanında ber şürlektä tora. Menä närsä minem öçen möselmanlıq häm tatarlar digän süzlär, bu minem näsel başlığı, bik möhim minem öçen.&quot; &lt;/blockquote&gt;

Ätise - Yulian Sosfen ulı Şevçuk, [[ukrain]] milläte, [[Böyek Watan suğışı]]nıñ qatnaşuçı, [[1942]] yılda frontqa kitte, Venada suğışnı tämamladı.

Yuri Şevçuk xatını Elmirä Bigbova (30 may 1967 - 13 mart 1992) 24 yäşlegendä şeş awırudan wafat bulğan. Yuri Şevçuk xatınıñ istälegenä iñ yaxşı lirik cırları bağışladı: ''&quot;Beda&quot; (Bäla)'', ''&quot;Na nebe voronı&quot;(Qarğalar küktä)'', häm iñ tanılğan albom ''&quot;Aktrisa vesna&quot; (Yaz-aktrisa)'' Elmirägä bağışladı. Yuri Şevçuk ulınnı (Pôtır) ber üze tärbiäläp üsterde.

== Cır sänğäte ==

[[1980]] yılda &quot;DDT&quot; törkeme oyıştı.

[[1982]] yılda &quot;DDT&quot; &quot;Altın kommerton&quot; konkursında &quot;Ne streläy&quot; (Atma) cırı belän laureat bulıp çıqtı.

[[1984]] yılda &quot;Periferiä&quot; albomı çıqqannan soñ Şevçuknı &quot;KGB&quot;ğa çaqırğannar häm Ufadan kitärgä täqdim itälär, gäcitlärdä ezärläwlär başlandı.

[[1985]] yılda Şevçuk [[Leningrad]]qa küçep kitte. Bu şähärdä ul iñ ähämiätle cırların icat itte: ''&quot;Rodina&quot; (Watan), &quot;Kogda idôt dojdy&quot; (Yañğır yawğanda), &quot;Oseny&quot;(Köz), &quot;Eto vsô&quot;(Bu barlığı), &quot;Ona&quot;, &quot;V poslednüyu oseny&quot; (Soñğı közen), &quot;Beda&quot;(Bäla), &quot;Na nebe voronı&quot;(Qarğalar küktä), &quot;Pasxa&quot;.''

Suğış waqıtında Yuri Şevçuk Çeçnägä konsert belän bardı, [[Çeçen]] suğışı fäciğäsenä Şevçuk berniçä cırların bağışladı.

== Şağir häm patşa ==

Yuri Şevçuk berniçä tapqır xäkimiät belän kileşmäwen kürsätä: ''&quot;Marş nesoglasnıx&quot; (Riza bulmağannar yöreşe)'' protest aksiäsendä qatnaşa, säxnädän xäkimiätne tänqitläde.

[[2010]] yılnıñ May ayında  artistlar häm muzıkantlar [[Vladimir Putin]] belän oçraşuda Yuri Şevçuk demokratiä häm azatlıq turında Putinne soradı, läkin &quot;patşa&quot; çiten sorawlarına anıq cawabın birmäde. İnternettä bu oçraşu &quot;Şağir häm patşa&quot; dip yörttelde. Bu äñgämädän soñ xakimiät Şevçuknı oçraşularğa çaqırmıy, televideniedä anı häm DDT cırların kürsätmilär diärlek, berniçä şähärlärdä konsert öçen säxnälärne birmädelär. Yuri Şevçuk säyäsi, ictimaği temalarğa küp cırların bağışladı: ''&quot;Kapitan Kolesnikov&quot;, &quot;Pravda na pravdu&quot;, &quot;Putin yedet po strane&quot;, &quot;Kogda zakonçiţa gaz&quot;, &quot;Pesnâ o svobode&quot; (Azatlıq turında), &quot;Rodina&quot;(Watan).''

[[2007]] yılda Yuri Şevçuk 500 seriäle tarixi proyektın &quot;İstoriya gosudarstva Rossiyskogo&quot; (Räsäy däwläte tarixı) tawışlandırdı.

== Filmnär öçen müzike ==

* «Духов день»
* «Азазель»
* «Вовочка»
* «Господа офицеры»
* «Ледниковый период»
* «Русский транзит»
* «Кто, если не мы (фильм, 1998)»
* «Поцелуй бабочки»
* «Антонина обернулась»
* «Батюшка (телесериал)»
* «Generation П»
* «Ключ саламандры»
* «Одиночка (фильм, 2010»

== Diskografiä ==

* ДДТ-1 
* Свинья на радуге 
* Компромисс 
* Периферия 
* Время (Иван Иванович умер) 
* Я получил эту роль 
* Оттепель 
* Пластун 
* Актриса Весна 
* Это всё... 
* Любовь 
* Рождённый в СССР 
* Мир номер ноль 
* Метель августа 
* Единочество. Часть I. Мама это рок-н-ролл? 
* Единочество. Часть II. Живой 
* Песни 
* Пропавший без вести 
* Прекрасная любовь 
* Иначе
''Konsertlar häm cıyıntıqlar''
* Чёрный пёс Петербург 
* Рождённый в СССР 
* Город без окон. Вход 
* Город без окон. Выход 
* Просвистела 
* Гляди пешком 
* DDT—XXV Революция 
* DDT—XXV Наполним небо добротой 
* DDT Family 
* Не стреляй!

== Kitaplar ==

* Шевчук Ю. Защитники Трои. Книга стихов и песен (издание 2-е, дополненное) — С.-Пб.: Издательство Фонда Русской Поэзии при участии альманаха “Петрополь”, 2000.
* Шевчук Ю. Сольник. Альбом стихов. - Москва: Книжный клуб 36.6, Новая газета. 2009.

== Sıltamalar ==
* [http://www.ddt.ru/ DDT räsmi saytı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521212747/http://www.ddt.ru/ |date=2007-05-21 }}
* [http://www.business-gazeta.ru/article/51626/ Юрий Шевчук: «Я предлагаю пожить десять лет спокойно и построить нормальную страну»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20051122205203/http://www.russiarock.narod.ru/ddt/head/hyst.htm История группы]
* [http://ddt-msk.com.ru/others/imperia.doc Николай Харитонов «Империя ДДТ»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.rollingstone.ru/articles/2127/26,4 Радио шансон. Интервью журналу Rolling Stone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309035948/http://www.rollingstone.ru/articles/2127/26,4 |date=2009-03-09 }}
* [http://echo.msk.ru/programs/beseda/501638-echo/ Юрий Шевчук: «Я в душе спартанец… Нас триста, а их легион»//Передача радиостанции «Эхо Москвы»]
* [http://www.echo.msk.ru/programs/personalno/541962-echo/ ДДТ «Не стреляй»&quot;//Передача радиостанции «Эхо Москвы»]
* [http://newsmusic.ru/news_2_10064.htm Юрий Шевчук: Родина не имеет отношения к «Единой России»]
* [http://grani-tv.ru/entries/134/  Юрий Шевчук на сайте «Грани-ТВ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104040354/http://grani-tv.ru/entries/134 |date=2012-11-04 }}
* [http://dwaslova.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2140&amp;Itemid=51  Интервью «Два слова» Юрий Шевчук: «В печке хороши яичница и блины, но русскую идею там не испечь»]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://gkatsov.com/DDT.htm Юрий Шевчук, Петрович и Манхэттен]
* [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_4114000/4114902.stm Юрий Шевчук: «рок-музыка — это когда не всё хорошо»]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Dxwx3KaGMGM Школа злословия с участием Юрия Шевчука]
* [http://presidentshevchuk.ru/ Шевчук Юрий Юлианович — будущий кандидат в Президенты Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621072815/http://presidentshevchuk.ru/ |date=2013-06-21 }}
* [http://www.sborgolosov.ru/voiteview.php?voite=146 Онлайн-петиция «Юрия Шевчука в президенты!»] (основная)
* [http://www.onlinepetition.ru/shevchuku/petition.html Онлайн-петиция «Юрия Шевчука в президенты!»]
* [http://www.echo.msk.ru/blog/severyukhin/717524-echo/ Статья «Певца Юрия Шевчука в Президенты!»]
* [http://www.vz.ru/culture/2009/6/16/297877.html Книга Юрия Шевчука «Cольник»]

[[Төркем:Җырчылар]]
[[Төркем:Россия хәрби көчләренең 2022 елда Украинага кертелүенә каршы чыкканнары]]
[[Төркем:Әнисе татар, әтисе башка милләттән булган шәхесләр]]</text>
      <sha1>g9ea89h3y9xlcqv2fsud05ge1b7mlru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салих (Чишмә районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59977</id>
    <revision>
      <id>5958000</id>
      <parentid>5907095</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="j4lrz4h96n47ubx978c6v1okxnwkitt" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Салих
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Чишмә районы{{!}}Башкортстанның Чишмә районы
|район җәдвәлдә          = Чишмә районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны              = 252
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли cасᴛаф     = 
|дини cасᴛаф = 
|этнохороним             = 
|ᴨyчтьı индексы          = 452144
|сәгать кушагы          = +6
|ᴨyчтьı индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатыр   = 80257805006
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Салих (мәгънәләр)}}&lt;/small&gt;
'''Салих''' — [[Башкортстан]]ның [[Чишмә районы]]нда урнашкан татар авылы.
 
== Демография ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4405861. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-19
| ''[[:d:Q137427684|Шафиков, Габбас Фатх-Рахманович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| [[Уфа]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан җɵмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты].
{{Чишмә районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>j4lrz4h96n47ubx978c6v1okxnwkitt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Törkistan Legionı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168294</id>
    <revision>
      <id>5958015</id>
      <parentid>5521665</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="msr201zaj6bqtpgwichu12i3g5yd902" xml:space="preserve">[[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-295-1560-21, Nordfrankreich, Turkmenische Freiwillige.jpg|thumb|270px|right|Törkistan Legionıñ törekmän suğışçıları Fransiädä.]]&lt;strong&gt;Törkistan Legionı&lt;/strong&gt;— [[İkençe bötendönya suğışı]] waqıtında almannarğa äsirgä eläkkän [[Urta Aziä]]däge törki xalıqlar  ([[qazaqlar]], [[üzbäklär]], [[törekmännär]], [[qırğızlar]], [[uyğırlar]] h.b.) wäkillärennän torğan ğäskärlär bula. Berençe citäkçese üzbäk Wäli Qayum, anıñ urınbasarı - üzbäk Baymirza Xäit buldılar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/EBB41944-2F9A-42B9-8395-19AAF6744645.html |title=RadioFreeEurope/RadioLiberty — Taher Shirmohammadi (November 7, 2006) |accessdate=2015-05-14 |archivedate=2006-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061121225318/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/EBB41944-2F9A-42B9-8395-19AAF6744645.html }}&lt;/ref&gt;.

Töp maqsatı Törkistan xalıqların berläşterep [[SSRB]]-ğa qarşı qoral totıp köraşü buldı.

== Monı da qarağız ==
* [[Kollaboratsionism]]

== İskärmälär ==
&lt;div class=&quot;references-small &quot; id=&quot;cx271&quot; contenteditable=&quot;true&quot; data-cx-state=&quot;source&quot; data-cx-weight=&quot;425&quot; data-source=&quot;271&quot;&gt;
&lt;references /&gt;
&lt;/div&gt;
[[Törkem:Икенче бөтендөнья сугышы]]

[[Төркем:Үзәк Азия]]</text>
      <sha1>msr201zaj6bqtpgwichu12i3g5yd902</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192895</id>
    <revision>
      <id>5957980</id>
      <parentid>5939134</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T17:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5957980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26155" sha1="59bc1i3on4fzdx0rtrsz2guzeby2jr8" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Россия Федерациясе  cәламәтлек саклау министрлыгы'''  — [[Россия Федерациясе Хөкүмәте]]нең  сәламәтлек саклау, медицина-биология, сәламәтлек саклау өлкәсендә күзәтү, гражданнарны мәҗбүри страховкалау буенча федераль дәүләт орган. 2015 елда Россия Федераль бюджетыннан учреждениесына 197 млрд сум акча бирелде (2015 елның бюджетның 1,31 % өлеше).

==Буйсынган оешмалар==
*Сәламәтлек саклау өлкәсендә күзәтү буенча федераль хезмәт.
*Федераль медицина-биология агентлыгы (ФМБА) — Россиянең федераль башкарма хакимиятенең куркыныч эш шартлары белән, аерым сәнәгать өлкәләрдә санитар-эпидемиологик хәвефсезлеге, аерым территорияләр буенча дәүләт орган. ФМБА составында 1 нче санлы медицина-санитар часте ([[Байкоңгыр]], [[Казакъстан]]) .
*Мәҗбүри медицина страховкалау федераль фонды
*Фәнни-тикшеренү оешмалары, мәгариф оешмалары (шул исәптә [[Казан дәүләт медицина университеты]], [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]) һәм башка учрежденияләр
*Россия Социаль страховкалау фонды — Россия Федерациясе эш һәм социаль яклау министрлыгына буйсынган дәүләт социаль фонды. Ана капиталын тапшыра.

{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P749 wd:Q2624248}
|section=
|sort=p571
|columns=p571:нигезләнү,p18,label:Исем,p131:урнашуы}}
{| class='wikitable sortable'
! нигезләнү
! рәсем
! Исем
! урнашуы
|-
| data-sort-value=&quot;1758&quot; | 1758
| [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790&lt;br/&gt;1944-01-06
| [[Файл:V.I. Kulakov National Medical Research Center for Obstetrics, Gynecology and Perinatology 2023-06 1686243327.tif|center|128px]]
| ''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-05-14
| [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835
| 
| ''[[:d:Q43896856|Колопроктология  дәүләт фәнни тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| 
| ''[[:d:Q105337047|Saint Petersburg Scientific Research Institute of Vaccines and Sera]]''
| [[Красное Село]]
|-
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-08-03
| [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Себер дәүләт медицина университеты]]
| [[Тум|Томск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| [[Файл:NatMedPalata.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19844164|Ашкытыргыч бала хирургия һәм травматологиясе фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
| 
| ''[[:d:Q30270143|П. А. Герцен исемендәге Мәскәү онкология фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| ''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| [[Нева районы|Санкт-Петербургның Нева районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-10
| [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-23&lt;br/&gt;1921
| [[Файл:TSITO.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q136231|Н. Н. Приоров исемендәге Россия илкүләм травматология һәм ортопедия институты]]''
| ''[[:d:Q2366877|Коптево]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-07
| [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]''
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-27
| 
| [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]''
| [[Түбән Новгород]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-04&lt;br/&gt;1920
| 
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Смоленск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-28
| [[Файл:Mushtari st 11.jpg|center|128px]]
| [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]
| [[Идел буе федераль округы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Файл:Serbskij-institute.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q913157|Психиатрия һәм наркология федераль медицина тикшеренү университеты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Омск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-02
| [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-07
| [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| 
| ''[[:d:Q4135131|Гематология өлкәсендә илкүләм медицина фәнни тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| 
| ''[[:d:Q4314501|Профессор Н. Н. Петров исемендәге онкология фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-07
| [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]''
| [[Хабарау|Хабаровск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| [[Воронеж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Иваново]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930s
| [[Файл:Центральный институт Гамалеи.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4314522|Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институты]]''
| ''[[:d:Q598088|Shchukino District]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-01
| [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-12
| [[Файл:Самарский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-10
| [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-25
| [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]]
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-15
| [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]]
| [[Дагстан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| ''[[:d:Q4201621|Академик Н. Н. Бурденко исемендәге нейрохирургия институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]''
| [[Архангельск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-17
| [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| [[Файл:Курский государственный медицинский университет.JPG|center|128px]]
| [[Курск дәүләт медицина университеты]]
| [[Курск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| [[Файл:Furmanny 19-14 May 2009 01.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q19908572|Гельмгольц исемендәге Мәскәү күз авырулары фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937&lt;br/&gt;1938
| [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Ставрополь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Красноярск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| [[Файл:Физиологический корпус РязГМУ.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2333445|Рязань дәүләт медицина университеты]]''
| [[Рязань]]
|-
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-04
| 
| ''[[:d:Q27826401|Новосибирск туберкулёз фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Новосибирск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Ырынбур]]
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| [[Чиләбе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Файл:Институт хирургии имени вишневского 2002 февраль здание.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Файл:Russian Cancer Research Center NN Blokhin 2015-03 1425896428.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q16692656|Н. Н. Блохин исемендәге Россия илкүләм онкология медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Благовещенск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]''
| [[Барнавыл]]
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Тверь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
| ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]''
| [[Кемерово]]
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| [[Файл:ВКНЦ, Дом Сердца, Рублёвское шоссе 135, Москва, Россия. - panoramio - Oleg Yu.Novikov (10).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| [[Файл:Институт патологии кровообращения (Новосибирск)-2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Новосибирск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]''
| [[Владивосток]]
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Файл:National Medical Research Center of Radiology.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q4287769|Россия медицина радиологиясе фәнни үзәге]]''
| [[Обнинск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Файл:Central Research Institute of Dental and Maxillofacial Surgery.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30263249|Стоматология һәм казналык-бит хирургиясе үзәк фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]''
| [[Төмән]]
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| ''[[:d:Q4288849|&quot;Күз микрохирургиясе&quot; тармакара фәнни-техник комплексы]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Файл:Kardiocentr im Mjasnikova.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Файл:Научно-исследовательский институт гриппа Министерства здравоохранения Российской Федерации.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| ''[[:d:Q30263881|Россия дәүләт профилактик медицина фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Файл:Кировская государственная медицинская академия г.Киров.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4221614|Киров дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| ''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-24
| [[Файл:ФЦН (Тюмень) 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4481799|Төмән федераль нейрохирургия үзәге]]''
| [[Төмән өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-12
| [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]]
| [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Файл:Федеральный центр нейрохирургии.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q16711307|Новосибирск федераль нейрохирургия үзәге]]''
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| [[Файл:Scientific Center of Children's Health 2019-11.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4314601|Россия илкүләм балалар сәламәтлелеге медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| [[Файл:РНЦ ВТО им. Елизарова - panoramio (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4398099|Академик Г. А. Илизаров исемендәге Россия илкүләм травматология һәм ортопедия медицина тикшеренү үзәге]]''
| [[Курган]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q45153143|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм медицина һәм хирургия үзәге]]''
| [[Мәскәү]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Министрлар ==
{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q20978296. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p39/Q20978296/p580
|columns=p39/Q20978296/p580:башлый,p18,label:исем,p569,p69,p512}}
{| class='wikitable sortable'
! башлый
! рәсем
! исем
! туу датасы
! әлма-матер
! академик дәрәҗә
|-
| 2007-09-24
| [[Файл:Tatyana Golikova official portrait.png|center|128px]]
| [[Татьяна Голикова]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-09
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''
| ''[[:d:Q17281072|икътисад фәннәре докторы]]''
|-
| 2012-05-21
| [[Файл:Skvortsova portret.jpeg|center|128px]]
| [[Вероника Скворцова]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-01
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|-
| 1996-08-22
| 
| ''[[:d:Q456780|Татьяна Дмитриева]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-21
| ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|-
| 2004-03-09
| [[Файл:Mikhail Zurabov-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1965600|Михаил Зурабов]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-03
| ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]''
| 
|-
| 1998-05-05
| 
| ''[[:d:Q4401174|Олег Рутковский]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-13
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|-
| 1998-09-30
| [[Файл:Vladimir Starodubov.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4440220|Владимир Стародубов]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-17
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|-
| 1999-07-05
| [[Файл:Yury Shevchenko.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4522097|Юрий Шевченко]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-07
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|-
| 2020-01-21
| [[Файл:Mikhail Murashko (2020-01-29).jpg|center|128px]]
| [[Михаил Мурашко]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-09
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q17281165|медицина фәннәре докторы]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Федераль министрлыклар, агентлыклар һәм хезмәтләр}}

[[Төркем:Россия Федерациясе федераль министрлыклары]]</text>
      <sha1>59bc1i3on4fzdx0rtrsz2guzeby2jr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Андреевский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198057</id>
    <revision>
      <id>5958020</id>
      <parentid>5553110</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="57ulg14x3r0y1q254l139e3vn4dm4nf" xml:space="preserve">{{Язам|Баныу|10.06.2026}}
{{Underlinked|date=март 2026}}
{{Шәхес}}'''Николай Андреевски''' (Николай Ефим улы Андреевски, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — РИ дәүләт эшлеклесе, [[яшерен киңәшче]] (1876), Харковь вице-губернaтьıры (1869-1870), Πиpeм (1870-1878), Кострома (1878-1884) һәм Казан (1884-1889) губернaтьıры.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Андреевский%20Николай%20Ефимович |сүз+төзмә= Андреевский+Николай+Ефимович | süz%20tözmä = Adreyevskiy%20Nikolay%20Yefimovich }}</text>
      <sha1>57ulg14x3r0y1q254l139e3vn4dm4nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәет Вахиди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199302</id>
    <revision>
      <id>5957981</id>
      <parentid>5957039</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T17:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>5957981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7284" sha1="ad0ig1babsdc4y03sfqxhxpjuuec9m2" xml:space="preserve">{{Шәхес}}{{Фш|Вахитов}}
'''Сәет Вахиди''' (Сәет Габделманнан улы Вахитов, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — тарихчы, педагог, Көнчыгышны өйрәнүче, археограф, кулъязмалар җыючы.

== Тормыш юлы ==
Казан губернасы Спас өязенең [[Ташбилге]] авылында крестьян гаиләсендә туа. Туган авылының һәм [[Иске Рәҗәп]] авылының мәдрәсәләрендә укыганнан соң, 1905 елдан Казанда [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]&lt;nowiki/&gt;ндә белем ала. 1911 елда укуын тәмамлый һәм туган ягында балалар укыту белән шөгыльләнә башлый. Башта [[Уразлы (Кама Тамагы районы)|Уразлы]] мәктәбендә эшли, соңрак [[Мамадыш]] якларына китә. 1912 елда туган авылы Ташбилгедә мәктәп ачтыруга ирешә.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://tatar-inform.tatar/news/2017/10/19/150609/ Әлки районы мәктәбенә Сәет Вахиди исеме бирү тәкъдим ителде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180316215447/http://tatar-inform.tatar/news/2017/10/19/150609/ |date=2018-03-16 }} — [[Татар-информ]]&lt;/ref&gt;

Авылларда укытучы булып эшләгән елларда татар тарихына караган кулъязма әсәрләрне туплый башлый. Дистә елларга сузылган археографик эзләнүләрендәге иң зур казанышы — 1912 елда [[Казан ханлыгы]] чорына караган социаль-юридик документлардан берсе булган [[Сәхиб-Гәрәй|Сәхибгәрәй хан]] ярлыгын табуы. Ул татар халкының Болгар, Казан ханлыклары тарихына, кулъязма һәм ташъязма мираска, тарих, археография, эпиграфика, нумизматика кебек фәнни юнәлешләрнең нәзари һәм гамәли мәсьәләләренә караган күпсанлы мәкаләләр һәм язмалар авторы.

Совет чорында Сәет Вахиди кулъямалар эзләү эшен дәвам итә. [[1925 ел|1925]] һәм [[1930 ел]]ларда үзе җыйган сирәк һәм уникаль кулъязмалар байлыгын [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан университетының]] [[Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханә|китапханәсенә]] бүләк итә&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[Исмәгыйль Рәми]], [[Рәис Даутов]]. Әдәби сүзлек (элекке чор татар әдәбияты һәм мәдәнияте буенча кыскача белешмәлек). — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2001. — 399 б. — 63 Б.&lt;/ref&gt;.

Казанда [[Татарстан Республикасының милли музее|Үзәк татар музеенда]] Көнчыгыш кулъязмалары бүлеген җитәкли, Казанның төрле югары уку йортларында белем бирә. 1937—1938 елларда [[Россия фәннәр академиясе|РФА]] [[Россия Фәннәр академиясенең Шәрекъне өйрәнү институты|Шәрекъне өйрәнү институтында]] эшләп ала.

[[1937 ел]]ның 29 ноябрендә кулга алына, «контрреволюцион пантюркизм» идеяләрен, «Советка каршы коткы таратуда» гаепләнеп, [[1938 ел]]ның 5 гыйнварында атып үтерелә. ССРБ Югары суды Президиумының карары белән 1958 елның 9 гыйнварында гаепсез дип табыла һәм исеме тулысынча аклана.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/s6cR35CRoc_SH0W5VP9ObTEnj21Vd7zMlLE60OeJjHsT0x0tjz7v0SCXOiBEr-Ey7XAvezlWSFBaCVGqSratEZR-MuQxinwJo2vEnbz-yrubxOedqHUtuA/Rukhi_miras_ezl_1241_n_1199_l_1241_r__1211__1241_m_tabyshlar_Vypusk_4_Said_Vakhidi_Kazan_2017.pdf|title=Духовное наследие: поиски и открытия / под ред. И.Г. Гумерова. – Казань: ИЯЛИ, 2017. – Вып. 4. – 280 с. (татар һәм урыс телләрендә)|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt; Вафат булу датасы озак вакыт билгесез була.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Миркасыйм Госманов]] аны [[1941 ел]]да һәлак булган дип әйтә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[Исмәгыйль Рәмиев|Исмәгыйль Рәми]]нең «[[Әдәби сүзлек (2001)|Әдәби сүзлегендә]]» [[1942 ел]] датасы китерелә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Бәяләмәләләр ==
Гыйльми җәмәгатьчелек Сәет Вахиди эшенә үз вакытында ук дөрес бәя бирә. Сәхибгәрәй хан ярлыгы табылу, аны өйрәнүдәге казанышлары турында вакытлы матбугат битләрендә күренекле галимнәр [[Николай Фирсов (1864)|Н. Фирсов,]] [[Газиз Гобәйдуллин|Г. Гобәйдуллин]], И. Бороздин һәм башкалар мәкаләләре басылып чыга. Сәет Вахидинең уңышлары турында олпат галимнәр [[Игнатий Крачковский|И. Крачковский]], А. Самойлович, [[Гыйбадулла Алпаров|Г. Алпаров]] һәм башкаларларның чыгышлары, замандашлары, фикердәшләренең бәяләмә-рецензияләре әнә шул хакта сөйли.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Истәлек ==
2017 елда [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|Татарстан Фәннәр академиясендә]] Сәет Вахидинең тууына 130 ел тулуга багышланган «Татар кулъязма мирасы: өйрәнү һәм саклау мәсьәләләре» дип исемләнгән Бөтенрусия фәнни-гамәли конференциясе уздырылды&lt;ref&gt;[http://www.antat.ru/tt/news/7625/ Татарстан Фәннәр академиясе]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{СОРТИРОВКА_ПО_УМОЛЧАНИЮ:Вахиди, Сәет }}
[[Төркем:Археографлар]]
[[Төркем:Мөхәммәдия мәдрәсәсен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татар тарихчылары]]
[[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]]</text>
      <sha1>ad0ig1babsdc4y03sfqxhxpjuuec9m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модуль:Universal infocard/config</title>
    <ns>828</ns>
    <id>199481</id>
    <revision>
      <id>5958003</id>
      <parentid>5549301</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T19:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Blackisnewyellow</username>
        <id>44652</id>
      </contributor>
      <comment>error секциясендә стилистик төзәтмәләр</comment>
      <origin>5958003</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2212" sha1="jtkewlckpxo0r8w286ukhmw2juphq1w" xml:space="preserve">return {
	templates = {
		default = 'Wikidata',
		title = 'Карточка/исем',
		P1559 = 'Карточка/оригинал имени',
		P1705 = 'Infobox/оригинал названия',
		P373 = 'Infobox/Викисклад',
	},
	classes = {
		above = 'infobox-above ts-Универсаль_калып-above',
		original = 'infobox-original ts-Универсаль_калып-original',
		image = 'infobox-image ts-Универсаль_калып-image',
		label = 'infobox-label ts-Универсаль_калып-label',
		split = 'infobox-split ts-Универсаль_калып-split',
		below = 'infobox-below ts-Универсаль_калып-below',
		error = 'infobox-error ts-Универсаль_калып-error',
	},
	i18n = {
		error = {
			emptyWikidataEntity = 'Викимәгълүматларда элемент буш',
			noWikidataEntity = 'Викимәгълүматларда элемент юк',
		},
	},
	skipPropertyIds = {
		P21 = true,
		P31 = true, -- бу…
		P41 = true,
		P94 = true,
		P121 = true,
		P140 = true,
		P163 = true,
		P172 = true,
		P237 = true,
		P279 = true, -- ассыйныф
		P361 = true, -- моның өлеше
		P366 = true,
		P373 = true,
		P443 = true,
		P460 = true,
		P487 = true,
		P527 = true,
		P551 = true,
		P625 = true,
		P734 = true,
		P735 = true,
		P793 = true,
		P800 = true,
		P828 = true,
		P910 = true,
		P935 = true,
		P948 = true,
		P972 = true,
		P1036 = true,
		P1038 = true,
		P1151 = true,
		P1269 = true,
		P1282 = true,
		P1290 = true,
		P1329 = true,
		P1343 = true,
		P1411 = true,
		P1412 = true,
		P1419 = true,
		P1424 = true,
		P1461 = true,
		P1464 = true,
		P1465 = true,
		P1482 = true,
		P1535 = true,
		P1537 = true,
		P1542 = true,
		P1552 = true,
		P1557 = true,
		P1559 = true,
		P1705 = true,
		P1709 = true,
		P1792 = true,
		P1889 = true,
		P1971 = true,
		P2184 = true,
		P2283 = true,
		P2354 = true,
		P2521 = true,
		P2670 = true,
		P2738 = true,
		P2888 = true,
		P2868 = true,
		P2900 = true,
		P2919 = true,
		P2959 = true,
		P3095 = true,
		P3321 = true,
		P3448 = true,
		P3876 = true,
		P4839 = true,
		P5008 = true,
		P5125 = true,
		P5996 = true,
		P7084 = true,
		P7867 = true,
	},
};</text>
      <sha1>jtkewlckpxo0r8w286ukhmw2juphq1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рәшит Рәхмәти Арат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211195</id>
    <revision>
      <id>5957973</id>
      <parentid>5957035</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15328" sha1="97w68h8dwo0g31rg0ucenjwl02cte8d" xml:space="preserve">{{Шәхес}}'''Рәшит Рәхмәти Арат''' (''Габдерәшит Исмәтулла улы Рәхмәтуллин''; псевдонимы — Казанлы; [[15 май]] [[1900 ел]], [[Иске Өҗем|Иске Әҗем]] —[[29 ноябрь]] [[1964 ел]], [[Истанбул]]) — [[тюрколог]], филология докторы (1928), профессор, [[Төркия]] һәм [[Алмания]] [[Фәннәр Академиясе|Фәннәр Академияләренең]] хокукый әгъзасы, [[Истанбул университеты]] каршындагы [[Тюркология]] институты җитәкчесе.

Төркиянeң тaриxи-чaгыштырмaлы [[Төрек теле|төрeк тeл]] бeлeмe мәктәбeнә нигeз сaлучы һәм борынгы [[Уйгырлар|уйгур]]-караханиларның төрки әдәби комарткыларын беренче булып өйрәнүче галим.

== Тәрҗемәи хәле ==

=== Балачак еллары ===
Габдерәшит Исмәтулла улы Рәхмәти [[1900 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] Казаннан якынча 50 км төньяк-көнбатышта урнашкан [[Иске Өҗем]] авылында туган. 1906 елдан 1910 елга кадәр ул туган авылында башлангыч мәктәптә укый. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, абыйсы Рәшитне Кызылъяр шәһәренә (хәзерге [[Петропавел]]) алып китә, анда ул башта өч ел өйдә рус телен өйрәнә, 1914—1915 елларда фельдшер мәктәбендә һәм 1916—1918 елларда лицейда укый. Ул вакытта, үзенең химаячесе [[Хөсәен Габдүш]] ярдәмендә, ул җирле татар гәҗитләре
«Берлек» («Бердәмлек») һәм «Яшьлек таңы» битләрендә «Арат» псевдонимы белән бастырыла башлый. Соңгы гәҗиттә ул еш кына үз исемен «Казанлы» («Казан») дип яза&lt;ref name=&quot;статья&quot;&gt;{{публикация|автор=Халиков, Альфред|часть=Из реки забвения|заглавие=Татарстан|год=1994|номер=7—8|страницы=116—118}}&lt;/ref&gt;.

=== Журналистлык эше ===
Өлкән курста укыганда, Октябрь революциясе була, һәм Арат Чиләбе хәрби академиясенә алына, ләкин сәламәтлеге начарлану сәбәпле, укудан китә. Башка татарлар белән бергә Арат [[Харбин]]га китә, анда Казан төрки ассоциациясенә кушыла, мәкаләләре журналларда күренә башлый. Ул 1921 елда урта мәктәпне тәмамлый. Харбинда булганда, имам Инийәт (Гыйниятулла) Әхмәди (1879/1880-1926) һәм балачак дусты Хөсәен Габдүштан финанс һәм рухи ярдәм ала. Харбинда Арат Инийәт (Гыйниятулла) Әхмәди мөхәррирлегендәге «Ерак Шәрек» («Ерак Көнчыгыш») газетасында эшли. Газета төбәктәге төрки телле укучыларга йөз тоткан, җирле һәм гомуммилли мәсьәләләрне яктырткан, тарихи ватан белән мәдәни бәйләнешне хуплаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/108422-istoriya-erak-sharek-tatarskiy-zhurnal-v-harbine|title=«Ерак Шәрек»: яркая, но короткая жизнь татарского журнала в Харбине|accessdate=2026-06-05|author=Усманова Д.|publisher=Реальное время}}&lt;/ref&gt;. Рәшит монда 1925 елга кадәр эшли, аннары басма ябылу сәбәпле, ул «Милли Байрак» газетасына күчә. Бу елларда үзенең «Безнең юл» газетасын оештырырга тырыша, ләкин акча җитмәү сәбәпле бу эшне алып бара алмый һәм кыска вакытка урындагы татар мәктәбендә укытучы булып эшли&lt;ref name=&quot;статья&quot; /&gt;.

=== Белем алу һәм карьера башлануы ===
[[1922 ел]]да Рәхмәти, журналистлык эшен ташламыйча, Хөсәен Габдүш ярдәме белән [[Берлин]]га китә һәм Берлин университетының филология факультетына укырга керә.
Ул вакытта Берлин төрки халыклар тарихын, телен һәм филологиясен өйрәнү үзәкләренең берсе була. Истанбул, [[Бакы]], [[Казан]], [[Ташкент]] һәм башка урыннардан килгән яшь тюркологлар «Төрки халыклар укытучылары җәмгыяте» дигән фәнни һәм мәгариф берләшмәсен оештыралар. Анда яшь Рәшит [[Габдулла Тукай]] турында беренче фәнни докладын ясый. Соңрак бу берләшмә «Германиядәге төрки-татар укытучылары җәмгыяте» буларак билгеле була&lt;ref name=&quot;статья&quot; /&gt;. 1923 елда Арат Берлин университетының фәлсәфи факультетында докторантурада укый башлый. Рəшит Рəхмəти тюрколог профессор Вилли Бaнг-Каупның — укучысы, соңрак аның aссистенты булaрaк, [[:ru:Габайн, Аннемари фон|Aннемaри фон Гaбaйн]] белəн бергə, [[Турфан (шәһәр)|Турфaн]]нaн китерелгəн борынгы [[Уйгырлар|уйгыр]] язмaлaры белəн кызыксына башлый&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kpfu.ru/portal/docs/F_467429077/14.pdf|title=Профессор, доктор Рәшит Рәхмәти Арат|accessdate=2026-06-06|author=Мостафа Өнәр}}&lt;/ref&gt;. [[1927 ел]]да ул «Алтай телендә ярдәмче фигыльләр һәм фигыль рәвешләре» («Die Hilfsverben und Verbaladverbien im Altaischen») дигән диссертациясен әзерли&lt;ref name=&quot;статья&quot; /&gt;. Шул ук елда фәлсәфә докторы дәрәҗәсен ала. Ул шунда ук Берлин университетына төрки телләр укытучысы итеп кабул ителә, бер үк вакытта Берлин Фәннәр академиясе белән хезмәттәшлек итә.

[[1933 ел]]дан Истанбул университетының төрки телләр һәм әдәбият кафедрасы профессоры; 1949—1951 елларда Лондон университетында лекцияләр укый. 1951 елдан Истанбул университеты каршындагы Тюркология институты директоры&lt;ref&gt;[https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arat-rshit-rhmti  Татар энциклопедиясе «Рәшит Рәхмәти Арат»]&lt;/ref&gt;.

== Вафаты ==
Рәшит Рәхмәти 1964 елның 29 ноябрендә кыска, ләкин каты авырудан соң вафат була&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;:
{{Цитата|Хaлыкaрa тaнылып, яңa гыйльми эзлəнүлəр белəн кaйнaгaн 64 яшьлек Рəшит Рəхмəтинең сəламəтлеге какшый башлый. Шулай итеп, татар зыялыларының бер вəкиле Рəшит Рəхмəти, тугaн ягы Кaзaннaн китеп, дөнья гизгəннəн соң, Европaдa беркадəр яшəп алгач, үзенең ватаны итеп кабул иткəн Төркиядə 1964 елның 29 ноябрендə вафaт була. }}

== Шәхси тормышы ==
Хатыны — Рабига Рəхмəти Арат (кыз фамилиясе Ибраһим) 1901 елда Пермь
шəһəрендə татар сəүдəгəрлəре гаилəсендə туа. Рус гимназиясен тəмамлап, [[Томск]] университетының медицина бүлегенə укырга керə, совет хакимиятен кабул итмичə, 1919 елда башка татар яшьлəре белəн Харбинга китə. 1922 елда Германиягə укырга китə. 1927 елда Берлин университетының медицина бүлеген тəмамлый һəм Рəхмəти белəн гаилə кора. Аларның ике кызы була: Сөем (1931 елда туган) һәм Айсу (1935 елда туган). Рəшит Рəхмəти Аратның һөнəри уңышларында хəлəл җефете Рабига ханымның роле зур. Ул иренең фикердəше, киңəшчесе һəм ярдəмчесе була. Рабига ханым [[1974 ел]]да вафат була&lt;ref&gt;{{Статья|автор=Гайнанова  М. Р.|ссылка=https://historicalethnology.org/wp-content/uploads/2024/02/ИЭ_1_2024_112-121.pdf|заглавие=«Фидакарь һәм нечкә күңелле табибә» Рабига  Арат|язык=tt|издание=Историческая этнология|тип=журнал|место=Казань|издательство=Татарстан Республикасы Фəннəр академиясенең Ш. Мəрҗани исемендəге Тарих институты|том=9|номер=1|страницы=112-121|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшчәнлеге ==
Рәхмәти Аратның фәнни эшчәнлеге якынча 40 ел дәвам итә. Гомумән алганда, Рәхмәтинең фәнни библиографиясендә 120 дән артык хезмәт бар. Кызыксыну даирәсенә тарих, тел һәм әдәбият проблемалары керә, аеруча төрки халыкларының тарихы, теле һәм әдәбияты аның игътибарын җәлеп итә.

Борынгы төрки телнең 6645 [[Бәет|бəет]]тəн торган иң зур китaбы «[[Котадгу белег]]» не (1069) A. Вaмбери һəм В. Рaдловлар фəнни əйлəнешкə кертə. Ислaм-төрки мəдəниятенең бу ядкəрен, [[Мисыр]], Херaт һəм [[Фирганә|Фиргaнə]]дə сaклaнгaн кулъязмаларга таянып, фəнни басмасын Рәшит Рәхмәти Арат эшли. Ул 1947 елдa [[Әнкара|Əнкaрa]]дa «Котaдгу белек» нең текстын тəүге тaпкыр бaстыра һəм [[1959 ел]]дa аның төрекчəгə тəрҗемəсен эшли, соңрак «Ислам энциклопедиясе» нең алтынчы һәм җиденче томнарында «Котадгу белег» турында тулы аңлатмалар чыга&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Шул вакыттан бирле галимнәр Төркия һәм [[Европа]]дагы төрле басмаларда [[Идел буе Болгары|Идел буе]] һәм Урал төбәкләре халыклары тормышындагы күп кенә тарихи һәм әдәби күренешләр турында мәкаләләр бастыралар. Алар арасында Әстерхан һәм Казан, [[башкортлар]] һәм [[Идел буе татарлары]], [[Касыйм ханлыгы|Касыйм патшалыгы]] һәм [[Кыпчаклар|кыпчаклар]], [[Финляндия татарлары]] һәм Габдулла Тукай һәм башкалар турындагы материаллар «Ислам энциклопедиясе», «Төрки мәдәнияте» һәм башка берничә серияле басмаларда нәшер ителә&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Шулай ук 1920 елларда Рәхмәтинең Көнчыгыш төрекләренең — [[хакаслар]]ның, [[Уйгырлар|уйгырларны]]ң һәм башкаларның — тарихына, теленә һәм эпик әдәбиятына кызыксынуы арта башлый. Бу Көнчыгыш Төркия иле һәм халкы турында [[немец теле]]ндә бастырылган мәкалә белән башлана, аннары уйгырлар турында мөһим басмалар (аларның героик эпосы, алфавиты, җәмгыяте һәм башкалар) чыга. Галим хәтта төрки халыклар тарихында тулы бер уйгыр чорын билгели&lt;ref name=&quot;статья&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://slava-dan.tatarstan.ru/rashid-rahmati-arat.htm|title=Рашид Рахмати Арат|accessdate=2026-06-06|publisher=Слава-Дан Республики Татарстан}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://historicalethnology.org/wp-content/uploads/2024/02/ИЭ_1_2024_112-121.pdf  М. Р. Гайнанова «Фидакарь һәм нечкә күңелле табибә» Рабига Арат]
* [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arat-rshit-rhmti  Татар энциклопедиясе «Рәшит Рәхмәти Арат»]
* [https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/2002-3/rshit-rkhmti-arat-m-gayaz-iskhakyy «Казан утлары» Лена Гайнанова Рәшит Рәхмәти Арат һәм Гаяз Исхакый]
* [http://магариф.рф/rashit-rakhmati-aratnyn-tyurkologiya-olk/ Электронный педагогический журнал МАГАРИФ.РФ Гүзәл Ахсанова Рәшит «Рәхмәти Аратның тюркология өлкәсендәге эшчәнлеге»]
* [https://kpfu.ru/portal/docs/F_467429077/14.pdf Мостафа Өнәр «Профессор, доктор Рәшит Рәхмәти Арат»]
* [http://www.trt.net.tr/tatarca/toreklar-ham-tatarlar-urtaq-qiymmatlar/2018/03/15/rasit-raxmati-arat-930367 Räşit Räxmäti Arat] Törkiyä teleradiokompaniyäse.

[[Төркем:29 ноябрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:15 май көнне туганнар]]
[[Төркем:Төрки телләр белгечләре]]
[[Төркем:Татар милләтле төркиялеләр]]</text>
      <sha1>97w68h8dwo0g31rg0ucenjwl02cte8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philips Go Gear</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225492</id>
    <revision>
      <id>5958009</id>
      <parentid>3086108</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T05:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="idx7entnma5nv3712qz4z3hhswbg588" xml:space="preserve">{{Orphan|date=гыйнвар 2020}}

[[Image:Philips GoGear SA1110 at Miercurea-Ciuc in 29 aug 2006.jpg|thumb|250px|Philips GoGear SA1110 [[портатив медиа плееры]]ның якыннан күренеше.]]

'''Philips GoGear''' ул [[Philips]] ширкәтеннән кечкенә [[flash хәтере]] һәм [[каты диск]]ка нигезләнгән шәхси [[электроника]] җайланмалары сериясе. Сызыкка [[цифрлы камера]]лар, [[цифрлы аудио плейер]]лар һәм аудио яздыргычлар керә. GoGear әйберләренең зурлыгы өчен шулай аталган, чөнки алар бөтенесе дә шактый кечкенә һәм портатив. Сериядә цифрлы плейерлар беренче чиратта [[Apple, Inc.|Apple]]-ның [[iPod]]-ына каршы ярышыр өчен ясалган булган.

==Җайланма синхронизациясе==

[[ShoqBox|Philips ShoqBox]] кебек үк, GoGear HDD0''xx'' аудио плейерлары сериясе [[USB массакүләм саклау җайланмалары сыйныфы]] булып торалар һәм шулай итеп күп системаларда драйверсыз файл тапшыруны тәэмин итәләр; шулай да шул ысул белән тапшырылган файллар уйнатылыр өчен мөрәҗәгать итәргә мөмкин түгел, чөнки алар шулай ук SQLite бирелгән мәгълүматлар базасына өстәлергә тиеш. Бу плейерга кертелгән [[Musicmatch Jukebox]]-ның модификацияләнгән юрамасы белән автоматик рәвештә эшләнә, әмма бу бирелгән мәгълүматлар базасын яңарту өчен альтернатив программа тәэминаты эшләнгән булган. GOLB һәм openGoGear GNU/[[Linux]] өчен шундый ике утилита булып торалар.

Башлангыч GoGear сериясе (SA32xx) видео файлларны тапшыру өчен ArcSoft Media Converter-ын таләп итә, шулай да аудио файллар драйверсыз USB аша тапшырылырга мөмкин.

Шулай да GoGear ViBE бернинди тышкы җайланма синхронизациясен таләп итми: махсус җайланма кирәк түгел, һәм аңа музыка файллар өстәү файлларны USB массакүләм саклау җайланмасында дөрес директориягә кую кебек җиңел.

Яңарак GoGear җайланмалар, мәсьәлән GoGear Aria һәм GoGear RaGa синхронизация өчен [[Media Transfer Protocol]]-ны һәм шулай ук USB массакүләм саклау сыйныфын кулланалар.

==Альтернатив фирма җайланмалары==

Open source фирма җайланмалары проекты [[Rockbox]] GoGear SA9200 series өчен башлангыч тәэминат өстәгән, һәм HDD16x0 һәм HDD63x0 серияләрендә яхшы эшли.

==Шулай ук карарга мөмкин==

* [[ShoqBox|Philips ShoqBox]]

==Тышкы сылтамалар==
* [http://www.p4c.philips.com/cgi-bin/dcbint/cpindex.pl?ctn=SA3285/37&amp;slg=en&amp;scy=US/ Philips SA32xx-specific GoGear website]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://golb.sourceforge.net/ GoGear on Linux Boxes]
* [http://opengogear.sarovar.org/ openGoGear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070805040338/http://opengogear.sarovar.org/ |date=2007-08-05 }}

{{DEFAULTSORT:Philips Gogear}}
[[Төркем:Philips]]
[[Төркем:Сәүдә маркалары]]</text>
      <sha1>idx7entnma5nv3712qz4z3hhswbg588</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Том татарлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233225</id>
    <revision>
      <id>5957974</id>
      <parentid>4145003</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narym2025</username>
        <id>56131</id>
      </contributor>
      <origin>5957974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12313" sha1="ifupd0hecx1vr3wlzw47d3pn4uk82hz" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Том татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = ''йәүштәләр, цаттыр, чаттыр, калмактар, сибиртатарлар, умартатарлар''
|гомуми сан = ~20 мең
|яшәү җире = [[Томск өлкәсе]], [[Новосибирск өлкәсе]], [[Кемерово өлкәсе]]
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[себер татар теле]]нең [[том диалекты]]
|раса = 
|дин = мөселманнар
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[татарлар]]
|кертә =
|чыгуы =
}}

[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]

'''Том татарлары''' — [[себер татарлары]]ның көнчыгыш төркеме. [[Чат татарлары|Чат]], [[яүштә татарлары|яүштә]], [[калмак татарлары]] төркемнәренә бүленәләр. Шулай ук ХХ гасыр башына тулысынча руслашкан [[об татарлары]] дигән төркем дә булуы билгеле.&lt;ref&gt;История и культура сибирских татар (с древнейших времен до начала XXI века) / Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ. Казань, 2014. С. 21.&lt;/ref&gt; Үзләрен «йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар» дип атыйлар.&lt;ref&gt;Томилов Н. А. Этнография тюркоязычного населения Томского Приобья. Томск, 1980. С. 4.&lt;/ref&gt; [[Селькуплар]] аларны «тын» дип атаса, [[чулым татарлары]] «цатлар» дип йөртә.&lt;ref&gt;Храмова В. В. Западносибирские татары // Народы Сибири. Из серии «На роды мира». М.; Л., 1956. С. 473.&lt;/ref&gt;

== Таралышы ==

[[Томск өлкәсе]]нең [[Томск районы]] һәм [[Томск|Томск шәһәренд]]ә, [[Новосибирск өлкәсе]]нең [[Колыван районы]] һәм [[Кемерово өлкәсе]]нең [[Юрга районы (Кемерово өлкәсе)|Юрга]] һәм [[Яшкино районы|Яшкино]] районнарына караган берничә авылда да яшиләр.

XIХ гасыр ахырыннан ХХ гасыр башына хәтле том татарлары авыллары [[Томск округы]] Телеут, Яүштә, Чат һәм якын тирәдәге тагын берничә вулыска караган. 1897 елда Томск округында 3.8 мең татар кешесе саналган.&lt;ref&gt;Патканов С. К. Статистические данные, показывающие племенной со став Сибири, язык и роды инородцев. Т. 2. Тобольская, Томская и Енисейская губернии. СПб., 1911. С. 148—161.&lt;/ref&gt;

== Тарих ==

Том татарлары җирле [[самодий халыклары]] татарлашуы нәтиҗәсендә килеп чыккан дип уйланыла. Әлеге территориягә [[кыпчаклар]] күпләп күченә башлагач татарлашып бетәләр.&lt;ref&gt;Волков В. Г. Кыпчакский компонент в составе средневекового населения Кузнецкой котловины и Томского приобья в контексте генетических данных // История, экономика и культура средневековых тюрко-татарских государств За падной Сибири (Материалы II Всероссийской научной конференции. Курган, 17-18 апреля 2014 г.). Курган, 2014. С. 71-74.&lt;/ref&gt; Кайсебер чыганаклар том татарлары [[Себер ханлыгы]]на буйсынмыйча енисей кыргызларына ясак түләп яшәгән дип яза.&lt;ref&gt;Бахрушин С. В. Енисейский киргизы в XVII в. // Бахрушин С. В. Научные труды. М., 1955. Т. 3. Ч. 2. С. 80.&lt;/ref&gt;

Башта бу урыннарда [[Яүштә татарлары|яүштә]], [[Чулым татарлары|чулым төркиләре]], [[об татарлары]] яшәгән. Чатлар һәм калмаклар монда соңрак, Себер ханлыгы яулангач килгәннәр. ХІХ гасыр ахырында — ХХ гасыр башында том татарларының төп территорияләре булып Телеут, Чат, Яүштә һәм Томск округының кайбер күрше волостьлары саналган.

ХІХ гасыр ахырына том татарлары 2198е кеше исәпләнгән, шуларның 290ы яүштәләр, 688е калмаклар, 999ы чатлар һәм 221е шәһәр кешесе (ягъни катнаш) булган. Алардан тыш Томскида 1611 [[Бохара татарлары|бохара]] һәм 1322 [[идел буе татарлары|идел буе татары]] яшәгән, барлыгы 2 933 кеше. Башка шәһәрләрдә тагын 126, ә авылларда 3488 Идел буе татары һәм 70 бохаралы яшәгән. Бу саннарга христиан динен кабул иткән чатлар — об татарлары (2000 кеше тирәсе) һәм яүштә-христианнар (горбуноволылар, 80 кеше) исәпкә алынмаган. 1897 елда бу округларда 6118 җирле төрки булган.

Соңрак том татарлары составына [[казан татарлары]], [[мишәрләр]], [[бохара татарлары]] һәм [[телеутлар]] да кушыла. Аларның күбесе башта том татарлары авылларына урнашкан, алар белән катнашып, аларның сөйләмнәрен татар теленә якынайтканнар. Ул авылларга бохаралылар да күченгән. Ә калмакларга, аларан тыш, телеутлар (алтайлылар) кушылган.&lt;ref&gt;Савинов Д. Г. Народы Южной Сибири в древнетюркскую эпоху. Л.: Изд- во ЛГУ, 1984. С. 146.&lt;/ref&gt;
 
1897 елда Томск губернасында 4 936 Идел-Урал буе татары яшәгән. Алар том татарларының барлык авылларында диярлек яшәгәннәр, том татарлары аылларында 3 меңгә якын кеше исәпләнгән, һәм аларның 30 %ын Идел буе татарлары, якынча 9 % руслар тәшкил иткән. Соңрак алар себер татарлары белән катнашалар. Томскида үз Татар бистәсе булган, анда барлык татарларның 18 %ын Томск татарлары тәшкил иткән. Шулай ук Идел буе татарлары том авыллары янында да алардан аерымлап урнашканнар.

Ләкин шул ук вакытта том татарары авылларннан ерак урнашкан аерым төркемнәр дә бар. Себер татарлары алар белән элемтәгә кермәгән. Бу мариинск, зырян һәм кривошеин төркемнәре. Бу авылларда, башка халыклар да, казан татар телендә сөйләшә, ә [[Яңа авыл (Ижморский районы)|Нижегородка]] һәм [[Серебряково (Кемерово өлкәсе)|Серебряково]] авылларында мишәр диалектында сөйләшәләр.

Столыпин реформалары барышында төньякка, нигездә Чаин һәм Колпашев районнарына чукындырылган татарлар да күченгән, әмма хәзер шулай ук руслар тарафыннан ассимиляцияләнеп беткәннәр диярлек.

== Телләре ==

Том татарлары [[татар теле]]нең ([[себер татар теле]]нең) [[том диалекты]]нда сөйләшәләр. Үз чиратында ул [[калмак сөйләше|калмак]], [[яүштә-чат сөйләше|яүштә-чат]] сөйләшләренә һәм соңгысы [[ор сөйләше|ор]] ассөйләшенә дә бүленә.&lt;ref&gt;Тумашева Д. Г. Язык сибирских татар. Казань, 1968. С. 126. &lt;/ref&gt; Калмак сөйләше билгеле бер дәрәҗәдә алтай ([[Телеут теле|телеут]]) теленә тартыла. Яүштә-чат сөйләме тубыл-иртеш һәм бараба диалектларына якын.

Калмак сөйләше телеутлар теле белән охшашлыкларга ия, бу аларның ислам динен кабул иткән телеутларның токымнары булуы белән аңлатыла. [[Тумаел]] сөйләме яүштә-чат сөйләшенә якын, ә [[Искедим]] сөйләше телеут сөйләменә якынрак. Ә [[Кышлау (Кемерово өлкәсе)|Кышлау]] авылында тел мишәр сөйләшләре белән кушылган һәм әдәби татар теленә якынрак. Әмма хәзер яшь калмаклар калмакча белми диярлек, ә татар телен укыту 1990 нчы еллардан башлап факультатив рәвештә генә алып барыла.

Яүштә-чат сөйләшенең бараба, тубыл-иртыш һәм татар теленең урта диалектлары белән охшашлыклары бар. Бараба һәм тубыл-иртыш диалектларының якынлыгы озак вакыт дәвамында бер географик территориядә яшәү һәм бу халыкларның Бараба даласында тарихи күршелеге белән бәйле, ә татар теленең урта диалектына якынлыгы татар әдәби теленең йогынтысы (беренче чиратта мәктәп белеме һәм ММЧ аша), шулай ук том татар авылларына Идел буе татарлары күченүе белән бәйле.

Чатлар, яшәүләренә карап, том һәм об чатларына бүленәләр. Аларның сөйләше Новосибирск өлкәсенең Колыван районы [[Йорт-Оры]] авылында аеруча яхшы сакланган. Кайвакыт аны шул ук сөйләшнең ор урынчалыгы дип тә аерым бүләләр. Шул ук районның [[Йорт-Акбалык]] авылында, башка чат авылларындагы кебек үк чат татарлары белән бергә казан татарлары яши. Шуңа күрә сөйләме катнаш. Ә күрше Казан, Новотроицкий авылларында казан татарлары гына яши.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Татарлар}}

[[Төркем:Себер татарлары ]]
[[Төркем:Томск өлкәсе]]</text>
      <sha1>ifupd0hecx1vr3wlzw47d3pn4uk82hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957978</id>
      <parentid>5957974</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T17:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Narym2025|Narym2025]] үзгәртүе ([[User talk:Narym2025|бәхәс]])  [[User:Il Nur|Il Nur]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>4145003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12316" sha1="n05w6f1os7xws0lln40r0ps3g20j2jc" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Том татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = ''йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар''
|гомуми сан = ~20 мең
|яшәү җире = [[Томск өлкәсе]], [[Новосибирск өлкәсе]], [[Кемерово өлкәсе]]
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[себер татар теле]]нең [[том диалекты]]
|раса = 
|дин = мөселманнар
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[татарлар]]
|кертә =
|чыгуы =
}}

[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]

'''Том татарлары''' — [[себер татарлары]]ның көнчыгыш төркеме. [[Чат татарлары|Чат]], [[яүштә татарлары|яүштә]], [[калмак татарлары]] төркемнәренә бүленәләр. Шулай ук ХХ гасыр башына тулысынча руслашкан [[об татарлары]] дигән төркем дә булуы билгеле.&lt;ref&gt;История и культура сибирских татар (с древнейших времен до начала XXI века) / Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ. Казань, 2014. С. 21.&lt;/ref&gt; Үзләрен «йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар» дип атыйлар.&lt;ref&gt;Томилов Н. А. Этнография тюркоязычного населения Томского Приобья. Томск, 1980. С. 4.&lt;/ref&gt; [[Селькуплар]] аларны «тын» дип атаса, [[чулым татарлары]] «цатлар» дип йөртә.&lt;ref&gt;Храмова В. В. Западносибирские татары // Народы Сибири. Из серии «На роды мира». М.; Л., 1956. С. 473.&lt;/ref&gt;

== Таралышы ==

[[Томск өлкәсе]]нең [[Томск районы]] һәм [[Томск|Томск шәһәренд]]ә, [[Новосибирск өлкәсе]]нең [[Колыван районы]] һәм [[Кемерово өлкәсе]]нең [[Юрга районы (Кемерово өлкәсе)|Юрга]] һәм [[Яшкино районы|Яшкино]] районнарына караган берничә авылда да яшиләр.

XIХ гасыр ахырыннан ХХ гасыр башына хәтле том татарлары авыллары [[Томск округы]] Телеут, Яүштә, Чат һәм якын тирәдәге тагын берничә вулыска караган. 1897 елда Томск округында 3.8 мең татар кешесе саналган.&lt;ref&gt;Патканов С. К. Статистические данные, показывающие племенной со став Сибири, язык и роды инородцев. Т. 2. Тобольская, Томская и Енисейская губернии. СПб., 1911. С. 148—161.&lt;/ref&gt;

== Тарих ==

Том татарлары җирле [[самодий халыклары]] татарлашуы нәтиҗәсендә килеп чыккан дип уйланыла. Әлеге территориягә [[кыпчаклар]] күпләп күченә башлагач татарлашып бетәләр.&lt;ref&gt;Волков В. Г. Кыпчакский компонент в составе средневекового населения Кузнецкой котловины и Томского приобья в контексте генетических данных // История, экономика и культура средневековых тюрко-татарских государств За падной Сибири (Материалы II Всероссийской научной конференции. Курган, 17-18 апреля 2014 г.). Курган, 2014. С. 71-74.&lt;/ref&gt; Кайсебер чыганаклар том татарлары [[Себер ханлыгы]]на буйсынмыйча енисей кыргызларына ясак түләп яшәгән дип яза.&lt;ref&gt;Бахрушин С. В. Енисейский киргизы в XVII в. // Бахрушин С. В. Научные труды. М., 1955. Т. 3. Ч. 2. С. 80.&lt;/ref&gt;

Башта бу урыннарда [[Яүштә татарлары|яүштә]], [[Чулым татарлары|чулым төркиләре]], [[об татарлары]] яшәгән. Чатлар һәм калмаклар монда соңрак, Себер ханлыгы яулангач килгәннәр. ХІХ гасыр ахырында — ХХ гасыр башында том татарларының төп территорияләре булып Телеут, Чат, Яүштә һәм Томск округының кайбер күрше волостьлары саналган.

ХІХ гасыр ахырына том татарлары 2198е кеше исәпләнгән, шуларның 290ы яүштәләр, 688е калмаклар, 999ы чатлар һәм 221е шәһәр кешесе (ягъни катнаш) булган. Алардан тыш Томскида 1611 [[Бохара татарлары|бохара]] һәм 1322 [[идел буе татарлары|идел буе татары]] яшәгән, барлыгы 2 933 кеше. Башка шәһәрләрдә тагын 126, ә авылларда 3488 Идел буе татары һәм 70 бохаралы яшәгән. Бу саннарга христиан динен кабул иткән чатлар — об татарлары (2000 кеше тирәсе) һәм яүштә-христианнар (горбуноволылар, 80 кеше) исәпкә алынмаган. 1897 елда бу округларда 6118 җирле төрки булган.

Соңрак том татарлары составына [[казан татарлары]], [[мишәрләр]], [[бохара татарлары]] һәм [[телеутлар]] да кушыла. Аларның күбесе башта том татарлары авылларына урнашкан, алар белән катнашып, аларның сөйләмнәрен татар теленә якынайтканнар. Ул авылларга бохаралылар да күченгән. Ә калмакларга, аларан тыш, телеутлар (алтайлылар) кушылган.&lt;ref&gt;Савинов Д. Г. Народы Южной Сибири в древнетюркскую эпоху. Л.: Изд- во ЛГУ, 1984. С. 146.&lt;/ref&gt;
 
1897 елда Томск губернасында 4 936 Идел-Урал буе татары яшәгән. Алар том татарларының барлык авылларында диярлек яшәгәннәр, том татарлары аылларында 3 меңгә якын кеше исәпләнгән, һәм аларның 30 %ын Идел буе татарлары, якынча 9 % руслар тәшкил иткән. Соңрак алар себер татарлары белән катнашалар. Томскида үз Татар бистәсе булган, анда барлык татарларның 18 %ын Томск татарлары тәшкил иткән. Шулай ук Идел буе татарлары том авыллары янында да алардан аерымлап урнашканнар.

Ләкин шул ук вакытта том татарары авылларннан ерак урнашкан аерым төркемнәр дә бар. Себер татарлары алар белән элемтәгә кермәгән. Бу мариинск, зырян һәм кривошеин төркемнәре. Бу авылларда, башка халыклар да, казан татар телендә сөйләшә, ә [[Яңа авыл (Ижморский районы)|Нижегородка]] һәм [[Серебряково (Кемерово өлкәсе)|Серебряково]] авылларында мишәр диалектында сөйләшәләр.

Столыпин реформалары барышында төньякка, нигездә Чаин һәм Колпашев районнарына чукындырылган татарлар да күченгән, әмма хәзер шулай ук руслар тарафыннан ассимиляцияләнеп беткәннәр диярлек.

== Телләре ==

Том татарлары [[татар теле]]нең ([[себер татар теле]]нең) [[том диалекты]]нда сөйләшәләр. Үз чиратында ул [[калмак сөйләше|калмак]], [[яүштә-чат сөйләше|яүштә-чат]] сөйләшләренә һәм соңгысы [[ор сөйләше|ор]] ассөйләшенә дә бүленә.&lt;ref&gt;Тумашева Д. Г. Язык сибирских татар. Казань, 1968. С. 126. &lt;/ref&gt; Калмак сөйләше билгеле бер дәрәҗәдә алтай ([[Телеут теле|телеут]]) теленә тартыла. Яүштә-чат сөйләме тубыл-иртеш һәм бараба диалектларына якын.

Калмак сөйләше телеутлар теле белән охшашлыкларга ия, бу аларның ислам динен кабул иткән телеутларның токымнары булуы белән аңлатыла. [[Тумаел]] сөйләме яүштә-чат сөйләшенә якын, ә [[Искедим]] сөйләше телеут сөйләменә якынрак. Ә [[Кышлау (Кемерово өлкәсе)|Кышлау]] авылында тел мишәр сөйләшләре белән кушылган һәм әдәби татар теленә якынрак. Әмма хәзер яшь калмаклар калмакча белми диярлек, ә татар телен укыту 1990 нчы еллардан башлап факультатив рәвештә генә алып барыла.

Яүштә-чат сөйләшенең бараба, тубыл-иртыш һәм татар теленең урта диалектлары белән охшашлыклары бар. Бараба һәм тубыл-иртыш диалектларының якынлыгы озак вакыт дәвамында бер географик территориядә яшәү һәм бу халыкларның Бараба даласында тарихи күршелеге белән бәйле, ә татар теленең урта диалектына якынлыгы татар әдәби теленең йогынтысы (беренче чиратта мәктәп белеме һәм ММЧ аша), шулай ук том татар авылларына Идел буе татарлары күченүе белән бәйле.

Чатлар, яшәүләренә карап, том һәм об чатларына бүленәләр. Аларның сөйләше Новосибирск өлкәсенең Колыван районы [[Йорт-Оры]] авылында аеруча яхшы сакланган. Кайвакыт аны шул ук сөйләшнең ор урынчалыгы дип тә аерым бүләләр. Шул ук районның [[Йорт-Акбалык]] авылында, башка чат авылларындагы кебек үк чат татарлары белән бергә казан татарлары яши. Шуңа күрә сөйләме катнаш. Ә күрше Казан, Новотроицкий авылларында казан татарлары гына яши.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Татарлар}}

[[Төркем:Себер татарлары ]]
[[Төркем:Томск өлкәсе]]</text>
      <sha1>n05w6f1os7xws0lln40r0ps3g20j2jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957986</id>
      <parentid>5957978</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Narym2025</username>
        <id>56131</id>
      </contributor>
      <origin>5957986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12313" sha1="ifupd0hecx1vr3wlzw47d3pn4uk82hz" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Том татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = ''йәүштәләр, цаттыр, чаттыр, калмактар, сибиртатарлар, умартатарлар''
|гомуми сан = ~20 мең
|яшәү җире = [[Томск өлкәсе]], [[Новосибирск өлкәсе]], [[Кемерово өлкәсе]]
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[себер татар теле]]нең [[том диалекты]]
|раса = 
|дин = мөселманнар
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[татарлар]]
|кертә =
|чыгуы =
}}

[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]

'''Том татарлары''' — [[себер татарлары]]ның көнчыгыш төркеме. [[Чат татарлары|Чат]], [[яүштә татарлары|яүштә]], [[калмак татарлары]] төркемнәренә бүленәләр. Шулай ук ХХ гасыр башына тулысынча руслашкан [[об татарлары]] дигән төркем дә булуы билгеле.&lt;ref&gt;История и культура сибирских татар (с древнейших времен до начала XXI века) / Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ. Казань, 2014. С. 21.&lt;/ref&gt; Үзләрен «йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар» дип атыйлар.&lt;ref&gt;Томилов Н. А. Этнография тюркоязычного населения Томского Приобья. Томск, 1980. С. 4.&lt;/ref&gt; [[Селькуплар]] аларны «тын» дип атаса, [[чулым татарлары]] «цатлар» дип йөртә.&lt;ref&gt;Храмова В. В. Западносибирские татары // Народы Сибири. Из серии «На роды мира». М.; Л., 1956. С. 473.&lt;/ref&gt;

== Таралышы ==

[[Томск өлкәсе]]нең [[Томск районы]] һәм [[Томск|Томск шәһәренд]]ә, [[Новосибирск өлкәсе]]нең [[Колыван районы]] һәм [[Кемерово өлкәсе]]нең [[Юрга районы (Кемерово өлкәсе)|Юрга]] һәм [[Яшкино районы|Яшкино]] районнарына караган берничә авылда да яшиләр.

XIХ гасыр ахырыннан ХХ гасыр башына хәтле том татарлары авыллары [[Томск округы]] Телеут, Яүштә, Чат һәм якын тирәдәге тагын берничә вулыска караган. 1897 елда Томск округында 3.8 мең татар кешесе саналган.&lt;ref&gt;Патканов С. К. Статистические данные, показывающие племенной со став Сибири, язык и роды инородцев. Т. 2. Тобольская, Томская и Енисейская губернии. СПб., 1911. С. 148—161.&lt;/ref&gt;

== Тарих ==

Том татарлары җирле [[самодий халыклары]] татарлашуы нәтиҗәсендә килеп чыккан дип уйланыла. Әлеге территориягә [[кыпчаклар]] күпләп күченә башлагач татарлашып бетәләр.&lt;ref&gt;Волков В. Г. Кыпчакский компонент в составе средневекового населения Кузнецкой котловины и Томского приобья в контексте генетических данных // История, экономика и культура средневековых тюрко-татарских государств За падной Сибири (Материалы II Всероссийской научной конференции. Курган, 17-18 апреля 2014 г.). Курган, 2014. С. 71-74.&lt;/ref&gt; Кайсебер чыганаклар том татарлары [[Себер ханлыгы]]на буйсынмыйча енисей кыргызларына ясак түләп яшәгән дип яза.&lt;ref&gt;Бахрушин С. В. Енисейский киргизы в XVII в. // Бахрушин С. В. Научные труды. М., 1955. Т. 3. Ч. 2. С. 80.&lt;/ref&gt;

Башта бу урыннарда [[Яүштә татарлары|яүштә]], [[Чулым татарлары|чулым төркиләре]], [[об татарлары]] яшәгән. Чатлар һәм калмаклар монда соңрак, Себер ханлыгы яулангач килгәннәр. ХІХ гасыр ахырында — ХХ гасыр башында том татарларының төп территорияләре булып Телеут, Чат, Яүштә һәм Томск округының кайбер күрше волостьлары саналган.

ХІХ гасыр ахырына том татарлары 2198е кеше исәпләнгән, шуларның 290ы яүштәләр, 688е калмаклар, 999ы чатлар һәм 221е шәһәр кешесе (ягъни катнаш) булган. Алардан тыш Томскида 1611 [[Бохара татарлары|бохара]] һәм 1322 [[идел буе татарлары|идел буе татары]] яшәгән, барлыгы 2 933 кеше. Башка шәһәрләрдә тагын 126, ә авылларда 3488 Идел буе татары һәм 70 бохаралы яшәгән. Бу саннарга христиан динен кабул иткән чатлар — об татарлары (2000 кеше тирәсе) һәм яүштә-христианнар (горбуноволылар, 80 кеше) исәпкә алынмаган. 1897 елда бу округларда 6118 җирле төрки булган.

Соңрак том татарлары составына [[казан татарлары]], [[мишәрләр]], [[бохара татарлары]] һәм [[телеутлар]] да кушыла. Аларның күбесе башта том татарлары авылларына урнашкан, алар белән катнашып, аларның сөйләмнәрен татар теленә якынайтканнар. Ул авылларга бохаралылар да күченгән. Ә калмакларга, аларан тыш, телеутлар (алтайлылар) кушылган.&lt;ref&gt;Савинов Д. Г. Народы Южной Сибири в древнетюркскую эпоху. Л.: Изд- во ЛГУ, 1984. С. 146.&lt;/ref&gt;
 
1897 елда Томск губернасында 4 936 Идел-Урал буе татары яшәгән. Алар том татарларының барлык авылларында диярлек яшәгәннәр, том татарлары аылларында 3 меңгә якын кеше исәпләнгән, һәм аларның 30 %ын Идел буе татарлары, якынча 9 % руслар тәшкил иткән. Соңрак алар себер татарлары белән катнашалар. Томскида үз Татар бистәсе булган, анда барлык татарларның 18 %ын Томск татарлары тәшкил иткән. Шулай ук Идел буе татарлары том авыллары янында да алардан аерымлап урнашканнар.

Ләкин шул ук вакытта том татарары авылларннан ерак урнашкан аерым төркемнәр дә бар. Себер татарлары алар белән элемтәгә кермәгән. Бу мариинск, зырян һәм кривошеин төркемнәре. Бу авылларда, башка халыклар да, казан татар телендә сөйләшә, ә [[Яңа авыл (Ижморский районы)|Нижегородка]] һәм [[Серебряково (Кемерово өлкәсе)|Серебряково]] авылларында мишәр диалектында сөйләшәләр.

Столыпин реформалары барышында төньякка, нигездә Чаин һәм Колпашев районнарына чукындырылган татарлар да күченгән, әмма хәзер шулай ук руслар тарафыннан ассимиляцияләнеп беткәннәр диярлек.

== Телләре ==

Том татарлары [[татар теле]]нең ([[себер татар теле]]нең) [[том диалекты]]нда сөйләшәләр. Үз чиратында ул [[калмак сөйләше|калмак]], [[яүштә-чат сөйләше|яүштә-чат]] сөйләшләренә һәм соңгысы [[ор сөйләше|ор]] ассөйләшенә дә бүленә.&lt;ref&gt;Тумашева Д. Г. Язык сибирских татар. Казань, 1968. С. 126. &lt;/ref&gt; Калмак сөйләше билгеле бер дәрәҗәдә алтай ([[Телеут теле|телеут]]) теленә тартыла. Яүштә-чат сөйләме тубыл-иртеш һәм бараба диалектларына якын.

Калмак сөйләше телеутлар теле белән охшашлыкларга ия, бу аларның ислам динен кабул иткән телеутларның токымнары булуы белән аңлатыла. [[Тумаел]] сөйләме яүштә-чат сөйләшенә якын, ә [[Искедим]] сөйләше телеут сөйләменә якынрак. Ә [[Кышлау (Кемерово өлкәсе)|Кышлау]] авылында тел мишәр сөйләшләре белән кушылган һәм әдәби татар теленә якынрак. Әмма хәзер яшь калмаклар калмакча белми диярлек, ә татар телен укыту 1990 нчы еллардан башлап факультатив рәвештә генә алып барыла.

Яүштә-чат сөйләшенең бараба, тубыл-иртыш һәм татар теленең урта диалектлары белән охшашлыклары бар. Бараба һәм тубыл-иртыш диалектларының якынлыгы озак вакыт дәвамында бер географик территориядә яшәү һәм бу халыкларның Бараба даласында тарихи күршелеге белән бәйле, ә татар теленең урта диалектына якынлыгы татар әдәби теленең йогынтысы (беренче чиратта мәктәп белеме һәм ММЧ аша), шулай ук том татар авылларына Идел буе татарлары күченүе белән бәйле.

Чатлар, яшәүләренә карап, том һәм об чатларына бүленәләр. Аларның сөйләше Новосибирск өлкәсенең Колыван районы [[Йорт-Оры]] авылында аеруча яхшы сакланган. Кайвакыт аны шул ук сөйләшнең ор урынчалыгы дип тә аерым бүләләр. Шул ук районның [[Йорт-Акбалык]] авылында, башка чат авылларындагы кебек үк чат татарлары белән бергә казан татарлары яши. Шуңа күрә сөйләме катнаш. Ә күрше Казан, Новотроицкий авылларында казан татарлары гына яши.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Татарлар}}

[[Төркем:Себер татарлары ]]
[[Төркем:Томск өлкәсе]]</text>
      <sha1>ifupd0hecx1vr3wlzw47d3pn4uk82hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958008</id>
      <parentid>5957986</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T04:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Narym2025|Narym2025]] үзгәртүе ([[User talk:Narym2025|бәхәс]])  [[User:Il Nur|Il Nur]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>4145003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12316" sha1="n05w6f1os7xws0lln40r0ps3g20j2jc" xml:space="preserve">{{Халык
|халык = Том татарлары
|Рәсем = 
|коммент =
|үз аталышы = ''йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар''
|гомуми сан = ~20 мең
|яшәү җире = [[Томск өлкәсе]], [[Новосибирск өлкәсе]], [[Кемерово өлкәсе]]
|үлеп беткән =
|арх = 
|тел = [[себер татар теле]]нең [[том диалекты]]
|раса = 
|дин = мөселманнар
|тамырдаш = 
|бүтән халыкка керүе = [[татарлар]]
|кертә =
|чыгуы =
}}

[[Файл:Сибирские татарки Енисейской и Томской губерний.jpg|мини|Том һәм Енисей губернасы татар хатыннары]]

'''Том татарлары''' — [[себер татарлары]]ның көнчыгыш төркеме. [[Чат татарлары|Чат]], [[яүштә татарлары|яүштә]], [[калмак татарлары]] төркемнәренә бүленәләр. Шулай ук ХХ гасыр башына тулысынча руслашкан [[об татарлары]] дигән төркем дә булуы билгеле.&lt;ref&gt;История и культура сибирских татар (с древнейших времен до начала XXI века) / Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ. Казань, 2014. С. 21.&lt;/ref&gt; Үзләрен «йәүштәләр, цаттыр, чатлар, калмактар, себер татарлары, умартатарлар» дип атыйлар.&lt;ref&gt;Томилов Н. А. Этнография тюркоязычного населения Томского Приобья. Томск, 1980. С. 4.&lt;/ref&gt; [[Селькуплар]] аларны «тын» дип атаса, [[чулым татарлары]] «цатлар» дип йөртә.&lt;ref&gt;Храмова В. В. Западносибирские татары // Народы Сибири. Из серии «На роды мира». М.; Л., 1956. С. 473.&lt;/ref&gt;

== Таралышы ==

[[Томск өлкәсе]]нең [[Томск районы]] һәм [[Томск|Томск шәһәренд]]ә, [[Новосибирск өлкәсе]]нең [[Колыван районы]] һәм [[Кемерово өлкәсе]]нең [[Юрга районы (Кемерово өлкәсе)|Юрга]] һәм [[Яшкино районы|Яшкино]] районнарына караган берничә авылда да яшиләр.

XIХ гасыр ахырыннан ХХ гасыр башына хәтле том татарлары авыллары [[Томск округы]] Телеут, Яүштә, Чат һәм якын тирәдәге тагын берничә вулыска караган. 1897 елда Томск округында 3.8 мең татар кешесе саналган.&lt;ref&gt;Патканов С. К. Статистические данные, показывающие племенной со став Сибири, язык и роды инородцев. Т. 2. Тобольская, Томская и Енисейская губернии. СПб., 1911. С. 148—161.&lt;/ref&gt;

== Тарих ==

Том татарлары җирле [[самодий халыклары]] татарлашуы нәтиҗәсендә килеп чыккан дип уйланыла. Әлеге территориягә [[кыпчаклар]] күпләп күченә башлагач татарлашып бетәләр.&lt;ref&gt;Волков В. Г. Кыпчакский компонент в составе средневекового населения Кузнецкой котловины и Томского приобья в контексте генетических данных // История, экономика и культура средневековых тюрко-татарских государств За падной Сибири (Материалы II Всероссийской научной конференции. Курган, 17-18 апреля 2014 г.). Курган, 2014. С. 71-74.&lt;/ref&gt; Кайсебер чыганаклар том татарлары [[Себер ханлыгы]]на буйсынмыйча енисей кыргызларына ясак түләп яшәгән дип яза.&lt;ref&gt;Бахрушин С. В. Енисейский киргизы в XVII в. // Бахрушин С. В. Научные труды. М., 1955. Т. 3. Ч. 2. С. 80.&lt;/ref&gt;

Башта бу урыннарда [[Яүштә татарлары|яүштә]], [[Чулым татарлары|чулым төркиләре]], [[об татарлары]] яшәгән. Чатлар һәм калмаклар монда соңрак, Себер ханлыгы яулангач килгәннәр. ХІХ гасыр ахырында — ХХ гасыр башында том татарларының төп территорияләре булып Телеут, Чат, Яүштә һәм Томск округының кайбер күрше волостьлары саналган.

ХІХ гасыр ахырына том татарлары 2198е кеше исәпләнгән, шуларның 290ы яүштәләр, 688е калмаклар, 999ы чатлар һәм 221е шәһәр кешесе (ягъни катнаш) булган. Алардан тыш Томскида 1611 [[Бохара татарлары|бохара]] һәм 1322 [[идел буе татарлары|идел буе татары]] яшәгән, барлыгы 2 933 кеше. Башка шәһәрләрдә тагын 126, ә авылларда 3488 Идел буе татары һәм 70 бохаралы яшәгән. Бу саннарга христиан динен кабул иткән чатлар — об татарлары (2000 кеше тирәсе) һәм яүштә-христианнар (горбуноволылар, 80 кеше) исәпкә алынмаган. 1897 елда бу округларда 6118 җирле төрки булган.

Соңрак том татарлары составына [[казан татарлары]], [[мишәрләр]], [[бохара татарлары]] һәм [[телеутлар]] да кушыла. Аларның күбесе башта том татарлары авылларына урнашкан, алар белән катнашып, аларның сөйләмнәрен татар теленә якынайтканнар. Ул авылларга бохаралылар да күченгән. Ә калмакларга, аларан тыш, телеутлар (алтайлылар) кушылган.&lt;ref&gt;Савинов Д. Г. Народы Южной Сибири в древнетюркскую эпоху. Л.: Изд- во ЛГУ, 1984. С. 146.&lt;/ref&gt;
 
1897 елда Томск губернасында 4 936 Идел-Урал буе татары яшәгән. Алар том татарларының барлык авылларында диярлек яшәгәннәр, том татарлары аылларында 3 меңгә якын кеше исәпләнгән, һәм аларның 30 %ын Идел буе татарлары, якынча 9 % руслар тәшкил иткән. Соңрак алар себер татарлары белән катнашалар. Томскида үз Татар бистәсе булган, анда барлык татарларның 18 %ын Томск татарлары тәшкил иткән. Шулай ук Идел буе татарлары том авыллары янында да алардан аерымлап урнашканнар.

Ләкин шул ук вакытта том татарары авылларннан ерак урнашкан аерым төркемнәр дә бар. Себер татарлары алар белән элемтәгә кермәгән. Бу мариинск, зырян һәм кривошеин төркемнәре. Бу авылларда, башка халыклар да, казан татар телендә сөйләшә, ә [[Яңа авыл (Ижморский районы)|Нижегородка]] һәм [[Серебряково (Кемерово өлкәсе)|Серебряково]] авылларында мишәр диалектында сөйләшәләр.

Столыпин реформалары барышында төньякка, нигездә Чаин һәм Колпашев районнарына чукындырылган татарлар да күченгән, әмма хәзер шулай ук руслар тарафыннан ассимиляцияләнеп беткәннәр диярлек.

== Телләре ==

Том татарлары [[татар теле]]нең ([[себер татар теле]]нең) [[том диалекты]]нда сөйләшәләр. Үз чиратында ул [[калмак сөйләше|калмак]], [[яүштә-чат сөйләше|яүштә-чат]] сөйләшләренә һәм соңгысы [[ор сөйләше|ор]] ассөйләшенә дә бүленә.&lt;ref&gt;Тумашева Д. Г. Язык сибирских татар. Казань, 1968. С. 126. &lt;/ref&gt; Калмак сөйләше билгеле бер дәрәҗәдә алтай ([[Телеут теле|телеут]]) теленә тартыла. Яүштә-чат сөйләме тубыл-иртеш һәм бараба диалектларына якын.

Калмак сөйләше телеутлар теле белән охшашлыкларга ия, бу аларның ислам динен кабул иткән телеутларның токымнары булуы белән аңлатыла. [[Тумаел]] сөйләме яүштә-чат сөйләшенә якын, ә [[Искедим]] сөйләше телеут сөйләменә якынрак. Ә [[Кышлау (Кемерово өлкәсе)|Кышлау]] авылында тел мишәр сөйләшләре белән кушылган һәм әдәби татар теленә якынрак. Әмма хәзер яшь калмаклар калмакча белми диярлек, ә татар телен укыту 1990 нчы еллардан башлап факультатив рәвештә генә алып барыла.

Яүштә-чат сөйләшенең бараба, тубыл-иртыш һәм татар теленең урта диалектлары белән охшашлыклары бар. Бараба һәм тубыл-иртыш диалектларының якынлыгы озак вакыт дәвамында бер географик территориядә яшәү һәм бу халыкларның Бараба даласында тарихи күршелеге белән бәйле, ә татар теленең урта диалектына якынлыгы татар әдәби теленең йогынтысы (беренче чиратта мәктәп белеме һәм ММЧ аша), шулай ук том татар авылларына Идел буе татарлары күченүе белән бәйле.

Чатлар, яшәүләренә карап, том һәм об чатларына бүленәләр. Аларның сөйләше Новосибирск өлкәсенең Колыван районы [[Йорт-Оры]] авылында аеруча яхшы сакланган. Кайвакыт аны шул ук сөйләшнең ор урынчалыгы дип тә аерым бүләләр. Шул ук районның [[Йорт-Акбалык]] авылында, башка чат авылларындагы кебек үк чат татарлары белән бергә казан татарлары яши. Шуңа күрә сөйләме катнаш. Ә күрше Казан, Новотроицкий авылларында казан татарлары гына яши.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Татарлар}}

[[Төркем:Себер татарлары ]]
[[Төркем:Томск өлкәсе]]</text>
      <sha1>n05w6f1os7xws0lln40r0ps3g20j2jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагстан дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389357</id>
    <revision>
      <id>5958010</id>
      <parentid>5939348</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T05:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65303" sha1="a3sguga56t0uec1pwnaayv12vun7z6s" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q4153935|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4153935|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4153935|lang=en}}}}) — [[Дагстан]]да иң эре югары уку йортларының берсе, эре фәнни һәм мәдәни үзәк. 1931 елда Дагстан дәүләт педагогия институты буларак нигез салына, 1957 елга кадәр Дагстанның халык шагыйре [[Сөләйман Стальский]] исемен йөртә.

ДДУ үз эченә 16 фәнни-белем бирү үзәген, 18 факультетны,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dgu.ru/structure/departments.html|title=Факультеты|publisher=dgu.ru|accessdate=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606105228/http://dgu.ru/structure/departments.html}}&lt;/ref&gt; 97 кафедра, 4 филиалны,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dgu.ru/structure/branches.html|title=Филиалы|publisher=dgu.ru|accessdate=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606105228/http://dgu.ru/structure/branches.html}}&lt;/ref&gt; 2 музейны (биологик һәм тарихи), фундаменталь китапханәне, биологик станцияне һәм планетарийны ала.&lt;ref&gt;[http://dgu.ru/sveden/2331 Сведения об университете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006152522/http://dgu.ru/sveden/2331 |date=2016-10-06 }}&lt;/ref&gt; Коллективта якынча 3000 укытучыл һәм хезмәткәр эшли.

== Тарихы ==
1931 елның 8 октябрендә ДАССР Халык Комиссарлары Советы «Дагестан агро-педагогика институтын ачу турында» карар кабул итә. Институтны ачу тантанасы Октябрь революциясенең 14 еллыгына багышланган була.
1931 елның ноябрендә педагогика институтында дәресләр башлана. Институтның беренче курсына 75 студент кабул ителгән, аларны 10 штаттагы укытучы укыткан.
1931 елда институтта 3 бүлек, иҗтимагый-әдәби, химия-биология үзәге һәм физик-техник бүлеге ачыла.

Авыр матди шартларга, уку мәйданнары һәм тулай торак булмауга карамастан, күпчелек студентлар беренче уку елын уңышлы тәмамлаган. Студентлар имтиханнарны тапшырып республика районнары буенча конкрет бирем белән авылларда институтка яңа студентлар туплау буенча актив эш алып барырга таралышалар.

1935 елда беренче чыгарылыш була. Дагстан югары белемле 39 укытучы алган. Ул вакытта университетта 260 студент белем ала.

1954 елда институт актлар һәм спорт заллары, якты аудиторияләр һәм кабинетлар булган 6 мең м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;  артык мәйдандагы корпус ала. Дәресләр бер сменада үткәрелә башлый. Иске уку корпусы тулай торак өчен күчерелә.

1957 елда педагогик институт Дагстан дәүләт университеты итеп үзгәртелә. Стационар бүлектә тарихи-филология, физика-математика, табигать белеме, чит телләр, инженер-техник факультетлары раслана.

1964 елда күпчелек факультетларның структурасы үзгәртелә, яңа кафедралар булдырыла. Биш урынына инде 8 факультет эшли башлый. Студентлар контингенты 4691 кеше тәшкил итә.

1967 елда университетка өлкә партия мәктәбе бинасы тапшырыла, эре спорт залы һәм тулай торак төзелеше тәмамлана. 1971 елда университет планетариен төзү эшләре тәмамланган. 1970 елда Дагестанда Дагстан политехник институтының инженер факультетлары базасында оештыру турында карар чыга.
1972 елда университетта икътисади-хокукый факультет оештырыла, ул 1973 елда икътисад һәм юридик факультетларына бүленә.

1974 елдан Совет сәүдә факультеты ачыла. Яңа бина файдалануга тапшырыла.
1980 елда университетта 7487 кеше белем ала. Бу вакытка университет китапханәсенең китап фонды 993864 том тәшкил итә һәм университетта 11 факультет, 49 кафедра эшли.

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Дагстан дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4153935. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4153935/p580:башлау,p108/Q4153935/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054738|Abutalib Abilov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q25693346|Ullugatag]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Махачкала]]
|-
| 1950
| 1952
| ''[[:d:Q4274152|Z. M. Magomedbekova]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4378326|Olga Prik]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-23
| [[Кизләү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-03
| ''[[:d:Q41621|Haifa]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63434197|Ariel Golan]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-10
| [[Херсон]]
| ''[[:d:Q4496337|Kharkiv National University of Construction and Architecture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q122702564|Soviet Academy of Civil Engineering and Architecture]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-02
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4338040|Magomed-Nuri Osmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-06
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-09
| ''[[:d:Q4494525|Khadzhalmakhi]]''
|-
| 1961
| 
| ''[[:d:Q135206551|Хидир Рамазанов]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-01
| ''[[:d:Q4478725|Usug]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136232887|Магомед Бутаев]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-25
| ''[[:d:Q4248480|Kurkli]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-02
| 
|-
| 1969
| 1973
| ''[[:d:Q4422661|ヴァディム・シュガレフ]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-30
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-17
| [[Киев]]
|-
| 1990
| 
| ''[[:d:Q135207081|Гани Каймаразов]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-30
| ''[[:d:Q4407978|Sanchi]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136230153|Рамазан Маршаев]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-17
| ''[[:d:Q4517844|Chukna]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15071467|Ахмед Магомедов]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-29
| ''[[:d:Q1394899|Khunzakhsky District]]''
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-02
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135222193|Надыр-Паша Сотавов]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-05
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493263|Абдулатипов, Абдул-Кадыр Юсупович]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-06
| [[Тарки]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153258|Ahmedullah Gulmagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-08
| ''[[:d:Q4305724|Mugergan]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-25
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-17
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20866444|Emirbek Emirbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-15
| ''[[:d:Q4501941|Khryug]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-11
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-28
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15076903|Omar Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-26
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-06
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136203760|Александр Криштопа]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105688313|Eduard Akuvaev]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-25
| [[Махачкала]]
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15977927|art educator]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-24
| ''[[:d:Q192225|Netanya]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062289|Kamil Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-06
| ''[[:d:Q4077177|Bammatyurt]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1654159|Khizri Amirkhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-29
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20202264|Gadzhimet Safaraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-26
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q136030172|Магомед-Расул Ибрагимов]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-22
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-17
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q136147252|Нурмагомед Гаджиахмедов]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-19
| ''[[:d:Q24937894|Tumeller]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115240609|Ilman Alipulatov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-28
| ''[[:d:Q19614404|Garakh]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115240921|Институт управления и бизнеса]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112121286|Гъазимугьаммадов Ризван Казиман хва]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-23
| ''[[:d:Q4070978|Archo]]''
| ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]''
| ''[[:d:Q1340643|төзүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q135206373|Руслан Сефербеков]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-11
| [[Чыстякове|Чыстәкове]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14916858|Муртазали Рабаданов]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-14
| ''[[:d:Q1438662|Хәсәүйорт районы]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q136288835|Dilşad Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-25
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q21393839|Maxim V. Nabozhenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q136040760|Махач Мусаев]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136196944|Арсен Муртазаев]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| ''[[:d:Q2000279|Akusha]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q57416950|Magomed-Rasul Magomedov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61822766|Timur Luguev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020
| 
| ''[[:d:Q89813567|Kurban Rabadanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q95831334|Farid Orudzhev]]''
| 
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96954946|Kristina Ashurbekova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q103783033|Nariman Alikhanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988373|Раджабов, Магомед Османович]]''
| 
| ''[[:d:Q4151775|Guladty]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Дагстан дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4153935. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q4153935/p580:башлау,p69/Q4153935/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Хизгил Авшалумов]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-01-16
| ''[[:d:Q4328472|Nyugdi]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-17
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15064172|Daniil Atnilov]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| [[Дәрбәнт]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28499498|Магомед Махулович Махулов]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-23
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-11
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26243942|Bulach Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-05-02
| ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-08
| [[Буйнакск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054738|Abutalib Abilov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q25693346|Ullugatag]]''
| [[галим]]
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Махачкала]]
|-
| 1938
| 1942
| ''[[:d:Q4274152|Z. M. Magomedbekova]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| 
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q12864143|Arnold Chikobava Institute of Linguistics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453142|Shota Rustaveli Theatre and Film University]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686014|Magomed-Soeltan Jachjaevitsj Jachjaev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-10
| ''[[:d:Q4208865|Kaka-Shura]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-03
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543576|Uneizat Meylanova]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-05-01
| ''[[:d:Q1735290|Kasumkent]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-28
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4195357|Garun Ibragimov]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-03-17
| ''[[:d:Q943391|Mishlesh]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-29
| [[Махачкала]]
|-
| 1948
| 1952
| ''[[:d:Q135206551|Хидир Рамазанов]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-01
| ''[[:d:Q4478725|Usug]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131180|Mikhail Gavrilov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-29
| [[Дәрбәнт]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-18
| [[Дәрбәнт]]
|-
| 
| 1948
| ''[[:d:Q4133049|Gadzhi Gamzatov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-05
| ''[[:d:Q18279705|Tsada]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-06&lt;br/&gt;2011-10-05
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43428671|Beydullah Xanmaqomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-18
| ''[[:d:Q4212325|Kondik]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-28
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| [[Рәүф Мунчаев]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-23
| [[Закаталы]]
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q135207081|Гани Каймаразов]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-30
| ''[[:d:Q4407978|Sanchi]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405818|Bayram Salimov]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-05
| [[Судур]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-20&lt;br/&gt;2014
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279753|Misi Chavtarayeva]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-22
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-27
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
|-
| 
| 1948
| ''[[:d:Q136230153|Рамазан Маршаев]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-17
| ''[[:d:Q4517844|Chukna]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426265|Council for Religious Affairs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201614|Institute of Scientific Atheism]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-12
| 
|-
| 
| 
| [[Магомедали Магомедов]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-15
| ''[[:d:Q4256248|Levashi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-04
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823288|Abdulbari Makhmudov]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
| 
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q136109256|Ахмед Исламмагомедов]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-12
| ''[[:d:Q2458063|Chokh]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-03
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28496130|Магомед Багандалиевич Багандалиев]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q1438417|Karabudakhkentsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 1949
| 
| ''[[:d:Q4062267|Adallo Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-15
| ''[[:d:Q13667648|Urada]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-30
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823478|Межидов Абдурагьман Гьамидан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-15
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42020568|Surakat Asiyatilov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-01
| ''[[:d:Q13667648|Urada]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-14
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135222193|Надыр-Паша Сотавов]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-05
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251886|Казиахмедов, Гаджиахмед Бегович]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-22
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-09
| [[Дәрбәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077176|Akhmed Osmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-01
| [[Хәсәүйорт]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453335|Bagomed Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-11
| ''[[:d:Q428262|Sergokalinsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493263|Абдулатипов, Абдул-Кадыр Юсупович]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-06
| [[Тарки]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153258|Ahmedullah Gulmagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-08
| ''[[:d:Q4305724|Mugergan]]''
| [[галим]]
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-25
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4312072|Нажмудинов, Гаджи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-10
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7403715|Salau Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-25
| ''[[:d:Q4251363|Kyakhulay]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-02
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146607|Z. K. Tarlanov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-11
| ''[[:d:Q619726|Agulsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1959
| ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-17
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4096836|Samson Broytman]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20866444|Emirbek Emirbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-15
| ''[[:d:Q4501941|Khryug]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78516457|Гъанийрин Фаида Абубакаран руш]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-14
| ''[[:d:Q341107|Akhty]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-10
| 
|-
| 1954
| 
| ''[[:d:Q136104381|Ангара Булатова]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-10
| ''[[:d:Q4311615|Naholno-Tarasivka]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-13
| 
|-
| 
| 1963
| ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-11
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-28
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4183449|Zagir Zagirov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-20
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15076903|Omar Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-26
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-06
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919298|Gulizar Sultanova]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-27
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-16
| 
|-
| 1958
| 1961
| ''[[:d:Q62036219|Kurban Hakimov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-30
| ''[[:d:Q4293103|Mikrakh]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77896560|Мегьамедрин Гьамидулагь Исмаилан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-08
| ''[[:d:Q25693359|Чуьхверхуьр]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1970
| ''[[:d:Q4102793|Valentine Rusantsov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-03
| [[Белореченск]]
| ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189854|мәтран]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4134041|Magomed Gasanov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-23
| ''[[:d:Q21334740|Khurik]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94548251|Omar Begov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-02
| ''[[:d:Q22343854|Gochada]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136203760|Александр Криштопа]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1961
| ''[[:d:Q136506054|Гаджимурад Искендеров]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-19
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q559930|Mukhu Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-06
| ''[[:d:Q4451317|Tanusi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062316|Khabib Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| [[Махачкала]]
|-
| 1966
| No/unknown value
| ''[[:d:Q15640472|Valery Makharadze]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-11-15
| [[Ottawa|Оттава]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27658993|Аджиев Абдулаким Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-08
| ''[[:d:Q4079354|Batayurt]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97591841|Загиров, Велибек Мирзабекович]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-25
| ''[[:d:Q25693470|Chuvek]]''
| 
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133052|Khapisat Gamzatova]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-13
| ''[[:d:Q1438424|Kazbekovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-21
| 
|-
| 1964
| 1968
| ''[[:d:Q136215856|Калсын Кадыраджиев]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-22
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1968
| ''[[:d:Q4521262|Yury Shakhmuradov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-27
| ''[[:d:Q2394006|Jabrayil]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20855608|Gayirbeg Magomedovich Abdurakhmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-05
| ''[[:d:Q804592|Balakhani]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-23
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130286058|Ахмедов, Багаудин Гаджиахмедович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97343663|Ильясов, Сиражутдин Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-05
| ''[[:d:Q6662994|Chitur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18131059|Magomedshapi Isayev]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-08-04
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-23
| 
|-
| 
| 
| [[Рамазан Габделлатыйпов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-04
| ''[[:d:Q16311751|Gebguda]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[Мурманск арктик университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4184319|Shamil Zaynalov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-14
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4445715|Kazbek Sultanov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-26
| [[Махачкала]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062289|Kamil Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-06
| ''[[:d:Q4077177|Bammatyurt]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153938|First Secretary of the Dagestan Communist Party]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97369578|Тенглик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q863244|Yoldash]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4222290|Enver Kisriev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201381|Institute for African Studies]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4335618|Gasan Orazayev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-20
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-06
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6732326|Magomed Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-15
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-02
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543467|Исмаилрин Абдуселим Абумуслиман хва]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 1987
| 
| ''[[:d:Q133757279|Elena Ivanovna Inozemceva]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-18
| ''[[:d:Q1972533|Babayurt]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062275|Atay Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-10
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18396749|Askhab Askhabov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-17
| ''[[:d:Q18396750|Khushtada]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155708|Билалов Мустафа исаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-04
| ''[[:d:Q787815|Babayurtovsky District]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124257092|Abdurachman Junusov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-14
| 
| ''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q4153917|STRC &quot;Dagestan&quot;]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1654159|Khizri Amirkhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-29
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823561|Ашурагъаев Абдул Наврузбеган хва]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-09
| ''[[:d:Q4208986|Kaladzhukh]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1971
| ''[[:d:Q112554030|Dina Magomedova]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-02&lt;br/&gt;1949
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q635797|Gadzhi Abashilov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-02
| ''[[:d:Q4426726|Sogratl]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-21
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4081413|Bekmoerza Abdoelchakimovitsj Bekmoerzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-16
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q20202264|Gadzhimet Safaraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-26
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия Дәүләт думасы|Русия Дәүләт думасы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Хәсәнхөсәен Ибраһимов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-28
| ''[[:d:Q4326240|Novochurtakh]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152584|Magomedsalikh Gusaev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-06
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-27
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4285671|Gadzji Noechievitsj Machatsjev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-19
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-12-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138800828|Akhmed Murtuzaliev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-04
| ''[[:d:Q13616147|Verkhny Dzhengutay]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37868118|дәрәслекләр авторы]]''
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233139|Anatoly Korkmasov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-10
| [[Казалы]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1974
| ''[[:d:Q16435037|Хадижат Жалалқызы Манапова]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| [[Кыргызстан]]
| ''[[:d:Q101445630|физика укытучысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21635735|Gazimagomed Akhmedov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-09
| ''[[:d:Q24070654|Keger]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-11-25
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4204102|Tagir Ismailov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-05
| ''[[:d:Q4205428|Ikhrek]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495051|Madzhid Khalilov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-25
| ''[[:d:Q1062989|Bezhta]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 1972
| 1977
| ''[[:d:Q136147252|Нурмагомед Гаджиахмедов]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-19
| ''[[:d:Q24937894|Tumeller]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3551549|University of Oran]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133058|Gamid Gamidov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-06
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-20
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115240609|Ilman Alipulatov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-28
| ''[[:d:Q19614404|Garakh]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q60851780|Government of the Republic of Dagestan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153917|STRC &quot;Dagestan&quot;]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136436794|Murtazali Dugrichilov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q821960|Berlitz Corporation]]''&lt;br/&gt;[[Азат Европа радиосы/Азатлык радиосы|Radio Free Europe]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4274165|Magomed-sultan Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-07
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955955|Къарибрин Анатолий Шамсутдинан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-02
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q68078857|Багълийрин Малик Джамединан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-11
| ''[[:d:Q4248987|Kurush]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70253623|Магомедов, Баганд Холадаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-01
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106103939|Шапиев, Сиябшах Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-15
| ''[[:d:Q20924048|Gunukh]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112977022|Шапиева, Алпият Шапиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-03
| ''[[:d:Q4222574|Kichi-Gamri]]''
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-23
| [[Эзбербаш]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4538489|Яралиев Имам Музамудинан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-02
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15067014|Ilyagu Urilov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-08
| [[Дәрбәнт]]
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''
| ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70361144|Murtazali Gadjiev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4274169|Magomed Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-16
| ''[[:d:Q1010931|Kubachi]]''
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-15
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 1979
| ''[[:d:Q136121294|Майсарат Мусаева]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-11
| ''[[:d:Q4399239|Rugudzha]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2661642|Saypulla Absaidov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-14
| [[Тарки]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823589|Бабаханов Майрудин Бабаханан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-20
| ''[[:d:Q25693339|Piperkent]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2499292|Magomedgasan Abushev]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-10
| ''[[:d:Q4213537|Karabudakhkent]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77897117|Абасрин Керимхан Саидагьмедан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-09
| ''[[:d:Q4213936|Karakyure]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110187041|Мирзабеков, Азиз Абдулмирович]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-10
| [[Ашагы Ләгәр (Гусар)]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29867769|Aleksandr Ilitsj Sjoevalov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-09
| ''[[:d:Q1438451|Kizlyarsky District]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|deputy]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714402|Svetlana Musaevna Makhmudova]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| ''[[:d:Q1439184|Рутул районы]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054532|Magomed Abdulaev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-18
| ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q16694417|St. Petersburg University of the Russian Interior Ministry]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-05
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131518|Magomedemin Gadzhiev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-27
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4247879|Risvan Kurbanov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-03
| [[Буйнакск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28498757|Yury Levitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-15
| ''[[:d:Q787815|Babayurtovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865356|Уммупазиль Авадзиевна Омарова]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-19
| ''[[:d:Q428262|Sergokalinsky District]]''
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120268268|Муталов, Расул Османович]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-28
| ''[[:d:Q16656520|Itsari]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q135206373|Руслан Сефербеков]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-11
| [[Чыстякове|Чыстәкове]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4073065|German Ahmedov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-18
| ''[[:d:Q2084065|Magaramkent]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14916858|Муртазали Рабаданов]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-14
| ''[[:d:Q1438662|Хәсәүйорт районы]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19521750|Gadzhimurad Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-23
| ''[[:d:Q47045390|Gatsalukh]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22329910|Yusup Umavov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-08
| ''[[:d:Q13616645|Kadar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4064366|Adam Amirilayev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-20
| ''[[:d:Q1438424|Kazbekovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20202872|Magomedfazil Azizov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-29
| ''[[:d:Q4199076|Ikra]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Магомедсалам Магомедов]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-01
| ''[[:d:Q4256248|Levashi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1986
| ''[[:d:Q4062343|Alikber Alikberov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-28
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q381160|эксперт]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485051|Казиахмедов, Феликс Гаджиахмедович]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-10
| ''[[:d:Q25693461|Trkal]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1987
| ''[[:d:Q136232461|Лейла Каймаразова]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-14
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28497328|Magomed Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-07
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q447250|Сөләйман Кәримов]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-12
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20669650|Musa Musaev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21109118|Enrik Muslimov]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-01
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[офицер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117084593|Shaban Muslimov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-19
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|KVN actor]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010367|Меджидов, Абдулнасыр Магомедрасулович]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-17
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q136288835|Dilşad Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-25
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q941255|Khadzhimurad Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q444232|Ilyas Shurpayev]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-25
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Рамзан Кадыйров]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-05
| ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131511|Gapal Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-06
| [[Махачкала]]
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-12
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28527842|Eldəniz Səlimov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-02
| [[Хачмас]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28859517|Алхасов, Запир Мухтарович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-13
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109484818|Корголиев, Корголи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-20
| ''[[:d:Q4099884|Burtunay]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4383426|Murad Umakhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-03
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19517955|Beibulat Musaev]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-08
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1999
| ''[[:d:Q136040760|Махач Мусаев]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q362499|Kuramagomed Kuramagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-21
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4203519|Magomed Isagadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-03
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Надирә Исаева]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-29
| ''[[:d:Q4518846|Янкала]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q18910355|Sapiyat Magomedova]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-11
| ''[[:d:Q4070311|Artlukh]]''
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62712787|Salman Dadaev]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-18
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065736|Мөхәммәт Давытов]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-26
| [[Михайловск (Ставрополь крае)]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2002
| ''[[:d:Q136196944|Арсен Муртазаев]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| ''[[:d:Q2000279|Akusha]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|Caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 2004
| ''[[:d:Q98123027|Kristina Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-19
| [[Эзбербаш]]
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q97315293|Далгатов, Далгат Курбаналиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-09
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q444940|Magomed Ibragimov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-18
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q561788|Mavlet Batirov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-12
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834066|Murad Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-24
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q348608|Adam Batirov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-13
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21395911|Ibrahim Saidau]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-09
| ''[[:d:Q4227424|Kokrek]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26959934|Magomed Nurbagandov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-09
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-10
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q578177|Albert Selimov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-05
| [[Каспийск]]
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q658462|Mansur Isaev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-23
| [[Кызылйорт]]
| ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9337247|Sirazhudin Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-10
| ''[[:d:Q1438410|Тләрата районы]]''
| ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q18280447|Eldar Eldarov]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-03
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| ''[[:d:Q11607585|катнаш көрәш сугышчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98768940|wrestling coach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23927336|самбочы]]''
| ''[[:d:Q134296548|Real American Freestyle]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50278013|Magomed Ankalaev]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-02
| ''[[:d:Q13667630|Teletl]]''
| ''[[:d:Q11607585|катнаш көрәш сугышчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16148663|Abdulrashid Sadulaev]]''
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-09
| ''[[:d:Q4506186|Tsurib]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002-09-01
| 2005-06-05
| ''[[:d:Q58350612|Oxana Pimenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2065769|University of Windsor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1514848|Саскачеван университеты]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-09
| 2005-06-01
| ''[[:d:Q87002171|Kamil Rabadanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90264954|Kizkhalum Khametova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-02
| ''[[:d:Q91719100|Sergey Manyshev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1986-09
| 1992-06
| ''[[:d:Q92247128|S M Bataev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 2010-01-06
| ''[[:d:Q95831334|Farid Orudzhev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102315639|Murad Shamilevich Omarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.dgu.ru Официальный сайт ДГУ]

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1931 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Махачкала]]
[[Төркем:Дагстан университетлары]]</text>
      <sha1>a3sguga56t0uec1pwnaayv12vun7z6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389491</id>
    <revision>
      <id>5958018</id>
      <parentid>5935716</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218185" sha1="5kt5qkyh2tj17h5dego1w9btegjhizu" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q400422|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q400422|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q400422|lang=en}}}}) — [[Сарытау өлкәсе]]нең административ үзәге [[Сарытау]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Сарытау шәһәренең иң өлкән югары уку йортларыннан берсе. [[1909 ел]]да Император [[Николай II]] исемендәге университет буларак нигезләнгән.&lt;br/&gt;
[[2010 ел]]да [[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]] статусы бирелгән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |title=Национальные исследовательские университеты |accessdate=2019-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190728195228/http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |archivedate=2019-07-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
Император Николай университетына Сарытау җәмәгатьчелегенең, хакимиятнең һәм премьер-министр [[Пётр Столыпин|П. А. Столыпинның]] зур тырышлыгы белән [[1909 ел]]ның 10 июнендә нигез салына. Тантаналы ачылу [[6 декабрь]]дә уза. Шул ук көнне университетның булачак корпуслары төзеләчәк урында таш салына. Аларны төзү өчен архитектор [[Карл Мюфке]] җәлеп ителә. Берничә ел эчендә ул тулы бер ансамбль төзүгә ирешә.

Сарытау университетының беренче ректоры — [[Василий Разумовский|Василий Иван улы Разумовский]]. Башта университет составында бер генә факультет — медицина факультеты булган. [[1917 ел]]да физика-математика, тарих-филология һәм юридик факультетлар ачыла. Тарих-филология факультеты деканы Семен Людвиг улы Франк була. Университетта П. К. Галлер эшли. Революциядән соң беренче елларда агрономия факультетында Николай Вавилов {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Николай Вавилов|Н. И. Вавилов|ru|Вавилов, Николай Иванович}} эшли.

[[1922 ел]]да агрономия факультеты мөстәкыйль авыл хуҗалыгы институты итеп үзгәртелә.

[[1923 ел]]ның октябрендә университетка [[Николай Чернышевский|Н. Г. Чернышевский]] исеме бирелә.

[[1930 ел]]да медицина факультеты аерым институт итеп үстерелә. [[1931 ел]]да Советлар төзелеше һәм хокук факультеты базасында Совет хокукы институты төзелә, ул Сарытау дәүләт хокук академиясенә нигез салучы була. Шул ук елны педагогика факультеты да аерым институтка әйләнә.

[[Бөек Ватан сугышы]] елларында Сарытауга [[Ленинград университеты]] эвакуацияләнә.

[[1970 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы|1941-1945 елларда]] һәлак булган университет хезмәткәрләренә һәм студентларына Мемориал ачыла.

[[1998 ел]]да [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] карары белән СДУ составына Сарытау һәм Балашов педагогика институтлары, радиоэлектроника көллияте һәм политехникум кертелгән.

2009—2014 елларда вуз территориясендә Изге Мефодий һәм Кирилл храмы торгызылган&lt;ref&gt;[http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov  Храм Святых равноапостольных Кирилла и Мефодия г. Саратова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209140527/http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov |date=2015-02-09 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2010 ел]]дан СДУ — Россиянең илкүләм тикшеренү университеты&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ стал национальным исследовательским университетом|author=|url=https://www.sgu.ru/node/51275|publisher=// СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/51275 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
СДУ структурасына 15 факультет (биология, география, геология, социология, механика-математика, чит телләр һәм лингводактика, компьютер фәннәре һәм мәгълүмат технологияләре, нано — һәм биомедицина технологияләре, психология, психологик-педагогик һәм махсус белем, физик, фәлсәфә, икътисад, юридик), 6 белем бирү институты (тарих һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты, өстәмә һөнәри белем бирү, сәнгать, физик тәрбия һәм спорт институты, филология һәм журналистика институты, химия) керә. [[Балашов]]тагы филиал — [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] филиаллары арасында Россиядә иң зурысы. Белем бирү һәм фәнни-тикшеренү процессын университетта 166 кафедра, шул исәптән 12 база кафедрасы тәэмин итә.

Университет составына шулай ук В. А. Артисевич исемендәге зона фәнни китапханәсе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ в годы кризиса университетской системы|author=|url=https://www.sgu.ru/node/23439|work=СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/23439 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;, Идел буе региональ яңа мәгълүмат технологияләре үзәге, исәпләү үзәге, нәшрият һәм типография керә.

Сарытау дәүләт университетында өзлексез әзерлек циклы тормышка ашырыла: югары уку йортына кадәрге әзерлек — урта һөнәри белем — югары һөнәри белем — югары уку йортыннан соңгы белем — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү.

СДУда 26 342 студент һәм 590 аспирант белем ала. Укыту 82 югары һөнәри белем, 21 урта һөнәри белем, 61 — аспирантура, 5 — докторантура, 28 — бакалавриат юнәлешләре һәм 13 — магистратура юнәлеше, 15 өстәмә һөнәри белем бирү программасы, 26 — һөнәри әзерлек юнәлеше буенча гамәлгә ашырыла.

СДУда 1 704 укытучы һәм фәнни хезмәткәр, шул исәптән 239 фәннәр докторы һәм 879 фәннәр кандидаты эшли. Университет профессорлары арасында — 8 РФ атказанган фән эшлеклесе, 1 РФА әгъза-корреспонденты. Университетта күп дистә еллар аспирантура һәм докторантура эшли. 37 фәнни белгечлек буенча 15 докторлык диссертациясе яклау советы гамәлдә.

== Фәнни журналлар ==
Университет «Известия вузов. Прикладная нелинейная динамика», «Электрохимическая энергетика», «Поволжский экологический журнал», «Современная герпетология», 9 юнәлеш буенча «Известия СГУ. Новая серия» фәнни журналлары нәшер ителә.

== Фотосурәтләр ==
&lt;gallery&gt;
Корпус №5, СГУ.jpg|V корпус (Әстерхан ур., 83)
Храм святых Мефодия и Кирилла вид на 1 корпус СГУ.jpg|Изге Мефодий һәм Кирилл храмы
&lt;/gallery&gt;

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q400422/p580:башлау,p108/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Владимир Арнольдов]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-12
| [[Сембер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077593|Andrey Sirotinin]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864
| [[Дятьково|Дәтково]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-17
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-15
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94535571|Alexis Vasilevich Babine]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866&lt;br/&gt;1866-03-22
| ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]''
| ''[[:d:Q4360215|institut d'histoire et de philologie de Saint-Pétersbourg]]''&lt;br/&gt;[[Kornell universitetı|Корнелл университеты]]
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930&lt;br/&gt;1930-05-10
| [[Сан-Франциско]]
|-
| 1917-12-01
| 1930-06-08
| ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-18
| [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]]
| ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21148498|Nikolaj Grigorʹevič Stadnickij]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Ижау]]
|-
| 1912
| 1926
| ''[[:d:Q4430865|Sergey Spasokukotsky]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-29
| [[Кострома]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1924
| 1931
| ''[[:d:Q4394909|Andrey Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-03
| ''[[:d:Q21670032|Kurovskoye]]''
| ''[[:d:Q3401716|Беренче Питырбур классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Вячеслав Заленский]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-08-21
| [[Чабаксар]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1974172|Nikolay Durnovo]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Сандармох]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3379459|Grigory Ilyinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-11&lt;br/&gt;1876-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1917
| 
| ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-01-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-10
| [[Лондон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21134905|Vladimir Chelintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-02-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-03
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359269|Reinhard Friedrich Hollmann]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-17
| [[Тарту]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-04
| [[Майнц]]
|-
| 1918
| 1921
| ''[[:d:Q4191592|Vladimir Zernov]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296216|Sergey Romanovitsj Mirotvortsev]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-16
| [[Серафимович (шәһәр)|Серафимович]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21149120|Скворцов, Владислав Иринархович]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-09-24
| 
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-16
| ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]''
| ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Иван Козьминых]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-28
| [[Алабуга]]
| ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 1918
| 1919-03
| ''[[:d:Q4089890|Sergey Boguslavsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q731283|Vladimir Vasilevich Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-21
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239027|Tatiana Krasnoselskaia]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1934
| 1941
| ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-12
| ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-11
| [[Бийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786127|Pavel Rykov]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-26
| [[Уссурийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28320464|Oganes Smbatovitsj Parsamov]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12172694|Щеглова Софія Олексіївна]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-18
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18238482|Давид, Рудольф Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Пабьянице|Пабьянитсе]]
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106967416|Міхаіл Паўлавіч Сакалоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-19
| [[Ржев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-18
| [[Одесса]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100646|Vladimir Bush]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4479389|Annenschule]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9177980|Borys Łapicki]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Тум|Томск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Луҗ]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068493|Solomon Katzenbogen]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-10
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q1482689|Киев милли икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-01
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122971881|Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Горваль]]
| ''[[:d:Q122971894|Кіеўскае камерцыйнае вучылішча]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55379167|Pedagogical Faculty of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421652|Aleksandr Skaftymov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-09-28
| [[Сарытау губернасы]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120572|Viktor Zhirmunsky]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1917
| 1922
| ''[[:d:Q983399|Ivan Privalov]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-30
| [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1504060|George Genrihovič Dinges]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-13
| ''[[:d:Q21843347|Tsvetochnoye]]''
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-18
| [[Колпашево]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3291047|Mariya Sergeyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-09
| [[Яңа Зыбков]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q191808|кәшиш]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q3920202|Iosif Voŭk-Lievanovič]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-25
| [[Лявонавка (Пухавицкий районы)|Лявонавка]]
| ''[[:d:Q54888309|Бабруйская гімназія]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-02
| [[Ырынбур]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27862944|Березов, Николай Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-05-11
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| [[Николай Трифонов]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-09
| [[Казан]]
|-
| 1917
| 1919
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1937
| 1940
| ''[[:d:Q21517365|Leonid Ignatievich Kazakevicz]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| 1935
| 1937
| ''[[:d:Q723638|Aleksandr Khinchin]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-07
| [[Кондрово]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-18
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Вахрушев|Георги Вахрушев]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-17
| [[Некрасовка (Гафури районы)|Некрасовка]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-06
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4332933|Yulian Oksman]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-17&lt;br/&gt;1894-12-30&lt;br/&gt;1895-01-11
| [[Вознесенск]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4061691|Mikhail Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-24&lt;br/&gt;1896-06-05
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q12130697|Музыкально-драматическое училище М. К. Лесневич-Носовой]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12098973|Гимназия В. П. Науменко]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56709687|Historisch-philosophische Fakultät der Kiewer Universität]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21102842|Irina Krasovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| ''[[:d:Q51004|Siversky]]''
|-
| 1941
| 1942
| ''[[:d:Q112536177|Moisey Altman]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-17
| [[Ула (агрошәһәрчек)|Ула]]
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399120|Nikolay Rubinshteyn]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-11
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q28598846|Ришелье гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25503534|Юлія Восіпаўна Бібіла]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-10
| [[Поразава]]
| ''[[:d:Q110820786|Ваўкавыская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110820787|Бабруйская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55393462|Факультэт грамадскіх навук БДУ]]''
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-09
| [[Минск]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Остроумов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-27
| [[Пенза]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909131|Русаков, Григорий Константинович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03
| ''[[:d:Q4076971|Baltsky Uyezd]]''
| 
| [[галим]]
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4180980|Boris Nikolsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-01
| [[Уфа губернасы]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5952053|Juan Planelles Ripoll]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-08
| [[Херес-де-ла-Фронтера]]
| ''[[:d:Q584919|University of Madrid]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-25
| [[Очамчира]]
|-
| 1935
| 
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155953|Гавриил Кириллович Хворостин]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-07-13
| [[Киев губернасы|Киев гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q370795|Labori Kalmanson]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-17
| [[Могилёв]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-10
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 1944
| 1946
| ''[[:d:Q4151773|Grigory Gukovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-19&lt;br/&gt;1902-05-01
| [[Одесса]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670553|Marija Nestorovna Bobrova]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-10
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65705081|Борис Константинович Фенюк]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-26
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1930&lt;br/&gt;1940&lt;br/&gt;1972
| 1936&lt;br/&gt;1962&lt;br/&gt;1983
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Страхов]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-06&lt;br/&gt;1905-09-19
| ''[[:d:Q21669475|Ильинское]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-20
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65200427|Кац Марк Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-12
| ''[[:d:Q4425605|Snitkiv]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Даниил Лучинин]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-10
| 
|-
| 1933&lt;br/&gt;1945&lt;br/&gt;1951
| 1944&lt;br/&gt;1951&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 1935
| 1978
| ''[[:d:Q950880|Viktor Wagner]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-04
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-15
| [[Брест]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4260430|Sergey Lekhnitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-22
| [[Кострома]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-10
| ''[[:d:Q2677944|Кырым өлкәсе]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670072|Валентин Григорьевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-09
| [[Виннипег]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1940
| 1946
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Соломон Стам]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-21
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 1944
| 1949
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106399|Zinaida Kiryashkina]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-10
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077709|Lidiya Barannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-16
| 
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-14
| [[Сарытау]]
|-
| 1949
| 1958
| ''[[:d:Q79330060|Константинов, Александр Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-07
| ''[[:d:Q21853254|Пронькино]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4094814|Vladimir Borukhovich]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-16
| ''[[:d:Q4145365|Horodok]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536079|Yakov Yavchunovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-10
| [[Сумы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87805863|Касаткіна Віра Іванівна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Сарытау]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19613975|Mara Borisova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489677|Шабалин, Владимир Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-13
| [[Сөмсә]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Александр Дерюгин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-22
| [[Алабуга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22246825|Emilia Kadkalova]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-16
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1955
| 
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q4138546|Gymnasium No1 (Saratov)]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223721|Boris Klimov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-09
| 
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Леонид Юрьевич Коссович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136352283|Vladimir Ryabukho]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126372588|Кащеев Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| [[Таганрог]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1995
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50213406|Алексей Чумаченко]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-24
| ''[[:d:Q4333621|Olenivka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q56307458|Andrej Arbuzov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-30
| [[Протвино]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1999-03-01
| 2019-01-20
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q92895697|Sergey M Zaytsev]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q42318428|Anton R. Kiselev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4915128|биомедик]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-05
| 
| ''[[:d:Q43771457|Alexey A. Koronovskii]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-01-01
| 
| ''[[:d:Q49468603|Anatoly Karavaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-10-01
| 2000-08-30
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2014-09-01&lt;br/&gt;2014-02-15
| 2014-09-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 2021-12-31
| ''[[:d:Q56849211|Thomas Penzel]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101381074|Philipps-Universitat Marburg Fachbereich Medizin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2008-09
| 
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57419530|Valentina Feodorova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-07-01
| 
| ''[[:d:Q58202493|Bogdan Parakhonskiy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993
| 
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-01
| 
| ''[[:d:Q59277278|Ilya Garber]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59305632|Maxim S. Arkhangelsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-06
| 
| ''[[:d:Q59830342|Mikhail Lavrentyev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-03-24
| 
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-16
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-01-01&lt;br/&gt;2008-01-01
| 2015-01-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q62056693|Nikita Navolokin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 2019-04-01
| 
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-12
| 
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-04-01
| 
| ''[[:d:Q81028170|Olga I Moskalenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84523196|Alexey A Serdobintsev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-14
| 
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86088416|Alena Sergeeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022-12
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-02-01
| 
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2022-02-01
| 2018
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3359833|Burgundy - Franche-Comté University Group]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 
| ''[[:d:Q87265388|Sergei L Shmakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-04
| 
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2012
| 2020&lt;br/&gt;2015
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 2022-06-30
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89602296|Viktoriya Skazkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-07
| 2017-01-07
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q90371483|Polina Demina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90420471|Anastasiya E Runnova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05&lt;br/&gt;2016-09
| 2018-04
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-04
| 
| ''[[:d:Q91058012|Elena Rybalova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-04-15
| 
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92714537|Tatiana Vadivasova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09
| 
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01-24
| 
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-09
| 
| ''[[:d:Q94556491|Alexandra I Danchuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-07-01
| 
| ''[[:d:Q98211725|Alexey V Ermakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-04-02
| 
| ''[[:d:Q100737172|Aleš Lapanje]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1989-01
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136216142|Владимир Леонидович Патрушев]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q400422/p580:башлау,p69/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61182255|Павел Александрович Аргунов]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-09-05
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-11
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4349599|Konstantin Sergeevich Pervukhin]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-05
| ''[[:d:Q20036050|Babje]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| [[Тверь]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q25490385|Rikhard Solomonivich Shul'ts]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-06-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182949|head of laboratory]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-09
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16437297|Мұстафа Көкебаев]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q2736647|Bokey Orda District]]''
| ''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Чимкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1961090|Alexander Bakulev]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-11-25
| [[Бакули]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21099304|Nikolay Vasilevitsj Kasatkin]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1918
| ''[[:d:Q16712631|Сямён Маркавіч Фрыд]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-02
| [[Смилавичы]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-16
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4124735|Miron Efimovitsj Volskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Брест]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Бишкәк]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186065|Vladimir Zamyatnin]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-03
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12160133|Татаринов Євген Олександрович]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-02
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Милли тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-10
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4361766|Anna Petryaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-19
| ''[[:d:Q13648315|Kallivere]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-15
| [[Смоленск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4482070|Aleksey Fedortsov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20508895|روبن پارونیان]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-14
| [[Ереван]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092337|Vladimir Voskresensky]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Рига]]
| [[галим]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21152633|Уладзімір Ксенафонтавіч Сяменчанка]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57043319|Dmitry Ramzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-05
| [[Сарытау өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139585954|Əbdül Xalıq Cəfərov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-18
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4255943|Mark Samoeilovitsj Lebedinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12154291|Nikolay Nikolaevich Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Тамбов]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q21505741|Elena Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-09
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q60029608|Daniil Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-13
| [[Рассказово]]
| ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q92703501|balneotherapist]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263917|Republican Scientific and Practical Center of Neurology and Neurosurgery]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082709|Belarusian Medical Academy of Postgraduate Education]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-23
| [[Минск]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-28
| ''[[:d:Q4200647|Inhulets]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Себер дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4376869|Nikolai Preypich]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-27
| [[Резекне]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6824851|metrologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1968265|Bureau of Weights and Measures]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1924
| [[Николай Сиротинин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56355836|Kyiv State Medical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-04
| [[Киев]]
|-
| 
| 1919
| [[Гавриил Непряхин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99667793|Радищев, Вячеслав Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-11
| [[Хвалынск|Хвалын]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-25
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4408124|Yuri S. Sapozhnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Петровск өязе|Питрау өязе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12097068|Oleksiy Horodetskyi]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-30
| [[Самар өлкәсе]]
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-09
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12860201|Hajkaz Kostanian]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q619504|Profintern]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068206|Калмановский, Соломон Моисеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-15
| [[Могилёв]]
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q106626616|Иван Фёдорович Вавилов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-18
| ''[[:d:Q4275466|Makarovo]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''
| ''[[:d:Q30257656|Crimean Agrotechnological University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Акмәсҗит]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142878|Потоцький Іван Іванович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-10
| [[Лопатино районы]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Милли тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41573953|Lev Nikolajevič Maškillejson]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-22
| [[Түбән Новгород]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48747576|Шефер, Давид Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48953844|Степанов, Павел Дмитриевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-27
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123038887|Гуревич, Григорий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-06
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
| 
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251782|Ekaterina Nikolaevna Kuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-07
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133016|Agnessa Mikhailovna Hamburg]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104034015|forensic pathologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-19
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4139969|Oleg Glozman]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-25
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3144914|гематолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-27
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170501|Andreas Dulson]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-27
| ''[[:d:Q28667638|Краснополье]]''
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-15
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1923
| 1928
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103031|Герасимов, Сергей Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-07
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190241|Медвєдєва Наталія Борисівна]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q56368208|Інститут клінічної фізіології АН УРСР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97382373|Институт экспериментальной биологии и патологии]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074615|Institute of plant protection of the National Academy of Agricultural Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074617|I. I. Schmalhausen Institute of Zoology]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190172|Nikolay Borisovitsj Zeyder]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-29
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146732|Pyotr Tarasov]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-10-21
| [[Маркс (шәһәр)]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-08
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q62713894|Кузнецов, Евграф Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909110|Microbe]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122931891|Вера Паўлаўна Нікольская]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-12
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q4176781|Tikhon Yeroshevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-26
| [[Самар губернасы]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-22
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686154|Mikhail Zhestev]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-19
| ''[[:d:Q638592|Krāslava]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988965|Рыбалкина, Александра Васильевна]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-23
| [[Калининск]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Александр Трофимов]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-07
| [[Кушниково|Кушник]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38373723|Nikolai Pravorotov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-26
| ''[[:d:Q18798710|Rasskazan]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495296|Зелепукин, Пётр Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Аткар өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-09-22
| ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q96036530|health activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1926
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4272271|Eva Lyusternik]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-17
| ''[[:d:Q4445436|Sudylkiv]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q4338112|Dmitry Osnovin]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-06
| ''[[:d:Q18802873|Сулак]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-19
| ''[[:d:Q160139|Mauthausen concentration camp]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4506338|Nikolai Tsyganov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-11
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| [[шагыйрь]]
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-23
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4515999|Ivan Savvitsj Tsjimboerg]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-27
| [[Евличы]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q140259|list of rectors of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60713775|Варонежскі зоаветэрынарны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31953290|Institut d'histoire du parti communiste de Biélorussie]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15783544|Anna Vladimirovna Nikulina]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-22
| [[Черкесск]]
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''&lt;br/&gt;[[майор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17615512|Ilya Kibel]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-06
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48508555|Semyon Belozyorov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-06
| ''[[:d:Q853173|Kalachinsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4210651|Sanji Kalyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-02
| ''[[:d:Q4503002|Tsagan-Nur]]''
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4495174|Halmg ünn]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-18
| [[Элиста]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q120279389|Зицер, Емельян Ушерович]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227787|Pyotr Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-03
| ''[[:d:Q541541|Staroshcherbinovskaya]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-28
| [[Вологда]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92382321|Денисова анна Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Бәләбәй]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Белорет]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136211070|Yuri Korovin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| ''[[:d:Q60319113|radio technician]]''
| ''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112960362|NNPO Frunze]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| 1923
| 1930
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18640589|Vladimir Frontasev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-03-03
| ''[[:d:Q4213297|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835202|Петров, Георгий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-21
| [[Балашау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97007164|Adrian Makedonov]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-09&lt;br/&gt;1909-05-22
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28839228|Измаил Ибрагимович Енгуразов]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4408415|Саратовнефтегаз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835678|Nina Dmitrievna Sindeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908069|Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162433|Andrej Borisovič Ditmar]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-27
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17427713|Utash Ochirov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06
| ''[[:d:Q14558268|Икицохуровский улус]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| [[Элиста]]
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q19916166|Andrei Andreevich Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-13&lt;br/&gt;1911-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131783478|Шнейдмюллер, Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-12
| [[Кириллов (шәһәр)|Кириллов]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-25
| [[Магнитогорск]]
|-
| 1927
| 1930
| ''[[:d:Q893804|Boris Gnedenko]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-01
| [[Сембер]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4196595|Иваново дәүләт политехника университетының текстиль институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4207572|Nikolay Kazakov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4109177|Verkhopenye]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-02
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4528397|Vasiliy Filippovitsj Sjtsjadin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-28
| ''[[:d:Q3916266|Rudnya, Volgograd Oblast]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-05
| [[Балашау]]
|-
| 1930
| 1933
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201581|N.N. Krasovskii Institute of Mathematics and Mechanics of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12578468|Irdan Nigmetovitsj Azerbaev]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-12
| ''[[:d:Q2736676|Zhanybek District]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077401|Dordzhi Antonovich Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4064549|Amur-Sanan]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4210236|Kalmyk Scientific Center of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997&lt;br/&gt;1996
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85990704|Гончаренко, Николай Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-26
| ''[[:d:Q962476|Kompaniivka Raion]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-05
| [[Луганск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134236483|Nikolay Petrovich Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| 
| 1941
| [[Варвара Яхимович]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-12-17
| [[Варшава]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16655682|Institute of Geology Ufa Scientific Center]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-19
| [[Уфа]]
|-
| 1933
| 1937
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| [[математик]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 1941
| ''[[:d:Q15076864|Aleksandr Soljanov]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-29
| ''[[:d:Q18792586|Nikolskoye]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-18
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244958|Vladimir Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-30
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q337449|Халыкара фән тарихы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054898|Anatoly Abramov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-05
| ''[[:d:Q4217882|Kachalinskaya]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-17
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4351430|Yury Perlin]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-17
| [[Кирсанов]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146913|Ion Creangă Pedagogical State University]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-10
| [[Кишинёв]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78196897|Gennady Al. Samoilov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-07
| ''[[:d:Q18766377|Баскатовка]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134606401|Rudolf Koch]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-20
| [[Стәрлетамак]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12124242|Молодчиков Олександр Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-17
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201535|Institute of the History of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-11
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15617467|Trifon Grigorevitsj Mazoer]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-24
| ''[[:d:Q4404042|Savyntsi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]]
|-
| 
| 1941
| [[Василий Прокаев]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-01
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-24
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111820256|Сенченко Геннадий Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-05
| [[Украин Совет Социалистик Республикасы|Украина Совет Социалистик Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4119461|Zlinka]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-17
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128984729|Vladimir Aksyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-01
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-10
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q109613994|Remzi Burnas]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| ''[[:d:Q4259761|Lisnosillia]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| [[Хакколабад|Хәккульабад]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115172964|Васіль Васільевіч Грынін]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4072056|Atemar]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400066|Valentin Rumyantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| ''[[:d:Q19639177|Novoskatovka]]''
| [[инженер]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 1940s
| 1946
| ''[[:d:Q16495874|Solomon Adlivankin]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-29
| [[Минск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4076509|Balashov branch of Saratov State University]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-14
| [[Пермь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358745|Vladislav Stanislavovitsj Visjemirskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-05
| [[Красноармейск (Сарытау өлкәсе)|Красноармейск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-05
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485227|Курантов, Александр Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-26
| 
| 
| ''[[:d:Q21637489|All-Russian Scientific Research Institute of Records Management and Archival]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4439519|Venedikt Timofeevitsj Stantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-22
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-11
| [[Екатеринбург]]
|-
| 1941
| 1943
| ''[[:d:Q15065381|Lazar Matveevich Gluskin]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-10
| [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4166093|Донбасс дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-15
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919295|Y. N. Chumakov]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-10
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-06
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138266418|Сыноров, Владимир Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-22
| ''[[:d:Q4287375|Medvedevo]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-26
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150229|Serafima Gromova]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-14
| ''[[:d:Q19827000|Orlovka, Talovsky District, Voronezh Oblast]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-16
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12113426|Aleksandr Sergeevitsj Kosmodamianskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-24
| ''[[:d:Q21342927|Ревны]]''
| [[Каты җисем физикасы|каты матдә физикасы]]
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12141456|Nikolay Petrovitsj Podoljan]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-24
| [[Каманича]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-21
| [[Киев]]
|-
| 
| 1947
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109356722|Лернер, Борис Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-17
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296599|Φιόντορ Μίτενκοφ]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-25
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845042|OKBM Afrikantov]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-09
| [[Түбән Новгород]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13033623|Яўген Бараноўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-09
| [[Минск өлкәсе]]
| [[математик]]
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152223|V. V. Gura]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-01
| [[Николаевск (Волгоград өлкәсе)|Николаевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-17
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695324|Решетов, Владимир Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-16
| ''[[:d:Q4061836|Alekseyevka]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60837342|Мямлин, Анатолий Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78149090|Vsevolod M. Kuritsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-05
| [[Воронеж]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4267920|Lugansk National Agrarian University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4410118|Lazar' Matveevich Sverdlov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21534149|Aleksandr Shamaro]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4076477|Boris Balashov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-07
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q165029|иликтер мантүре]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1475726|филателист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4452411|Aleksandr Tatarintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-01
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-24
| [[Глазов]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q112988814|Плющев, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-19
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q4395256|L. I. Rovnin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-02
| [[Тирмез]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-29
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4475074|Pyotr Ulyanov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-03
| [[Татищево районы]]
| [[математик]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502210|Dmitry Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-06
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909413|Vitaly Tanasiychuk]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21096687|Leonid Konstantinovich Dolgopolov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-21
| [[Владикавказ]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q51669508|Леонид Михайлович Тимонин]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-07
| [[Яңа Борас районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-14
| [[Сарыкылыч]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136008721|Vladimir Nikolaevich Andrianov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-06
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1947
| 1951
| ''[[:d:Q553209|Alexei Kostrikin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-12
| ''[[:d:Q24324583|Bolshoy Morets]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Юрий Давыдов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-31&lt;br/&gt;1929-08-31
| [[Каманича]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142090|Поликарпов, Геннадий Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-16
| ''[[:d:Q13640249|Олы Глушица]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q7263671|A.O. Kovalevsky Institute of Biology of the Southern Seas]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-11
| [[Акъяр]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15699466|Anatoly Yevstushenko]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-10
| ''[[:d:Q2991922|Petropavlivka Raion]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-12
| [[Фролово]]
|-
| 1945
| 1950
| ''[[:d:Q21392959|Leonid Sergeevich Glikman]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27808149|paleoichthyologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61376280|Valentyna Palamarchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-11-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17287372|Yury Sklyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-27
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| [[Әстерхан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1949
| 1954
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| 
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201670|Institute of Applied Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 1951
| 1956
| ''[[:d:Q97571149|Алкснэ Арнольд Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-21
| [[Кривой Рог]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q464975|Lev Petrovich Pitaevskii]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-23
| [[Роверето]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152674|Vladimir Gusev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-19
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-29
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162575|Adolf Borisovitsj Dichtjar]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-11
| [[Наро-Фоминск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51480343|Evgeny E. Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-09
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q333705|Технион]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327095|Александрова, Вера Александровна]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-01
| 
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4142593|Mark Golubchik]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-06
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-25
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2643990|Aleksej Shestoperov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q18278430|Сцепинский Юрий Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21130712|Valentina Yarskaya-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-15
| [[Екатеринбург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-13
| 
|-
| 
| 1957
| [[Вил Байбурин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Ырынбур]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85136934|Yuriy Karogodin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-14
| [[Харьков]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140035133|Nina Marushina]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q108888630|Мәскәү драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24009980|Dmitry Lunkov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-04
| 
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q109493325|Gennady Yakovlev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-10
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139558393|Vyacheslav Alexandrovich Begutchev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25504180|meliorator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4402412|Viktor Ryabov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-22
| ''[[:d:Q18804723|Усинское]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4507250|Aleksandr Chaplik]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-25
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107881|Perederiy Valentyna Ivanivna]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-17
| [[Тикси]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4706362|Інстытут геаграфіі НАН Украіны]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-13
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-25
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q106580342|Faculty of Radioengineering and Electronics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319797|Serafima Nikitina]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-01
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-02
| 
|-
| 
| 1960
| ''[[:d:Q4945319|Boris M. Schein]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| [[Мәскәү]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1193547|Tulane University of Louisiana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1070333|Арканзас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-10-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12107850|Калоєров Стефан Олексійович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-07
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15849439|Dmitry Trubetskov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-14&lt;br/&gt;1938-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56060736|Nikolay Tikhonov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-28
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q52847968|Academician V.P.Makeyev State Rocket Centre (Russia)]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4114109|Yefim Vodonos]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-01
| ''[[:d:Q219836|Звеныһородка]]''
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q1270949|Radishchev Art Museum]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4149868|Anatoly Grishin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225961|Mikhail Kogalovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-09
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12108968|Станіслаў Касьперскі]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Новочеркасск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114646507|Морозова, Алла Леонтьевна]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4176386|Mikhail Yerin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-29
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-09
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4537302|G. V. Âkuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-06
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-14
| ''[[:d:Q4279163|Malyy Uzen]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q260368|B.I. Stepanov Institute of Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-19
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259208|Yury Lepyokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-23
| ''[[:d:Q3623602|Dergachi, Saratov Oblast]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-16
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q55164793|Boris G. Mirkin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-05
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q375606|Биркбек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15060700|Gennadiy Petrovitsj Jarovoy]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-19
| ''[[:d:Q4126272|Voskresenskoye, Saratov Oblast]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-17
| 
|-
| 
| 
| [[Анатолий Герчиков]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-29
| [[Самар]]
| [[галим]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829606|Vadim Semënovič Aniŝenko]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97496745|Посадский, Виктор Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-14
| [[Мичуринск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102257083|Vitaly Arestov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-16
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4529010|Mikhail Shchetinin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-17
| ''[[:d:Q4326583|Novy Biryuzyak]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-10
| ''[[:d:Q4453843|Tekos]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1967
| ''[[:d:Q4513038|Pyotr Cherkasov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q85995437|Мартазінова Вазіра Файзулівна]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12164165|Ukrainian Hydrometeorological Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4370913|Mikhail Poluboyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-15
| ''[[:d:Q4277331|Malaya Serdoba]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405034|Viktor Sazonov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-20
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480917|Boris Falikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-24
| [[Холмск]]
| ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-21
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01
| [[Дубна]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865436|Александр Николаевич Сальников]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-05
| [[Аткар]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695018|Васильчук, Николай Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-19
| [[Орхава]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103794687|Полдников, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-18
| ''[[:d:Q47045423|Рыбное]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110041211|Nikolaj Petrovič Mašovec]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-06
| [[Слабутски|Слободской]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112552491|Sergej Grigor‘jevič Borovikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124362692|Stepan Dadayan]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-24
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4801547|Artsakh University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199587|Sergey Ilyin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-18
| [[Сарытау]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786153|Dzhuchi Tugan-Baranovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-06
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-05
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Леонид Юрьевич Коссович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q51670785|Пётр Николаевич Харченко]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-08
| [[Кирсаново (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59101634|Rafik Grigorjan]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-20
| [[Била Церква|Била-Серква]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98227867|Aleksandr Lazarevich Paradiz]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-01
| ''[[:d:Q13643099|Yasnaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1973
| ''[[:d:Q113588435|Natalia Sergeyevna Gurina]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-04
| [[Ртищево]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089633|Sergey Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-23
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q9149093|альпинист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173505|Վերա Եվուշկինա]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-18
| [[Сарытау]]
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137018832|Александр Владимирович Базаев]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-21
| ''[[:d:Q3266276|Vyezdnoye]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-01
| ''[[:d:Q905459|Ardatov]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255592|Oleg Shommer]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-11
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127448523|Iosipenko Alexander Daniilovich]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-08
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6957626|Nadezhda Roshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-30
| ''[[:d:Q4439754|Staraia Porubiojka]]''
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17674866|Dmitry Mustafin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010706|Lyudmila Kornilova]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-16
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4371934|Aleksandr Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-13
| [[Аткар]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4446588|Sergey Surovov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-31
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091830|Буренин, Александр Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-28
| ''[[:d:Q3642634|Borisoglebsky Urban Okrug]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4155552|Roman Dbar]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-14
| [[Пицунда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22665614|Noerali Nazarovitsj Salichov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-28
| [[Күлаб]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2669434|Russian-Tajik Slavonic University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714281|Кузьмин, Иван Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-15
| ''[[:d:Q18773556|Гривки (Екатериновкан кӀошт)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16673925|Sergey Malykh]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-25
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4382933|Л. Г. Щукина исемендәге РМА Психология институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96244700|Sergey Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-31
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975
| 1980
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q60852327|Правительство Саратовской области]]''
| 
| 
|-
| 1977-09
| 1979-09
| ''[[:d:Q96101212|David Tarkhnishvili]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|эволюционист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109958058|population geneticist]]''
| ''[[:d:Q2324420|Ilia State University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072646|Mikhail Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4199081|Ikryanoye]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138608|Վալենտինա Գինդլեր]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-24
| [[Балашау]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15086712|Dmitry Prokudin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95920193|Vladislav Vinogradov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-16
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117001250|Sergey Shanin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-04
| [[Липецк]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96733063|Vostokovedenie i Afrikanistika]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832405|Elena Rostislavovna I︠A︡rskai︠a︡-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-28
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4721311|Alexey Chernyshov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714160|Алёшина, Марина Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-26
| [[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 1983-09-01
| 1988-08-28
| ''[[:d:Q59204851|Iren E Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-14
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17675145|Igor Meglinski]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-03
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1201513|Отаго университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19715616|Sevinc Hüseynova]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-28
| [[Славьянка (Гәдәбәй)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4214272|Sergey Karasyov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4483565|Physical technical lyceum 1, Saratov]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25390523|Konstantin Andreyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-28
| [[Аткар]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90156601|Roman Chuychenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-20
| [[Моздок|Мәздәк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829518|Igor Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4480803|MSU Faculty of Political Science]]''
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1996-06-30
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1992
| 1997
| ''[[:d:Q18404879|Flawian Mitrofanov]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q91187063|Eastern Orthodox monk]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18618519|Andrew Kozenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-15
| [[Малгобәк|Малгобек]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q18340732|Meduza]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7453997|Sergey Khovanskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154701|Elizaveta Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-15
| [[Сарытау]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669657|Marta Antonicheva]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-08
| [[Бакы]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19910770|Ekaterina Melnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6968045|Natalia Lobova]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-03
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q138380731|Yuri Kasimtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-17
| ''[[:d:Q4199413|Ilovatka]]''
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|stand-up comedian]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17605618|Kira Stepanova]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108318274|Iuliia Shishova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-30
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q134704045|Sergey Pozharnik]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Сарытау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 1981-09
| 1986-07
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2015-09-01
| ''[[:d:Q27500536|Alexey S. Sazhnev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1978
| 1987
| ''[[:d:Q37367969|Igor Jouline]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1150105|Теннесси университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6669083|Loma Linda University School of Medicine]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| 
| 
|-
| 1992-10-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-11-05&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q41045886|Olga V. Sosnovtseva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1994
| ''[[:d:Q41549838|Victor Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1990
| ''[[:d:Q41862801|Alexandre Chigaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1190812|University of New Mexico]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| 
| 
|-
| 1967-09-01
| 1972-06-30
| ''[[:d:Q42239051|Igor Nefedov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q300980|Aalto University]]''
| 
| 
|-
| 1999-06
| 2004-06
| ''[[:d:Q43260346|Arthur Kopylov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263711|Research Institute of General Pathology and Pathophysiology, the Russian Academy of Medical Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201434|Institute of Cell Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1982-05-31
| ''[[:d:Q43771441|Vladimir Ponomarenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 1995
| ''[[:d:Q46665553|Marina Chernyshova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2010-09-10&lt;br/&gt;2006-06-30
| ''[[:d:Q51235817|Sergey V Astakhov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1993-10-01&lt;br/&gt;1988-06-01
| 1997-10-01&lt;br/&gt;1993-06-01
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q262854|Ләнкәстер үнивирситите]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2009-09-01
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q55154167|Dmitry A. Zimnyakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 2008&lt;br/&gt;2005
| ''[[:d:Q56568598|Irina Khromova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3179598|Public University of Navarre]]''
| 
| 
|-
| 1999-09
| 2004-06
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-04
| ''[[:d:Q57451126|Artur Prilepsky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1993-06-30
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1984-05-31
| ''[[:d:Q58924667|Konstantin Grankin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1983
| 1991
| ''[[:d:Q59689736|Oleg Ermakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2001
| 2006
| ''[[:d:Q59702846|Svetlana S Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 2004-07-01
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-07-20&lt;br/&gt;1987-10-20&lt;br/&gt;1978-09-01
| 2001-03-30&lt;br/&gt;1990-10-20&lt;br/&gt;1983-06-20
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2009-07-01
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-06-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1975
| ''[[:d:Q61831060|Alexander N Yakunin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62610244|Alexander Balanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012-03-01
| 
| ''[[:d:Q62731164|Svetlana Klimova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2003-09
| 2008-06
| ''[[:d:Q63770987|Varvara Kozyreva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5020439|California Department of Public Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115376|Көнбатыш Вирҗиния үнивирситите]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2004-06-30
| ''[[:d:Q63889394|Irina V Kabakova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1145731|University of Technology Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1002486|AMOLF]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5140130|Codeforces]]''
| 
| 
|-
| 1976-09-01
| 1981-08-30
| ''[[:d:Q71623909|Alexey Aksinenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263216|Institute of Physiologically Active Compounds]]''
| 
| 
|-
| 1970-10-01&lt;br/&gt;1965-09-01
| 1973-10-01&lt;br/&gt;1970-07-20
| ''[[:d:Q72142829|Marina V. Frontasyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| 
| 
|-
| 1991-08-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-01-18&lt;br/&gt;1991-07-01
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1970
| 1975
| ''[[:d:Q74409202|Victor F. Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-04
| 2012-10-04
| ''[[:d:Q77193420|Vladimir Salmin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Себер федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1973-09-01
| 1978-06-01
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1981
| 1987
| ''[[:d:Q79925793|Svetlana Belova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52842944|Saratov Research Institute of Traumatology and Orthopedics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q80814769|Lilia Petrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2000-09-01
| 2008-11-14&lt;br/&gt;2005-07-31
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q83423231|Julia Skibina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1995-08
| 2000-06
| ''[[:d:Q83579666|Yulia A Getmanenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q793867|Скриппс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864855|Җорҗия технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-01
| ''[[:d:Q84766226|Denis V Fateev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2010-09-01
| 2019-09-01&lt;br/&gt;2015-07-08
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2010
| 2010-07-03&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2003
| 2008
| ''[[:d:Q85886768|Porshakov Aleksandr Porshakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990-10-10&lt;br/&gt;1982-09-01
| 1993-10-10&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86774060|Denis Utkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 1994-09-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1997-12-31&lt;br/&gt;1988-06-20
| ''[[:d:Q86788269|Svetlana Rogacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2016&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1974-09-01
| 1979-07-01
| ''[[:d:Q87315135|Alexander Fainleib]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011
| 2014
| ''[[:d:Q87412554|Alexey M Tsikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87675672|Anastassia N. Alexandrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| 
| 
|-
| 2009-09
| 2014-06
| ''[[:d:Q87702937|Mariia Saveleva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013&lt;br/&gt;2008
| 2013
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1357517|Оулу университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87927854|Maria Kupryashina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-06
| 2018-12
| ''[[:d:Q87948559|Maxim A Kurochkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q87978278|Alexander V Cherkasov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2006-09-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2016-07-31&lt;br/&gt;2009-12-31&lt;br/&gt;2006-07-31
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2017-06-01
| ''[[:d:Q88164483|Anatoly A Abalymov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2015&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1994-06-30
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q89267689|Stella Yevstigneyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89387895|Anton Krynkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q823917|Шеффилд университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89443344|Andrey Grachev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012-09-01&lt;br/&gt;2007-09-01
| 2016-10-01&lt;br/&gt;2012-06-23
| ''[[:d:Q89443346|Dmitry Mitin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2007-05-30
| ''[[:d:Q89631718|Popyhova Era]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1969-09-01
| 1974-07-01
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-08-31
| ''[[:d:Q89953195|Elena Pitsik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89953197|Vadim Grubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q90225106|I B Zakharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09&lt;br/&gt;2018-09
| 2018-06&lt;br/&gt;2020-06
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-07-01
| ''[[:d:Q90773658|Roman A Verkhovskii]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013
| 2017
| ''[[:d:Q90913190|Ekaterina Zinchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q91798503|Elena S Yurina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263208|Institute of Solution Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2002-06-01
| ''[[:d:Q92067591|Ekaterina Y Shurkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1474100|Old Dominion University]]''&lt;br/&gt;[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2018-09-01
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-06-29
| ''[[:d:Q92911748|Boris Latosh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12586769|Institute for Basic Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1161297|Сассекс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 1985-09
| 1990-06
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1998-09
| 2003-06
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2000-06-08
| ''[[:d:Q93042332|Danila Prikazchikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1737734|University of Keele]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1971-06-11
| 
| ''[[:d:Q93190188|Boris D Zaitsev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2002-09-01
| 2011-02-17&lt;br/&gt;2007-06-14
| ''[[:d:Q94481042|Nataliya Stankevich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q95561338|Elena L Kossovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 1999-06
| ''[[:d:Q95989196|N Y Rusetskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2009
| 2015
| ''[[:d:Q96197503|Eugene A Sheck]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96824806|Yulia Filip'echeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2009
| ''[[:d:Q98158372|Alina Ryabova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102288211|Vasilii' A. Fortunatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102289388|Valentin S. Trokhimenko]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291179|Vladimir S. Garvatsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291182|Vladimir T. Kulik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1964
| 1969
| ''[[:d:Q102292970|Vladimir Abramovich Strauss]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301162|Vladislav Fedorovich Emel'yanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301328|Iosif Yakovlevich Chernyavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102304277|Georgii Petrovich Boev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307393|Sergey Yurievich Graf]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307394|Olga Evgenievna Baranova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307395|Alexander Anatolievich Golubev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307396|Victor Vadimovich Grigoriev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307397|Denis Leonidovich Stupin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311540|Anton Sergeevich Galaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311541|Mark Volfovich Losik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102317375|Anna L. Libih (Libikh)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347653|Sergey Buterin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347655|Mikhail Ignatiev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347656|Konstantin Kravchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347659|Pavel Kudishin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347660|Yulja Kuryshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347661|Dmitry Lukomskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347664|Oleg Gorbunov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347667|Dmitry Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102360669|Evgenii N. Roiz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370910|Vladislav Bronislavovich Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370913|Albert Vladimirovich Gohman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370920|Yurii Ivanovich Ermakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370925|Viacheslav Nikolaevich Salii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371035|Valerii Aftahovich Yumaguzhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371039|Viktor Vladimirovich Rozen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371042|Oleg Vladimirovich Shimel'fenig]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371045|A. S. Udalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383195|Mark A. Spivak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383196|Yurii E. Penzov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383227|Samuil A. Kaganov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383228|I. S. Tarasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383597|Natal'ya Fyodorovna Ržehina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383600|S. M. Čašečnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383604|Nikolai' Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384671|Georgiĭ I. Žotikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384672|David Efimovich Chernyĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385555|F. Kagan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385557|A. Peršin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386459|A. F. Ravič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386465|Vladislav L. Arkhangelʹskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386469|E. V. Pavlovskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386472|A. I. Raben]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387377|M. B. Dikhtyar']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387381|Sergei' D. Orlov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387384|Sergei' A. Liber]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102393765|Alexander Vasil'ev]]''
| 
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399594|Anastasia Vladimirovna Zharkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399600|Svetlana Gennadievna Kurnosova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399601|Andrei Vladimirovich Filkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399602|Mikhail Borisovich Abrosimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399820|Mikhail Aleksandrovich Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399821|Mikhail Matveevich Katz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399822|Aleksandra Valerievna Kireeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399824|Aleksandr Alekseevich Dolgov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102400005|Igor Ivanovich Melnik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403052|Sergey Valentinovich Bykov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403626|Ol'ga Valentinovna Okhlupina]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102406553|Galina Kamyshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102435250|Iraida Frolova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001398|Pavel Gumenyuk]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001407|Alexander Kuznetsov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001420|Svetlana Romanova]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 1989
| 1994
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q107500913|Artur Davoyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1966-04
| 2013-12
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123585517|Mikhail Krasnov]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136087475|Taisiia Ivanovna Lukiantseva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Әдәбият ==
* [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/444.htm Саратовский государственный университет им. Н. Г. Чернышевского] // [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/Universytety_narkompros.html Университеты и научные учреждения] / Ред. коллегия: Р. И. Белкин, Г. И. Бройдо, [[Хаҗи Габидуллин|Х. З. Габидуллин]] и др.; Наркомпрос РСФСР. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.; Л.: Объединённое научно-техническое издательство, 1935. — VIII, 585 с.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]
{{Россия классик университетлары ассоциациясе}}

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1909 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Сарытау дәүләт университеты]]</text>
      <sha1>5kt5qkyh2tj17h5dego1w9btegjhizu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389566</id>
    <revision>
      <id>5958001</id>
      <parentid>5907162</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T19:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25297" sha1="25246u4yj69v04kecvhk8jkihpt8wts" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q4325459|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4325459|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4325459|lang=en}}}}) — [[Новосибирск]] шәһәрендә урнашкан югары уку йорты.

Университет эшләгән елларда агросәнәгать комплексы предприятиеләре өчен 55 меңнән артык белгеч әзерләнгән. Уку йорты шул ук арада Көнбатыш Себернең [[Новосибирск өлкәсе|Новосибирск]] һәм [[Тум өлкәсе|Томск]] өлкәләренең зур фәнни-мәгариф үзәге булып тора. 

== Тарих ==
[[Файл:2cxema.jpg|сулда|мини|250x250пкс|Студентлары континенты турында мәгълүмат]]
1936 елның 11 сентябрендә Новосибирск авыл хуҗалыгы институты беренче студентлар өчен ишекләр ача. Моңа кадәр бер ел элек, 1935 елның 14 ноябрендә, ССРБ игенчелек халык комиссарлары боерыгына кул куела, аның нигезендә Новосибирскта ике факультетлы: агрономия һәм зоотехник факультетлары булган авыл хуҗалыгы институты оештырылырга тиеш була.

Дәресләр башланганчы профессорлар, доцентлар, ассистентлардан торган укытучылар составы сайлана, 6 кафедра оештырыла. 1941 елда белгечләрнең беренче чыгарылышы була: 45 агроном һәм 34 зоотехника өлкәсендәге белгечләр чыга. 1944 елда, хәрби вакытның бөтен кыенлыкларына карамастан, механикалаштыру факультеты ачыла. 1945 елда читтән торып уку бүлеге ачыла, 9 елдан соң әлеге бүлек читтән торып уку факультетына әверелә, ә 1992 елда квалификацияне күтәрү факультеты белән бергә читтән торып белем алу һәм квалификация күтәрү институты буларак үзгәрә. 1960 елда икътисад факультеты ачылышы белән билгеләп үтелә, ә 1962 елда агрономия факультетыннан үсемлекләрне саклау факультеты аерылып чыга. 1979 елда ветеринария табибларын әзерләү башлана.

1982 елда [[Кемерово]] шәһәрендә беренче филиал ачыла, соңрак ул Кемерово авыл хуҗалыгы институты буларак үзгәртелә, ә 2002 елда мөстәкыйль югары уку йорты статусын ала. 90 елларда Томскта тагын бер филиал — хәзерге Томск авыл хуҗалыгы институты, ә 2004 елда Томск өлкәсенең Колпашево шәһәрендә Төньяк филиал (ябык) барлыкка килә.

1991 елда Новосибирск авыл хуҗалыгы институты дәүләт аттестациясен уза һәм университет статусы ала. Аның составында юридик факультет, дәүләт һәм муниципаль идарә итү факультеты барлыкка килә.

Халыкара элемтәләр формалаша башлыйлар, бу үз рәвешендә актив үсүен һәм камилләшүен дәвам итә торган халыкара бүлек оештыруга китерә. Шул ук 1991 елда университет структурасында ветеринария генетикасы һәм селекциясе фәнни-тикшеренү институты оештырыла. 1996 елда терлекчелек фәнни-тикшеренү институты, ә 2003 елда үсемлекләрне саклау фәнни-тикшеренү институты оештырыла.

Бүгенге исемен 2025 елның 1 декабереннән йөртә.
 
== Факультетлар ==
* Агроном
* Биологик-технологик
* Инженерлык институты
* Икътисади
* Ветеринария медицинасы
* Юридик
* Дәүләт һәм муниципаль идарә итү
* Читтән торып белем алу институты
* Квалификация күтәрү
* Урта һөнәри белем бирү факультеты
* «Куйбышевский» авыл хуҗалыгы техникумы
* Өстәмә һөнәри белем бирү институты

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
* 1936—1937: Борис Яков улы Гринберг
* 1938—1939: Павел Николай улы Прутовых
* 1939—1942: Николай Иван улы Жуковский
* 1942—1945: Тимофей Леонтий улы Басюк
* 1946—1953: Григорий Яков улы Звонкович
* 1953—1954: Николай Павел улы Смирнов
* 1955—1956: Иван Матвей улы Леонов
* 1956—1960: Александр Иван улы Овсянников
* 1961—1966: Захар Дмитрий улы Красиков
* 1966—1987: Иван Иван улы Гудилин
* 1987—2008: Анатолий Фёдор улы Кондратов
* 2013—2020: Александр Сергей улы Денисов
* 2020 елдан: (ректор вазифаларын башкаручы) Евгений Владимир улы Рудой

Шулай ук кыска вакыт эчендә университетны җитәкләделәр&lt;ref&gt;https://nsau.edu.ru/downloads/booklet.pdf&lt;/ref&gt;:

* Е.В. Федин
* A.М. Лукьянов
* И.В. Бородин
* В.Т. Орлов
* A.М. Кузьмищев

=== Укытучылар ===
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4325459. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4325459/p580:башлау,p108/Q4325459/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1935
| 1946
| ''[[:d:Q116846300|Мікалай Мітрафанавіч Замяцін]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-05-18
| [[Липецк]]
| ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-12
| 
|-
| 
| 1944
| ''[[:d:Q13028510|Arkadiy Ivanovitsj Lappo]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-08
| ''[[:d:Q2025054|Šumilina District]]''
| ''[[:d:Q17043639|Аграрны каледж]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-05
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28357203|Никитин, Владимир Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-08-07
| [[Архангельск]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-06
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453870|Николай Дмитриевич Тетерин]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-11-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22246913|Aleksandr Ivanovitsj Ovsjannikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-07
| [[Мелитополь]]
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12141882|Poltava State Agrarian University]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4151561|Ivan Gudilin]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-01
| ''[[:d:Q4336906|Orlovskiy Uyezd]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-21
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22918494|Боев, Василий Романович]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-08
| 
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4505663|Reginald Tsilke]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-04-13
| ''[[:d:Q20743852|Роза Долина]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q766317|Azovsky German National District]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15079449|Konstantin Georgievitsj Persjilin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-01
| [[Ростов-на-Дону]]
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359034|Anatoliy Fjodorovitsj Kondratov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-02
| [[Татарск районы]]
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-03
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56027169|Гамзиков, Геннадий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-29
| ''[[:d:Q666062|Ivolginsky District]]''
| ''[[:d:Q16628491|Buryat State Agricultural Academy]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131301763|Малецкий Станислав Игнатьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| 
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4166488|Aleksandr Semjonovitsj Dontsjenko]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-25
| [[Чита]]
| ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-11-30
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27115177|Aleksey Semjonovitsj Sjelepa]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-22
| [[Чугуевка]]
| ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-06
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41793699|Валерий Лаврентьевич Петухов]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-07-23
| [[Полоцк|Полатск]]
| ''[[:d:Q4112332|Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59305069|Konstantin Jakovlevitsj Motovilov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-05
| [[Лом-Комары]]
| ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22918429|Альт, Виктор Валентинович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-22
| [[Сретенск]]
| ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q48956151|N. P.  Goncharov]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-02
| [[Тулун]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51145492|Ivan M Dubovskiy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1986-09-01
| 1993-09-15
| ''[[:d:Q57421169|Andrey Sakharov]]''
| 
| 
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q57947822|Eugene Novikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101013876|Novosibirsk State University Faculty of Foreign Languages]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-02-01
| 
| ''[[:d:Q80137879|Ekaterina Grizanova]]''
| 
| 
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-01-10
| 
| ''[[:d:Q100943672|Natalia Blazhko]]''
| 
| 
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-01-15
| 
| ''[[:d:Q100943679|Kirill Shatokhin]]''
| 
| 
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4325459. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q4325459/p580:башлау,p69/Q4325459/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26243781|Michail Stepanovitsj Kertsjenko]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-25
| ''[[:d:Q28513719|Chaldonka]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-12
| [[Курган]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1460912|Vladimir Shevchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-23
| ''[[:d:Q805554|Балта]]''
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-30
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22247025|Nikolay Michaylovitsj Tsjekalin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-30
| ''[[:d:Q1654216|Biysky District]]''
| ''[[:d:Q1368409|селекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q12141882|Poltava State Agrarian University]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-05
| [[Полтава]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23889062|Pyotr Goncharov]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-02
| [[Красноярск крае]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-04-18
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20028684|Wasilij Diemidienko]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-17
| [[Полтава өлкәсе|Палтау өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4505663|Reginald Tsilke]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-04-13
| ''[[:d:Q20743852|Роза Долина]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q766317|Azovsky German National District]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077587|Rembert Paloson]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-18
| ''[[:d:Q188076|Võru County]]''
| ''[[:d:Q4461829|tractor driver]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-13
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15079449|Konstantin Georgievitsj Persjilin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-01
| [[Ростов-на-Дону]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60831344|Чепурин, Геннадий Ефимович]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-01
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28665611|Յուրի Բալաբանով]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| ''[[:d:Q4185212|Zalesovo]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359034|Anatoliy Fjodorovitsj Kondratov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-02
| [[Татарск районы]]
| [[галим]]
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-03
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4097745|Yury Bugakov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-25
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|deputy]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-30
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17562544|Владимир Ларицкий]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-02
| [[Лениногорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17171258|Любовь Петровна Живетьева]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-10
| [[Татарск]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310774|Вершинин, Александр Антонович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-25
| ''[[:d:Q19825006|Troitskoe]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103571|Anatolij Vlasenko]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-25
| ''[[:d:Q19742789|Ирбизино]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-05
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104087730|Солдаткин, Дмитрий Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-05
| [[Магнитный (Чиләбе өлкәсе)|Магнитный]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q444185|Viktor Kress]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-16
| [[Кострома өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2995350|Nikolai Kharitonov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-30
| ''[[:d:Q23837938|Rezino]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26252897|agricultural economist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4364111|Vitaliĭ Pishchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-31
| [[Новосибирск]]
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q1282309|Днестр буе дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q86663034|Veche]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-05-10
| [[Мәскәү өлкәсе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q101112279|Иткулов, Салават Гильмишарифович]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-23
| ''[[:d:Q4270268|Лучшево]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1998892|Yegor Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-15
| ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55102730|Кашеваров, Николай Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-03
| ''[[:d:Q19826837|Anisimovka]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865032|Lydia Gromoglassova]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-03
| ''[[:d:Q1822609|Zmeinogorsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28664646|Igor Chernyshyov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-13
| ''[[:d:Q2216489|Chainsky District]]''
| ''[[:d:Q1055894|deputy]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84724437|Андрей Шимкив]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-08
| ''[[:d:Q19690684|Legostaevo]]''&lt;br/&gt;[[Новосибирск өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18818699|Andrei Legalov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-13
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27645949|палеоэнтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201723|Institute of Systematics and Ecology of Animals]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90908590|Olga Krasilnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-27
| [[Ангарск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q927833|Roman Vlasov]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-06
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22045822|Konstantin Makarov]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-11
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 1981-09-01
| 1986-07-22
| ''[[:d:Q57421169|Andrey Sakharov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''&lt;br/&gt;Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| 
| 
|-
| 1992
| 1997
| ''[[:d:Q58853498|Evgenij Telezhenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1312762|Swedish University of Agricultural Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10715240|Viking Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4835277|L. J. Blackmore Cancer Research Centre]]''
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-05-30
| ''[[:d:Q80137879|Ekaterina Grizanova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201723|Institute of Systematics and Ecology of Animals]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2008
| ''[[:d:Q83654156|Elena Gart]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q49212|Техас A&amp;M университеты]]''
| 
| 
|-
| 2014-09
| 2019-07
| ''[[:d:Q89685449|Alexander A Korobeynikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1206136|Германия нейродегенератив авырулар үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263871|National Center for Biotechnology]]''
| 
| 
|-
| 1992-08-01
| 1997-08-01
| ''[[:d:Q89894478|Alexey Nefedchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1997-09
| 
| ''[[:d:Q89917482|Anna Zaykovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4106097|State Research Center of Virology and Biotechnology VECTOR]]''
| 
| 
|-
| 1978
| 1983
| ''[[:d:Q93000215|Tatiana Samatadze]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
|-
| 2006-11-01
| 2010-03-27
| ''[[:d:Q100943672|Natalia Blazhko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-06-17
| ''[[:d:Q100943679|Kirill Shatokhin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [https://nsau.edu.ru/ Университетның элекке сайты]

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1935 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Авыл хуҗалыгы юнәлешле югары уку йортлары]]
[[Төркем:Новосибирск]]</text>
      <sha1>25246u4yj69v04kecvhk8jkihpt8wts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдабергенов авылы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>408788</id>
    <revision>
      <id>5958002</id>
      <parentid>5935597</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T19:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="5xy6x2lnrr3x8a4daubwykcz3sgsnmm" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 196433100
}}
'''Алдабергенов авылы''' ({{lang-kk|Алдабергенов ауылы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җидесу өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 3811 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 91,08 %,
башка халыклар — 8,92 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13220412. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| ''[[:d:Q124624583|Нургали Нурпеисов]]''
| 
| ''[[:d:Q56651400|beet grower]]''
| 
| 
| Алдабергенов авылы
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| ''[[:d:Q16437843|Bazarbay Asambaev]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| Алдабергенов авылы
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| ''[[:d:Q16434965|Tasjinbala Aydarbekova]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| Алдабергенов авылы
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q16435757|Zarisja Dairova]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| Алдабергенов авылы
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Җидесу өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>5xy6x2lnrr3x8a4daubwykcz3sgsnmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Гинцбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485563</id>
    <revision>
      <id>5958152</id>
      <parentid>5527237</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11401" sha1="1j6z4x66fdyv99f3dfrfsjj3r3pop4u" xml:space="preserve">{{ФГОС.wiki (2021)}}
{{Шәхес}}

'''Александр Леонидович Гинцбург''' ([[1951 ел]]ның [[10 ноябрь|10 ноябре]], [[Мәскәү]]) — совет һәм Россия микробиологы, Н. Ф. Гамалеи исемендәге НИЦЭМ директоры (1997 елдан), [[Россия медицина фәннәре академиясе|РМФА]] академигы (2004), [[Россия фәннәр академиясе|РФА]] академигы (2013). Фән һәм технологияләр өлкәсендә Россия Федерациясе Дәүләт премиясе лауреаты (2020).

== Тормыш юлы ==
Александр Гинцбург 1951 елның 10 ноябрендә туган.

1974 елда [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның биология факультетын (укырга кергәндә — биология-туфрак факультеты), вирусология кафедрасын тәмамлый&lt;ref name=&quot;zdrav2&quot;&gt;{{cite web|url=http://zdrav.newdiamed.ru/speech/ginzburg|title=Директор Научно-исследовательского института эпидемиологии и микробиологии имени Н.Ф. Гамалеи, вице-президент РАМН, академик РАМН, профессор Александр Леонидович Гинцбург|publisher=zdrav.newdiamed.ru|accessdate=2018-9-29|archivedate=2018-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326033427/http://zdrav.newdiamed.ru/speech/ginzburg}}. — Вестник Московского городского научного общества терапевтов, № 73, апрель 2008.&lt;/ref&gt;.

Университетны тәмамлаганнан соң 7 ел дәвамында Курчатов исемендәге Атом энергиясе институтының (Мәскәү) биология бүлегендә молекуляр генетик Р. Б. Хесин- Лурье җитәкчелегендә эшли.

1981 елда сәнәгать микроорганизмнарының генетикасы һәм селекциясе Бөтенсоюз фәнни-тикшеренү институтында «Транскрипция терминация факторын үзгәртә торган Escherichia coli мутацияләренең җөп Т-фаглар үсешенә йогынтысы» темасы буенча биология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1982 елдан ССРБ Медицина фәннәр академиясенең Эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институтында (хәзерге вакытта Н. Ф. Гамалеи исемендәге НИЦЭМ) эшли&lt;ref name=&quot;ras&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=5da8dc89-9718-4998-8402-cb6724ddce8b|title=Академику Гинцбургу Александру Леонидовичу — 65 лет!|publisher=ras.ru|accessdate=2018-9-30}}&lt;/ref&gt;.

1989 елда НИЦЭМда «Күчүче генетик элементлар белән билгеләнә торган процесслар — Vibrio cholerae һәм jersinia Pseudotuberculosis формалаштыру, тарату һәм патоген детерминантлары экспрессиясе» темасына биология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1997 елдан — НИЦЭМ директоры.

2000 елдан — И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академиясенең югары уку йортыннан соң һөнәри белем бирү медик-профилактика факультетының инфектология кафедрасы мөдире.

2000 елда — корреспондент, 2004 елда [[Россия медицина фәннәре академиясе|РМФА]] академигы итеп сайлана. 2013 елда [[Россия фәннәр академиясе|Россия Фәннәр академиясе]] академигы була.

'''Гаилә'''

* Әтисе, Леонид Леонидович Гинцбург (1925—?) — техник фәннәр докторы, профессор, НАМИ лаборатория мөдире, Россия Федерациясенең атказанган фән һәм техника эшлеклесе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/5222|title=Указ Президента Российской Федерации от 06.01.1994 № 33|publisher=kremlin.ru|accessdate=2018-9-30}}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләр ==

* Александр Невский ордены (2021 елның 8 ноябре) — ''сәламәтлек саклау өлкәсендәге казанышлары һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен&lt;ref&gt;[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202111080022?index=0 Указ Президента Российской Федерации от 8 ноября 2021 года № 623 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109085345/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202111080022?index=0 |date=2021-11-09 }}&lt;/ref&gt;''.
* Дуслык ордены (2019 елның 29 апреле) — ''сәламәтлек саклау үсешенә зур өлеш керткән һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен&lt;ref&gt;[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201905040002?index=25&amp;rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 29 апреля 2019 года № 199 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]&lt;/ref&gt;''.
* Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе (төркем составында, 2003 ел өчен) — илдәге яңа «Циклоферон» препаратының әзер дару формаларын медицина практикасына кертү, технология эшләү, сәнәгать чыгаруны оештыру һәм медицина практикасына кертү өчен&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rg.ru/2004/02/25/premii-dok.html|title=Госпремии 2003 года в области науки и техники|publisher=rg.ru|accessdate=2018-9-30}}&lt;/ref&gt;.
* 2020 ел өчен фән һәм технологияләр өлкәсендә Россия Федерациясенең Дәүләт премиясе — [[Эбола бизгәге|Эбола]] бизгәгенә һәм яңа коронавирус инфекциясенә ([[COVID-19 коронавирус авыруы|COVID-19]]) каршы нәтиҗәле рекомбинант вакциналар эшләгән һәм гамәлгә керткән өчен, шулай ук Эбола вирусының гликопротеины һәм SARS-CoV-2 S-аксымы куелган кассеталарны җиткерүнең вируслы системаларын конструкцияләү технологиясен эшләгән өчен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202106090003|title=Указ Президента Российской Федерации от 09.06.2021 № 336 ∙ Официальное опубликование правовых актов ∙ Официальный интернет-портал правовой информации|website=publication.pravo.gov.ru|access-date=2021-06-09}}&lt;/ref&gt;. 
* Global Influence Award Россия яһүд конгрессы билгесе (2021)&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=https://ria.ru/20211005/nagrada-1753258873.html|title=Российский еврейский конгресс наградил Гинцбурга|lang=|website=|publisher=РИА Новости|date=2021-10-05|access-date=2021-11-14}}&lt;/ref&gt;.

== Төп хезмәтләр ==

* {{книга|автор=Бондаренко В. М., Гинцбург А. Л., Лиходед В. Г.|заглавие=Микробный фактор и врожденный иммунитет в патогенезе атеросклероза|ссылка=|издание=|место=Тверь|издательство=Триада|год=2013|страниц=95}}
* {{книга|автор=Пальцев М. А., Гинцбург А. Л., Белушкина Н. Н.|заглавие=Биологическая безопасность: глоссарий|ссылка=|издание=|место=М.|издательство=Русский врач|год=2006|страниц=446}}
* {{книга|автор=Бухарин О. В., Гинцбург А. Л., Романова Ю. М., Эль-Регистан Г. И.|заглавие=Механизмы выживания бактерий|ссылка=|издание=|место=М.|издательство=Медицина|год=2005|страниц=366}}
* {{книга|автор=Литвин В. Ю., Гинцбург А. Л., Пушкарева В. И. и др.|заглавие=Эпидемиологические аспекты экологии бактерий|ссылка=|ответственный=Под ред. С. В. Прозоровского|издание=|место=М.|издательство=Фармарус-Принт|год=1997|страниц=256}}

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Сылтамалар ==

* [[Россия фәннәр академиясе|РФА]] рәсми сайтында [http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-62644.ln-ru Александр Леонидович Гинцбург профиле]
* Math-Net.Ru математик порталында [http://www.mathnet.ru/rus/person74789 А. Л. Гинцбург профиле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130175009/http://www.mathnet.ru/rus/person74789 |date=2021-11-30 }}
* {{YouTube|TCRhBNqO_fY|Гость Александр Гинцбург. Познер. Выпуск от 05.10.2020|logo=1}}

{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:РФ дәүләт премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]]
[[Төркем:Россиянең Александр Невский ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Биология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Мәскәүдә туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1951 елда туганнар]]
[[Төркем:10 ноябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Биологлар]]</text>
      <sha1>1j6z4x66fdyv99f3dfrfsjj3r3pop4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Лазарев (1958)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486322</id>
    <revision>
      <id>5958156</id>
      <parentid>5527335</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15201" sha1="2tjjlpat6yp2452wqqrmtu9can0vd3p" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Александр Лазарев (мәгънәләр)}}
{{MyTatarstan2022}}
{{Шәхес}}
{{фш|Лазарев}}
'''Александр Лазарев''' ([[22 март]], [[1958 ел|1958]] [[22 март|ел]], [[Казан]] ) - [[Россия]] математигы, расписаниеләр теориясе, комбинаторика, оптимальләштерү ысуллары өлкәсендә танылган белгеч. (2008), профессор (2010).

== Биография ==
Александр Лазарев [[1958 ел|1958]] [[22 март|елның 22 мартында]] [[Казан]]да туган. [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан университетын]] гамәли математика белгечлеге буенча [[Казан (Идел буе) федераль университеты|тәмамлаган]] (мехмат һәм ВМК) ([[1980 ел|1980]]).

[[1990 ел|1990]] елда [[БССР]] Фәннәр академиясенең математика институтында ([[Минск]]) «Эффективные алгоритмы решения некоторых задач теории расписаний для одного прибора с директивными сроками обслуживания требований» темасына  кандидатлык  диссертациясе яклый һәм  физика-математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала (01.01.09) &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;[https://search.rsl.ru/ru/record/01008058109 Карточка канд. дисс.] в каталоге РГБ.&lt;/ref&gt; .

[[2000 ел|2000]] еллар башында [[Мәскәү]]гә [[Россия фәннәр академиясе|РФА]] ВЦ докторантурасына күчеп килә.

[[2008 ел|2008]] елда «Методы и алгоритмы решения задач теории расписаний для одного и нескольких приборов и их применение для задач комбинаторной оптимизации»  темасына докторлык диссертациясен яклап, физика-математика фәннәре докторы гыйльми  исеме бирелә (01.01 .09) &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;[https://search.rsl.ru/ru/record/01003389043 Карточка докт. дисс.] в каталоге РГБ.&lt;/ref&gt; .

Соңрак [[Россия фәннәр академиясе|РФА]] ИПУ сына күчә, баш фәнни хезмәткәр булып эшли.

== Фәнни кызыксынулар өлкәсе ==
Расписание теориясе, комбинаторика, оптимальләштерү ысуллары, дискрет программалаштыру, кыйммәтле кәгазьләр базарына техник анализ, параллель исәпләүләр &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;[http://ait.mtas.ru/ru/about/personal/lazarev.php А. А. Лазарев как член редколлегии] журнала «Автоматика и телемеханика»&lt;/ref&gt; .

== Укыту эшчәнлеге ==
[[2000 ел|2000]] еллар башында МФТИның идарә һәм гамәли математика факультетында укыта, анда расписание теориясе курсы буенча уку әсбабын әзерләп бастыра.
[[2009 ел|2009]]  елның 1 сентябреннән бер үк вакытта профессор вазифасында түбәндәге уку йортларында  укыта:

* МДУ физика факультетының гамәли математика бүлеге Идарәсенең физика-математика методлары кафедрасында&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;[https://istina.msu.ru/profile/Lazarev/ Лазарев А. А. (научно-преподавательский вклад)] // Истина МГУ&lt;/ref&gt; һәм
* ВШЭ ның икътисад факультетында югары математика кафедрасында &lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;{{Citation |title=Лазарев Александр Алексеевич — Сотрудник кафедры высшей математики на факультете экономики ВШЭ |url=http://www.hse.ru/org/persons/10586198 |access-date=2022-01-20 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026214727/https://www.hse.ru/org/persons/10586198 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

Аның хезмәтләре  арасында специализация буенча укыту-методик кулланмалар бар (кара. библиография).

2016, 2012, 2011 елларда &quot;Югары икътисад мәктәбенең иң яхшы укытучысы&quot; дип таныла &lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;/&gt; .

== Библиография ==

=== Китаплары һәм брошюралары ===

** Теория расписаний. Минимизация суммарного запаздывания для одного прибора / ''А. А. Лазарев, Е. Р. Гафаров'' ; Российская акад. наук, Вычислительный центр им. А. А. Дородницына. — Москва : Вычислительный центр им. А. А. Дородницына РАН, 2006 (ВЦ РАН). — 133, [1] с.
** Теория расписаний. Исследование задач с отношениями предшествования и ресурсными ограничениями / ''А. А. Лазарев, Е. Р. Гафаров''. — Москва : Вычислительный центр им. А. А. Дородницына Российской акад. наук (ВЦ РАН), 2007. — 78, [1] с.
** Теория расписаний. Минимизация максимального временнóго смещения и суммарного взвешенного числа запаздывающих требований для одного прибора / ''А. А. Лазарев, Р. Р. Садыков''; Российская акад. наук, Вычислительный центр им. А. А. Дородницына. — Москва : Вычислительный центр им. А. А. Дородницына Российской акад. наук, 2007. — 134, [1] с.
** ''Лазарев А. А.'' [http://www.mtas.ru/upload/library/Lazarev_MFTI3.pdf Теория расписаний. Оценки абсолютной погрешности и схема приближённого решения задач теории расписаний]. Учебное пособие. (ИПУ РАН, МФТИ) — М.: МФТИ, 2008. — 222 c. [[:ru:Special:BookSources/9785741702574|ISBN 978-5-7417-0257-4]]
** ''Лазарев А. А., Мусатова Е. Г., Гафаров Е. Р., Кварацхелия А. Г.'' [https://www.ipu.ru/sites/default/files/publications/16555/2639-16555.pdf Теория расписаний. Задачи железнодорожного планирования]. М.: ИПУ РАН, 2012. 92 с. [[:ru:Special:BookSources/9785914501027|ISBN 978-5-91450-102-7]].
** ''Лазарев А. А.'' Теория расписаний. Методы и алгоритмы. М.: ИПУ РАН, 2019. — 408 с. 100 шт. [[:ru:Special:BookSources/9785914502369|ISBN 978-5-91450-236-9]].
** и др.

=== Сайланма мәкаләләр ===

** ''Гафаров Е. Р., Лазарев А. А., Werner F.'' Approximability results for the resource-constrained project scheduling problem with a single type of resources // Annals of Operations Research. 2014. Vol. 213, Issue 1. P. 115—130.
** ''Гафаров Е. Р., Лазарев А. А., Werner F.'' A note on the paper 'Single machine scheduling problems with financial resource constraints: Some complexity results and properties' by E.R. Gafarov et al. // Mathematical Social Sciences. 2013. 65, No. 3. P. 232.
** ''Гафаров Е. Р., Лазарев А. А., Werner F.'' Single machine scheduling problems with financial resource constraints: some complexity results and properties // Mathematical Social Sciences. 2011. 62, No. 1. P. 7-13.
** ''Гафаров Е. Р., Лазарев А. А., Werner F.'' Алгоритмы решения задач максимизации суммарного запаздывания и максимизации количества запаздывающих требований для одного прибора // Автоматика и телемеханика. 2010. № 10. С. 63-79.
** ''Лазарев А.А''. Метрики в задачах теории расписаний // Доклады Академии наук. 2010. Т.432, № 6. С. 746—749.
** ''Лазарев А. А., Werner F.''  A Graphical Realization of the Dynamic Programming Method for Solving NP-Hard Combinatorial Problems // Computers &amp; Mathematics with Applications. 2009. Vol. 58. С. 619—631.
** ''Лазарев А. А.''  Оценки абсолютной погрешности и схема приближённого решения задач теории расписаний // ЖВМиМФ. 2009. Т. 49, № 2. С. 14-34.
** ''Гафаров Е. Р., Долгий А. Б., Лазарев А. А., Werner F.'' A Graphical Approach to Solve an Investment Optimization Problem // J. Math Model Algor. 2014. P. 1-18.

=== Диссертацияләр ===

* ''Лазарев, Александр Алексеевич''. Эффективные алгоритмы решения некоторых задач теории расписаний для одного прибора с директивными сроками обслуживания требований : диссертация ... кандидата физико-математических наук : 01.01.09 / АН БССР. Ин-т математики. — Казань, 1989. — 108 с.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;
* ''Лазарев, Александр Алексеевич''. Методы и алгоритмы решения задач теории расписаний для одного и нескольких приборов и их применение для задач комбинаторной оптимизации : диссертация ... доктора физико-математических наук : 01.01.09; [Место защиты: Вычисл. центр РАН]. — Москва, 2007. — 426 с. : ил.&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;/&gt;

== Редакция советларында, академик советларда һ.б. г. ==
Профессор А. A. Лазарев &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; :

; редакциядә

түбәндәге басмаларда редакция әгъзасы

** [[:ru:Автоматика и телемеханика (журнал)|Автоматика и телемеханика]]
** «[http://ubs.mtas.ru/ Управление большими системами]»,
** «[[:ru:Проблемы управления|Проблемы управления]]»,
** «Реферативный журнал [[:ru:ВИНИТИ|ВИНИТИ]] (математика)»,
** «[[:ru:Mathematical Reviews|Mathematical Reviews]]» (USA);

; советларда

* РФА ИПУ диссертация советы әгъзасы.

; фәнни чараларны оештыру комитетларында

* берничә халыкара һәм Россия конференцияләренең оештыру комитеты әгъзасы.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Сылтамалар ==

** [https://phys.msu.ru/rus/about/staff/index.php?ID=21116 Лазарев А. А. (как сотрудник)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120174002/https://phys.msu.ru/rus/about/staff/index.php?ID=21116 |date=2022-01-20 }} // физфак МГУ
** [https://istina.msu.ru/profile/Lazarev/ Лазарев А. А. (научно-преподавательский вклад)] // Истина МГУ
** [https://www.ipu.ru/node/433 Лазарев А. А.] // как г.н.с. [[:ru:ИПУ РАН|ИПУ РАН]]
** [http://www.orsot.ru/index.php/ru/ Лаб. 68 &quot;Теории расписаний и дискретной оптимизации&quot; ИПУ РАН] (рук. проф. А.А. Лазарев)
** [http://www.hse.ru/org/persons/10586198 Лазарев Александр Алексеевич — проф. кафедры высшей математики на факультете экономики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026214727/https://www.hse.ru/org/persons/10586198 |date=2021-10-26 }} // [[:ru:НИУ ВШЭ|НИУ ВШЭ]].
** [http://www.mathnet.ru/rus/person49005 Его статьи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026214524/http://www.mathnet.ru/rus/person49005 |date=2021-10-26 }} на [[:ru:Math-Net.Ru|Math-Net.Ru]].
** [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=8155 Статьи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028171112/https://www.elibrary.ru/author_items.asp%3Fauthorid%3D8155 |date=2021-10-28 }} в [[:ru:РИНЦ|РИНЦ]].
** [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%20%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%20%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87) Брошюры и книги А. А. Лазарева] в каталоге [[:ru:Российская государственная библиотека|РГБ]].
** [https://www.ipu.ru/pubs?combine=%D0%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2+%D0%90.%D0%90. Труды] // в электронной библиотеке ИПУ РАН.
** ''Лазарев А.А.'' [http://machinelearning.ru/wiki/images/9/98/Lazarev.pdf Методы и алгоритмы теории расписаний] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211222182749/http://machinelearning.ru/wiki/images/9/98/Lazarev.pdf |date=2021-12-22 }} // сообщ. на 20-й конф. ММРО-21 (Математические методы распознавания образов), г. Москва, 7-10 декабря 2021.

[[Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары]]
[[Төркем:Русия математиклары]]
[[Төркем:ССРБ математиклары]]
[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Техник фәннәр докторлары]]
[[Төркем:Казанда туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1958 елда туганнар]]
[[Төркем:22 март көнне туганнар]]</text>
      <sha1>2tjjlpat6yp2452wqqrmtu9can0vd3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Костерин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496372</id>
    <revision>
      <id>5958155</id>
      <parentid>5527319</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8407" sha1="fy8t3lwbgde7af8y0z0rjhuqnd78rgo" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Ук}}
'''Александр Васильевич Костерин''' ([[6 июль]] [[1944 ел]],  [[Кама Тамагы районы]] шәһәр тибындагы  [[Куйбышев Затоны]] бистәсе, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] — физика-математика фәннәре докторы, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университеты]] профессоры.

== Биографиясе ==
Костерин Александр Васильевич 1944 елның 6 июлендә [[ТАССР]]ның [[Кама Тамагы районы]] шәһәр тибындагы [[Куйбышев Затоны]] бистәсендә туган.

1962 елда укырга керә һәм 1967 елда  [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университеты]]&lt;nowiki/&gt;ның механика-математика факультетын     «Механика» белгечлеге буенча тәмамлый.

1970 елда Казан дәүләт университетында эшли башлый:

* ассистент,
* өлкән фәнни хезмәткәр,
* аэрогидромеханика кафедрасы доценты вазифаларын башкаручы.

1980 еллар ахырында Казан дәүләт университеты каршындагы Н. Г.Чеботарев исемендәге Математика һәм механика фәнни-тикшеренү институтының җир асты гидромеханика лабораториясе белән җитәкчелек итә.

1990 елдан 1994 елга кадәр Казан дәүләт университетының Математика һәм механика фәнни-тикшеренү институты директоры вазифасын башкара.

1996 елда [[Казан дәүләт университеты]]ның экология факультеты профессоры вазифасына күченә (2014 елдан башлап КФУның Экология һәм табигатьте файдалану институты дип атала).

== Фәнни эшчәнлеге ==
1971 елдан физика-математика фәннәре кандидаты. Кандидатлык диссертациясенең темасы «Исследование некоторых приближённых методов в теории газовых струй».

1988 елдан физика-математика фәннәре докторы. Докторлык диссертациясенең темасы «Основные уравнения и вариационные методы расчёта изотермической фильтрации».

Россия Табигый фәннәр Академиясенең хакыйкый әгъзасы.

Теоретик һәм гамәли механика буенча Россия милли комитеты әгъзасы.

Фәнни мәнфәгатьләр:

* тоташ мохит механикасы,
* математик модельләштерү,
* көпшәк мохиттә җылылык тапшыру.

Деформалашучы көпшәк  мохиттә фильтрация модельләрен төзүнең гомуми алымын эшли.

Бушату зоналарында тулы булмаган туену белән консолидация теориясендә бурычларның яңа классын күрсәтә һәм модельләштерә

Катламнардан сыеклыкны сайлап алганда балчыкларны тыгызлау һәм су бирү мәсьәләсен хәл итү өчен яңа куелыш булдыра.

== Бүләкләр, мактаулы исемнәр ==
«Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе» мактаулы исеме (1999).

«Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе» мактаулы исеме (2006).

== Басмалары ==

* Чекалин А. Н., Конюхов В. М., Костерин А. В. Двухфазная многокомпонентная фильтрация в нефтяных пластах сложной структуры. — Казань: Казанский гос. ун-т, 2009. — 180 с.
* Волков Ю. А., Конюхов В. М., Костерин А. В., Чекалин А. Н. Математическое моделирование имплозионного воздействия на пласт. — Казань: Плутон, 2004. — 78 c.
* Дияшев Р. Н., Костерин А. В., Скворцов Э. В. Фильтрация жидкости в деформируемых нефтяных пластах // Казань: Изд-во Казан. мат. о-ва, 1999. — 238 с.
* Егоров А. Г., Костерин А. В., Скворцов Э. В. Консолидация и акустические волны в насыщенных пористых средах // Казань: Изд-во Казан. ун-та, 1990. — 101 с.
* А. В. Костерин, “Новые модели и обобщенные решения нелинейных задач механики насыщенных пористых сред”, Матем. моделирование, 13:2 (2001), 71–77.
* А. В. Костерин, “Новый вариант вариационной теории нелинейной фильтрационной консолидации”, Исслед. по подземн. гидромех., 9 (1987), 100–108.
* А. В. Костерин, “Построение моделей изотермической фильтрации в деформируемой пористой среде”, Исслед. по подземн. гидромех., 8 (1986), 47–57.
* А. В. Костерин, “Применение методов выпуклого анализа к исследованию нелинейной фильтрации в трубке тока”, Исслед. по подземн. гидромех., 7 (1984), 70–78.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* А. В. Кузнецов. Развитие гидромеханики в НИИ математики и механики имени Н. Г. Чеботарёва Казанского государственного университета. Учен. зап. Казан. ун-та. Сер. Физ.-матем. науки, Том 147, книга 1, 2005. — с. 16—25.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* https://kpfu.ru/Alexander.Kosterin {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130005932/https://kpfu.ru/Alexander.Kosterin |date=2021-11-30 }}
* https://rus-big-biography-enc.slovaronline.com/69331-Костерин, Александр Васильевич
* http://www.mathnet.ru/rus/person31231 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130005928/http://www.mathnet.ru/rus/person31231 |date=2021-11-30 }}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}}

[[Төркем:Казан университеты укытучылары]]
[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Русиянең атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1944 елда туганнар]]
[[Төркем:6 июль көнне туганнар]]</text>
      <sha1>fy8t3lwbgde7af8y0z0rjhuqnd78rgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алаҗаяр (Чатак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506691</id>
    <revision>
      <id>5957968</id>
      <parentid>5719149</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5957968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="ao7q7nmp95657uro8ratxnfogcp5tkd" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алаҗаяр (мәгънәләр)}}

'''Алаҗаяр''' ({{lang-tr|Alacayar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Чатак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алаҗаяр Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 914 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1259 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731626. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чатак илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ao7q7nmp95657uro8ratxnfogcp5tkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баглыҗа (Чат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507876</id>
    <revision>
      <id>5958004</id>
      <parentid>4697123</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T19:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="sldv9o8z247m5u6z6z4li44nk2g8uwx" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Баглыҗа (мәгънәләр)}}

'''Баглыҗа''' ({{lang-tr|Bağlıca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6854896. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чат илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>sldv9o8z247m5u6z6z4li44nk2g8uwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Ковальски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565444</id>
    <revision>
      <id>5958154</id>
      <parentid>5527308</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3413" sha1="34ak2muw4dikxwwrzav5e8ger153d10" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Шәхес}}
{{фш|Ковальски}}

'''Александр  Ковальски''' ( 8 (20) апрель, 1858 ел, [[Казан]] - 23 июнь (6 июль),1902 ел,  [[Санкт-Петербург]] ) - [[Россия империясе|Россия]] астрономы .

== Биография ==
Александр Марианович Ковальски [[1858 ел|1858]] елның 8(20) апрелендә  [[Казан]]да туган.  [[Казан университеты обсерваториясе]] директоры [[Мариан Ковальски|М. А. Ковальскиның]] улы.

[[Беренче Казан ирләр гимназиясе|1 нче Казан гимназиясендә]] белем алганнан соң, [[Казан университеты]]ның физика-математика факультетында укыган.

== Хезмәт эшчәнлеге ==
1880 елда, университетны тәмамлагач, шунда штаттан тыш ассистент булып кала.

1882 елдан асситент булып эшли.

1889 елдан [[Казан университетының астрономия обсерваториясе|Казан обсерваториясенең]] астроном-күзәтчесе, кечкенә планеталарны күзәтә.

1894 елда, [[Фёдор Бредихин|Бредихин]] чакыруы буенча, ул Пулково обсерваториясендә эшли башлый: башта адъюнкт-астроном, 1897 елдан өлкән астроном була.

Күзәтүләренең киң сериясе 1912 елда дөнья күрә.   Аның башка хезмәтләре: «Rectascensionen der Pulkowaer Hauptsterne aus d. Cataloguer 1845, 1865 und 1885 abgeleitet» (1902)

«Наблюдения пассажным инструментом в первом вертикале» (Казань, 1893).

Александр  Ковальски [[1902 ел]]ның  23 июнендә [[Фин култыгы]]нда  су коенганда  батып үлә.  Пулково зиратында җирләнгән .

== Әдәбият ==

* [https://runivers.ru/bookreader/book484540/#page/716/mode/1up Некролог] // [[:ru:Исторический вестник|Исторический вестник. Историко-литературный журнал]]. — 1902. — Т. LXXXIX — С. 660.

== Сылтамалар ==

** [https://nekropol-spb.ru/kladbischa/pulkovskoe-observatorskoe-kladbische/kovalskiy-aleksandr-marianovich Ковальский Александр Марианович (1858—1902)]
** [http://www.mathnet.ru/rus/person52412 Ковальский Александр Марианович. Публикации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117152704/http://www.mathnet.ru/rus/person52412 |date=2022-01-17 }}

[[Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар]]
[[Төркем:1902 елда вафатлар]]
[[Төркем:6 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:Казанда туганнар]]
[[Төркем:1858 елда туганнар]]
[[Төркем:20 апрель көнне туганнар]]</text>
      <sha1>34ak2muw4dikxwwrzav5e8ger153d10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Спирин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586802</id>
    <revision>
      <id>5958157</id>
      <parentid>3824548</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14788" sha1="ktupc36j58xgkvki7ue0kkayi26550v" xml:space="preserve">{{CEESPRING2022}}
{{Шәхес}}
{{фш| Спирин}}

'''Александр Спирин''' ([[4 сентябрь]] [[1931 ел]] — [[30 декабрь]] [[2020 ел]]&lt;ref&gt;[http://www.ibch.ru/ru/press/news/direction/3570{{pagelinks|}} Светлая память Спирину Александру Сергеевичу]&lt;/ref&gt;) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] һәм [[Россия]] [[Биохимия|биохимигы]].

СССР Фәннәр академиясе (1970; [[1991 ел]]дан  Россия Фәннәр академиясе) академигы, Россия Фәннәр академиясе Президиумы әгъзасы (1988-2001), ә [[2001 ел]]дан Россия Фәннәр академиясе киңәшчесе. Леопольдина әгъзасы (1974)&lt;ref&gt;List of Members(недоступная ссылка).Дата обращения: 7 октября 2017.Архивировано 7 октября 2017 года.&lt;/ref&gt;  АКШ Милли фәннәр академиясенең чит ил әгъзасы (2019)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2019-nas-election.html National Academy of Sciences Elects Members and Foreign Associates; Historic Number of Women Elected to Its Membership], 30 апреля 2019{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Биология фәннәре докторы (1962), Мәскәү дәүләт университетының атказанган профессоры (1999)&lt;ref&gt;[http://letopis.msu.ru/content/zasluzhennye-professora-moskovskogo-universiteta Заслуженные профессора Московского университета] // | Летопись Московского университета&lt;/ref&gt;. 1967 елдан 2001 елга кадәр РФА Аксымнар институтының директоры була. 1972 елдан 2012 елга кадәр МДУ-ның биология факультетының [[молекуляр биология]] кафедрасы мөдире.

== Биографиясе ==
[[Мәскәү дәүләт университеты]]ның биология-туфрак факультетын тәмамлаган (1954). 1957 елда  СССР Фәннәр академиясенең Андрей Николаевич Белозерский җитәкчелегендәге лабораториягә А.Н. Бах исемендәге Биохимия институты аспирантурасына керә. 1957 елда — кандидатлык, 1962 елда докторлык диссертацияләрен яклый. 1964 елда Мәскәү дәүләт университетының биология факультетының үсемлекләр биохимиясе (соңыннан молекуляр биология кафедрасы) кафедрасы профессоры гыйльми исемен ала. Шул ук елдан молекуляр биология буенча лекцияләр курсын укый.

1966 елда СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана, ә 1970 елда — аның мөхбир әгъзасы (академигы). 1967 елда А.С. Спирин Пущинода  СССР Фәннәр академиясенең Аксым институтын ача, аңа нигез салынганнан алып 2001 елга кадәр җитәкчелек итә. 1973 елда Андрей Николаевич Белозерский вафат булганнан соң Мәскәү дәүләт университетының молекуляр биология кафедрасы мөдире итеп билгеләнә, аны 2012 елга кадәр җитәкли. Россиянең өч галименең берсе — Европа молекуляр биологлар оешмасы әгъзасы була. Европа академиясе әгъзасы. «Молекулярная биология» журналының редколлегия әгъзасы, Россия елда ссср Фәннәр академиясенең «Классики науки» сериясендә «Памятники истории науки» пионериясының редколлегия әгъзасы була («Наука» нәшрияты).

[[Мәскәү]]дә Троекуров зыяратында җирләнә (уч. 19).

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
1992 елда «Кешелеккә кисәтү»гә кул куя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|accessdate=2022-06-03|archivedate=2022-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220326042822/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt}}&lt;/ref&gt;.

== Төп фәнни казанышлары ==

** Открытие некодирующих РНК и фракции информационных РНК в бактериях (1957—1958).
** Первое качественное описание макромолекулярной структуры высокомолекулярной РНК. Открытие способности РНК к сворачиванию в компактные структуры (1959—1961).
** Реконструкция рибосомных частиц вне клетки; открытие самосборки рибосомных белков на каркасе рибосомной РНК (1963—1966).
** Открытие информосом — внутриклеточных информационных рибонуклеопротеидных частиц (мРНП) в цитоплазме животных клеток (1964). (Ленинская премия, 1976 г.).
** Формулирование модели динамической работы рибосомы в процессе биосинтеза белка (1968). Первое экспериментальное доказательство структурной подвижности рибосомы в ходе этого процесса (1987). (Государственная премия СССР, 1988 г.).
** Создание низкоэнергетической системы трансляции (биосинтеза белка) на структурно модифицированных рибосомах вне клетки (бесфакторная, или «неэнзиматическая» трансляция) (1970—1976). Концепция кинетической (каталитической) роли энергии ГТФ в функционировании рибосом (1976—1978).
** Изобретение бесклеточной системы биосинтеза белка непрерывного действия (1988). Разработка способов препаративного синтеза белков вне клетки в различных вариантах такой системы (1989—2004).
** Доказательство котрансляционного сворачивания глобулярных белков на рибосомах в процессе их синтеза (1993—2000). (Премия им. А. Н. Белозерского РАН, 2000).
** Разработка концепции рибосомы как молекулярной наномашины, использующей тепловое (броуновское) движение для направленного перемещения вдоль матричной цепи информационной РНК (1985—2011).

== Бүләкләре ==

* III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены ([[20 апрель]] [[2007 ел]]) — биология ''фән үсеше һәм фәнни кадрларны үстерү һәм әзерләүдә зур өлеш өчен''&lt;ref&gt;Указ Президента РФ от 20 апреля 2007 г. № 521&lt;/ref&gt;
* IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен»ордены ([[4 июнь]] [[1999 ел]]) — ''ватан фәнен үстерүгә зур өлеш керткән, югары квалификацияле кадрлар әзерләгән өчен һәм Россия елда ссср Фәннәр академиясенең 275 еллыгы белән бәйле''
* Ике [[Ленин ордены]] ([[1975 ел|Бер мең тугыз йөз җитмеш биш]], [[1981 ел|Бер мең тугыз йөз сиксән бер]])
* Г.Кребс миналы һәм Европа Биохимия Җәмгыйәтләре Федерациясе премиясе (FEBS Sir Hans Krebs Medal[en]) (1969) — ''инфором ачу өчен''
* М.В.Ломоносов исемендәге зур алтын мидал ([[2001 ел|Ике мең бер]]) — ''аксым биосинтезы һәм рибонуклеин кислоталарының эшләвен өйрәнүгә үзәк керткән өчен''
* Ленин премиясе (1976) — ''информа ачу өчен''
* [[ССРБ Дәүләт премиясе]] (1988) — ''рибосома структурасын һәм функцияләрен тикшергән өчен''
* Карпинский исемендәге бүләк фән казанышлары өчен (F. S. V. Fund), Гамбург, Алмания (1992)
* Россия Федерациясе Дәүләт премиясе ([[2000 ел]]) — ''тритий планграфигы буенча эшләр циклы өчен (В. И. Голландский һәм хезмәткәрләр белән)''
* А. Н Белозерский исемендәге бүләк (2001) — «Контрастное сворачиваем белков» эшләре циклы өчен
* «Триумф-Яңа Гасыр» азат хәйрия фондының «Триумф» премиясе (2005)
* Демидов премиясе (2013)
* А. Н.Бах исемендәге . пермия (2017) — ''югары уку йортлары өчен «Молекулярная биология. Рибосома и биосинтез белка» дәреслеге өчен''

== Гыйльми хезмәтләре ==

=== Монографияләр ===

* ''Спирин А. С.'' Структура рибосом и биосинтез белка. — Пущино: ОНТИ НЦБИ, 1984. — 367 с.

=== Уку басмалары ===

* ''Спирин А. С.'' Молекулярная биология: Структура рибосомы и биосинтез белка: Учеб. для биол. спец. вузов. — М.: Высшая школа, 1986. — 303 с.
** ''Спирин А. С.'' Молекулярная биология. Рибосомы и биосинтез белка: учебник для студентов высших учебных заведений, обучающихся по направлению &quot;Биология&quot; и биологическим специальностям. — М.: Академия, 2011. — 496 с. (Высшее профессиональное образование. Естественные науки). [[:ba:Special:BookSources/9785769566684|ISBN 978-5-7695-6668-4]]
** ''Спирин А. С.'' Молекулярная биология. Рибосомы и биосинтез белка: учебное пособие. — М.: Лаборатория знаний, 2019. — 575 с. (Учебник для высшей школы). [[:ba:Special:BookSources/9785906828286|ISBN 978-5-906828-28-6]]
**

=== Мәкаләләре ===

* The ribosome as a conveying thermal ratchet machine // Journal of Biological Chemistry. 2009. Vol. Ике йөз сиксән дүрт

== Публицистика ==

* Асланян М. М., Спирин А. С. Полосатая дочь кобылы лорда Мортона // Журнал «Друг» (для любителей кошек). — М.: Премьера-Медиа, 1997. — № 3(21). — С. 22. Архивировано из первоисточника 19 ғинуар 2013.

== Искәрмәләр ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|Спирин, Александр Сергеевич|ссылка=https://bigenc.ru/biology/text/4247742|год=2016}}

== Сылтамалар ==

* [http://mol.bio.msu.ru/dict/view.php?ID=5 Биографик белешмә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401072505/http://mol.bio.msu.ru/dict/view.php?ID=5 |date=2022-04-01 }}
* [http://www.chem.msu.su/rus/journals/chemlife/spirin.html «Я всю жизнь работал только в России»]
* [http://evolution.powernet.ru/library/biosynthesis.htm «Биосинтез белков, мир РНК и происхождение жизни»] // Вестник  РАН
* [http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157656&amp;uri=index.html Статья «Принципы структуры рибосом»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121091439/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157656&amp;uri=index.html |date=2022-01-21 }}
* Профиль Александра Сергеевича Спирина РФА рәсми сайтында
* [https://istina.msu.ru/profile/AS_Spir/ А. С. Спирин — научные работы в системе Истина МГУ]
* [http://www.mathnet.ru/rus/person154838 Его статьи]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Math-Net.Ru

[[Төркем:4 сентябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:1931 елда туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:30 декабрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:2020 елда вафатлар]]
[[Төркем:Биология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:3 дәрәҗә &quot;Ватан алдында казанышлары өчен&quot; ордены кавалерлары]]
[[Төркем:4 дәрәҗә &quot;Ватан алдында казанышлары өчен&quot; ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Ленин премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:РФ дәүләт премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар]]</text>
      <sha1>ktupc36j58xgkvki7ue0kkayi26550v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:Artem7154</title>
    <ns>2</ns>
    <id>590997</id>
    <revision>
      <id>5958103</id>
      <parentid>5854385</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artem7154</username>
        <id>38346</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ашамлыклар */</comment>
      <origin>5958103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1711" sha1="ptsykkncvpopidzfeeu9jtpu5n2i42h" xml:space="preserve">== Минем мәкаләләр ==

=== Ашамлыклар ===
*[[Әче сөт ашамлыклары]]
**[[Кефир]]
**[[Ряженка]]
*[[Бишбармак]]
*[[Кетчуп]]
*[[Перепеч]]
*[[Подкогыльо]]
*[[Прәннек]]
**[[Тула прәннеге]]
*[[Том ям]]
*[[Хәриссә]]
*[[Щи]]

=== Кешеләр ===
*[[Александр Мартынович]]
*[[Мирлинд Даку]]
*[[Юрий Дюпин]]

=== Корылмалар ===
*[[Арена Химки]]
*[[Лахта центр]]
*[[Мәскәү кояшы]]
*[[Сәетгалиев исемендәге мәдәният сарае]]

=== Фильмлар ===
*[[Чакыру (фильм, 2023)]]

=== Футбол клублар ===
*[[Акрон (футбол клубы)]]
*[[Динамо (футбол клубы, Махачкала)]]
*[[Нәфис (футбол клубы)]]
*[[Родина (футбол клубы)]]
*[[Сокол (футбол клубы, Сарытау)]]
*[[Сочи (футбол клубы)]]
*[[Факел (футбол клубы, Воронеж)]]
*[[Химки (футбол клубы)]]

=== Хоккей клублар ===
*[[Авангард (хоккей клубы)]]
*[[Локомотив (хоккей клубы)]]

=== Ярышлар ===
*[[БДБ илләре уеннары 2023]]

== Катнашучысы ==
{{ФГОС.wiki катнашучысы|ел=2022}}{{Вики спортны ярата катнашучысы|ел=2022|призёр= [[File:Gold medal icon.svg|20px]]| илче= [[футбол]]}}{{МинБезТатар катнашучысы | ел=2022-2023 }}{{Минем Татарстан катнашучысы | ел=2022-2023}}
&lt;/br&gt;</text>
      <sha1>ptsykkncvpopidzfeeu9jtpu5n2i42h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Byörn Sveynsson Byörnsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817502</id>
    <revision>
      <id>5958005</id>
      <parentid>4426936</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T23:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7584" sha1="g8ucx5ii96hatszghfyot0n3ob6e5j3" xml:space="preserve">{{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=&lt;big&gt;Byörn Sveynsson Byörnsson&lt;/big&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;{{lang-isLat|Björn Sveinsson Björnsson}}|изображение=[[Файл:Björn Sveinsson Björnsson.jpg|250px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[15 oktäber]] [[1909]]|метка3=Tuu urını|текст3=[[Reykyavik]]|метка4=Ülem datası|текст4=[[14 aprel]] [[1998]] (88 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|Исландия}} [[İslandiä]]&lt;br&gt;
[[Файл:Flag of Germany (1935–1945).svg|21px]] [[Нацист Алманиясе|Natsist Almaniäse]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Borgarnes]]|метка6=İälek|заголовок1=|метка7=Ğäskär töre|текст7=[[Файл:Flag of the Schutzstaffel.svg|21px]] [[СС гаскәрләре|Waffen-SS]]|метка8=Xezmät yılları|текст8=1941—1945|метка9=Däräcä|текст9=[[Файл:SS-Untersturmführer.svg|30px]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SS unterşturmfürerı|SS unterşturmfürerı|de|SS-Untersturmführer}}|заголовок10=|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=Çast’|текст10=[[Файл:Aermelband Kurt Eggers.jpg|50px]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Kurt Eggers» SS polkı|«Kurt Eggers» SS polkı|de|SS-Standarte Kurt Eggers}}&lt;br&gt;
[[Файл:5th SS Division Logo.svg|21px]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Viking» SS 5-nçe tank diviziäse|«Viking» SS 5-nçe tank diviziäse|de|5. SS-Panzer-Division „Wiking“}}|метка11=Bäreleşlär/suğışlar|текст11=[[İkençe bötendönya suğışı]]|текст12=[[Timer täre|2-nçe klass Timer täre]]|класс12=|метка12=Büläklär}}'''Byörn Byörnsson''', Byörn Sveynsson Byörnsson ({{Lang-isLat|Björn Sveinsson Björnsson}}; ''[[1909 yıl|1909 yılnıñ]] [[15 oktäber|15 oktäbere]], [[Reykyavik]] — [[1998 yıl|1998 yılnıñ]] [[14 aprel|14 aprele]], [[Borgarnes]]'') — [[İkençe bötendönya suğışı]] waqıtında {{Тәрҗемә ителмәгән 5|СС гаскәрләре|Waffen-SS|de|Waffen-SS}} İslandiä propagandistı häm prezident {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Sveynn Byörnsson|Sveynn Byörnssonnıñ||Sveinn Björnsson}} ulı.

== Biografiäse ==
Byörn Byörnsson Sveynn Byörnsson häm anıñ xatını Corciä Hoff-Hansen ğailäsendä tuğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Reykyavik urta mäktäbe|Reykyavik urta mäktäbendä|de|Menntaskólinn í Reykjavík}} uqığannan soñ häm muzıkanı öyrängännän soñ ul Almaniägä kitkän, anda [[Hamburg|Hamburgta]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Eimskipafélag Íslands|Eimskip|de|Eimskipafélag Íslands}} filialında eş tapqan. [[Нацизм|Natsional-sotsializmnan]] soqlanğan ul 1941 yılda suğış başlanğannan soñ Waffen-SS äğzası bulğan&lt;ref&gt;Elías Þórsson [https://grapevine.is/mag/2017/08/24/the-story-that-could-never-be-told-icelands-first-son-the-ss-officer/ The Story That Could Never Be Told: Iceland’s First Son, The SS Officer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240223141706/https://grapevine.is/mag/2017/08/24/the-story-that-could-never-be-told-icelands-first-son-the-ss-officer/ |date=2024-02-23 }}. Fröken Ltd. (24 августа 2017). — «Björn first joined the SS in October 1941 and enjoyed a successful career with the organisation, reaching the rank of SS Untersturmführer, or second lieutenant.» Дата обращения: 13 февраля 2018.&lt;/ref&gt;. Xärbi korrespondent häm propagandist sıyfatında ul [[Бөек Ватан сугышы|Sovetlar Berlegenä qarşı suğışta]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Viking» SS 5-nçe tank diviziäse|«Viking» SS 5-nçe tank diviziäse|de|5. SS-Panzer-Division „Wiking“}} sostavında qatnaşqan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SS unterşarfürerı|SS unterşarfürerı|de|SS-Unterscharführer}} däräcäsenä ireşkäç, ul 1942 yılnıñ axırında [[Бад-Тёльц|Bad-Töltstağı]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SS yunkerları mäktäbe|SS yunkerları mäktäbenä|de|SS-Junkerschulen}} ofitserlar kurslarına cibärelgän berdänber island bulğan. Annarı ul {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Kurt Eggers» SS polkı|«Kurt Eggers» SS polkı|de|SS-Standarte Kurt Eggers}} öçen propaganda materialları yazuwın däwam itkän häm 1943 yılda okkupatsiälängän [[Kopenhagen|Kopenhagenğa]] kilgän. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SS unterşturmfürerı|SS unterşturmfürerı|de|SS-Untersturmführer}} sıyfatında ul anda gäzit häm Almaniä radiostantsiäse belän citäkçelek itkän häm bergäläp SSqa ireklelär cıyu öçen cawaplı bulan; suğışnıñ soñğı etabında ul ikençe klass {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Timer täre|Timer täre|de|Eisernes Kreuz}} alğan&lt;ref&gt;''[https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/entry/2109085/ Sonur forsetans dæmdi mann til dauða].''&amp;nbsp;In:&amp;nbsp;''Fornleifur.''&amp;nbsp;25.&amp;nbsp;Oktober 2015&amp;#x2C;&amp;nbsp;abgerufen am 4.&amp;nbsp;Februar 2018&amp;nbsp;(isländisch).&lt;/ref&gt;.

Byörn Byörnsson Daniädä suğış axırında qulğa alınğan. Anı 1946 yılda azat itkännär häm, küräseñ, ätise säyäsi basım yasağannan soñ, İslandiägä kire cibärgännär. Annarı ul [[Amerika Quşma Ştatları|AQŞ]], [[Argentina]] häm [[Skandinaviä|Skandinaviädä]] biznesmen bulıp yäşägän. Soñraq ul avtobiografiäsen bastırğan häm ğömere buyı natsist rejimı ğämällärenä qatnaşın kire qaqqan&lt;ref&gt;Helgi Hrafn Guðmundsson:&amp;nbsp;''[http://lemurinn.is/2013/02/19/bjorn-sv-bjornsson-hinn-%E2%80%9Eoadfinnanlegi%E2%80%9C-islenski-nasisti/ Björn Sv. Björnsson: Hinn „óaðfinnanlegi“ íslenski nasisti].''&amp;nbsp;In:&amp;nbsp;''Lemúrinn.''&amp;nbsp;19.&amp;nbsp;Februar 2013&amp;#x2C;&amp;nbsp;abgerufen am 4.&amp;nbsp;Februar 2018&amp;nbsp;(isländisch).&lt;/ref&gt;.

== İskärmälär ==
{{İskärmälär}}

== Ädäbiät ==

* Ævi mín og sagan sem ekki mátti segja. Endurminningar Björns Sv. Björnssonar. Reykjavík 1989.
* Steingrímur St. Th. Sigurðsson: Ellefu líf. Saga um lífshlaup Brynhildar Georgíu Björnsson-Borger. Reykjavík 1983.

== Sıltamalar ==

* Aldo Keel: [https://www.nzz.ch/feuilleton/der-islaendische-ss-mann-1.18118778 ''Der isländische SS-Mann''], in: [[:de:Neue_Zürcher_Zeitung|NZZ]] 18. Juli 2013.
* [http://www.internet.is/baldurs/Bjorn_Sv_Bjornsson.html Informationen zu Rängen und Auszeichnungen]

* [https://web.archive.org/web/20160422135630/http://timarit.is/titlebrowse.jsp?issueID=428944&amp;pageSelected=19&amp;lang=0 ''Sagan sem ekki mátti segja''; grein í Morgunblaðinu 1989] 
* [http://www.internet.is/baldurs/Bjorn_Sv_Bjornsson.html Björn Sveinsson Björnsson. SS Untersturmführer] 

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:15 октябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:1909 елда туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:14 апрель көнне вафатлар]]
[[Төркем:1998 елда вафатлар]]
[[Төркем:2 класс Тимер тәре кавалерлары]]
[[Төркем:Алмания журналистлары]]
[[Төркем:Хәрбиләр]]
[[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышында катнашучылар]]</text>
      <sha1>g8ucx5ii96hatszghfyot0n3ob6e5j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калинга премиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819558</id>
    <revision>
      <id>5957963</id>
      <parentid>5935483</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T13:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5957963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32368" sha1="rkk0zyekrn0suczylrhpxaj2zebo3ci" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Калинга премиясе''' ({{lang-ru|{{Label|Q782022|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q782022|lang=en}}}}) — гади кешеләр арасында фәнни белемгә кызыксыну уятуда аеруча уңышлы мәгърифәтчеләрне тану бүләге. [[1952 ел]]дан бирле ел саен {{UNESCO}} тарафыннан тапшырыла.

Бүләкләү ел саен [[10 ноябрь]] көнне {{IND}} башкаласы {{Яңа-Дәһли гербы}}дә билгеләнгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бөтендөнья тынычлык һәм үсеш өчен фән көне||ru|Всемирный день науки за мир и развитие}} мөрәсиме чикләрендә үтә. 

== Бүләге ==
Һәр җиңүчегә 20 000 [[АКШ доллары]], рәсми сертификаты һәм көмеш {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Альберт Эйнштейн исемендәге халыкара ЮНЕСКО медале||ru|Международная медаль ЮНЕСКО имени Альберта Эйнштейна}} тапшырыла. һинд сәясәтчесе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Биджу Патнаик||ru|Патнаик, Биджу}} 1951 елда булдырган максатчан ''Калинга вакфы'' тарафыннан финанслана. Һиндстан хөкүмәте моңа үз сертификатын һәм 5 000 [[АКШ доллары]]н өсти.

== Бүләкләнү нигезе ==
Бүләк алучысы танылган язучы, мөхәррир, укытучы, продюсер, радио яки телевизион тапшырулар булдыручысы яки алып баручысы булырга, киң җәмәгатьчелеккә фәнни фикерләрне ирештерүгә талантны күрсәтергә тиеш. Боларның фән һәм техниканың халыкара әһәмиятен, иҗтимагый хәлләрне яхшыртуга, мәдәни мирасны баетуга һәм кешелек алдында торган мәсьәләләрне чишүгә өлешләрен күрсәтүләре бәяләнә. 

Намзәтләрне әгъза-илләренең ЮНЕСКО комиссияләре җирле фәнне үстерү һәм башка фәнни ассоциацияләре, фәнни язучылар яки журналистлар тәкъдиме белән тапшыра.

Шорт-листны 4 кешелек жюри әзерли — 3се гадел географик вәкиллеге буенча ЮНЕСКО тарафыннан билгеләнә, 1се Калинга фонды тарафыннан тәкъдим ителә. 

Лауреат ЮНЕСКО Генераль сәркәтибе тарафыннан сайланыла. 

== Ияләре ==
{{seealso|Төркем:Калинга премиясе лауреатлары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q782022}
|section=
|sort=p166/Q782022/p585
|columns=p166/Q782022/p585:Ел,p18,label:Исем,p27,p101,p69,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! рәсем
! Исем
! ватандашлык
! эшчәнлек өлкәсе
! әлма-матер
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 1979
| [[Файл:Sergey Kapitsa.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20430|Сергей Капитса]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]&lt;br/&gt;[[Бөекбритания]]
| [[физика]]
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-14
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-14
|-
| 1957
| [[Файл:Bertrand Russell photo.jpg|center|128px]]
| [[Бертран Рассел]]
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[күплек теориясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27654|фәлсәфә тарихы]]''&lt;br/&gt;[[эпистемология]]&lt;br/&gt;[[мантыйк]]&lt;br/&gt;[[математика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q484761|тел фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;[[этика]]&lt;br/&gt;[[дин]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1166618|математик логика]]''&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-05-18
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-02
|-
| 1976
| [[Файл:Oparin.jpg|center|128px]]
| [[Александр Опарин]]
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;[[биология]]&lt;br/&gt;[[химия]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-03-02
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-21
|-
| 1961
| [[Файл:Arthur C. Clarke 1965.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47087|Arthur C. Clarke]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q24925|фәнни фантастик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3238422|science fiction literature]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7326593|Richard Huish College, Taunton]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-16
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-19
|-
| 1956
| [[Файл:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59478|George Gamow]]''
| [[Россия империясе]]&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| [[теоретик физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18346|физик космология]]''&lt;br/&gt;[[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1129795|popular science literature]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11163999|children's and young adult literature]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-04
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-19
|-
| 1958
| [[Файл:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]]
| [[Карл фон Фриш]]
| [[Австрия]]
| [[этология]]
| [[Вена университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-20
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-12
|-
| 1978
| 
| ''[[:d:Q71499|Hoimar von Ditfurth]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-15
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-01
|-
| 1969
| [[Файл:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q78496|Konrad Zacharias Lorenz]]''
| [[Австрия]]
| [[этология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]&lt;br/&gt;[[Вена университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-07
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-27
|-
| 1952
| [[Файл:Prince Louis-Victor de Broglie.jpg|center|128px]]
| [[Lui de Broyl|Луи де Бройль]]
| [[Франция]]
| [[теоретик физика]]
| ''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1431541|Жансон-де-Сайи лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-15
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-19
|-
| 1986
| [[Файл:Basov.jpg|center|128px]]
| [[Николай Басов]]
| ''[[:d:Q2305208|Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]''&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| [[радиофизика]]&lt;br/&gt;[[физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2989675|quantum electronics]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-14
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-01
|-
| 1976
| [[Файл:George Porter Nobel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106762|Җорҗ Портер]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[химия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11372|физик химия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209082|химик кинетика]]''
| ''[[:d:Q503424|Лидс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''&lt;br/&gt;[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7842565|Trinity Academy]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-06
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
|-
| 1996
| [[Файл:Jayant Vishnu Narlikar - Kolkata 2007-03-20 07341.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q179201|Jayant Vishnu Narlikar]]''
| [[Һиндстан]]
| [[астрономия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''
| ''[[:d:Q797897|Фицвильям көллияте]]''&lt;br/&gt;[[Бенарес Индуизм Университеты]]&lt;br/&gt;[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23022392|Central Hindu Boys School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-19
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-20
|-
| 1970
| [[Файл:Margaret Mead (1901-1978).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q180099|Margaret Mead]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q28598|мәдәни антропология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1754430|volkerpsychologie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2116028|психологик антропология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43455|этнология]]''
| ''[[:d:Q167733|Barnard College]]''&lt;br/&gt;[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1179599|DePauw University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7557489|Solebury School]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-16
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-15
|-
| 1981
| [[Файл:Bærekraftsprisen 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Дэвид Аттенборо]]
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q628403|саклап калу]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q832237|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113976585|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q995600|popular science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q861402|educational television]]''
| ''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q760967|Clare College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60286109|Wyggeston Grammar School for Boys]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-08
| 
|-
| 1968
| [[Файл:Fred Hoyle 1967.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q183397|Fred Hoyle]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[астрономия]]
| ''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4914271|Bingley Grammar School]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-24
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-20
|-
| 1985
| [[Файл:Peter Brian Medawar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q214209|Peter Medawar]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| [[зоология]]
| ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1902016|Marlborough College]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-28
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-02
|-
| 1953
| [[Файл:Hux-Oxon-72.jpg|center|128px]]
| [[Джулиан Һаксли]]
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q194100|transhumanism]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''&lt;br/&gt;[[эмбриология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| ''[[:d:Q805285|Баллиол көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-06-22
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-14
|-
| 1959
| [[Файл:RostandJean.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q287953|Jean Rostand]]''
| [[Франция]]
| [[биология]]
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-30
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-04
|-
| 1965
| 
| ''[[:d:Q330225|Eugene Rabinowitch]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[биофизика]]&lt;br/&gt;[[атом-төш энергиясе]]&lt;br/&gt;[[Атом-төш коралы]]&lt;br/&gt;[[фотосинтез]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-27
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-15
|-
| 2009
| [[Файл:Trinh Xuan Thuan (2015).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q348235|Trinh Xuan Thuan]]''
| [[Вьетнам]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q502038|гайре галактик астрономия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;[[астрономия]]&lt;br/&gt;[[Киек Каз Юлы]]&lt;br/&gt;[[галактика]]&lt;br/&gt;[[Галәм]]
| ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-20
| 
|-
| 1986
| [[Файл:Right Livelihood Award 2009-press conference-6.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q354534|David Suzuki]]''
| [[Канада]]
| [[генетика]]
| ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49165|Амһерст көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4266466|London Central Secondary School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16894066|Leamington District Secondary School]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-24
| 
|-
| 1988
| [[Файл:Paleontologist Björn Kurtén 1969 (JOKAHBL3E J10-2).tif|center|128px]]
| ''[[:d:Q375093|Björn Kurtén]]''
| [[Финляндия]]
| 
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-19
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-28
|-
| 1972
| [[Файл:Phillip H. Abelson 450901-N-NO204-0001.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q377815|Philip Abelson]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;[[химия]]
| ''[[:d:Q597236|Washington State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-04-27
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-01
|-
| 1964
| [[Файл:Warren Weaver.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q510591|Warren Weaver]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-17
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-24
|-
| 1971
| [[Файл:9. Tagung 1959 Physiker stehend P. Auger,Paris, Otto Hahn - W134Nr.058141 - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q552004|Pierre Auger]]''
| [[Франция]]
| [[атом физикасы]]&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11547|космик нурланыш]]''
| ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-14
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-24
|-
| 2003
| [[Файл:Pervez Hoodbhoy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q574843|Pervez Hoodbhoy]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q238170|quantum chromodynamics]]''
| ''[[:d:Q6367758|Karachi Grammar School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-11
| 
|-
| 1994
| [[Файл:Nikolay Drozdov in Australia 2.jpg|center|128px]]
| [[Николай Дроздов]]
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| ''[[:d:Q52106|биогеография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599991|zoogeography]]''&lt;br/&gt;[[экология]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-20
| 
|-
| 1972
| 
| ''[[:d:Q936291|Nigel Calder]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| ''[[:d:Q327116|Сидни Сассекс көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-02
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-25
|-
| 1984
| [[Файл:Yves Coppens detail.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1382212|Yves Coppens]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q7206|палеоантропология]]''
| ''[[:d:Q1987282|University of Rennes]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-09
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-06-22
|-
| 1968
| 
| ''[[:d:Q1496455|Gavin de Beer]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[зоология]]&lt;br/&gt;[[эмбриология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1382537|evolutionary theory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q125725868|museum management]]''
| ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1247373|Һерроу]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-11-01
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-21
|-
| 2019
| [[Файл:Karl Kruszelnicki Usyd.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2063254|Karl Kruszelnicki]]''
| [[Австралия]]
| 
| ''[[:d:Q734764|Яңа Көньяк Уэльс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7660036|Sydney Medical School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350021|University of Wollongong]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| 
|-
| 1966
| 
| ''[[:d:Q2309852|Paul Couderc]]''
| [[Франция]]
| 
| ''[[:d:Q135436|école normale supérieure]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-15
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-05
|-
| 2021
| [[Файл:JPLuminet2004.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2474670|Jean-Pierre Luminet]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q338|космология]]''
| ''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235608|Paris Diderot University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3268957|Lycée Thiers]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-03
| 
|-
| 1993
| [[Файл:Piero Angela 2013.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2755833|Piero Angela]]''
| [[Италия]]
| [[журналистика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15416|телетапшыру]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3931801|television direction]]''&lt;br/&gt;[[музыка]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-22
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-13
|-
| 1977
| [[Файл:Centre de recherche Fernand-Seguin 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3069335|Fernand Seguin]]''
| [[Канада]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]
| [[Monreal universitetı|Монреаль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-09
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-19
|-
| 2004
| [[Файл:Jean Audouze dsc03694.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3170446|Jean Audouze]]''
| [[Франция]]
| 
| ''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q471980|Сент-Луи лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-13
| 
|-
| 1987
| 
| ''[[:d:Q3289349|Marcel Roche]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| ''[[:d:Q858729|Җон Һопкинс тыйб мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-15
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-03
|-
| 2009
| [[Файл:Yash Pal 049.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3296450|Yash Pal]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| [[физика]]
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q567899|Panjab University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-26
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-24
|-
| 1996
| [[Файл:Jiri Grygar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3564211|Jiří Grygar]]''
| [[Чехия]]
| 
| ''[[:d:Q3509595|Masaryk University Faculty of Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61468136|Gymnázium Elgartova]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-17
| 
|-
| 1999
| [[Файл:Emil Gabrielian.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4130949|Emil Gabrielian]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Әрмәнстан]]
| 
| ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-31
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-21
|-
| 1984
| 
| ''[[:d:Q4361788|Igor Petryanov-Sokolov]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| 
| ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-05
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-19
|-
| 1983
| [[Файл:Abdullah-Al-Muti.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4665902|Abdullah Al-Muti]]''
| [[Бангладеш]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;[[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| 
| ''[[:d:Q1480421|University of Dhaka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2276188|Chattogram Collegiate School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6942904|Muslim Government High School]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-01
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-30
|-
| 2023
| [[Файл:Ana Maria Cetto (01310701) (4874995165).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4750428|Ana María Cetto]]''
| [[Мексика]]
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[квант механикасы]]&lt;br/&gt;[[биофизика]]&lt;br/&gt;[[яктылык]]&lt;br/&gt;[[электродинамика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q176737|stochastic process]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-18
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q5258415|Dennis Flanagan]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-22
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-14
|-
| 1998
| [[Файл:Candotti30032007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5379174|Ennio Candotti]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023
|-
| 2000
| [[Файл:Ernst W. Hamburger at NeuroMat 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5395177|Ernst W. Hamburger]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-06-08
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-04
|-
| 1962
| 
| ''[[:d:Q5550132|Gerard Piel]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5633421|фәнни журнал]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1432645|Филлипс академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-01
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-05
|-
| 1955
| [[Файл:August Pi Sunyer 5803.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5556251|Augusto Pi Suñer]]''
| [[Испания]]
| 
| ''[[:d:Q219615|Барселона университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21705070|Мадрид үзәк университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-08-12
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-12
|-
| 1995
| [[Файл:Julieta Fierro, 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Джульета Норма Фиерро Госсман]]
| [[Мексика]]
| ''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q472328|science communication]]''
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-24
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-19
|-
| 1974
| 
| ''[[:d:Q5983326|Luis Estrada Martínez]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-04-12
|-
| 2011
| [[Файл:René Drucker Colín.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6105695|René Drucker Colín]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-15
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-17
|-
| 1974
| [[Файл:Jose Reis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6293853|José Reis]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q10279528|Faculty of Medicine at the Federal University of Rio de Janeiro]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-12
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-16
|-
| 1989
| 
| ''[[:d:Q6799167|Saad Ahmed Shabaan]]''
| [[Мисыр]]
| 
| ''[[:d:Q1424632|Александрия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-11
|-
| 1982
| 
| ''[[:d:Q7108192|Oswaldo Frota-Pessoa]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q2154182|Колумбия тыйб-җәррах көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2840233|Rio de Janeiro State University]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-30
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-24
|-
| 1954
| [[Файл:Waldemar Kaempffert.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7961417|Waldemar Kaempffert]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1505283|science journalism]]''
| ''[[:d:Q1093910|Нью-Йорк шәһәр көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-09-27
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-27
|-
| 1980
| 
| ''[[:d:Q8206101|Arístides Bastidas]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-03-02
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-23
|-
| 2015
| [[Файл:&quot;Esto que somos el amor,el sexo, la ciencia y las emociones&quot; (40861250814).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8470945|Diego Golombek]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q506874|хронобиология]]''
| ''[[:d:Q194223|Буйныс-Айрыс үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-22
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q10306876|Jeter Bertoletti]]''
| [[Бразилия]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-11
| 
|-
| 1960
| 
| ''[[:d:Q10348962|Peter Ritchie Calder]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| 
| ''[[:d:Q24197216|Forfar Academy]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-01
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-31
|-
| 1999
| [[Файл:Portrait of Marian Ewurama Addy for Wiki Unseen (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16001775|Marian Ewurama Addy]]''
| [[Гана]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861699|herbalism]]''
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2303765|University of Ghana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16733633|Holy Child High School, Ghana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19975525|St Monica's Senior High School]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-07
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-14
|-
| 1963
| 
| ''[[:d:Q16015630|Jagjit Singh]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q16735390|Jorge Flores Valdés]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-01
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-19
|-
| 1991
| 
| ''[[:d:Q16980756|Narender K. Sehgal]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| ''[[:d:Q18334|элементар кисәкчекләр физикасы]]''
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q217439|Һавай үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1549932|Пәнҗаб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-07
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q17151977|Xiangyi Li]]''
| [[Кытай]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| 
|-
| 1997
| 
| ''[[:d:Q18921382|Dorairajan Balasubramanian]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-28
| 
|-
| 1998
| [[Файл:Regina Paz Lopez.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24852114|Gina Lopez]]''
| [[Филиппин|Филипин]]
| 
| ''[[:d:Q3445783|Assumption University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49118|Бостон көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-27
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-19
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q99237148|Erik Jacquemyn]]''
| [[Бельгия]]
| 
| ''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''
| 
| 
|-
| 2001
| [[Файл:Stefano fantoni 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q105085183|Stefano Fantoni]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-04&lt;br/&gt;1945
| 
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q107377450|Peter Okebukola]]''
| [[Нигерия]]
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q595868|computer literacy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10359098|human relations]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2185529|Journal of Biological Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755855|Educational Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q898740|Journal of Chemical Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1126970|metacognition]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1889034|The American Biology Teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755444|School Science and Mathematics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2485457|science education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96326434|European Journal of Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15764781|International Journal of Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15764795|Research in Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15763104|Educational Perspectives]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15756631|Instructional Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755450|Research in Science and Technological Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5157621|Computers in Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15750935|Journal of Educational Technology Systems]]''
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1169487|University of Ibadan]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-17
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q110586850|Marisela Salvatierra]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* 

[[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]]
[[Төркем:Фәнни премияләр]]
[[Төркем:Мәгърифәтчелек]]</text>
      <sha1>rkk0zyekrn0suczylrhpxaj2zebo3ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sharq yulduzi (журнал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>859468</id>
    <revision>
      <id>5958011</id>
      <parentid>4457300</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8231" sha1="1ma8oy65b5m3ljw9bxt7idmd25zp9z8" xml:space="preserve">{{ Журнал
 | исем = Sharq yulduzi
 | оригиналь исем = 
 | рәсем = [[Файл:Шәрык_йолдызы.jpg|200px]]
 | имза = 
 | төр = әдәби-сәнгать һәм иҗтимагый-сәяси журнал
 | формат = А4
 | нигезләнде = [[1932 ел|1932]]
 | публикацияләр туктату = 
 | бәя = 
 | гамәлгә куючы = [[Үзбәкстан Язучылар берлеге]]
 | нәшер итүче = [[Үзбәкстан Язучылар берлеге]]
 | директор = 
 | баш мөхәрир = 
 | штат = 
 | сәяси = 
 | тел = [[үзбәк теле|үзбәк]]
 | тираж =160 000 (''1977 ел'')&lt;br/&gt; 1500 (''2005 елдан'') 
| төп офис = 100066  [[Ташкент]], Бунёдкор проспекты, Адиблар хиёбони
 | ISSN = 0131-1832
 | веб-сайт = [https://sharqyulduzi.uz/ Sharq yulduzi – Jurnali]
 | язылу индексы = 911
 }}
'''«Sharq yulduzi»''', Шарқ юлдузи ({{lang-ru|Звезда Востока}}, {{lang-tt|Шәрык йолдызы}}) ― [[үзбәк теле]]ндә нәшер ителүче әдәби-сәнгать, фәнни, иҗтимагый-сәяси журнал&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sharqyulduzi.uz/biz-haqimizda/ |title=Biz Haqimizda – Sharq yulduzi |accessdate=2024-08-23 |archivedate=2024-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240823114407/https://sharqyulduzi.uz/biz-haqimizda/ }}&lt;/ref&gt;. 1932 елда нигезләнгән, аны бастыру ешлыгы үзгәреп торган: ай саен да, квартал саен бер сан да чыккалаган. Гамәлгә куючысы ― [[Үзбәкстан Язучылар берлеге]]. Ташкентта елына 4 тапкыр чыга.

«Sharq yulduzi» шулай ук 1990 елның мартыннан 1992 елның февраленә кадәр Алоуддин Мансурның [[Коръән]]нең үзбәк теленә беренче тулы тәрҗемәсен бастыруы, 1992 елда 8/9 чыгарылышында Коръәннең тулы тәрҗемәсе тәкъдим ителүе белән дә билгеле.

== Тарих ==
Башта ул «Ўзбекистон шўро адабиёти» (Үзбәкстан совет әдәбияты, 1932 елның июнь-июле), «Совет адабиёти» (Совет әдәбияты, 1935 елның гыйнвары), «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» (Үзбәкстан әдәбияты һәм сәнгате, 1935 елның июле) исемнәре белән нәшер ителә. Басма [[Икенче бөтендөнья сугышы]] елларында вакытлыча туктатыла. 1946 елдан ул хәзерге исеме («Шарқ юлдузи») белән басыла башлый&lt;ref name=&quot;OʻzME&quot;/&gt;

Аның битләрендә [[Үзбәкстан]] һәм чит ил язучыларының әдәби әсәрләре басыла. Шулай ук әдәбият һәм сәнгатьнең мөһим юнәлешләренә багышланган әдәби-тәнкыйди, публицистик мәкаләләр басыла.

Совет чорында еш кына үзенең әдәби йөзен үзгәртеп тора, озак вакыт битләрен «социалистик реализм»га бирә.

1940―1950 елларда журнал тарихы традицион рәвештә «җитештерү» һәм «колхоз» темаларына язылган әсәрләр белән баетыла.

Үзбәк язучыларыннан [[Гафур Голәм]]нең «Шум бола» (Шаян бала) кыйссасы, Муса Ташмухаммедов – Айбекның «Navoiy» (Нәвои) романы, Абдулла Каһһар, Максуд Шәехзадә, Миртемир Турсунов, [[Зөлфия (шагыйрә) |Зөлфия]] һәм башкаларның әсәрләре башлап «Шарқ юлдузи» журналында басылган&lt;ref name=&quot;OʻzME&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|lang=uz|title=Шарқ юлдузи|volume=10|year=2005|publisher=Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|location=Tashkent|url=https://books.google.com/books?id=Ky8OAQAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Surkov |first=Aleksey |url=https://books.google.com/books?id=QlcPAQAAIAAJ |title=Краткая литературная энциклопедия |date=1962 |publisher=Sovetskaya entsiklopediya |pages=295 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qahhor |first=Abdulla |url=https://books.google.com/books?id=9QtkAAAAMAAJ |title=Асарлар: беш жилдлик |date=1989 |publisher=Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти |language=uz |author-link=Abdulla Qahhor}}&lt;/ref&gt;&lt;!--https://books.google.com/books?id=sFIoAQAAMAAJ--&gt;.

Төрле елларда журналның мөхәррире булып Муса Ташмухаммедов – Айбек, Вохид Зохидов, Уйгун, [[Әсгать Мохтар]], Гулом Хабибуллаев, [[Мирмухсин Мирсаидов]], Уткир Хашимов, Мухтар Оманов эшләгән. Баш мөхәррирләр:
* [[Олугбәк Хамдам |Улугбек Хамдам]] (2009—2015)
* [[Сироҗиддин Рауф]] (2015—{{х.в.}})

2009 елда ике журнал өчен берләштерелгән яңа редакция — [[Звезда Востока (журнал)|«Звезда Востока»]] — «Sharq yulduzi» оештырыла. «Sharq yulduzi» рус телендә чыга торган «Звезда Востока» журналы белән икетелле бердәм проектның бер өлеше була.

== Бүләкләре ==
* 1982 ― [[Халыклар Дуслыгы ордены]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/143/45222/ |title=Ведомости Верховного Совета СССР. – М.: Издание Верховного Совета СССР, 1982. – № 25 (23 июня). – 405 – 428 с. – &amp;#91;Статьи 464 – 487&amp;#93;. |access-date=2022-12-25 |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225144917/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/143/45222/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://gufo.me/dict/bse/Шарк_Юлдузи  Шарк Юлдузи.] Большая советская энциклопедия{{ref-ru}}
* [https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/42-sharq-yulduzi-jurnali Ziyo istagan qalblar uchun! - Kutubxona - &quot;Sharq yulduzi&quot; jurnali.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813163423/https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/42-sharq-yulduzi-jurnali |date=2024-08-13 }} Архив выпусков
* [http://press.natlib.uz/ru/publications/shar-yulduzi?range=2020 Шарқ юлдузи.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240823111400/http://press.natlib.uz/ru/publications/shar-yulduzi?range=2020 |date=2024-08-23 }} Архив выпусков
* [https://kultura.uz/view_9_r_18920.html Празднование девяностолетия создания литературно-художественного журнала &quot;Шарк юлдузи&quot; - &quot;Звезда Востока&quot; стало важным событием в культурной жизни столицы.] Kultura.uz
== Моны да карагыз ==
* [[Звезда Востока (журнал)|«Звезда Востока»]]
[[Төркем:Әлифба буенча журналлар]]
[[Төркем:1932 елда барлыкка килгән басмалар]]
[[Төркем:СССР журналлары]]
[[Төркем:Үзбәкчә журналлар]]
[[Төркем:Үзбәкстан журналлары]]
[[Төркем:Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнгән оешмалар]]</text>
      <sha1>1ma8oy65b5m3ljw9bxt7idmd25zp9z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şizuo Kakutani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861256</id>
    <revision>
      <id>5958025</id>
      <parentid>5523727</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17150" sha1="3jf077q0oj0x6y3igr8bcl3kq8m8rjr" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

{{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=&lt;big&gt;Şizuo Kakutani&lt;/big&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;{{lang-jaLat|角谷静夫}}|изображение=[[Файл:Shizuo Kakutani.jpg|250px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[28 avgust]] [[1911]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kakutani/|title=Shizuo Kakutani — Biography|lang=en|website=Maths History|access-date=2024-12-28}}&lt;/ref&gt;|метка3=Tuu urını|текст3=[[Yaponiä imperiäse]], [[Osaka]]|метка4=Ülem datası|текст4=[[17 avgust]] [[2004]] (92 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|Япония}} [[Yaponiä]]&lt;br&gt;
{{Байрак|АКШ}} [[AQŞ]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Amerika Quşma Ştatları|AQŞ]], [[Нью-Һейвен|Nyu-Heyven]]|метка6=İl|заголовок1=|метка7=Eşçänlek töre|текст7=[[математик|matematik]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Uqıtu|universitet uqıtuçısı|4=Teaching}}|метка8=Fänni sfera|текст8={{Тәрҗемә ителмәгән 5|funksional’ analiz|funksional’ analiz|4=Functional analysis}} häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|ergodik teoriä|ergodik teoriä|4=Ergodic theory}}|метка9=Eş urını|текст9=[[Yel universitetı]]&lt;br&gt;
{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Osaka universitetı|4=Osaka University}}&lt;br&gt;
{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Perspektivalı tikşerenülär institutı|4=Institute for Advanced Study}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ias.edu/scholars/shizuo-kakutani|title=Shizuo Kakutani — Scholars|lang=en|website=Institute for Advanced Study|date=2019-12-09|access-date=2024-12-28}}&lt;/ref&gt;|заголовок10=|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=Alma-mater|текст10={{Тәрҗемә ителмәгән 5|Tohoku universitetı|4=Tohoku University}} (1934)&lt;ref&gt;{{Китап|сылтама=https://books.google.cat/books?id=4siw31DPONUC&amp;pg=PA340|автор=Sooyoung Chang|башлык=Academic Genealogy of Mathematicians|год=2011|издательство=World Scientific|страниц=522|isbn=978-981-4282-29-1}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Osaka universitetı|4=Osaka University}} (1941)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archives.news.yale.edu/v33.n1/story10.html|title=Yale Bulletin and Calendar|website=archives.news.yale.edu|access-date=2024-12-28}}&lt;/ref&gt;|метка11=Fänni citäkçe|текст11={{Тәрҗемә ителмәгән 5|Tatsuciro Şimizu|4=Tatsujiro Shimizu}}|метка12=Büläklär|текст12={{Тәрҗемә ителмәгән 5|Yaponiä fännär akademiäseneñ İmperator premiäse|4=Imperial Prize of the Japan Academy}}}}'''Şizuo Kakutani''' ({{Lang-jaLat|角谷 静夫}}, {{Lang-enLat|Shizuo Kakutani}}; ''[[1911 yıl]]nıñ [[28 avgust]]ı, [[Yaponiä imperiäse]], [[Osaka]] — [[2004 yıl]]nıñ [[17 avgust]]ı, [[Amerika Quşma Ştatları|AQŞ]], [[Нью-Һейвен|Nyu-Heyven]]'') — Yaponiä, soñraq Amerika [[Математик|matematigı]]. Xezmätlärneñ tematikası: {{Тәрҗемә ителмәгән 5|funksional’ analiz|funksional’ analiz|4=Functional analysis}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|komplekslı analiz|komplekslı analiz|4=Complex analysis}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|topologik törkem|topologik törkemnär|4=Topological group}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Banax fäzası|Banax|4=Banach space}} häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Hilbert fäzası|Hilbert|4=Hilbert space}} fäzaları, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Markov protsessı|Markov protsessları|4=Markov chain}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Küplek ülçäme|ülçäm teoriäse|4=Measure (mathematics)}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|ergodik teoriä|ergodik teoriä|4=Ergodic theory}} h. b. Anıñ iñ bilgele qazanışı — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Kakutaninıñ xäräkätsez noqta turındağı teoreması|xäräkätsez noqta turındağı teorema|4=Kakutani fixed-point theorem}}.

{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Amerika sänğät häm fännär akademiäse|Amerika sänğät häm fännär akademiäse|4=American Academy of Arts and Sciences}} äğzası (''1959''). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Yaponiä fännär akademiäse|Yaponiä fännär akademiäseneñ|4=Japan Academy}} ike büläge laureatı — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Yaponiä fännär akademiäseneñ İmperator premiäse|İmperator premiäse|4=Imperial Prize of the Japan Academy}} häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Yaponiä fännär akademiäse premiäse|Yaponiä fännär akademiäse premiäse|4=Japan Academy Prize (academics)}} (''1982'') — ğomumän fänni qazanışları häm ayıruça funksional’ analiz buyınça eşläre öçen.

== Biografiäse ==
Kakutani Osakada yurist ğailäsendä tuğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Tohoku universitetı|Tohoku universitetın|4=Tohoku University}} tämamlağan, 1934 yıldan {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Osaka universitetı|Osaka universitetında|4=Osaka University}} uqıtuçı yärdämçese bulıp eşlägän. Anıñ publikatsiäläre [[Hermann Wayl]] iğtibarın cälep itkän, häm tegese 1940 yılda yäş matematiknı ike yıllıq srokqa AQŞqa çaqırğan. Kakutani ber yıldan beraz artığraq [[Принстон|Prinstonda]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Perspektivalı tikşerenülär institutı|Perspektivalı tikşerenülär institutında|4=Institute for Advanced Study}} ütkärgän, anda [[Джон фон Нейманн|Con fon Neymann]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Norbert Winer|Norbert Winer|4=Norbert Wiener}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pol Halmoş|Pol Halmoş|4=Paul Halmos}} häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pal Erdöş|Pal Erdöş|4=Paul Erdős}} kebek kürenekle matematiklar belän tanışqan. AQŞ Yaponiä belän [[Икенче бөтендөнья сугышы|suğışqa]] kergäç (''1941''), Kakutani Yaponiägä qaytırğa qarar itkän, çönki anı änise yazmışı bik borçağan. Qaytunıñ qatlawlı yulın saylarğa turı kilgän — Şvetsiä qorabında Madagaskar aşa, anda passajir-yaponnarnı Yaponiä qorabında barıp citkän amerikalılarğa almaştırğannar{{sfn|MacTutor}}.

1941 yılda Kakutani dissertatsiäsen yaqlağan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=1401|title=Shizuo Kakutani — The Mathematics Genealogy Project|access-date=2024-12-28|website=genealogy.math.ndsu.nodak.edu}}&lt;/ref&gt; häm Osaka universitetında uqıtqan. Suğış tämamlanğaç, Kakutani Prinstonnan yaña çaqıru alğan häm AQŞqa qaytqan (''1948''), ä ber yıldan soñ [[Yel universitetı]] professorı bulğan. Yaponiä belän küptän tügel bulğan suğışqa qaramastan, ul studentlarnıñ ixtiramın häm simpatiäsen yawlağan&lt;ref&gt;Yale University, [http://www.yale.edu/pbk/devane.html Devane Medal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518200440/http://www.yale.edu/pbk/devane.html |date=2013-05-18 }}&lt;/ref&gt;. Yel universitetında Kakutani 1982 yılda otstavkağa kitkänçe qalğan{{sfn|MacTutor}}.

Kakutani 1950 yılda Xalıqara matematiklar kongressında çaqırılğan dokladçı bulğan (AQŞ, [[Massaçusets]] ştatı, [[Кембриҗ (АКШ)|Kembric]])&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kakutani, K.|chapter=Ergodic theory|title=''In:'' Proceedings of the International Congress of Mathematicians, Cambridge, Massachusetts, U.S.A., August 30–September 6, 1950|volume=2|pages=128–142|year=1950|chapter-url=http://www.mathunion.org/ICM/ICM1950.2/Main/icm1950.2.0128.0142.ocr.pdf|url-status=dead|url=http://www.mathunion.org/ICM/ICM1950.2/Main/icm1950.2.0128.0142.ocr.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228051900/http://www.mathunion.org/ICM/ICM1950.2/Main/icm1950.2.0128.0142.ocr.pdf|archivedate=December 28, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228051900/http://www.mathunion.org/ICM/ICM1950.2/Main/icm1950.2.0128.0142.ocr.pdf |date=2013-12-28 }}&lt;/ref&gt;.

1952 yılda Kakutani Nyu-Yorkta Keyko Uçidanı (''1918—2008'') oçratqan häm aña öylängän. Alarnıñ berdänber qızı, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Miçiko Kakutani|Miçiko Kakutani|4=Michiko Kakutani}} — ädäbi tänqitçe, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pulitser premiäse|Pulitser premiäse|4=Pulitzer Prize}} laureatı{{sfn|MacTutor}}.

Otstavkadan soñ (1982) Yel universitetınıñ maqtawlı professorı isemen alğan. 92 yäşendä wafat bulğan.

== Fänni eşçänlege ==
Kakutaninıñ fänni qızıqsınuları diapazonı ğäyät kiñ bulğan — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|funksional’ analiz|funksional’ analiz|4=Functional analysis}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|komplekslı analiz|komplekslı analiz|4=Complex analysis}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|topologik törkem|topologik törkemnär|4=Topological group}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Banax fäzası|Banax|4=Banach space}} häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Hilbert fäzası|Hilbert|4=Hilbert space}} fäzaları, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Markov protsessı|Markov protsessları|4=Markov chain}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Küplek ülçäme|ülçäm teoriäse|4=Measure (mathematics)}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|graf (matematika)|graflar häm çeltärlär|4=Graph (discrete mathematics)}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Brown xäräkäte|Brown xäräkäte|4=Brownian motion}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|ergodik teoriä|ergodik teoriä|4=Ergodic theory}}{{sfn|MacTutor}}. Anıñ {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Erdöş sanı|Erdöş sanı|4=Erdős number}} 1gä tigez.

{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Kakutaninıñ xäräkätsez noqta turındağı teoreması|Kakutaninıñ xäräkätsez noqta turındağı teoreması|4=Kakutani fixed-point theorem}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Brauwernıñ xäräkätsez noqta turındağı teoreması|Brauwer teoremasınıñ|4=Brouwer fixed-point theorem}} ğomumiläştereleşe bulıp tora. Kakutani versiäse [[Функция (математика)|ber mäğnälelärgä]] genä tügel, ä {{Тәрҗемә ителмәгән 5|küpmäğnäle funksiä|küpmäğnäle funksiälärgä|4=Multivalued function}} dä qarıy. Kakutani teoreması berniçä möhim tikşerenü temasında uñışlı faydalanılğan, şul isäptän:

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Con Forbs Neş|Con Neşqa|4=John Forbes Nash Jr.}} [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе|iqtisad buyınça Nobel premiäsen]] alıp kilgän {{Тәрҗемә ителмәгән 5|uyınnar teoriäse|uyınnar teoriäsendä|4=Game theory}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Neş tigezläneşe|Neş buyınça tigezläneş|4=Nash equilibrium}} buluwın isbatlaw.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ğomumi tigezläneş|Ğomumi tigezläneş teoriäsendä|4=General equilibrium theory}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Errow — Debrö modele|Errow — Debrö modele|4=Arrow–Debreu model}}.

Kakutaninıñ başqa matematik qazanışları arasında:

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Markov — Kakutani xäräkätsez noqta turındağı teoreması|Markov — Kakutani xäräkätsez noqta turındağı teoreması|4=Markov–Kakutani fixed-point theorem}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Kakutani teoreması (ülçäm teoriäse)|Kakutani teoreması (ülçäm teoriäse)|4=Kakutani's theorem (measure theory)}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Kakutani teoreması (geometriä)|Kakutani teoreması (geometriä)|4=Kakutani's theorem (geometry)}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Roxlin lemması|Kakutani — Roxlin lemması|4=Rokhlin lemma}}.
* «Kakutani kükteräwe» ({{Lang-enLat|Kakutani skyscraper}}) — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|İnvariant ülçäm|invariant ülçämle|4=Invariant measure}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|dinamik sistema|dinamik sistemalarnı|4=Dynamical system}} häm anıñ belän bäyle problemalarnı öyränüçe {{Тәрҗемә ителмәгән 5|ergodik teoriä|ergodik teoriäneñ|4=Ergodic theory}} möhim töşençäse&lt;ref&gt;{{книга|автор=Karl E. Petersen, Karl Petersen|заглавие=Ergodic Theory|ссылка=https://books.google.ru/books?id=MiyJGqFCbEMC&amp;pg=PA48&amp;lpg=PA48&amp;dq=Kakutani+skyscraper&amp;source=bl&amp;ots=U2f8RTYr3u&amp;sig=pnamIYPeR83qu8cAB0ew9LhQ_pM&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwio-tiFjZDeAhVIFywKHYW7DtsQ6AEwBHoECAUQAQ#v=onepage&amp;q=Kakutani%20skyscraper&amp;f=false|место=|издательство=Cambridge University Press|год=1989|pages=48|allpages=329|isbn=9780521389976}}&lt;/ref&gt;.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Puasson tigezlämäse|Puasson tigezlämäseneñ|4=Poisson's equation}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Stoxastik protsesslar häm çikle mäs’älälär|stoxastik analiz metodların|4=Stochastic processes and boundary value problems}} qullanu belän original’ çişeleşe.
* Bäysez räweştä «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Kollats gipotezası|Kollats gipotezasın|4=Collatz conjecture}}» (ul uq «Sirakuza probleması») tikşergän, anı çığanaqlarnıñ öleşe «Kakutani gipotezası» dip atıy.

== Saylanğan mäqäläläre ==

* A generalization of Brouwer's fixed point theorem. Duke Mathematical Journal (''1941''): 457–459. doi:[https://projecteuclid.org/journals/duke-mathematical-journal/volume-8/issue-3/A-generalization-of-Brouwers-fixed-point-theorem/10.1215/S0012-7094-41-00838-4.short 10.1215/S0012-7094-41-00838-4]
* Concrete representation of abstract (L)-spaces and the mean ergodic theorem. Annals of Mathematics (1941): 523–537. doi:[https://www.jstor.org/stable/1968915?origin=crossref 10.2307/1968915]
* Concrete representation of abstract (M)-spaces (A characterization of the space of continuous functions). Annals of Mathematics (1941): 994–1024. doi:[https://www.jstor.org/stable/1968778?origin=crossref 10.2307/1968778]
* On equivalence of infinite product measures. Annals of Mathematics (''1948''): 214–224. doi:[https://www.jstor.org/stable/1969123?origin=crossref 10.2307/1969123]

Anıñ saylanğan mäqäläläreneñ inglizçä tärcemäläre cıyıntığı:

* ''Shizuo Kakutani''. Selected papers / Robert R. Kallman, editor. Birkhäuser Basel, 1986. [https://tt.wikipedia.org/wiki/Махсус:Китап_чыганаклары?isbn=9780817632793 ISBN 978-0-8176-3279-3].

== İskärmälär ==
{{İskärmälär}}

== Sıltamalar ==

* ''Вершик А. М.'' [http://www.mathnet.ru/php/seminars.phtml?presentid=4240&amp;option_lang= Деление отрезка по Какутани и автоморфизм Паскаля (к столетию Шизуо Какутани (1911–2004))]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ''Con C. O’Konnor häm Edmund F. Robertson''. Kakutani, Şizuo &lt;small&gt;{{ref-en}}&lt;/small&gt; — biografiäse MacTutor arxivında.
* [https://www.nytimes.com/2004/08/18/obituaries/18kakutani.html «New-York Times»ta nekrolog] {{ref-en}}.
* [https://web.archive.org/web/20050317023054/http://www.uml.edu/dept/math/alumni/tangents/tangents_Fall2004/MathInTheNews.htm Nekrolog. Massaçusets ştatı universitetı] {{ref-en}}.
* [https://web.archive.org/web/20150911061322/http://www.yale.edu/opa/arc-ybc/v33.n1/story10.html Nekrolog. Yel bülletene häm kalendare] {{ref-en}}.

{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:28 август көнне туганнар]]
[[Төркем:1911 елда туганнар]]
[[Төркем:Осакада туганнар]]
[[Төркем:17 август көнне вафатлар]]
[[Төркем:2004 елда вафатлар]]
[[Төркем:Нью-Һейвенда вафатлар]]
[[Төркем:Йель университеты укытучылары]]
[[Төркем:Осака университеты укытучылары]]
[[Төркем:Осака университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Япония фәннәр академиясенең Император премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]]
[[Төркем:Әлифба буенча математиклар]]
[[Төркем:Япония математиклары]]
[[Төркем:АКШ математиклары]]
[[Төркем:XX гасыр математиклары]]
[[Төркем:Ихтималлыкчылар]]
[[Төркем:Америка сәнгать һәм фәннәр академиясе әгъзалары]]
[[Төркем:Төньяк-Көнбатыш университетының мактаулы докторлары]]
[[Төркем:Тоһоку университетын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>3jf077q0oj0x6y3igr8bcl3kq8m8rjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үзбәкстан университетлары исемлеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864422</id>
    <revision>
      <id>5957977</id>
      <parentid>5945469</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T16:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 14 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35518" sha1="qaw8i341ss5gv5opthjlgi8sl637m9a" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}

'''Үзбәкстан югары уку йортлары исемлеге''' ({{lang-uz|{{Label|Q1380680|lang=uz}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1380680|lang=en}}}}, {{lang-ru|Список университетов Узбекистана}}, {{lang-fa|{{Label|Q1380680|lang=fa}}}}) — {{UZB}}да эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге.

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

== Университетлар ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P31 wd:Q3918 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:National University of Uzbekistan|National University of Uzbekistan]]
| http://www.nuu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q21600575|Ташкент дәүләт шәркыять университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent State University of Oriental Studies|Tashkent State University of Oriental Studies]]
| http://tashgiv.uz
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:TDTU.png|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent State Technical University|Tashkent State Technical University]]
| http://tdtu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Samarqand university.jpg|center|128px]]
| [[Сәмәрканд]]
| [[:commons:Category:Samarkand State University|Samarkand State University]]
| http://www.samdu.uz
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q16705025|Ташкент дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent State Agrarian University|Tashkent State Agrarian University]]
| http://tdau.uz
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q16711550|Фәрганә дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Ferghana State University 03.jpg|center|128px]]
| [[Фәрганә]]
| [[:commons:Category:Ferghana State University|Ferghana State University]]
| http://www.fdu.uz
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05
| ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Fuqarolik inshooti (Samarqand Tibbiyot instituti bosh oʻquv binosi)2.jpg|center|128px]]
| [[Сәмәрканд]]
| [[:commons:Category:Samarkand State Medical University|Samarkand State Medical University]]
| https://sammu.uz
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q20536168|Бохара дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Buxdu.jpg|center|128px]]
| [[Бохара]]
| [[:commons:Category:Bukhara State University|Bukhara State University]]
| http://www.buxdu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q1822284|Ташкент дәүләт транспорт университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://www.tstu.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527002357/http://www.tstu.uz/ |date=2016-05-27 }}
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''
| [[Файл:Tashkent State University of Economics 2026-04-28.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent State University of Economics|Tashkent State University of Economics]]
| https://www.tsue.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250716044104/https://tsue.uz/ |date=2025-07-16 }}
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q19818745|Захиретдин Мөхәммәт Бабур исемендәге Әндиҗан дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Andijan state university.jpg|center|128px]]
| [[Әндиҗан]]
| [[:commons:Category:Andijan State University|Andijan State University]]
| http://www.adu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803091125/https://adu.uz/ |date=2025-08-03 }}
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q32393|Нәмәнгән дәүләт университеты]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| [[:commons:Category:Namangan State University|Namangan State University]]
| http://www.namdu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250711031609/https://namdu.uz/ |date=2025-07-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942&lt;br/&gt;1992
| ''[[:d:Q15924726|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үргәнеч дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Urgench State University 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2609539|Urganch District]]''
| [[:commons:Category:Urgench State University|Urgench State University]]
| http://www.urdu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты|Ташкент мәгълүмати технологияләр университеты]]
| [[Файл:Tashkent University of Information Technology.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8061403|Yunusabad District]]''
| [[:commons:Category:Tashkent University of Information Technologies|Tashkent University of Information Technologies]]
| http://www.tuit.uz/
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| ''[[:d:Q25527783|Үзбәк дәүләт физик тәрбия һәм спорт университеты]]''
| 
| [[Чырчык]]
| 
| https://jtsu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-31
| ''[[:d:Q20536396|Бердах исемендәге Каракалпак дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Qaraqalpaqstan Mamleketlik Universiteti imarati.jpg|center|128px]]
| [[Нөкес]]
| [[:commons:Category:Karakalpak State University|Karakalpak State University]]
| http://www.karsu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-06
| ''[[:d:Q7687220|Ташкент архитектура-төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Arxitektura universiteti.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent University of Architecture and Civil Engineering|Tashkent University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://taqu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| ''[[:d:Q3551706|Ташкент дөнья икътисады һәм дипломатия университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:University of World Economy and Diplomacy|University of World Economy and Diplomacy]]
| http://www.uwed.uz
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-12
| ''[[:d:Q4469711|Үзбәк дәүләт җиһан телләре университеты]]''
| [[Файл:OʻzDJTU.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Uzbek State World Language University|Uzbek State World Language University]]
| http://www.uzswlu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806060931/https://uzswlu.uz/ |date=2025-08-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01
| ''[[:d:Q1552065|Вестминстер халыкара университетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| [[Файл:Westminster International University in Tashkent.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6873830|Mirobod]]''
| [[:commons:Category:Westminster International University in Tashkent|Westminster International University in Tashkent]]
| http://www.wiut.uz
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-24
| ''[[:d:Q4452997|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://www.msu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
| ''[[:d:Q25529328|Турин политехника университетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Turin Polytechnic University in Tashkent|Turin Polytechnic University in Tashkent]]
| http://polito.uz&lt;br/&gt;https://polito.uz/index.php?lang=en
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013&lt;br/&gt;1991
| ''[[:d:Q7687227|Ташкент дәүләт хокук университеты]]''
| [[Файл:Ташкентский государственный юридический университет 3.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent State University of Law|Tashkent State University of Law]]
| https://tsul.uz/
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
| [[Инха университеты (Ташкәнт)]]
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Inha University in Tashkent|Inha University in Tashkent]]
| http://www.inha.uz/
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
| ''[[:d:Q28006255|Алишер Нәваи исемендәге Ташкәнт дәүләт үзбәк теле һәм әдәбияты университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Alisher Navo’i Tashkent State University of the Uzbek Language and Literature|Alisher Navo’i Tashkent State University of the Uzbek Language and Literature]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
| ''[[:d:Q97145097|Чырчык дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Чырчык]]
| [[:commons:Category:Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika universiteti|Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika universiteti]]
| https://cspi.uz/&lt;br/&gt;https://www.cspu.uz
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018
| ''[[:d:Q111939454|«МИФИ» Россия төш милли-тикшеренү үниверситетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-15
| ''[[:d:Q106485444|Үзәк Азия университеты]]''
| [[Файл:Central Asian University.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| 
| https://centralasian.uz/
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019
| ''[[:d:Q135702534|Шарда университетының Әндиҗан бүлекчәсе]]''
| 
| [[Әндиҗан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-18
| ''[[:d:Q104869141|TEAM университеты]]''
| [[Файл:FASAD View01-edit.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:TEAM University Tashkent|TEAM University Tashkent]]
| https://www.teamuni.uz/
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| ''[[:d:Q111694614|Ташкент халыкара мәгариф университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://tiue.uz/
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| ''[[:d:Q124358666|Япония цифрлы университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://www.jdu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
| ''[[:d:Q116959484|Яңа Үзбәкстан университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:New Uzbekistan University|New Uzbekistan University]]
| https://newuu.uz
|-
| style='text-align:right'| 34
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| ''[[:d:Q114076881|Нордик халыкара университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://nordicuniversity.org/
|-
| style='text-align:right'| 35
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| ''[[:d:Q122284945|Namangan State Institute of Foreign Languages]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 36
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| ''[[:d:Q125446883|Зармед университеты]]''
| 
| [[Бохара]]&lt;br/&gt;[[Сәмәрканд]]
| 
| https://zarmeduniver.com/
|-
| style='text-align:right'| 37
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| ''[[:d:Q138684299|Tashkent Perfect University]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://tpu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 38
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023
| ''[[:d:Q134760855|Ренессанс мәгариф университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://renessans-edu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 39
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023
| ''[[:d:Q138335385|Central Asian University of Environmental and Climate Change Studies (Green University)]]''
| 
| [[Ташкент вилаяте]]
| 
| https://caguniversity.uz/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 40
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024
| ''[[:d:Q136649140|American University of Technology]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://aut-edu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 41
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024
| ''[[:d:Q139033490|Sarbon University]]''
| 
| 
| 
| https://sarbon.university
|-
| style='text-align:right'| 42
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-30
| ''[[:d:Q137397370|Al-Khwarizmi University]]''
| 
| ''[[:d:Q2609539|Urganch District]]''
| 
| https://akhu.uz&lt;br/&gt;https://khwu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 43
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-23
| ''[[:d:Q138662656|University of Business and Science]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| 
| https://ubsu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 44
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025
| ''[[:d:Q138794764|Sharq University]]''
| 
| 
| 
| https://sharqedu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 45
| 
| ''[[:d:Q4453002|Үзбәкстан Республикасы Милли гвардиясенең Җәмгыять хәвефсезлеге университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://mgjxu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 46
| 
| ''[[:d:Q12822800|Гөлстан дәүләт университеты]]''
| 
| [[Гөлстан (Сырдәрья өлкәсе)|Гөлстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 47
| 
| ''[[:d:Q20536381|Каршы дәүләт университеты]]''
| 
| [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
| [[:commons:Category:Qarshi state university|Qarshi state university]]
| http://www.qarshidu.uz/uz
|-
| style='text-align:right'| 48
| 
| ''[[:d:Q25514525|Сәмәрканд дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]''
| 
| [[Сәмәрканд]]
| 
| https://samdaqu.edu.uz
|-
| style='text-align:right'| 49
| 
| ''[[:d:Q25521053|Тирмез дәүләт университеты]]''
| 
| [[Тирмез]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 50
| 
| ''[[:d:Q25528138|Каршы дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Karshi State Technical University.jpg|center|128px]]
| [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
| 
| https://kstu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 51
| 
| ''[[:d:Q25533701|Абдулла Кадыри исемендәге Җиззәх дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Җиззәх]]
| [[:commons:Category:Jizzakh State Pedagogical University|Jizzakh State Pedagogical University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| 
| ''[[:d:Q65283573|«Ефәк юлы» халыкара туризм һәм мәдәни мирас университеты]]''
| 
| [[Сәмәрканд]]
| 
| https://www.univ-silkroad.uz/
|-
| style='text-align:right'| 53
| 
| ''[[:d:Q65283674|Үзбәкстан журналистика һәм гаммәви коммуникацияләр университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://uzjoku.uz
|-
| style='text-align:right'| 54
| 
| ''[[:d:Q65283740|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Кукан бүлекчәсе]]''
| 
| [[Кукан]]
| 
| https://www.tdtukokand.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707191008/https://tdtukokand.uz/ |date=2025-07-07 }}
|-
| style='text-align:right'| 55
| 
| ''[[:d:Q66807370|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Алмалык бүлекчәсе]]''
| 
| [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 56
| 
| ''[[:d:Q72083411|Кукан университеты]]''
| 
| [[Кукан]]
| 
| https://live.kokanduni.uz/uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210102451/https://live.kokanduni.uz/uz |date=2023-02-10 }}
|-
| style='text-align:right'| 57
| 
| ''[[:d:Q72171746|Тирмез агротехнологияләр һәм инновацион үсеш институты]]''
| 
| [[Тирмез]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 58
| 
| ''[[:d:Q72342707|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университетының Җиззәх бүлекчәсе]]''
| 
| [[Җиззәх]]
| 
| https://jbnuu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 59
| 
| ''[[:d:Q73011341|Ташкент мәгълүмати технологияләр университетының Каршы бүлекчәсе]]''
| 
| [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 60
| 
| ''[[:d:Q74500993|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Тирмез бүлекчәсе]]''
| 
| [[Тирмез]]
| [[:commons:Category:TBTSTU|TBTSTU]]
| http://tiet.uz/
|-
| style='text-align:right'| 61
| 
| ''[[:d:Q82524912|Кимё халыкара университетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://kiut.uz/
|-
| style='text-align:right'| 62
| 
| ''[[:d:Q116120180|Уэбстер университетының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://www.webster.uz/index.php
|-
| style='text-align:right'| 63
| 
| ''[[:d:Q125516651|Ташкент мәгълүмати технологияләр университетының Нөкес бүлекчәсе]]''
| 
| [[Нөкес]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| 
| ''[[:d:Q126903050|Ташкент гамәли фәннәр университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://www.utas.uz/
|-
| style='text-align:right'| 65
| 
| ''[[:d:Q130473792|Ташкент шәһәр университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://tmuni.org/
|-
| style='text-align:right'| 66
| 
| ''[[:d:Q131293755|Ташкент халыкара университеты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent International University|Tashkent International University]]
| https://www.tiu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 67
| 
| ''[[:d:Q139988490|Bukhara University of Innovation]]''
| 
| [[Бохара]]
| 
| https://bui.uz/
|-
| style='text-align:right'| 68
| 
| ''[[:d:Q139989104|Cyber ​​University]]''
| 
| [[Нурәфшан]]
| 
| https://csu.uz/
|}
{{Wikidata list end}}

== Башка югары уку йортлары ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P31 wd:Q38723 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-12
| ''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent Higher All-Arms Command School|Tashkent Higher All-Arms Command School]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-18
| ''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]''
| [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]]
| [[Чырчык]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]''
| [[Файл:Ректорат ТМА.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent Medical Academy|Tashkent Medical Academy]]
| https://tma.uz/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q25514536|Сәмәрканд ветеринария медицинасы, терлекчелек һәм биотехнологияләр университеты]]''
| 
| [[Сәмәрканд]]
| 
| http://samvmi.uz
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://tiiame.uz/
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| ''[[:d:Q21674834|Үзбәкстан дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Здание Консерватории Ташкент.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:State Conservatory of Uzbekistan|State Conservatory of Uzbekistan]]
| http://konservatoriya.uz/?lang=en{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br/&gt;http://konservatoriya.uz/?lang=ru{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br/&gt;http://konservatoriya.uz/?lang=uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811214552/http://konservatoriya.uz/?lang=uz |date=2025-08-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| ''[[:d:Q28771449|Үзбәкстан Республикасы эчке эшләр министрлыгы академиясе]]''
| [[Файл:Академия МВД Узбекистана.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| 
| http://akadmvd.uz/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q15739366|Ташкент мәгълүмати технологияләр югары профессиональ колледжы]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://www.tpkit.uz
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-21
| ''[[:d:Q20533248|Әндиҗан дәүләт медицина институты]]''
| 
| [[Әндиҗан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| ''[[:d:Q30294772|Әндиҗан авыл хуҗалыгы һәм агротехнологияләр институты]]''
| 
| [[Әндиҗан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4245634|Kuyganyar]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q25521970|Ташкент вилаяте педагогика институты]]''
| 
| [[Аңгрән]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-20
| ''[[:d:Q28364225|Сәмәрканд югары хәрби автомобиль көчләр җитәкчеләре укуханәсе]]''
| [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]]
| [[Сәмәрканд]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| ''[[:d:Q20631438|Имам әл-Бохари исемендәге Ташкент ислам институты]]''
| [[Файл:Tashkent Islamic Institute named after Imam Bukhari.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent Islamic Institute|Tashkent Islamic Institute]]
| http://oliymahad.uz/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| ''[[:d:Q4452988|Ташкент педиатрия медицинасы институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent Pediatric Medical Institute|Tashkent Pediatric Medical Institute]]
| https://tashpmi.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220502042313/https://tashpmi.uz/ |date=2022-05-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-21
| ''[[:d:Q23638994|Ташкент автомобиль юллары институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4452999|Ташкент химия технологиясе институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:Tashkent Institute of Chemical Technology|Tashkent Institute of Chemical Technology]]
| http://tkti.uz/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-29
| ''[[:d:Q25512565|Нәмәнган инженерия-төзелеш институты]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| 
| https://nammqi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-08
| ''[[:d:Q19521631|Сәмәрканд дәүләт чит ил телләре институты]]''
| [[Файл:Samarkand State Institute of Foreign languages.jpg|center|128px]]
| [[Сәмәрканд]]
| 
| http://www.samdchti.uz
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-02
| ''[[:d:Q25527819|Үзбәкстан Республикасы хәрби көчләре академиясе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| ''[[:d:Q12821132|Үзбәкстан дәүләт идарәсе академиясе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q25531268|Үзбәкстан банк-финанс академиясе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-05
| ''[[:d:Q25529326|Сингапур менеджмент үсеше институтының Ташкент бүлекчәсе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://mdis.uz/
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-22
| ''[[:d:Q25529331|Ташкент дәүләт стоматология институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| http://tsdi.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250808050111/https://tsdi.uz/ |date=2025-08-08 }}
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018
| ''[[:d:Q16705028|Үзбәкстан халыкара ислам академиясе]]''
| [[Файл:Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi 11.jpg|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| [[:commons:Category:International Islamic Academy of Uzbekistan|International Islamic Academy of Uzbekistan]]
| https://www.iiau.uz
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019
| ''[[:d:Q130285340|Шәһресәбз дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Шәһресәбз]]
| 
| https://shdpi.uz
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| ''[[:d:Q127272707|Юнус Раджаби исемендәге Үзбәк милли музыкаль сәнгате институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://uzmmsi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
| ''[[:d:Q124844869|Әндиҗән дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Әндиҗан]]
| 
| https://adpi.uz
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-24
| ''[[:d:Q136565002|Namangan State Technical University]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| 
| https://namdtu.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251008010228/http://namdtu.uz/ |date=2025-10-08 }}
|-
| style='text-align:right'| 29
| 
| ''[[:d:Q4452998|Ташкент фармацевтика институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://pharmi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 30
| 
| ''[[:d:Q12824054|Җиззәх югары хәрби авиация укуханәсе]]''
| 
| [[Җиззәх]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 31
| 
| ''[[:d:Q12824058|Җиззәх политехника институты]]''
| [[Файл:Jizzax politexnika instituti 2.jpg|center|128px]]
| [[Җиззәх]]
| [[:commons:Category:Jizzakh Polytechnic Institute|Jizzakh Polytechnic Institute]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 32
| 
| ''[[:d:Q12826385|Үзбәкстан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 33
| 
| ''[[:d:Q12828800|Әҗинияз исемендәге Нөкес дәүләт педагогика институты]]''
| [[Файл:Yangi.jpg|center|128px]]
| [[Нөкес]]
| [[:commons:Category:Nukus State Pedagogical Institute|Nukus State Pedagogical Institute]]
| http://ndpi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 34
| 
| ''[[:d:Q12829082|Үзбәкстан дәүләт таможня комитетының югары хәрби таможня институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 35
| 
| ''[[:d:Q25511308|Кемаледдин Бехзад исемендәге Үзбәк милли рәсем сәнгате һәм дизайн институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 36
| 
| ''[[:d:Q25512478|Нәваи дәүләт таучылык институты]]''
| 
| [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 37
| 
| ''[[:d:Q25512487|Нәваи дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 38
| 
| ''[[:d:Q25518475|Үзбәкстан салым академиясе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 39
| 
| ''[[:d:Q25521981|Ташкент медицина табиблары белемен арттыру институты]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 40
| 
| ''[[:d:Q25522012|Ташкент дәүләт югары милли бию һәм хореография мәктәбе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| 
| ''[[:d:Q25522068|Ташкент тукымачылык һәм җиңел сәнәгать институты]]''
| [[Файл:Главное здание ТИТЛП.png|center|128px]]
| [[Ташкент]]
| 
| https://web.ttyesi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 42
| 
| ''[[:d:Q25531159|Сәмәрканд икътисад һәм сервис институты]]''
| 
| [[Сәмәрканд]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 43
| 
| ''[[:d:Q25531810|Әбу Гали ибн Сина исемендәге Бохара дәүләт медицина институты]]''
| 
| [[Бохара]]
| 
| https://www.bsmi.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250710012200/https://bsmi.uz/ |date=2025-07-10 }}
|-
| style='text-align:right'| 44
| 
| ''[[:d:Q25531811|Bukhara State Technical University]]''
| 
| [[Бохара]]
| 
| https://www.bstu.uz/
|-
| style='text-align:right'| 45
| 
| ''[[:d:Q25532246|Әндиҗан машина төзелеше институты]]''
| 
| [[Әндиҗан]]
| 
| https://web.andmiedu.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019212310/http://web.andmiedu.uz/ |date=2019-10-19 }}
|-
| style='text-align:right'| 46
| 
| ''[[:d:Q65283648|Нәмәнгән инженерия һәм технология институты]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| 
| https://nammti.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250421102959/https://nammti.uz/ |date=2025-04-21 }}
|-
| style='text-align:right'| 47
| 
| ''[[:d:Q67080757|Үзбәкстан Республикасы Саклану министрлыгының хәрби мәгълүмати-коммуникацион технология һәм элемтә институты]]''
| 
| ''[[:d:Q3711623|Зангиата туманы]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 48
| 
| ''[[:d:Q72084150|Ташкент химия технологиясе институтының Шәһресәбз бүлекчәсе]]''
| 
| [[Шәһресәбз]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 49
| 
| ''[[:d:Q96633545|Ташкент химия технологиясе институтының Яңиер бүлекчәсе]]''
| 
| [[Яңыйир|Яңиер]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 50
| 
| ''[[:d:Q97236526|Ташкент педиатрия медицинасы институтының Нөкес бүлекчәсе]]''
| 
| [[Нөкес]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| 
| ''[[:d:Q97292760|Сәмәрканд ветеринария медицинасы институтының Нөкес бүлекчәсе]]''
| 
| [[Нөкес]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| 
| ''[[:d:Q114568254|Бохара дәүләт университетының педагогика институты]]''
| [[Файл:Buxoro davlat pedagogika instituti.jpg|center|128px]]
| [[Бохара]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 53
| 
| ''[[:d:Q130533008|Нөкес инновацион институты]]''
| 
| [[Нөкес]]
| 
| https://nukusii.uz/
|-
| style='text-align:right'| 54
| 
| ''[[:d:Q131560724|Үзбәкстан Республикасы тәртип саклау академиясе]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://proacademy.uz/
|-
| style='text-align:right'| 55
| 
| ''[[:d:Q132858669|Termez State Pedagogical Institute]]''
| 
| 
| [[:commons:Category:Termez State Pedagogical Institute|Termez State Pedagogical Institute]]
| https://terdpi.uz/
|-
| style='text-align:right'| 56
| 
| ''[[:d:Q133998743|Нәмәнгән дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Нәмәнгән]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 57
| 
| ''[[:d:Q136564987|Diplomat University]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://apply.diplomat.university/
|-
| style='text-align:right'| 58
| 
| ''[[:d:Q136565003|Navoi State University of Mining and Technologies]]''
| 
| [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]]
| 
| https://www.nsumt.uz/
|-
| style='text-align:right'| 59
| 
| ''[[:d:Q136565006|Tashkent International University of Financial Management and Technology]]''
| 
| [[Ташкент]]
| 
| https://tift.uz/
|}
{{Wikidata list end}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* [[Университетлар исемлекләре]]

[[Төркем:Үзбәкстан университетлары]]</text>
      <sha1>qaw8i341ss5gv5opthjlgi8sl637m9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар исемлеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927516</id>
    <revision>
      <id>5958022</id>
      <parentid>5941634</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5958022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306728" sha1="ivkrno9yt6zbdo3dc72jlnvei0jwowy" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{seealso|ru:К:Выпускники Санкт-Петербургского политехнического университета}}
'''{{Label|Q136702331|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q136702331|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q136702331|lang=en}}}}) — төрле елларда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]нда (1724-бүгенгәчә) укып чыккан шәхесләр исемлеге. 

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q27621. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p69/Q27621/p582
|columns=number:#,label:исем,p69/Q27621/p582:тәмамлау,p106,p108,p569,p19,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! исем
! тәмамлау
! һөнәр төре
! эш урыны
! туу датасы
! туу урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| style='text-align:right'| 1
| ''[[:d:Q358935|Dmitri Ivanovsky]]''
| 1888
| ''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-10-28
| ''[[:d:Q4134619|Гдов өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-20
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| ''[[:d:Q360084|Juri Lotman]]''
| 1950&lt;br/&gt;1952&lt;br/&gt;1961
| ''[[:d:Q16402907|семиотик]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-28
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| ''[[:d:Q366471|Yakov Zeldovich]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-02-23
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| ''[[:d:Q368455|Yury Tynyanov]]''
| 1918
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-06
| [[Резекне]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Сергей Миронов]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-14
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| ''[[:d:Q370815|Sergey Gorshkov]]''
| 1927
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10669499|naval officer]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Адмирал]]
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-13
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| ''[[:d:Q372097|Jacob Tamarkin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Braun universitetı|Браун үнивирситите]]&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Dartmut kollecı|Дартмут көллияте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-11
| [[Чернигов|Черниһив]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-18
| [[Бетесда (Мэриленд)]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| ''[[:d:Q372115|Antiochus Kantemir]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1708&quot; | 1708-09-21
| ''[[:d:Q16869|Истанбул]]''&lt;br/&gt;[[Яшь (шәһәр)|Яшь]]
| data-sort-value=&quot;1744&quot; | 1744-04-11
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| ''[[:d:Q372463|Georgy Pyatakov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-08-06
| ''[[:d:Q219869|Һородычче]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| ''[[:d:Q377725|Peter Struve]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400866|Russian Faculty of Law in Prague]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2034035|Ministry of Finance of the Russian Empire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q240631|Белград үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-01-26
| [[Пермь]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-26&lt;br/&gt;1944-02-22
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| ''[[:d:Q378753|Dmitry Pisarev]]''
| 
| ''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-10-02
| ''[[:d:Q4192870|Znamenskoe]]''
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-07-04
| [[Юрмала]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| ''[[:d:Q379612|Akaki Tsereteli]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-06-09&lt;br/&gt;1840-06-21
| ''[[:d:Q16376161|Skhvitori]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-01-26&lt;br/&gt;1915-02-08
| ''[[:d:Q474669|Sachkhere]]''
|-
| style='text-align:right'| 13
| ''[[:d:Q381397|Menachem Mendel Schneerson]]''
| 
| ''[[:d:Q359351|Rebbe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133485|раввин]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-05
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-12
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| ''[[:d:Q381418|Augustinas Voldemaras]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1402736|Privatdozent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-04
| ''[[:d:Q16450121|Dysna]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-16
| ''[[:d:Q1018222|Butyrka prison]]''
|-
| style='text-align:right'| 15
| ''[[:d:Q381859|Boris Savinkov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12414919|террорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q931260|үтерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-01-19&lt;br/&gt;1879-01-31
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Дритеро Аголы]]
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-13
| ''[[:d:Q192126|Devoll District]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-03
| [[Тирана]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| ''[[:d:Q400729|Ahmad Sa'd]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17351648|гәҗит мөхәррире]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-25
| [[Исраил]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-20
| [[Исраил]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| ''[[:d:Q433369|Ekaterina Yurlova]]''
| 
| ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 19
| ''[[:d:Q433942|Lydia Chukovskaya]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| ''[[:d:Q436901|Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-08-02
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-02-28
| [[Лондон]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| ''[[:d:Q443780|Andrey von Budberg]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27044075|bretteur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-01-20
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-02-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| ''[[:d:Q444914|Nikolai Krestinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-13
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Елена Боннэр]]
| 
| ''[[:d:Q181043|диссидент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1919436|педиатр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1021386|civil rights advocate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-02-15
| [[Мары]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-18
| [[Бостон]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| ''[[:d:Q450269|Olga Ladyzhenskaya]]''
| 1949
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-07
| [[Кологрив]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| ''[[:d:Q451292|Fyodor Uspensky]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400729|Russian Archaeological Institute of Constantinople]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4345832|Санкт-Петербург фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-02-07&lt;br/&gt;1845-02-19
| [[Гәреч (Кострома өлкәсе)|Гәреч]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Иван Виноградов]]
| 1914
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483544|Physico-Mathematical Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-02
| ''[[:d:Q4293660|Милолүб]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| ''[[:d:Q451652|Anatoly Vershik]]''
| 1956
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| ''[[:d:Q460142|Marina Zueva]]''
| 
| ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|хореограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-09
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 29
| ''[[:d:Q461449|Nikolay Lange]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q76466916|Imperial Novorossiia University]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-03-12&lt;br/&gt;1858-03-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-15
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| ''[[:d:Q463530|Tatyana Afanasyeva]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-19
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-14
| [[Лейден]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| ''[[:d:Q465715|Alfréd Rényi]]''
| 1947
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-03-20
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-01
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| ''[[:d:Q466513|Vladimir Dzhanibekov]]''
| 
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;[[Галәмче|космонавт]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2000124|postage stamp designer]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-13
| ''[[:d:Q4203822|Iskandar]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 33
| ''[[:d:Q467727|Nicholas Poppe]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829967|mongolist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q219563|Вашиңтон университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-08&lt;br/&gt;1897-07-27
| ''[[:d:Q210493|Yantai]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-08
| [[Сиэтл]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| ''[[:d:Q467741|Veniamin Kaverin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-06
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| ''[[:d:Q469780|Stepan Krasheninnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;[[Петербург фәннәр академиясенең академия университеты|Питырбур ФА академия университеты]]
| data-sort-value=&quot;1711&quot; | 1711-10-18&lt;br/&gt;1711-11-11&lt;br/&gt;1711-10-31
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1755&quot; | 1755-02-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Борис Пиотровский]]
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| ''[[:d:Q487923|Anatoli N. Andrianov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-21
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 38
| ''[[:d:Q501707|Andrei Suslin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q309350|Төньяк-Көнбатыш университет]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059142|D. K. Fadeev Academic Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| ''[[:d:Q503709|Pyotr Bark]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32947888|bank manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7614320|finance minister]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-06
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-16
| [[Обань]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| ''[[:d:Q509432|Vladimir Lamansky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1833&quot; | 1833-06-26&lt;br/&gt;1835-06-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| ''[[:d:Q510928|Dmitri Ivanenko]]''
| 
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q4496359|Харьков физика-техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4418320|Sibirisches physikalisch-technisches Institut]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-16
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-12-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Николай Заболоцкий]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-04-24
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| ''[[:d:Q516905|Jewgeni Karlowitsch Tikoski]]''
| 1915
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-12-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-23
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| ''[[:d:Q520601|Alexei Byalynitsky-Birulya]]''
| 
| ''[[:d:Q17344952|арахнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-10-24&lt;br/&gt;1864-10-30
| ''[[:d:Q110567339|Высоцкая воласць]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| ''[[:d:Q525666|Igor Sechin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 46
| ''[[:d:Q529975|Angelina Beloff]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|сынчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-06-23&lt;br/&gt;1886
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-30
| [[Мехико]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| ''[[:d:Q530724|Zurab Avalishvili]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876&lt;br/&gt;1874
| ''[[:d:Q5307660|Chumlaki]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-21
| [[Мүнхен]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| ''[[:d:Q531418|Servet Pëllumbi]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-14
| [[Корча|Гүрчә]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-05-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 49
| ''[[:d:Q547136|Vladimir Marchenko]]''
| 1941
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4483567|B Verkin Institute for Low Temperature Physics and Engineering]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-07
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Торонто]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| ''[[:d:Q555602|Nicolas Slonimsky]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q2303621|Boston Conservatory at Berklee]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1347162|New England Conservatory]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-04-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-25
| [[Лос-Анджелес]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| ''[[:d:Q556401|Antanas Purėnas]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q625158|Kaunas University of Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-02-16
| ''[[:d:Q1693963|Рокишкис]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-05
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| ''[[:d:Q557478|Arthur Friedheim]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-10-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-19
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| ''[[:d:Q569876|Ansis Buševics]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-11-10
| ''[[:d:Q4992620|Pope Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| [[Омск өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| ''[[:d:Q571054|Antanas Tumėnas]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-05-13
| ''[[:d:Q12661819|Kurkliečiai]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-08
| [[Бахманнинг]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| ''[[:d:Q571888|Balys Sruoga]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02-02
| ''[[:d:Q16445080|Baibokai]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-16
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| ''[[:d:Q573921|Israel Gohberg]]''
| 1954
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q503415|Мериленд университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1065414|Vrije Universiteit Amsterdam]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1067471|University of Calgary]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1338761|Молдова фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-23
| ''[[:d:Q2037768|Bessarabske]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-10-12
| ''[[:d:Q309164|Ra'anana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152436|Kfar Saba]]''
|-
| style='text-align:right'| 57
| ''[[:d:Q574605|Gury Marchuk]]''
| 1943&lt;br/&gt;1949
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201781|A.M. Obukhov Institute of Atmospheric Physics RAS]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201457|G. I. Marchuk Institute of Computational Mathematics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201458|Institute of Computational Mathematics and Mathematical Geophysics]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q120261760|Geofyzický ústav Akademie věd SSSR]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-08
| ''[[:d:Q18796115|Petrokhersonets]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-03-24
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| ''[[:d:Q585366|Grigory Levenfish]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-09
| [[Пётркув-Трыбунальски|Пөтркув-Трыбунальски]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-09
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| ''[[:d:Q585881|Vasily Malinin]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30176225|язышу аркылы шаһмат уйнаучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-26
| [[Петрозаводск]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| ''[[:d:Q593754|Ienăchiță Văcărescu]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15991187|grammarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1740&quot; | 1740
| 
| data-sort-value=&quot;1797&quot; | 1797
| 
|-
| style='text-align:right'| 61
| ''[[:d:Q600678|Aleksey Pleshcheyev]]''
| 1845
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-11-22
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-09-26
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| ''[[:d:Q608903|Éva Schmidt]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-28
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-04
| [[Ханты-Мансийск]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| ''[[:d:Q619117|Apollo Korzeniowski]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820-02-21
| ''[[:d:Q4143109|Honoratka]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-05-23
| [[Краков]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| ''[[:d:Q619847|Ivan Petrunkevitj]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-04
| ''[[:d:Q4365106|Plysky]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-14
| ''[[:d:Q1756968|Розтоки]]''
|-
| style='text-align:right'| 65
| ''[[:d:Q630834|Andrei Kravchuk]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 66
| ''[[:d:Q637904|Aleksandr Tyumenev]]''
| 
| ''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-08-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-01
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q260832|Комарово]]''
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Сергей Руденко]]
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-01-29&lt;br/&gt;1885-01-16
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| ''[[:d:Q650272|Lev Shcherba]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-02-20
| [[Чэрвень (горад)|Червен]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-26
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Арий Лаптев]]
| 1972
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q854280|Кыйрал технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-10
| ''[[:d:Q763787|Baryshivska Hromada]]''&lt;br/&gt;[[Киев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| ''[[:d:Q661737|Eduard von der Ropp]]''
| 1875
| ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25393460|католик дьякон]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611644|католик епископ]]''&lt;br/&gt;[[Әрхәрәй|япискеп]]
| 
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-12-02
| ''[[:d:Q985242|Līksna]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07-25
| [[Познань]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| ''[[:d:Q685053|Vikenty Veresaev]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q551835|табиб-язучы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-01-04
| [[Тула]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-03
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| ''[[:d:Q695002|Nikoloz Muskhelishvili]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]''&lt;br/&gt;[[Грузиянең Милли фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-04&lt;br/&gt;1891-02-16
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-15&lt;br/&gt;1976-07-16
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| ''[[:d:Q699359|Richard Maack]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-09-04
| [[Курессааре]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| ''[[:d:Q709578|Jüri Tarmak]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382122|high jumper]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-21
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-06-22
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| ''[[:d:Q710985|Yuri Burago]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-21
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 76
| ''[[:d:Q712412|Dmitry Likhachov]]''
| 1928
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-15&lt;br/&gt;1906-11-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Дмитрий Козак]]
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-07
| ''[[:d:Q4077293|Bandurove]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 78
| ''[[:d:Q716305|Nikolai Malko]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-05-04
| ''[[:d:Q2641183|Brailiv]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-23
| [[Сидней]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| ''[[:d:Q717465|Dmitry Malyshko]]''
| 
| ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-19
| [[Сосновый Бор (шәһәр)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 80
| ''[[:d:Q720900|Evgeny Pashukanis]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-11
| [[Старица (шәһәр)|Старица]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| ''[[:d:Q728476|Евгений Поливанов]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976717|социолингвист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397951|Russian association of social sciences research institutes]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-28
| [[Смоленск]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-25
| ''[[:d:Q2068654|«Коммунарка» ату полигоны]]''
|-
| style='text-align:right'| 82
| ''[[:d:Q732247|Ekvtime Takaishvili]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12864966|gymnase géorgien de Tbilissi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2511613|Society for the Spreading of Literacy Among Georgians]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12868991|Georgian Historical-Ethnographic Society]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''&lt;br/&gt;[[Грузиянең Милли фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-01-04
| ''[[:d:Q1355581|Likhauri]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-21
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Александр Серафимович]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-01-07
| ''[[:d:Q19906685|Nizhne Kurmoyarskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-19
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| ''[[:d:Q759207|Vladimir Shkodrov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q799313|Rozhen Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1782652|Shumen University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-10
| ''[[:d:Q237254|Lom]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-08-31
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| ''[[:d:Q790145|Péter Barabás]]''
| 1958
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-15
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-24
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| ''[[:d:Q793268|Gábor Bereczki]]''
| 1959
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636225|Finno-Ugrist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-24
| ''[[:d:Q740810|Békés]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-04
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| ''[[:d:Q816401|Ben-Zion Dinur]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133485|раввин]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-14
| ''[[:d:Q269530|Хорол]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-08
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| ''[[:d:Q823485|Bernd Funck]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20873384|антик дәвер тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19361459|assyriologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488465|төбәк тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''
| [[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q190599|Central Institute for Ancient History and Archeology]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-02
| ''[[:d:Q635253|Province of Posen]]''
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-15
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| ''[[:d:Q828834|Vladimir G. Maz'ya]]''
| 1960
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q782600|Linköping University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q499510|Ливерпуль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-31
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 90
| ''[[:d:Q830020|Eduard Sõrmus]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1259917|эскрипкәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-07-09
| ''[[:d:Q1639142|Luunja Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| ''[[:d:Q834480|Sándor Bonkáló]]''
| 1905
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-22
| ''[[:d:Q146510|Рахив]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-03&lt;br/&gt;1959-11-03
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| ''[[:d:Q887019|Otto Strandman]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-11-30
| ''[[:d:Q25522579|Undla Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-05&lt;br/&gt;1941-02-16
| ''[[:d:Q3043378|Kadrina]]''
|-
| style='text-align:right'| 93
| ''[[:d:Q887238|Jaan Teemant]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-09-24
| ''[[:d:Q425757|Vigala Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-24
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| ''[[:d:Q887277|Jüri Uluots]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-13
| ''[[:d:Q11138161|Kirbla parish]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-09
| [[Стокгольм]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| ''[[:d:Q893680|Boris Shklovskii]]''
| 1966
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q238101|Миннесота университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-31
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| ''[[:d:Q893805|Boris Zilber]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Оксфорд университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| [[Ташкент]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 97
| ''[[:d:Q907162|Vitalii Goldanskii]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-18
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| ''[[:d:Q907372|Alexander Pavlovich Vinogradov]]''
| 1925
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426262|Commission for the Study of the Natural Productive Forces]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30266846|A. P. Vinogradov Institute of Geochemistry]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-08-09
| ''[[:d:Q21342475|Petretsovo]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Николай Бекетов]]
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-12-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| ''[[:d:Q926756|Vasily Vladimirov]]''
| 1948
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-09
| ''[[:d:Q19615299|Dyaglevo]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-03
| ''[[:d:Q2459293|Одинцово районы]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Игорь Стравинский]]
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|либреттист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-06-05
| [[Ломоносов (шәһәр)|Ломоносов]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-06
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Владимир Путин]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССҖБ дәүләт иминлек кәмитите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2031025|First Chief Directorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476368|Administrative Directorate of the President of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-07
| ''[[:d:Q28133957|Профессор В. Ф. Снегирёв ис. 6 нчы бала тудыру йорты]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Дмитрий Менделеев]]
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1977696|Ришелье лицее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q51882723|St. Petersburg Practical Institute of Technology]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-01-27
| [[Тубыл]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| ''[[:d:Q11821|Sergey Belyavsky]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29956970|discoverer of asteroids]]''
| ''[[:d:Q944482|Симеиз күзәтүханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Дмитрий Медведев]]
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Иван Павлов (1849)|Иван Павлов]]
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q783906|невролог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-09-26
| [[Рязань]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| ''[[:d:Q44061|Wassily Leontief]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16185210|policy advisor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-05
| [[Мүнхен]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-05
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Николай Воронин]]
| 1926
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-30
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-04-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| ''[[:d:Q54828|Ivan Yefremov]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-10
| ''[[:d:Q4827|Vyritsa]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-05
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| ''[[:d:Q55836|Gabriel Narutowicz]]''
| 1886
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7330070|foreign minister]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-03-17
| ''[[:d:Q2222616|Телшәй]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-16
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| ''[[:d:Q58847|Otto Wilhelm von Struve]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819-05-07
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-14
| [[Карлсруэ]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| ''[[:d:Q59478|George Gamow]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''
| ''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q432637|Джордж Вашингтон университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q263761|Нилс Бор институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q736674|Боулдердагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-04
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-19
| [[Боулдер]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| ''[[:d:Q63131|Paul Walden]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16351408|Polytechnical Institute Riga]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q159895|Росток университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-07-14
| [[Лифләндия губернасы|Лифляндия губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-22
| [[Гаммертинген]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Вальтер Андерсон]]
| 1911
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q135655521|fairy tale scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-10-10
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-23
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| ''[[:d:Q76423|Otto von Böhtlingk]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''
| ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1815&quot; | 1815-06-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-04-01
| [[Лейпциг]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| ''[[:d:Q76991|Wladimir Köppen]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11424604|Җир белегече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|климатолог]]''
| ''[[:d:Q1204135|Deutsche Seewarte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-09-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-22
| [[Грац]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| ''[[:d:Q77420|Max Vasmer]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]&lt;br/&gt;[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-30
| ''[[:d:Q56036|Көнбатыш Берлин]]''
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Эдита Пьеха]]
| 1964
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-31
| [[Нуаель-су-Лан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 119
| ''[[:d:Q81887|Igor Rodnianski]]''
| 1996
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-28
| [[Киев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Александр Прохоров]]
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314523|МДУның Төш физикасы ФТИе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2627169|Laser Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-07-11
| ''[[:d:Q755507|Atherton]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-08
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| ''[[:d:Q98049|Siegfried Prößdorf]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q159630|Хемниц тихникә үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q804761|Baldenhain]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| ''[[:d:Q98431|Ingrid Mittenzwei]]''
| 1956
| ''[[:d:Q17489339|Яңа вакыт тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2342923|stenotypist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q414278|Academy of Social Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49738|Берлин фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-14
| [[Бохум]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-04
| [[Бохум]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| ''[[:d:Q101555|Kerstin Kaiser]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q895560|Parteihochschule Karl Marx]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-16
| [[Штральзунд]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Леонид Канторович]]
| 1930
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1141929|Хәрби мөһәндис-техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146823|State Committee for Science and Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q103831297|Халыҡ хужалығы менән идара итеү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| ''[[:d:Q108369|Kathrin Becker]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|куратор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 126
| ''[[:d:Q110380|Michael Thumann]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18190897|foreign correspondent]]''
| ''[[:d:Q157142|Die Zeit]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-08
| [[Истанбул]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Владимир Смирнов]]
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q3401716|Беренче Питырбур классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201776|Institut des sciences de la terre de l'Académie des sciences de Russie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483622|Питырбур дәүләт университетының физика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| ''[[:d:Q116789|Boris Parygin]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| ''[[:d:Q118236|Marian Zdziechowski]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4475823|Стефан Баторий университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-04-30
| ''[[:d:Q148967|Minsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-05
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| ''[[:d:Q131374|Alexander Alekhine]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15958307|шаһмат назариячесе]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-10-31
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-24
| [[Эшторил]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| ''[[:d:Q131674|Anatoly Karpov]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q105269|Grandmaster]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-23
| [[Златоуст]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 132
| ''[[:d:Q132524|Ayn Rand]]''
| 
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-02-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-06
| [[Манхэттэн]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Лев Гумилев]]
| 1987
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| ''[[:d:Q1058832|Русия этнография музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Пётр Столыпин]]
| 1885-10-07
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-04-14
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-05
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| ''[[:d:Q145143|Wilhelm Bogusławski]]''
| 
| ''[[:d:Q17488465|төбәк тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825
| ''[[:d:Q2630044|Bilohiria]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-11
| [[Житомир]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| ''[[:d:Q151886|Nikodim Kondakov]]''
| 
| ''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q841581|София университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844-11-01
| ''[[:d:Q21343115|Russkaya Khalan]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-17
| ''[[:d:Q753289|Malá Strana]]''
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Александр Бородин (1883)|Александр Бородин]]
| 
| ''[[:d:Q21680663|классик музыка композиторы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12902372|флейтист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21680731|opera composer]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1833&quot; | 1833-10-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[Александр Блок]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| ''[[:d:Q168859|Anton Lutskevich]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q129975|Nasha Dolya]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3920756|Naša Niva]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3920660|Homan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15220980|Vilna Belarusian Teachers Training Courses]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4315225|Nasha Niva]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3917485|Wilno Belarusian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-17
| ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-23
| [[Аткар]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| ''[[:d:Q171248|Alexander Samoylovich]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-12-17
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| ''[[:d:Q171275|Ivan Minayev]]''
| 
| ''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-10-09
| [[Тамбов]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| ''[[:d:Q172955|Uladzimir Samojla]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-01-29
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 143
| ''[[:d:Q176685|Vladimir Andreyevich Markov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-05-08
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 144
| ''[[:d:Q181624|Vladimir Kovalevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-08-02
| ''[[:d:Q25176024|Zaķīši]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| ''[[:d:Q183025|Dora Kacnelson]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-19
| [[Бялысток|Белосток]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-01
| [[Хеннигсдорф]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| ''[[:d:Q185375|Mikhail Bakhtin]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17391638|сәнгать теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-11-05
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Феликс Дзержинский|Феликс Дзержински]]
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-08-30
| ''[[:d:Q3919539|Дзержыново]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| ''[[:d:Q189782|Zenonas Norkus]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-22
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 149
| ''[[:d:Q189950|Osip Mandelstam]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|либреттист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-02
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-27
| ''[[:d:Q4113359|Vladperpunkt]]''
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[Николай Чернышевский]]
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-07-12
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-10-17
| [[Сарытау]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| ''[[:d:Q200620|Konstantin Petrzhak]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-04
| ''[[:d:Q384244|Лукув]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| ''[[:d:Q201472|Elena Venttsel]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1934904|Хәрби-һава мөһәндисләре академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-08
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Сергей Иванов (1953)|Сергей Иванов]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 154
| ''[[:d:Q206012|Pafnuty Chebyshev]]''
| 1849
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-05-04
| ''[[:d:Q21667760|Akatovo]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| ''[[:d:Q206283|Vladimir Beklemishev]]''
| 1912
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-04&lt;br/&gt;1890-10-05
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| ''[[:d:Q208003|Nikolay Nekrasov]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|автобиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q2661947|Otechestvennye Zapiski]]''
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-11-28
| ''[[:d:Q997335|Немырив]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| ''[[:d:Q211567|Grigori Zenger]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-03-13
| ''[[:d:Q4322519|Нугурыт өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| ''[[:d:Q215505|Yuly Martov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-11-24
| ''[[:d:Q16869|Истанбул]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-04
| [[Шёмберг (Кальв)]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| ''[[:d:Q224816|Jan Dembowski]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q651690|Польша фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q137503|Луҗ үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6991552|Nencki Institute of Experimental Biology, Polish Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-12-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-22
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[Ирена Вейсайте]]
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-09
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-11
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| ''[[:d:Q230105|Tatyana Kazankina]]''
| 
| ''[[:d:Q13381753|уртача арага йөгерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-17
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 162
| ''[[:d:Q241969|Vyacheslav Menzhinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[Василий Галицкий]]
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-06
| [[Бердычив]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-09
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| ''[[:d:Q264959|Leonid Vladimirovich Kharitonov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2396186|Lenkom Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q108888630|Мәскәү драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| ''[[:d:Q265959|Solomon Dodashvili]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1805&quot; | 1805-05-17
| ''[[:d:Q5290120|Magharo]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836-08-20
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Георгий Вороной]]
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-04-16
| ''[[:d:Q4181679|Zhuravka]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-07
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| ''[[:d:Q270366|Yuko Kavaguti]]''
| 
| ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-20
| [[Фунабаси|Фунабачи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 168
| ''[[:d:Q271670|Anna Bogdanova]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 169
| ''[[:d:Q274342|Tatyana Tolstaya]]''
| 1974
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 170
| ''[[:d:Q276264|Grigory Grumm-Grzhimaylo]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q497294|лепидоптеролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4294337|Ministry of State Property]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2034035|Ministry of Finance of the Russian Empire]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-02-05&lt;br/&gt;1860-11-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| ''[[:d:Q287099|Kseniya Sobchak]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q512314|socialite]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-05
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 172
| ''[[:d:Q287839|Moisey Kirpicznikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1907198|таксанамис]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-06-05
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-05-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[Антанас Сметона]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-10
| ''[[:d:Q12675915|Užulėnis]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-09
| [[Кливленд]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| ''[[:d:Q300781|Ado Birk]]''
| 1911
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-14
| ''[[:d:Q18623492|Tarvastu Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-02
| ''[[:d:Q4412515|Sevurallag]]''
|-
| style='text-align:right'| 175
| ''[[:d:Q312467|Viktor Shklovsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''
| ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-05
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Николай Миклухо-Маклай]]
| 1864-02-27
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-07-05
| ''[[:d:Q4536535|Jazykovo]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| ''[[:d:Q313455|Vladimir Propp]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q135655521|fairy tale scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-04-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| ''[[:d:Q313623|Georgy Chicherin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| [[Sotsialistik firqä (Frantsiä)|Sotsialistik firqä]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-11-24
| ''[[:d:Q16661814|Karaul]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| ''[[:d:Q316371|Vladimir Vernadsky]]''
| 1885
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18176481|biogeochemist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48945052|Zemědělský vědecký výbor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12159345|Ukranian Agricultural Scientific Committee]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| ''[[:d:Q316583|Анатолий Сердюков]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[менеджер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-08
| ''[[:d:Q1968861|Kholmskaya]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 181
| ''[[:d:Q319386|Vasili Dokuchayev]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28378128|педолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-02-17
| ''[[:d:Q4293859|Milyukova]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| ''[[:d:Q319816|Питирим Сорокин]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q238101|Миннесота университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-01-23
| [[Туръя]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-10
| [[Винчестер (Массачусетс)|Винчестер]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| ''[[:d:Q320365|Vladimir Wiese]]''
| 1910
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382749|polar explorer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|океанолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-21&lt;br/&gt;1886-03-05
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Василий Бартольд]]
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-11-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| ''[[:d:Q326459|Dmitry Merezhkovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-09&lt;br/&gt;1941-12-07
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[Эдгар де Валь]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27496075|Idist]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q12376194|Tallinn Secondary School of Science]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-08-11
| ''[[:d:Q4334071|Olviopol]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-03-09
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| ''[[:d:Q328995|Vladimir Ipatieff]]''
| 1907
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q309350|Төньяк-Көнбатыш университет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2467687|Honeywell UOP]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398101|Russian scientific centre &quot;Applied Chemistry&quot;]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q139428044|Государственный институт высоких давлений]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-21
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-29
| [[Чикаго]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| ''[[:d:Q329463|Aleksander Hellat]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[мэр]]
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-08-20
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-28
| [[Кемерово өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| ''[[:d:Q330225|Eugene Rabinowitch]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|биофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q457281|Урбана-Шампейндагы Иллинойс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1780816|State University of New York at Albany]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-15
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| ''[[:d:Q331067|Абрам Йоффе]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483544|Physico-Mathematical Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24897059|Агрофизик фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-17
| [[Ромны]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| ''[[:d:Q331089|Abram Besicovitch]]''
| 1912
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q499510|Ливерпуль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-23
| [[Бердянск]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-02
| [[Кембриҗ]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| ''[[:d:Q333241|Alexander Ulyanov]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48282|укучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-03-31
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-08
| [[Шлиссельбург|Шлисселбург]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| ''[[:d:Q334294|Anatoly Sobchak]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-10
| [[Чита]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-19
| [[Светлогорск (Калининград өлкәсе)]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| ''[[:d:Q334679|Natsagiin Bagabandi]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-22
| ''[[:d:Q3403779|Yaruu]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 195
| ''[[:d:Q340554|Ahmed Azimow]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-17
| [[Махачкала]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Валентин Глушко]]
| 
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q620238|Энергомаш ФҖБ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q763402|Энергия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4177218|П. Ф. Лесгафт исемендәге Табигый фәннәр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3214453|Museum of Space and Missile Technology (Saint Petersburg)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1934904|Хәрби-һава мөһәндисләре академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4466787|Tushino Machine-Building Plant]]''&lt;br/&gt;[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-20
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| ''[[:d:Q347685|Korney Chukovsky]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-03-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-28
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| ''[[:d:Q348001|Rainis]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-08-30
| ''[[:d:Q15218855|Dunava]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-12
| [[Юрмала]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| ''[[:d:Q348006|Armen Takhtajan]]''
| 1929
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16334509|pteridologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21679572|Institute of Botany of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q894635|Yerevan Botanical Garden]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-28
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| ''[[:d:Q353451|Mikhail Gromov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16245517|Chartered Building Surveyor]]''
| ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1156553|Institut des Hautes Études Scientifiques]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-23
| [[Бокситогорск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 201
| ''[[:d:Q931059|Platon Krasnov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-04-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| ''[[:d:Q931398|Dmitry Grave]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16690189|S.P.Timoshenko Institute of Mechanics]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-08-25
| [[Кириллов (шәһәр)|Кириллов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-19
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| ''[[:d:Q932390|Józef Czapski]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|рәсемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-04-03
| [[Прага]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-12
| [[Ле-Мений-ле-Руа]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| ''[[:d:Q934314|Aleksandr Aleksandrov]]''
| 1933
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-22
| ''[[:d:Q23842700|Volyn]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| ''[[:d:Q936950|Pyotr Chikhachyov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808-08-16
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-13
| [[Флоренция]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| ''[[:d:Q938063|Rein Raud]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323081|polyglot]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''
| ''[[:d:Q1257946|Tallinn University]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-21
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 207
| ''[[:d:Q938110|Oleg Kalugin]]''
| 
| ''[[:d:Q9352089|разведчик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5121444|intelligence officer]]''
| ''[[:d:Q179036|The Catholic University of America]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-09-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 208
| ''[[:d:Q940665|Vladimir Churov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| ''[[:d:Q951957|Yakov Frenkel]]''
| 1918
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-02-10
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| ''[[:d:Q958766|Konstantin Vaginov]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-21&lt;br/&gt;1899-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| ''[[:d:Q959719|Rodion Kuzmin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-21
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-03-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| ''[[:d:Q960521|Pēteris Stučka]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28528560|communist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-07-26
| [[Лифләндия губернасы|Лифляндия губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| ''[[:d:Q964826|Lev Karakhan]]''
| 1915
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-01-20
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| ''[[:d:Q965878|Aleksandr Blok]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-10-20
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-18
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| ''[[:d:Q967040|Christian von Steven]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q497294|лепидоптеролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''
| ''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''
| data-sort-value=&quot;1781&quot; | 1781-01-19
| ''[[:d:Q367780|Hamina]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3353433|Vehkalahti]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-04-18
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 216
| ''[[:d:Q981171|Vitaly Bianki]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q62083492|young adult author]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| ''[[:d:Q983700|Leo Klejn]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-07-01
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| ''[[:d:Q999467|Lev Shubnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-10
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| ''[[:d:Q1030228|Ludvig Faddeev]]''
| 1959
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| ''[[:d:Q1030307|Igor Grabar]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Третьяков галереясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146803|State Institute for Art Studies]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-03-25
| ''[[:d:Q193478|Buda]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q210205|Pest]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| ''[[:d:Q1031067|János Gáll]]''
| 1958
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-23
| ''[[:d:Q623099|Odorheiu Secuiesc]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-13
| [[Клуж-Напока]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| ''[[:d:Q1041485|Karl Ivanovich Weber]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714838|Korean studies]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-06-05
| [[Лиепая]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-01-08
| ''[[:d:Q1988244|Niederlößnitz]]''
|-
| style='text-align:right'| 223
| ''[[:d:Q1042026|Nikolai Aleksandrovich Kozyrev]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| ''[[:d:Q1082694|Christiane Hoffmann]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3398872|government spokesperson]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18190897|foreign correspondent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2358549|press agent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17221|spokesperson]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155838|корреспондент]]''
| ''[[:d:Q13142918|Spiegel-Verlag]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-25&lt;br/&gt;1967
| [[Һамбург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 225
| ''[[:d:Q1092151|Aleksandr Lyubishchev]]''
| 1911
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074617|I. I. Schmalhausen Institute of Zoology]]''&lt;br/&gt;[[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4308086|Мурманская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-04-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-31
| [[Тольятти]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| ''[[:d:Q1105620|Tamás Katona]]''
| 1972
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q1162606|Hungarian State Treasury]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1243082|Ministry of Finance]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1125966|Hungarian Central Statistical Office]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-18
| [[Будапешт]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 227
| ''[[:d:Q1111707|Vsevolod Merkulov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20725072|torturer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-25
| [[Закаталы]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| ''[[:d:Q1122136|Ilya Kormiltsev]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-26
| [[Екатеринбург]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-04
| [[Лондон]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| ''[[:d:Q1125214|Miklós Köllő]]''
| 1953
| ''[[:d:Q487596|драматург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-28
| ''[[:d:Q523482|Ciumani]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 230
| ''[[:d:Q1174828|David J. Dallin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-24
| [[Рогачёв|Раһачоу]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-21
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| ''[[:d:Q1189178|Victor Cherkesov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| ''[[:d:Q1226662|András Osvát]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487596|драматург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-19
| ''[[:d:Q674311|Kisvárda]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[Дмитрий Клеменц]]
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-12-14&lt;br/&gt;1848-12-15
| ''[[:d:Q19638926|Горяиновка]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-08
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| ''[[:d:Q1232415|Dmitri Olderogge]]''
| 
| ''[[:d:Q15936497|африканис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-06
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[Дмитрий Фаддеев]]
| 1928
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127511|D.I. Mendeleyev All-Russian Institute for Metrology]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-17
| [[Юхнов]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| ''[[:d:Q1234026|Dodkhudo Karamshoyev]]''
| 1960
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-05
| ''[[:d:Q165376|Badakhshan Province]]''&lt;br/&gt;[[Таулы Бәдәхшан автономияле вилаяте]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 237
| ''[[:d:Q1235148|Grigory Fichtengolz]]''
| 1918
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-08
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| ''[[:d:Q1284649|Oleksander Shulhyn]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q646136|Ukrainian Free University]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-07-30
| ''[[:d:Q4430017|Sofyne]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-04
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| ''[[:d:Q1292226|András Sugár]]''
| 1956
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23016178|television editor]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-07
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-09
| No/unknown value
|-
| style='text-align:right'| 240
| ''[[:d:Q1292912|Nikolai Pokrovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1268199|идари финанслар]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7330070|foreign minister]]''
| ''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-12
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| ''[[:d:Q1314286|András Szűcs]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-03
| [[Будапешт]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 242
| ''[[:d:Q1319463|Vladimir Leontyevich Komarov]]''
| 1894
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16334509|pteridologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-10-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-05
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Виталий Мутко]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-08
| ''[[:d:Q4248399|Kurinskaya]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 244
| ''[[:d:Q1320379|Александр Коновалов]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-09
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 245
| ''[[:d:Q1334616|Georges Baklanoff]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-12-23
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-06
| [[Базел]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| ''[[:d:Q1341219|Nina Uraltseva]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 247
| ''[[:d:Q1341741|Fyodor Shcherbatskoy]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-11
| [[Кельце|Келсе]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-18
| [[Бурабай (шәһәр тибындагы поселок)]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| ''[[:d:Q1346112|Nikolai Krylenko]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15986555|chess organiser]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9149093|альпинист]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-05-02
| ''[[:d:Q4086038|Bechteevo]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-29
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| ''[[:d:Q1346926|Maximilian Steinberg]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|хореограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-07-04
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| ''[[:d:Q1350290|Mikhaʾel Laiṭman]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133485|раввин]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q44325|онтология]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-31
| [[Витебск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 251
| ''[[:d:Q1354525|Alexander Pypin]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1833&quot; | 1833-04-06
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| ''[[:d:Q1365144|Mordechai Nurock]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133485|раввин]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-07
| [[Тукумс]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-08
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| ''[[:d:Q1376875|Aleksandr Rogozhkin]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| ''[[:d:Q1377569|Grigory Potanin]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-09-21
| ''[[:d:Q4537791|Yamyshevo Fortress]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-30
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| ''[[:d:Q1378553|Aleksandr Voyeykov]]''
| 
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|климатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-05-08
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| ''[[:d:Q1380555|Ivan Kalyayev]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-07-06
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-05-23
| [[Шлиссельбург|Шлисселбург]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| ''[[:d:Q1384632|Yuri Linnik]]''
| 1935
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-01-21
| [[Била Церква|Била-Серква]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| ''[[:d:Q1384951|Victor Zalgaller]]''
| 1948
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-25
| [[Парфино районы]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-02
| ''[[:d:Q1589806|Lehavim]]''
|-
| style='text-align:right'| 259
| ''[[:d:Q1388808|Valentin Voloshinov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-06-30&lt;br/&gt;1895-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| ''[[:d:Q1393883|Kazimieras Būga]]''
| 1912
| ''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-06
| ''[[:d:Q13193387|Pažiegė]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-02
| [[Königsberg|Көнигсберг]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| ''[[:d:Q1396733|Feodor Levinson-Lessing]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28378128|педолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| ''[[:d:Q1397000|Pyotr Yershov]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1815&quot; | 1815-02-22
| ''[[:d:Q28523516|Ershovo]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-08-18
| [[Тубыл]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[Николай Катанов]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан руханилар академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-05-18&lt;br/&gt;1862-05-06
| [[Янәсәй губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-09&lt;br/&gt;1922-03-10
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| ''[[:d:Q1397496|Orest Khvolson]]''
| 1873
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-11-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| ''[[:d:Q1398142|Nikolai Yadrintsev]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-10-18
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-07
| [[Барнавыл]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| ''[[:d:Q1461518|Jonas Kriščiūnas]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q852389|умартачылык]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-05
| ''[[:d:Q853948|Marijampolė County]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-02
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| ''[[:d:Q1485118|Alexander Bastrykin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2577002|Investigative Committee of Russia]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-27
| [[Псков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 268
| ''[[:d:Q1498048|Algimantas Dziegoraitis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-24
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-23
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| ''[[:d:Q1500300|Nikolai Kochin]]''
| 1925
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-05-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| ''[[:d:Q1509172|Georgy Oppokov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-24
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| ''[[:d:Q1511389|Gerhard Brendler]]''
| 1957
| ''[[:d:Q17489339|Яңа вакыт тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37868118|дәрәслекләр авторы]]''
| ''[[:d:Q149481|Яурупа Виадрина үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49738|Берлин фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-20
| [[Фойтка]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-31
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| ''[[:d:Q1517429|Oleg Shein]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-21
| [[Әстерхан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 273
| ''[[:d:Q1519084|Yury Vartanov]]''
| 
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-10
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 274
| [[Григорий Бройдо]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-07&lt;br/&gt;1885
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| [[Люциан Климович]]
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-22
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-19
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| ''[[:d:Q1578086|Hans-Peter Müller]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15983985|классик археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q576074|Museum of Antiquities of the University of Leipzig]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q1450227|Kolba]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 277
| ''[[:d:Q1650282|Garegin Nzhdeh]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q989678|fedayeen]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-01
| [[Гүзнүт]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-21
| ''[[:d:Q240549|Vladimir Central Prison]]''
|-
| style='text-align:right'| 278
| ''[[:d:Q1653009|Nikolai Naumov]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-05-28&lt;br/&gt;1838-05-16
| [[Тубыл]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-22&lt;br/&gt;1901-12-10
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| ''[[:d:Q1655206|Aleksandr Moskalev]]''
| 
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-16
| [[Валуйки]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-03
| 
|-
| style='text-align:right'| 280
| ''[[:d:Q1657690|Igor Frenkel]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Yel universitetı|Йель университеты]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-22
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 281
| ''[[:d:Q1657806|Igor Pawlowitsch Smirnow]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| ''[[:d:Q835440|University of Konstanz]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 282
| ''[[:d:Q1676007|Ivan Evdokimov]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-01-22
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-28
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| ''[[:d:Q1685310|Alexander Chanoch]]''
| 
| ''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''
| ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1201789|German-Japanese society]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-12
| ''[[:d:Q170456|Прыпьять]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 20th century&lt;br/&gt;1934
| 
|-
| style='text-align:right'| 284
| ''[[:d:Q1694920|Xhelil Gjoni]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-03
| ''[[:d:Q54978144|Maqellarë]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 285
| ''[[:d:Q1696378|Сергей Николай улы Лазарев]]''
| 
| ''[[:d:Q3363630|parapsychologist]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2917466|psychic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-04
| [[Ейск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 286
| ''[[:d:Q1702987|Jonas Kubilius]]''
| 1951
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-27
| ''[[:d:Q11218991|Fermos]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-30
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| ''[[:d:Q1789298|Sergei Borisovitch Krylov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-24
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| ''[[:d:Q1797443|Kārlis Ducmanis]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-11-10
| ''[[:d:Q11122280|Branti Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-08-20
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| ''[[:d:Q1810452|Nikolai Vinnichenko]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-10
| ''[[:d:Q2466428|Shemonaikha District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 290
| ''[[:d:Q1816988|Mikhail Slonimsky]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-07-20&lt;br/&gt;1897-08-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| ''[[:d:Q1819399|Leonid Radin]]''
| 1888
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-08-09
| [[Чаплыгин (шәһәр)|Чаплыгин]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-16
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| ''[[:d:Q1873914|Ludmila Thomas]]''
| 
| ''[[:d:Q17489339|Яңа вакыт тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17504989|historian of Eastern Europe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-17
| [[Кемерово]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[Владимир Бурцев|Владимир Бурсев]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-11-17
| [[Форт-Шевченко]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-21
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| ''[[:d:Q1902663|Nikolay Mikhaylovich Karinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-04-03&lt;br/&gt;1873-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| ''[[:d:Q1930289|Mikhail Budyko]]''
| 
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|климатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-01-20
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| ''[[:d:Q1932854|Mihkel Pung]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-19
| ''[[:d:Q18623587|Vana-Põltsamaa Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-11
| ''[[:d:Q4412515|Sevurallag]]''
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[Александр Введенский]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-19
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| ''[[:d:Q1958395|Dmitri Konovalov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-03-10
| [[Екатеринослав губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| ''[[:d:Q1959285|Vasily Kachalov]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-30
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| ''[[:d:Q1961179|Dmitry Filosofov]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-04-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-04
| ''[[:d:Q745059|Отвотск]]''
|-
| style='text-align:right'| 301
| ''[[:d:Q1961977|Mikhail Artamonov]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-23
| ''[[:d:Q19980410|Vygolovo]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| ''[[:d:Q1962049|Lev Karsavin]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-12-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-12&lt;br/&gt;1952-07-20
| [[Абезь (Инта авыл җирлеге)]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| ''[[:d:Q1962784|Dmitri Svetozarov]]''
| 1974
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 304
| ''[[:d:Q1962873|Peter Badmayev]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851&lt;br/&gt;1841
| [[Бурятия]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 305
| ''[[:d:Q1963470|Mikhail Lozinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-07-08&lt;br/&gt;1886-07-20&lt;br/&gt;1886-07-18
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-31&lt;br/&gt;1955-11-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[Даниил Мордовцев]]
| 1854
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q14917718|Ministry of the Means of Communication of the Russian Empire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3739034|Ministry of Internal Affairs (Russian Empire)]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-12-07
| ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-06-10
| [[Кисловодск]]
|-
| style='text-align:right'| 307
| ''[[:d:Q1972743|Orest Miller]]''
| 
| ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1833&quot; | 1833-08-04
| ''[[:d:Q191106|Һаапсалу]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 308
| ''[[:d:Q1973194|Evgeny Rukhin]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22343478|collagist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-02
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| ''[[:d:Q1974064|Boris Bazilevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-06-07
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-24
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| ''[[:d:Q1974242|Viktar Borkowski]]''
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)|РФА В.В. Виноградов исемендәге урыс теле институты]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-06
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-12-26
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| ''[[:d:Q1976189|Ivane Beritashvili]]''
| 
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-12-29
| ''[[:d:Q5214122|Vejini]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-29
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| ''[[:d:Q1976970|Aleksandr Tolmachev]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| ''[[:d:Q1984160|Ngarikutuke Tjiriange]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-12
| ''[[:d:Q953068|Көньяк-Көнбатыш Африка (1915-1990)]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-23
| ''[[:d:Q3935|Виндһук]]''
|-
| style='text-align:right'| 314
| [[Павел Прокконен]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-07-16
| [[Суоярви районы]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-18
| [[Петрозаводск]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| ''[[:d:Q1986805|Mircea Druc]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4461829|tractor driver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-25
| [[Почиумбыуци (Рышкани)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 316
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| 1917
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| ''[[:d:Q1990696|Nikolay Shanin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-05-26
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 318
| ''[[:d:Q1995744|Aleksandr Nikitenko]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-03-12
| ''[[:d:Q4308994|Moukhouderovka]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-07-21
| [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| ''[[:d:Q1996730|Georges Gurvitch]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-01
| [[Новороссийск]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-12
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| ''[[:d:Q1997159|Alexey Lushnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 321
| ''[[:d:Q2000168|Ivan Kondakov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-10-08
| [[Вилюйск]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-14
| ''[[:d:Q213071|Элва]]''
|-
| style='text-align:right'| 322
| ''[[:d:Q2019237|Oleg Viro]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18663426|тополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1075148|Риверсайдтагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 323
| ''[[:d:Q2019660|Vasily Abaev]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16312408|итимулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-02
| ''[[:d:Q3649174|Kobi]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| ''[[:d:Q2022739|Alexander Skabichevsky]]''
| 1861
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-09-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-11
| [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]
|-
| style='text-align:right'| 325
| ''[[:d:Q2024033|Ivan Sollertinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-20
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-11
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 326
| ''[[:d:Q2029643|Nikolai Levichev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-28
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 327
| ''[[:d:Q2035887|Anton Budilovich]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4360215|institut d'histoire et de philologie de Saint-Pétersbourg]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-06-05
| ''[[:d:Q13426245|Гродно өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 328
| ''[[:d:Q2046788|Gury Kolosov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-08-12
| ''[[:d:Q29567928|Ustye]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| ''[[:d:Q2053382|Vladimir Ivanow]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-01
| [[Тәһран]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| ''[[:d:Q2054910|Yuri M. Marusik]]''
| 
| ''[[:d:Q17344952|арахнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| ''[[:d:Q4201428|Institute of Biological Problems of the North]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-13
| ''[[:d:Q997512|Сарны]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 331
| ''[[:d:Q2061322|Paul Mintz]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-06-30
| [[Даугавпилс]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Канск]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| ''[[:d:Q2064669|Pavel Winternitz]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Monreal universitetı|Монреаль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-25
| [[Прага]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-13
| [[Монреаль]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| ''[[:d:Q2065003|Pavel Petrovich Korovkin]]''
| 1936
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-07-09
| [[Весьегонск]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-11
| [[Калуга]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| ''[[:d:Q2067228|Andrei Famintsyn]]''
| 1857
| ''[[:d:Q15924544|lichenologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-06-29
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-12-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| ''[[:d:Q2072633|Jeyhoun Bey Hajibeyli]]''
| 1917
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-03
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-22
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 336
| ''[[:d:Q2075202|Yury Mochanov]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-20
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| ''[[:d:Q2079293|Peter Potemkine]]''
| 1910
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-04-20
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-10-21
| ''[[:d:Q171689|12th arrondissement of Paris]]''
|-
| style='text-align:right'| 338
| ''[[:d:Q2079726|Vasil Zlatarski]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15632632|ипиграфис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-11-14&lt;br/&gt;1866-11-27
| [[Veliko Tırnovo|Велико-Тырново]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-15
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 339
| ''[[:d:Q2081158|Ali bey Huseynzade]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-02-24
| [[Салиян]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-17
| [[Ускүдар|Өскетар]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| ''[[:d:Q2092187|Dimitar Blagoev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-06-14
| ''[[:d:Q3396096|Vasileiada]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-05-07
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| ''[[:d:Q2094593|Pyotr Tkachev]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844-07-11
| ''[[:d:Q130468028|Sivtsovo]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-04
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| ''[[:d:Q2098675|Platon Dmitriyevich Morozov]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| style='text-align:right'| 343
| ''[[:d:Q2150090|Branislaw Tarashkyevich]]''
| 1916
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-20
| ''[[:d:Q15057340|Mačiuliškės]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-29
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| ''[[:d:Q2233555|Kang Yŏng-sŏp]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-15
| [[Пхеньян]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-21
| [[Пхеньян]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| ''[[:d:Q2271209|Zenon Borevich]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-07
| ''[[:d:Q4446764|Susly]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]''
| 1967
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-09
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 347
| ''[[:d:Q2292798|Vladimir Lossky]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-26
| [[Гөттинген]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-07
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 348
| ''[[:d:Q2299216|Solomon Ginzburg]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-25
| [[Екабпилс]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 349
| ''[[:d:Q2330554|Afu Agbaria]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-13
| ''[[:d:Q168245|Umm al-Fahm]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 350
| ''[[:d:Q2342198|Elbazduko Britayev]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17351648|гәҗит мөхәррире]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-22
| ''[[:d:Q4154173|Dællаgqæw]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-25
| [[Владикавказ]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| ''[[:d:Q2355556|Nikolai Uspensky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-05-31
| ''[[:d:Q111987522|Stupino (rejon jefriemowski)]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-10-21
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 352
| ''[[:d:Q2367098|Nikolai Garin-Mikhailovsky]]''
| 1872
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-02-08&lt;br/&gt;1852-02-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[Михаил Каргер]]
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-17
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-26&lt;br/&gt;1976-08-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| ''[[:d:Q2374943|Vsevolod Krestovsky]]''
| 1861
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-02-11
| ''[[:d:Q4276727|Mala Berezianka]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-18
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| ''[[:d:Q2379482|Gabriel Sundukian]]''
| 1850
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-07-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-29
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| ''[[:d:Q2380885|Fabijan Akinčyc]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q13031732|Наперад (1929)]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-20
| ''[[:d:Q29897865|Akinchytsy]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-07
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| ''[[:d:Q2380948|Dmitrii Nikolaevich Taliev]]''
| 1930
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| ''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-28
| [[Ылыч (шәһәр)|Ылыс]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-02&lt;br/&gt;1952-07-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 358
| ''[[:d:Q2383086|Dmitry Manuilsky]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-21
| ''[[:d:Q4411327|Sviatets]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-20
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| ''[[:d:Q2390830|Theodore Komisarjevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| ''[[:d:Q4453432|Nezlobin Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''&lt;br/&gt;[[Зур театр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4335342|Zimin Opera]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453447|ХПСРО театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q523926|Кыйрал драматик сынлы сәнгать академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-05-23
| [[Венеция]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-17
| [[Дериан (Коннектикут)|Дериан]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| ''[[:d:Q2395866|Józef Łukaszewicz]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-12-01&lt;br/&gt;1863-12-13
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-19
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| ''[[:d:Q2405007|Abdurrahim bey Hagverdiyev]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-17
| [[Агбулаг (Шуша)]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-11
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 362
| ''[[:d:Q2405503|Lyudmila Shiryayeva]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-11
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 363
| ''[[:d:Q2419891|Apollon Maykov]]''
| 1841
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136842174|translator of Adam Mickiewicz]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|либреттист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-05-23
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-08&lt;br/&gt;1897-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| ''[[:d:Q2429386|Oskar Awejde]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837
| ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-20
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| ''[[:d:Q2442624|Nikolai Tchaikovsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-12-26
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-30
| ''[[:d:Q54961|Harrow]]''
|-
| style='text-align:right'| 366
| ''[[:d:Q2443988|Heorhii Narbut]]''
| 
| ''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|рәсемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-03-09
| ''[[:d:Q4313084|Narbutivka]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05-23
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| ''[[:d:Q2470746|Andrey Semyonov-Tyan-Shansky]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-06-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| ''[[:d:Q2476248|Ulrich Langer]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q682739|Johannes Kepler University Linz]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-17
| ''[[:d:Q57951|Marienberg]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 369
| ''[[:d:Q2476621|Ulrich Schmid]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Берн университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q673354|Санкт-Галлен университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-23
| [[Tsürix|Сүрих]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 370
| ''[[:d:Q2493557|Vladimir Pashuto]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-04-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| ''[[:d:Q2494905|Timofey Florinskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-05-02
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| ''[[:d:Q2496642|Uno Lõhmus]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1514159|Supreme Court of Estonia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1518827|European Court of Justice]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-30
| ''[[:d:Q819395|Мыйзакүла]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 373
| ''[[:d:Q2498733|Elena Pitieva]]''
| 1972
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4201663|Institute of Applied Astronomy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 374
| ''[[:d:Q2503315|Aleksandr Nelidov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q121998|илче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-06-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-05
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 375
| ''[[:d:Q2512675|Nikolai Knipovich]]''
| 1885
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271261|malacologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|океанолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-03-25
| ''[[:d:Q1292442|Suomenlinna]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| ''[[:d:Q2543102|Vladimir Veydle]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-05
| [[Клиши]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| ''[[:d:Q2559965|Vera Faddeeva]]''
| 1930
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-09-20
| [[Тамбов]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 378
| ''[[:d:Q2585552|Serguei Krasnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-10
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 379
| ''[[:d:Q2586864|Krste Misirkov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-11-18
| ''[[:d:Q2478944|Pella]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-26&lt;br/&gt;1926-07-26
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| ''[[:d:Q2587171|Vladimir Senilov]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-07-21
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| ''[[:d:Q2587223|Vladimir Bok]]''
| 1872
| ''[[:d:Q1350189|египтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15974789|coptologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-08-09
| [[Хвалын өязе]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-16
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| ''[[:d:Q2587331|Vladimir Gribov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q688932|Россия фәннәр академиясенең Лев Давидович Ландау исемендәге Теоретик физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-13
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| ''[[:d:Q2589706|Ilya Avramenko]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-07-18&lt;br/&gt;1907-07-31
| ''[[:d:Q4512388|Volodkova Divytsia]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| ''[[:d:Q2601950|Yuri Zarhin]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-13
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[Николай Гюнтер]]
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| ''[[:d:Q2620756|Radaslaŭ Astroŭski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| ''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2069649|Slutsk Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-10-25
| [[Заполле (Клецкий районы)]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-17
| [[Бентон-Гарбор (Мичиган)|Бентон-Гарбор]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| ''[[:d:Q2623051|Semyon Vengerov]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-04-05
| [[Лубны]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| ''[[:d:Q2624201|Andrei Markov]]''
| 1924
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18663426|тополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| ''[[:d:Q2626393|Сергей Ожегов]]''
| 
| ''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)|РФА В.В. Виноградов исемендәге урыс теле институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-09-09&lt;br/&gt;1900-09-10&lt;br/&gt;1900-09-23
| [[Кувшиново]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| ''[[:d:Q2628472|Jazep Varonka]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q13028709|Belarusian Society for Assistance to War Victims in Petrograd]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13028969|Varta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6517842|Lithuanian Ministry for Belarusian Affairs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28110507|Belarusian Red Cross Society in Lithuania]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-04-04
| [[Кузьниця (Подлясье воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-04
| [[Чикаго]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| ''[[:d:Q2630619|Nikolai Sudzilovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2873500|маҗарачы]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-12-15
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-30
| [[Чуңчиң]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| ''[[:d:Q2636293|Nikolay Strakhov]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-10-16
| [[Белгород]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-01-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| ''[[:d:Q2638032|Ignaty Potapenko]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-12-18&lt;br/&gt;1856-12-30
| ''[[:d:Q2629547|Bilozerka]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| ''[[:d:Q2642658|Alexander Merkurjev]]''
| 1979
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 395
| ''[[:d:Q2643243|Aleksandr Adrianov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-10-26
| ''[[:d:Q3637871|Belozerskoye]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| ''[[:d:Q2655838|Nikolai Tagantsev]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-03-03
| [[Пенза]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| ''[[:d:Q2676869|Dmitry Barash]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30176225|язышу аркылы шаһмат уйнаучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 398
| ''[[:d:Q2686704|Fedor Ivanovitsj Krizjanivskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-09-04
| ''[[:d:Q4421838|Skybyntsi]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 399
| ''[[:d:Q2700441|Viktor Zhdanov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q12074638|Институт микробиологии и иммунологии им. И. И. Мечникова]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-02-01
| ''[[:d:Q4411515|Sviatohorivka]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| ''[[:d:Q2717812|Nikolai Zaremba]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16031530|музыка теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2675537|music teacher]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-06-12
| ''[[:d:Q4272433|Ludza County]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| ''[[:d:Q4076493|Pyotr Balashyov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-11-02
| [[Санкт-Петербург]]
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 402
| ''[[:d:Q4076995|Sergey Balukhaty]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-03-12&lt;br/&gt;1893-03-24
| [[Кәфә]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| ''[[:d:Q4077632|Bazar Baradiyn]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-06-16&lt;br/&gt;1878-06-17
| ''[[:d:Q1942536|Mogoytuy]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| ''[[:d:Q4077675|Josep (Osip) Wasilijewitsch Baranetzky]]''
| 1866
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-10-12
| [[Гродно губернасы]]&lt;br/&gt;[[Бялысток|Белосток]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-06
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| ''[[:d:Q4077860|Stepan Baranovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1958649|school inspector]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11875786|транспорт инженеры]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1818&quot; | 1818-01-04
| [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-17
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| [[Степан Бархударов]]
| 1918
| ''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)|РФА В.В. Виноградов исемендәге урыс теле институты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-23
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-10-03
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| ''[[:d:Q4079730|O. N. Bauer]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-07-15
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-11
| 
|-
| style='text-align:right'| 408
| ''[[:d:Q4080213|Mark Bashmakov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127592|Soviet Student Olympiads]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[Мөхәммәтсафа Баязитов|Мөхәммәтcафа Баязитев]]
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[мөфти]]
| [[Санкт-Петербург җәмигъ мәчете|Санкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3251811|Россия империясе чит ил эшләре министрлыгы]]''&lt;br/&gt;[[Нур (газета)|«Нур»]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q86682179|Mohammedan cemetery]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур мөселман диния нәзарәте]]
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-26
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| ''[[:d:Q4080553|Yury Begunov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| ''[[:d:Q4081861|Vyacheslav Beletsky]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[Дмитрий Беляев (1846)|Дмитрий Беляев]]
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Казан Император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-10-26
| ''[[:d:Q4430932|Спасск өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-10
| No/unknown value
|-
| style='text-align:right'| 413
| ''[[:d:Q4083477|Larisa Belyaeva]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-19
| [[Харьков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 414
| ''[[:d:Q4084072|Yakiv Berdychevskyi]]''
| 1956
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18120029|библиофил]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-11
| [[Киев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 415
| ''[[:d:Q4084084|Georgy Berdnikov]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32361212|РСФСР Мәдәният министрлыгы]]''&lt;br/&gt;[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-08&lt;br/&gt;1915-06-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| ''[[:d:Q4084940|Naum Berkovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-14
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| ''[[:d:Q4085141|Sergey Bernshteyn]]''
| 
| [[галим]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-02
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-28
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| ''[[:d:Q4085349|Yuri Berezkin]]''
| 1970
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Кунсткамера]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 419
| ''[[:d:Q4086764|Бильбасов, Пётр Алексеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-09-23
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
|-
| style='text-align:right'| 420
| ''[[:d:Q4086840|Nikolay Bindyukov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-07
| [[Гомель өлкәсе|Һомел өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 421
| ''[[:d:Q4087046|Mikhail Birman]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| ''[[:d:Q4088747|Yevgeni Bobrov]]''
| 1925
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1907198|таксанамис]]''
| [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-02
| [[Тверь]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| ''[[:d:Q4088845|Stefan Bobrowski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-01-17
| ''[[:d:Q4455727|Terekhove]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-04-12
| ''[[:d:Q554981|Gmina Rawicz]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24943511|Las Łaszczyński]]''
|-
| style='text-align:right'| 424
| ''[[:d:Q4088920|Dmitry Konstantinovich Bobylev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-11
| ''[[:d:Q4361999|Pechenihy]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-02-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 425
| ''[[:d:Q4088992|Boris Bogayevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| ''[[:d:Q4089291|N. N. Bogdanov-Katʹkov]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10272925|agricultural engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-25
| [[Новороссийск]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
|-
| style='text-align:right'| 427
| ''[[:d:Q4090480|Aleksandr Boytsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-19
| ''[[:d:Q29627089|Княжёво]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 428
| ''[[:d:Q4093138|Olga Bondareva]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| ''[[:d:Q4093320|Adam Boniecki]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q516463|һиральдис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-19
| ''[[:d:Q54183|Świętokrzyskie Voivodeship]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-24
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| ''[[:d:Q4093379|Anatoly Osipovich Bonch-Osmolovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-07-10
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| ''[[:d:Q4094283|Mikhail Borovitinov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
|-
| style='text-align:right'| 432
| ''[[:d:Q4094529|Ivan Borodin]]''
| 1869
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-01-18
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| ''[[:d:Q4094630|A. K. Borozdin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| ''[[:d:Q4095655|Mark Braginsky]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-12
| [[Таганрог]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| ''[[:d:Q4095669|Vladimir Bradis]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-12-23&lt;br/&gt;1890-12-11
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-23
| [[Тверь]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| ''[[:d:Q4095807|Roman Brandt]]''
| 1875
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 437
| ''[[:d:Q4096091|Evgeny Braudo]]''
| 
| ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20198542|music historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-02-20&lt;br/&gt;1882-02-08&lt;br/&gt;1882-02-07
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-17&lt;br/&gt;1940
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| ''[[:d:Q4097069|Mihhail Bronštein]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-04-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 439
| ''[[:d:Q4097099|P. Brounov]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-12-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-04-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| ''[[:d:Q4097434|Boris Bryunelli]]''
| 
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q4371607|Polar Geophysical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-04
| [[Новороссийск]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| ''[[:d:Q4097574|Aleksandr Bryanchaninov]]''
| 1863
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-10-28
| ''[[:d:Q4369432|Pokrovskoïe (oblast de Vologda)]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 442
| ''[[:d:Q4097649|Nikolai Bubnov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-01-21
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-02
| [[Любляна]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| ''[[:d:Q4097652|Nicolai von Bubnov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-04
| [[Һайделберг]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| ''[[:d:Q4097690|Dmitry Bubrikh]]''
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636225|Finno-Ugrist]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-07-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| ''[[:d:Q4097975|Alexander Andreyevich Budberg]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853
| [[Берлин]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-11
| 
|-
| style='text-align:right'| 446
| ''[[:d:Q4099004|Nikolaj Ivanovič Bulyčov]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
| ''[[:d:Q4303548|Мосальск өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| 
|-
| style='text-align:right'| 447
| ''[[:d:Q4099620|Igor Burkin]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-03
| [[Брянск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 448
| ''[[:d:Q4100879|Boris Byzov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-29
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| ''[[:d:Q4100910|Aleksey Bykov]]''
| 
| ''[[:d:Q2004963|numismatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| 
|-
| style='text-align:right'| 450
| ''[[:d:Q4100952|Sergey Bykov]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-09-21
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 451
| ''[[:d:Q4101270|Boris Evseevitch Bychowsky]]''
| 1930
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| ''[[:d:Q4102104|Alexander Vavilov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-27
| [[Рославль районы]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-10-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 453
| ''[[:d:Q4102606|Anatoly Vakar]]''
| 
| ''[[:d:Q600751|прокурор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856
| [[Тамбов]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 454
| ''[[:d:Q4102913|Sigizmund Valk]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-12-01
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| ''[[:d:Q4103162|Elena Valiyavina]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 456
| ''[[:d:Q4104110|Dmitry Varshalovich]]''
| 
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| ''[[:d:Q4104768|Olga Vasilyeva-Shvede]]''
| 1918
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2505739|испанист]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-04-23&lt;br/&gt;1896-04-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| ''[[:d:Q4104976|Illarion Vasilchikov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-04-15&lt;br/&gt;1881-08-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-03
| [[Баден-Баден]]
|-
| style='text-align:right'| 459
| ''[[:d:Q4105616|Irinarch Ivanovič Vvedenskij]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813-11-21
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-07-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| ''[[:d:Q4105623|Nikolai Wedensky]]''
| 1879
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-04-28&lt;br/&gt;1852
| ''[[:d:Q4195781|Иванищево (Междуреченскан кӀошт)]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-16
| ''[[:d:Q4195781|Иванищево (Междуреченскан кӀошт)]]''
|-
| style='text-align:right'| 461
| ''[[:d:Q4107248|Konstantin Venttsel]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-11-24&lt;br/&gt;1857-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[Pavel Venükov]]
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-06-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-06
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[Людмила Вербицкая]]
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| ''[[:d:Q4107637|Georgy Vereysky]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-07-18
| [[Хмельницкий|Хмелнытскый]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-18&lt;br/&gt;1962-12-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[Георгий Вилинбахов]]
| 
| ''[[:d:Q516463|һиральдис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 466
| ''[[:d:Q4111502|Винекен, Александр Георгиевич]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-03-20
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-11
| 
|-
| style='text-align:right'| 467
| ''[[:d:Q4114056|Vasily Vodovozov]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-07
| [[Прага]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| ''[[:d:Q4114848|Alexander Voznesensky]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-03-05
| [[Тула губернасы|Тула гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-10-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 469
| ''[[:d:Q4123169|Anatoliy Volin]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-07-09
| [[Төмрек]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| ''[[:d:Q4125619|Andrey Voronov]]''
| 1840
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820&lt;br/&gt;1819
| [[Петрозаводск]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-11-12&lt;br/&gt;1875-11-22&lt;br/&gt;1875-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| ''[[:d:Q4126430|Ivan Anatolevitsj Vostokov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-01-04
| [[Ярославль]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 472
| ''[[:d:Q4128774|David Vygodsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2505739|испанист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-09-23&lt;br/&gt;1893-09-22
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-27
| ''[[:d:Q955521|Karlag]]''
|-
| style='text-align:right'| 473
| ''[[:d:Q4131056|Dmitry Gavra]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129748|School of Journalism &amp; Mass Communication]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-08-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 474
| ''[[:d:Q4131432|Nina Gagen-Torn]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-02&lt;br/&gt;1901-12-15&lt;br/&gt;1901-12-02&lt;br/&gt;1900-12-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-04&lt;br/&gt;1986-06-05
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| ''[[:d:Q4131858|Oles Hai-Holovko]]''
| 1931
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2621070|Kirov Plant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5092648|Chervony Shliakh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q577589|Dovzhenko Film Studios]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-08-12
| ''[[:d:Q4363560|Pysarivka]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-08-17
| [[Сари (Британ Колумбиясе)]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| ''[[:d:Q4131962|Pavel Alexandrovich Gaydeburov]]''
| 1861
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-12-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| ''[[:d:Q4131964|Pavel Gaydeburov]]''
| 1899
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4211519|Таһиров камера театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4242935|Gorky Drama Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| ''[[:d:Q4131985|Viktor Gaydukevich]]''
| 
| ''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-09
| [[Kireç|Киреч]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| ''[[:d:Q4134006|Yevgeny Garshin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-08-27
| ''[[:d:Q4079880|Бахмут өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| ''[[:d:Q4134732|Stepan Gedeonov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-09-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 481
| ''[[:d:Q4134765|Nikolai Gezekhus]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| ''[[:d:Q4134890|Semyon Geychenko]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q4348414|Penaty estate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4297822|Mikhaylovskoye Museum Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-01&lt;br/&gt;1903-02-14
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-02
| ''[[:d:Q3743663|Pushkinskiye Gory]]''
|-
| style='text-align:right'| 483
| ''[[:d:Q4135192|David Gendelev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| ''[[:d:Q16679924|National Archive of the Republic of Karelia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11870060|Karjala]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-15
| [[Иске Русса]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-01
| [[Петрозаводск]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| ''[[:d:Q4135456|Alexander-Paul Henckel]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-07-20
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-04-09
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| ''[[:d:Q4135459|Aron Genkin]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-08-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 486
| ''[[:d:Q4137644|Andrey Aleksandrovich Gershun]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| ''[[:d:Q4138823|Vasily Gippius]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-06-26&lt;br/&gt;1890-07-26&lt;br/&gt;1890-07-08
| ''[[:d:Q4339039|Ostrovsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| ''[[:d:Q4139045|Alexander Gitovich]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-01&lt;br/&gt;1909-03-14
| [[Смоленск]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 489
| ''[[:d:Q4139628|Gleb Viktorovitsj Glebovitsj]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-02
| [[Бялысток|Белосток]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-19
| [[Түбән Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| ''[[:d:Q4139768|Vladislav Glinka]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-06&lt;br/&gt;1903-02-19
| [[Иске Русса]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-25
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[Михаил Голенкин]]
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-02-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| ''[[:d:Q4141680|Anatoly Golov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-16
| ''[[:d:Q4973565|Perovo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 493
| ''[[:d:Q4142646|Gennady Goluzin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-24
| [[Торжок]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| ''[[:d:Q4142723|Aleksandr Goldberg]]''
| 
| [[галим]]
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-08
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| ''[[:d:Q4142800|Vladimir Golkhovoy]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127592|Soviet Student Olympiads]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407668|Санкт-Петербургская математическая олимпиада]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059142|D. K. Fadeev Academic Gymnasium]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-18
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 496
| ''[[:d:Q4142965|Nishi Tokujirō]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-09-04
| [[Кагосима (шәһәр)|Кагочима]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-13
| ''[[:d:Q11677479|Azabu-ku]]''
|-
| style='text-align:right'| 497
| ''[[:d:Q4143880|Yakov Gordin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q2369087|Zvezda]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 498
| ''[[:d:Q4144224|Tatiana Goricheva]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11966252|animal rights advocate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''
| ''[[:d:Q16912766|Ženščina i Rossija]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| ''[[:d:Q4147116|Veniamin Tsezarevitsj Goffensjefer]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-18
| [[Шклов|Шклоу]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 500
| ''[[:d:Q4147800|Anatoly Granberg]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-20
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| 
|-
| style='text-align:right'| 501
| ''[[:d:Q16400688|Vigen Sargsyan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-10
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 502
| ''[[:d:Q16403347|Alfred Maurer]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-12-02
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-20
| [[Стокгольм]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| ''[[:d:Q16403378|Johannes Piiper]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|әйләнә-тирә мохит саклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-12
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-05
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 504
| ''[[:d:Q16403395|Osvald Kivi]]''
| 
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-16
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 505
| ''[[:d:Q16403551|Fyodor Klement]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-06-12&lt;br/&gt;1903
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-28&lt;br/&gt;1973
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| ''[[:d:Q16403789|Endel Ploom]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20528553|emeriitdotsent]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-13
| ''[[:d:Q25522782|Rõuge Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 507
| ''[[:d:Q16405174|Pärtel Haliste]]''
| 1916
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-03-21
| [[Һагери күла]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-06-10
| [[Фин култыгы]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| ''[[:d:Q16405296|Jüri Nuut]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-07-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-31
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| ''[[:d:Q16405806|August Ratiste]]''
| 
| [[полковник]]&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-12-25
| ''[[:d:Q2989844|Audru]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-10
| [[Буэнос-Айрес]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| ''[[:d:Q16406346|Maere Reidla]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-24
| ''[[:d:Q1778301|Muhu]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 511
| ''[[:d:Q16406886|Irina Ristmägi]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 512
| ''[[:d:Q16407426|Herman Maim]]''
| 
| [[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-04-20
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-10-21
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| ''[[:d:Q16414100|Näsiman Yaqublu]]''
| 1986
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-22
| ''[[:d:Q249226|Zangilan]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-25
| ''[[:d:Q1996181|Fuzuli]]''
|-
| style='text-align:right'| 514
| ''[[:d:Q16437559|Ivan Anichkov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-19
| [[Боровичи]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-10
| [[Бөек Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| ''[[:d:Q16443304|Algirdas Ambrazevičius]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-01
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-13
| 
|-
| style='text-align:right'| 516
| ''[[:d:Q16450242|Edvardas Turauskas]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17351648|гәҗит мөхәррире]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-30
| ''[[:d:Q2614763|Endriejavas]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-12
| [[Нантер]]&lt;br/&gt;[[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| ''[[:d:Q16453500|Jonas Beržanskis]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-08-25&lt;br/&gt;1862-07-25
| ''[[:d:Q16469833|Pluogai]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-12
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| ''[[:d:Q16453771|Jonas Valaitis]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-02
| ''[[:d:Q32155805|Naudžiai]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-05
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| ''[[:d:Q16454524|Jurgis Smolskis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-05-03
| ''[[:d:Q16455148|Kamajai]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-06
| ''[[:d:Q12667930|Pakriaunys]]''
|-
| style='text-align:right'| 520
| ''[[:d:Q16465127|Mykolas Januškevičius]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-03
| ''[[:d:Q5620556|Вилкомир өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-04
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| ''[[:d:Q16471695|Ruvimas Rubinšteinas]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891
| ''[[:d:Q189157|Утәна]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| ''[[:d:Q16473114|Stanislovas Raila]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844
| ''[[:d:Q16469770|Plaučiškiai]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q805554|Балта]]''
|-
| style='text-align:right'| 523
| ''[[:d:Q16477045|Vytautas Jonas Gylys]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-26
| ''[[:d:Q935042|Griškabūdis]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Торонто]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| ''[[:d:Q16477157|Vytautas Statulevičius]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-27
| ''[[:d:Q12650933|Bikūnai]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-11-23
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 525
| ''[[:d:Q16495223|Şuluu Sat]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Тыва дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-15
| ''[[:d:Q918362|Ulug-Khemsky District]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 526
| ''[[:d:Q16495874|Solomon Adlivankin]]''
| 1940s
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4076509|Balashov branch of Saratov State University]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-29
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-14
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| ''[[:d:Q16536129|Yakov Yakovlevich Belsen]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|рәсемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-09-18
| ''[[:d:Q19830445|Patkino]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-29
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 528
| ''[[:d:Q16540227|Dmitry Lyubimov]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-02-23
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-27
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 529
| ''[[:d:Q16560490|Ivan Chistyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-07-27
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-15
| [[Луцк|Лутск]]
|-
| style='text-align:right'| 530
| ''[[:d:Q16593931|Elena Georgievna Dozortseva]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 531
| ''[[:d:Q16593994|Sofiya Ivanchina-Pisarevna]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16061291|стоматолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| [[Чернигов губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| ''[[:d:Q16615710|Witold Nowodworski]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042257|Николай Гоголь исемендәге Нижын дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-06-02
| ''[[:d:Q131673807|Лемна]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-25
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| ''[[:d:Q16626667|Georgy Barsanov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-16
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| ''[[:d:Q16627220|Pavel Bogoslovsky]]''
| 
| [[галим]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-06-17
| [[Пермь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-28
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 535
| ''[[:d:Q16629246|Nikolaij Aleksandrovič Warneck]]''
| 1844
| ''[[:d:Q10872101|анатом]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-03-30&lt;br/&gt;1823
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-11-09&lt;br/&gt;1876
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 536
| ''[[:d:Q16629991|Nikolay von Vessel]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-01-22&lt;br/&gt;1834-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-06-03&lt;br/&gt;1906-06-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 537
| ''[[:d:Q16635502|Василий Павлович Гайдебуров]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| ''[[:d:Q16635648|Aleksandr Lʹvovich Galʹperin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-05
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 539
| ''[[:d:Q16639840|Moisey Grinblat]]''
| 1930
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| ''[[:d:Q13132932|Third Belarusian State Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201526|Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043280|Kandrat Krapiva Institute of Art Studies, Ethnography and Folklore]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-16
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-04
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 540
| ''[[:d:Q16652767|Olga Zavyalova]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4201389|Institute of China and Contemporary Asia of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| ''[[:d:Q16655357|Vasily Ilyin]]''
| 1912
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Вена университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q875788|Инсбрук университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q936476|Central University of Venezuela]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-17
| ''[[:d:Q4371572|Polyany]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-10
| [[Каракас]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| ''[[:d:Q16655371|Olga Igorevna Ilinskaja]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-16
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 543
| ''[[:d:Q16663406|Natalia Kind]]''
| 1939
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-07-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| ''[[:d:Q16665788|Nikolay Korevo]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-06-12
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-03
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| ''[[:d:Q16668650|Kubanychbek Kulmatov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-14
| [[Бишкәк]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 546
| ''[[:d:Q16676339|Nikolay Micklucho-Macklay]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-11-02
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| ''[[:d:Q16686067|Valeri Petrenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-19
| [[Яңа Ладога]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| ''[[:d:Q16686113|Yevgeniya Petrova]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|exhibition curator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17391638|сәнгать теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 549
| ''[[:d:Q16686793|Aleksandr Pokrovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q55389138|library scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-06-02&lt;br/&gt;1879-06-14
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-29
| [[Төрекмәнабад]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| ''[[:d:Q16693171|Yevgeniya Rukhina]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-01-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-11-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| ''[[:d:Q16694956|Danylo Vorontsov]]''
| 
| ''[[:d:Q3332438|medical specialist]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-12-24
| [[Славгарад|Слауһарад]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| ''[[:d:Q16697336|Сетров, Михаил Иванович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 553
| ''[[:d:Q16697746|Pavel Simoni]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-12-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 554
| ''[[:d:Q16701618|Клепачівський Костянтин Йосипович]]''
| 
| ''[[:d:Q1979607|финансист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-12
| ''[[:d:Q4324086|Novoivanivka]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-14
| [[Филадельфия|Филаделфия]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| ''[[:d:Q16702893|Nikolai G. Sudovikov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19356817|петролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-26
| [[Акъяр]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| ''[[:d:Q16706015|Konstantin Timiryov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-12-28
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 557
| ''[[:d:Q16706271|Vasily Titov]]''
| 
| ''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[менеджер]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|финансист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-30
| [[Ленинград өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 558
| ''[[:d:Q16706791|Vsevolod Tomashevsky]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| ''[[:d:Q16708284|Լև Միլխ]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q1144530|Southwestern Railways]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q166574|Odesa Railways]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-13
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| ''[[:d:Q16708344|Grigory Tulchinsky]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407733|Россия фәннәр академиясенең Санкт-Петербург фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 561
| ''[[:d:Q16710634|Fjodor Nikolajewitsch Ustrjalow]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836-08-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| ''[[:d:Q16711664|Сергей Иванович Плаксин]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 563
| ''[[:d:Q16713494|Харитонов Константин Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-06-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
|-
| style='text-align:right'| 564
| ''[[:d:Q16714885|Ivan Petrovich Khrushchov]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-08-20
| [[Кострома губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| ''[[:d:Q16718054|Степченко, Фёдор Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-16
| ''[[:d:Q4424986|Smolensk Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-04
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| ''[[:d:Q16718191|Георгий Чефранов]]''
| 1952
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-27
| [[Охтырка]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-01
| [[Таганрог]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| ''[[:d:Q16718388|Yury Chirva]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-06
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| ''[[:d:Q16720412|Isaak Moiseyevich Trotsky]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4070678|Archaeographic Commission]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-04
| [[Сандармох]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| ''[[:d:Q16721147|Nikolaï Choulguine]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-10-14
| [[Биштау|Пятигорск]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-15
| [[Пало-Альто]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| ''[[:d:Q16722108|Isaak Abramovitsj Hmelnitskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-07-01
| [[Павлоград (Украина)|Павлоһрад]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| ''[[:d:Q16727276|Andrei Yappa]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q842811|диетолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-05-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| ''[[:d:Q16890502|Vasily Astratov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q823917|Шеффилд университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783178|University of North Carolina at Charlotte]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 573
| ''[[:d:Q16980771|Sergey Bobkov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q238101|Миннесота университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-15
| [[Воркута]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 574
| ''[[:d:Q16989903|Juri Poutanen]]''
| 1987
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q501841|Турку үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1357517|Оулу университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q221645|Стокгольм университеты]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-07-16
| ''[[:d:Q4104021|Vartemyagi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 575
| ''[[:d:Q17043310|Vladimir Krylov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q17043282|Institute of Physics and Mathematics of the Academy of Sciences of the BSSR]]''&lt;br/&gt;[[Математика Институты (Беларусь Милли Фәннәр Академиясе)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-12-14
| ''[[:d:Q4239659|Krasnyy Yar]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-31
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 576
| ''[[:d:Q17043521|Vladimir Vafiadi]]''
| 1941
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| ''[[:d:Q17044078|Hieronim Drucki-Lubecki]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-10-05
| [[Пинск]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-12-31
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| ''[[:d:Q17044759|Kusièl‘ Solomonovič Šifrin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q766145|Орегон университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-26
| [[Мсцислав]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
| [[Олбани (Орегон)]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| ''[[:d:Q17044835|Mark Konstantinovich Gavurin]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-11-16
| [[Мир (Карэлицкий районы)|Мир]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-04-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| ''[[:d:Q17045208|Edmund Viaryha]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
| ''[[:d:Q2026687|Verkiai]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-23
| [[Амнишава]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| ''[[:d:Q17057129|Alexander Stange]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-08-13
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-13
| [[Минеральные Воды]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| ''[[:d:Q17057251|Lev Alexandrovitch Velikhov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q56507866|gulag camp]]''
|-
| style='text-align:right'| 583
| ''[[:d:Q17115911|I. M. Panʹshyna]]''
| 1952
| [[галим]]
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2584571|Беларусь Республикасының Милли сәнгать музее]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-25
| [[Устюжна]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 584
| ''[[:d:Q17116411|Aleksandr Fursenko]]''
| 1924
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-18
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-09-30
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| ''[[:d:Q17116428|Віктар Чавусаў]]''
| 1899
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q122965758|Минский курьер]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| 
|-
| style='text-align:right'| 586
| ''[[:d:Q17233200|Viktor Zaiika]]''
| 1958
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| ''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16695629|Sevastopol Biological Station]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7263671|A.O. Kovalevsky Institute of Biology of the Southern Seas]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-02
| [[Улан-Удэ]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-02-22
| [[Акъяр]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[Владимир Кривош-Неманич]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15442776|cryptographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18810149|эстинугрыф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-07-01
| ''[[:d:Q370265|Врбиса]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-04
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| ''[[:d:Q17327859|Dadash-Bakhman-ogly Ragimov]]''
| 
| ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| ''[[:d:Q16418547|ANAS Institute of Zoology]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-20
| [[Сийов]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| ''[[:d:Q17361685|Tibor Faragó]]''
| 1972
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q720858|җәмгыять экологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-09
| [[Будапешт]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 590
| ''[[:d:Q17394732|Иван Владимирович Кривушин]]''
| 
| 
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 591
| ''[[:d:Q17426809|Viktor Prokopyev]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-10
| [[Калининград]]
|-
| style='text-align:right'| 592
| ''[[:d:Q17427788|Nadezhda Rykova]]''
| 1925
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-16
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 593
| ''[[:d:Q17446900|Julius Vambola]]''
| 1907
| ''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-12-04
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-25
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 594
| ''[[:d:Q17489542|Grigori Mints]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q18602542|Stanford University Philosophy Department]]''&lt;br/&gt;[[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-29
| [[Пало-Альто]]
|-
| style='text-align:right'| 595
| ''[[:d:Q17494869|Dmitry Fedotov]]''
| 1910
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 596
| ''[[:d:Q17495028|Nikolay Yeliseyev]]''
| 1924
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18342390|петрограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112134160|геолог-картограф]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201468|Institute of Precambrian Geology and Geochronology]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-07
| [[Самар]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| ''[[:d:Q17505198|Jan Janovich Lus]]''
| 1923
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-06
| ''[[:d:Q8080298|Ķoņi Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-10
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 598
| ''[[:d:Q17581383|Isaĭ Gurevich]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-13
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 599
| ''[[:d:Q17617302|Ėngelʹs Matveevich Chudinov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-13
| [[Сарапул]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 600
| ''[[:d:Q17617327|Vladimir Obukh]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-03-25
| ''[[:d:Q19686109|Свибло]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| ''[[:d:Q4148022|Grigory Grauerman]]''
| 
| ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Алмания|Германия]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| ''[[:d:Q4148372|Ivan Greaves]]''
| 
| ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-05-04
| ''[[:d:Q4087197|Biryuchensky uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| ''[[:d:Q4148825|Anatoly Greshnevikov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-08-29
| ''[[:d:Q27147977|Krasnodubrovsky, Zavyalovsky District, Altai Krai]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 604
| ''[[:d:Q4149233|Aleksandr Grigoryev]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-11-14
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-10-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 605
| ''[[:d:Q4149265|Vasily Vasilyevich Grigoryev]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816-03-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-12-19
| [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| ''[[:d:Q4151770|Matvey Gukovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| ''[[:d:Q4151773|Grigory Gukovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-19&lt;br/&gt;1902-05-01
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 608
| ''[[:d:Q4152540|Yelena Guryeva]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| ''[[:d:Q4152723|Natalya Guseva]]''
| 1940
| ''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| ''[[:d:Q4239624|Red Triangle Factory historical site]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112033468|Red Triangle]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-03-08
| ''[[:d:Q7224810|Mykhailivka-Rubezhivka]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 610
| ''[[:d:Q4153077|Alexander Gutsan]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-06
| ''[[:d:Q51004|Siversky]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 611
| ''[[:d:Q4153778|Konstantin Davydov]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-12-30
| [[Зубцов]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-21
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 612
| ''[[:d:Q4155254|Abdulla Daudov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-03
| [[Җәлал-Абад өлкәсе|Җәлалабад өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 613
| ''[[:d:Q4157484|Mikhail Demidov]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-20
| [[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-07
| [[Шлиссельбург|Шлисселбург]]
|-
| style='text-align:right'| 614
| ''[[:d:Q4157617|Nina Demme]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382749|polar explorer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-01-24
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-03-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 615
| ''[[:d:Q4158901|Konstantin Derzhavin]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-05&lt;br/&gt;1903-01-23
| [[Батум]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 616
| ''[[:d:Q4160803|Edmund Dzierżyński]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-05-15
| [[Ашмяны]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| [[Вильно губернасы]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| ''[[:d:Q4163057|Ivan Dmitrjukov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-12-20
| ''[[:d:Q4264178|Likhvinsky Uyezd]]''
| No/unknown value
| [[Россия империясе]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| ''[[:d:Q4163124|Eduard Dneprov]]''
| 1961
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-02-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| ''[[:d:Q4164956|Arkady Dolinin]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-04-23&lt;br/&gt;1880-05-05
| ''[[:d:Q4301468|Monastyrshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-21&lt;br/&gt;1968-08-23
| ''[[:d:Q2541893|Toksovo]]''
|-
| style='text-align:right'| 620
| ''[[:d:Q4165803|Viktor Alekseyevich Dombrovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-09-30
| [[Ростов]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 621
| ''[[:d:Q4167446|Yuliya Kondakova]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 622
| ''[[:d:Q4168016|Arvid Drezen]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Лиепая]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| ''[[:d:Q4168108|Alexander von Drenteln]]''
| 
| ''[[:d:Q715222|lady-in-waiting]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-14
| [[Вологда губернасы|Вологда гөбернәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 624
| ''[[:d:Q4170474|Viktor Dulov]]''
| 1952
| [[галим]]
| [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201751|РФА СБ гамәли һәм назари механика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201456|Institute of Computational Modeling]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-14
| [[Благовещенск]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| ''[[:d:Q4171866|Mikhail Dyakonov]]''
| 1880
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138506|gymnase M.N. Stoyunina]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-01-12
| [[Екатеринбург]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 626
| ''[[:d:Q4171878|Nina Dyakonova]]''
| 1937
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-12-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| ''[[:d:Q4173441|Βασίλι Γιαβστράτοφ]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-30
| ''[[:d:Q4169722|Dubrovka]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-11-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| ''[[:d:Q4174050|Ernst Jedliczka]]''
| 
| ''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2675537|music teacher]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-06-05
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-03
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 629
| ''[[:d:Q4176466|Sergey Yermakov]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-09
| [[Луганск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 630
| ''[[:d:Q4176582|Mikhail Yermolayev]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|океанолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-16&lt;br/&gt;1905
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 631
| ''[[:d:Q4176641|Nikolay Sergeyevich Yermolov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-09-28
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-22
| [[Лондон]]
|-
| style='text-align:right'| 632
| ''[[:d:Q4177004|Igor Yeryomin]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-04-05&lt;br/&gt;1904-04-18
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 633
| ''[[:d:Q4178252|Lyudmila Zharkova]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189010|нотариус]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-03
| [[Петрозаводск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 634
| ''[[:d:Q4178364|Zhautilov Primbek]]''
| 1941
| [[математик]]
| [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1534138|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-11
| ''[[:d:Q31195711|Districte de Kounrad]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-15
| [[Алматы]]
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[Александр Жданов (1904)]]
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-01
| [[Вологда губернасы|Вологда гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 636
| ''[[:d:Q4179192|Vladimir Zheltyannikov]]''
| 1984
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-30
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 637
| ''[[:d:Q4179314|Vladimir Zhemchuzhnikov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-04-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-06
| [[Ментона]]
|-
| style='text-align:right'| 638
| ''[[:d:Q4180525|Aleksey Zhirmunsky]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-20
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 639
| ''[[:d:Q4181076|Ivan Zhongolovich]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-02-08
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| ''[[:d:Q4181863|Yevgeniya Zhurbina]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-19
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| style='text-align:right'| 641
| ''[[:d:Q4182741|Juriy Michaylovitsj Zabrodin]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-08
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| ''[[:d:Q4182775|Vladimir Zabugin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-06-21
| ''[[:d:Q905431|Pargolovo]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-14
| [[Трентино-Альто-Адиҗе]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| ''[[:d:Q4185893|Alexander Zamorzaev-Orleanskiy]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-23&lt;br/&gt;1927-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-11-01
| [[Кишинёв]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| ''[[:d:Q4186033|Egor Zamyslovskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4360215|institut d'histoire et de philologie de Saint-Pétersbourg]]''
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-06-06
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 645
| [[Александр Западов]]
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-23
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[Николай Зарубин]]
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-07-18
| [[Уфа]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| ''[[:d:Q4188796|Boris Petrowitsch Sachartschenja]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-01
| [[Орша]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 648
| ''[[:d:Q4188818|Alexander Nikolajewitsch Sacharjewski]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 649
| [[Борис Збарский]]
| 
| ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-07-14
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| ''[[:d:Q4189549|Dmitriy Ivanovitsj Zverev]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862
| [[Заринск]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 651
| ''[[:d:Q4191269|Valery Zemskov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-28
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 652
| ''[[:d:Q4191302|Izaly Zemtsovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-22
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 653
| ''[[:d:Q4191601|Ruth Aleksandrovna Zernova]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-15&lt;br/&gt;1918-02-15
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-15
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| ''[[:d:Q4191765|Fyodor Zigel]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-12-04
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-08
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 655
| ''[[:d:Q4191879|Ilya Silberstein]]''
| 1926
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| ''[[:d:Q4263819|Literaturnoe nasledstvo]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-11
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 656
| ''[[:d:Q4192133|Lev Zinder]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47491160|phonetician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q46163584|phonologist]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 657
| ''[[:d:Q4193922|Vilgelm Zorgenfrey]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4193427|Toison d'or]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15628820|Russian Mind]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-08-30
| [[Аккирмән]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| ''[[:d:Q4194358|Vladimir Zubov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-14
| [[Кашира]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 659
| ''[[:d:Q4194369|Konstantin Zubov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-09-08
| [[Базарлы Сызган]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 660
| ''[[:d:Q4194921|Yuri Zytsar]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12257594|Basque linguistics]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-14
| [[Самар]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-06-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 661
| ''[[:d:Q4196966|Mikhaïl Feodosievich Ivakhnenko]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-30
| [[Смоленск]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-10
| [[Раменское]]
|-
| style='text-align:right'| 662
| [[Алексей Ильинский]]
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-05-20
| [[Сарапул]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 663
| ''[[:d:Q4202948|Olimpiad Ioffe]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-01-22
| [[Сынельныкове|Сынелныкове]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-08
| [[Фармингтон (Коннектикут)|Фармингтон]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| ''[[:d:Q4203531|Andrey Isayev]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-10-19
| ''[[:d:Q4446427|Surazhsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 665
| ''[[:d:Q4207106|Moisey Kagan]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-18
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 666
| ''[[:d:Q4207662|Dmitry Kazanli]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[Николай Калитин]]
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-29
| ''[[:d:Q16023110|Syrkovitsy]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 668
| ''[[:d:Q4210209|Юрий Калмыков]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-01
| [[Черкесск]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 669
| ''[[:d:Q4215746|Svetlana Karpinskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 670
| ''[[:d:Q4215802|Georgy Karpov]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-07&lt;br/&gt;1898-05-25
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 671
| [[Наталья Карпович]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 672
| ''[[:d:Q4216361|Anna Kartsova]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-30
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 673
| ''[[:d:Q4216773|Kassian]]''
| 
| ''[[:d:Q842781|hegumen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q831474|presbyter]]''&lt;br/&gt;[[Әрхәрәй|япискеп]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-12&lt;br/&gt;1892-02-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-02-04
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 674
| ''[[:d:Q4217854|Isidor Katsnelson]]''
| 1931
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-22&lt;br/&gt;1910-10-05
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-21
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 675
| ''[[:d:Q4219751|Stanislav Kesayev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-16
| [[Дигора]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 676
| ''[[:d:Q4221116|Vladilen Evgenevich Kipyatkov]]''
| 1971
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-03-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-09-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| ''[[:d:Q4221435|Ivan Petrovich Kirilov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821
| [[Яулытора]]
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-09-11
| [[Арзамас]]
|-
| style='text-align:right'| 678
| ''[[:d:Q4221786|Anatoly Kirpichnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| ''[[:d:Q4222028|Aleksey Kiselyov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| ''[[:d:Q4223232|Lev Kleynbort]]''
| 1901
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-27
| [[Капыль]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| ''[[:d:Q4224300|Nikita Kluge]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-27
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 682
| ''[[:d:Q4224742|Isay Knorozovsky]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| 
|-
| style='text-align:right'| 683
| ''[[:d:Q4225103|Vera Nikolaevna Kobets]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 684
| ''[[:d:Q4225393|Boris Kovalenko]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-16
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 685
| ''[[:d:Q4225541|Mikhail Kovalchuk]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q1794356|&quot;Курчатов институты&quot; илкүләм тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 686
| ''[[:d:Q4225547|Юрий Ковальчук]]''
| 1974
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|финансист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 687
| [[Сергей Ковалёв (1886)|Сергей Ковалёв]]
| 
| ''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-13
| [[Зур Куганак|Олы Куганак]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 688
| ''[[:d:Q4226249|Qairat Qojamjarov]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-24
| [[Тараз]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 689
| ''[[:d:Q4226400|Cyril Kozhurin]]''
| 1994
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 690
| ''[[:d:Q4226616|Aleksandr Kozintsev]]''
| 1968
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[Кунсткамера]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[Михаил Козлов (1936)|Михаил Козлов]]
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-12
| [[Асан (Шомырша районы)|Асан]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 692
| ''[[:d:Q4226886|Boris Kozlovsky]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-09-08
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| ''[[:d:Q4227089|Nikolay Nikolaevitsj Kozmin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-02-23
| [[Красноярск]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-21
| [[Иркутск]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| ''[[:d:Q4228594|Sergej Kolotov]]''
| 1883
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4295040|Минный офицерский класс]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| No/unknown value
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| style='text-align:right'| 695
| ''[[:d:Q4228638|Aleksandr Kolpakidi]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-02
| [[Стәрлетамак]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 696
| ''[[:d:Q4228691|Diodor Kolpinskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-11-10
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-08
| [[Täncin|Тиәнҗин]]
|-
| style='text-align:right'| 697
| ''[[:d:Q4228758|Yakov Kolubovskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-10-07
| [[Һлухив]]
| No/unknown value
| [[Нижын]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| ''[[:d:Q4230556|Eduard Kondratov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-23
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-09
| [[Самар]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| ''[[:d:Q4230585|Aleksandr Kondratyev]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-05-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-26
| ''[[:d:Q1816652|Nyack]]''
|-
| style='text-align:right'| 700
| ''[[:d:Q4230970|Stefan Konovalenko]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-10
| ''[[:d:Q4175177|Ельбузд]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-23
| [[Самар]]
|-
| style='text-align:right'| 701
| ''[[:d:Q2749421|Robert Service]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| ''[[:d:Q170027|Лондон университеты]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1737734|University of Keele]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466845|UCL School of Slavonic and East European Studies]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-29
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 702
| ''[[:d:Q2777279|Avraham Katznelson]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-18
| [[Исраил]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| ''[[:d:Q2790086|Rachel Katznelson-Shazar]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12718299|сионист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-10-24
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-08-11
| [[Исраил]]
|-
| style='text-align:right'| 704
| ''[[:d:Q2791057|Ivane Machabeli]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-01-27&lt;br/&gt;1854-02-08
| ''[[:d:Q1965931|Tamarasheni]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-26&lt;br/&gt;1898-07-08
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[Александр Тихомиров]]
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-09-19
| ''[[:d:Q4175215|Ельня өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-23
| [[Сергиев Посад]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| ''[[:d:Q2834143|Alexandr Volkonsky]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q250867|католик рухание]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[рухани]]
| ''[[:d:Q176473|Папа көнчыгыш инеститүте]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-04-25
| [[Петербург губернасы|Санкт-Петербург губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-10-18
| [[Рим]]
|-
| style='text-align:right'| 707
| ''[[:d:Q2834329|Aleksei Aleksandrovich Bobrinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-02
| [[Грасс]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| ''[[:d:Q2890070|Tamar Gozansky]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-03
| ''[[:d:Q190828|Petah Tikva]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 709
| ''[[:d:Q2898146|Boris Tsirelson]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-21
| [[Базел]]
|-
| style='text-align:right'| 710
| [[Борис Варнеке]]
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-06-03
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-31
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 711
| ''[[:d:Q2913302|Vladimir Lobashev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-08-03
| [[Троицк (Мәскәү)|Троицк]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| ''[[:d:Q2988412|Semyon Novgorodov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-02-13
| ''[[:d:Q375163|Чурапчин олысы]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-28
| [[Якутск]]
|-
| style='text-align:right'| 713
| ''[[:d:Q3061575|Evgeny Lyapin]]''
| 1936
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-09-19
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 714
| ''[[:d:Q3136431|Sergei Ignatov]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350189|египтолог]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1377393|European Humanities University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-06
| ''[[:d:Q178531|Видин]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 715
| ''[[:d:Q3148314|Igor Ivanov]]''
| 1949
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-05
| [[Батум]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 716
| ''[[:d:Q3154265|Irakly Andronikov]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12869138|әкиятләр сөйләүчесе]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| ''[[:d:Q3156160|Ivan Nikolaevich Filip'ev]]''
| 1910
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-22&lt;br/&gt;1938-03-07
| [[Алматы]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[Иван Мартынов]]
| 
| ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-10-07
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-04-26
| [[Канн]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| ''[[:d:Q3181525|Sergey Bukasov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-13
| ''[[:d:Q21340746|Nizhniye Peny]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| ''[[:d:Q3237133|Lev Arens]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-08-15
| ''[[:d:Q4282908|Martyshkino]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 721
| ''[[:d:Q3260645|Ieronim Yasinsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-04-18
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-31&lt;br/&gt;1930-12-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| ''[[:d:Q3313627|Mikhail Goussarov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-25
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| ''[[:d:Q3313688|Mikhail Prisyolkov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-09-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 724
| ''[[:d:Q3321231|Jokūbas Šernas]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-14
| ''[[:d:Q804035|Биржай]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-31
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 725
| ''[[:d:Q3341650|Nikolay Kazansky]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 726
| ''[[:d:Q3350295|Oleg Sokolov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q53951715|Institut des sciences sociales, économiques et politiques]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-09
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 727
| ''[[:d:Q3372959|Pavel Ovchinnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131378892|Інстытут батанікі АН Таджыкскай ССР]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-04-10
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| style='text-align:right'| 728
| ''[[:d:Q3379459|Grigory Ilyinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-11&lt;br/&gt;1876-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 729
| ''[[:d:Q3408482|Ivan Fesenko]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q472316|University of Nottingham]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 730
| ''[[:d:Q3440902|Roman Svetlov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 731
| ''[[:d:Q3479708|Sergey Stroganov]]''
| 
| ''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-01-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-18
| [[Ницца]]
|-
| style='text-align:right'| 732
| ''[[:d:Q3479734|Sergéi Yuzepchuk]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01-28
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-08
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 733
| ''[[:d:Q3489574|Solomon Herzenstein]]''
| 1875
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-03-15
| [[Херсон]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-08-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 734
| ''[[:d:Q3506286|Shalva Eliava]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-30
| ''[[:d:Q16377514|Ghaniri]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-03
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 735
| ''[[:d:Q3545421|Petr Nikolaevich Tretyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-10-30
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| ''[[:d:Q3554712|Varfolomeï Zaïtsev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-08-30
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-01-20
| ''[[:d:Q178508|Clarens]]''
|-
| style='text-align:right'| 737
| ''[[:d:Q3556361|Vesselina Breskovska]]''
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-06
| [[Гранит (авыл)]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-12
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| ''[[:d:Q3556719|Petr Shevyrev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-06-23
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-08
| [[Шлиссельбург|Шлисселбург]]
|-
| style='text-align:right'| 739
| ''[[:d:Q3557406|Victor Lapitski]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 740
| ''[[:d:Q3557586|Victor Sosnora]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-28
| ''[[:d:Q448047|Alupka]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 741
| ''[[:d:Q3559761|Levko Chykalenko]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-03-03
| ''[[:d:Q5641657|Pereshory]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-07
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 742
| ''[[:d:Q3561774|Vladimir Kuznetsov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4418320|Sibirisches physikalisch-technisches Institut]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-12
| [[Мияс]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-13
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 743
| ''[[:d:Q3615934|Andrea Pezzi]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-21
| [[Равенна]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[Tsıben Jamtsarano]]
| 
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-04-13
| ''[[:d:Q28514233|Suduntuy]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-14&lt;br/&gt;1942-04-14
| [[Орёл]]
|-
| style='text-align:right'| 745
| ''[[:d:Q3615996|Elbegdorj Rinchino]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-05-16
| ''[[:d:Q21813453|Khilgana]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-10
| [[Иркутск]]
|-
| style='text-align:right'| 746
| ''[[:d:Q3647017|Jazep Pušča]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q2510915|Institute of Belarusian Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-05-07
| [[Каралишчавичы]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-09-14&lt;br/&gt;1964
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 747
| ''[[:d:Q3648030|David Chubinashvili]]''
| 
| ''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-09-26
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-06-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 748
| ''[[:d:Q3651294|Shalva Nutsubidze]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-12-14
| ''[[:d:Q12869881|Partskhanakanevi]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-06
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 749
| ''[[:d:Q3652176|Andrei Grigoriev]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q4201464|РФА җәгърафия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-20
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-02
| ''[[:d:Q16022014|Mozshinka]]''
|-
| style='text-align:right'| 750
| [[Георгий Ахвледиани]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-04-13
| ''[[:d:Q8008377|Derchi]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-07
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| ''[[:d:Q3661175|Vladimir Korepin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-06
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[Дмитрий Овсянико-Куликовский]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-01-23&lt;br/&gt;1853-02-04
| [[Каховка]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-10-09
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| ''[[:d:Q3736679|Konstantin Ramul]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-05-30
| [[Курессааре]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-11
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 754
| ''[[:d:Q3738899|August Torma]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-02-19
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 755
| ''[[:d:Q3740440|Aleksandr Orlov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2346055|University of Tartu Old Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-03-25
| [[Смоленск]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-28
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| ''[[:d:Q3743718|Aleksandr Sadovski]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-11-24&lt;br/&gt;1859
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-26
| [[Прага]]
|-
| style='text-align:right'| 757
| ''[[:d:Q3790644|Tatyana O. Shaposhnikova]]''
| 1969
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9363889|әдәби тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q782600|Linköping University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q854280|Кыйрал технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 758
| [[Рамазан Габделлатыйпов]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[Мурманск арктик университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-04
| ''[[:d:Q16311751|Gebguda]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 759
| ''[[:d:Q3876948|Nikolay Ottokar]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q820887|Фларинсә үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129790|cours supérieurs d'histoire, de littérature et de droit pour les femmes N.P. Raev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-18
| [[Флоренция]]
|-
| style='text-align:right'| 760
| [[Атнер Хузангай]]
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4517486|Чуаш дәүләт һуманитар фәннәр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-08
| [[Чабаксар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 761
| ''[[:d:Q3917578|Maryiana Shchotkina]]''
| 1982
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q13028092|Integral]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4759257|Andreyev Acoustics Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q57722710|Адміністрацыя Фрунзенскага раёна г. Мінска]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q76256152|Адміністрацыя Ленінскага раёна г. Мінска]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4295212|Minsk City Executive Committee]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6517877|Ministry of Labour and Social Protection of the Republic of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-20
| ''[[:d:Q369864|Kildin Island]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 762
| ''[[:d:Q3917607|Онуфрий Андрющенко]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15637466|Кіеўскі дзяржаўны педагагічны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q38026127|Пінскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1705424|Staatliches Pädagogisches Institut Semei]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4130492|Нократ дәүләт гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2638914|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Брест дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-24
| [[Киев өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
|-
| style='text-align:right'| 763
| ''[[:d:Q3917737|Tadeusz Wróblewski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18120029|библиофил]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-11-08
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-03
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 764
| ''[[:d:Q3918347|Aleksei Parfenovich Sapunov]]''
| 1878
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q63419670|Витебск ир-атлар гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13030274|Віцебскі губернскі статыстычны камітэт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4112333|Віцебская губернская вучоная архіўная камісія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13030264|Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-03-15&lt;br/&gt;1851
| ''[[:d:Q2625702|Usvyaty]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-02
| [[Витебск]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| ''[[:d:Q3918562|Yevgeny Yakovlevich Golant]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-05-29&lt;br/&gt;1888-06-10
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| ''[[:d:Q3918585|Konstantin Lukashev]]''
| 1931
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294287|ССРБ тышкы сәүдә министрлыгы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1967977|Беларусь милли фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-12-25
| [[Гарадзец (Быхавский районы)|Гарадзец]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-23
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 767
| ''[[:d:Q3920099|Zygmunt Czechowicz]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831-08-19&lt;br/&gt;1883-07-01
| [[Сурвилишки (Паставский районы)|Сурвилишки]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-15
| [[Малыя Бясяды]]
|-
| style='text-align:right'| 768
| ''[[:d:Q3920202|Iosif Voŭk-Lievanovič]]''
| 1923
| [[галим]]
| ''[[:d:Q54888330|Польскі педагагічны тэхнікум]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q54888348|Мінскі яўрэйскі педагагічны тэхнікум]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510915|Institute of Belarusian Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13028089|Yakub Kolas Institute of Linguistics]]''&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q54888375|Саратаўскі педагагічны інстытут]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-25
| [[Лявонавка (Пухавицкий районы)|Лявонавка]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-02
| [[Ырынбур]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| ''[[:d:Q3920223|Feliks Stackeviĉ]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q6893801|Radaškovičy Belarusian gymnasium]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-12-02
| [[Шчучын]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-21
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 770
| ''[[:d:Q3920401|Siarhiej Dubinski]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| ''[[:d:Q2510915|Institute of Belarusian Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201526|Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-25
| [[Наройки]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-27
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[Левон Заяц|Левон Заятс]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q4127486|All-Russian Zemstvo Union]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31213284|People's Commissariat for Finances of the Byelorussian SSR]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-19
| [[Давгинава (Вилейский районы)|Дауһинава]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-23
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 772
| ''[[:d:Q3920666|Branislaŭ Epimach-Šypila]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18120029|библиофил]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510915|Institute of Belarusian Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-09-16
| ''[[:d:Q4259111|Lepel County]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 773
| ''[[:d:Q4055614|Mikhail Petrovich Avenarius]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-09-07
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-09-04
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 774
| ''[[:d:Q4055654|Sergei Averintsev]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-06
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| ''[[:d:Q4056586|Igor Rubenovich Agamirzyan]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-21
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 776
| ''[[:d:Q4056733|Valerian Agafonov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28378128|педолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-07-19
| ''[[:d:Q4259700|Lesnoi (Saint Petersburg, Russia)]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-27&lt;br/&gt;1955-01-28
| [[Ницца]]
|-
| style='text-align:right'| 777
| ''[[:d:Q4056790|Vladimir Aggeenko]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-09-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-17
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| ''[[:d:Q4058091|Konstantin Azadovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q459620|German Academy for Language and Literature]]''&lt;br/&gt;[[ПЕН-клуб]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 779
| ''[[:d:Q4058202|Sergey Azbelev]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 780
| ''[[:d:Q4059758|Rubik Hakobyan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-17
| ''[[:d:Q39565|Gavar]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 781
| ''[[:d:Q4059876|Vladimir Akselrod]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q187333|Anichkov Palace]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 782
| ''[[:d:Q4061077|Alexey Alexandrov]]''
| 1974
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 783
| ''[[:d:Q4061098|Vladimir Aleksandrov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-09
| [[Черкассы|Черкасы]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-10-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 784
| ''[[:d:Q4061184|Jerzy Alexandrovicz]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4104075|Szkoła Główna Warszawska]]''
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819-01-03
| [[Сувалки губернасы|Сувалки гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-13
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 785
| ''[[:d:Q4061617|Anatoly Alekseyev]]''
| 1952
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201458|Institute of Computational Mathematics and Mathematical Geophysics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-12
| ''[[:d:Q2706899|Loknyansky District]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-17
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 786
| ''[[:d:Q4061721|Pyotr Alekseyev]]''
| 
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-04-14
| [[Луга]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-06
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 787
| ''[[:d:Q4063404|Mikhail Albov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-11-08&lt;br/&gt;1851-11-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-12&lt;br/&gt;1911-06-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 788
| ''[[:d:Q4063902|Vladimir Amalitsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11424604|Җир белегече]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58228883|Warsaw Polytechnic Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-07-01
| ''[[:d:Q4439878|Staryky]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-15
| [[Кисловодск]]
|-
| style='text-align:right'| 789
| ''[[:d:Q4064841|Boris Vasilyevich Ananyich]]''
| 1953
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| ''[[:d:Q4065402|Aleksandr Ignatyevich Andreyev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-03-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 791
| ''[[:d:Q4066629|Yury Annenkov]]''
| 1871
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q4200373|Император хокук белеме укуханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-12-01
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 792
| ''[[:d:Q4066846|Anatolij Aleksandrovič Anohin]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-01
| [[Гороховец|Гороховетс]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 793
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-13
| [[Ереван]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-02
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 794
| ''[[:d:Q4070039|Pavel Arsenyev]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 795
| ''[[:d:Q4071576|Nikolay Astafyev]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112651335|Christian activist]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-03-17
| [[Екатеринослав губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| 
|-
| style='text-align:right'| 796
| ''[[:d:Q4073622|Nadezhda Ashcheulova]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-25
| [[Бийск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 797
| ''[[:d:Q4074697|Vitali Baganov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 798
| ''[[:d:Q4074866|Leo Bagrow]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488392|historian of cartography]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-06-12
| [[Саликам]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-09
| [[Haaga|Һааг]]
|-
| style='text-align:right'| 799
| ''[[:d:Q4075483|John Beyrle]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-11
| [[Маскигон (Мичиган)|Маскигон]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 800
| ''[[:d:Q4076395|Innokenti Balanovski]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-11-14
| [[Черкассы|Черкасы]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937&lt;br/&gt;1938
| 
|-
| style='text-align:right'| 801
| ''[[:d:Q19908385|Pavel Lyubomirov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-04-24
| ''[[:d:Q18778277|Ivanovka]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 802
| ''[[:d:Q19908661|Boris Jakovlevitsj Ramm]]''
| 1924
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258599|Lensovet]]''&lt;br/&gt;[[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4130492|Нократ дәүләт гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| [[Стародуб]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 803
| ''[[:d:Q19908715|Constantine Suhenko]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-01
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 804
| ''[[:d:Q19908847|Boris Yakunchikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2004963|numismatist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-07-23
| [[Париж]]
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 805
| ''[[:d:Q19908876|Oleg Yeliseyev]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-04
| ''[[:d:Q4420642|Синяя Никола]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-03-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| ''[[:d:Q19908918|Irina Porochkina]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 807
| ''[[:d:Q19908926|Josef Aloizievitsch Portschinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q48945052|Zemědělský vědecký výbor]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-02-09
| ''[[:d:Q2414524|Сватове]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| ''[[:d:Q19910481|Глеб Никитин]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 809
| ''[[:d:Q19910549|Letas Palmaitis]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 810
| ''[[:d:Q19915976|Dmitriy Filatov]]''
| 
| ''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-01-31
| ''[[:d:Q4418120|Sechenovo]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 811
| ''[[:d:Q19916567|Andrey Shmulyan]]''
| 1923
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-04
| [[Кизләү]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| ''[[:d:Q19948561|Vladimir Tartakovski]]''
| 1928
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-31
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| ''[[:d:Q19974347|Stanislav Filatov]]''
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 814
| ''[[:d:Q19975571|Andrey Yakunin]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 815
| [[Юрий Благов (1959)]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 816
| ''[[:d:Q20054230|Nikolai Mnev]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 817
| ''[[:d:Q20066195|Вахрушев, Вадим Владимирович]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-25
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 818
| ''[[:d:Q20066681|Гуляєв Борис Іванович]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q12074697|Institute of Plant Physiology and Genetics NAS of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-20
| [[Коми Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 819
| ''[[:d:Q20127689|Vsevolod Izmailsky]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-12-09
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| ''[[:d:Q20165883|Aleksandr Petrov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-08-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-31
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| ''[[:d:Q20203072|Mikhail Kublanov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-03
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 822
| ''[[:d:Q20438252|Borisz Alekszandrovics Vasziljev]]''
| 
| ''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21185790|exegete]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| ''[[:d:Q20469725|Konstantin Dobrynin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 824
| ''[[:d:Q20508909|Gohar Muradyan]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-28
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 825
| ''[[:d:Q20509251|Petros Shanshyan]]''
| 1843
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13054341|Шуша епархия семнариясе]]''
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 826
| ''[[:d:Q20509274|Margarita Yakhontova]]''
| 1956
| ''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''
| ''[[:d:Q21656998|Grakan tert]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3110315|Golos Armenii]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16386394|Կոմսոմոլեց]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q597341|Stanislavski Russian Theatre of Yerevan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8052577|Yerevan Drama Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-30
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 827
| ''[[:d:Q20509380|Էրվանդ Հայրապետյանց]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-05
| [[Таулы Карабаx Республикасы|Таулы Карабаг Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| ''[[:d:Q20509681|Ruben Drampyan]]''
| 1914
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087788|National Gallery of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20518178|Institute of Art of Armenia]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-06-17
| [[Гөмре]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-10
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 829
| ''[[:d:Q20509740|Արմեն Եգանյան]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-26
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 830
| ''[[:d:Q20509826|Karapet Ezov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-09-05
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-05-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 831
| ''[[:d:Q20510862|Khachatur Karchikyan]]''
| 1910
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| ''[[:d:Q183394|Vagharshapat]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 832
| ''[[:d:Q20511660|Vilen Alexanyan]]''
| 1948
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4201858|Nesmeyanov Institute of Organoelement Compounds]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-15
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-09
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| ''[[:d:Q20512391|Grigori Sargisov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-07-09
| [[Биштау|Пятигорск]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 834
| ''[[:d:Q20512640|Ռուբեն Աղուզումցյան]]''
| 1975
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q13053363|Public Administration Academy of Armenia]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-26
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 835
| ''[[:d:Q20512942|Vahan Ter-Arakelyan]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-24
| ''[[:d:Q949136|Malishka]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-02
| [[Ухта]]
|-
| style='text-align:right'| 836
| ''[[:d:Q20512988|S. V. Ter-Avetisyan]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-08
| ''[[:d:Q34372|Noyemberyan]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02-27
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 837
| ''[[:d:Q20513841|Mikhail Astvatsaturov]]''
| 1900
| ''[[:d:Q783906|невролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q211346|психиатр]]''
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-01-13&lt;br/&gt;1877-01-13
| [[Дәрбәнт]]&lt;br/&gt;[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-28&lt;br/&gt;1936-03-29
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]
|-
| style='text-align:right'| 838
| ''[[:d:Q20528352|Johannes Kauba]]''
| 
| ''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-28
| [[Раквере]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-21
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 839
| ''[[:d:Q20534232|Qafur Abdumajidov]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-28
| [[Сәмәрканд]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-03-28
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 840
| ''[[:d:Q20534344|Sergey V. Starodubtsev]]''
| 1935
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201868|Institute of Nuclear Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-24
| [[Ашкабад]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-19
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 841
| ''[[:d:Q20560126|Baldvins Disterlo]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-25
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 842
| ''[[:d:Q20560227|Ilia Nakashidze]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-05-27
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 843
| ''[[:d:Q20561864|Maka Chichua]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q935666|визажис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-31&lt;br/&gt;1949-10-10
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 844
| ''[[:d:Q20562616|Pēteris Koreckis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-02-06
| ''[[:d:Q3801498|Silajāņi Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 845
| ''[[:d:Q20581499|Ioseb Kipshidze]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-08-25
| ''[[:d:Q16374416|Rgani]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-21
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| ''[[:d:Q20641999|Michael Tendler]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q854280|Кыйрал технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 847
| ''[[:d:Q20650937|Aleksey Shilov]]''
| 1904
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| ''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-08-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 848
| ''[[:d:Q20675124|Andrey Yaroslavtsev]]''
| 1835
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1815&quot; | 1815
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 849
| ''[[:d:Q20724724|Anastasia Mantsevich]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| ''[[:d:Q20742353|Aleksandr Artemyev]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-30
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-27
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| ''[[:d:Q20742424|Boris Karpov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-07-06
| [[Гарадзец (Рагачовский районы)|Гарадзец]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| ''[[:d:Q20747143|Galina L. Starova]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 853
| ''[[:d:Q20816181|Mikhail Kustsinsky]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1829&quot; | 1829-09-16&lt;br/&gt;1829-09-28
| [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4259111|Lepel County]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| 
|-
| style='text-align:right'| 854
| ''[[:d:Q20821018|Vladimir Golovatiuc]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-07
| [[Брывичени (Орхей)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 855
| ''[[:d:Q20873628|Аўгуст Уладзіміравіч Канстанцінаў]]''
| 1954
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-21
| [[Архангельск]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-06
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 856
| ''[[:d:Q20891936|Rahat Achylova]]''
| 1988
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q21091853|Member of the Supreme Council of Kyrgyzstan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-30
| ''[[:d:Q12822895|Ортобоз]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 857
| ''[[:d:Q20894124|Aleksandr Monchadsky]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 858
| ''[[:d:Q20982614|Alexander Barvinok]]''
| 1985
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[Мичиган университеты]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 859
| ''[[:d:Q21007429|Anna Erschler]]''
| 1999
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1480643|Париж XI университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-14
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 860
| ''[[:d:Q21033558|Nikolai Bauer]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| ''[[:d:Q21040260|Jianming Jin]]''
| 
| ''[[:d:Q19377727|environmental engineer]]''
| ''[[:d:Q495015|Фудаң университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-23
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 862
| ''[[:d:Q21078990|Georgy Kondratyev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| ''[[:d:Q21084055|Rachel Borisovna Shatseva]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-24
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-23
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[Тимур Акулов]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-25
| [[Яңыюл|Яңаюл]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-05-02
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 865
| ''[[:d:Q21088537|Tatjana Sergeevna Archipova]]''
| 
| ''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-12
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 866
| ''[[:d:Q21089244|Andrey Bludov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-09-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-03-30
| [[Брюссель]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| ''[[:d:Q21091990|Mark Veyngerov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[Алла Верещагина]]
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655753|Institute of Theory and History of Fine Arts]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-20
| [[Сарапул]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| ''[[:d:Q21092968|Гедримович, Пётр Александрович]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q775909|Царское Село лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-12
| [[Самар]]
|-
| style='text-align:right'| 870
| ''[[:d:Q21093530|Гибшман, Александр Карлович]]''
| 
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-08-11
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
|-
| style='text-align:right'| 871
| ''[[:d:Q21099294|Nikolay Karpov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-01
| [[Тверь өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 872
| ''[[:d:Q21107813|Alexei Mirtov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-08-08
| [[Сембер]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-03
| [[Түбән Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 873
| ''[[:d:Q21109049|G. A. Murkos]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846
| [[Dimäşq|Димәшкъ]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-02-20
| [[Dimäşq|Димәшкъ]]
|-
| style='text-align:right'| 874
| ''[[:d:Q21110163|Boris Nikitin]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-20
| [[Ленинград өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 875
| ''[[:d:Q21116864|Vladimir Prokofiev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| style='text-align:right'| 876
| ''[[:d:Q21132196|Isaak Eventov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-26&lt;br/&gt;1911-01-08
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 877
| ''[[:d:Q21134277|Yury Chistov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Кунсткамера]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-06
| [[Петрозаводск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 878
| ''[[:d:Q21143830|Αλεξέι Ουλιτόφσκι]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-03-16
| ''[[:d:Q4402565|Ряжск өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 879
| ''[[:d:Q21144790|Afanasij Semenovič Trošin]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314501|Профессор Н. Н. Петров исемендәге онкология фәнни-тикшеренү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-23
| ''[[:d:Q18765222|Альза]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| ''[[:d:Q21153989|Nikolay Pshenitsyn]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-13
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| ''[[:d:Q21154007|Boris Vladimirovitsj Ptitsin]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-18
| [[Лиепая]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-02
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| ''[[:d:Q21212084|Gagik Ghalachyan]]''
| 1989
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-04
| [[Львов]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 883
| ''[[:d:Q21229038|Kirill Ilinski]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 884
| ''[[:d:Q21258800|Elena Bichoutskaia]]''
| 2000-03-09
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q472316|University of Nottingham]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 885
| ''[[:d:Q21337671|Vladimir A. Lukhtanov]]''
| 1980-09-01
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 886
| ''[[:d:Q21337936|Denis Tumanov]]''
| 1992
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-08-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 887
| ''[[:d:Q21338742|Larisa Vasilyeva]]''
| 1972
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| ''[[:d:Q4086902|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Көнчыгыш Азия коры җир биотасы биотөрлелеге федераль фәнни үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-15
| [[Курск]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-23
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 888
| ''[[:d:Q21340432|Kostiantyn Shaparenko]]''
| 1930
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-15
| [[Могылив-Подильскый|Моһылив-Подилскый]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 889
| ''[[:d:Q21340976|Aleksandr Mikhailovich Dyakonov]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-04&lt;br/&gt;1888-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956&lt;br/&gt;1956-04-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 890
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 1956
| ''[[:d:Q119950633|diatomologist]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 891
| ''[[:d:Q21387821|Alexander Iwanowitsch Jakowlew]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-22
| [[Ярославль]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-28
| [[Ярославль]]
|-
| style='text-align:right'| 892
| ''[[:d:Q21389530|Ninel A. Petrova]]''
| 1964
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-28
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 893
| ''[[:d:Q21391123|Alexej Yu. Matov]]''
| 1999
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 894
| ''[[:d:Q21392764|Alexander O. Averianov]]''
| 1988
| ''[[:d:Q16831394|териолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135692|Geological Faculty of St. Petersburg State University]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-04
| [[Краснодар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 895
| ''[[:d:Q21392788|Vladimir I. Biserov]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27929486|tardigradologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-13
| [[Удмуртия]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 896
| ''[[:d:Q21392959|Leonid Sergeevich Glikman]]''
| 1952
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27808149|paleoichthyologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 897
| ''[[:d:Q21394136|Zakhar V. Zhidkov]]''
| 
| ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 898
| ''[[:d:Q21395098|Nina G. Bogutskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q688704|Natural History Museum, Vienna]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 899
| ''[[:d:Q21395569|Alexandr A. Stekolnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q19798999|acarologist]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 900
| ''[[:d:Q21408076|Julian Henry Lowenfeld]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-07
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 901
| ''[[:d:Q17617408|Sergey Pavlovich Kravkov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-06-21
| [[Рязань]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| ''[[:d:Q17617445|Maximilian Kravkov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-09-10
| [[Рязань]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-12&lt;br/&gt;1942
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 903
| ''[[:d:Q17617537|Andrey Dmitriyev]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127477|Williams Fodder Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-12-31
| [[Рыбинск]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 904
| ''[[:d:Q17617607|Musa Ibragimov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-30
| [[Актүбә өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 905
| ''[[:d:Q17619564|Tamara Gladkina]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-12-27
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-27
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| ''[[:d:Q17619579|Alois Pospíšil]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-06-15
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 907
| ''[[:d:Q17619586|Mukhadi Umarov]]''
| 1992
| [[галим]]
| [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17544345|Чече Республикасы Фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-02
| ''[[:d:Q4155037|Dargo, Vedensky District]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 908
| ''[[:d:Q17696717|Irina Dubrovina]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-03
| [[Волгоград]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 909
| ''[[:d:Q17749465|Agapit]]''
| 
| ''[[:d:Q733786|кәшиш]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-04
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-18
| [[Орёл]]
|-
| style='text-align:right'| 910
| ''[[:d:Q17865650|Nikolay Bulgakov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
|-
| style='text-align:right'| 911
| ''[[:d:Q18001859|Elvira Gagarina]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-21
| [[Чимкәнт]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 912
| ''[[:d:Q18002794|Viktor Belyayev]]''
| 
| ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-28
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| ''[[:d:Q18015050|Yevgraf Yevgrafovich Fyodorov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|климатолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-11-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-07-19
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 914
| ''[[:d:Q18043588|Mikalay Bilyetski]]''
| 1916
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-12-07&lt;br/&gt;1896-12-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-26&lt;br/&gt;1919-03-29
| [[Гомель]]
|-
| style='text-align:right'| 915
| ''[[:d:Q18043794|Abram Abramow]]''
| 1927
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| ''[[:d:Q4398369|Rozsishky]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 916
| ''[[:d:Q18044235|Grigory Ledkov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-26
| [[Нарьян-Мар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 917
| ''[[:d:Q18045329|Ivan Roshchin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-23
| ''[[:d:Q2628244|Krasnogorsky District]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 918
| ''[[:d:Q18067655|Czesław Pruszyński]]''
| 
| ''[[:d:Q516463|һиральдис]]''
| ''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-05-02
| [[Житомир]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7530|Volhynia]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-30
| [[Норвегия]]
|-
| style='text-align:right'| 919
| ''[[:d:Q18084469|Boris Vasilievich Perfiljev]]''
| 1916
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 920
| ''[[:d:Q18120265|Ssergej Jakowlewitsch Tereschin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| 
|-
| style='text-align:right'| 921
| ''[[:d:Q18123553|I. N. Vinnikov]]''
| 1925
| ''[[:d:Q19361455|semitologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-11-26&lt;br/&gt;1897
| [[Хоцимск]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| ''[[:d:Q18147390|Aleksandr Grube]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107212688|exlibrist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-08-19
| [[Баженово (Бәләбәй районы)|Баженово]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 923
| ''[[:d:Q18156032|Shur Yakov Shebselevich]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201784|РФА Урал бүлекчәсенең Металлар физикасы институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-07
| [[Дубровна|Дуброуна]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-24
| [[Екатеринбург]]
|-
| style='text-align:right'| 924
| [[Сергей Костычев]]
| 1900
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48945090|Дзяржаўны інстытут вопытнай аграноміі]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-21
| [[Алушта]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| ''[[:d:Q18175817|Viktor Vavilov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-08
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| ''[[:d:Q18175820|Evgeny Veydenbaum]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-11-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-15
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 927
| ''[[:d:Q18225295|Alfred Bem]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-04-24
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-05-16
| [[Прага]]
|-
| style='text-align:right'| 928
| ''[[:d:Q18229108|Svetlana Pasti]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 929
| ''[[:d:Q18236453|Sergey Belyayev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| [[Лозанна]]
|-
| style='text-align:right'| 930
| ''[[:d:Q18237766|Ντίνα Γκάμπε]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| style='text-align:right'| 931
| ''[[:d:Q18238368|Gennady Gromov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| ''[[:d:Q18241926|Michail Hilchen]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-09-01
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12
| [[Нойштадт (Гессен)|Нойштадт]]
|-
| style='text-align:right'| 933
| ''[[:d:Q18244393|Roberts Kroders]]''
| 1913
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q6497398|Latvian Provisional Government]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q86003135|Latvijas Sargs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136353139|Ilustrēts Žurnāls]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16361561|Ministry of Education and Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136353148|Grāmatu Zieds]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-04-09
| ''[[:d:Q15219880|Taurupe]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-08-28
| ''[[:d:Q840823|Saulkrasti]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q732986|Salaspils]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15219723|Saulkalne]]''
|-
| style='text-align:right'| 934
| ''[[:d:Q18244471|Vyacheslav Krylov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-12
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 935
| ''[[:d:Q18245551|Nikolay Malakhovsky]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 936
| ''[[:d:Q18275766|Петерсон, Николай Леонидович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-04-28
| [[Кострома губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q192483|Lemnos]]''
|-
| style='text-align:right'| 937
| ''[[:d:Q18275818|Александър Петряев]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-27
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-09
| [[Белград]]
|-
| style='text-align:right'| 938
| ''[[:d:Q18277073|Рычков, Николай Николаевич]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-05-24
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
|-
| style='text-align:right'| 939
| ''[[:d:Q18356262|Ulyana Sergeenko]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2034021|dressmaker]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-30
| [[Үскәмән]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 940
| ''[[:d:Q18397723|Ալեքսանդր Գրիշչենկո]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 941
| ''[[:d:Q18399727|Vikenty Kosinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
| 
|-
| style='text-align:right'| 942
| ''[[:d:Q18400588|Viktor Bernadsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 943
| ''[[:d:Q18405236|Boris Mul'tanovskiy]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-04-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 944
| ''[[:d:Q18409167|Evgeniy Vitoldovitsj Kortsjits]]''
| 1904
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-03-29
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 945
| ''[[:d:Q18436937|Nikolay Lebedev]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-09-25
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-03-30
| 
|-
| style='text-align:right'| 946
| ''[[:d:Q18543452|Nikolaĭ Nikolaevich Zalesskiĭ]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 947
| [[Валентина Ивашева]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308156|инглиз теле һәм әдәбияте белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 948
| ''[[:d:Q18625087|Mikhail Makarov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q604487|Таллин технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-04
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| ''[[:d:Q18634120|Karlos von Buxhoeveden]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-03-02
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-04
| [[Брюссель]]
|-
| style='text-align:right'| 950
| ''[[:d:Q18634553|Vasilij Ivanovič Ljadov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-01-24
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| ''[[:d:Q18634910|Рогачёв, Александр Николаевич]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-08-28
| [[Рязань губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 952
| ''[[:d:Q18640634|Natalya Yukhnyova]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| [[Кунсткамера]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12&lt;br/&gt;1930&lt;br/&gt;1930-12-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-11-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 953
| ''[[:d:Q18694443|Pēteris Zirnītis]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|либреттист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q80687|secretary]]''
| ''[[:d:Q945592|Latvijas Televīzija]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20530189|Literatūra un Māksla (Literature and Arts), weekly]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136512453|Writers’ Union of Latvian SSR]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1798029|LETA]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12366509|Karogs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136174710|Raiņa Literatūras un mākslas vēstures muzejs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136174775|Nordik]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-28
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-27
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[Орест Трахтенберг]]
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-08-18&lt;br/&gt;1889-08-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 955
| ''[[:d:Q18755294|Mikhail Shebalin]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-05-27
| [[Казан губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-24
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 956
| ''[[:d:Q18786097|Tatyana Nikitina]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4383014|Сергей Миронович Киров исемендәге Псков дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Псков дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-11-06
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 957
| ''[[:d:Q18786217|Mikhail Entaltsev]]''
| 
| ''[[:d:Q18702210|bandy player]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-29
| [[Ставрополь]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 958
| ''[[:d:Q18786222|Dmitry Yakubovich]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-29
| [[Курган]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| ''[[:d:Q18809930|Ivan Epifanovich Barbarin]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-06-02
| [[Воронеж губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-12-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 960
| ''[[:d:Q18857770|Roman Shlyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1907198|таксанамис]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-20
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 961
| ''[[:d:Q18888201|Lidiya Petrova]]''
| 1966
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q2426655|Kyiv National Linguistic University]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-05
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-17
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 962
| ''[[:d:Q18983351|A.L. Budantzev]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114355509|pharmacognosist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-11-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 963
| ''[[:d:Q18985789|Lyudmila Ivanovna Ivanina]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-20
| ''[[:d:Q4403551|Sablino railway station]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
| 
|-
| style='text-align:right'| 964
| ''[[:d:Q18986968|O.A. Muravjeva]]''
| 1926
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-26
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 965
| ''[[:d:Q19001494|Vsevolod Alexeevič Petrov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896&lt;br/&gt;1896-02-21
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
|-
| style='text-align:right'| 966
| ''[[:d:Q19097522|Trofim Molody]]''
| 1909
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q1973987|Gizhiga]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 967
| ''[[:d:Q19127967|Aleksandr Lebedenko]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3579035|язучы-сәяхәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-06-09&lt;br/&gt;1892-06-21
| [[Черкассы|Черкасы]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 968
| ''[[:d:Q19276880|Natasha Raikhel]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q1075148|Риверсайдтагы Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-11
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 969
| ''[[:d:Q19317268|Nikolay Vladykin]]''
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-02
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 970
| ''[[:d:Q19366059|Aleksandr Ilyin]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-01
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-14
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 971
| ''[[:d:Q19502056|Boris Vuliḥ]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| ''[[:d:Q19513535|Nikolai Makarov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 973
| ''[[:d:Q19513859|Viktor Khavin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-03-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 974
| ''[[:d:Q19593831|Natalya Romanova]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-02
| [[Слуцк|Слутск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 975
| ''[[:d:Q19609295|Alexander S. Raikhel]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q1075148|Риверсайдтагы Калифорния университеты]]''
| 
| [[Себер]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 976
| ''[[:d:Q19611053|Lev Eduardovič Varustin]]''
| 1950
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-02-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 977
| ''[[:d:Q19612991|Frumenty Abakumov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-13
| ''[[:d:Q4379379|Prishib]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 978
| ''[[:d:Q19614041|Давид Бродянский]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-24
| [[Житомир]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-13
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| ''[[:d:Q19618428|Ruslan Kostyuk]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4480784|School of International Relations, Saint Petersburg State University]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 980
| ''[[:d:Q19659238|Dmitri Leonidovich Romanowsky]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''
| ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-10-19&lt;br/&gt;1861
| [[Псков губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-19&lt;br/&gt;1921
| [[Кисловодск]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| ''[[:d:Q19667542|Yevgeny Lykov]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-15
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 982
| ''[[:d:Q19706632|Ivan Paunovski]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-10-10
| [[Болгария]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-27
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 983
| ''[[:d:Q19741906|Vladimir Antonov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-07-04
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-26
| [[Брюссель]]
|-
| style='text-align:right'| 984
| ''[[:d:Q19754381|Artur Awejde]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-03
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-08-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 985
| ''[[:d:Q19792475|Diloro Iskandarova]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2669434|Russian-Tajik Slavonic University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-14
| [[Дүшәнбе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 986
| ''[[:d:Q19798375|Ян Сільвестр Наркевіч-Ёдка]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2305987|structural engineer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-02-24
| [[Кацельники (Капыльский районы)|Кацельники]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
|-
| style='text-align:right'| 987
| ''[[:d:Q19801003|Pyotr Rayevsky]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-03-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-17
| [[Ницца]]
|-
| style='text-align:right'| 988
| ''[[:d:Q19849546|Извеков, Егор Егорович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-01-31
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-08-01
| [[Ессентуки]]
|-
| style='text-align:right'| 989
| ''[[:d:Q19850366|Іона Лазаравіч Фрэйдзін]]''
| 
| [[галим]]
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q497757|Gosplan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4313364|USSR People's Commissariat on Heavy Industry]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-12-01
| [[Зэльва]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 990
| ''[[:d:Q19861744|Yury Vasilyev]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-01
| [[Тверь]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 991
| ''[[:d:Q19904496|Sergei Kislitsyn]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-05
| [[Иваново]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 992
| ''[[:d:Q19906499|Lev Gassovsky]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 993
| ''[[:d:Q19907074|Vladimir Shults]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-03
| [[Түбән Тагил]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 994
| [[Артемий Ющенко]]
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
|-
| style='text-align:right'| 995
| ''[[:d:Q19907493|A. P. Boltunov]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-08-23&lt;br/&gt;1883-09-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 996
| ''[[:d:Q19907740|K. P. Gorshenin]]''
| 
| [[галим]]
| [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-18
| [[Самар губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-18
| [[Омск]]
|-
| style='text-align:right'| 997
| ''[[:d:Q19908198|Галанин, Иван Дмитриевич]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-01-27
| 
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-08-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 998
| ''[[:d:Q19908292|Boris Apollonovich Krzhevskiĭ]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-09-25&lt;br/&gt;1887-09-24
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 999
| ''[[:d:Q19908369|Sergey Lozinsky]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-08-02
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 1000
| ''[[:d:Q19908378|Mikhail Gnevushev]]''
| 1933
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
| ''[[:d:Q4231080|Aleksandr Kononov]]''
| 
| ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-13
| [[Даугавпилс]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-28
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
| ''[[:d:Q4231253|Pyotr Alekseyevich Konsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 1003
| ''[[:d:Q4232628|Vasily Nikolayevich Korablev]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-04-12
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-04
| [[Алматы]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
| ''[[:d:Q4232659|Valeri Korb]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-03
| [[Коһтла-Ярве]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1005
| ''[[:d:Q4233825|Aleksandr Korolkov]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-22
| ''[[:d:Q1654174|Kosikhinsky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1006
| ''[[:d:Q4234423|Pavel Pavlovič Korf]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-05-04
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| [[Франкфурт]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
| ''[[:d:Q4234587|Anatoliy Vasilevitsj Korsjoenov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4239241|Krasnoyarsk Scientific Center SB RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-14
| [[Новосибирск]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 1008
| ''[[:d:Q4235219|I. A. Kossovich]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28552604|Жировичи руханилар укуханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808
| [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-10-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 1009
| ''[[:d:Q4235292|Petr Kostelyanets]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-21
| [[Юравичы (Калинкавицкий районы)|Юравичы]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-14
| [[Брянск өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| ''[[:d:Q4235321|Mikhail Kostenko]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''
| ''[[:d:Q136222214|Kharkiv Electromechanical Factory]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q136769596|Институт электромеханики]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314496|Ėnergeticheskiĭ institut im. G.M. Krzhizhanovskogo]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-12-16
| ''[[:d:Q1967547|Veydelevka]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
| ''[[:d:Q4235364|Igor Vladimirovitsj Kostikov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1012
| ''[[:d:Q4237116|Nikolai Koshlyakov]]''
| 1914
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483544|Physico-Mathematical Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3704981|GSKB Almaz-Antey]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
| ''[[:d:Q4237293|Nikolai Kravkov]]''
| 
| ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-03-08
| [[Рязань]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
| ''[[:d:Q4237770|Pyotr Krasikov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q600751|прокурор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-10-05
| [[Красноярск]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-20
| [[Железноводск]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
| ''[[:d:Q4239027|Tatiana Krasnoselskaia]]''
| 1910
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
| ''[[:d:Q4239933|Mikhail Krasheninnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-01-04
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-21
| [[Симәй]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
| ''[[:d:Q4240281|Vladimir Kreps]]''
| 1924
| ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-10
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
| ''[[:d:Q4241674|Николай Кропачев]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1019
| ''[[:d:Q4242274|Alexander Kirillovich Krupski]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
| ''[[:d:Q4242773|Ivan Krylov]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8142883|criminologist]]''
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-16
| ''[[:d:Q18777194|Закубежье]]''
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
| ''[[:d:Q4242782|Mikhayl Krylov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-30
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1022
| ''[[:d:Q4242901|Panteleymon Krymov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
| ''[[:d:Q4243150|Tatjana Alexandrowna Krjukowa]]''
| 1925
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-30&lt;br/&gt;1905-01-12
| [[Минусинск]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
| ''[[:d:Q4245038|Nikolai Kuznetsov]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q497294|лепидоптеролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-05-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[Агния Кузнецова]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-02-12
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
| ''[[:d:Q4246171|Gennady Kulik]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-20
| ''[[:d:Q2533365|Novosokolnichesky District]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-06-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
| ''[[:d:Q4246202|Dmitry Kulikov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-09-18
| ''[[:d:Q4445621|Сүздәл өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| ''[[:d:Q4246397|Sergeĭ Kulle]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-28&lt;br/&gt;1984-10-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
| ''[[:d:Q4247247|Алексей Васильевич Куницын]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1807&quot; | 1807
| [[Тверь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
| 
|-
| style='text-align:right'| 1030
| ''[[:d:Q4247528|Viktor Kupradze]]''
| 1933
| [[математик]]
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-02
| ''[[:d:Q16377636|Kela]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-25
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
| ''[[:d:Q4247906|Konstantin Ivanov Kurbatov]]''
| 1963
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-08
| [[Бердянск]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
| ''[[:d:Q4248262|Aleksey Ivanovitch Kurentzov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-03
| ''[[:d:Q4241606|Кромы өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
|-
| style='text-align:right'| 1033
| ''[[:d:Q4248649|Olga Kurnosova]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1034
| ''[[:d:Q4249100|Sergey Kuryshev]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-21
| [[Кәттәкурган]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1035
| ''[[:d:Q4249189|Oleg Kusakin]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1036
| ''[[:d:Q4251230|Nikolaï Kiouner]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-09-26&lt;br/&gt;1877-09-14
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1037
| ''[[:d:Q4252221|Svyatoslav Lavrov]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q763402|Энергия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201663|Institute of Applied Astronomy]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1038
| ''[[:d:Q4253517|Ламбин, Николай Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| 
|-
| style='text-align:right'| 1039
| ''[[:d:Q4254298|Ivan Lappo]]''
| 1892
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4503257|Царское Село гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55784332|Санкт-Пецярбургская Марыінская гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4425093|Смольный асылзат кызлар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16693060|Russian Free University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-08-29
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-23
| [[Дрезден]]
|-
| style='text-align:right'| 1040
| ''[[:d:Q4254304|Alexander Lappo-Danilevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-01-15
| ''[[:d:Q4108346|Verkhnedneprovsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1041
| ''[[:d:Q4254641|Janis Larri]]''
| 
| ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-03&lt;br/&gt;1900-02-15
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1042
| ''[[:d:Q4255420|Vadim Anatolevitsj Latsjininskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-28
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1043
| ''[[:d:Q4255422|Vladimir Lachinov]]''
| 
| ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-02-28
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 1044
| ''[[:d:Q4255674|Aleksandr Lebedev]]''
| 1916
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16670712|Ленинградский завод оптического стекла]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27346297|NPO Orion]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-14
| ''[[:d:Q1719466|Паневеҗис]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1045
| ''[[:d:Q4255833|Irina Lebedeva]]''
| 
| [[галим]]
| [[Третьяков галереясе]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-09
| [[Ростов]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1046
| ''[[:d:Q4255938|Vyacheslav Vasilyevich Lebedinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-09-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1047
| ''[[:d:Q4257469|Vera Leykina-Svirskaya]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-17&lt;br/&gt;1901-03-15
| [[Батум]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1048
| ''[[:d:Q4259058|Захар Фёдорович Леонтьевский]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1799&quot; | 1799-01-25
| [[Ярославль]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-21
| [[Ярославль]]
|-
| style='text-align:right'| 1049
| ''[[:d:Q4259301|Peter Ivanovich Lerch]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828&lt;br/&gt;1827
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-09-16
| [[Һамбург]]
|-
| style='text-align:right'| 1050
| ''[[:d:Q4261009|Maria Liverovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-01-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1051
| ''[[:d:Q4261013|Aleksey Liverovsky]]''
| 1969&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-02
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1052
| ''[[:d:Q4261958|Zinaida Lindén]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1053
| ''[[:d:Q4262283|Irina Levshakova]]''
| 1978-01-26
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-31
| ''[[:d:Q260832|Комарово]]''
|-
| style='text-align:right'| 1054
| ''[[:d:Q4263907|Oleg Petrovitsj Litovka]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1055
| [[Михаил Лобашёв]]
| 1931
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-29
| [[Зур Фролово]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1056
| ''[[:d:Q4266412|Mikhail Longinov]]''
| 1843
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823-11-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1057
| ''[[:d:Q4266419|Yury Longo]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1658894|illusionist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16746942|hypnotist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-23
| ''[[:d:Q4316284|Nezamayevskaya]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1058
| ''[[:d:Q4266571|Chrysanth Loparev]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-03-19&lt;br/&gt;1862-03-09
| [[Ханты-Мансийск]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1059
| ''[[:d:Q4268868|Valeriy Vladimirovitsj Loekin]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1060
| ''[[:d:Q4269746|Yakov Lurye]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мурманск арктика дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28604422|Карелия дәүләт педагогика академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146889|Museum of history of religion]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1061
| ''[[:d:Q4269935|Ivan Lutsenko]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-23
| ''[[:d:Q4218943|Keibalivka]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-04-07
| [[Старокостянтынив|Старокостәнтынив]]
|-
| style='text-align:right'| 1062
| ''[[:d:Q4271323|劉紹周]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q16952|Бейҗиң үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| ''[[:d:Q1023913|Gaoyao District]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-18
| [[Ханбалык|Пекин]]
|-
| style='text-align:right'| 1063
| ''[[:d:Q4271480|Vladimir Lyubimenko]]''
| 1902
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-01-04
| ''[[:d:Q1967547|Veydelevka]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1064
| ''[[:d:Q4272725|Boris Lyapunov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-08-06
| [[Сембер губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 1065
| ''[[:d:Q4273836|Sergey Mavrin]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-15
| [[Брянск]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1066
| ''[[:d:Q4273971|Iosif Petrovich Magidovich]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-01-10
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1067
| ''[[:d:Q4274863|Vladimir Maykov]]''
| 
| ''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-04-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1068
| ''[[:d:Q4274868|Leonid Maykov]]''
| 1860
| ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-03-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1069
| ''[[:d:Q4275947|Georgij Pantelejmonovič Makogonenko]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4237979|Ericsson factory, Saint Petersburg]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-28&lt;br/&gt;1912-04-10
| ''[[:d:Q1106097|Змиив]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1070
| ''[[:d:Q4276200|Yevgeny Maximov]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-03-04
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-14
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
|-
| style='text-align:right'| 1071
| ''[[:d:Q4276445|Vinkentij Makušev]]''
| 
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16316337|albanologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-10-10
| [[Брест]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-03-02
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1072
| ''[[:d:Q4276620|Natalia Malakhovskaia]]''
| 
| ''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1073
| ''[[:d:Q4279302|Kronid Malyshev]]''
| 1868
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-09-25
| [[Ырынбур губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1074
| ''[[:d:Q4279649|Aleksandr Malyutin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-04
| [[Новочеркасск]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1075
| ''[[:d:Q4280289|Andrey Mandelstam]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q775909|Царское Село лицее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667003|Embassy of Russia in Ankara]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3251811|Россия империясе чит ил эшләре министрлыгы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3152166|Institute of Higher International Studies]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-03-06
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-27
| [[Нёйи-сюр-Сен|Нөйи-сүр-Сен]]
|-
| style='text-align:right'| 1076
| ''[[:d:Q4280443|Alla Manilova]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1077
| ''[[:d:Q4281225|Yury Margolis]]''
| 1952
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1078
| ''[[:d:Q4282027|Vladimir Markov]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-02-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-01
| ''[[:d:Q909975|Brentwood]]''&lt;br/&gt;[[Брентвуд]]&lt;br/&gt;[[Лос-Анджелес]]
|-
| style='text-align:right'| 1079
| ''[[:d:Q4282431|Leonid Marsadolov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-28
| [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1080
| ''[[:d:Q4282744|Aleksey Martynov]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-02-08
| ''[[:d:Q4439895|Старыкава (Пачынкаўскі раён)]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
|-
| style='text-align:right'| 1081
| ''[[:d:Q4282760|Vladlen Martynov]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-14
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1082
| [[Алла Масевич]]
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-09
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1083
| ''[[:d:Q4283918|Aleksandr Maslennikov]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-06-09
| [[Әстерхан]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-25
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 1084
| ''[[:d:Q4283937|Natalya Maslennikova]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-12
| [[Порхов]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-02-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1085
| ''[[:d:Q4284676|Galina Matvievskaya]]''
| 
| [[математик]]
| [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-13
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-30
| [[Ырынбур]]
|-
| style='text-align:right'| 1086
| ''[[:d:Q4288004|Yevgeny Nikolayevich Medynsky]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q88011130|educational researcher]]''
| ''[[:d:Q12100306|Ushinsky State Pedagogical Library]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-27&lt;br/&gt;1885-03-11
| [[Ялта]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1087
| ''[[:d:Q4290294|Isaak Menaker]]''
| 1924
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1088
| ''[[:d:Q4290975|Karl Eugen von Mercklin]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-04-07
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1089
| ''[[:d:Q4291040|Stanislav Merkuryev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-28
| [[Федоровка (Федоров районы)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1090
| ''[[:d:Q4292405|Léon Metchnikoff]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| [[Токио университеты]]&lt;br/&gt;[[Токио Чит Телләр Университеты]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-05-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-18
| ''[[:d:Q178508|Clarens]]''
|-
| style='text-align:right'| 1091
| ''[[:d:Q4292560|Elena Mescherskaya]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-20
| [[Богырыслан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1092
| ''[[:d:Q4292573|Nikita Meshchersky]]''
| 1925
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4214924|Institute of Pedagogy and Psychology at Petrozavodsk State University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-01
| ''[[:d:Q16636565|Gerchikovo]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1093
| ''[[:d:Q4293471|Aleksander Miller]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-04-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| [[Баден-Баден]]
|-
| style='text-align:right'| 1094
| ''[[:d:Q4295637|Mikhael Mirilashvili]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-01
| ''[[:d:Q2245433|Kulashi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1095
| ''[[:d:Q4297326|Михайлов, Виктор Михайлович]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1096
| ''[[:d:Q4297725|Mikhail Mikhailovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-27
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1097
| ''[[:d:Q4299130|Semyon Mogilevtsev]]''
| 1872
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
| [[Брянск]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-10
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1098
| ''[[:d:Q4299405|Lev Nikolayevich Modzalevskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4181914|Journal of the Ministry of Public Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4200373|Император хокук белеме укуханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16688561|Refuge du prince Pierre-Gueorguievitch-d'Oldenbourg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4425093|Смольный асылзат кызлар институты]]''
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-02-14&lt;br/&gt;1837-02-26
| ''[[:d:Q4134619|Гдов өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-12&lt;br/&gt;1896-05-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1099
| ''[[:d:Q4299492|Boris Mozhayev]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-01
| ''[[:d:Q4363823|Pitelino]]''
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1100
| ''[[:d:Q4301113|Andrey Molchanov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1101
| ''[[:d:Q102314228|Sergei Krupetskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1102
| ''[[:d:Q102314229|Alexander Pashchevskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1103
| ''[[:d:Q102314240|Elena Denisova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1104
| ''[[:d:Q102314241|Ismail Hamdan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1105
| ''[[:d:Q102314242|Waldemar Holubowski]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1424978|Silesian University of Technology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1106
| ''[[:d:Q102314243|Abdulbaset Khatib]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1107
| ''[[:d:Q102314244|Mikhail Mitrofanov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-19
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1108
| ''[[:d:Q102314245|Vladimir Nesterov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1109
| ''[[:d:Q102314246|Viktor Petrov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1110
| ''[[:d:Q102314247|Andrei Semenov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1111
| ''[[:d:Q102314248|Ekaterina Sopkina (Kulikova)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1112
| ''[[:d:Q102314249|Alexei Stepanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1113
| ''[[:d:Q102314306|Robert Schmidt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1114
| ''[[:d:Q102314307|Alexei Bondarenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1115
| ''[[:d:Q102314308|Elizaveta Dybkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1116
| ''[[:d:Q102314309|Lilia Kolotilina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1117
| ''[[:d:Q102314310|Vitaly Mysovskikh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1118
| ''[[:d:Q102314311|Alexander Panin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1119
| ''[[:d:Q102314312|Hartmut Roloff]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1120
| ''[[:d:Q102314324|Viacheslav Kopeiko]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1121
| ''[[:d:Q102314325|Marat Tulenbaev]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1122
| ''[[:d:Q102314331|Sergei Stakhov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1123
| ''[[:d:Q102315610|Stanislav Aleksandrovich Vinogradov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1124
| ''[[:d:Q102315737|Serguei Shimorin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1125
| ''[[:d:Q102315772|Aleksandr Mihailovich Kotochigov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1126
| ''[[:d:Q102316216|Konstantin Mikhailovich Dyakonov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1127
| ''[[:d:Q102316218|Vadim Tolokonnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1128
| ''[[:d:Q102317409|Viktor Tchistiakov]]''
| 1987
| [[математик]]
| ''[[:d:Q252004|Rabobank]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1129
| ''[[:d:Q102317456|Georgy Sergeevich Osipenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1130
| ''[[:d:Q102322244|Valeriy Konstantinovich Zakharov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1131
| ''[[:d:Q102322245|Alexander Il'ich Veksler]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1132
| ''[[:d:Q102322433|Grigory Olegovich Temnov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1133
| ''[[:d:Q102323848|Andrey Vladimirovich Stepanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1134
| ''[[:d:Q102325004|Evgueni Sergeevich Doubtsov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1135
| ''[[:d:Q102327739|E Yu Vasilyeva]]''
| 2016-03-21
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q74434792|North-West institute of management of the Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1136
| ''[[:d:Q102330083|Grigori Vladimirovich Rozenblum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1137
| ''[[:d:Q102332476|Michael Giesecke]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1138
| ''[[:d:Q102332480|Vidas Morkunas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1139
| ''[[:d:Q102332596|Arturo Presa Sagué]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1140
| ''[[:d:Q102337884|Faĭzo Agitovich Shamoyan]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1141
| ''[[:d:Q102337887|Peyo Stoilov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1142
| ''[[:d:Q102338529|Andrei Vasilievich Vasin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1143
| ''[[:d:Q102338552|Elena Arturovna Riss]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1144
| ''[[:d:Q102339026|Boris Aleksandrovich Rymarenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1145
| ''[[:d:Q102339323|Tien Hoang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1146
| ''[[:d:Q102339324|Sergey Khrushchev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1147
| ''[[:d:Q102339325|Sergei Pavlovich Preobrazhenskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1148
| ''[[:d:Q102339326|Valerii Nikolaevich Senichkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1149
| ''[[:d:Q102339327|Aleksandr Artemovich Soloviev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1150
| ''[[:d:Q102339328|Yuri Vymenets]]''
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1151
| ''[[:d:Q102342577|Alexander Sivatskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1152
| ''[[:d:Q102342613|Igor Sivitskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1153
| ''[[:d:Q102342614|Roman Bogomolov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1154
| ''[[:d:Q102342615|Mikhail M. Gruntovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1155
| ''[[:d:Q102342616|Vladimir Khalin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1156
| ''[[:d:Q102342649|Alexei Korolev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1157
| ''[[:d:Q102344025|Aleksey Verner]]''
| 
| [[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1158
| ''[[:d:Q102344464|Alexander Luzgarev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1159
| ''[[:d:Q102344465|Igor Pevzner]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1160
| ''[[:d:Q102344593|Bui Xuan Hai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1161
| ''[[:d:Q102345906|Il'ya Victorovich Videnskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1162
| ''[[:d:Q102345909|M. Schievski]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1163
| ''[[:d:Q102345910|B. Zainalov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1164
| ''[[:d:Q102345911|Yury Nesterenko]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1165
| ''[[:d:Q102345913|A. Juffryakov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1166
| ''[[:d:Q102346346|Vladimir Kozlov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1167
| ''[[:d:Q102347275|Viktor Gorokh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1168
| ''[[:d:Q102347426|Gennadii G. Il'yuta]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1169
| ''[[:d:Q102348235|Vladimir Pavlovich Orevkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1170
| ''[[:d:Q102348319|Anatoli Petrovich Beltukov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1171
| ''[[:d:Q102348360|Alexander Vladimirovich Idelson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1172
| ''[[:d:Q102348362|Boris Yurjevich Konev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1173
| ''[[:d:Q102348444|Alexander Sergeevich Gerasimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1174
| ''[[:d:Q102348700|Dmitry Zaporozhets]]''
| 2001
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-10
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1175
| ''[[:d:Q102348886|Konstantin Pervyshev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1176
| ''[[:d:Q102348924|Vilius Matulis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1177
| ''[[:d:Q102348987|Mustafa Hussain Fahmi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1178
| ''[[:d:Q102348989|Viktor Petrovich Chernov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1179
| ''[[:d:Q102349131|Vladislav Vysotsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1180
| ''[[:d:Q102349581|Evgeny L'vovich Arenson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1181
| ''[[:d:Q102349659|Igor Soloviev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1182
| ''[[:d:Q102349660|Elena Sergeevna Smirnova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1183
| ''[[:d:Q102349715|Artem Valerievich Tishkov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1184
| ''[[:d:Q102349716|Johannes Fihte]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1185
| ''[[:d:Q102349721|Sergei Viktorovich Yakhontov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1186
| ''[[:d:Q102350891|Isamiddin Sattarovich Rakhimov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1187
| ''[[:d:Q102351605|E. S. Antipov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1188
| ''[[:d:Q102353475|Tatiana Beliaeva]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1480643|Париж XI университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-13
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1189
| ''[[:d:Q102353898|Fedor Petrov]]''
| 2004
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1190
| ''[[:d:Q102357721|Pavel Aleksandrovich Mozolyako]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1191
| ''[[:d:Q102358870|Damir Latypov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1192
| ''[[:d:Q102360382|Dmitry Itsykson]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1193
| ''[[:d:Q102365576|Ivan Nikolaevich Sanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1194
| ''[[:d:Q102366355|Dmitry Alexandrovich Korotkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1195
| ''[[:d:Q102367498|Yuri A. Samokhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1196
| ''[[:d:Q102368525|Vitaly Bragin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1197
| ''[[:d:Q102372120|Georgi Raikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1198
| ''[[:d:Q102373532|Andrei Anatolievich Kapaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1199
| ''[[:d:Q102374983|Alexander Pushnitski]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1200
| ''[[:d:Q102375489|Igor Karlovich Daugavet]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1201
| ''[[:d:Q21497315|Mieczysław Stanisław Popławski]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q175529|Лүблин катулик үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-12-20
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-29
| ''[[:d:Q745059|Отвотск]]''
|-
| style='text-align:right'| 1202
| ''[[:d:Q21499563|Michał Węsławski]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15264424|city president]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-09-17
| ''[[:d:Q13192019|Gegrėnai]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-22
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 1203
| ''[[:d:Q21508299|E. M. Cheissin]]''
| 1930
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q38691646|protozoologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1204
| ''[[:d:Q21509711|V.K. Dagaeva]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-07-18
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947&lt;br/&gt;1947-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 1205
| ''[[:d:Q21509785|Afanasij Nikolaevich Danilov]]''
| 1911
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q894660|National Botanical Garden of Georgia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47836406|Высшие женские естественно-научные курсы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903&lt;br/&gt;1879-08-05
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942&lt;br/&gt;1942-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1206
| ''[[:d:Q21513251|Elena Fedorowna Florovskaya]]''
| 1928
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
|-
| style='text-align:right'| 1207
| ''[[:d:Q21514669|Leonid Strakhovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-15&lt;br/&gt;1898
| [[Ырынбур]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-24&lt;br/&gt;1963
| [[Торонто]]
|-
| style='text-align:right'| 1208
| ''[[:d:Q21523084|Vladimir I. Poljansky]]''
| 1930
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
|-
| style='text-align:right'| 1209
| ''[[:d:Q21530432|Elena Zernova]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1210
| ''[[:d:Q21534250|Фирсова, Софья Михайловна]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Янавичы]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1211
| ''[[:d:Q21534466|Ушатский, Вячеслав Николаевич]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-20
| [[Латвия]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
|-
| style='text-align:right'| 1212
| ''[[:d:Q21534865|Βλαντίμιρ Σμιρνόφ]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-17
| [[Чиләбе]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 1213
| ''[[:d:Q21534871|Georgy Slyusarev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-04
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
|-
| style='text-align:right'| 1214
| ''[[:d:Q21606848|Ilariya Raykova]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397938|Russian Academy of Sciences (1917–1925)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-17
| [[Истәраушан]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-24
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 1215
| ''[[:d:Q21608646|Elena Alexandrovna Selivanova-Gorodkova]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
|-
| style='text-align:right'| 1216
| ''[[:d:Q21610449|Tamara Evgenievna Teplyakova]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1217
| ''[[:d:Q21635258|Mark Avsaragov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-24
| [[Дигора]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-05
| [[Владикавказ]]
|-
| style='text-align:right'| 1218
| ''[[:d:Q21635384|Vasily Aleksandrov]]''
| 1912
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q894660|National Botanical Garden of Georgia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1219
| ''[[:d:Q21635716|Mikhail Afanasyev]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
|-
| style='text-align:right'| 1220
| ''[[:d:Q21636808|Густаў Густававіч Вейдэнбаум]]''
| 
| ''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-01-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 1221
| ''[[:d:Q21639201|Konstantin Sergejevič Jevstrop‘jev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-03
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 1222
| ''[[:d:Q21644171|L. L. Rakov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-09
| [[Якутск]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1223
| ''[[:d:Q21644223|Aleksandr Borisovich Ronov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''
| ''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-12-16
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-14&lt;br/&gt;1996
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1224
| ''[[:d:Q21644475|Vasiliy Andreevitsj Solonina]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q58228883|Warsaw Polytechnic Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| 
|-
| style='text-align:right'| 1225
| ''[[:d:Q21654606|Sergey Mironov]]''
| 
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q4318650|Нижгар дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-13
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1226
| ''[[:d:Q21656106|Avdey Gozulov]]''
| 1917
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-04-17
| [[Таганрог]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-10
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 1227
| ''[[:d:Q21706149|Журавлёва, Лидия Алексеевна]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q12074584|Institute of Hydrobiology]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-17
| ''[[:d:Q1978797|Murino]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-18
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1228
| ''[[:d:Q21789631|I︠U︡. L. Sagalovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q16655725|The Institute for Information Transmission Problems of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-10
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1229
| ''[[:d:Q21834517|Alexander Ramm]]''
| 
| [[математик]]
| [[Мичиган университеты]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1230
| ''[[:d:Q21839541|Ludomir Wolfke]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1718656|Варшау политехника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-31
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1231
| ''[[:d:Q21843947|Dmitry Kirnos]]''
| 1930
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''
| ''[[:d:Q4483544|Physico-Mathematical Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q117210350|Сейсмологический институт АН СССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-08-29
| [[Слабутски|Слободской]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1232
| [[Татьяна Крылова-Лукомская]]
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| style='text-align:right'| 1233
| ''[[:d:Q21883432|Михаил Алфераки]]''
| 
| ''[[:d:Q12377291|censor]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-05-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1234
| ''[[:d:Q21935561|Yevgeniy Shubin]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-05
| [[Волгоград]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1235
| ''[[:d:Q21996568|Alexandra Elbakyan]]''
| 2019
| ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''&lt;br/&gt;[[Программист|програмчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-06
| [[Алматы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1236
| ''[[:d:Q22045731|Viktor Ivanov]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-09-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-09-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1237
| ''[[:d:Q22046455|Liparit Soembatovitsj Tsjoegoerjan]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-14
| ''[[:d:Q548391|Mother See of Holy Etchmiadzin]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1238
| ''[[:d:Q22096143|Serguei Lvov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1239
| ''[[:d:Q22105119|Olga G. Ovtshinnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1240
| ''[[:d:Q22105690|Leonid Nikolaevich Anisyutkin]]''
| 1996-06-10
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1241
| ''[[:d:Q22111770|Valentina G. Kuznetsova]]''
| 1965-12-01&lt;br/&gt;1965
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-29
| ''[[:d:Q494924|Russky Island]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1242
| ''[[:d:Q22112079|Vasilisa G. Chemyreva]]''
| 2013-07
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1243
| ''[[:d:Q22114155|Sergey V. Mironov]]''
| 1978-08-31
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1244
| ''[[:d:Q22114188|Sergey Ya. Reznik]]''
| 1974-09-01
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1245
| ''[[:d:Q22133502|Mikhail Kozodaev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16669689|Laboratory No. 2 of the Academy of Sciences of the USSR]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-10-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 1246
| ''[[:d:Q22133542|N. N. Medvedev]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-08-07&lt;br/&gt;1899
| [[Вологда өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1247
| ''[[:d:Q22246819|Mikhail Ioffe]]''
| 1941
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q1794356|&quot;Курчатов институты&quot; илкүләм тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-02
| [[Самар]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-07-14
| [[Дүсселдорф]]
|-
| style='text-align:right'| 1248
| ''[[:d:Q22287065|Pāvils Laizāns]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-02
| ''[[:d:Q4405531|Sakstagals Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 1249
| ''[[:d:Q22665467|Vladislav Aghababyan]]''
| 1955
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21679572|Institute of Botany of Armenia]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-08
| [[Самар]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-08
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 1250
| ''[[:d:Q22665518|Rouben Sanoyan]]''
| 1958
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q21468838|ӘҖ ФА Әдәбият институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20516754|Institute of Philosophy, Sociology and Law of National Academy of Sciences of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20513163|Theatre Workers union of Armenia]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-27
| [[Гөмре]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-13
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 1251
| ''[[:d:Q22668540|Alex V. Popovkin]]''
| 1968
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1252
| ''[[:d:Q22672718|Tamara Bukovskaya]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-06
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1253
| ''[[:d:Q22682071|Кирилл Николай улы Шамалов]]''
| 
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''
| ''[[:d:Q899012|Sibur]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1254
| ''[[:d:Q22918418|Anatoly Alekseyev]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1255
| ''[[:d:Q22918426|Arutyun Alikhanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-07-29
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-26
| 
|-
| style='text-align:right'| 1256
| ''[[:d:Q22918522|Vasily Valov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-02
| ''[[:d:Q20743798|Beriózovka]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1257
| ''[[:d:Q22918675|A. I.  Zaozerskiĭ]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-03-21
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-01
| [[Ярыслау өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 1258
| [[Владимир Сухов]]
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-11
| [[Электросталь]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-26
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 1259
| ''[[:d:Q22919474|Yuri Trushin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1260
| ''[[:d:Q23019286|Սոնա Մարդանյան]]''
| 
| ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-28
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1261
| ''[[:d:Q23048274|Nina Ivochkina]]''
| 1963
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-13
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1262
| ''[[:d:Q23061981|Sergei Raymondovich Treil]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q270222|Мичиган штаты үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Braun universitetı|Браун үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1263
| ''[[:d:Q23061991|Alexei Borisovich Aleksandrov]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1264
| ''[[:d:Q23062006|Dmitry Chelkak]]''
| 2000
| [[математик]]
| [[Мичиган университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1265
| ''[[:d:Q23071614|Marek Burnat]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11713161|Institute of Fundamental Technological Research, Polish Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-28
| [[Краков]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-19
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1266
| [[София Авижанская|Авижанская София Александровна]]
| 
| ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-11&lt;br/&gt;2014-01-20
| [[Бостон]]
|-
| style='text-align:right'| 1267
| ''[[:d:Q23308569|Boris Shifrin]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398078|Россия культурология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1268
| ''[[:d:Q23371111|Anatoly Yakovlev]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-04
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-04-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 1269
| ''[[:d:Q23645127|Taivo Arak]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q604487|Таллин технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-02
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-17
| [[Стокгольм]]
|-
| style='text-align:right'| 1270
| ''[[:d:Q23652673|Andrey Zaytsev]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-09-15
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1271
| ''[[:d:Q23652725|Boris Skubenko]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-08
| [[Луганск]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-07-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 1272
| ''[[:d:Q23655442|Vadim Verkhovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-11-12
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 1273
| ''[[:d:Q23656707|Νικολάι Σμίτ]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-19
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1274
| ''[[:d:Q23658920|Alexander Sokolov]]''
| 
| ''[[:d:Q17433421|фәнни журналис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-02
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1275
| ''[[:d:Q23659515|Pyotr Aleksandrovich Shumsky]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655710|Obruchev Permafrost Institute of the USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201598|Institute of mechanics (MSU)]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-31
| [[Нижын]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1276
| ''[[:d:Q23659630|Anatoliy Ivanovitsj Makoenin]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| [[Гәреч (Кострома өлкәсе)|Гәреч]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
|-
| style='text-align:right'| 1277
| ''[[:d:Q23661946|Arno Langenbach]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-10
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-02-11
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 1278
| ''[[:d:Q23675023|Andrey Przhiboro]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63146541|dipterologist]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-09
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1279
| ''[[:d:Q23692138|Irina Karnaoukhova]]''
| 
| ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20551564|collector of fairy tales]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-20
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-13&lt;br/&gt;1959-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1280
| ''[[:d:Q23771896|Louis J. Marinelli]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''
| ''[[:d:Q27825684|Yes California]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24908120|California National Party]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6974681|National Organization for Marriage]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6231405|John Edwards presidential campaign, 2004]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-28
| [[Баффало]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1281
| ''[[:d:Q24002224|Albert Verchmin]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-01-07
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1282
| [[Александр Чулошников]]
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-08-08
| [[Подолия губернасы|Подолия гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1283
| ''[[:d:Q24009771|Nikolay Adamov]]''
| 
| ''[[:d:Q1113838|климатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1284
| ''[[:d:Q24010003|Andreï Bialynitski-Biroulia]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-08-22
| ''[[:d:Q21129668|Orsha Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-11
| 
|-
| style='text-align:right'| 1285
| ''[[:d:Q24010263|Wilhelm (Hristianovič) Lemonius]]''
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-08-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1286
| ''[[:d:Q24010334|Georgy Gorbachyov]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-09-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-10
| [[Верхнеурал|Верхнеуральск]]
|-
| style='text-align:right'| 1287
| ''[[:d:Q24010622|Irina Sokolova]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1288
| ''[[:d:Q24010738|Меркулов, Игорь Александрович]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-16
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 1289
| ''[[:d:Q24010849|N. P. Penkin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4310662|V. A. Fock Institute of Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-27
| [[Торжок]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1290
| ''[[:d:Q24054958|Blair Ruble]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-18
| [[Бикен (Нью-Йорк)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1291
| ''[[:d:Q24203249|Albert Dryjski]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q137503|Луҗ үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-07-04
| [[Сосновец|Сосноветс]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-08-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 1292
| ''[[:d:Q24264065|Seweryn Kapliński]]''
| 
| ''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826
| [[Водзична (Мазовия воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-03-05
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1293
| ''[[:d:Q24284716|Rita Sapiro Finkler]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q7016630|Newark Beth Israel Medical Center]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5592012|Graduate Hospital]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-01
| [[Херсон]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-08
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 1294
| ''[[:d:Q24286886|Kostiantyn Stepanov]]''
| 
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q4496359|Харьков физика-техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 1295
| ''[[:d:Q24350654|Vladimir Rachinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-28
| [[Ломжа]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1296
| ''[[:d:Q24350838|Nikita Domnin]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1297
| ''[[:d:Q24351150|E. Mustangova]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-09
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-04
| [[Сандармох]]
|-
| style='text-align:right'| 1298
| ''[[:d:Q24351404|Konstantin Georgijevič Trubin]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 1299
| ''[[:d:Q24351603|Irina Zolotinkina]]''
| 1993
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4360238|Peterhof Museal Reserve]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15097244|Museum of Political History of Russia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1300
| ''[[:d:Q24351760|Anatoly Kamensky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487596|драматург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-17&lt;br/&gt;1876-11-29
| [[Новочеркасск]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-23
| [[Коми Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
|-
| style='text-align:right'| 1301
| ''[[:d:Q102375494|Valentin Ilyin]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1302
| ''[[:d:Q102375498|Aleksandr Vasilievich Bukhvalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1303
| ''[[:d:Q102375656|Izabella Yurievna Kharrik]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1304
| ''[[:d:Q102378935|Sergey Tikhomirov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1305
| ''[[:d:Q102379244|Tatiana Aleksandrovna Suslina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1306
| ''[[:d:Q102379247|Roman Grigorievich Shterenberg]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1307
| ''[[:d:Q102382822|Ruslan S. Pusev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1308
| ''[[:d:Q102384655|Irina Irincheeva]]''
| 2001
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1309
| ''[[:d:Q102385628|Mikhail Tikhov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1310
| ''[[:d:Q102386311|Sergey Rotfeld]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1311
| ''[[:d:Q102387026|Svetlana Ivanovna Prokofieva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1312
| ''[[:d:Q102387029|Galina Vladimirovna Yakunina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1313
| ''[[:d:Q102387248|Igor Yu. Popov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1314
| ''[[:d:Q102387285|Alexandra Pavlovna Shcheglova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1315
| ''[[:d:Q102387287|Sergey Borisovich Kolonitskiy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1316
| ''[[:d:Q102387290|Irina Vladimirovna Nezhinskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1317
| ''[[:d:Q102388419|Osman Mohamed El Hamahmi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1318
| ''[[:d:Q102388421|Viktoria Nikolaevna Aldokhina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1319
| ''[[:d:Q102390404|Sergey Masharsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1320
| ''[[:d:Q102390918|Oleg Nikolayevich Granichin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1321
| ''[[:d:Q102390967|Vladas Skakauskas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1322
| ''[[:d:Q102392013|Evgneij Filippov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1323
| ''[[:d:Q102392331|Kanat Tulenbaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1324
| ''[[:d:Q102392332|Vera Leonidovna Tregub]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1325
| ''[[:d:Q102392333|Sufyan Olievich Kardanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1326
| ''[[:d:Q102392396|Anarkul Urdaletova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1327
| ''[[:d:Q102392398|Mars Bekkalievich Gabbasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1328
| ''[[:d:Q102392406|Olga Kuznetsova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1329
| ''[[:d:Q102392422|Mark Adolfovich Nudelman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1330
| ''[[:d:Q102392545|Aleksas Domarkas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1331
| ''[[:d:Q102392618|Viktor Andreevich Vyalov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1332
| ''[[:d:Q102394951|Alexey Fyodorov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1333
| ''[[:d:Q102394952|Sergey Yevdokimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1334
| ''[[:d:Q102394953|Maria Poltinnikova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1335
| ''[[:d:Q102394954|Valery Teshev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1336
| ''[[:d:Q102394956|Sergey Lyashko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1337
| ''[[:d:Q102394958|Natalia Kondratyeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1338
| ''[[:d:Q102394960|Lyudmila Speranskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1339
| ''[[:d:Q102394963|Ali Khabib]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1340
| ''[[:d:Q102394964|Dmitriy Ponomarenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1341
| ''[[:d:Q102394965|Vladimir Boychenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1342
| ''[[:d:Q102394966|Alexey Morozov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1343
| ''[[:d:Q102394968|Galina Komarova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1344
| ''[[:d:Q102394969|Tleuzhan Tusupova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1345
| ''[[:d:Q102394970|Ivan Dzesov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1346
| ''[[:d:Q102394971|Alexander Pervozvanskiy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1347
| ''[[:d:Q102394972|Maria Filina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1348
| ''[[:d:Q102394974|Olga Kiseleva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1349
| ''[[:d:Q102394975|Sergey Abramovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1350
| ''[[:d:Q102394976|Alexander Churilov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1351
| ''[[:d:Q102394977|Tatiana Chshiyeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1352
| ''[[:d:Q102394978|Larisa Burkina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1353
| ''[[:d:Q102394979|Yuri Koryakin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1354
| ''[[:d:Q102394980|Zaurbiy Blyagoz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1355
| ''[[:d:Q102394981|Vera Borisovna Smirnova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1356
| ''[[:d:Q102394982|Igor Burkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1357
| ''[[:d:Q102397849|Yakiv Solomonovych Brodsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1358
| ''[[:d:Q102398625|Nguyen Viet Dong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1359
| ''[[:d:Q102398634|Tran Ngoc Hoi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1360
| ''[[:d:Q102398858|Lyubov Shulyak]]''
| 1925
| ''[[:d:Q2145981|реставратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-02
| [[Бөек Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 1361
| ''[[:d:Q102399001|M. X. Ba]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1362
| ''[[:d:Q102399145|Ksenia Volkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1363
| ''[[:d:Q102403034|Sergei Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1364
| ''[[:d:Q102404956|Vladimir Vagaytsev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1365
| ''[[:d:Q102405106|Nicolai Vorobjov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1366
| ''[[:d:Q102405412|Natalia Solovyova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1367
| ''[[:d:Q102405413|Nickolay Chashnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1368
| ''[[:d:Q102405414|Mikhail Grigoryev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1369
| ''[[:d:Q102405416|Oleg Prosekov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1370
| ''[[:d:Q102405417|Sergey Pakhomov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1371
| ''[[:d:Q102405418|Alexander Korovkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1372
| ''[[:d:Q102405419|Alexey Tretyakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1373
| ''[[:d:Q102405420|Alexander Sergeev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1374
| ''[[:d:Q102405421|Alexey Barantsev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1375
| ''[[:d:Q102406149|Natalia Olegovna Amelina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1376
| ''[[:d:Q102406802|Nikolai Krivulin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1377
| ''[[:d:Q102407529|Anna Reznikova]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1378
| ''[[:d:Q102408006|Alexandr Blokhin]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1379
| ''[[:d:Q102408059|Kemal Koyshibaev]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1380
| ''[[:d:Q102408151|Aleksandr Ivanovich Koshelev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1381
| ''[[:d:Q102408152|I. A. Itskovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1382
| ''[[:d:Q102408154|Yuri Kazimirovich Dem'yanovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1383
| ''[[:d:Q102408425|Dmitry Shalymov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1384
| ''[[:d:Q102409509|Sergey Sysoev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1385
| ''[[:d:Q102415095|Sergei Sergeevich Sinchuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1386
| ''[[:d:Q102415396|Renat Yuldashev]]''
| 
| ''[[:d:Q5197818|кибернетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10331368|mathematical modelling]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q660848|nonlinear system]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-29
| [[Уфа]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1387
| ''[[:d:Q102415397|Marat Yuldashev]]''
| 
| ''[[:d:Q109181161|amateur mathematician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5197818|кибернетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|укытучы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5819949|social educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q93918935|educational personnel]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-29
| [[Уфа]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1388
| ''[[:d:Q102416516|Evgeny Demenkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1389
| ''[[:d:Q102418629|Anna Levina]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''
| ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1390
| ''[[:d:Q102420226|Sarkis T. Mkrtchyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1391
| ''[[:d:Q102424927|Nikolai Mishachev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1392
| ''[[:d:Q102425694|Denis Benois]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1393
| ''[[:d:Q102425750|Aleksei Khartov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1394
| ''[[:d:Q102427470|Sergey Kostyunin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1395
| ''[[:d:Q102430758|Maria Skopina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1396
| ''[[:d:Q102431619|Alexandra Igorevna Madunts]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1397
| ''[[:d:Q102431624|Petr Mikhailovich Vinnik]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1398
| ''[[:d:Q102431787|Mikhail A. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1399
| ''[[:d:Q102431917|Oleg Demchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1400
| ''[[:d:Q102433401|Aleksandr Krivoshein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1401
| ''[[:d:Q96474258|Boris Vasilyevich Moiseev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-24
| [[Луга]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1402
| ''[[:d:Q96695260|Aleksandr Sergeyenkov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-28
| [[Рославль]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1403
| ''[[:d:Q96742721|Viktor Talanov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1404
| ''[[:d:Q96949671|Andrey Bakulin]]''
| 1996-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q679322|Saudi Aramco]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1405
| ''[[:d:Q96951728|Allan Phillip Mustard]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1406
| ''[[:d:Q96953484|Antonina A Kiseleva]]''
| 2013-07-03
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1407
| ''[[:d:Q96973272|Михаил Артёмович Фельдман]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-09
| [[Каменка (Пинзә өлкәсе)|Каменка]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-16
| ''[[:d:Q4242641|Aurora train disaster]]''
|-
| style='text-align:right'| 1408
| ''[[:d:Q97007739|Pyotr Nilovich Tarasenkov]]''
| 1954
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-12
| ''[[:d:Q4322292|Новая Рудня (Хіславіцкі раён)]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-13
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 1409
| ''[[:d:Q97074189|Liza Prentice]]''
| 2013-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q27265|Зальцбург үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1410
| ''[[:d:Q97136939|Zinaida Kulczycka-Gorizdro]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]''
| ''[[:d:Q1954543|Museum of the Earth of Polish Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-08-05
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 1411
| ''[[:d:Q97166631|Roman Zbigniew Lewicki]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q1613719|Maria Curie-Skłodowska University]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1412
| [[Татьяна Гинецинская]]
| 
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-24
| [[Вологда]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1413
| ''[[:d:Q97174722|Куніцин Олексій Васильович]]''
| 1834
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1807&quot; | 1807
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-02-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 1414
| ''[[:d:Q97181415|Матора, Иван Максимович]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-14
| ''[[:d:Q1997033|Semenivka Raion]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 1415
| ''[[:d:Q97204392|Афанасьев, Владимир Георгиевич]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1416
| ''[[:d:Q97209813|Арапова, Татьяна Борисовна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1417
| ''[[:d:Q97210058|Anatoly Vaskov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-15
| ''[[:d:Q2545989|Brasovsky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1418
| ''[[:d:Q97213637|August Marland]]''
| 
| ''[[:d:Q126368762|agricultural scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-13
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1419
| ''[[:d:Q97276945|Левченко, Елена Васильевна]]''
| 
| 
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| ''[[:d:Q1653028|Lebedyansky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1420
| ''[[:d:Q97280298|Пахомова, Надежда Викторовна]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1421
| ''[[:d:Q97314782|Vasily Kuleshov]]''
| 
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-02
| ''[[:d:Q24684785|Истобное]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| [[Бөре (шәһәр)|Бөре]]
|-
| style='text-align:right'| 1422
| ''[[:d:Q97315459|Boris Vladimirovich Sukachev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-12
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-14
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 1423
| ''[[:d:Q97315673|Нейхардт, Александра Александровна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-01
| [[Ырынбур]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1424
| ''[[:d:Q97316020|Студенецкая, Евгения Николаевна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-06
| [[Вологда]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1425
| ''[[:d:Q97352734|Svetlana Aleksandrovna Gerasimova]]''
| 1973
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4453262|Tver City Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| ''[[:d:Q1970038|Selizharovo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1426
| ''[[:d:Q97575531|Natalʹi︠a︡ Vitalʹevna Kozlovskai︠a︡]]''
| 1950
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q17043284|V. F. Kuprevich Institute of Experimental Botany]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-30&lt;br/&gt;1991
| 
|-
| style='text-align:right'| 1427
| ''[[:d:Q97666460|Valeriy Myrskiy]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q2010547|Professional Football League of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4229126|Komanda]]''&lt;br/&gt;[[Dinamo Kiev futbol taqımı|Дынамо]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-18
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-25
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1428
| ''[[:d:Q97677851|Elena A Andreeva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201632|Vavilov Institute of General Genetics]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1429
| ''[[:d:Q97680908|Valeri Khartanovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Кунсткамера]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1430
| ''[[:d:Q97897677|Daria A Malygina]]''
| 2019-06&lt;br/&gt;2017-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1431
| ''[[:d:Q98034086|Oswaldo Lezama]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| [[Букараманга]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1432
| ''[[:d:Q98069803|Сусанна Міхайлаўна Самбук]]''
| 1949
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q15097244|Museum of Political History of Russia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201526|Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-06-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 1433
| ''[[:d:Q98087871|Уладзілен Аляксандравіч Кузняцоў]]''
| 1955
| 
| ''[[:d:Q63188585|Беларускі навукова-даследчы геолагаразведачны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-20
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 1434
| ''[[:d:Q98094065|Boris Joffe]]''
| 
| ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1435
| ''[[:d:Q98174386|Aelita Pervunina]]''
| 1991-05-31
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1436
| ''[[:d:Q98226637|Dmitrii M Nikolaev]]''
| 2015-07-15
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1437
| ''[[:d:Q98228356|Ekaterina Malevanaya]]''
| 2014-04-14
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1438
| ''[[:d:Q98389147|Ivan Alekseev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1439
| ''[[:d:Q98468215|Ekaterina Koshevaya]]''
| 2015&lt;br/&gt;2017
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q50036559|State Scientific Center of the Russian Federation - Federal Medical Biophysical Center named after A.I. Burnazyan]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1440
| [[Григорий Белов]]
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-03-25
| ''[[:d:Q4105396|Вахонькино]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| style='text-align:right'| 1441
| [[Александр Карасёв]]
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 1442
| ''[[:d:Q98669413|Liliya Vlasova]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-26
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1443
| ''[[:d:Q98791691|Гольцман, Фёдор Маркович]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-07-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1444
| ''[[:d:Q98950817|Diana A Alaverdian]]''
| 2017
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4145416|City hospital No 40, Saint Petersburg, Russia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3803623|Istituto Italiano di Tecnologia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1445
| ''[[:d:Q98992116|Вәлиуллин Ринат Риф улы]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-29
| [[Салават (шәһәр)|Салават]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1446
| ''[[:d:Q99204525|Elena Borodina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1447
| ''[[:d:Q99215433|Elena E Pakhomova]]''
| 2017-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1448
| ''[[:d:Q99242819|Sergey G Lushnikov]]''
| 1985-03-15
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1449
| ''[[:d:Q99372858|Yuriy Sergeevich Minichev]]''
| 
| ''[[:d:Q16271261|malacologist]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201723|Institute of Systematics and Ecology of Animals]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 1450
| ''[[:d:Q99412338|Ilya V Smolensky]]''
| 2013-06-18
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36188|Фрибур университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1451
| ''[[:d:Q99461792|Адамов, Моисей Наумович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1452
| ''[[:d:Q99553535|Anna Malyutina]]''
| 2013-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1453
| ''[[:d:Q99564214|Филоненко, Виктор Иосифович]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12828800|Әҗинияз исемендәге Нөкес дәүләт педагогика институты]]''&lt;br/&gt;[[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-19
| [[Тула]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-30
| [[Биштау|Пятигорск]]
|-
| style='text-align:right'| 1454
| ''[[:d:Q99605017|Yulia A Nasykhova]]''
| 2008-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1455
| ''[[:d:Q99684912|Vlada Baranova]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1456
| ''[[:d:Q99756642|Ayya V. Bazai]]''
| 1988
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16636179|Geological Institute KSC RAS]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1457
| ''[[:d:Q99945300|Isidor Mikhaĭlovich Lurʹe]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-03
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1458
| ''[[:d:Q100255678|Aurélien Mas]]''
| 
| ''[[:d:Q3104508|cultural manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1459
| ''[[:d:Q100263973|Boris Ivanovič Koplan]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1460
| ''[[:d:Q100271525|Georgy Shvittau]]''
| 1902
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-04-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-01
| [[Ярославль]]
|-
| style='text-align:right'| 1461
| ''[[:d:Q100272120|Vladimir Toropygin]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1462
| ''[[:d:Q100280128|Michael Ginsburg]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1353679|Небраска-Линкольн университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1079140|Блумиңтондагы Индиана үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-09-01&lt;br/&gt;1902-09-01
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 1463
| ''[[:d:Q100360497|Zhanna Vokueva]]''
| 
| ''[[:d:Q12803959|runner]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-14
| [[Нарьян-Мар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1464
| ''[[:d:Q100392917|Elena Nikitina]]''
| 1992-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1465
| ''[[:d:Q100424020|Anastasiia O Kosolapova]]''
| 2020-07-07&lt;br/&gt;2018-07-04
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q262760|Лозанна федераль политехника мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263709|Россия авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең Бөтенроссия авыл хуҗалыгы микробиологиясе фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1466
| ''[[:d:Q100736052|Alexander Morin]]''
| 2013
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7369000|Roskamp Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1467
| ''[[:d:Q100883967|Julia Grandi]]''
| 
| ''[[:d:Q488111|порнография актёры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17456111|pornographic film producer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17456089|pornographic film director]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1468
| ''[[:d:Q100909759|Аляксандар Пятровіч Гладкі]]''
| 1939
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
| [[Ленина (Слуцкий районы)|Ленина]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1469
| ''[[:d:Q101109434|Janina Wurbs]]''
| 
| ''[[:d:Q48282|укучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q1537723|Moses Mendelssohn Center for European Jewish Studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1470
| ''[[:d:Q101113072|Dimitri Bratkin]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-15
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1471
| ''[[:d:Q101222143|Ksenia J Zueva]]''
| 2010-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1472
| ''[[:d:Q101244265|Мірза Масэсавіч Авакаў]]''
| 1950
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-12
| [[Биштау|Пятигорск]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1473
| ''[[:d:Q101244382|Пётр Александрович Фролов]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-03-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 1474
| ''[[:d:Q101274009|Ghamar Mahmoud]]''
| 
| ''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| ''[[:d:Q131301|Хомс]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1475
| ''[[:d:Q101385746|Mikhail Y Markovets]]''
| 1988
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-28
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1476
| ''[[:d:Q101525364|Зорькин, Вячеслав Алексеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-15
| ''[[:d:Q394872|Selizharovsky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1477
| ''[[:d:Q101575843|Mariia M Efremova]]''
| 2017
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1478
| ''[[:d:Q102078262|Frieder Kuhnert]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1479
| ''[[:d:Q102087331|Andrei Roiter]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-30
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-26
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 1480
| ''[[:d:Q102109565|László Czách]]''
| 1955
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 1481
| ''[[:d:Q102112419|Michael Baron]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| ''[[:d:Q168000|American University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781394|Дәластагы Техас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1482
| ''[[:d:Q102116312|Michael Z. Solomyak]]''
| 1953
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 1483
| ''[[:d:Q102116501|Pavel Petrovich Kargaev]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1484
| ''[[:d:Q102116651|Lev Kapitanski]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q738258|Маями университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31249|Кәнзас штаты үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1485
| ''[[:d:Q102119199|Leonid Vladimirovich Osipov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1486
| ''[[:d:Q102121407|Evgeny Dantsin]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q2124886|Roosevelt University]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q867530|Victoria University of Manchester]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1487
| ''[[:d:Q102121431|Victor Pavlovich Skitovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1488
| ''[[:d:Q102131069|Alexander D Kazakov]]''
| 2017-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1489
| ''[[:d:Q102137446|Vladimir I. Oliker]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1490
| ''[[:d:Q102137449|Yurii Aleksandrovich Volkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1491
| ''[[:d:Q102139924|Nikita Alexeev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q432637|Джордж Вашингтон университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1492
| ''[[:d:Q102150753|Sergei Nefedov]]''
| 1983
| ''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| ''[[:d:Q96732465|Vestnik of Saint Petersburg University Language and Literature]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1493
| ''[[:d:Q102164297|Sergei A. Yuzvinsky]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q766145|Орегон университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1494
| ''[[:d:Q102165605|Mustafa Mazhar Rannen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1495
| ''[[:d:Q102165606|Valery Borisovich Nevzorov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1496
| ''[[:d:Q102168317|Boris Kharlamov]]''
| 1966
| ''[[:d:Q17305523|optical engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201744|Institute for Spectroscopy Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3156887|JDSU]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28222763|VIAVI Solutions]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1497
| ''[[:d:Q102170333|Andrei Aleksandrovich Lodkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1498
| ''[[:d:Q102171390|Pavel Kurasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1499
| ''[[:d:Q102179458|Werner Wolf]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1500
| ''[[:d:Q102179910|Boris M. Solomyak]]''
| 1981
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1124657|Bar-Ilan University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q219563|Вашиңтон университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1501
| ''[[:d:Q4301151|Pavel Molchanov]]''
| 
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-02-18
| [[Волосово]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10
| [[Ленинград өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 1502
| ''[[:d:Q4301160|Yuriy Molchanov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-19
| [[Коломна]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1503
| ''[[:d:Q4302567|Filaret Mordukhay-Boltovskoy]]''
| 1931
| ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-08-07
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-20
| ''[[:d:Q4094674|Borok]]''
|-
| style='text-align:right'| 1504
| ''[[:d:Q4302568|Dmitry Morduhai-Boltovskoi]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-07-27
| [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-07
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 1505
| ''[[:d:Q4302947|Vladimir Morozov]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4201698|Institute of Psychology]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-01
| ''[[:d:Q2630120|Kresttsy]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 1506
| ''[[:d:Q4303647|Karinna Moskalenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-09
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1507
| ''[[:d:Q4306683|Rafail Muzykant]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1508
| [[Елизавета Мукасей|Елизавета Мукосей]]
| 
| ''[[:d:Q9352089|разведчик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-16
| [[Уфа]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-19
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1509
| ''[[:d:Q4308217|Azər Mürsəliyev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-06
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1510
| ''[[:d:Q4308369|Valery Musin]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 1511
| ''[[:d:Q4308406|Asqar Mussinov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-11
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 1512
| ''[[:d:Q4308491|Maximilian Musselius]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-20
| [[Вологда]]
|-
| style='text-align:right'| 1513
| ''[[:d:Q4310254|Venedikt Myakotin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q841581|София университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-03-24
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-05
| ''[[:d:Q753219|New Town]]''
|-
| style='text-align:right'| 1514
| ''[[:d:Q4311196|Nabi Khazri]]''
| 1949
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-10
| [[Хырдалан]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-15
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 1515
| ''[[:d:Q4311278|Viktor Nabutov]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2986228|sports commentator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|pundit]]''
| ''[[:d:Q3651046|Silver Rain Radio]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4412808|Сегоднячко-Питер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4421068|Сити-FM]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778402|NTV Plus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1726530|TV Center]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1589584|Europa Plus]]''&lt;br/&gt;[[НТВ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4299380|radio Modern]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4387398|רדיו זניט]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1516
| ''[[:d:Q4312143|Vadim Nazarov]]''
| 
| ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-11-06
| [[Калининград]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1517
| ''[[:d:Q4313571|Natalya Naryshkina]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1518
| ''[[:d:Q4313954|Arseny Nasonov]]''
| 1922
| [[галим]]
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-08-15
| [[Кизләү]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1519
| ''[[:d:Q4314155|Isidor Natanson]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-08
| [[Tsürix|Сүрих]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1520
| ''[[:d:Q4314370|Nikolai Alexsandrovich Naumov]]''
| 1910
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-03-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1521
| ''[[:d:Q4318009|Неустроев, Константин Гаврилович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-05-15
| [[Якутск]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-09
| [[Иркутск]]
|-
| style='text-align:right'| 1522
| ''[[:d:Q4318227|A. P.  Nechaev]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-10-24&lt;br/&gt;1870-11-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-06
| [[Симәй]]
|-
| style='text-align:right'| 1523
| ''[[:d:Q4321346|Oleg Nilov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-08
| [[Калининград өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1524
| ''[[:d:Q4321425|Нинбург, Евгений Александрович]]''
| 1961
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1525
| ''[[:d:Q4322849|Pavel Novitsky]]''
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17391638|сәнгать теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-08-03
| ''[[:d:Q18425198|Telshi County]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1526
| ''[[:d:Q4329446|Sergey Obnorsky]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)|РФА В.В. Виноградов исемендәге урыс теле институты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1527
| ''[[:d:Q4329774|Aleksandr Obraztsov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-23
| [[Свободный (шәһәр)]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1528
| ''[[:d:Q4330969|Leonard Oganesyan]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4201637|Institute of Limnology of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-15
| [[Гөмре]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1529
| [[Николай Огановский|Николай Огановски]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-11-01
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 1530
| [[Дмитрий Одинец]]
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-01-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-10
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 1531
| ''[[:d:Q4332933|Yulian Oksman]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-17&lt;br/&gt;1894-12-30&lt;br/&gt;1895-01-11
| [[Вознесенск]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1532
| ''[[:d:Q4333330|Boris Akunev]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| style='text-align:right'| 1533
| ''[[:d:Q4333369|Semyon Okun]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-25
| [[Клинцы]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1534
| ''[[:d:Q4333790|Иван Олигер]]''
| 
| [[галим]]
| [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-09-08
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-08
| [[Чабаксар]]
|-
| style='text-align:right'| 1535
| ''[[:d:Q4334550|Khanna Omarkhali]]''
| 
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-15
| [[Әрмән Совет Социалистик Республикасы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1536
| ''[[:d:Q4334759|Innokenty Omulevsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836-10-26&lt;br/&gt;1836-11-26
| [[Петропавловск-Камчатский]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1537
| ''[[:d:Q4335698|Maria Orbeli]]''
| 1938
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-12-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1538
| ''[[:d:Q4336657|Gennady Orlov]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-02
| [[Харьков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1539
| ''[[:d:Q4336873|Pavel Orlovskiy]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-16
| ''[[:d:Q4094232|Баровец (Манастыршчынскі раён)]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-03
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1540
| ''[[:d:Q4338304|Aleksandr Osovtsov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1541
| ''[[:d:Q4339092|Aleksandrʺ Ostrogorskīĭ]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-10-20&lt;br/&gt;1868-11-01
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-10-01&lt;br/&gt;1908-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1542
| ''[[:d:Q4341467|Aleksey Pavlovich Pavlov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-08
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| style='text-align:right'| 1543
| ''[[:d:Q4341570|Nikolai Pavlov-Silvansky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q3251811|Россия империясе чит ил эшләре министрлыгы]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-02-01
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1544
| ''[[:d:Q4342769|Oleksandr Paltov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1545
| ''[[:d:Q4342793|Jakob Palvadre]]''
| 
| ''[[:d:Q1324245|сәпүр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-27
| [[Лифләндия губернасы|Лифляндия губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1546
| ''[[:d:Q4344101|Tatyana Pankova]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-07-09
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1547
| ''[[:d:Q4346170|Артур Парфенчиков]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-29
| [[Петрозаводск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1548
| ''[[:d:Q4346204|Vladimir Parfyonov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-26
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1549
| ''[[:d:Q4346628|Tat'jana Sergejevna Passek]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-15&lt;br/&gt;1903-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-04
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1550
| ''[[:d:Q4350805|Yuri Perepyolkin]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1551
| ''[[:d:Q4350934|Sergey Pereslegin]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1552
| ''[[:d:Q4350995|Ivan Peretersky]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1553
| ''[[:d:Q4354595|Georg August Forstén]]''
| 
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-05-30
| ''[[:d:Q367780|Hamina]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-02
| ''[[:d:Q1641672|Joroinen]]''
|-
| style='text-align:right'| 1554
| ''[[:d:Q4354717|Mark Siryk]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-12
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1555
| ''[[:d:Q4359467|Pavel Nikolaevič Peršin]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-04
| [[Пермь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-11
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1556
| ''[[:d:Q4360747|Vladimir Petrov]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-07-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1557
| ''[[:d:Q4360826|Nikolay Petrov]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-09
| [[Новороссийск]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-09-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1558
| ''[[:d:Q4360922|Taisija Ivanovna Petrova]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
|-
| style='text-align:right'| 1559
| ''[[:d:Q4361720|Fedor Petrushevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-03-24
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 1560
| [[Дмитрий Петрушевский]]
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4480794|МДУның җәмгыять фәннәре факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-09-01
| ''[[:d:Q4225200|Кобрынове]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-12
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 1561
| ''[[:d:Q4361820|Yevgeni Petukhov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-06&lt;br/&gt;1863-02-18
| [[Тум|Томск]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-02
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 1562
| ''[[:d:Q4362686|Aleksandr Aleksandrovich Pilenko]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-06-22
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-21
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 1563
| ''[[:d:Q4362913|Revolt Pimenov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-16
| [[Новочеркасск]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-19
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 1564
| ''[[:d:Q4364681|Yuriy Platonov]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q4407692|Saint Petersburg State Institute of Psychology and Social Work]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212071|ректор]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-29
| [[Qarasubazar|Карасубазар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1565
| ''[[:d:Q4364741|Vladimir Plakhov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1566
| ''[[:d:Q4365068|Vladimir Pligin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-19
| ''[[:d:Q4197484|Ignatovo, Vologodsky District, Vologda Oblast]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1567
| ''[[:d:Q4366582|Alexander Pogodin]]''
| 1884
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q240631|Белград үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-06-15
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-16
| [[Белград]]
|-
| style='text-align:right'| 1568
| ''[[:d:Q4367311|Ninel Podgornaya]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-24
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1569
| ''[[:d:Q4368347|Подставин, Григорий Владимирович]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| [[Рыбинск]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| [[Харбин]]
|-
| style='text-align:right'| 1570
| ''[[:d:Q4368792|Lyubov Pozdneeva]]''
| 
| [[язучы]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-02
| [[Япония]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1571
| ''[[:d:Q4368907|Nikolay Poznyakov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18120029|библиофил]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-04-27
| [[Тверь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1572
| ''[[:d:Q4369653|Boris Petrovich Polevoy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-10&lt;br/&gt;1918-05-23
| [[Чита]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1573
| ''[[:d:Q4369658|Peter Polevoy]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-01-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 1574
| ''[[:d:Q4369756|Dmitriy Vasilevich Polenov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161414|Россия тарихы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1806&quot; | 1806
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-10-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1575
| ''[[:d:Q4369768|Aleksandr Efimovitsj Polesitskiy]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Харцызк|Харсызьк]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 1576
| ''[[:d:Q4370507|Valerian Polovtsov]]''
| 1888
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q76466916|Imperial Novorossiia University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-06-29&lt;br/&gt;1862-05-29&lt;br/&gt;1862-06-10
| ''[[:d:Q23811303|Спасски]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1577
| ''[[:d:Q4372605|Sergey Popov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-15
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1578
| ''[[:d:Q4372896|Larisa Popugaeva]]''
| 1950
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-03
| [[Калуга]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1579
| ''[[:d:Q4374157|Vladimir Posse]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-05-10&lt;br/&gt;1864-05-22
| [[Новгород губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1580
| ''[[:d:Q4374163|Konstantin Posse]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-10-16
| ''[[:d:Q4458463|Tikhvinsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1581
| ''[[:d:Q4374643|Леонид Потапов]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[Кунсткамера]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-06-23&lt;br/&gt;1905-07-06
| [[Барнавыл]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-09
| ''[[:d:Q260832|Комарово]]''
|-
| style='text-align:right'| 1582
| ''[[:d:Q4374731|Andrey Alexandrovich Potebnia]]''
| 1894
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-23
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| 
|-
| style='text-align:right'| 1583
| ''[[:d:Q4375235|Lyudmila Pochebut]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-16
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1584
| ''[[:d:Q4376494|Adrian Prakhov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-03-04&lt;br/&gt;1846
| [[Мсцислав]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-05-01&lt;br/&gt;1916
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 1585
| ''[[:d:Q4376750|Isaak Prezent]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q472795|VASKhNIL]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-15&lt;br/&gt;1902
| [[Торопец]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1586
| ''[[:d:Q4377452|Alexander Presnyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-04-21
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1587
| ''[[:d:Q4383455|Platon Puzyrevsky]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1588
| [[Владислав Равдоникас]]
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-27
| [[Тихвин]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1589
| ''[[:d:Q4387757|Sergeĭ Radlov]]''
| 
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-04&lt;br/&gt;1892-08-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-27
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 1590
| [[Эрнест Радлов]]
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q744738|энциклопедистлар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-11-20&lt;br/&gt;1854-12-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-28&lt;br/&gt;1929-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1591
| ''[[:d:Q4390053|Iosif Abramovich Rapoport]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| ''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201632|Vavilov Institute of General Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-14
| [[Чернигов|Черниһив]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1592
| ''[[:d:Q4391493|Mikhail Grigoryevich Yaroshevsky]]''
| 1941
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7256360|psycholinguist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-22
| [[Херсон]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-22
| [[Лос-Анджелес]]
|-
| style='text-align:right'| 1593
| ''[[:d:Q4393812|Elizaveta Referovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1594
| ''[[:d:Q4394099|Yurii Reshetnyak]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 1595
| ''[[:d:Q4394909|Andrey Rikhter]]''
| 1893
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201795|Timiryazev Institute of Plant Physiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-03
| ''[[:d:Q21670032|Kurovskoye]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1596
| ''[[:d:Q4397349|Vsevolod Ivanovich Romanovsky]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-22
| ''[[:d:Q4107951|Verniy]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-06
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 1597
| ''[[:d:Q4399178|Pyotr Rubtsov]]''
| 1885
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 1598
| ''[[:d:Q4399450|Lev Aleksandrovitsj Roedkevitsj]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-20
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-03-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1599
| ''[[:d:Q4400214|Vasiliy Evgenevitsj Roesakov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-19
| [[Сланцы]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-08-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1600
| ''[[:d:Q4401587|Pyotr Nikolaevich Rybkin]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4295040|Минный офицерский класс]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-10
| [[Кронштадт]]
|-
| style='text-align:right'| 1601
| ''[[:d:Q102435784|Mikhail Sergeevich Ananyevskiy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1602
| ''[[:d:Q102438745|Victor Ivanovich Zvonilov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1603
| ''[[:d:Q102462662|Konstantin Dmitrievich Aleksandrov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1604
| ''[[:d:Q102462822|Timur Mokaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1605
| ''[[:d:Q102488153|Timur Eugenievich Gureyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1606
| ''[[:d:Q102495181|Alexey Kokotov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1607
| ''[[:d:Q102499676|Andrew Ilin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1608
| ''[[:d:Q102588740|Nikolay Kuznetsov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1609
| ''[[:d:Q102609180|Alexey Ananyevskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q21772571|geometer]]''
| ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1610
| ''[[:d:Q102613519|Dmitry Malinin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1611
| ''[[:d:Q102632113|Mikhail Dubashinskiy]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1612
| ''[[:d:Q102632132|Andrei Lishanskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1613
| ''[[:d:Q102638365|Andrey V. Zyatchin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1614
| ''[[:d:Q102638371|Margarita A. Gladkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1615
| ''[[:d:Q102638377|Nadezhda V. Kozlovskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1616
| ''[[:d:Q102638386|Yaroslavna B. Pankratova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1617
| ''[[:d:Q102739615|David L'vovich Berman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1618
| ''[[:d:Q102782512|Елена Зиновьевна Фрадкина]]''
| 1968
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1619
| ''[[:d:Q102798180|Isaak Moiseevich Milin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1620
| ''[[:d:Q102930381|Diana Yamalova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1621
| ''[[:d:Q102941751|Dmitrij I. Nagirner]]''
| 1960
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1622
| ''[[:d:Q102954666|Andrei Smolensky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1623
| ''[[:d:Q102954673|Andrei Lavrenov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1624
| ''[[:d:Q102959833|Sergey Viktorovich Bankevich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1625
| ''[[:d:Q103003276|Mariia Platonova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1626
| ''[[:d:Q103004005|Yulia A Fedorova]]''
| 2020-06-01&lt;br/&gt;2018-07-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1627
| ''[[:d:Q103004021|Artyom Viktorovich Leostrin]]''
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1628
| ''[[:d:Q103015684|E N Serikova]]''
| 2018&lt;br/&gt;2016
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1629
| ''[[:d:Q103028079|Oleg Leonidovich Safronov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1630
| ''[[:d:Q103136210|David Lvovich Berman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1631
| ''[[:d:Q103142348|Konstantin Makarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1632
| ''[[:d:Q103300673|Ruslan Nazirovich Mokaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1633
| ''[[:d:Q103353946|Alexey Rafailovich Minabutdinov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1634
| ''[[:d:Q103357798|Emilii Christianovich Lenz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1635
| ''[[:d:Q103365302|Pavel Galashin]]''
| 2014
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1636
| ''[[:d:Q103376013|Andrey I Karol']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1637
| ''[[:d:Q103811025|Мазур, Александр Алексеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1638
| ''[[:d:Q103838937|Shmuel Herr]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-01-30
| ''[[:d:Q1961545|Kamajai]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-16
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 1639
| ''[[:d:Q103880232|Yulia Sevryugina]]''
| 2001
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| [[Мичиган университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2302280|Texas Christian University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q579968|Миссури университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1640
| ''[[:d:Q104042502|Zbigniew Oziewicz]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-22
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 1641
| ''[[:d:Q104104927|Ekaterina Elts]]''
| 2008-06-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q157808|Мюнхен техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q679134|University of Paderborn]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1642
| ''[[:d:Q104131120|Evgenii Beletskii]]''
| 2024-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1643
| ''[[:d:Q104176101|Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-09-05
| [[Любча]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-01
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
|-
| style='text-align:right'| 1644
| ''[[:d:Q104185014|Уладзіслаў Ігнатавіч Кіркор]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| ''[[:d:Q11825753|Bykhov uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 1645
| ''[[:d:Q104216701|Anna Peredolskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q15983985|классик археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
|-
| style='text-align:right'| 1646
| ''[[:d:Q104290630|Natalia Ostapuk]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Яндекс]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1647
| ''[[:d:Q104381875|Lev Kalecki]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q44401210|Віцебскі яўрэйскі педагагічны тэхнікум]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-12-22
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-11-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 1648
| ''[[:d:Q104429606|Marina Smirnova]]''
| 2005
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|продюсер]]''
| ''[[:d:Q15149201|Geek Picnic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104636326|Live Classics Found]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1649
| ''[[:d:Q104433075|Lilia Pogolșa]]''
| 1998
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1650
| ''[[:d:Q104433990|Яўген Пятровіч Пятраеў]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043559|Faculty of Chemistry of the Belarusian State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4330438|Joint Institute for Power and Nuclear Research]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-11
| [[Алматы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1651
| ''[[:d:Q104445889|Mulladžan Fazylov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| style='text-align:right'| 1652
| ''[[:d:Q104508820|Алег Георгіевіч Палячонак]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6510229|Belarusian State University of Food and Chemical Technologies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-11
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1653
| ''[[:d:Q104538107|Ksawery Gnoiński]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1654
| ''[[:d:Q104538254|Darya Apakhonchich]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|истрады әртисе]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-24&lt;br/&gt;1985
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1655
| ''[[:d:Q104614678|Alexey V Alekseenko]]''
| 2018-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| [[Новороссийск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1656
| ''[[:d:Q104637326|Масалимов, Ринат Шамгунович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1657
| ''[[:d:Q104723545|Zheng Yifan]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1658
| ''[[:d:Q104728285|Olga Lavrentieva]]''
| 
| ''[[:d:Q715301|комикслар рәссамы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1114448|cartoonist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1659
| ''[[:d:Q104791310|Daria Stepanova]]''
| 2015-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2757630|Centre for Mathematical Research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1660
| ''[[:d:Q104801825|Alexandra V Dolgikh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1661
| ''[[:d:Q104836554|Anatoliĭ Viktorovich Darinskiĭ]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16634973|Ecole Supérieure Syndicale de la Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-03-14
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1662
| ''[[:d:Q104920712|Anatoly Ebersin]]''
| 1929
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271261|malacologist]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-02
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-13
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 1663
| ''[[:d:Q104920793|Nikolay Yegorov]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-26
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1664
| ''[[:d:Q105085060|Дидим (Нестеров)]]''
| 1967
| ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-01
| [[Ливны]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-05
| ''[[:d:Q2667658|Shushary]]''
|-
| style='text-align:right'| 1665
| ''[[:d:Q105478669|Tatyana Yurkovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-20
| 
|-
| style='text-align:right'| 1666
| ''[[:d:Q105505005|Sergey Iosifovich Avvakumov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-09-24&lt;br/&gt;1894
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1667
| ''[[:d:Q105546384|Виктор Андреевич Сучков]]''
| 1956
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-07
| ''[[:d:Q23954558|Lipyagi]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-21
| [[Снежинск]]
|-
| style='text-align:right'| 1668
| ''[[:d:Q105603761|Irma Viktorovna Issi]]''
| 
| ''[[:d:Q2487799|миколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1669
| ''[[:d:Q105756322|Իրինա Լվովա]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-20
| [[Петрозаводск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1670
| ''[[:d:Q105758738|Aleksandr Lavrov]]''
| 1991
| ''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q1194988|Paris 8 University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q54096|Көлн университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q875788|Инсбрук университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1671
| ''[[:d:Q105792448|Oleg Kondratʹev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4394242|Rzhev Museum of Local Lore]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q72079427|State Archives of the Tver Region]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-16
| [[Ржев]]
|-
| style='text-align:right'| 1672
| ''[[:d:Q105836170|Лідзія Васільеўна Арлова]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q74567856|Мінскі гарадскі інстытут развіцця адукацыі]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-20
| ''[[:d:Q4108697|Verkhny Lomov]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1673
| ''[[:d:Q105864231|Sofia Sinitskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1674
| ''[[:d:Q105866783|Larisa Leisiö]]''
| 1985
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1544881|University of Tampere]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Сергиев Посад]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1675
| ''[[:d:Q105967411|Барыс Барысавіч Багаслоўскі]]''
| 1941
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-01
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1676
| ''[[:d:Q105997959|Владимир Шевченко]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30584818|Баранавіцкі дзяржаўны настаўніцкі інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4383014|Сергей Миронович Киров исемендәге Псков дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-12
| ''[[:d:Q4376448|Praskoveya]]''
| No/unknown value
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1677
| ''[[:d:Q106018002|Mikhail Korzun]]''
| 1965
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4204524|Faculty of History of the Belarusian State University]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-10
| [[Мышкавичы (Киравский районы)|Мышкавичы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1678
| ''[[:d:Q106043528|Liu Xinran]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1679
| ''[[:d:Q106091514|Merike Kokayev]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1680
| ''[[:d:Q106131551|Павел Аляксандравіч Вадап’янаў]]''
| 1967
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-10
| [[Паланая]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1681
| ''[[:d:Q106150067|Россиков, Константин Николаевич]]''
| 1888
| ''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1682
| ''[[:d:Q106190063|Zoya Ivanova Baranova]]''
| 1948
| ''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24040377|echinologist]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-26
| [[Ряжск]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 1683
| ''[[:d:Q106258711|Konstantin Krylov]]''
| 1930
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q348791|Admiral Makarov National University of Shipbuilding]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| style='text-align:right'| 1684
| ''[[:d:Q106351044|Ilya Bykov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1685
| ''[[:d:Q106373912|Oleg Chedia]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-27
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-03
| 
|-
| style='text-align:right'| 1686
| ''[[:d:Q106406906|Yevgeny Kogan]]''
| 
| [[менеджер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-27
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1687
| ''[[:d:Q106504666|Alisa Kazmina]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1688
| ''[[:d:Q106529888|Волин, Артём Павлович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1689
| ''[[:d:Q106573080|Max H. van Gilse van der Pals]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-06
| [[Лугано]]
|-
| style='text-align:right'| 1690
| ''[[:d:Q106634416|Vasilij Alekseevič Lebedev]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-10
| ''[[:d:Q394767|Krasnokholmsky District]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1691
| ''[[:d:Q106714231|Ilya Remeslo]]''
| 2005
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123641087|political blogger]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q1518687|Civic Chamber of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15294742|Россия бүген]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1970600|Vzglyad]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-05
| [[Налчык]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1692
| ''[[:d:Q106977267|Valentin Kipyatkov]]''
| 1998
| [[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1693
| ''[[:d:Q106977823|Аляксандр Абрамавіч Паперна]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13638192|акушер]]''
| 
| No/unknown value
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| ''[[:d:Q83218650|Бабруйская гарадская бальніца хуткай медыцынскай дапамогі імя У. В. Марзона]]''
|-
| style='text-align:right'| 1694
| ''[[:d:Q107003098|Yakov Dlugolensky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1695
| ''[[:d:Q107259904|Rustam Dagkesamansky]]''
| 1960
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-17
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1696
| ''[[:d:Q107342831|Renate Angermann]]''
| 1960
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831394|териолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109120509|хайваннар коллекционеры]]''
| ''[[:d:Q233098|Museum für Naturkunde - Leibniz Institute for Evolution and Biodiversity Science]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1697
| ''[[:d:Q107345919|Nikolay Minervin]]''
| 
| ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-07
| [[Балахна]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1698
| ''[[:d:Q107406467|Andrey Vsevolozhsky]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;[[губернатор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-07-22
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-06-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 1699
| ''[[:d:Q107406679|Maxim Polyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-19
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 1700
| ''[[:d:Q107416996|Elena Kislenkova]]''
| 1994
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-15
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1701
| ''[[:d:Q4403588|Ziyad Sabsabi]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-01
| [[Хәлеб]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1702
| ''[[:d:Q4403825|Pavel Stepanovich Savelyev]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-06-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1703
| ''[[:d:Q4404270|Alexey Nilovich Savchenko]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-07-21
| ''[[:d:Q4248640|Kurne]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-04
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 1704
| ''[[:d:Q4404624|Mikhail Sado]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-08-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1705
| ''[[:d:Q4405152|Sergey Say]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-16
| [[Прокопьевск]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1706
| ''[[:d:Q4405480|Aleksandr Saksa]]''
| 1978
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-11
| [[Петрозаводск]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-14
| [[Бөек Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 1707
| ''[[:d:Q4406521|Feodosiy Viktorovich Sambuk]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Капаткевичы]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942&lt;br/&gt;1937-11-10
| [[Коми Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
|-
| style='text-align:right'| 1708
| ''[[:d:Q4407033|Aleksandr Samsonov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q248326|&quot;Наука&quot; нәшрияты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-26
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-04-05
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1709
| ''[[:d:Q4408761|Natalia Sarsadskikh]]''
| 1938
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1710
| ''[[:d:Q4409269|Grigoriy Safonov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-13
| [[Ростов]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1711
| ''[[:d:Q4409272|Ivan Ivanovich Zarubin]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-09-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1712
| ''[[:d:Q4413029|Vasily Seseman]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-30&lt;br/&gt;1884-06-11
| [[Выборг]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-23
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 1713
| ''[[:d:Q4415063|Sergey Semanov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-29
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1714
| ''[[:d:Q4415101|Vasilij Ivanovič Semevskij]]''
| 1872
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908691|Голас мінулага]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-12-25
| [[Полоцк|Полатск]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1715
| ''[[:d:Q4415867|Dmitry Semyonov-Tyan-Shansky]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 1716
| ''[[:d:Q4415868|Benjamin Semyonov-Tyan-Shansky]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1717
| ''[[:d:Q4416689|Ksenia Serbina]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-17
| [[Скопин]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1718
| ''[[:d:Q4416777|Aleksandr Sergeyev]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-29
| [[Тверь өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1719
| ''[[:d:Q4418791|Yuriy Ivanovich Sidorenko]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-08
| [[Сумы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1720
| ''[[:d:Q4418823|Anatoly Sidorov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201581|N.N. Krasovskii Institute of Mathematics and Mechanics of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-03-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| style='text-align:right'| 1721
| ''[[:d:Q4420685|Vasily Sipovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-04-03
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1722
| ''[[:d:Q4421550|Mark Ivanovich Skanavi]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 1723
| ''[[:d:Q4422490|Aleksandr Ilitch Skrebitskii]]''
| 
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-05-02
| [[Бялысток|Белосток]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1724
| ''[[:d:Q4422874|Lazar Mojsejovič Slavìn]]''
| 1926
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-06-11
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-30
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1725
| ''[[:d:Q4424699|Lev Smirnov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q568997|examining magistrate]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1726
| ''[[:d:Q4424785|Jacob Ivanovich Smirnov]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-27
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1727
| ''[[:d:Q4425834|M. E. Soboleva]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963&lt;br/&gt;1965
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1728
| ''[[:d:Q4427215|Nikolay Alekseevich Sokolov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1729
| ''[[:d:Q4427256|Ḟ. Ḟ. Sokolov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-11-12
| [[Стрельна]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1730
| ''[[:d:Q4428364|Yury Solonin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14565331|мантыйкчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-05
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1731
| ''[[:d:Q4428708|Pavel Somov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| 
|-
| style='text-align:right'| 1732
| ''[[:d:Q4428712|Osip Somov]]''
| 1841
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4345832|Санкт-Петербург фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304393|Moscow Commercial School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304119|Moscow Institute of nobility]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1815&quot; | 1815-06-01
| ''[[:d:Q15918804|Otrada]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-04-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1733
| ''[[:d:Q4429102|Viktor Soroka-Rosinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q4393603|Republic ShKID]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-11-26&lt;br/&gt;1882-11-13&lt;br/&gt;1882-11-25
| [[Новгород-Сиверскый|Новһород-Сиверскый]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1734
| ''[[:d:Q4430083|Vasiliy Yakovlevich Sofronov]]''
| 1911
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-10&lt;br/&gt;1960-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1735
| ''[[:d:Q4430134|Сохань, Игорь Павлович]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| [[Харьков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1736
| ''[[:d:Q4430913|Ivan Spassky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-08
| [[Нижын]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1737
| ''[[:d:Q4431275|Lev Spiridonov]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q16694417|St. Petersburg University of the Russian Interior Ministry]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1738
| ''[[:d:Q4431278|Nikolai Iwanowitsch Spiridonow]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-22
| ''[[:d:Q4316726|Nelemnoye]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1739
| ''[[:d:Q4437935|Aleksandr Spitsyn]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4070675|Russian imperial archaeological commission]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-08-14
| [[Яраң]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1740
| ''[[:d:Q4438799|Boris Sreznevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-03-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-24
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1741
| ''[[:d:Q4438801|Vyacheslav Sreznevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-09-21&lt;br/&gt;1849-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1742
| ''[[:d:Q4439584|Kirill Stanyukovich]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131378473|Памирский биологичекский институт им. Х.Ю. Юсуфбекова]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-07-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-16&lt;br/&gt;1986
| [[Дүшәнбе]]
|-
| style='text-align:right'| 1743
| ''[[:d:Q4439984|Eduard Aleksandrovich Stark]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1744
| ''[[:d:Q4440830|Albert Starchevsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1818&quot; | 1818-05-10
| ''[[:d:Q4197182|Ivki]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1745
| ''[[:d:Q4441450|Sergei Stebnitsky]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-02
| [[Кириши районы]]
|-
| style='text-align:right'| 1746
| ''[[:d:Q4441814|Klavdiy Stepanov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-15
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 1747
| ''[[:d:Q4442362|Anatoly Sterlikov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-04
| [[Җидесу]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1748
| ''[[:d:Q4443214|Vladimir Stoyunin]]''
| 
| ''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q55658555|institut Nikolajev]]''
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-12-16&lt;br/&gt;1826-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-04&lt;br/&gt;1888-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1749
| ''[[:d:Q4443408|Georgiy Andreevitsj Stratanovskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-05-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1750
| ''[[:d:Q4444276|Natan Strugatsky]]''
| 1910s
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-05-14
| ''[[:d:Q4169420|Dubovychi]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-07
| [[Вологда]]
|-
| style='text-align:right'| 1751
| ''[[:d:Q4445146|Ivan Suvorov]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-06-21
| [[Вологда]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Вологда]]
|-
| style='text-align:right'| 1752
| ''[[:d:Q4445932|Mikhail Sumarokov-Elston]]''
| 
| ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-22
| [[Ялта]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-03
| [[Лондон]]
|-
| style='text-align:right'| 1753
| ''[[:d:Q4446736|Polina Suslova]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
| [[Горбатов өязе]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[Акъяр]]
|-
| style='text-align:right'| 1754
| ''[[:d:Q4447529|Vladimir Sushkov]]''
| 
| ''[[:d:Q107288518|Renju player]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-01
| [[Гатчина]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1755
| ''[[:d:Q4448238|Nadezhda Sytinskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-22
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1756
| ''[[:d:Q4448314|Nikolai Sychov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2145981|реставратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15977927|art educator]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-16
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
|-
| style='text-align:right'| 1757
| ''[[:d:Q4451697|Sergey Tarasov]]''
| 2003
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-15
| [[Бишкәк]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-27
| ''[[:d:Q1116052|Bologovsky District]]''
|-
| style='text-align:right'| 1758
| ''[[:d:Q4453337|Leonid Tvorogov]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-20&lt;br/&gt;1900-03-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-28
| [[Псков]]
|-
| style='text-align:right'| 1759
| ''[[:d:Q4454194|Nikolai Afanasievich Teleshov]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-01-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1760
| ''[[:d:Q4454714|Vyacheslav Tenishev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-07
| [[Монтобан]]
|-
| style='text-align:right'| 1761
| [[Әдһәм Тенишев]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829967|mongolist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-25
| [[Пенза]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1762
| ''[[:d:Q4455594|Alexander Nikolaievich Terenin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-04-24
| [[Калуга]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1763
| ''[[:d:Q4455696|Andrey Terekhov]]''
| 1971
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-03
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 1764
| ''[[:d:Q4457596|Boris Nikolaevich Pronskiĭ]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-22&lt;br/&gt;1899-07-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1765
| ''[[:d:Q4458929|Valentina Tkachenko]]''
| 1974
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4267920|Lugansk National Agrarian University]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-13
| [[Луганск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1766
| ''[[:d:Q4459933|Yury Tolstoy]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-11-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1767
| ''[[:d:Q4460914|Mirza Dzhafar Topchubashev]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]''
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
| [[Гәнҗә]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1768
| ''[[:d:Q4462705|Vitaliĭ Petrovich Tretʹi︠a︡kov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-30
| [[Львов]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1769
| ''[[:d:Q4463426|Valery Troitskaya]]''
| 1941
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-21
| [[Мельбурн]]
|-
| style='text-align:right'| 1770
| [[Матвей Троицкий]]
| 
| [[фәлсәфәче]]
| [[Казан Император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835-08-01&lt;br/&gt;1835-08-13
| ''[[:d:Q21673369|Spas-Prognanye]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03-22&lt;br/&gt;1899-04-03
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1771
| ''[[:d:Q4464527|Èrnst Valentinovič Truskinov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-04
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-24
| 
|-
| style='text-align:right'| 1772
| ''[[:d:Q4466384|Mitrofan Kuzmitj Turskij]]''
| 
| ''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]''
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-03-21
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1773
| ''[[:d:Q4466483|Georgiĭ Fedorovich Turchaninov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1774
| ''[[:d:Q4467454|Vadim Albertovich Tulpanov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1775
| ''[[:d:Q4467730|Igor Tyutryumov]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-05-23
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-29
| ''[[:d:Q723372|Нарва-Еэсуу]]''
|-
| style='text-align:right'| 1776
| ''[[:d:Q4468056|Zinovi Ionovitch Tiomkine]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-11-16
| [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 1777
| ''[[:d:Q4468063|Marina Temkina]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1778
| ''[[:d:Q4468779|Boris Uvarov]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q309388|Natural History Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-10-22&lt;br/&gt;1888-11-05
| [[Җаек (шәһәр)|Җаек]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-18
| [[Лондон]]
|-
| style='text-align:right'| 1779
| ''[[:d:Q4475070|Nikolay Ulyanov]]''
| 1927
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Yel universitetı|Йель университеты]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-23&lt;br/&gt;1905-01-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-07
| [[Нью-Һейвен]]
|-
| style='text-align:right'| 1780
| ''[[:d:Q4475488|Petre Umikashvili]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-10-05
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-23
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 1781
| ''[[:d:Q4475530|Sergey Pavlovich Umnov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-16
| ''[[:d:Q3815609|Kirovsky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1782
| ''[[:d:Q4477843|Mikhail Mikhailovitch Ussov]]''
| 1869
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
|-
| style='text-align:right'| 1783
| ''[[:d:Q4477847|Усов, Николай Степанович]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-26
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 1784
| ''[[:d:Q4477860|Galina Usova]]''
| 1954
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-22
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1785
| ''[[:d:Q4478792|Boris Utevsky]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q4201505|Institut zakonodatelʹstva i sravnitelʹnogo pravovedenii͡a]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-07-03
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1786
| ''[[:d:Q4479020|Sergei Utchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 1787
| [[Эвелина Фенина]]
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-10
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-28
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 1788
| ''[[:d:Q4483832|Iwan Filewicz]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-09-01
| 
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| 
|-
| style='text-align:right'| 1789
| ''[[:d:Q4484079|Vladimir Gavrilovich Filippov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-07-15
| [[Санкт-Петербург]]
| No/unknown value
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 1790
| ''[[:d:Q4484852|Andrey Finkelshteyn]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4201663|Institute of Applied Astronomy]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-07
| [[Тәүде (шәһәр)]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1791
| ''[[:d:Q4485014|Oleg Firsov]]''
| 
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1792
| ''[[:d:Q4485159|Gennady Fish]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-28&lt;br/&gt;1903-04-10
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-06&lt;br/&gt;1971-07-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1793
| ''[[:d:Q4485227|Olga Lazarevna Fishman]]''
| 1941
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-09
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1794
| ''[[:d:Q4491211|Konstantin Pflug]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1795
| ''[[:d:Q4492430|Yuri Frantsov]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146889|Museum of history of religion]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-01
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1796
| ''[[:d:Q4492605|Olga Freidenberg]]''
| 1923
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-03-15
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1797
| [[Антон Фролов-Багреев]]
| 1902
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-12-12
| [[Тубыл]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1798
| ''[[:d:Q4493540|Alexander Fursenko]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308157|американист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1799
| ''[[:d:Q4493970|Yevgeny Fyodorov]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382749|polar explorer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-03-28
| ''[[:d:Q192176|Bender]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-12-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1800
| ''[[:d:Q4493994|Mikhail Mikhaĭlovich Fedorov]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7614320|finance minister]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-04-23
| [[Бежецк|Бежетск]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-31
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 1801
| ''[[:d:Q102181402|Kurt Rosenbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1802
| ''[[:d:Q102181798|Elena Cherkaev]]''
| 1988
| ''[[:d:Q72271334|professor of mathematics]]''
| ''[[:d:Q168515|Юта университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1803
| ''[[:d:Q102188771|Alexei Miasnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1804
| ''[[:d:Q102203344|Natalia Tsilevich]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1805
| ''[[:d:Q102204617|Wolfgang Temel't]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1806
| ''[[:d:Q102204622|Alexandr Livshic]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1807
| ''[[:d:Q102204625|Sergei Kerov]]''
| 1969
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 1808
| ''[[:d:Q102204628|Vadim Adol'fovich Kaimanovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1809
| ''[[:d:Q102204631|Vladimir Gershkovic]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1810
| ''[[:d:Q102204635|Piotr Sporyshev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1811
| ''[[:d:Q102204637|Nikita Sidorov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1812
| ''[[:d:Q102204640|Victor Arzumanian]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-02
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-08
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 1813
| ''[[:d:Q102204643|Sergei Karpushev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1814
| ''[[:d:Q102204645|Uri Balde]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1815
| ''[[:d:Q102204647|Ol'ga Granichina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1816
| ''[[:d:Q102205413|Yuri Aleksandrovich Abramovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1817
| ''[[:d:Q102212110|Alexander Koldobsky]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q579968|Миссури университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1818
| ''[[:d:Q102212113|Aleksandr Isaakovich Plotkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1819
| ''[[:d:Q102217349|Mati Tombak]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-25
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1820
| ''[[:d:Q102218118|Mikhail Lifshits]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-21
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1821
| ''[[:d:Q102218119|Youri Davydov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1822
| ''[[:d:Q102219253|Yakov Nikitin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 1823
| ''[[:d:Q102219317|Marina Petrova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1824
| ''[[:d:Q102219319|Galina Martynova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1825
| ''[[:d:Q102219324|Viktor Shakh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1826
| ''[[:d:Q102219327|Victor Gorodetskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1827
| ''[[:d:Q102219331|Mikhail I. Gordin]]''
| 1966
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1828
| ''[[:d:Q102219334|Valentin Solev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1829
| ''[[:d:Q102219337|Nikolai Lyashenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1830
| ''[[:d:Q102219341|Leon Pesochinskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1831
| ''[[:d:Q102219343|Boris Yamrom]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1832
| ''[[:d:Q102219345|Sergei Vallander]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1833
| ''[[:d:Q102219348|Sergei Gusev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1834
| ''[[:d:Q102219352|Ivan Linnik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1835
| ''[[:d:Q102219357|Irina Eliseenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1836
| ''[[:d:Q102219361|Vadim Abbakumov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1837
| ''[[:d:Q102219364|Saidou Barry]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1838
| ''[[:d:Q102219367|Rostislav Leontiev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1839
| ''[[:d:Q102219369|Alexandra Pankrashova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1840
| ''[[:d:Q102219405|Sun Xian Kuo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1841
| ''[[:d:Q102219407|Aleksei Baushev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1842
| ''[[:d:Q102219408|Oleg Rusakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1843
| ''[[:d:Q102219411|Ekaterina Evgen'evna Zhukova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1844
| ''[[:d:Q102219415|Olga Podkorytova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1845
| ''[[:d:Q102219418|Eugeny Vladimirovich Ponikarov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-18
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1846
| ''[[:d:Q102219421|Natalia Stepanova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1847
| ''[[:d:Q102220138|Natalia Smorodina]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1848
| ''[[:d:Q102221843|Shoukri Elkham]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1849
| ''[[:d:Q102221844|Christoph Bauer]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1850
| ''[[:d:Q102221846|Svetlana Ekisheva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1851
| ''[[:d:Q102225305|Nikolai Babayan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1852
| ''[[:d:Q102226495|Marina Vital'evna Lagunova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1853
| ''[[:d:Q102228257|Arina Alekseevna Arkhipova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1854
| ''[[:d:Q102228259|Darya Evgen'evna Apushkinskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1855
| ''[[:d:Q102228260|Tamara Nikolaevna Rozhkovskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1856
| ''[[:d:Q102228262|Irina Vladimirovna Denisova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1857
| ''[[:d:Q102228490|Ilia Mogilevski]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1858
| ''[[:d:Q102228616|Vladimir V. Peller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1859
| ''[[:d:Q102229651|Aleksander Mikhailovich Budylin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1860
| ''[[:d:Q102229652|Mahir Gasanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1861
| ''[[:d:Q102229653|Mikhail Goganov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1862
| ''[[:d:Q102230742|Martin Richard Weber]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1863
| ''[[:d:Q102231056|Ljudmila A. Bordag]]''
| 1975
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1622147|Zittau/Görlitz University of Applied Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q502842|Halmstad University College]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-16
| [[Коркино]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1864
| ''[[:d:Q102231057|Mikhail Vasil'evich Babich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1865
| ''[[:d:Q102231059|Alexander Vladimirovich Kitaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1866
| ''[[:d:Q102231060|Galina Perel'man]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1867
| ''[[:d:Q102232319|José Antonio Repilado Ramírez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1868
| ''[[:d:Q102232699|Michail Zakharevich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1869
| ''[[:d:Q102232700|Yuri Yakubovich]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1870
| ''[[:d:Q102232701|Grigorii Pushkarev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1871
| ''[[:d:Q102232705|Sergey Mikhailovich Finashin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1872
| ''[[:d:Q102235775|Sergei Yur'evich Pilyugin]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1873
| ''[[:d:Q102235786|Alexander Leopoldovich Fel'shtyn]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1874
| ''[[:d:Q102239522|Alexander Ivanovich Martikainen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1875
| ''[[:d:Q102239819|Fedor Smirnov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1876
| ''[[:d:Q102240395|Nikolai Anatolievich Krylov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q768054|Siena College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59114|Jacobs University Bremen]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1877
| ''[[:d:Q102240785|Natalia Nikolaevna Amosova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1878
| ''[[:d:Q102243400|Malik Sheboul]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1879
| ''[[:d:Q102247834|Lilia Krivodonova]]''
| 
| ''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| ''[[:d:Q1049470|Ватерлоо университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1880
| ''[[:d:Q102252404|Alisher Umarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1881
| ''[[:d:Q102256565|Alexander I. Generalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1882
| ''[[:d:Q102256898|Nikita E. Barabanov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1883
| ''[[:d:Q102257092|Nikolay Ivanovich Chernykh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1884
| ''[[:d:Q102257564|Lyudmila Dmitrieva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1885
| ''[[:d:Q102257818|Gregory Bomash]]''
| 1981
| ''[[:d:Q179985|актывари]]''
| ''[[:d:Q270222|Мичиган штаты үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3118789|Guardian Life Insurance Company of America]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1886
| ''[[:d:Q102258493|Liudmila A. Nazarova]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-14
| [[Вологда]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1887
| ''[[:d:Q102260795|Iliya Yakovlevich Bakelman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1888
| ''[[:d:Q102260870|Vladimir Alexeevich Egorov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1889
| ''[[:d:Q102261030|Andrei Nikolaevich Frolov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1890
| ''[[:d:Q102261184|Iliya Samuilovich Sominskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1891
| ''[[:d:Q102261185|Kirill Konstantinovich Billevich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1892
| ''[[:d:Q102261210|Yurii Fedorovich Borisov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1893
| ''[[:d:Q102261286|Alexander Grigorash]]''
| 1996
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1894
| ''[[:d:Q102261293|Grigory Garkusha]]''
| 
| ''[[:d:Q23900107|algebraist]]''
| ''[[:d:Q1420500|Swansea University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1895
| ''[[:d:Q102261556|Alexei Yurievich Uteshev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1896
| ''[[:d:Q102262964|Tamar Datuashvili]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1897
| ''[[:d:Q102266264|Li Hoang Tu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1898
| ''[[:d:Q102266265|Abram Zinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1899
| ''[[:d:Q102266529|Tatiana Vladimirovna Nikitenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1900
| ''[[:d:Q102266530|Konstantin Nikolaevich Belyaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1901
| ''[[:d:Q24352140|Gennady Leonov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-04-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1902
| ''[[:d:Q24352477|Daniel Orlov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-18
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1903
| ''[[:d:Q24565882|Aleksandr Pavlovich Volodin]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-14
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 1904
| ''[[:d:Q24835248|白嗣宏]]''
| 
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q545540|Anhui University]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-17
| ''[[:d:Q1198819|Lingbao City]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1905
| ''[[:d:Q24846461|Aleksandr Kirichenko]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-09-09
| [[Бердянск]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1906
| ''[[:d:Q25367946|Sergey A. Karpov]]''
| 1978-06-01
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1907
| ''[[:d:Q25385025|Georgy Urushadze]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1908
| ''[[:d:Q25390637|Valeriy Vasilevitsj Ribin]]''
| 
| [[галим]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-04
| [[Бялысток|Белосток]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1909
| ''[[:d:Q25390938|Boris Stegmann]]''
| 
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-13
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1910
| ''[[:d:Q25440989|Andrey Bulakh]]''
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-03-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1911
| ''[[:d:Q25441920|Yakov Shifrin]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-20
| [[Мсцислав]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-06
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 1912
| ''[[:d:Q25487052|Ivan T︠S︡vetkov]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-15
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
|-
| style='text-align:right'| 1913
| ''[[:d:Q25578336|Карабаев Султан Өскөнович]]''
| 1976
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37868118|дәрәслекләр авторы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-09
| [[Талас]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1914
| ''[[:d:Q25680893|Гагарин Юрий Васильевич]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4229557|Komi Scientific Center UB RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-15
| ''[[:d:Q4114728|Воздвиженье (Соколан кӀошт)]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 1915
| ''[[:d:Q25680976|Valery Markov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4516946|Федерация Советы әгъзасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-11
| [[Кослан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1916
| ''[[:d:Q25939008|Ivan Bychkov]]''
| 
| ''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-08-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1917
| ''[[:d:Q25999517|Yulia Gel]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| ''[[:d:Q1781394|Дәластагы Техас университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1049470|Ватерлоо университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1918
| ''[[:d:Q25999578|Anatoly Olesievich Slisenko]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4407710|Питырбур информатика һәм автоматлаштыру институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q661056|University of Poitiers]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q980688|Paris 12 University]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-15
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1919
| ''[[:d:Q26243693|Marina Nikolaevna Meyer]]''
| 1951
| ''[[:d:Q16831394|териолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1907198|таксанамис]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1920
| ''[[:d:Q26243757|Anatoliy Dmitrievitsj Kamegoelov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-17
| [[Смоленск]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1921
| ''[[:d:Q26244598|Mikhail Kurman]]''
| 
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-06-20
| [[Лепель|Лепел]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-04
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 1922
| ''[[:d:Q26255531|Vladimir Sirenko]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| [[Полтава]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1923
| ''[[:d:Q26255782|Gennady Stolyarov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Математика Институты (Беларусь Милли Фәннәр Академиясе)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q57016794|Computer Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-24
| [[Вольск]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-03
| [[Дортмунд]]
|-
| style='text-align:right'| 1924
| ''[[:d:Q26295086|Ратнер, Александр Петрович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
|-
| style='text-align:right'| 1925
| ''[[:d:Q26420089|Vadim Levental]]''
| 
| ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1926
| ''[[:d:Q26501161|Andrѐy V. Sinitsyn]]''
| 1961
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1927
| ''[[:d:Q26769402|Щепкин, Герман Яковлевич]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1794356|&quot;Курчатов институты&quot; илкүләм тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-06
| [[Саткы|Чаткы]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-30
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1928
| ''[[:d:Q26769453|Vera Stein]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-05-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-23
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 1929
| ''[[:d:Q26776802|Aleksandr Aleksandrovitsj Makarenja]]''
| 1953
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96976296|Төмән өлкәсе дәүләт төбәк мәгарифен үстерү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1930
| ''[[:d:Q26897734|Віктар Дзмітрыевіч Фесак]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-25
| ''[[:d:Q2473601|Sribne]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1931
| [[Клим Жуков]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q657069|тарихи реконструкция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q108710667|speculative fiction author]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-03-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1932
| ''[[:d:Q27002639|Levon Bashinjaghyan]]''
| 1916
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-11
| 
|-
| style='text-align:right'| 1933
| ''[[:d:Q27043297|Алена Якаўлеўна Ленсу]]''
| 1940
| 
| ''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| 
|-
| style='text-align:right'| 1934
| ''[[:d:Q27147141|Herman Sinitzyn]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-01
| [[Кишинёв]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-06-25
| [[Лос-Анджелес]]
|-
| style='text-align:right'| 1935
| ''[[:d:Q27149923|Margarit Khachikyan]]''
| 1972
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-25
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1936
| ''[[:d:Q27257178|Jürgen Roßmann]]''
| 1983
| [[математик]]
| ''[[:d:Q159895|Росток университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-29
| [[Нойштрелиц]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1937
| ''[[:d:Q27523665|Igor Blechzin]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1938
| ''[[:d:Q27663740|Yuri Doykov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-20
| [[Архангельск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1939
| ''[[:d:Q27709643|Tasia Maximova Stadnichenko]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q193755|АКШ Геология хезмәте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2093794|Vassar College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-09
| ''[[:d:Q4428633|Solone Ozero]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-26
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
|-
| style='text-align:right'| 1940
| ''[[:d:Q27797128|Eupraxija Gurjanova]]''
| 1924
| ''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-01-12
| [[Череповец]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1941
| [[Степан Данилов]]
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4310661|Scientific Research Institute of Applied Chemistry]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-12-26
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1942
| ''[[:d:Q27919229|Nikolai Poletika]]''
| 1924
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-04-17
| [[Канатып]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-25
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| style='text-align:right'| 1943
| ''[[:d:Q27920990|Shun'ichi Ono]]''
| 1917
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q336264|Киото университеты]]''&lt;br/&gt;[[Токио университеты]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-05-01
| [[Kioto|Кьото]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-21
| [[Тиёда (махсус район)]]
|-
| style='text-align:right'| 1944
| ''[[:d:Q27923942|Vladimir Demyansky]]''
| 
| ''[[:d:Q486748|пианист]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1945
| ''[[:d:Q28007501|Борис Зубарев]]''
| 1901
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58683208|Saint-Petersburg Electrotechnical Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-04-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-15
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 1946
| ''[[:d:Q28008171|Valentin Lopatin]]''
| 1931
| ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3743777|сазлыклар белеме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q18408466|Institute of Marine Geology and Geophysics FEB RAS]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655670|Institute of Biology of KarRC RAS]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-10
| ''[[:d:Q28071291|Lopatiha]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-21
| [[Петрозаводск]]
|-
| style='text-align:right'| 1947
| ''[[:d:Q28008200|Gennady Baryshnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1948
| ''[[:d:Q28008548|Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյան]]''
| 
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 1949
| ''[[:d:Q28058925|Liza Boeva]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q370968|New Bulgarian University]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-22
| [[Sofiä|София]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1950
| ''[[:d:Q28099765|Sasha Filipenko]]''
| 2009
| ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q155172|TV Rain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474706|RTVI]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-12
| [[Минск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1951
| ''[[:d:Q28198199|Иван Стоянов]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-28
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-30
| 
|-
| style='text-align:right'| 1952
| ''[[:d:Q28318660|Леонид Леонидович Беклешов]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| ''[[:d:Q4339039|Ostrovsky Uyezd]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q243610|Украин Халык Республикасы]]''
|-
| style='text-align:right'| 1953
| ''[[:d:Q28355691|Stanisław Ostrowski]]''
| 
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-22
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-02
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 1954
| ''[[:d:Q28357460|Кирпичников Пётр Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Семёнов (шәһәр)]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1955
| ''[[:d:Q28357521|Rem Blum]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-01
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 1956
| ''[[:d:Q28357559|Филиппов Михаил Георгиевич]]''
| 
| ''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-01
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 1957
| ''[[:d:Q28357602|Timofey Raynov]]''
| 
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-31
| [[Бессарабия]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1958
| ''[[:d:Q28358453|Bela Moiseevna Prilezjaeva-Barskaja]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-30
| [[Переяслав]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1959
| ''[[:d:Q28359032|Anton Nemilov]]''
| 1902
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2552072|гистолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q472795|VASKhNIL]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-06-08
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 1960
| ''[[:d:Q28359042|Erdemto Rintsjinovitsj Rigdilon]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q650999|Краснаяр өлкәне өйрәнү мөзәе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-10-10
| ''[[:d:Q21103727|Kusoty]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-04-24
| [[Иркутск]]
|-
| style='text-align:right'| 1961
| ''[[:d:Q28359242|Alexander Georgijewitsch Russkich]]''
| 
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-09
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1962
| ''[[:d:Q28359307|Pyotr Makarov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-10-18
| [[Смоленск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Лиепая]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q1026062|Гурзуф]]''
|-
| style='text-align:right'| 1963
| ''[[:d:Q28497335|Kirill V. Galaktionov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| ''[[:d:Q4308104|Murmansk Marine Biological Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1964
| [[Михаил Глубоковский]]
| 
| ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-20
| [[Смоленск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1965
| ''[[:d:Q28498009|Boris Yershov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1966
| ''[[:d:Q28498219|Elena Klepikova]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-25
| [[Кострома]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1967
| ''[[:d:Q28498476|David Vakhtangovich Kutaliya]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-06
| [[Сухум]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1968
| ''[[:d:Q28499972|Васіль Нарбут]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-05-08
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
|-
| style='text-align:right'| 1969
| ''[[:d:Q28500050|Alexander Nekrasov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-20
| [[Северодвинск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1970
| ''[[:d:Q28500661|Михаил Давидович Тер-Аванесян]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| ''[[:d:Q4201437|РФА Биохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1971
| ''[[:d:Q28500739|Vladimir Fyodorov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-26
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1972
| ''[[:d:Q28500798|Vladislav Vilgelmovich Khlebovich]]''
| 1954
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-27
| [[Воронеж]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 1973
| ''[[:d:Q28665048|Ворожцов, Александр Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-16
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1974
| ''[[:d:Q28665673|Nikolay Matsuev]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-02-04
| ''[[:d:Q4088243|Blystova]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-08-24
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1975
| ''[[:d:Q28701627|Турчаковский Климент Иванович]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q28598846|Ришелье гимназиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| ''[[:d:Q4528426|Shchasnivka]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-09
| [[Острогожск]]
|-
| style='text-align:right'| 1976
| ''[[:d:Q28701902|Пашков Владимир Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-14
| [[Диңгез буе крае]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1977
| [[Алла Щербо]]
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4111610|Vinnytsia State Pedagogical University]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-22
| [[Винница]]
|-
| style='text-align:right'| 1978
| ''[[:d:Q28703151|Соловйов Михаил Петрович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1979
| ''[[:d:Q28703355|Ивакин, Алексей Аркадиевич]]''
| 1959
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4314963|National University “Odesa Law Academy”]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-25
| [[Саткы|Чаткы]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-17
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 1980
| ''[[:d:Q28735346|Тамара Ивановна Орнатская]]''
| 1959
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28255863|текстолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-18
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-04-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 1981
| ''[[:d:Q28758053|Boris Aleksandrovich Moiseev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-31
| ''[[:d:Q3882808|Oparino]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1982
| ''[[:d:Q28787980|Igor Zaslavski]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11202952|computer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56827203|information technology instructor]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-29
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 1983
| ''[[:d:Q28854974|Olga Ivanova]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1984
| ''[[:d:Q28874218|Пётр Васильевич Залесский]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 1985
| ''[[:d:Q29054757|Dennis Lavrov]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| ''[[:d:Q1136919|Айова штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1986
| ''[[:d:Q29261497|Evgenia Iaroslavskaia-Markon]]''
| 
| ''[[:d:Q12359071|анархист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|автобиограф]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-05-14
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-20
| ''[[:d:Q205711|Соловки утраулары]]''
|-
| style='text-align:right'| 1987
| ''[[:d:Q29277030|Alfons Aleksander Koziełł-Poklewski]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-04
| [[Талица (шәһәр)]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-09
| ''[[:d:Q2074422|Iver]]''
|-
| style='text-align:right'| 1988
| ''[[:d:Q29358670|Elsa M. Bonstedt-Kupletskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| ''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1989
| ''[[:d:Q29358759|Lyudmila Galenskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-01
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 1990
| ''[[:d:Q29359080|Georgiy Konstantinovitsj Krizjitskiy]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-04-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 1991
| ''[[:d:Q29359651|Ljudmila Pavlovna Filaretova]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-10-02
| [[Ленинград өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1992
| ''[[:d:Q29359657|Igor Fomin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-01
| [[Мурманск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1993
| ''[[:d:Q29368495|Eugenia Malinnikova]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q314536|Норвегия табигый һәм техник фәннәр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1994
| ''[[:d:Q29368505|Aleksandr Logunov]]''
| 2012
| [[математик]]
| ''[[:d:Q503473|Женева университеты]]''&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-05
| [[Пермь]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1995
| ''[[:d:Q29387753|Aleksandra Kuznetsova]]''
| 
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-19
| [[Кинешма|Киңәшмә]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1996
| ''[[:d:Q29419755|Aleksander Monakov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1257946|Tallinn University]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1997
| ''[[:d:Q29466014|Nikolay Danilov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-23
| [[Пермь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18
| [[Екатеринбург]]
|-
| style='text-align:right'| 1998
| ''[[:d:Q29528646|Leonid Frankfurt]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 1999
| ''[[:d:Q29641131|Dimitar Nankinov]]''
| 
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-05
| [[Триводици]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-24
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 2000
| ''[[:d:Q29864945|Aleksandr Vasilevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2001
| ''[[:d:Q102266531|Vera Meister]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1391182|University of Applied Sciences in Brandenburg]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2002
| ''[[:d:Q102266532|Irina Victorovna Khruscheva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2003
| ''[[:d:Q102266562|I Pergel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2004
| ''[[:d:Q102266566|Leonid Victorovich Rozovsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2005
| ''[[:d:Q102266567|Vladimir Vladimirovich Shergin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2006
| ''[[:d:Q102266568|Frunze Galstyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2007
| ''[[:d:Q102266569|Pavel Inzhevitov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2008
| ''[[:d:Q102266570|Boris Skovoroda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2009
| ''[[:d:Q102266571|Sergei Mikhailovich Ananievskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2010
| ''[[:d:Q102266621|Vladimir Pozdnyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q49206|Коннектикут университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2011
| ''[[:d:Q102266624|Oleg Victorovich Shalaevsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2012
| ''[[:d:Q102266625|Kamil Aziz Ogly Dzhafarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2013
| ''[[:d:Q102266629|Nadezhda Victorovna Gribkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2014
| ''[[:d:Q102266954|Yuri Kochetkov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2015
| ''[[:d:Q102267074|A. A. Serov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2016
| ''[[:d:Q102267432|Nikolai L. Gordeev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2017
| ''[[:d:Q102267529|Alexander Lisitskij]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2018
| ''[[:d:Q102267588|Evgenii Polikarpovich Sen'kin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2019
| ''[[:d:Q102268230|Valentin Blumenfeld]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2020
| ''[[:d:Q102268231|Lidia Anatol'evna Zolotukhina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2021
| ''[[:d:Q102268351|Alexander Wolpert]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2124886|Roosevelt University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2022
| ''[[:d:Q102270117|Nadejda Alexandrovna Liskova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2023
| ''[[:d:Q102270717|Anatoly B. Korchagin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2024
| ''[[:d:Q102270992|Artemi Berlinkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2025
| ''[[:d:Q102271097|Nikolai Alexandrovich Bodin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2026
| ''[[:d:Q102271098|Nina Mifantyevna Mitrofanova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2027
| ''[[:d:Q102271416|Irina Vagurina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2028
| ''[[:d:Q102271420|Ilham S. Akhundov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2029
| ''[[:d:Q102271449|Elena Shmileva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2030
| ''[[:d:Q102271450|Igor Chulanovsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2031
| ''[[:d:Q102271451|Lyudmila Mamay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2032
| ''[[:d:Q102271453|Irina Romanovskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2033
| ''[[:d:Q102271455|Wolfgang Richter]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2034
| ''[[:d:Q102271463|Nikolai Rozkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2035
| ''[[:d:Q102271685|Anna Abramovna Zilberberg]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2036
| ''[[:d:Q102271713|Vladimir Kornikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2037
| ''[[:d:Q102271714|Olga Aksjanova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2038
| ''[[:d:Q102271715|Veronika Aratskaja]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2039
| ''[[:d:Q102271716|Vitalij Dovgal']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2040
| ''[[:d:Q102271717|Igor Korsakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2041
| ''[[:d:Q102271732|Victoria Litvinova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2042
| ''[[:d:Q102273023|Alexander Alimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2043
| ''[[:d:Q102273024|Elena Rybakina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2044
| ''[[:d:Q102273025|Vladimir Sukhanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2045
| ''[[:d:Q102273026|Valerii Chernenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2046
| ''[[:d:Q102273027|Nikolai Kaliteevskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2047
| ''[[:d:Q102273029|Alexander Fedotov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2048
| ''[[:d:Q102273030|Ekaterina Grinina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2049
| ''[[:d:Q102273031|Alexei Pozharskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2050
| ''[[:d:Q102273119|Alexander Ananjev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2051
| ''[[:d:Q102273120|Kirill Dahl]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2052
| ''[[:d:Q102273121|Zajnitdin Mahmudov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2053
| ''[[:d:Q102273122|Igor Seregin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2054
| ''[[:d:Q102273240|Boris Harlamov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2055
| ''[[:d:Q102273743|Gennady Maloletkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2056
| ''[[:d:Q102276292|Efim D. Gluskin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q649120|Argonne National Laboratory]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2057
| ''[[:d:Q102276460|Gisela Wittwer]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2058
| ''[[:d:Q102276735|Andrej V Cherkaev]]''
| 1988
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q168515|Юта университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2059
| ''[[:d:Q102277519|Sergey Leonidovich Yakovlev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2060
| ''[[:d:Q102278321|Sergei Nemnyugin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2061
| ''[[:d:Q102278429|Leonid B. Freidovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2062
| ''[[:d:Q102278501|Leonid Andreevich Kurdachenko]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| [[Днипро]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2063
| ''[[:d:Q102278649|Victor Ivanovich Derguzov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2064
| ''[[:d:Q102279516|Frank Kutzschebauch]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Берн университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1940803|Mid Sweden University]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2065
| ''[[:d:Q102280830|Valerii Yakovlevich Rivkind]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2066
| ''[[:d:Q102282574|Grigorii Yakovlevich Lozanovsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2067
| ''[[:d:Q102284180|Vladimir Aleksandrovich Bulavsky]]''
| 1955
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-11-03
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 2068
| ''[[:d:Q102284586|Aleksandr Moiseevich Rubinov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 2069
| ''[[:d:Q102289369|Yuliia Karpeshina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2070
| ''[[:d:Q102291096|Tamara Nikiforovna Smirnova]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2071
| ''[[:d:Q102291103|Nikita Karpenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2072
| ''[[:d:Q102291718|Andrei Borissovitch Utkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2073
| ''[[:d:Q102292791|Kestutis Karciauskas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2074
| ''[[:d:Q102292855|Anna Tchirina]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2075
| ''[[:d:Q102293135|Alexandre V. Megretski]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2076
| ''[[:d:Q102295236|Arkagy Gelig]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-12
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 2077
| ''[[:d:Q102297849|Yurii Nikolaevich Blagoveschenskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2078
| ''[[:d:Q102298146|Joseph Soso Gubeladze]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2079
| ''[[:d:Q102299163|Andrey A. Solynin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2080
| ''[[:d:Q102299598|Kirill Kapitonovicn Golovkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2081
| ''[[:d:Q102299599|L. Stupyalis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2082
| ''[[:d:Q102301677|Alexander Konstantinovich Motovilov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2083
| ''[[:d:Q102303110|Arkady K. Kitover]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q2989707|Community College of Philadelphia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2084
| ''[[:d:Q102303112|Evsei Mordukhovich Dyn'kin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2085
| ''[[:d:Q102303114|S. A. Apresyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2086
| ''[[:d:Q102303115|Ashot È. Dzhrbashyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2087
| ''[[:d:Q102303116|Dmitry V. Yakubovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2088
| ''[[:d:Q102303119|Andrey L. Gromov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2089
| ''[[:d:Q102304702|I. M. Burkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2090
| ''[[:d:Q102304703|A. L. Likhtarnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2091
| ''[[:d:Q102305164|Igor Borisovich Zhukov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2092
| ''[[:d:Q102305803|Alexander Vitalievich Prasolov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2093
| ''[[:d:Q102306158|Piotr W. Gawron]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1424978|Silesian University of Technology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2094
| ''[[:d:Q102306700|Rimma Sergeevna Petropavlovskaya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2095
| ''[[:d:Q102306703|David Izrailevich Fuks-Rabinovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2096
| ''[[:d:Q102309787|Boris Mikhailovich Makarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2097
| ''[[:d:Q102310375|Iosif Romanovsky]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-10
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-24
| 
|-
| style='text-align:right'| 2098
| ''[[:d:Q102312568|Igor Nikolaevich Filikhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2099
| ''[[:d:Q102312590|Vladimir Aleksandrovich Roudnev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2100
| ''[[:d:Q102314227|Vladimir Koibaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2101
| ''[[:d:Q107419858|Roman Kajetan Walenty Wierzchlejski]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-08-05
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| 
|-
| style='text-align:right'| 2102
| ''[[:d:Q107475736|Sergey Fitialov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-12-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 2103
| ''[[:d:Q107676519|Sergey Dmitriev]]''
| 
| [[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-11
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2104
| ''[[:d:Q107986773|Aḥmad Nasīm Barqāwī]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q58968|интеллектуал]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q1351317|Димәшкъ университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-29
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2105
| ''[[:d:Q108002179|Irina Drobysheva]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2106
| ''[[:d:Q108131875|Alexandre V. Andronikov]]''
| 1980&lt;br/&gt;1991
| ''[[:d:Q16335312|геохимик]]''
| ''[[:d:Q11280554|Czech Geological Survey]]''
| 
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2107
| ''[[:d:Q108169944|Afanasiy Khodkov]]''
| 
| ''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-02-18
| [[Стракавичы]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-13
| [[Россия]]
|-
| style='text-align:right'| 2108
| ''[[:d:Q108208494|Alexander Goldereker]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q56627895|Kiev Real School]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-07-30
| [[Рязань губернасы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2109
| ''[[:d:Q108247332|Marco Sabbatini]]''
| 2003
| ''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q645663|Пиза университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2110
| ''[[:d:Q108439984|Maria Piotrovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2111
| ''[[:d:Q108533993|Давид Игоревич Деймур]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-10
| [[Түбән Тагил]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2112
| ''[[:d:Q108600146|Виктор Владимирович Юдин]]''
| 1970
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-04
| [[Акмәсҗит]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2113
| ''[[:d:Q108649183|Lioudmila Kaznyshkina]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2114
| ''[[:d:Q108683783|Hilel Aleḳsandroṿ]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2115
| ''[[:d:Q108732565|Ілляшевич Степан Костянтинович]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-11-28
| [[Алушта]]
|-
| style='text-align:right'| 2116
| ''[[:d:Q108757245|Yana Lantratova]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2117
| ''[[:d:Q108784504|Vladimir Lee]]''
| 1953
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-01
| [[Чита]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2118
| ''[[:d:Q108793844|Віталь Іванавіч Секун]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4330437|United Institute of Informatics Problems of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40886197|Institute of Sociology of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13028220|Акадэмія адукацыі]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-21
| [[Чернигов|Черниһив]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2119
| ''[[:d:Q108803481|Anastasia Lomagina]]''
| 1990-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2120
| ''[[:d:Q108806366|Yurij Alexandrovich Strelkov]]''
| 1952
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| ''[[:d:Q4127517|Russian Federal Research Institute of Fisheries and Oceanography]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2121
| ''[[:d:Q108881993|Михаил Евраев]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2122
| ''[[:d:Q108884830|Nina A. Sazanova]]''
| 
| ''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| ''[[:d:Q4201428|Institute of Biological Problems of the North]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2123
| ''[[:d:Q109029155|Семёнов-Тян-Шанский, Михаил Дмитриевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2124
| ''[[:d:Q109029605|Rachkovskai︠a︡, E. I. (Ekaterina Ivanovna)]]''
| 
| ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47825396|phytogeographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4062764|Almaty Botanical Garden]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-17
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2125
| ''[[:d:Q109175982|Alexandra Vydrina]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15936497|африканис]]''
| ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-02
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 2126
| ''[[:d:Q109267995|Науменков Олег Александрович]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-06
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-28
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 2127
| ''[[:d:Q109286448|Бәхтизин Рәүеф Заһит улы]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-20
| [[Уфа]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 2128
| ''[[:d:Q109337492|Афанасьєв Євген Андрійович]]''
| 1951
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q1428076|Khanenko Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-17
| [[Копыченка]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2129
| ''[[:d:Q109339094|Семяновський Олександр Степанович]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
|-
| style='text-align:right'| 2130
| ''[[:d:Q109358202|Marina Sergejewna Sacharowa]]''
| 1941
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-09
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-26
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2131
| ''[[:d:Q109484883|Michail Grigor‘jevič Veselov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-20
| ''[[:d:Q18797578|Porechye]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2132
| ''[[:d:Q109485171|Boris Emelyanov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201803|Institute of Philosophy and Law of Ural Branch of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-08
| [[Чиләбе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2133
| ''[[:d:Q109485177|Даниил Александрович Александров]]''
| 1980
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2134
| ''[[:d:Q109485340|Ким, Владимир Васильевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201803|Institute of Philosophy and Law of Ural Branch of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-11
| ''[[:d:Q108785074|Дубовка]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 2135
| ''[[:d:Q109485446|Sergej Dmitrijevič Čerkasskij]]''
| 1980
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-26
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2136
| ''[[:d:Q109485523|Ekaterina Vasilyeva]]''
| 
| ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11395024|photography critic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2137
| ''[[:d:Q109485607|Iryna Viktorivna Ivlyeva]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-13
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-21
| [[Акъяр]]
|-
| style='text-align:right'| 2138
| ''[[:d:Q109485732|Гагинская, Елена Романовна]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-15
| [[Түбән Новгород]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2139
| ''[[:d:Q109485772|Лепехов, Сергей Юрьевич]]''
| 1976
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2140
| ''[[:d:Q109485944|Andrej Ûrʹevič Alekseev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-16&lt;br/&gt;1965-05-02
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2141
| ''[[:d:Q109486240|Бобков, Александр Артурович]]''
| 
| [[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-18
| [[Винница]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2142
| ''[[:d:Q109486389|Альгин, Анатолий Петрович]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[профессор]]
| [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-14
| ''[[:d:Q39169880|Poluostrov Klerka]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2143
| ''[[:d:Q109487301|Andrew Ryvkin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|калумнис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499163|political pundit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123641087|political blogger]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2144
| ''[[:d:Q109487783|Тайманова, Татьяна Соломоновна]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-04&lt;br/&gt;1954-04-10
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2145
| ''[[:d:Q109487906|Витман, Татьяна Борисовна]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-15
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2146
| ''[[:d:Q109488463|Anton Yanovsky]]''
| 1889
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-11-04
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
|-
| style='text-align:right'| 2147
| ''[[:d:Q109488910|Pavel Terentʹevič Žurba]]''
| 1926
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-30
| ''[[:d:Q4463606|Troitske]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2148
| ''[[:d:Q109489081|Nikolaj Sergeevič Čaev]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2149
| ''[[:d:Q109489911|Mark Jusim]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-10&lt;br/&gt;1950
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2150
| ''[[:d:Q109490210|Захаров, Борис Георгиевич]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-01
| ''[[:d:Q4484989|Firovo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2151
| ''[[:d:Q109490993|Ljudmila Petrovna Gromova]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26759595|communication scholar]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129748|School of Journalism &amp; Mass Communication]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-15&lt;br/&gt;1952
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2152
| ''[[:d:Q109491389|Евгений Владимирович Вышенков]]''
| 1984
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| ''[[:d:Q4056878|Агентство журналистских расследований]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2153
| ''[[:d:Q109491890|Aliou Tounkara]]''
| 1996
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-02
| ''[[:d:Q771251|Кати]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2154
| ''[[:d:Q109491911|Ермолаев, Валерий Леонидович]]''
| 1952
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| 
|-
| style='text-align:right'| 2155
| ''[[:d:Q109492379|Giyas Umarov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-25
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-21
| 
|-
| style='text-align:right'| 2156
| ''[[:d:Q109492711|Самойлов, Тит Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4144657|V.K. Komarov Mountain-Taiga Station]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-25
| [[Могилев губернасы|Мәгилү гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-07
| [[Уссурийск]]
|-
| style='text-align:right'| 2157
| ''[[:d:Q109492728|Белоусова, Инна Михайловна]]''
| 1953
| 
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-11-11
| [[Һорливка]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2158
| ''[[:d:Q109492772|Запасский, Валерий Сергеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-25
| [[Омск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2159
| ''[[:d:Q109494441|Nestor Smirnov]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Вологда]]
|-
| style='text-align:right'| 2160
| ''[[:d:Q109494585|Mikhail Oknov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-09-27
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 2161
| ''[[:d:Q109494590|Sergey Tchorzewski]]''
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-06-18
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2162
| ''[[:d:Q109495504|Аранович, Алексей Владимирович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2163
| ''[[:d:Q109495843|Крюков, Владимир Дмитриевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q16692601|Rosgeologia]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-23
| [[Петергоф|Петерһоф]]&lt;br/&gt;[[Ленинград өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2164
| ''[[:d:Q109509326|Evgeny Skobov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2165
| ''[[:d:Q109632457|Endre Molnár]]''
| 1954
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84094525|excise officer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-19
| ''[[:d:Q12816920|Újpest]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010
| 
|-
| style='text-align:right'| 2166
| ''[[:d:Q109649552|Ременсон, Александр Львович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-06
| [[Могилёв]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-27
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 2167
| ''[[:d:Q109771825|Gennady Rubinshtein]]''
| 1949
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-26
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-05-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 2168
| ''[[:d:Q110008141|Vladimir Baranov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q294126|surveyor]]''
| ''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| [[Микулино|Микулин]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 2169
| ''[[:d:Q110101239|Mayıl Əsgərov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16413654|«Евразия» университеты (Бакы)]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-17
| [[Бозалганлы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2170
| ''[[:d:Q110487266|Юлия Евгеньевна Юдинцева]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-28
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2171
| ''[[:d:Q110566869|Viatcheslav Gedal'evich Tchelnokov]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2172
| ''[[:d:Q110865225|Arie Volf]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| [[Чорткив]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2173
| ''[[:d:Q110892175|Natalia Bichurina]]''
| 2007&lt;br/&gt;2006-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''
| ''[[:d:Q658975|Лозанна университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45855|Бергамо үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-19&lt;br/&gt;1984
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2174
| ''[[:d:Q110896466|Aleksandra Bajek]]''
| 2016
| ''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| [[Пермь]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2175
| ''[[:d:Q111019425|Dezső Varga]]''
| 1982
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1161067|ATOMKI]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-10
| [[Бекешчаба]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2176
| ''[[:d:Q111019768|Maria Paula Meneses]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q368643|University of Coimbra]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q890884|Eduardo Mondlane University]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-08
| ''[[:d:Q3889|Maputo]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-02-08
| [[Коимбра]]
|-
| style='text-align:right'| 2177
| ''[[:d:Q111103660|Igor Gretskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2178
| ''[[:d:Q111184335|Glenn Diesen]]''
| 
| ''[[:d:Q11499163|political pundit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| ''[[:d:Q20112014|University of South-Eastern Norway]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1141452|Western Sydney University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q741082|Маккуори университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-29
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2179
| ''[[:d:Q111275322|Aleksandr Bespalov]]''
| 
| 
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-13
| [[Боровичи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2180
| ''[[:d:Q111310547|Yury Isupov]]''
| 
| 
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-29
| [[Стрижи (Оричи районы)|Стрижи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2181
| ''[[:d:Q111365253|Tadeusz Łempicki]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889&lt;br/&gt;1888
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
|-
| style='text-align:right'| 2182
| ''[[:d:Q111460907|Anna Tamarchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-07&lt;br/&gt;2015-07-05
| [[Италия]]
|-
| style='text-align:right'| 2183
| ''[[:d:Q111598282|Aleksandr Vydogsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 2184
| ''[[:d:Q111603847|Aleksandra Skochilenko]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|peace activist]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|гитарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2185
| ''[[:d:Q111607372|Nadezhda Feoktistovna Droblenkova]]''
| 
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-02
| [[Сембер]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2186
| ''[[:d:Q111737884|Rosaura Méndez Gamboa]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-22
| ''[[:d:Q3949259|Santa Teresita]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2187
| ''[[:d:Q111787336|Veronica Yuryevna Stepanova]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2188
| ''[[:d:Q111820263|Юрий Евгеньевич Чудиновских]]''
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806805|bank teller]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-09
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2189
| ''[[:d:Q111890299|Булдырев, Владимир Сергеевич]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 2190
| ''[[:d:Q111996050|Vladimir Omelnickiy]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2191
| ''[[:d:Q112055516|Арчегова, Инна Борисовна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4229557|Komi Scientific Center UB RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-28
| ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-06
| [[Сыктывкар]]
|-
| style='text-align:right'| 2192
| ''[[:d:Q112208878|Alexander Plekhanov]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Xalıqara valüta fondı]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q488981|Европа реконструкция һәм үсеш банкы]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2193
| ''[[:d:Q112343968|Aleksey Furasyev]]''
| 1993
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2194
| ''[[:d:Q112377024|Mikhail Kresin]]''
| 
| ''[[:d:Q96677905|киноҗитештерү оештыручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| ''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30888239|Pedagogicheskiĭ muzeĭ voenno-uchebnykh zavedeniĭ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407706|Saint Petersburg railway lines]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2621941|Belarusfilm]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258535|Lennauchfilm]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-13
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2195
| ''[[:d:Q112384907|Nina Nikolajevna Banina]]''
| 1941
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-01-15
| [[Могилёв]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2196
| ''[[:d:Q112389104|Vadim A. Ratner]]''
| 1955
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-08-01
| [[Благовещенск]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 2197
| ''[[:d:Q112397894|Mihály Péter]]''
| 1954
| ''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-08
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 2198
| ''[[:d:Q112406156|Alexandra Jarošová]]''
| 1975
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-22
| [[Прага]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2199
| ''[[:d:Q112416194|Ėleonora Petrovna Gomberg-Verzhbinskai︠a︡]]''
| 
| ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
|-
| style='text-align:right'| 2200
| ''[[:d:Q112431777|Solomon Samuilovich Schulman]]''
| 1941
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
|-
| style='text-align:right'| 2201
| ''[[:d:Q29865178|Василий Андреевич Ключарёв]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-28
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2202
| ''[[:d:Q29967938|Konstantin Kudryashov]]''
| 1911
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-22
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2203
| ''[[:d:Q29982335|Sergej Zilitinkevich]]''
| 1962
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q3266959|Finnish Meteorological Institute]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 2204
| ''[[:d:Q30023851|Susanne Schütz]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2205
| ''[[:d:Q30061655|Alexei Kouprianov]]''
| 1992
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2206
| ''[[:d:Q30075467|Vladimir Vasilevitsj Soroka]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-30
| [[Шацк]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-06
| [[Сочи]]
|-
| style='text-align:right'| 2207
| ''[[:d:Q30089019|Duysembaev Anuar Ermukhan - uli]]''
| 1975
| [[математик]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-11
| [[Алматы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2208
| ''[[:d:Q30103845|Fedor Fomin]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2209
| ''[[:d:Q30302809|Адам Бычкоўскі]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q3692317|Tołoczki Małe]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 2210
| ''[[:d:Q30318231|Grigoriĭ Davydovich Verbov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-11
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-06
| [[Ленинград өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 2211
| ''[[:d:Q30345921|Valery Mironenko]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201471|Е. М. Сергеев ис. РФА геоэкология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2212
| ''[[:d:Q30346012|Evgeny Lukyanov]]''
| 1974
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2213
| ''[[:d:Q30346022|I. G. Livšic]]''
| 1925
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-16
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2214
| ''[[:d:Q30509858|Elena Nassonova]]''
| 1995-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2215
| ''[[:d:Q30541322|Alexander Kiselev]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q842909|Райс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Дьюк университеты|Дьюк үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2216
| ''[[:d:Q30644158|Vladimir G. Dubrovskii]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-15
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2217
| ''[[:d:Q30718330|Tatiana Warsher]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-01&lt;br/&gt;1880-06-18
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-02
| [[Рим]]
|-
| style='text-align:right'| 2218
| ''[[:d:Q30879914|Piotr Mokeïevitch Khatanzeïskiï]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-25
| ''[[:d:Q4278315|Malozemel'skaya Tundra]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-12
| [[Ярославль]]
|-
| style='text-align:right'| 2219
| ''[[:d:Q30895476|Bolesław Świętorzecki]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
| [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| [[Венеция]]
|-
| style='text-align:right'| 2220
| ''[[:d:Q30957320|Литвин Андрій Сергійович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-18
| [[Славянск-на-Кубани]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2221
| ''[[:d:Q30972234|Фёдор Никифорович Шведов]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-02-14
| ''[[:d:Q889966|Килия]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2222
| ''[[:d:Q30974287|Julia Pevtsova]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q219563|Вашиңтон университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2223
| ''[[:d:Q31292006|Cəfər Quluzadə]]''
| 
| [[галим]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-07
| [[Хатынлы]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 2224
| ''[[:d:Q31301695|Akhundov Shirali]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-03-10
| [[Гирдәни]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-23
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2225
| ''[[:d:Q31827078|Tamara Saveljeva]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| ''[[:d:Q16023541|Utozero]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2226
| ''[[:d:Q32362317|David L‘vovič Lajchtman]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-25
| [[Лельчыцы]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 2227
| ''[[:d:Q32389478|Mane Erna Shirinian]]''
| 1975
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962291|Ереван лингвистика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-07
| ''[[:d:Q500888|Akhalkalaki]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2228
| ''[[:d:Q34045627|Michael Ruzhansky]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q195668|Кыйралбикә Мария Лундын университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2229
| ''[[:d:Q35023260|Andrew Filev]]''
| 
| ''[[:d:Q4479442|founder]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| ''[[:d:Q7337792|Wrike Inc.]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2230
| ''[[:d:Q36277680|Andrey Dulov]]''
| 1951
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-12-15
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2231
| ''[[:d:Q36504847|A.N. Lavrenko]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-17
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 2232
| ''[[:d:Q36562611|G.N. Gudkova]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2233
| ''[[:d:Q36581665|I.E. Brezhnev]]''
| 1930
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| style='text-align:right'| 2234
| ''[[:d:Q36646321|Olga Germanovna Baranova]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Удмурт дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| ''[[:d:Q12088275|Большая Уча]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2235
| ''[[:d:Q36654509|David Davidov]]''
| 1950
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-01
| [[Sofiä|София]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2236
| ''[[:d:Q36676027|Sofia Alexandrovna Gutsevich]]''
| 1931
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2237
| ''[[:d:Q36698014|Vasily Prinada]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 2238
| ''[[:d:Q37367969|Igor Jouline]]''
| 1988
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1150105|Теннесси университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6669083|Loma Linda University School of Medicine]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2239
| ''[[:d:Q37372506|Sergey Kuznetsov]]''
| 1997-12-31&lt;br/&gt;1995-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30296228|Institute for Molecular Medicine Finland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2240
| ''[[:d:Q37612456|Alexey Smirnov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-16
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2241
| ''[[:d:Q37732550|Naum Il'ich Fel'dman]]''
| 1941
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19819676|Russian Research Geological Oil Institute]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-26
| [[Мелитополь]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2242
| [[Наталья Зеленкова]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-13
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 2243
| ''[[:d:Q38320677|Nikolay D. Solovyev]]''
| 2012-11-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q58310020|Atlantic Technological University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2244
| ''[[:d:Q39040059|Панков, Юрий Александрович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-12
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2245
| ''[[:d:Q39040079|Канстанцін Мікалаевіч Кунцэвіч]]''
| 1977
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1631204|Minsk Innovation University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29388735|International Institute of Management and Business]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-08
| [[Сурнавка]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| 
|-
| style='text-align:right'| 2246
| ''[[:d:Q39263407|Daniil Sorokin]]''
| 
| ''[[:d:Q15976270|санак тел белемчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Дармштадт техник университеты]]
| 
| ''[[:d:Q1374274|Otradnoye]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2247
| ''[[:d:Q39385535|Пётр Борисович Бланк]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-08-13
| ''[[:d:Q4262510|Липецк өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-25
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 2248
| ''[[:d:Q39390976|Viktor Pliss]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-10
| [[Сыктывкар]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2249
| [[Александр Аринин]]
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Башкорт дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28656883|Уфа дәүләт икътисад һәм сервис университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-29
| [[Киев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2250
| ''[[:d:Q41201621|Sergey Beletsky]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2251
| ''[[:d:Q41530668|Valentina M. Glukhova]]''
| 1952
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-19
| [[Рязань]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2252
| ''[[:d:Q41562473|Jadwiga Szmidt]]''
| 1916
| ''[[:d:Q937283|pioneer]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q334473|division manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-09-08
| [[Луҗ]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2253
| ''[[:d:Q41573994|Aleksandr Chernyshev]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2254
| [[Борис Казаков]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-05
| [[Ылыч (шәһәр)|Ылыс]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-02
| [[Чаллы]]
|-
| style='text-align:right'| 2255
| ''[[:d:Q42115542|Dmitry Bertels]]''
| 
| ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-24&lt;br/&gt;1918
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-09-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 2256
| ''[[:d:Q42242196|Maria Anastasina]]''
| 2008-12-06
| ''[[:d:Q15839206|молекуляр биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''
| ''[[:d:Q30258644|Institute of Biotechnology of the Czech Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7082022|Okinawa Institute of Science and Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30296228|Institute for Molecular Medicine Finland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2257
| ''[[:d:Q42243326|Andrei L. Kholkin]]''
| 1978-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q29671|Авейру университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110906033|Ecole Polytechnique Federale de Lausanne Lemaitre Lab]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2258
| ''[[:d:Q42315211|Svetlana Galkina]]''
| 1998-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2259
| ''[[:d:Q42320490|Igor B Mekhov]]''
| 2003&lt;br/&gt;1999
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Оксфорд университеты]]&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q109409389|Paris-Saclay University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2260
| ''[[:d:Q42595908|Dmitry Kishkinev]]''
| 2005-12-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q790029|Bangor University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q877925|Квинс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1737734|University of Keele]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q795988|University of Guelph]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q597758|University of Oldenburg]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2261
| ''[[:d:Q42682560|Igor Sokolov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q931865|Clarkson University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49120|Тафтс үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2262
| ''[[:d:Q42740042|Демьянович, Юрий Казимирович]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2263
| ''[[:d:Q42797632|Farid M. Ibatullin]]''
| 1984-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2264
| ''[[:d:Q42889033|Miina Hint]]''
| 1972
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q604487|Таллин технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1257946|Tallinn University]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-03
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2265
| ''[[:d:Q42906579|Ekaterina E. Galenko]]''
| 2016
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2266
| ''[[:d:Q42931695|Andrey Sorokin]]''
| 1977-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q6806307|Medical College of Wisconsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1047060|Кейзның Көнбатыш резерв университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2267
| ''[[:d:Q42974426|Elizaveta Levina]]''
| 
| ''[[:d:Q97016322|mathematical statistician]]''
| [[Мичиган университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2268
| ''[[:d:Q43073311|Peter Sushko]]''
| 1996&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1076890|Pacific Northwest National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2269
| ''[[:d:Q43147779|Andrey Legin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2270
| ''[[:d:Q43156650|Moushegh Toumanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| [[Себер]]
|-
| style='text-align:right'| 2271
| ''[[:d:Q43293488|Caroline Lusin]]''
| 2002
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308156|инглиз теле һәм әдәбияте белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q317070|University of Mannheim]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2272
| ''[[:d:Q43424031|Ivan Kirin]]''
| 1938
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-26
| ''[[:d:Q1004270|Kinel-Cherkassy]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
|-
| style='text-align:right'| 2273
| ''[[:d:Q43425580|Валентина Михайловна Бубляева]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101444477|Russian teacher]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| ''[[:d:Q4458463|Tikhvinsky Uyezd]]''
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2274
| ''[[:d:Q43426100|Boris Plamenevsky]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-19
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2275
| ''[[:d:Q43427323|Isabella Vasilievna Potugina]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-01
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 2276
| ''[[:d:Q43428285|Vasily Malozemov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2277
| [[Валерий Фёдоров]]
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-03
| [[Арыслан (Татарстан)|Арыслан (Кайбыч районы)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2278
| ''[[:d:Q44057559|Vladimir Lyuksemburg]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2279
| ''[[:d:Q45080733|Vasyl Afanasiev]]''
| 1949
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4331480|Odesa Fine Arts Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074634|Rylsky Institute of Art Studies, Folklore and Ethnology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139143|main editorial office of the Ukrainian Soviet Encyclopedia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314796|Сынлы сәнгать һәм мигъмарият милли академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-01
| [[Копыченка]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-22
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2280
| ''[[:d:Q45742294|Alexander Knop]]''
| 2013-08-31
| [[математик]]
| ''[[:d:Q622664|Сан-Диегодагы Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2281
| ''[[:d:Q46181494|Oleg I. Barygin]]''
| 2006-12-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2282
| ''[[:d:Q46182641|Pavel Romantsov]]''
| 1991-06-15
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-30
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2283
| ''[[:d:Q46408292|Igor O. Koshevoy]]''
| 2002-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2284
| ''[[:d:Q46727671|İlham Axundov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2072655|Azerbaijan State University of Economics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7077867|Odlar Yurdu University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q632891|Макмастер университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1049470|Ватерлоо университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-01
| [[Болады]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2285
| ''[[:d:Q46794633|Yulia I. Gubelit]]''
| 2002-12-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2286
| ''[[:d:Q47325895|Polina V. Kukhareva]]''
| 2007-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q56582915|University of Utah Health Care]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1191202|University of North Carolina]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168515|Юта университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2287
| ''[[:d:Q47452531|Irina Solovei]]''
| 1981
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2288
| ''[[:d:Q47453820|Людмила Владимировна Успенская]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2617399|Таҗикстан дәүләт педагогия дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-09-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2289
| ''[[:d:Q47454054|Sergey Baranov]]''
| 1936
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q16669689|Laboratory No. 2 of the Academy of Sciences of the USSR]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| style='text-align:right'| 2290
| ''[[:d:Q47489136|Сухачов Станіслав Якимович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-24
| ''[[:d:Q2235501|Кролеветс]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2291
| ''[[:d:Q47497354|Natalia Ananjeva]]''
| 
| ''[[:d:Q16271064|герпетолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-05
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2292
| ''[[:d:Q47504631|Irina V. Belozertseva]]''
| 1984-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2293
| ''[[:d:Q47703801|Grigory Genikhovich]]''
| 2001-11-28&lt;br/&gt;2000-06-23
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4971893|Broad Institute]]''&lt;br/&gt;[[Вена университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2294
| ''[[:d:Q47976732|Vladimir Elisashvili]]''
| 1974
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Грузия аграр университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2295
| ''[[:d:Q48000106|Olga Murina]]''
| 2008-12&lt;br/&gt;2006-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q6717453|MRC Human Genetics Unit]]''&lt;br/&gt;[[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2296
| ''[[:d:Q48314541|Karina A. Karenina]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2297
| ''[[:d:Q48381215|Oleg Vetrovoy]]''
| 2015-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2298
| ''[[:d:Q48471815|Idris Hadi Salih]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-01
| [[Әрбил]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2299
| [[Пётр Фридолин]]
| 
| [[галим]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-09-02
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 2300
| ''[[:d:Q48644767|Батожок, Наталья Игоревна]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-06-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2301
| ''[[:d:Q4495152|Leonid Khalfin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-03
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| style='text-align:right'| 2302
| ''[[:d:Q4496855|Michail Efimovitsj Hvattsev]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11762416|speech and language therapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-28
| ''[[:d:Q1251216|Dotnuva]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2303
| ''[[:d:Q4498037|Vladimir Khlebnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2365484|Astrakhan Nature Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
| [[Әстерхан]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2304
| ''[[:d:Q4498599|Nikolay Hovanov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-24
| [[Подольск]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-26
| 
|-
| style='text-align:right'| 2305
| ''[[:d:Q4499297|Marina Aleksandrovna Holodnaja]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q4201698|Institute of Psychology]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-12
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2306
| ''[[:d:Q4499378|A. A. Kholodovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-11
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2307
| ''[[:d:Q4501730|Хроновский, Иван Неронович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-04-28
| [[Лукашова]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-18
| [[Омск]]
|-
| style='text-align:right'| 2308
| ''[[:d:Q4503168|Yevgeny Tsarevsky]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-15
| ''[[:d:Q20674574|Сысоево]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2309
| ''[[:d:Q4504505|Giorgi Tsereteli]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-05-14&lt;br/&gt;1842-05-26
| ''[[:d:Q16367411|Gorisa]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-12&lt;br/&gt;1900-01-24
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 2310
| ''[[:d:Q4505814|Grigori Tsiperovich]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2311
| [[Marianna Tsoy]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2312
| ''[[:d:Q4506417|Цыпляев, Сергей Алексеевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2313
| ''[[:d:Q4508086|Gleb Chebotaryov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201749|Теоретик астрономия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-08-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-08-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2314
| ''[[:d:Q4511814|Ченыкаев, Николай Сергеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-01-27
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-21
| ''[[:d:Q1018007|Бутово полигоны]]''
|-
| style='text-align:right'| 2315
| ''[[:d:Q4511920|Anatoliy Nikolaevitsj Tsjepoerov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-16
| [[Духовщина|Духовчина]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2316
| ''[[:d:Q4513767|Aleksandr Chernov]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2317
| ''[[:d:Q4513801|Mikhail Chernov]]''
| 1903
| [[композитор]]
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-04-23
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2318
| ''[[:d:Q4515376|Nikolay Chechulin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-11-15&lt;br/&gt;1863-11-03
| [[Череповец]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-14
| ''[[:d:Q4203384|Irma]]''
|-
| style='text-align:right'| 2319
| ''[[:d:Q4515628|Александр Иванович Чивилёв]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808-11-09
| [[Вытегра]]
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-09-28&lt;br/&gt;1867
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
|-
| style='text-align:right'| 2320
| ''[[:d:Q4516213|Sergey Chirkin]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| [[Seul|Сеул]]
|-
| style='text-align:right'| 2321
| ''[[:d:Q4516257|Boris Chirskov]]''
| 1925
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487596|драматург]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-23
| ''[[:d:Q4407501|Sandata]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2322
| ''[[:d:Q4516432|Kirill Chistov]]''
| 
| ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-11-20
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2323
| [[Константин Чуйченко]]
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-07-12
| [[Липецк]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2324
| ''[[:d:Q4518210|Aleksey Viktorovitsj Tsjoerilov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-20
| ''[[:d:Q1005332|Podyuga]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-07
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2325
| ''[[:d:Q4521029|Rafael Michaylovitsj Sjaoemjan]]''
| 
| ''[[:d:Q21280575|armenologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-28
| [[Казах (шәһәр)|Казах]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-10
| [[Ленинград өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 2326
| ''[[:d:Q4521283|Mikhail Shakhnovich]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4146889|Museum of history of religion]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2327
| ''[[:d:Q4521332|Dmitry Shakhovskoy]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-18
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-15
| ''[[:d:Q2068654|«Коммунарка» ату полигоны]]''
|-
| style='text-align:right'| 2328
| ''[[:d:Q4522683|Aleksandr Šeller]]''
| 1861
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-11-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2329
| ''[[:d:Q4522818|Evgeniy Shemyakin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201751|РФА СБ гамәли һәм назари механика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201478|Chinakal Institute of Mining of the Siberian Branch of the RAS]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1976952|Higher Attestation Commission]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-09
| [[Новосибирск]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2330
| ''[[:d:Q4523083|Pavel Sheremetev]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-05-19&lt;br/&gt;1871-03-19
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2331
| ''[[:d:Q4523840|Viacheslav Shilov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-23
| [[Потсдам]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2332
| ''[[:d:Q4524587|Ilya Shifman]]''
| 1953
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2333
| ''[[:d:Q4524939|Mikhail Shkarovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407703|Saint Petersburg University of the Humanities and Social Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2334
| ''[[:d:Q4525760|Yevgeny Shmurlo]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-12-29
| [[Чиләбе]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-07
| [[Прага]]
|-
| style='text-align:right'| 2335
| ''[[:d:Q4527001|Alekszej Alekszandrovics Stukin]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2336
| ''[[:d:Q4527633|Sergey Shults]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-15
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-18
| ''[[:d:Q4146160|Gorkovskoye]]''
|-
| style='text-align:right'| 2337
| ''[[:d:Q4528394|Sergey Shchavelyov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381107|méthodologue]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Курск дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-21
| [[Магадан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2338
| ''[[:d:Q4528473|Щеглов, Николай Тихонович]]''
| 
| [[укытучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800
| [[Тула губернасы|Тула гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-12-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 2339
| ''[[:d:Q4529168|Александр Щукарев]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2340
| ''[[:d:Q4529260|Julian Shchutsky]]''
| 
| ''[[:d:Q15255771|синолог]]''
| ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-23
| [[Екатеринбург]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2341
| ''[[:d:Q4530186|Andrey Ekzemplyarsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846
| [[Владимир губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| 
|-
| style='text-align:right'| 2342
| ''[[:d:Q4531195|Gerasim Eliashberg]]''
| 1952
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q688932|Россия фәннәр академиясенең Лев Давидович Ландау исемендәге Теоретик физика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-26
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 2343
| ''[[:d:Q4532468|Andria Eristavi]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-03-09
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 2344
| ''[[:d:Q4532585|Sergueï Ernst]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 2345
| ''[[:d:Q4535384|Юстова, Елизавета Николаевна]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-10-29
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 2346
| ''[[:d:Q4535392|Ilman Yusupov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-23
| ''[[:d:Q2554476|May District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2347
| [[Рафаил Йосыпов]]
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407710|Питырбур информатика һәм автоматлаштыру институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07-17
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 2348
| ''[[:d:Q4535586|Serafim Yushkov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-04-04
| ''[[:d:Q18173130|Trofimovschina]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-14
| [[Малоярославец]]
|-
| style='text-align:right'| 2349
| ''[[:d:Q4535587|Юшков, Фёдор Осипович]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2350
| ''[[:d:Q4536079|Yakov Yavchunovskiy]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-10
| [[Сумы]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сарытау]]
|-
| style='text-align:right'| 2351
| ''[[:d:Q4536742|Anatoly Yakobson]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-22
| [[Луга]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2352
| ''[[:d:Q4536875|Vladimir Yakovlev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-04-10
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 2353
| ''[[:d:Q4537113|Lev Petrovich Yakubinski]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-01&lt;br/&gt;1892-07-20
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2354
| ''[[:d:Q4537140|Vladimir Yakubovich]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-10-21
| [[Новосибирск]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-17
| [[Гдов районы]]
|-
| style='text-align:right'| 2355
| ''[[:d:Q4538192|Tatyana Yanovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4483622|Питырбур дәүләт университетының физика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-08-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-12-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2356
| ''[[:d:Q4538937|Vladimir Yaroslavtsev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2357
| ''[[:d:Q4555909|Aleksandr Ivanovitsj Doesjetsjkin]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-01
| ''[[:d:Q4335347|Opechensky Ryadok]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-08
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2358
| ''[[:d:Q4679442|Adam Mahrburg]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-08-06
| [[Чыки]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-13
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2359
| ''[[:d:Q4712417|Albinas Januška]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-02
| ''[[:d:Q5620465|Sarapiniškės]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2360
| ''[[:d:Q4715028|Aleksandr Stackelberg]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-22
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q591896|Билопиллә]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2361
| ''[[:d:Q4715798|Aleksey Ivanov]]''
| 
| ''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-03-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-08
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 2362
| ''[[:d:Q4718757|Alexander Dragunov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1864603|Тибет белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2363
| ''[[:d:Q4720099|Alexander Skopin]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2364
| ''[[:d:Q4752236|Anatoly Zhigljavsky]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1035745|Кардифф университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2365
| ''[[:d:Q4756092|Andrejs Pildegovičs]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-11
| [[Владивосток]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2366
| ''[[:d:Q4828436|Avetis Nazarbekian]]''
| 
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q16371274|Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4140822|Hunchak]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110087217|Kaghapar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61105313|Abdag]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21703752|Veradznoutiun]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-07-12
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2367
| ''[[:d:Q5016087|Irina Petrushova]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-08
| [[Түбән Новгород]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2368
| ''[[:d:Q5052514|Catherine A. Fitzpatrick]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q173933|Ravenglass]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2369
| ''[[:d:Q5061351|Johannes Käis]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-12-26
| [[Росма]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-29
| [[Тромси]]
|-
| style='text-align:right'| 2370
| ''[[:d:Q5092607|Elisaveta Dmitrieva]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-03-31&lt;br/&gt;1887-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-05
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 2371
| ''[[:d:Q5163692|Constantin Alajalov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-11-18
| ''[[:d:Q1347765|Nakhichevan-on-Don]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-23
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 2372
| ''[[:d:Q5234499|David Günzburg]]''
| 1877
| ''[[:d:Q4988856|Hebraist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-07-05
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2373
| ''[[:d:Q5240933|Povilas Višinskis]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-06-28
| ''[[:d:Q16474667|Ušnėnai]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-23
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 2374
| ''[[:d:Q5277134|Dima Grigoriev]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2375
| [[Җумарт Оторбаев]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-18
| [[Бишкәк]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2376
| ''[[:d:Q5441115|Fedor Nazarov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q270222|Мичиган штаты үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1473615|Kent State University]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2377
| ''[[:d:Q5515590|Gabriel Czechowicz]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7614320|finance minister]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
| ''[[:d:Q6536389|Staroje Zaponnie]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2378
| ''[[:d:Q5543724|George Rapall Noyes]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-04-02
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 2379
| ''[[:d:Q5689553|Aleksandr Sénnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2380
| ''[[:d:Q5732387|Boris Vassili'evich Skvortsov]]''
| 1917
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19507792|scientific illustrator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-01-27
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-25&lt;br/&gt;1980
| [[Сан-Паулу]]
|-
| style='text-align:right'| 2381
| ''[[:d:Q5765637|Povilas Žadeikis]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-03-14&lt;br/&gt;1887-03-26
| ''[[:d:Q2222616|Телшәй]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-11
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
|-
| style='text-align:right'| 2382
| ''[[:d:Q6095618|Юстин Фрациман]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-06-01
| [[Кухурештий де Жос (Флорешти)]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-23
| [[Кухурештий де Жос (Флорешти)]]
|-
| style='text-align:right'| 2383
| ''[[:d:Q6098529|Ivaylo Brusovski]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-09
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2384
| ''[[:d:Q6148128|Jamo bey Hajinski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-14
| [[Куба (шәһәр)|Куба]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q4130477|Vyatlag]]''
|-
| style='text-align:right'| 2385
| ''[[:d:Q6170570|Yuri Tsinzerling]]''
| 1920
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-11
| [[ГУЛАГ]]
|-
| style='text-align:right'| 2386
| ''[[:d:Q6177465|Jenia Lubich]]''
| 
| [[җырчы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2387
| [[Юргис Карнавичюс]]
| 
| [[композитор]]
| ''[[:d:Q1787936|Lithuanian Academy of Music and Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-04-23
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-22
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 2388
| ''[[:d:Q6370742|Nikolai Obolensky]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-12-11
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-12
| [[Бельгия]]
|-
| style='text-align:right'| 2389
| ''[[:d:Q6377767|Dmitrij Andreevič Lizogub]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-08-10
| ''[[:d:Q498872|Sedniv]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-08-22
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 2390
| ''[[:d:Q6415267|Kirill Seleznev]]''
| 
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;[[менеджер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2391
| ''[[:d:Q6440743|Ksenia Kepping]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-07
| [[Täncin|Тиәнҗин]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-13
| 
|-
| style='text-align:right'| 2392
| ''[[:d:Q6482682|Gennadiĭ Afanas'evich T͡Sykhun]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q13028089|Yakub Kolas Institute of Linguistics]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-30
| [[Кунцавшчына (Гродзенский районы)|Кунцавшчына]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-18
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2393
| ''[[:d:Q6489614|E. A. Kreĭnovich]]''
| 1926
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-12
| [[Невель]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2394
| ''[[:d:Q6534770|Lev Rukhin]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-16
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2395
| ''[[:d:Q6539326|Li Zhijian]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q16955|Цинхуа университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16947|Туңҗи үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-01
| ''[[:d:Q16967|Чжэцзян провинциясе]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 2396
| ''[[:d:Q6543768|Feliks Zienkowicz]]''
| 1861
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-02
| [[Мокрае (Пружанский районы)|Мокрае]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-04-07
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2397
| ''[[:d:Q6660972|Lyubov Rebane]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q6973622|National Institute of Chemical Physics and Biophysics]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-13
| 
|-
| style='text-align:right'| 2398
| ''[[:d:Q6710550|Lyudmila Ter-Petrosyan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2399
| ''[[:d:Q6830566|Michael Gelfond]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1423756|Texas Tech University]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2400
| ''[[:d:Q6843634|Mieczysław Witold Gutkowski]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-07-09
| [[Шумлин]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-17
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 2401
| ''[[:d:Q112432176|Rakhil Efremovna Schulman-Albova]]''
| 1941
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| style='text-align:right'| 2402
| ''[[:d:Q112470028|Heydar Imanov]]''
| 
| ''[[:d:Q5352191|техник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Гаялы (Губадлы)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2403
| ''[[:d:Q112482227|Aleksandr Borisovič Georgijevskij]]''
| 1967
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32360874|Novgorod State Pedagogical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-27
| [[Полярный]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2404
| ''[[:d:Q112497380|István Magyari Beck]]''
| 1968
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-01
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 2405
| ''[[:d:Q112498868|Gábor Mezősi]]''
| 1974
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-18
| [[Сегед]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2406
| ''[[:d:Q112502229|Sergej Ivanovič Lebedinskij]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q250063|Faculty of International Relations of the Belarusian State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Донецк]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2407
| ''[[:d:Q112512686|Viktor Vladimirovič Puzanov]]''
| 1989
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| [[Удмурт дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-04
| ''[[:d:Q4456126|Terpinnia]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2408
| ''[[:d:Q112514205|Mária Ivanics]]''
| 1972
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-31
| [[Будапешт]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2409
| ''[[:d:Q112529321|Andrej Malchukov]]''
| 1984
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q682926|Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2410
| ''[[:d:Q112532702|Sergey Kopythkin]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7063944|тимер юлчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-07-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2411
| ''[[:d:Q112536177|Moisey Altman]]''
| 1928
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q111287174|Leningrad State Pedagogical Institute M.N. Pokrovsky]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q88899222|Усерасійская Акадэмія мастацтваў]]''&lt;br/&gt;[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-17
| [[Ула (агрошәһәрчек)|Ула]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2412
| ''[[:d:Q112538369|Ivan Krasnov]]''
| 1929
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q38053159|геоморфолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2413
| ''[[:d:Q112538641|Olʹga Valentinovna Velikanova]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q15097244|Museum of Political History of Russia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860527|University of North Texas]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2414
| ''[[:d:Q112560870|Natalia Levshina]]''
| 2006
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q378134|UCLouvain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-29
| [[Псков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2415
| ''[[:d:Q112663090|Galina Mikhaĭlovna Temnenko]]''
| 1969
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| ''[[:d:Q4227527|Kokshetau State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4419914|Simferopol Higher Military-Political Construction School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q108813016|Tavri Humanitarian and Environmental Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-02
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-01
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 2416
| ''[[:d:Q112689012|Lana Konokotina]]''
| 
| ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2417
| ''[[:d:Q112785010|Hava Brocha Korzakova]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1124657|Bar-Ilan University]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-31&lt;br/&gt;1969
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2418
| ''[[:d:Q112876820|Pyotr Rezvoy]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26936818|spongiologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
|-
| style='text-align:right'| 2419
| ''[[:d:Q112988612|Эдуард Фёдорович Караваев]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 2420
| ''[[:d:Q112988707|Каминская, Татьяна Леонидовна]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-21
| [[Кологрив]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2421
| ''[[:d:Q112988971|Скрынникова, Ирина Николаевна]]''
| 1934
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-26
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-04-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2422
| ''[[:d:Q112989018|Anton Vershovski]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-23
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2423
| ''[[:d:Q112989424|Нешатаев, Юрий Николаевич]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-27
| [[Чәрдән]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 2424
| ''[[:d:Q112994206|Гриб, Владимир Емельянович]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-14
| [[Самахвалавичы (агрошәһәрчек)|Самахвалавичы]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2425
| ''[[:d:Q113005506|Гукова, Сания Нуховна]]''
| 1976
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-05
| ''[[:d:Q4015983|Vadil]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2426
| ''[[:d:Q113109714|Alexander P. Karp]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7691246|Teachers College]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2427
| ''[[:d:Q113109743|Irina Lyublinskaya]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q7691246|Teachers College]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2428
| ''[[:d:Q113130435|Qusai Kamal Al-Din Al-Ahmadi]]''
| 
| ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-29
| [[Мосул]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2429
| ''[[:d:Q113130975|Федяевский, Иван Константинович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-02-29
| [[Воронеж]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07-31
| [[Верден (Мез)|Верден]]
|-
| style='text-align:right'| 2430
| ''[[:d:Q113259378|Antoni Vieweger]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1818&quot; | 1818
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-09
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2431
| ''[[:d:Q113288404|Anna Linnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-04
| [[Ырынбур]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2432
| ''[[:d:Q113412293|Немилов, Юрий Антонович]]''
| 1936
| ''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483572|Institute of Physics and Technology]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| 
|-
| style='text-align:right'| 2433
| ''[[:d:Q113412380|Georgiy Vasilievich Skornyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-03
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2434
| ''[[:d:Q113412712|Dmitry Suslov]]''
| 2001
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2435
| ''[[:d:Q113463517|Jan Jaroszewicz]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05
| [[Варшава]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2436
| ''[[:d:Q113499841|Alpay Azer]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-06
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2437
| ''[[:d:Q113626495|Іаанна Дзмітрыеўна Хлопіна]]''
| 1926
| 
| ''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-07
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2438
| ''[[:d:Q113636887|Ilya Bogdaniovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-19
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2439
| ''[[:d:Q113680822|Andrey Zakharov]]''
| 2005
| ''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''
| ''[[:d:Q4491769|fontanka.ru]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q629733|RBC Information Systems]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400554|BBC News Russian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q105301670|Proekt]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-27
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2440
| ''[[:d:Q113709787|Dana Makaridina]]''
| 2019
| ''[[:d:Q57174272|artist-curator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-22
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2441
| ''[[:d:Q113784464|Michail Uladzimiravič Tarėlka]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q13028089|Yakub Kolas Institute of Linguistics]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Калодзишчы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2442
| ''[[:d:Q113824481|Larissza Hrotkó]]''
| 1969
| ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-09-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 2443
| ''[[:d:Q113895042|Boris A. Natalin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q130289847|Institute of Tectonics and Geophysics named after Y.A. Kosygin FEB RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Фәрганә]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2444
| ''[[:d:Q114068496|Юрый Андрэевіч Харын]]''
| 1953
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4406398|Самар дәүләт архитектура төзелеш университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114068521|Čałaviek. Hramadstva. Sviet]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-13
| ''[[:d:Q4507456|Charozero]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-30
| 
|-
| style='text-align:right'| 2445
| ''[[:d:Q114243226|Георгий Васильевич Григорьев]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
| [[Сәмәрканд]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-27&lt;br/&gt;1941
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2446
| ''[[:d:Q114648463|Уладзіслаў Андрэевіч Антропаў]]''
| 1959
| 
| [[Пенза дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2630637|Һомел дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-02
| [[Анапа]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2447
| ''[[:d:Q114795111|Святлана Кандрацьева]]''
| 1950
| 
| ''[[:d:Q2121551|Kamianets-Podilskyi Ivan Ohiienko National University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4320486|V.О. Sukhomlynskyi National University of Mykolaiv]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12102466|Drohobych Ivan Franko State Pedagogical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2986673|Янка Купала исемендәге Гродно дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-05
| ''[[:d:Q18770634|Vinogrobl]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 2448
| ''[[:d:Q114797175|Janusz Olszamowski]]''
| 
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-09-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05-23
| [[Житомир]]
|-
| style='text-align:right'| 2449
| ''[[:d:Q114839417|Аляксандра Уладзіміраўна Валасевіч]]''
| 1964
| [[галим]]
| ''[[:d:Q104727492|Faculty of Mathematics and Natural Sciences of Mogilev State University]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-04
| ''[[:d:Q4423519|Sloboda]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2450
| ''[[:d:Q114839946|Сяргей Жасткоў]]''
| 1975
| 
| ''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q260368|B.I. Stepanov Institute of Physics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17044704|Інстытут прыкладной оптыкі НАН Беларусі]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52847997|Institute Of Technology Of Metals]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-02
| [[Дрыбин]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 2451
| ''[[:d:Q115094627|Emīlija Krustiņsone]]''
| 
| ''[[:d:Q28528560|communist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-12-28
| ''[[:d:Q16362445|Liepkalne Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-30
| [[Елгава]]
|-
| style='text-align:right'| 2452
| ''[[:d:Q115135518|Георгій Іванавіч Новікаў]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-20
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 2453
| ''[[:d:Q115140157|Мікалай Іванавіч Жукаў]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-20
| [[Шуя]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-20
| 
|-
| style='text-align:right'| 2454
| ''[[:d:Q115205555|Boris Likhachev]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20971250|кино тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-18
| [[Берген]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-12-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2455
| ''[[:d:Q115223723|Tadeusz Kaczmarek]]''
| 1954
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| ''[[:d:Q5060625|Central Committee of the Polish United Workers' Party]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1718656|Варшау политехника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11750393|Książka i Wiedza]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113127369|Ministry of Culture and Art of the Third Polish Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11747768|Krajowa Agencja Wydawnicza]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-01
| [[Луҗ]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-15
| ''[[:d:Q985687|Констанчин-Еҗорна]]''
|-
| style='text-align:right'| 2456
| ''[[:d:Q115265184|Мусиченко, Николай Ильич]]''
| 
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127514|Бөтенрусия чимал фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-10
| [[Кубан өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2457
| ''[[:d:Q115660145|Dmitriy Lanko]]''
| 1999
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2458
| ''[[:d:Q115784869|Levon Babadzanjanz]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-24
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-06-11
| ''[[:d:Q16021974|Mikhaylovskaya]]''&lt;br/&gt;[[Ленинград өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 2459
| ''[[:d:Q115884983|Раман Даброцін]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 2460
| ''[[:d:Q115902544|Jonathan L. Baker]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q981237|Xi'an Jiaotong University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2461
| ''[[:d:Q115904054|Dina Mykhailivna Kolesnykova]]''
| 1951
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''
| ''[[:d:Q3398581|Kiev National Picture Gallery]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314796|Сынлы сәнгать һәм мигъмарият милли академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-25
| [[Зарайск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2462
| ''[[:d:Q115910944|Arkady Vodakhov]]''
| 2006
| ''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56425414|media manager]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2463
| ''[[:d:Q115951607|Ալեքսանդր Գոլուբենցև]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-01-20
| [[Калуга]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 2464
| ''[[:d:Q116045963|Yury Ivonin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4186920|Zaporizhzhia National University]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-26
| [[Бранденбург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 2465
| ''[[:d:Q116046821|Oleg S. Vereshchagin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2466
| ''[[:d:Q116361867|Кассия (Сенина)]]''
| 1996
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17166634|агиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-18
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2467
| ''[[:d:Q116375776|A. P. Belikov]]''
| 1985
| 
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-02
| [[Актүбә]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2468
| ''[[:d:Q116486956|Evgenij Konstantinovič Ustiev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7940086|вулканолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-23
| [[Ярославль]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-08-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2469
| ''[[:d:Q116698238|Таццяна Аляксееўна Ткаліч]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q67191504|Faculty of Banking and Finance of the Belarusian State Economic University]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-25
| [[Минск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2470
| ''[[:d:Q116766542|И. Н. Кожевников]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-01-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2471
| ''[[:d:Q116961384|Міхаіл Мікалаевіч Марушын]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4129766|Владимир Ильич Ленин исемендәге Югары хәрби-диңгез инженер укуханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-07
| [[Гарэлец]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-25
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2472
| ''[[:d:Q116980222|Igor Okunev]]''
| 2008
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q52386692|political geographer]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2473
| ''[[:d:Q116981433|Andrey Lopatin]]''
| 
| 
| [[Telegram]]&lt;br/&gt;[[Vk.com|VK]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2474
| ''[[:d:Q117187296|Pavel Stepanovich Radetzky]]''
| 1910
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84473837|postcard publisher]]''
| ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-25
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-03
| ''[[:d:Q21343216|Selifontovo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2475
| ''[[:d:Q117225210|Viktor Rappoport]]''
| 1910
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-02
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2476
| ''[[:d:Q117253951|Ksana Blank]]''
| 1979
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1446181|Hunter College]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2477
| ''[[:d:Q117311688|Elena S. Shablovinskaya]]''
| 2018-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2478
| ''[[:d:Q117321457|Vladimir F. Stolba]]''
| 1987
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q219989|Берлин-Бранденбург табигый һәм һуманитар фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q924265|Орһус университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q700216|Staatliche Museen zu Berlin]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2479
| ''[[:d:Q117328285|Izrail Gordon]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-16
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-22
| [[Түбән Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 2480
| ''[[:d:Q117353437|Nikolay Nikolaevich Kiselyov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4201412|Dushanbe Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2481
| ''[[:d:Q117353882|Maria Litvinenko]]''
| 1944
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56417579|чыганаклар белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-03-21
| [[Харьков губернасы]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-18
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 2482
| ''[[:d:Q117400211|Darya Trepova]]''
| 
| ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2483
| ''[[:d:Q117403617|Arseni Krechmar]]''
| 1957
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-12
| ''[[:d:Q4334381|Olshaniki]]''
|-
| style='text-align:right'| 2484
| ''[[:d:Q117742276|Alexey Trofimow]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2485
| ''[[:d:Q117745018|Nikita Basov]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2486
| ''[[:d:Q117800199|Ignacio Clemente Conte]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q1024362|Испания илкүләм фәнни-тикшеренүләр советы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29603741|Institución Milá y Fontanals de Investigación en Humanidades - CSIC]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-31
| [[Робрес]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2487
| ''[[:d:Q117848421|Rein Liblik]]''
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1639269|focus puller]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q658371|extra]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-15
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-01
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2488
| ''[[:d:Q117884067|Богомолов Олександр Вікторович]]''
| 1986
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Волгоград]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2489
| ''[[:d:Q118321781|Zakaria Gevorgyan]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| ''[[:d:Q20509806|Մարիամյան օրիորդաց դպրոց]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20510487|St. Gayane Girls' School]]''
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 2490
| ''[[:d:Q118366463|Лазарь Исаевич Думан]]''
| 
| ''[[:d:Q15255771|синолог]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-29
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2491
| ''[[:d:Q118591416|Igor Vasilyev]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2492
| ''[[:d:Q118736299|Evgenia Tonkonogaya]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-18
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2493
| ''[[:d:Q118835525|Сциборский, Борис Дмитриевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-02-11
| ''[[:d:Q4006355|Urazovo]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2494
| ''[[:d:Q118867544|Yuri P. Golikov]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''
| ''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q127868317|Museum of the History of Medicine at the Institute of Experimental Medicine]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2495
| ''[[:d:Q118954527|Yegor Brugger]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-07-19
| [[Тихвин]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
|-
| style='text-align:right'| 2496
| ''[[:d:Q119131274|Փիրուզա Մելիքսեթյան]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q20518339|Երեկոյան Երևան]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20507255|Իրավունք]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11123578|Irates]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-26
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2497
| ''[[:d:Q119224888|Natalia I. Naumova]]''
| 1969-06-30
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2498
| ''[[:d:Q119685097|Vadim K. Ivanov]]''
| 1969-02
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-05
| ''[[:d:Q245747|Budogoshch]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2499
| ''[[:d:Q120266243|Долматов, Игорь Юрьевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q60851635|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Алексей Викторович Жирмунский исемендәге Илкүләм диңгез биологиясе фәнни үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-24
| [[Бозаулык]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2500
| ''[[:d:Q120268639|محمد نصر الدين الجبالي]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2723670|Ain Shams University]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-13
| ''[[:d:Q271771|Tanta]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2501
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 1973
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169180|ombudsman]]''
| ''[[:d:Q1097810|Молдова дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20262311|Academy of Public Administration of Moldova]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19709686|Free International University from Moldova ULIM]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4231512|Constitutional Court of Moldova]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-25
| [[Пухой (Яловени)]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 2502
| ''[[:d:Q6849520|Mikhail Burla]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-22
| ''[[:d:Q4517607|Chudei]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2503
| ''[[:d:Q6970919|Yosef Pa'amoni]]''
| 
| ''[[:d:Q15816836|бактериолог]]''
| ''[[:d:Q2909707|Leumit Health Fund]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-07-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-01
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 2504
| ''[[:d:Q6981236|Naum Idelson]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2505
| ''[[:d:Q7035781|Nikolai Durov]]''
| 2005
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16390131|cryptologist]]''
| ''[[:d:Q32049814|Telegram FZ-LLC]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2506
| ''[[:d:Q7150958|Paul Gore]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q516463|һиральдис]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-07-27
| [[Кишинёв]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-08
| [[Кишинёв]]
|-
| style='text-align:right'| 2507
| ''[[:d:Q7155152|Paulius Galaunė]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| ''[[:d:Q1790447|National Museum of Lithuania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4381425|M. K. Čiurlionis National Art Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-25
| ''[[:d:Q15055742|Pagelažiai]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q213127|Укмерге]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-18
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 2508
| ''[[:d:Q7155758|Pavel Senko]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-10-04
| [[Симәй]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2509
| ''[[:d:Q7155917|Pavle Ingorokva]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-01
| ''[[:d:Q185345|Poti]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-11-20
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 2510
| ''[[:d:Q7173063|Peter Burian]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-21
| ''[[:d:Q754773|Һлоһоветс]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2511
| ''[[:d:Q7380994|Ruslan Gasymov]]''
| 
| ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2512
| ''[[:d:Q7408438|Samad Seyidov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-18
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2513
| ''[[:d:Q7408572|Samand Siabandov]]''
| 
| [[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-20
| [[Карс өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-14
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 2514
| ''[[:d:Q7416882|Sandro Tsirekidze]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-12-12
| ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 2515
| ''[[:d:Q7449866|Semyon Abamelek-Lazarev]]''
| 1881
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16258947|beamter]]''
| ''[[:d:Q4294463|Ministry of National Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144712|Department of Mining]]''
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-11-12
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-19
| [[Кисловодск]]
|-
| style='text-align:right'| 2516
| ''[[:d:Q7453844|Sergei Ushakov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2517
| ''[[:d:Q7453973|Sergey Fomin]]''
| 1979
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мичиган университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2518
| ''[[:d:Q7512261|Nikolay Antonov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-09-17
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-12
| [[Панчево]]
|-
| style='text-align:right'| 2519
| [[Семён Каухчишвили]]
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18916625|иллинис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-01
| ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 2520
| ''[[:d:Q7720945|Liuda Purėnienė]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-25
| ''[[:d:Q1693963|Рокишкис]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-17
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 2521
| ''[[:d:Q7801789|Tiina Intelmann]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-25
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2522
| ''[[:d:Q7916593|Vasile Bârcă]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-02
| [[Игныцей (Резина)]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-14
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
|-
| style='text-align:right'| 2523
| ''[[:d:Q7916642|Vasile Stroescu]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131512|фермер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-11-11
| [[Тринка (Единец)]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-15&lt;br/&gt;1926-04-14
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
|-
| style='text-align:right'| 2524
| ''[[:d:Q7929895|Viktoras Biržiška]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-23
| ''[[:d:Q379669|Векшнәй]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-27
| [[Чикаго]]
|-
| style='text-align:right'| 2525
| ''[[:d:Q7938222|Vladik Kreinovich]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2093110|University of Texas at El Paso]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2526
| ''[[:d:Q7938456|Vladimir Lifschitz]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14565331|мантыйкчы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q49213|Остиндагы Техас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-30
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2527
| ''[[:d:Q8023717|Wincenty Zakrzewski]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844-07-11&lt;br/&gt;1844
| [[Стшемешно]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-04-12
| [[Краков]]
|-
| style='text-align:right'| 2528
| ''[[:d:Q8041239|Władysław Natanson]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-06-18
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-26
| [[Краков]]
|-
| style='text-align:right'| 2529
| ''[[:d:Q8041327|Włodzimierz Brus]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1394594|SGH Warsaw School of Economics]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-23
| [[Плоцк|Плотск]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-31
| [[Оксфорд]]
|-
| style='text-align:right'| 2530
| ''[[:d:Q8053266|Yevgeny Korotkevich]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[Рэчыца (авыл)|Речытса]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2531
| ''[[:d:Q8061464|Yuri A. Barbanel]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q6608367|Indiana University]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-02-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2532
| ''[[:d:Q8331143|Feng Hongda]]''
| 
| ''[[:d:Q10669499|naval officer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| style='text-align:right'| 2533
| ''[[:d:Q8860612|Marian Borzęcki]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-09-07&lt;br/&gt;1889-09-08
| [[Сувалки]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-03
| ''[[:d:Q160139|Mauthausen concentration camp]]''
|-
| style='text-align:right'| 2534
| ''[[:d:Q8861896|Jan Tadeusz Rogoziński]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825-12-30
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-22
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2535
| ''[[:d:Q8864657|Antoni Rogalewicz]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-04-24
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2536
| ''[[:d:Q8865632|Władysław Umiński]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-11-10
| ''[[:d:Q986966|Пшедеч]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-31
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2537
| ''[[:d:Q8930716|曹镛]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2538
| ''[[:d:Q8933212|Hanfu Chen]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2539
| ''[[:d:Q9083858|Zhang Baichun]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q15899144|China University of Petroleum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1604022|Пекин педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2540
| ''[[:d:Q9141013|Adolf Grajewski]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-01
| ''[[:d:Q1025330|Орнета]]''
|-
| style='text-align:right'| 2541
| ''[[:d:Q9145601|Aleksander Kossowski]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q175529|Лүблин катулик үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-30&lt;br/&gt;1886-01-18
| [[Арзамас районы]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-24&lt;br/&gt;1965-06-29
| [[Люблин|Лүблин]]
|-
| style='text-align:right'| 2542
| [[Алексей Кулябко]]
| 
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Mäskäw däwlät universitetı|Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-03-15
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-06
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2543
| ''[[:d:Q9148090|Alichan Kantemir]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-05-09
| ''[[:d:Q20624384|Faldon]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-16
| [[Мүнхен]]
|-
| style='text-align:right'| 2544
| ''[[:d:Q9176912|Bolesław Michał Rusiecki]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1824&quot; | 1824-11-23
| [[Рим]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-01-31
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 2545
| ''[[:d:Q9179655|Bronisław Bouffałł]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-10-30
| [[Юравичы (Гродзенский районы)|Юравичы]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-08
| [[Гданьск]]
|-
| style='text-align:right'| 2546
| ''[[:d:Q9218433|Li Fanghua]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-06
| ''[[:d:Q1054923|Британ Һоңкоңы]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-24
| [[Ханбалык|Пекин]]
|-
| style='text-align:right'| 2547
| ''[[:d:Q9220487|Maksas Soloveičikas]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829990|библеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5121550|иудаика галиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-19&lt;br/&gt;1883-10-15
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-09
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| style='text-align:right'| 2548
| ''[[:d:Q9255776|Eugen Büchner]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831394|териолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2549
| ''[[:d:Q9310518|Rimantas Kočiūnas]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Литва]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2550
| ''[[:d:Q9313737|Wang Qi]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q16955|Цинхуа университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2551
| ''[[:d:Q9327998|Zhai Zhonghe]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839136|цитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-18
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-10
| [[Ханбалык|Пекин]]
|-
| style='text-align:right'| 2552
| ''[[:d:Q9342262|Stanisław Kochman]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1758009|Гданьск университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-07
| ''[[:d:Q4309533|Myslivka]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-03
| [[Ополе]]
|-
| style='text-align:right'| 2553
| ''[[:d:Q9345353|Stefan Srebrny]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q1752712|Nicolaus Copernicus University in Toruń]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-14
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-12
| [[Торунь]]
|-
| style='text-align:right'| 2554
| ''[[:d:Q9355837|Tatiana Rutkowska]]''
| 1949
| ''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
|-
| style='text-align:right'| 2555
| ''[[:d:Q9359152|Czesław Andrycz]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-09-19
| [[Люблин губернасы|Лүблин гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-16
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2556
| ''[[:d:Q9368786|Vincas Čepinskis]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-05-03
| ''[[:d:Q16449250|Dargaičiai]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-22
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 2557
| ''[[:d:Q9369623|Wacław Baehr]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-10-06
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 2558
| ''[[:d:Q9369798|Wacław Przybylski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-09-28
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-12-25
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
|-
| style='text-align:right'| 2559
| ''[[:d:Q9370361|Walenty Miklaszewski]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-05-19
| ''[[:d:Q11823899|Popiele]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-30
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2560
| ''[[:d:Q9382752|Włodzimierz Natorf]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-12
| [[Луҗ]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-19
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2561
| ''[[:d:Q9382839|Włodzimierz Szakun]]''
| 
| ''[[:d:Q131512|фермер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-29
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-01
| ''[[:d:Q326193|Stutthof concentration camp]]''
|-
| style='text-align:right'| 2562
| ''[[:d:Q10278147|Eugene Polzik]]''
| 1976
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q924265|Орһус университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2563
| [[Валерий Грубов]]
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-02-03
| [[Сольцы]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-02-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2564
| ''[[:d:Q10733520|Anatoly Golubev]]''
| 1958
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106568011|magazine editor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q7697609|Sovetsky ekran]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4424291|Smena]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426449|Sovetsky Pisatel]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-23
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-26
| [[Вена шәһәре|Вена]]
|-
| style='text-align:right'| 2565
| ''[[:d:Q10887850|Yu Ruqin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q649868|Hunan University]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-21&lt;br/&gt;1935
| [[Şanxay|Шаңхай]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2566
| ''[[:d:Q10943269|Shouzhuo Yao]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q649868|Hunan University]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 2567
| ''[[:d:Q11000869|Jaan Hein]]''
| 1984
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-10
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2568
| ''[[:d:Q11067012|张庆桐]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2569
| ''[[:d:Q11074565|Cheng Wenshan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q649868|Hunan University]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-11
| ''[[:d:Q1374884|Ningxiang City]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-09
| ''[[:d:Q174091|Changsha]]''
|-
| style='text-align:right'| 2570
| ''[[:d:Q11163488|Nikolai Andreevich Lebedev]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-08
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 2571
| ''[[:d:Q11212235|Mieczysław Mąkosza]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1718656|Варшау политехника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-16
| [[Цешавле]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 2572
| ''[[:d:Q11364831|Fumito Nakagawa]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q137555711|ヨセフアンドレオン]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2573
| ''[[:d:Q11687359|Aleksander Oskierka]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
| [[Рудаков (Хойницкий районы)|Рудаков]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-11
| [[Видзы Лавчынския]]
|-
| style='text-align:right'| 2574
| ''[[:d:Q11719279|Jan Trejdosiewicz]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2575
| ''[[:d:Q11719515|Jan Zamojski]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| ''[[:d:Q741563|Poznań University of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-22
| [[Познань]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2576
| ''[[:d:Q11724611|Jerzy Gawrysiak]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-01
| [[Рибно (Александровский повяты)]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 2577
| ''[[:d:Q11725510|Jerzy Szteliga]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-09
| [[Зебжидовице (Кече Польша воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 2578
| ''[[:d:Q11738495|Kazimierz Zieliński]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''
| ''[[:d:Q6991552|Nencki Institute of Experimental Biology, Polish Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-13
| [[Луҗ]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-10
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2579
| ''[[:d:Q11738506|Kazimierz Ławrynowicz]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-21
| ''[[:d:Q2509638|Adutiškis]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-20
| [[Калининград]]
|-
| style='text-align:right'| 2580
| ''[[:d:Q11742980|Konstanty Terlikowski]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-01
| [[Биловежа]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
|-
| style='text-align:right'| 2581
| ''[[:d:Q11754342|Leon Malhomme]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 2582
| ''[[:d:Q11769601|Marian Orzechowski]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7330070|foreign minister]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-24
| [[Радом]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-29
| [[Вроцлав|Вротслав]]
|-
| style='text-align:right'| 2583
| ''[[:d:Q11787570|Mykola Maslov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-05-04
| [[Полтава]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942&lt;br/&gt;1940
| [[Казакъ Совет Социалистик Республикасы|Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы]]
|-
| style='text-align:right'| 2584
| ''[[:d:Q11799040|Orest Popov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q3133484|Szczecin University of Technology]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-11
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-07-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2585
| ''[[:d:Q11852591|Arkadius Presas]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-10-16
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-22
| ''[[:d:Q1013639|Hauho]]''
|-
| style='text-align:right'| 2586
| ''[[:d:Q11855644|Daniel Woldemar Åkerman]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-09-23
| ''[[:d:Q622592|Raahe]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-22
| ''[[:d:Q1025700|Taipalsaari]]''
|-
| style='text-align:right'| 2587
| ''[[:d:Q11890460|Reinhold Svento]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q121998|илче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-07-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-30
| [[Лаппеэнранта]]
|-
| style='text-align:right'| 2588
| ''[[:d:Q12073327|Volodymyr Yelchaninov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-25
| [[Ырынбур]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2589
| ''[[:d:Q12075706|Stella Lazarevna Abramovitch]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-08
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 2590
| ''[[:d:Q12075834|Yury Avvakumov]]''
| 
| [[рухани]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1984623|илаһиятчелек дуктыры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q646136|Ukrainian Free University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q178848|Нотр-Дам университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2591
| ''[[:d:Q12077637|Александровський Іван]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q47079306|Kremenets Lyceum]]''
| data-sort-value=&quot;1784&quot; | 1784
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2592
| ''[[:d:Q12078791|Николай Кузьмич Анисюткин]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2593
| ''[[:d:Q12078966|Tatiana Borisovna Ardamatskaya]]''
| 1952
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''
| ''[[:d:Q3743102|Azov-Syvash National Nature Park]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864774|Black Sea Biosphere Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-24
| [[Гола Прыстань|Һола-Прыстань]]
|-
| style='text-align:right'| 2594
| ''[[:d:Q12079005|Salome Areshyan]]''
| 1937
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27131161|Կոմունիստ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21468838|ӘҖ ФА Әдәбият институты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-01-05
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-29
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 2595
| ''[[:d:Q12084277|Andrei Borș]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-17
| ''[[:d:Q1025805|Grigoriopol]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| style='text-align:right'| 2596
| ''[[:d:Q12084654|Братченко, Станислав Никифорович]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q12074551|Institute of Archeology]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-03
| [[Хрустальный]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-21
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2597
| ''[[:d:Q12086203|Serhii Bibikov]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-01
| [[Акъяр]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-21
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2598
| ''[[:d:Q12088119|Andrey Aleksandrovitsj Vvedenskiy]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
| [[Пермь]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-13
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2599
| ''[[:d:Q12092857|Mikhail Vetoshkin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-05
| [[Иркутск губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-02
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2600
| ''[[:d:Q12094728|Генсёрский, Антон Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-30
| [[Болестрашичи]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-17
| [[Львов]]
|-
| style='text-align:right'| 2601
| ''[[:d:Q12095774|Михаил Митрофанович Гербановский]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-08-23
| [[Каманича]]
|-
| style='text-align:right'| 2602
| ''[[:d:Q12096685|Kateryna Oleksandrivna Golubkova]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-05
| [[Красноярск крае]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2603
| ''[[:d:Q12096932|Vladimir Gordon]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-11-06
| ''[[:d:Q269512|Лохвытсә]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-03
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 2604
| ''[[:d:Q12101291|Dmytro Dombrovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q16746942|hypnotist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-09-27
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2605
| ''[[:d:Q12104076|Victor Jernstedt]]''
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-12-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-21&lt;br/&gt;1902-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2606
| ''[[:d:Q12104865|Petro Zhur]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-13&lt;br/&gt;1914-10-26
| ''[[:d:Q4133593|Harbuzyn]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-09-17
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2607
| ''[[:d:Q12110061|Кисіль Олександр Григорович]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-27
| ''[[:d:Q2992452|Козелец районы]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2608
| ''[[:d:Q12112667|Копержинский, Константин Александрович]]''
| 1918
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q94469|Көньяк Украина милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-23
| ''[[:d:Q4139619|Hlibiv]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2609
| ''[[:d:Q12114180|Ivan Kraskovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q9170528|Dzvinsk State Belarusian Gymnasium]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-06-24
| [[Дубичи Церковни]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-23
| [[Братислава]]
|-
| style='text-align:right'| 2610
| ''[[:d:Q12115498|Nikolai Kuznetsov]]''
| 1888
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2611
| ''[[:d:Q12115700|Леанід Адольфавіч Кульскі]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-04-10
| [[Радомско]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 2612
| ''[[:d:Q12116288|Makar Kushnir]]''
| 1915
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-08-10
| [[Черкассы|Черкасы]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-02&lt;br/&gt;1951-09-16&lt;br/&gt;1951-11-16
| [[Бельгия]]
|-
| style='text-align:right'| 2613
| ''[[:d:Q12116677|Alexander Kistiakowsky]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-13
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-22
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2614
| ''[[:d:Q12117119|Juri Fedorowitsch Laptschinski]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-12-25
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-13
| ''[[:d:Q2575240|Sevvostlag]]''
|-
| style='text-align:right'| 2615
| ''[[:d:Q12117266|Igor Lebedinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 2616
| ''[[:d:Q12120390|Юрий Петрович Мазуренко]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-07-01
| ''[[:d:Q2217127|Millerovsky District]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-03
| [[Сандармох]]
|-
| style='text-align:right'| 2617
| ''[[:d:Q12122009|Мацуєв Микола Іванович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
|-
| style='text-align:right'| 2618
| ''[[:d:Q12124298|Aleksandr Artjomovitsj Moltsjanov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-19
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 2619
| ''[[:d:Q12133990|Новицький Михайло Михайлович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-20
| [[Нижын]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 2620
| ''[[:d:Q12134957|Оболенцев Роман Дмитриевич]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-01
| ''[[:d:Q4061818|Oleksiyivka]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-27
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2621
| [[Григорий Островский]]
| 
| ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''
| ''[[:d:Q2391444|Львов сәнгать галереясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-01
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 2622
| ''[[:d:Q12137433|Borys Padalka]]''
| 
| ''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q12135624|Oleksandrivsk Clinical Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4315019|Милли тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083440|Милли тыйб дипломнан соң белем бирү академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074610|L.V. Gromashevsky Institute of Epidemiology and Infectious Diseases of the NAMS of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-05-01
| ''[[:d:Q269523|Пырятын]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-05
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2623
| ''[[:d:Q12139115|Igor Pasko]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2624
| ''[[:d:Q12139822|Перехвальська Олена Всеволодівна]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2625
| ''[[:d:Q12141775|Aleksandr Polkanov]]''
| 1911
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19356817|петролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-05-13
| [[Кострома]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2626
| ''[[:d:Q12141856|Yarema Polotniuk]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Коломыя]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-22
| [[Львов]]
|-
| style='text-align:right'| 2627
| ''[[:d:Q12141969|Yakov Yakovych Polfierov]]''
| 
| ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-04-13
| ''[[:d:Q2837543|Ilyinskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-30
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 2628
| ''[[:d:Q12142021|Larysa Poliakova]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-11
| [[Ашкабад]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2629
| ''[[:d:Q12147804|Решетов Олександр Олексійович]]''
| 
| [[композитор]]
| ''[[:d:Q4221598|Central Ukrainian National Technical University]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-04
| ''[[:d:Q1026907|Petrove]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2630
| ''[[:d:Q12148299|Dmitry Rozhansky]]''
| 1911
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1994279|Нижгар радио лабораториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-09-01
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2631
| ''[[:d:Q12148717|Aleksandr Ivanovitsj Romanjutin]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-08
| ''[[:d:Q2554520|Кордай районы]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2632
| ''[[:d:Q12148955|Рочняк Олександр]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-01-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2633
| ''[[:d:Q12149193|Рудницький Євген Миколайович]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-02-02
| ''[[:d:Q34267|Мендзыжетс-Подләски]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
|-
| style='text-align:right'| 2634
| ''[[:d:Q12149598|Jaan Räppo]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-04-11
| ''[[:d:Q188076|Võru County]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-14
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2635
| [[Эраст Сымонович]]
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-18&lt;br/&gt;1919
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| [[Иске Русса]]
|-
| style='text-align:right'| 2636
| ''[[:d:Q12153938|Smirnov Adrian Anatolievich]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201788|Institute of Physics NAS of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5512517|G. V. Kurdyumov Institute for Metal Physics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-16
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-06
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2637
| ''[[:d:Q12157740|Nikolai Leonidovich Stepanov]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-12-07
| [[Ялта]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-31
| ''[[:d:Q593888|Peredelkino]]''
|-
| style='text-align:right'| 2638
| ''[[:d:Q12160017|Тарасов Юрій Михайлович]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-10
| [[Липецк]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Каманича]]
|-
| style='text-align:right'| 2639
| ''[[:d:Q12162806|Тулуб Олександр Володимирович]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2640
| ''[[:d:Q12166543|Філоненко Віктор Йосипович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| 
|-
| style='text-align:right'| 2641
| ''[[:d:Q12167427|Starion Khodetsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-02-21
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-02-10
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2642
| ''[[:d:Q12169028|Mychajlo Čabanìvs'kyj]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-18&lt;br/&gt;1910-09-05
| ''[[:d:Q4261219|Ligivka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2216243|Sakhnovschyna Raion]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-04
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2643
| ''[[:d:Q12169836|Gennadij Aleksandrovič Čerkašin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-13
| [[Акъяр]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2644
| ''[[:d:Q12172271|Шпаков Анатолій Петрович]]''
| 1951
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-08
| ''[[:d:Q4323471|Novogradivka]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2645
| ''[[:d:Q12172458|Leonid Aleksandrovitsj Sjoebenko-Sjoebin]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-07-12
| [[Карс]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-28
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 2646
| ''[[:d:Q12172738|V. Shcherbakivsʹkyĭ]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q646136|Ukrainian Free University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3868374|Poltava Local History Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2037262|Lviv National Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-17
| ''[[:d:Q4526508|Shpichintsi]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-18
| [[Брайтон]]
|-
| style='text-align:right'| 2647
| ''[[:d:Q12173207|Oleksii Yushchyk]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-27
| ''[[:d:Q2991945|Korop Raion]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2648
| ''[[:d:Q12173489|Яковенко Євген Іванович]]''
| 
| ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865
| ''[[:d:Q1020043|Shyshaky]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| 
|-
| style='text-align:right'| 2649
| ''[[:d:Q12173995|Владимир Григорьевич Ярошенко]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-22
| [[Мыргород|Мырһород]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-02
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2650
| ''[[:d:Q12271849|Angel Grŭncharov]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q7205171|Plovdiv University]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-28
| ''[[:d:Q405248|Долна-Банә]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2651
| ''[[:d:Q12275457|Vladimir Kusev]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| [[Прилеп|Перләпә]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 2652
| ''[[:d:Q12278271|Димитър Въндев]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-04
| [[Sofiä|София]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-26
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 2653
| ''[[:d:Q12281758|Innokenti Tolmachov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
|-
| style='text-align:right'| 2654
| ''[[:d:Q12287962|Naço Naçov]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-08-16
| [[Стара-Загора]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-15
| [[Стара-Загора]]
|-
| style='text-align:right'| 2655
| ''[[:d:Q12291973|Radka Radeva]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2399293|Technical University of Gabrovo]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-21
| ''[[:d:Q180131|Габрово]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2656
| ''[[:d:Q12292206|Raya Kuncheva]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-11-08
| [[Sofiä|София]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2657
| ''[[:d:Q12344664|Adomas Jakštas-Dambrauskas]]''
| 
| ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Прелат|перилат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-09-08
| ''[[:d:Q12661851|Kuronys]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-19
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 2658
| ''[[:d:Q12350122|Ion Ianoși]]''
| 1955
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21550346|aesthetician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2248623|scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q195081|«И. О. Караджиале» милли тиятыр һәм кина үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12724447|Central Committee of The Romanian Communist Party]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-01
| [[Брашов]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-01
| [[Бухарест|Бүкрәш]]&lt;br/&gt;[[Брашов]]
|-
| style='text-align:right'| 2659
| ''[[:d:Q12358102|Aarne Pärnpuu]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-12
| [[Эстония]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| 
|-
| style='text-align:right'| 2660
| ''[[:d:Q12358351|Agu Sisask]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-20
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2661
| ''[[:d:Q12358906|Alla Kallas]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-24
| [[Веймар]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-03
| 
|-
| style='text-align:right'| 2662
| ''[[:d:Q12359075|Anatoli Loopman]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
|-
| style='text-align:right'| 2663
| ''[[:d:Q12359283|Anne Lill]]''
| 1978
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-15
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2664
| ''[[:d:Q12359358|Anton Nõmmik]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-12-02
| ''[[:d:Q25517667|Kurista Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-20
| [[Уппсала]]
|-
| style='text-align:right'| 2665
| ''[[:d:Q12359406|Ants Oidermaa]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-20
| ''[[:d:Q25522573|Sauga Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 2666
| ''[[:d:Q12359779|Arvo Alas]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-20
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 2667
| ''[[:d:Q12360719|Daniel Burchard von Lemm]]''
| 
| ''[[:d:Q3315492|clergyman]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259532|cleric]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-11-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-07-11
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 2668
| ''[[:d:Q12361073|Eduard Ertis]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-01-01
| [[Гдов]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-12-19
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 2669
| ''[[:d:Q12361098|Eduard Markus]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-02
| [[Меома]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-06
| [[Коламбус]]
|-
| style='text-align:right'| 2670
| ''[[:d:Q12362108|Ene Grauberg]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2671
| ''[[:d:Q12362771|Friedrich Nikolai Russow]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| [[Кунсткамера]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-04-02
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2672
| ''[[:d:Q12362994|German Zamyatin]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-02-17
| [[Слабутски|Слободской]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-02
| [[Пермь]]
|-
| style='text-align:right'| 2673
| ''[[:d:Q12363428|Harald Perlitz]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-06-12
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-04
| [[Стокгольм]]
|-
| style='text-align:right'| 2674
| ''[[:d:Q12363823|Henn Mikkin]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-20
| ''[[:d:Q650577|Тапа]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 2675
| ''[[:d:Q12364808|Jaan Depman]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-07-17
| ''[[:d:Q1010589|Tarvastu Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2676
| ''[[:d:Q12365322|Johannes Kiivet]]''
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-02-10
| ''[[:d:Q31279965|Koigi Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-02
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 2677
| ''[[:d:Q12366400|Karl Friedrich Luts]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-15
| ''[[:d:Q3741477|Usollag]]''
|-
| style='text-align:right'| 2678
| ''[[:d:Q12366480|Karl Terras]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-09-09
| [[Ваивара]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-25
| [[Киров өлкәсе]]
|-
| style='text-align:right'| 2679
| ''[[:d:Q12369832|Marju Lepajõe]]''
| 1991
| ''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-28
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 2680
| ''[[:d:Q12369891|Mart Rannut]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q3737138|Narva College of the University of Tartu]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-15
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2681
| ''[[:d:Q12370957|Nelli Privalova]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-07
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2682
| ''[[:d:Q12371039|Nikolai Kann]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1475726|филателист]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-04-26
| [[Һелламаа (Муһу)]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-17
| [[Гөттинген]]
|-
| style='text-align:right'| 2683
| ''[[:d:Q12371068|Nikolai Pärna]]''
| 
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2684
| ''[[:d:Q12371411|Olev Saks]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6824851|metrologist]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-23
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 2685
| ''[[:d:Q12375621|Sven Nõmm]]''
| 1995-06-30
| [[математик]]
| ''[[:d:Q604487|Таллин технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-21
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2686
| ''[[:d:Q12377667|Cheslav Lushchik]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q91075110|Institute of Physics and Astronomy]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 2687
| ''[[:d:Q12378618|Viktor Olman]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2688
| ''[[:d:Q12378621|Viktor Maamägi]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-12
| [[Бердянск]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-05-31
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 2689
| ''[[:d:Q12378849|Voldemar Kolga]]''
| 1971&lt;br/&gt;1976
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q1257946|Tallinn University]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-18
| [[Курессааре]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-01
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 2690
| ''[[:d:Q12408243|Yitzchak Gregory D'Arbela (Amchislavsky)]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q703018|Barghash bin Said Al Busaidi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12404509|Rothschild Hospital]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-08-20
| [[Кирмәнчек]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-24
| [[Тунис (шәһәр)]]
|-
| style='text-align:right'| 2691
| ''[[:d:Q12410025|Sofia Moskowitz]]''
| 
| ''[[:d:Q974144|укытучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-09
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 2692
| ''[[:d:Q12529275|Andrey Bezsonov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-04-27
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-26
| [[Алматы]]
|-
| style='text-align:right'| 2693
| ''[[:d:Q12533604|Барлыбек Сыртанов]]''
| 
| ''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| ''[[:d:Q4232185|Kopalsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-26
| 
|-
| style='text-align:right'| 2694
| ''[[:d:Q12536083|Boris Dyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-07-25
| [[Балашау]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-04-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2695
| ''[[:d:Q12538196|Vladimir Galitsky]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-18
| [[Алматы]]
|-
| style='text-align:right'| 2696
| ''[[:d:Q12539795|Гүлнәр Ермұратқызы Нәдірова]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-10-28
| [[Караганда|Караганды]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2697
| ''[[:d:Q12541138|Dinmuhammad Sultangazin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-05-10
| [[Симәй]]
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2698
| ''[[:d:Q12545904|Zhumatay Äliev]]''
| 1974
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-20
| ''[[:d:Q2321974|Sarysu District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2699
| ''[[:d:Q12556128|Leonid Nemenov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-11-16
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2700
| ''[[:d:Q12556275|Мікалай Іванавіч Накоўнік]]''
| 1930
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q90882030|Уральскае геалагічнае ўпраўленне]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q90882033|Заходне-Сібірскае геалагічнае ўпраўленне]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q90882045|Казахскае геалагічнае ўпраўленне]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-20
| ''[[:d:Q90881673|Nakoŭniki]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
|-
| style='text-align:right'| 2701
| ''[[:d:Q12558251|Nikolay Pantusov]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16258947|beamter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-05-11&lt;br/&gt;1849
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-11&lt;br/&gt;1909
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
|-
| style='text-align:right'| 2702
| ''[[:d:Q12567234|Тұрсын Икрамович Сұлтанов]]''
| 1967
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q60852541|Ch. Ch. Valikhanov Institute of History and Ethnology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-07
| [[Шамалган (авыл)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2703
| ''[[:d:Q12575554|Қозыбаев Сағымбай Қабашұлы]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-16
| ''[[:d:Q793969|Meñdiqara District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2704
| ''[[:d:Q12608944|Woo Yoon-keun]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-24
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2705
| ''[[:d:Q12627261|Artur Rafaelovič Bagdasarov]]''
| 1981
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q88199495|croatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-02
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2706
| ''[[:d:Q12652209|Dalia Švambarytė]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-13
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2707
| ''[[:d:Q12654090|Ernests Blese]]''
| 1914
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16351449|English Language Institute of Riga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16351438|Rīgas Tautas augstskola]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q285178|Ministry of Foreign Affairs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q565742|Baltic University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-27
| [[Рига]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-02
| [[Гермерсхайм]]
|-
| style='text-align:right'| 2708
| ''[[:d:Q12654144|Eugenijus Arvydas Janulaitis]]''
| 1967
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-26
| ''[[:d:Q1719466|Паневеҗис]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2709
| ''[[:d:Q12657599|Jonas Aukštuolis]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-01-20
| ''[[:d:Q16454982|Kalnagaliai]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-28
| ''[[:d:Q56507866|gulag camp]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4169606|Dubravlag]]''
|-
| style='text-align:right'| 2710
| ''[[:d:Q12658631|Juozas Orlauskis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-10-17
| ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-07
| ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]''
|-
| style='text-align:right'| 2711
| ''[[:d:Q12665946|Motiejus Pečiulionis]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-03
| ''[[:d:Q16470753|Randiškė]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-26
| ''[[:d:Q16452834|Ilguva]]''
|-
| style='text-align:right'| 2712
| ''[[:d:Q12669043|Peliksas Bugailiškis]]''
| 
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-30
| ''[[:d:Q16454164|Juodžiūnai]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-27
| [[Vilnius|Вилнүс]]
|-
| style='text-align:right'| 2713
| ''[[:d:Q12670106|Pranas Vaičaitis]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-02-10
| ''[[:d:Q16471984|Santakai]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-21
| ''[[:d:Q16471984|Santakai]]''
|-
| style='text-align:right'| 2714
| ''[[:d:Q12671556|Rokas Šliūpas]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-06-02
| ''[[:d:Q16470642|Rakandžiai]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-26
| ''[[:d:Q1004312|Гарләва]]''
|-
| style='text-align:right'| 2715
| ''[[:d:Q12673773|Stasys Lukauskis]]''
| 
| [[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
|-
| style='text-align:right'| 2716
| ''[[:d:Q12678047|Vladas Petronaitis]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-02
| ''[[:d:Q16469770|Plaučiškiai]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-25
| ''[[:d:Q13193538|Rainiai]]''
|-
| style='text-align:right'| 2717
| ''[[:d:Q12724049|Cicerone Poghirc]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1079140|Блумиңтондагы Индиана үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Мичиган университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193510|Падуя университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-20&lt;br/&gt;1928
| [[Мескурей]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-15
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 2718
| ''[[:d:Q12727851|E. I. Khrishchev]]''
| 1977
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-06
| ''[[:d:Q1774916|Pelinei]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 2719
| ''[[:d:Q12735561|Mihail Pavlov]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1097810|Молдова дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146913|Ion Creangă Pedagogical State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1282309|Днестр буе дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4693931|Молдова дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| [[Булбоака (Бричени)]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-19
| [[Кишинёв]]
|-
| style='text-align:right'| 2720
| ''[[:d:Q12736594|Nicolae Alexandri]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-05-17
| [[Кишинёв]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-17
| [[Кишинёв]]
|-
| style='text-align:right'| 2721
| ''[[:d:Q12839609|Fuad Hacızadə]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q2042347|Azerbaijan National Aerospace Agency]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-19
| [[Сиязән]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2722
| ''[[:d:Q12840492|Habib Zarbaliyev]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-09-24
| [[Хуршуд]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2723
| ''[[:d:Q12840500|Həbibulla Məmmədbəyli]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-01
| ''[[:d:Q8082442|Şağan]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-13
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2724
| ''[[:d:Q12841940|Mina Mirzayeva]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2725
| ''[[:d:Q12846233|Samad bey Vakilov]]''
| 1893
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-12-24
| [[Салаһлы (Агстафа)]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2726
| ''[[:d:Q12847452|Khalida Hasilova]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-19
| [[Закаталы]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-05
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 2727
| [[Константин Марков]]
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-05-07
| [[Выборг]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-09-18
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2728
| ''[[:d:Q12865927|Konstantine Makashvili]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-26&lt;br/&gt;1875-11-26
| ''[[:d:Q12865458|Iq'alto]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-29
| ''[[:d:Q3951485|Tsagveri]]''
|-
| style='text-align:right'| 2729
| ''[[:d:Q12869211|Sergey Meskhi]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-10-12&lt;br/&gt;1845-10-24
| ''[[:d:Q12868366|Rioni]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-07-21&lt;br/&gt;1883-08-02
| [[Абастумани]]
|-
| style='text-align:right'| 2730
| ''[[:d:Q12869289|Simon Lukich Avaliani]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-27
| ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-08-11&lt;br/&gt;1922-08-12
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 2731
| ''[[:d:Q13027986|Іван Аляксандравіч Глебаў]]''
| 1886
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28006533|Магілёўскае рэальнае вучылішча]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2069649|Slutsk Gymnasium]]''&lt;br/&gt;[[Вильно (христиан) укытучылар институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q52161779|Grodno male gymnasium]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-06-21
| [[Витебск]]
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2732
| [[Алексей Кайгородов]]
| 
| ''[[:d:Q1113838|климатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30274094|Беларусь илкүләм фәннәр академиясенең Физик-техник институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029948|Federal Service for Hydrometeorology and Environmental Monitoring of Russia]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-11-14
| [[Бөек Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-27
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2733
| ''[[:d:Q13031543|Мікалай Венядзіктавіч Ламбін]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4330437|United Institute of Informatics Problems of the National Academy of Sciences of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2734
| ''[[:d:Q13031590|Mikola Haĭduk]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-29&lt;br/&gt;1933-04-29
| [[Кобилянка (Подлясье воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-02
| [[Бялысток|Белосток]]
|-
| style='text-align:right'| 2735
| ''[[:d:Q13031850|Pavel Mіchajlavіč Šrub]]''
| 1977
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-20
| [[Хильчыцы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2736
| ''[[:d:Q13032492|Рыгор Самуілавіч Жалязняк]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-09
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08
| ''[[:d:Q1926518|Mga]]''
|-
| style='text-align:right'| 2737
| ''[[:d:Q13033098|Уладзімір Аляксандравіч Карпаў]]''
| 1967
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-16
| [[Вологда]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-23
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2738
| ''[[:d:Q13033509|Jusaf Berkman]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-08-04
| [[Валожын]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-19
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2739
| ''[[:d:Q13033543|Yury Bogdanov]]''
| 1956
| [[математик]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-08
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 2740
| ''[[:d:Q13033571|Yakaw Afanasyew]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4129793|Югары хатын-кызлар авыл хуҗалыгы курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41484692|Інстытут глебазнаўства і аграхіміі НАНБ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123018612|сельскагаспадарчая секцыя Інбелкульта]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-10-21
| [[Балашау]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-20
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2741
| ''[[:d:Q13033603|Janka Niomanski]]''
| 
| ''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q2088544|Беларускі нацыянальны камісарыят]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55785009|Дзяржплан БССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201835|Institute of Economics of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97383460|Навукова-даследчы інстытут прамысловасці БССР]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-04-12
| [[Шчорсы]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-30
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2742
| ''[[:d:Q13033608|Янка Чарапук]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-08-12
| [[Новий Двур (Сокульский повяты)]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-16
| [[Чикаго]]
|-
| style='text-align:right'| 2743
| ''[[:d:Q13033626|Jaŭhien Chliabcevič]]''
| 1913
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-08-06
| [[Жыровицы]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2744
| ''[[:d:Q13040251|Ismet Elezi]]''
| 
| ''[[:d:Q212948|партизан]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q636952|Fterrë]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2745
| ''[[:d:Q13042479|Marash Hajati]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Шкодер|Ышкодра]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-03-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 2746
| ''[[:d:Q13050717|Ալբերտ Ստեփանյան]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-03-14
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2747
| ''[[:d:Q13052571|Gohar Hambardzumyan]]''
| 1929
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q952960|Әрмәнстан милли политехник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-28
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-26
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 2748
| ''[[:d:Q13053156|Khoren Sargsyan]]''
| 1917
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| ''[[:d:Q5074226|Charents Museum of Literature and Arts]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21468838|ӘҖ ФА Әдәбият институты]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-02
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-04
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 2749
| ''[[:d:Q13053423|Hakob Salakhyan]]''
| 1947
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10550018|culture personality]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2033155|Комитас исемендәге Ереван дәүләт консерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8038509|Writers Union of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q537375|Armenfilm]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1865276|Literaturnaya gazeta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4168753|Druzhba Narodov]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-01
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-01
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2750
| ''[[:d:Q13169630|Керимбаев, Сүйүн]]''
| 1941
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2751
| ''[[:d:Q13172442|Georgi Porshniakov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| style='text-align:right'| 2752
| ''[[:d:Q13397841|Leonid Efimovich Rodin]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-22
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2753
| ''[[:d:Q13410543|Augusts Tentelis]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-23
| ''[[:d:Q3801293|Vidriži Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-19
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
|-
| style='text-align:right'| 2754
| ''[[:d:Q14479305|Vladimir Dluzsky]]''
| 
| ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 2755
| ''[[:d:Q14915112|Charles Arthur Moser]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Yel universitetı|Йель университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q432637|Джордж Вашингтон университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-06
| [[Ноксвил]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-12
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 2756
| ''[[:d:Q14917036|V. U. Skalaban]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q14271902|Belarusian Petrus Brouka Encyclopedia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17047050|Belaruski navukova-dasledchy instytut dakumentaznaŭstva i arkhiŭnaĭ spravy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q53726496|Frantsishak Skaryna National Scientific &amp; Educational Center]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15607766|National Archives of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-05
| [[Вяликия Шылавичы]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-08-20
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2757
| ''[[:d:Q14918193|Marian Klott]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-11-01
| ''[[:d:Q2068443|Braslawsky povet]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-02-28
| [[Краков]]
|-
| style='text-align:right'| 2758
| ''[[:d:Q14919788|Boris Alekseevich Venkov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-13
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2759
| ''[[:d:Q14919790|Boris Borisovich Venkov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 2760
| ''[[:d:Q15043400|Cecil Hoare]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-06
| ''[[:d:Q52101|Middelburg]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 2761
| ''[[:d:Q15046890|Jean-Claude Gakosso]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| ''[[:d:Q3551438|Marien Ngouabi University]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-25
| ''[[:d:Q765370|Plateaux Department]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2762
| ''[[:d:Q15060869|Esfir Emden]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-22&lt;br/&gt;1906
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2763
| ''[[:d:Q15060951|Pavel Shults]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-23
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-20
| ''[[:d:Q1743602|Koktebel]]''
|-
| style='text-align:right'| 2764
| ''[[:d:Q15061240|Шалфеев, Пётр Петрович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
|-
| style='text-align:right'| 2765
| ''[[:d:Q15061321|Yefim Chonov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| ''[[:d:Q4074662|Baga Burul]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| ''[[:d:Q4074662|Baga Burul]]''
|-
| style='text-align:right'| 2766
| ''[[:d:Q15062036|Хворостанский, Константин Иванович]]''
| 1887
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-08-29
| [[Әстерхан губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| 
|-
| style='text-align:right'| 2767
| ''[[:d:Q15063194|Fedor Fortinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-02-15
| ''[[:d:Q4216581|Касыйм өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-12-12&lt;br/&gt;1902-12-25
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 2768
| ''[[:d:Q15063220|Vladimir Fomin]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-06
| [[Серпухов]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2769
| ''[[:d:Q15063425|Ludmila Filatova]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-10-06
| [[Ырынбур]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2770
| ''[[:d:Q15063960|Yury Alekseyev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Таштагол]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2771
| ''[[:d:Q15064106|Vladimir Argutinsky-Dolgorukov]]''
| 
| ''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-03-24
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-09
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 2772
| ''[[:d:Q15064297|Petr Barakov]]''
| 
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 2773
| ''[[:d:Q15064354|Tatyana Batygina]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-24
| [[Уссурийск]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2774
| ''[[:d:Q15064360|Vasiliĭ Vasilʹevich Bauer]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1833&quot; | 1833-12-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2775
| ''[[:d:Q15064664|Leonid Botsjkarjov]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-29
| [[Әстерхан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2776
| ''[[:d:Q15064667|Vasily Bochkov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-08-11
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2777
| [[Пётр Боярский]]
| 1893
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-06-04
| [[Полтава губернасы|Палтау губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-21
| [[Загреб]]
|-
| style='text-align:right'| 2778
| ''[[:d:Q15064684|Rudolf von Braunschweig]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-11-06&lt;br/&gt;1820-11-06&lt;br/&gt;1820-11-18
| [[Елгава]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-08-12&lt;br/&gt;1888-12-24
| ''[[:d:Q1621200|Tsarskoye Selo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2779
| ''[[:d:Q15064847|Mykola Vavrysevych]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-01
| [[Городло]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-30
| [[Володымыр (шәһәр)|Володымыр-Волынскый]]
|-
| style='text-align:right'| 2780
| ''[[:d:Q15064853|Julius Wagner]]''
| 1888
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q240631|Белград үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-12-13
| [[Наполи]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04&lt;br/&gt;1944&lt;br/&gt;1946
| [[Сербия]]&lt;br/&gt;[[Австрия]]
|-
| style='text-align:right'| 2781
| ''[[:d:Q15064939|Vladimir Veliky]]''
| 1874
| [[галим]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851-08-07
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| 
|-
| style='text-align:right'| 2782
| ''[[:d:Q15065035|Leopold Voyevodsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846&lt;br/&gt;1846-11-15
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901&lt;br/&gt;1901-04-21
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 2783
| [[Михаил Воронков]]
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-06
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-02-10
| [[Иркутск]]
|-
| style='text-align:right'| 2784
| ''[[:d:Q15065144|Mina Vydrya]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Кубан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915&lt;br/&gt;1916
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| style='text-align:right'| 2785
| ''[[:d:Q15065230|Apollon Al. Gamaleya]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-17
| ''[[:d:Q4094917|Borshchovo]]''
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 2786
| ''[[:d:Q15065314|Erikh Gerling]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2787
| ''[[:d:Q15065341|Isaak Ginzburg]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-03-10
| ''[[:d:Q4301468|Monastyrshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-03-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2788
| ''[[:d:Q15065589|Mikhail Grigoryev]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-11-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2789
| ''[[:d:Q15065627|Igor Gromov]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-07-13
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2790
| ''[[:d:Q15065628|Pavel Gromov]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-12-15&lt;br/&gt;1914-12-28
| ''[[:d:Q4342014|Padany]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-20
| [[Петрозаводск]]
|-
| style='text-align:right'| 2791
| ''[[:d:Q15066170|Mikhail Mikhailovich Dyakonov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-08
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2792
| ''[[:d:Q15066437|Piotr Yernstedt]]''
| 
| ''[[:d:Q15974789|coptologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-06-09
| [[Гатчина]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2793
| ''[[:d:Q15066449|Mikhail Yerofeyev]]''
| 1863
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58878019|Урман институты]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-02-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-12-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2794
| [[Николай Еругин]]
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043282|Institute of Physics and Mathematics of the Academy of Sciences of the BSSR]]''&lt;br/&gt;[[Математика Институты (Беларусь Милли Фәннәр Академиясе)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-04-14&lt;br/&gt;1907-05-14
| [[Пролетарск (шәһәр)|Пролетарск]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-12
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2795
| ''[[:d:Q15066542|Vladimir Zhdanovsky]]''
| 
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-13
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2796
| ''[[:d:Q15066643|Vasily Zhukov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 2797
| ''[[:d:Q15066714|Audra-Kristina Zabulionite]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-01
| [[Каунас]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2798
| ''[[:d:Q15066992|Lev Zelenov]]''
| 
| ''[[:d:Q21550346|aesthetician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18543182|social philosopher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-19
| ''[[:d:Q18800051|Сарлей]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-09
| [[Түбән Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 2799
| ''[[:d:Q15067243|Artemy Ivanov]]''
| 1930
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-05
| [[Молодечно|Маладзечна]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 2800
| ''[[:d:Q15068245|Yevgeny Kaminsky]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-04-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2801
| ''[[:d:Q48644962|Aleksey Vladimirovitsj Ribakov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-19
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 2802
| ''[[:d:Q48644992|Шейнкер, Вениамин Наумович]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мурманск арктика дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Иваново дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-29
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-11-17
| [[Бөек Новгород]]
|-
| style='text-align:right'| 2803
| ''[[:d:Q48935694|邵恒浚]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
|-
| style='text-align:right'| 2804
| ''[[:d:Q48948659|Anastasiya Ivleyeva]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-08
| ''[[:d:Q4388650|Razmetelevo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2805
| ''[[:d:Q48954101|Вакуловский, Николай Николаевич]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2806
| ''[[:d:Q48954599|Konstantin Yagodovsky]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-23&lt;br/&gt;1877-06-04
| ''[[:d:Q4229346|Komarivka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2991962|Borzna Raion]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-23
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2807
| ''[[:d:Q48955513|Reveka Haimawna Burshtein]]''
| 1926
| ''[[:d:Q16744668|физико-химик]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30279593|Karpov Institute of Physical Chemistry]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-06&lt;br/&gt;1904-04-23
| [[Сморгонь|Смарһонь]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-10-01
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2808
| ''[[:d:Q48961888|Корякин, Александр Сергеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-21
| ''[[:d:Q1002571|Nikel]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-19
| [[Кандалакша]]
|-
| style='text-align:right'| 2809
| ''[[:d:Q48964595|Aglaya Tarasova]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2810
| ''[[:d:Q49162990|Yuri Voytekhovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-27
| [[Лынтупы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2811
| ''[[:d:Q49189961|Maria Gordina]]''
| 1990
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q49206|Коннектикут университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-13
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2812
| ''[[:d:Q49711984|Леопольд Александрович Сев]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| [[Славута]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-06
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 2813
| ''[[:d:Q50103750|Alexey V. Smirnov]]''
| 1977
| ''[[:d:Q24040377|echinologist]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2814
| ''[[:d:Q50133063|Alexey Solodovnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978464|Natural History Museum of Denmark]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1122595|Field Museum of Natural History]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-16
| [[Краснодар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2815
| ''[[:d:Q50152701|Olga A. Efimova]]''
| 2012-11-30&lt;br/&gt;2006-12-01&lt;br/&gt;2004-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2816
| ''[[:d:Q50211285|Ilya S. Krytchankou]]''
| 2015-09-29&lt;br/&gt;2012-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2817
| ''[[:d:Q50214552|Andrey Lyalin]]''
| 1995&lt;br/&gt;1992
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q336264|Киото университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2818
| ''[[:d:Q50368568|Inga Ioudenitch]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-11-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2819
| ''[[:d:Q50406397|Якушев, Виктор Петрович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-06
| [[Ельня районы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2820
| ''[[:d:Q50421136|Natalija Mažeikienė]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-14
| [[Казакъстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2821
| ''[[:d:Q50561051|Vera V. Evdokimova]]''
| 2007-09-27&lt;br/&gt;2004-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2822
| ''[[:d:Q50766611|Viktor Vladimirovitsj Orlov]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q4071803|Astronomical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-03
| [[Беломорск]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2823
| ''[[:d:Q50775065|Anna Volnova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2824
| ''[[:d:Q51088998|Gennady S. Mishuris]]''
| 1982-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q319761|Әберстуит университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q499510|Ливерпуль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2825
| ''[[:d:Q51357558|Lev Isaakovich Khosatzky]]''
| 1936
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-06-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-26
| 
|-
| style='text-align:right'| 2826
| ''[[:d:Q51387533|Viacheslav Slesarenko]]''
| 2010-09-01&lt;br/&gt;2013-09-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q821051|Freiburg Institute for Advanced Studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2827
| ''[[:d:Q51543322|Валерый Георгіевіч Раманоўскі]]''
| 1983
| [[математик]]
| ''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1378|University of Maribor]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-17
| [[Новы Двор (Свислацкий районы)|Новы Двор]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2828
| ''[[:d:Q51603109|Nikolay Bogoliubov]]''
| 1974-02-01
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-30
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2829
| ''[[:d:Q51667817|Николай Николаевич Бортвин]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-02-25
| ''[[:d:Q4084137|Berdyuzhye]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-23
| [[Екатеринбург]]
|-
| style='text-align:right'| 2830
| ''[[:d:Q51668567|Viktoriya Prokopenko]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2831
| ''[[:d:Q51668778|Ալեքսանդր Շտրիմեր]]''
| 
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-08
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-07-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2832
| [[Мовсур Ибраһимов]]
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q5089033|Чечен дәүләт педагогика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-05
| ''[[:d:Q4281346|Marzoy-Mokhk]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2833
| ''[[:d:Q51669731|Борис Михайлович Головин]]''
| 1948
| [[галим]]
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-20
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 2834
| ''[[:d:Q51670207|Rem Barantsev]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-02
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2835
| ''[[:d:Q51670512|Lyudmila Zilbermintz]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-07-02
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2836
| ''[[:d:Q51728220|Yevhen Yulianovych Perfetskyi]]''
| 
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-04-11&lt;br/&gt;1888-04-10
| [[Носув (Люблин воеводалыгы)|Носив (Люблин воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-18
| ''[[:d:Q27007|Бардейов]]''
|-
| style='text-align:right'| 2837
| ''[[:d:Q51837264|Alexey A. Soluyanov]]''
| 2007-02-15&lt;br/&gt;2004-05-31
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47462228|Station Q]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Цюрихның югары техник мәктәбе|Эсвичрә федераль технология институты]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2838
| ''[[:d:Q51977513|Yuriy Shenger]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-24
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-19
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 2839
| ''[[:d:Q52134396|Aleksandr Finkelshteyn]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2840
| ''[[:d:Q52145949|Ivan Alekseichuk]]''
| 2013
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q238101|Миннесота университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2841
| ''[[:d:Q52170382|Vasily Timiryazev]]''
| 
| ''[[:d:Q9363889|әдәби тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10650082|reviewer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q329455|justice of the peace]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q164236|сугыш корреспонденты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-03-06&lt;br/&gt;1840
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-08-14
| ''[[:d:Q4537006|Yakovlevo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2842
| ''[[:d:Q52255353|Vladimir Vechernin]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-18
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2843
| ''[[:d:Q52676768|Igor Drobyshev]]''
| 1993-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1312762|Swedish University of Agricultural Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2844
| ''[[:d:Q52681900|Mikhail A. Kinzhalov]]''
| 2014-09-25&lt;br/&gt;2010-08-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2845
| ''[[:d:Q53140569|Souren Papikyan]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-26
| ''[[:d:Q39678|Stepanavan]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2846
| ''[[:d:Q53978251|Sergey Levin]]''
| 1992-02-22
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2847
| ''[[:d:Q53984581|Igor Drozdovsky]]''
| 2000&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q314203|European Astronaut Centre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1583495|Instituto de Astrofísica de Canarias]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2848
| ''[[:d:Q54006584|Vladimir  Golubyatnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-05-07
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2849
| ''[[:d:Q54086508|Gregory S. Tseytin]]''
| 1956
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[IBM]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 2850
| ''[[:d:Q54284651|Vitaly V. Kozin]]''
| 2017&lt;br/&gt;2011-11
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Вена университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2851
| ''[[:d:Q54486049|Alexandra Kuznetsova]]''
| 2008
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1269766|Дания техника университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2852
| ''[[:d:Q54667079|Eduardas Budrys]]''
| 1984-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-02
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2853
| ''[[:d:Q54670979|Anna A. Namyatova]]''
| 2008
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q734764|Яңа Көньяк Уэльс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2854
| ''[[:d:Q54696418|Zhanna Buzitskaya]]''
| 1992-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2855
| ''[[:d:Q54859345|Andrey Pogrebkov]]''
| 1966
| [[галим]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-18
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2856
| ''[[:d:Q54935618|Vladimir Srochko]]''
| 
| [[математик]]
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-04
| ''[[:d:Q1655792|Tayshetsky District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2857
| ''[[:d:Q55088851|Michel Kazanski]]''
| 1975-05
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30262398|Orient et Méditerranée, Textes, Archéologie, Histoire]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-24
| [[Рига]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2858
| ''[[:d:Q55098557|Siegmund Klau]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 2859
| ''[[:d:Q55102254|Неганов, Борис Степанович]]''
| 1950
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-27
| ''[[:d:Q4235981|Катилнич өязе]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-19
| [[Дубна]]
|-
| style='text-align:right'| 2860
| ''[[:d:Q55102295|Писаревский, Александр Моисеевич]]''
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2861
| ''[[:d:Q55102414|Sergei Luppov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-04-29
| [[Зеленогорск (Санкт-Петербург)]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2862
| ''[[:d:Q55102931|Jakov Antonovich Nazarenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-21
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
|-
| style='text-align:right'| 2863
| ''[[:d:Q55103994|Чжан Байчунь]]''
| 1993
| [[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-17
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2864
| ''[[:d:Q55104190|Евгений Рыбнов]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-09
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2865
| [[Гали Корзухина]]
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2866
| ''[[:d:Q55104672|Ė. M. Dalgat]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-17
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2867
| ''[[:d:Q55113522|Alexey A. Krylov]]''
| 1996-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2868
| ''[[:d:Q55138261|Alexey A. Gurevich]]''
| 2018
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30261353|Helmholtz Institute for Pharmaceutical Research Saarland]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q700758|Saarland University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2869
| ''[[:d:Q55191053|Валянціна Ігнатаўна Гапава]]''
| 1946
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17047420|Institute of Literature of the National Academy of Sciences of Belarus]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-03
| ''[[:d:Q55191713|Малая Чэрніца]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-01-14
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 2870
| ''[[:d:Q55200266|Zakir İbrahimov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-02
| [[Бакы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2871
| ''[[:d:Q55202300|Ağa Zeynal Tağıyev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
|-
| style='text-align:right'| 2872
| ''[[:d:Q55209100|Alexander Belyayev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q11235465|Institute of Botany of the Czech Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2873
| ''[[:d:Q55237329|Wilhelm von Wrangell]]''
| 
| ''[[:d:Q131512|фермер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831-11-25
| [[Ситка]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-04-24
| [[Баден-Баден]]
|-
| style='text-align:right'| 2874
| ''[[:d:Q55258819|Gleb Markelov]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41322966|iconographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-11
| [[Акъяр]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2875
| ''[[:d:Q55360664|Valery Gessen]]''
| 1951
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-17&lt;br/&gt;1927
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2876
| ''[[:d:Q55388656|Henryk Bakowski]]''
| 
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
| [[Красьниця (Лодзь воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 2877
| ''[[:d:Q55543415|Dmitry V. Skryabin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1422458|University of Bath]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2878
| ''[[:d:Q55650766|Maria Mikhailovna Belopolskaya]]''
| 1939
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-10-17
| ''[[:d:Q4356989|Putilovo]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2879
| ''[[:d:Q55650805|Vitaly Bianki]]''
| 
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4212274|Kandalaksha Nature Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-26
| [[Кандалакша]]
|-
| style='text-align:right'| 2880
| ''[[:d:Q55655556|Michail Michaylovitsj Prochorov]]''
| 
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q492766|Николай Иванович Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4318621|Нижгар дәүләт авыл хуҗалыгы  академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4318652|Ростислав Евгеньевич Алексеев исемендәге Нижгар дәүләт технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4318650|Нижгар дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4318648|Түбән Новгород дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-04
| [[Яңа Зыбков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2881
| ''[[:d:Q55656244|Argenta Antoninovna Titlânova]]''
| 1952
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201657|РФА СБ Туфрак белеме һәм агрохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-14
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2882
| ''[[:d:Q55688441|Julia Koricheva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q1202039|Royal Holloway, University of London]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2883
| ''[[:d:Q55719502|Dmitri Tentler]]''
| 1994-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2884
| ''[[:d:Q55722841|Carole Noël]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q1067935|Laval University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2885
| ''[[:d:Q55761500|Igor Grushko]]''
| 
| [[математик]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-08-09
| [[Ростов]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 2886
| ''[[:d:Q55825880|Matrena Vakhrusheva]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-04-12
| [[Карым (Хант-Манси автономияле округы)]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2887
| ''[[:d:Q55950452|Nadia Volf]]''
| 
| ''[[:d:Q59508521|neuropharmacologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q783906|невролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11275868|acupuncturist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q363802|doctoral advisor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q1480643|Париж XI университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2888
| ''[[:d:Q55998277|Alisa Vladimirovna Bank]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-09-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2889
| ''[[:d:Q56000396|Vladimir Levinson-Lessing]]''
| 1916
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-02-17
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-27
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2890
| ''[[:d:Q56065743|Vadim M. Kovrugin]]''
| 2015-12-31&lt;br/&gt;2012-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30261345|Institut de Chimie de la Matière Condensée de Bordeaux]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947747|University of Picardie Jules Verne]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2891
| ''[[:d:Q56096257|A. M.  Kagan]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q503415|Мериленд университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-10
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2892
| ''[[:d:Q56246277|Юрий Павлович Фесенко]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q1960862|East Ukrainian Volodymyr Dahl National University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''&lt;br/&gt;[[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-30
| [[Луганск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2893
| ''[[:d:Q56255335|Jerzy Redlich]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-20
| ''[[:d:Q472621|Величка]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-05
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2894
| ''[[:d:Q56255855|Nikodem Pęczarski]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16314501|энциклопедист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|лектор]]''
| ''[[:d:Q2251025|School of Fine Arts in Warsaw]]''
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-09-13
| [[Пищаць]]
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-12-25
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2895
| ''[[:d:Q56255901|Jan Pankiewicz]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816-12-22
| [[Копилув]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-04-28
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 2896
| ''[[:d:Q56308089|Elena Shmeleva]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2897
| ''[[:d:Q56310760|Mixails Popkovs]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-21
| [[Үзбәкстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2898
| ''[[:d:Q56311803|Raisa Davidovna Messer]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-02-15
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 2899
| ''[[:d:Q56312077|Ващенок, Валентин Самсонович]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-17
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-24
| 
|-
| style='text-align:right'| 2900
| ''[[:d:Q56374032|Anatol Nosiv]]''
| 1913
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q25422424|Кабинет антропологии и этнологии им. Ф. Вовка при ВУАН]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4212392|Kaniv Nature Reserve]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25433275|Yalta Historical and Literary Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12073530|Institute of Ukrainian Scientific Language]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q592734|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Украина милли китапханәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-07-11
| ''[[:d:Q1104739|Красноһрад]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 2901
| ''[[:d:Q56374558|Bruno Brunowsky]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-13
| ''[[:d:Q4524351|Shiroky]]''
|-
| style='text-align:right'| 2902
| ''[[:d:Q56441030|Alexey Maximov]]''
| 1985-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2903
| ''[[:d:Q56550051|Nina Gabarayeva]]''
| 1971-05-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2904
| ''[[:d:Q56580137|Alexander Obut]]''
| 1936
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-20
| [[Идел буе]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-23
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 2905
| ''[[:d:Q56677226|Valeriy Lukyanenko]]''
| 1987-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q17681492|University of Maryland School of Medicine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q858729|Җон Һопкинс тыйб мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1480532|University System of Maryland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2906
| ''[[:d:Q56686144|Alla Seleznyova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1503201|Plant &amp; Food Research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2907
| ''[[:d:Q56686263|Olga Molodtsova]]''
| 1982-01-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q311801|DESY]]''&lt;br/&gt;[[Дрезден техник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q835883|Leibniz Institute for Solid State and Materials Research]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2908
| ''[[:d:Q56755464|Alexander Ryss]]''
| 1976-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2909
| ''[[:d:Q56776215|Alexey Isavnin]]''
| 2010-01-31&lt;br/&gt;2007-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2910
| ''[[:d:Q56804670|Nadezhda Berezina]]''
| 1991-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2911
| ''[[:d:Q56849539|Andrei Varykhalov]]''
| 2001-09
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q314578|Helmholtz-Zentrum Berlin]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2912
| [[Владимир Леонов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-25
| [[Казан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2913
| ''[[:d:Q56889282|Aleksei Ivanov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q55829791|River Lane Research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2914
| ''[[:d:Q56942412|Elena Raschke]]''
| 2009-06-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q536656|Alfred Wegener Institute for Polar and Marine Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2915
| ''[[:d:Q56991532|Natalia Denisova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2916
| ''[[:d:Q57007973|Yury Barbitoff]]''
| 2019-06-03&lt;br/&gt;2017-07-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2917
| ''[[:d:Q57011372|Liudmila L Rodina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2918
| ''[[:d:Q57014392|Olga Bakulina]]''
| 2016-11&lt;br/&gt;2014-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2919
| ''[[:d:Q57039340|Andrew Kudlis]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12764792|doctoral student]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2920
| ''[[:d:Q57054365|Eleazar Rodrigo Carrasco]]''
| 1993-04-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2921
| ''[[:d:Q57055422|Irina Guzhova]]''
| 1981-07-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2922
| ''[[:d:Q57056577|Polina Ilina]]''
| 2005
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2923
| ''[[:d:Q57121832|Yana Safonova]]''
| 2017
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q622664|Сан-Диегодагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193727|Джон Һопкинс үниверситеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2924
| ''[[:d:Q57191870|Elena Yazykova]]''
| 1987-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1932957|University of Opole]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2925
| ''[[:d:Q57192354|Alexander Derbin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2926
| ''[[:d:Q57264799|Władysław Szumowski]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15985128|medical historian]]''
| ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-03-26
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-05
| [[Краков]]
|-
| style='text-align:right'| 2927
| ''[[:d:Q57302540|Irina Pervova]]''
| 2000-05-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2928
| ''[[:d:Q57320061|Sergey A Fedotov]]''
| 2007-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20517967|L. A. Orbeli Institute of Physiology NAS RA]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2929
| ''[[:d:Q57320075|Nikolai G Kamyshev]]''
| 1975
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2930
| ''[[:d:Q57359168|Olga Martynova]]''
| 1995-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2931
| ''[[:d:Q57385727|Ivan Khmelnitskiy]]''
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2004-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2932
| ''[[:d:Q57390827|Demid Kirilenko]]''
| 2006
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2933
| ''[[:d:Q57413563|Yuri Chistov]]''
| 1976-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Кунсткамера]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2934
| ''[[:d:Q57414802|Sofia Lessovaia]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2935
| ''[[:d:Q57416146|Timur Gureyev]]''
| 1998-12-30&lt;br/&gt;1995-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1117048|Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q319078|Мелбурн университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2936
| ''[[:d:Q57416404|Viktor Ionov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2937
| ''[[:d:Q57417295|Irina Gorodetskaya]]''
| 2000-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q29671|Авейру университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3214451|Laboratoire de glaciologie et géophysique de l'environnement]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2938
| ''[[:d:Q57417998|Lopatoukhin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2939
| ''[[:d:Q57420052|Regina Klimova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2940
| ''[[:d:Q57453143|I. K. Razumova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55658614|National Electronic Information Consortium]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2941
| ''[[:d:Q57453817|Elena S. Petrova]]''
| 1983-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2942
| ''[[:d:Q57476149|Konstantin Shevchenko]]''
| 2008
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49110|Бостон үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201743|Human Stem Cells Institute PJSC (Russia)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2943
| ''[[:d:Q57483683|Valentin V Khoze]]''
| 1990-01-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q458393|Durham University]]''&lt;br/&gt;[[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2944
| ''[[:d:Q57513838|Aleksander Kaljuvald]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32947888|bank manager]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q57665822|Eesti Maapank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12373345|Ministry of Finance]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4123149|Volga-Kama Bank]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-11-10
| ''[[:d:Q16409507|Pahajänese]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-21
| [[Пәрну]]
|-
| style='text-align:right'| 2945
| ''[[:d:Q57515374|Anton Ponomarev]]''
| 2017-07-24
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309988|Карлсруэ технология университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2946
| ''[[:d:Q57549255|Dmitry Subetto]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2947
| ''[[:d:Q57560057|Alla Krasikova]]''
| 2007
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2948
| ''[[:d:Q57634487|Vadim Guzey]]''
| 1993
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q45132492|University of Adelaide Faculty of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1540109|Thomas Jefferson National Accelerator Facility]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2949
| ''[[:d:Q57639906|Andrey S Glotov]]''
| 2002-12-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2950
| ''[[:d:Q57701605|Misha Sumetsky]]''
| 1975-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q750066|Aston University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45134019|Bell Labs, Alcaltel-Lucent]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2951
| ''[[:d:Q57897785|Vladimir Shilovskikh]]''
| 2013-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2952
| ''[[:d:Q57910771|Vladimir Malkin]]''
| 2001-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2953
| ''[[:d:Q57911133|Valery Astakhov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2954
| ''[[:d:Q57916395|Georgy Cherkashov]]''
| 1979-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2955
| ''[[:d:Q57919029|Alexander Kondakov]]''
| 2016-11-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82775|Centre for Independent Social Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1068258|Дублин университеты колледжы – Ирландия милли университетының Дублин бүлекчәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2956
| ''[[:d:Q57936639|Nester Korolev]]''
| 2012-06&lt;br/&gt;2010-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201468|Institute of Precambrian Geology and Geochronology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1574185|Корктагы университет колледжы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2957
| ''[[:d:Q57958509|Sergey Merkuryev]]''
| 1980
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2958
| ''[[:d:Q57966343|Sardana Fedorova]]''
| 1989-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2959
| ''[[:d:Q57976695|Aleksandr Fedotov]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q841581|София университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-06
| [[Новосибирск]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-30
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 2960
| ''[[:d:Q57979249|Sergey V. Ushakov]]''
| 1998-11
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q129421|Дейвистагы Калифорния үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q670897|Аризона штаты университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2961
| ''[[:d:Q57979775|Valery Zelensky]]''
| 1972
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2962
| ''[[:d:Q57982367|Vladimir V. Pravosudov]]''
| 1983
| ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q129421|Дейвистагы Калифорния үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1185955|University of Nevada, Reno]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2963
| ''[[:d:Q57991432|Vladimir Kovalevsky]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| 
|-
| style='text-align:right'| 2964
| ''[[:d:Q58200553|Armen Simonyan]]''
| 2016-04&lt;br/&gt;2012-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2965
| ''[[:d:Q58203666|Nikolai A Tsyganenko]]''
| 1973
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q4483622|Питырбур дәүләт университетының физика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2966
| ''[[:d:Q58209923|Ekaterina Vsemirnova]]''
| 2005-03-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q458393|Durham University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q503424|Лидс университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2967
| ''[[:d:Q58212446|Denis L. Volkov]]''
| 1999
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7368604|Rosenstiel School of Marine, Atmospheric, and Earth Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2968
| ''[[:d:Q58232539|Alexander S Konev]]''
| 2005-06-30&lt;br/&gt;2008-09-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4497732|Санкт-Петербург дәүләт университетының химия факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2969
| ''[[:d:Q58282231|Trifon I. Missov]]''
| 2005
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''
| ''[[:d:Q871732|Max Planck Institute for Demographic Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101155672|Faculty of Economics and Social Sciences, University of Rostock]]''&lt;br/&gt;[[Көньяк Дания Университеты|Көнъяк Дания Университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-20
| [[Sofiä|София]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2970
| ''[[:d:Q58283196|Maxim Finkelstein]]''
| 1971
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1678733|University of the Free State]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4531079|CSRI Elektropribor]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2971
| ''[[:d:Q58321167|Evgeny Andronov]]''
| 2018-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2972
| ''[[:d:Q58321385|Andrey Seryakov]]''
| 2015-09
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| [[Пучеж]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2973
| ''[[:d:Q58338518|Aleksandr Andreevich Verigo]]''
| 1860
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''&lt;br/&gt;[[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-11-23
| [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-13&lt;br/&gt;1905-03-26
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 2974
| ''[[:d:Q58340476|Svetlana Jorstad]]''
| 1988-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q49110|Бостон үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2975
| ''[[:d:Q58372117|Serguei Komissarov]]''
| 1991-05-15&lt;br/&gt;1983-07-04
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q503424|Лидс университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2976
| ''[[:d:Q58389329|Sofia Antonova]]''
| 2011-09
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q536656|Alfred Wegener Institute for Polar and Marine Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101269917|Ruprecht Karls Universität Heidelberg Geographisches Institut Heidelberg]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2977
| ''[[:d:Q58643492|Yevgeny Abakumov]]''
| 2004-10-07
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2978
| ''[[:d:Q58686279|Ekaterina Maksimova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12764792|doctoral student]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2979
| ''[[:d:Q58757685|Elena Ilina]]''
| 2011-06-30
| ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''
| ''[[:d:Q13102047|Luxembourg Institute of Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2980
| ''[[:d:Q58789940|Anna Baldycheva]]''
| 2008-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1414861|Эксетер университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2981
| ''[[:d:Q58807414|Anatoliy Dobrodumov]]''
| 1972-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2982
| ''[[:d:Q58819218|Boris V. Senkovskiy]]''
| 2013-03-13
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q54096|Көлн университеты]]''&lt;br/&gt;[[Дрезден техник университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2983
| ''[[:d:Q58882141|Oleg S Glotov]]''
| 2005-12-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q52848057|Children's Scientific and Clinical Center for Infectious Diseases of the Federal Medical and Biological Agency]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2984
| ''[[:d:Q58917831|Evgeniy Sergeevitsj Doebtsov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-24
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2985
| ''[[:d:Q58924344|Anatoly Miroshnichenko]]''
| 1983-07-04
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''
| ''[[:d:Q1321380|University of North Carolina at Greensboro]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2302319|University of Toledo]]''
| 
| ''[[:d:Q27899309|Leningrad]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2986
| ''[[:d:Q58945166|Alevtina Smirnova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7566983|South Dakota School of Mines and Technology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2987
| ''[[:d:Q58945371|Mikhail A Kostylev]]''
| 2009-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Yel universitetı|Йель университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2988
| ''[[:d:Q59102727|Vitaly Kocherbitov]]''
| 1997
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q977781|Malmö University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2989
| ''[[:d:Q59115330|Alexander Kholtygin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2990
| ''[[:d:Q59160090|Vera Bácskai]]''
| 1953
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-01
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-01-19
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 2991
| ''[[:d:Q59160102|Anastasia Stavrova]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2992
| ''[[:d:Q59160222|Andrei Tikhonov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2993
| ''[[:d:Q59160229|Alla Koltsova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2994
| ''[[:d:Q59163602|Maria Danilova]]''
| 2011-11
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2995
| ''[[:d:Q59281851|Sergey Turaev]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-14
| [[Төмән]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 2996
| ''[[:d:Q59299470|György Terdik]]''
| 1980-07-01
| [[математик]]
| ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-28
| ''[[:d:Q377879|Nyíracsád]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2997
| ''[[:d:Q59315824|Natalia Reinberg]]''
| 2016-06&lt;br/&gt;2014
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2998
| ''[[:d:Q59403765|Ferenc Niedermayer]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Берн университеты]]&lt;br/&gt;[[Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması|Аурупа төш тикшеренүләре оешмасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q622664|Сан-Диегодагы Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-06
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-08-12
| [[Берн]]
|-
| style='text-align:right'| 2999
| ''[[:d:Q59423045|Igor A Kasatkin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3000
| ''[[:d:Q59450029|Boris Brach]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-26
| [[Сыктывкар]]
|-
| style='text-align:right'| 3001
| ''[[:d:Q120269117|Кашин, Александр Леонидович]]''
| 
| [[эшкуар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-08-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3002
| ''[[:d:Q120269496|Vitaly Bovar]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-03
| ''[[:d:Q192176|Bender]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3003
| ''[[:d:Q120277604|Просянникова, Ольга Игоревна]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-30
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3004
| ''[[:d:Q120278798|Мустафаев, Александр Сеит-Умерович]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-24
| [[Бишкәк]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3005
| ''[[:d:Q120280637|Быстров, Владимир Юрьевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-24
| [[Иске Русса]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3006
| ''[[:d:Q120281041|Victor Vorobyov]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-19
| [[Сыктывкар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3007
| ''[[:d:Q120594212|Steve Crawshaw]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''
| ''[[:d:Q11149|The Independent]]''&lt;br/&gt;[[Amnesty International]]&lt;br/&gt;[[Keşe Xoquqların Küzätü]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3008
| ''[[:d:Q120734798|Ǧarrād, H̱alaf al-]]''
| 1980
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| ''[[:d:Q311321|Hasakah]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3009
| ''[[:d:Q120931695|Lola Tagaeva]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q120931664|Vyorstka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4049621|Republic.ru]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155172|TV Rain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170135|Novaya Gazeta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q595181|gazeta.ru]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-12
| [[Новосибирск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3010
| ''[[:d:Q121289511|Boris Davison]]''
| 1931
| ''[[:d:Q112582386|mathematical physicist]]''
| ''[[:d:Q757600|Atomic Energy Research Establishment]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1059760|Chalk River Laboratories]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6906303|Montreal Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q499510|Ливерпуль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-10-07
| [[Васильсурск|Василсурски]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-24
| [[Торонто]]
|-
| style='text-align:right'| 3011
| ''[[:d:Q121755312|Əlimirzamin Əskərov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3012
| ''[[:d:Q122055200|Yury Polozov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3013
| ''[[:d:Q122069937|Alexandra Yakovlevna Bazikalova]]''
| 1930
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| style='text-align:right'| 3014
| ''[[:d:Q122642086|Евстафий Николаевич Коловрат-Червинский]]''
| 1838
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-07-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 3015
| ''[[:d:Q122902255|Lev Ivanovich Malchukov]]''
| 
| ''[[:d:Q2599593|гирманис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-04
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3016
| [[Альберт Сөярголов]]
| 2010
| ''[[:d:Q600751|прокурор]]''
| ''[[:d:Q123149559|Татарстан Республикасы прокуратурасы]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3017
| ''[[:d:Q123145861|Olga Steriopolo]]''
| 1998-05-31&lt;br/&gt;1995-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q19819891|Leibniz-Centre General Linguistics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2493687|Interregional Academy of Personnel Management]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1591615|Hawaii Pacific University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783608|University of Northern Colorado]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3018
| ''[[:d:Q123147217|Olga Komarova]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q279724|University of Tromsø – The Arctic University of Norway]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3019
| ''[[:d:Q123152577|Anastasia Makarova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Уппсала университеты]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-11
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3020
| ''[[:d:Q123239879|Nonna Pavlovna Finogenova]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3021
| ''[[:d:Q123240492|Nina Alekseevna Izyumova]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q1641810|Serebryanye Prudy]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
|-
| style='text-align:right'| 3022
| ''[[:d:Q123334756|Zoltán Sz. Bíró]]''
| 1982
| ''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Сегед]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3023
| ''[[:d:Q123359353|Семён Иванович Троицкий]]''
| 1913
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-01-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3024
| ''[[:d:Q123411875|Géza Füssi-Nagy]]''
| 1969
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15936497|африканис]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-04
| ''[[:d:Q980114|Pestszentlőrinc]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-04
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 3025
| ''[[:d:Q123852377|Galina Smirnova]]''
| 
| ''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-25
| [[Ленинград өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-07-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3026
| ''[[:d:Q123853160|Anastasia Dyakova]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''
| ''[[:d:Q7220288|Petersburg – Channel 5]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3027
| ''[[:d:Q123865360|Evgeniya Alekseevna Khamzina]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4306291|Museum of the History of Buryatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16631997|East Siberian State Institute of Culture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201608|Institute of Mongolian, Buddhist and Tibetan Studies]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-28
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-06-23
| [[Улан-Удэ]]
|-
| style='text-align:right'| 3028
| ''[[:d:Q123986541|Nurislom Toʻxliyev]]''
| 1973
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-06
| ''[[:d:Q3710866|Jarkurghon District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3029
| ''[[:d:Q124101818|Сяргей Андрэевіч Кісялёў]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-27
| ''[[:d:Q4282126|Markovo]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-28
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
|-
| style='text-align:right'| 3030
| ''[[:d:Q124151770|Aavo Heinlo]]''
| 
| ''[[:d:Q18437198|бериҗис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|астрофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-23
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3031
| ''[[:d:Q124170188|Nikolaj Aleksandrovič Kožin]]''
| 1919
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01-22&lt;br/&gt;1893
| ''[[:d:Q4245412|Կուզմինկի (գյուղ, Լեբեդյանսկի շրջան)]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
|-
| style='text-align:right'| 3032
| ''[[:d:Q124245911|Gennadi Medvedyev]]''
| 
| ''[[:d:Q11313148|sports journalist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-17
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3033
| ''[[:d:Q124250393|Chang Yi]]''
| 1960-11
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1323075|Southwest University of Political Science and Law]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-05
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-06
| [[Чуңчиң]]
|-
| style='text-align:right'| 3034
| ''[[:d:Q124290643|Alexander Wolodtschenko]]''
| 1974
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| [[Дрезден техник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3035
| ''[[:d:Q124296654|Vyacheslav Morozov]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-30
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3036
| ''[[:d:Q124320616|Toomas Kookla]]''
| 
| ''[[:d:Q202648|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-12
| ''[[:d:Q45114|Пайде]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 3037
| ''[[:d:Q124343354|Samuel Sommer]]''
| 
| ''[[:d:Q21993562|cultural activist]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-08-04
| ''[[:d:Q12377185|Torma Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-29
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3038
| ''[[:d:Q124348330|Lev Gordon]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-29
| [[Париж]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-06
| [[Саранск]]
|-
| style='text-align:right'| 3039
| ''[[:d:Q124372119|Valentyna Niemtsova]]''
| 1969
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12166926|Харьков дәүләт дизайн һәм сәнгать академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-10
| ''[[:d:Q642660|Пылтсамаа]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3040
| ''[[:d:Q124389745|Juhan Karell]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-08-12
| ''[[:d:Q20531182|Kernu Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-20
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3041
| ''[[:d:Q124448910|Марон, Исаак Абрамович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-08
| [[Минск губернасы|Минск  губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3042
| ''[[:d:Q124480912|Ekaterina Chuprikova]]''
| 2010
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1245390|Eurac Research]]''
| 
| [[Нойштрелиц]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3043
| ''[[:d:Q124635063|Peeter Vingisaar]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-08
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3044
| ''[[:d:Q124719969|Александр Александрович Антонов]]''
| 1885
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| 
|-
| style='text-align:right'| 3045
| ''[[:d:Q124726057|Larisa Lyapina]]''
| 1972
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3046
| ''[[:d:Q124742805|Aleksey Balakin]]''
| 1994
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56314703|Scientific-Secretary]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30093119|өлкән фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28255863|текстолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85859833|Docent title]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3047
| ''[[:d:Q124743122|Kira Mikhaylovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-05-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3048
| ''[[:d:Q124756010|Роман Михайлович Бродский]]''
| 1938
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[ССРБ эчке эшләр халык комиссарлыгы|ССҖБ эчке эшләр халык комиссариаты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-07-18
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 3049
| ''[[:d:Q124756086|Prokofiev-Mykhailovska Valentyna Volodymyrivna]]''
| 1953
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3050
| ''[[:d:Q124756172|Valentyn Alyoshyn]]''
| 1965
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q5512517|G. V. Kurdyumov Institute for Metal Physics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25436245|V. Bakul Institute for Superhard materials]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-07
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-13
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 3051
| ''[[:d:Q124769786|Снегирев, Игорь Леонтьевич]]''
| 1930
| 
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Париж]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
|-
| style='text-align:right'| 3052
| ''[[:d:Q124771506|Исаева, Фия Абдулбариевна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-01
| [[Уфа]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 3053
| ''[[:d:Q124771746|Коротков, Геннадий Андреевич]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| [[Уса]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| style='text-align:right'| 3054
| ''[[:d:Q124771757|Смирнова, Светлана Аркадьевна]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-06
| [[Кувшиново]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3055
| ''[[:d:Q125178586|Irina Podnosova]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q2622450|Россия Федерациясе Югары Мәхкәмәсе]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-29
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3056
| ''[[:d:Q125187758|Kosovichev A. G.]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q3272013|New Jersey Institute of Technology]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-03
| [[Ишем]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3057
| ''[[:d:Q125202326|Munira Salakhetdinova]]''
| 1946
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-20
| ''[[:d:Q18780545|Klyuchishchi]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3058
| ''[[:d:Q125536213|Ирина Шадрина]]''
| 1990
| ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| [[Мурманск арктика дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-13
| [[Харьков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3059
| ''[[:d:Q125761639|Николай Иванович Нешатаев]]''
| 
| 
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-27
| ''[[:d:Q4070650|Arkhangelskoye]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| [[Могилёв]]
|-
| style='text-align:right'| 3060
| ''[[:d:Q125807861|Oskar-Herman Hansen]]''
| 1907
| ''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''
| ''[[:d:Q21635977|Белгород-Сумская железная дорога]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-02-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-07
| [[Штутгарт]]
|-
| style='text-align:right'| 3061
| ''[[:d:Q125815075|Соколов, Александр Ростиславович]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4398065|Russian State Historical Archive]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3062
| ''[[:d:Q126165059|Vasilii Eberman]]''
| 1921
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
|-
| style='text-align:right'| 3063
| ''[[:d:Q126285343|Valery G. Serbo]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-07
| [[Үргәнеч]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3064
| ''[[:d:Q126596131|Anastasia Glawion]]''
| 
| [[галим]]
| [[Дармштадт техник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40025|Эрланген — Нүрнберг университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3065
| ''[[:d:Q126896886|Мирный, Семён Максимович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-12-22
| ''[[:d:Q2464812|Grīva]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-29
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3066
| ''[[:d:Q126914419|Lyudmila Sherstova]]''
| 1986
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-02
| ''[[:d:Q16015481|Berezovka, Krasnoshchyokovsky District, Altai Krai]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3067
| ''[[:d:Q126923612|Yurii Emelyanov]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-06-23
| [[Кисловодск]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 3068
| ''[[:d:Q126971114|Пянкевич, Владимир Леонидович]]''
| 1980
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-19
| [[Махачкала]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3069
| ''[[:d:Q126971320|Мартынов, Игорь Александрович]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-06
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3070
| ''[[:d:Q127943015|Anna Stroganova]]''
| 1933
| ''[[:d:Q16831394|териолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-07-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3071
| ''[[:d:Q128410851|Правдин, Леонид Фёдорович]]''
| 1923
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-23
| ''[[:d:Q113058600|Новографское]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
|-
| style='text-align:right'| 3072
| ''[[:d:Q128625482|Mazing, Yuri Andreevich]]''
| 1973
| ''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4314501|Профессор Н. Н. Петров исемендәге онкология фәнни-тикшеренү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-05
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 3073
| ''[[:d:Q128859151|Pyotr Nekrasov]]''
| 
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4258143|Ленинградский институт педологии и дефектологии]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''&lt;br/&gt;[[Курск дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-02-14
| ''[[:d:Q4319261|Nizhnyaya Vodlitsa]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| [[Курск]]
|-
| style='text-align:right'| 3074
| ''[[:d:Q129020547|Yuri V. Mamkaev]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-06-04
| [[Канск]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-24
| 
|-
| style='text-align:right'| 3075
| ''[[:d:Q129068607|Irina Tumakova]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q753932|Izvestia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4491769|fontanka.ru]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170135|Novaya Gazeta]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3076
| ''[[:d:Q129089071|Vladimir V. Kuznetsov]]''
| 1936
| ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4308086|Мурманская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65172404|White Sea Biological Station &quot;Kartesh&quot;]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| style='text-align:right'| 3077
| ''[[:d:Q129105086|Leonid Avgustovich Chudnovsky]]''
| 1941
| ''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3078
| ''[[:d:Q129566358|Berta Vladimirovna Firstein]]''
| 
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''
| [[Кунсткамера]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
|-
| style='text-align:right'| 3079
| ''[[:d:Q129590302|Орелкин Борис Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
|-
| style='text-align:right'| 3080
| ''[[:d:Q129595159|Левченко Владимир Фёдорович]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3081
| ''[[:d:Q130215652|Голубовская Инна Никитична]]''
| 1963
| ''[[:d:Q71049338|cytogeneticist]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3082
| ''[[:d:Q130252434|Leonid Z. Kaidanov]]''
| 1959
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-20
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| style='text-align:right'| 3083
| ''[[:d:Q130266286|Шевченко Валерий Геннадьевич]]''
| 1953
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010
| 
|-
| style='text-align:right'| 3084
| ''[[:d:Q130266410|Богута Кирилл Константинович]]''
| 1967
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
|-
| style='text-align:right'| 3085
| ''[[:d:Q130266519|Стрелков Андрей Александрович]]''
| 1956
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3086
| ''[[:d:Q130266561|Иван Полянский]]''
| 
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q4177218|П. Ф. Лесгафт исемендәге Табигый фәннәр институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47836406|Высшие женские естественно-научные курсы]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| [[Рязань губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-14
| [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]
|-
| style='text-align:right'| 3087
| ''[[:d:Q130268414|Полянская Галина Георгиевна]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3088
| ''[[:d:Q130279405|Aleksey Kuchmin]]''
| 1998
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-15
| [[Шчучын]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3089
| ''[[:d:Q130283206|Artur Krauze]]''
| 
| ''[[:d:Q15978655|киңәшче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
|-
| style='text-align:right'| 3090
| ''[[:d:Q130290963|Скворцов Владимир Валентинович]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3091
| ''[[:d:Q130335154|Valeria Eremina]]''
| 1963
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-13
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 3092
| ''[[:d:Q130365852|Адольф Аркадьевич Равдель]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-11-23
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3093
| ''[[:d:Q130369364|Жиляков Николай Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3094
| ''[[:d:Q130386120|Исаев Виталий Михайлович]]''
| 1911-05
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-27
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08
| [[Кавказ]]
|-
| style='text-align:right'| 3095
| ''[[:d:Q130388268|Aleksander Rikken]]''
| 
| ''[[:d:Q974144|укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-09-09
| [[Варуди]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
|-
| style='text-align:right'| 3096
| ''[[:d:Q130416097|Kamal Aliyev]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-11
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-12-28
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 3097
| ''[[:d:Q130469262|Alexander L. Yudin]]''
| 1956
| ''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-22
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-13
| 
|-
| style='text-align:right'| 3098
| ''[[:d:Q130531108|Вальтер Оскар Антонович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| style='text-align:right'| 3099
| ''[[:d:Q130531231|Мальчевский Владимир Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q24897059|Агрофизик фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
|-
| style='text-align:right'| 3100
| ''[[:d:Q130531639|Бессонов Николай Алексеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q48945052|Zemědělský vědecký výbor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q391083|Пастер институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3101
| ''[[:d:Q59507077|Andrey Shchukarev]]''
| 1982-12-23&lt;br/&gt;1979-06-20
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3102
| ''[[:d:Q59535267|Alexey A Soshnev]]''
| 2006-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q183170|Сан-Антониодагы Техас үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3103
| ''[[:d:Q59542992|Natalia A Smolina]]''
| 2009&lt;br/&gt;2007
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30199003|Almazov Centre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193510|Падуя университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3104
| ''[[:d:Q59547628|Sergei S Belanov]]''
| 2011-06-30&lt;br/&gt;2009-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3105
| ''[[:d:Q59556157|Vladimir O Murovets]]''
| 2002-07-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3106
| ''[[:d:Q59556440|Tigran A Vartanyan]]''
| 1976-01-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1122926|University of Lisbon]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3107
| ''[[:d:Q59560185|Yulia N Sergeeva]]''
| 2009-06-23
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q977781|Malmö University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2931224|CEA Grenoble]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151724|Institut Charles Sadron]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3108
| ''[[:d:Q59590644|Andrey Chetverikov]]''
| 
| ''[[:d:Q98393581|cognitive psychologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3109
| ''[[:d:Q59594622|Alexey G Sergeev]]''
| 
| ''[[:d:Q104693589|chemistry teacher]]''
| ''[[:d:Q499510|Ливерпуль университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3110
| ''[[:d:Q59613514|Yulian Gavrilov]]''
| 2010-11-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Лунд университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3111
| ''[[:d:Q59617125|Veniamin A Borin]]''
| 2010-08-08&lt;br/&gt;2008-07-27
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q749718|Oklahoma State University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3112
| ''[[:d:Q59679673|Yulia Kiyan]]''
| 1993-06-05
| [[Гыйльми хезмәткәр]]
| ''[[:d:Q911561|Hannover Medical School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3113
| ''[[:d:Q59683656|Pavel Skutschas]]''
| 2001
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3114
| ''[[:d:Q59692596|Alexander Emelyanov]]''
| 1985-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30262219|Institute of Research on Cancer and Aging in Nice]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3115
| ''[[:d:Q59694039|Alena Vladimirovna Fomina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3116
| ''[[:d:Q59698496|Vladimir Uversky]]''
| 1986
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q500606|University of South Florida]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1433199|Indiana University – Purdue University Indianapolis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201415|Institute of Protein Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1047293|University of California, Santa Cruz]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201430|Institute for Biological Instrumentation]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-20
| [[Боровичи]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3117
| ''[[:d:Q59799029|Aleksey Velichko]]''
| 
| ''[[:d:Q29038436|law theorist]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| [[Россия Федерациясе юстиция министрлыгы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4481678|Җәза үтәтү буенча федераль хезмәт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1949245|Mosgortrans]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-22
| [[Таганрог]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3118
| ''[[:d:Q59809141|Yuri Amelin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q127990|Аустралия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q649250|Royal Ontario Museum]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12622929|Korea Basic Science Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3119
| ''[[:d:Q59817402|Tong Bao]]''
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q178972|Сүн Ят-Сен үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3120
| ''[[:d:Q59829183|Elena Syromyatnikova]]''
| 2009
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-11
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3121
| ''[[:d:Q59830164|Agnia D Galachyants]]''
| 2009-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3122
| ''[[:d:Q59833100|Irina Fedorova]]''
| 1997-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3123
| ''[[:d:Q59833105|Aleksandra Urazgildeeva]]''
| 2014-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3124
| ''[[:d:Q59833109|Oleg Troshichev]]''
| 1961-06-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3125
| ''[[:d:Q59833115|Sormakov D.]]''
| 2010-07-21
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3126
| ''[[:d:Q59833127|Nataly F. Blagoveshchenskaya]]''
| 2002-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3127
| ''[[:d:Q59833130|Tatiana Borisova]]''
| 1974-02-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3128
| ''[[:d:Q59833273|Sergey Chernouss]]''
| 1966-12-15
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4371607|Polar Geophysical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3129
| ''[[:d:Q59833429|Anna Silyakova]]''
| 2008-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q279724|University of Tromsø – The Arctic University of Norway]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3130
| ''[[:d:Q59833515|Irina Despirak]]''
| 1989
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4371607|Polar Geophysical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3131
| ''[[:d:Q59833865|Evgeniy Kozlov]]''
| 2011-06-17
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4228949|Kola Science Centre RAS]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3132
| ''[[:d:Q59843121|Svetlana Droznina]]''
| 1989-01-09
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4135895|Geophysical Service of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3133
| ''[[:d:Q59843152|Ekaterina Fomina]]''
| 2011-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4228949|Kola Science Centre RAS]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3134
| ''[[:d:Q59844693|Marina Kubyshkina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3135
| ''[[:d:Q59848699|Vladimir Kouprianov]]''
| 1999-07-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q192334|Чәпел-Һиллдәге Төньяк Каролина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3136
| ''[[:d:Q59855709|Natalia Konstantinova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3137
| ''[[:d:Q60029706|Sebastian Litta]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q757391|Central European University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3138
| ''[[:d:Q60055587|Anastasia Tsylina]]''
| 2015-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12764792|doctoral student]]''
| [[Braun universitetı|Браун үнивирситите]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3139
| ''[[:d:Q60130923|Alexander Fedorov]]''
| 2012-02-24
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q598841|Monash University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3140
| ''[[:d:Q60148442|Vladimir Semenov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3141
| ''[[:d:Q60162826|Maria Vladimirova]]''
| 1995-02-14
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30261412|Institute of Human Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30255680|Délégation Languedoc Roussillon]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3142
| ''[[:d:Q60311763|Darya Alexandrova]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''
| ''[[:d:Q7220288|Petersburg – Channel 5]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4028226|100 TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4403252|STS-St. Petersburg]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3143
| ''[[:d:Q60346021|Sergey Miltsov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3144
| ''[[:d:Q60368166|Evgeniy Marchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-17
| [[Пенза]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3145
| ''[[:d:Q60406934|Vladimir Grinin]]''
| 1966-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3146
| ''[[:d:Q60420303|Bonifacy Krupski]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822
| [[Игнатава (Валожынский районы)|Игнатава]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-12
| [[Мяцявичы]]
|-
| style='text-align:right'| 3147
| ''[[:d:Q60509971|Yemyalyan Azaranka]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-17
| [[Красная Слабада (Быхавский районы)|Красная Слабада]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-22
| [[Минск]]
|-
| style='text-align:right'| 3148
| ''[[:d:Q60533361|Sergey Vallander]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-06-21
| [[Красное Село]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3149
| ''[[:d:Q60557379|Alexei Kiselev]]''
| 2000
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q309988|Карлсруэ технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607075|Leibniz Institute for Tropospheric Research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3150
| ''[[:d:Q60594279|Nikolaj Vladimirovič Roze]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-07-21
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3151
| ''[[:d:Q60617244|Olga Nazarova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3152
| ''[[:d:Q60628014|Olga Semenova]]''
| 2013-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q967165|Йорк университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3153
| ''[[:d:Q60632455|Anna A Vasileva]]''
| 2018
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4086882|BIOCAD (Russia)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3154
| ''[[:d:Q60632459|Vladimir N Mikhaylov]]''
| 2013-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3155
| ''[[:d:Q60668915|Nina Goryunova]]''
| 1939
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-11-12
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 3156
| ''[[:d:Q60677612|Natalia Pilyus]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-10
| [[Лебедын]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3157
| ''[[:d:Q60694078|Արտակ Վարդանյան]]''
| 
| ''[[:d:Q9352089|разведчик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02-24&lt;br/&gt;1896-02-12
| [[Ереван]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-25
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3158
| ''[[:d:Q60696471|Elena Zhitova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2656051|РФА ЕКБ Вулканология һәм сейсмология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3159
| ''[[:d:Q60731224|Anton Shiriaev]]''
| 1997
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q314536|Норвегия табигый һәм техник фәннәр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1144565|Умео университеты]]''&lt;br/&gt;[[Көньяк Дания Университеты|Көнъяк Дания Университеты]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-27
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3160
| ''[[:d:Q60733439|Mikhail Rogov]]''
| 2016-07&lt;br/&gt;2014-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q658975|Лозанна университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3161
| ''[[:d:Q60737749|Igor Khorozyan]]''
| 1994-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q467164|American University of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20518180|Center for Ecological Noosphere Studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3162
| ''[[:d:Q60780683|Abdellatif Younis]]''
| 2013-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q594282|National Research Institute of Astronomy and Geophysics]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3163
| ''[[:d:Q60826435|Lev Nikolajevič Žinkin]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-01
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-16
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3164
| ''[[:d:Q60826540|Остапенко, Дмитрий Демьянович]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-07
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-03
| [[Екатеринбург]]
|-
| style='text-align:right'| 3165
| ''[[:d:Q60826924|Херсонский, Григорий Хрисанфович]]''
| 
| [[галим]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| 
|-
| style='text-align:right'| 3166
| ''[[:d:Q60827147|Гуревич, Анна Моисеевна]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| style='text-align:right'| 3167
| ''[[:d:Q60827415|Рыскин, Михаил Григорьевич]]''
| 1969
| [[галим]]
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-11
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3168
| ''[[:d:Q60827683|Boris Koshechkin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| ''[[:d:Q16636179|Geological Institute KSC RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-05
| [[Первоуральск]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3169
| ''[[:d:Q60828373|Serafim Aleksandrovič Pokrovskij]]''
| 
| ''[[:d:Q2135538|хокук тарихчысы]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
|-
| style='text-align:right'| 3170
| ''[[:d:Q60828690|Іван Іванавіч Наркевіч]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104629775|факультэт інфармацыйных тэхналогій БДТУ]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-22
| [[Тамашэвичы]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3171
| ''[[:d:Q60830793|Girša Zalmanovič Roginskij]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-28
| [[Рэчыца (авыл)|Речытса]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3172
| ''[[:d:Q60830997|Sergey Medvedev]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-27
| [[Харьков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3173
| ''[[:d:Q60831168|Mikhail Bondarko]]''
| 1999
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-21
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3174
| ''[[:d:Q60836367|Трощиев, Виталий Ефимович]]''
| 1954
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-24
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 3175
| ''[[:d:Q60836398|Заленский, Олег Вячеславович]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-09-04
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3176
| ''[[:d:Q60837540|Yuriy Ganus]]''
| 
| [[менеджер]]
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-05
| [[Токмак (Украина)|Токмак]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3177
| ''[[:d:Q60838238|Токранов Алексей Михайлович]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-04
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3178
| ''[[:d:Q60961594|Elena Lukasheva]]''
| 2006-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3179
| ''[[:d:Q60977095|Kirill A Afonin]]''
| 2003-05-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q1783178|University of North Carolina at Charlotte]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3180
| ''[[:d:Q60998030|Tom Paskhalis]]''
| 2012
| ''[[:d:Q1125292|postdoctoral researcher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''
| ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q258464|Тринити көллияте]]''&lt;br/&gt;[[London School of Economics]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3181
| ''[[:d:Q61040236|Francesca Dal Mas]]''
| 2016-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1546906|Ca' Foscari University of Venice]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2738646|University of Lincoln]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3182
| ''[[:d:Q61099472|Anna Nesterovich]]''
| 2009-05-23&lt;br/&gt;2007-07-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1136919|Айова штаты университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3183
| ''[[:d:Q61103823|Natalia Sharova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3184
| ''[[:d:Q61110314|Andrey Ivantsov]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-06
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3185
| ''[[:d:Q61111815|Aleksandr Dobryanski]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-08-26
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-31&lt;br/&gt;1965-01-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3186
| ''[[:d:Q61113382|Evgenia I Lysova]]''
| 2010
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1065414|Vrije Universiteit Amsterdam]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193510|Падуя университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q769040|EDHEC Business School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1422458|University of Bath]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3187
| ''[[:d:Q61113698|Alexander V Klimovich]]''
| 2011-04&lt;br/&gt;2008-11&lt;br/&gt;2006-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3188
| ''[[:d:Q61115753|Дудкин, Сергей Петрович]]''
| 1910
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q94469|Көньяк Украина милли мәгарифбелем үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-10-05
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-21
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 3189
| ''[[:d:Q61122298|Nəzir Əhmədov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-12-27
| [[Кәһризоба]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-05
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 3190
| ''[[:d:Q61122502|Rovsan Hatamov]]''
| 
| [[галим]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-29
| [[Нифетчала]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3191
| ''[[:d:Q61134210|Abdurahmon Husaynov]]''
| 1962
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-07
| [[Пәнҗәкәнт]]
| 
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3192
| ''[[:d:Q61454645|Petko Shahanov]]''
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-10-08
| [[Стара-Загора]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-21
| ''[[:d:Q459|Филибә]]''
|-
| style='text-align:right'| 3193
| ''[[:d:Q61479146|Alina Manshina]]''
| 1996-02-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3194
| ''[[:d:Q61702460|Viive Viira]]''
| 
| ''[[:d:Q2730732|equestrian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-29
| [[Вильянди]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3195
| [[Александр Лебедев (1843)|Александр Лебедев]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-04-01
| No/unknown value
| No/unknown value
| No/unknown value
|-
| style='text-align:right'| 3196
| ''[[:d:Q61749713|Alexander A Bol'shakov]]''
| 1989
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30297702|Applied Spectra (United States)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3197
| ''[[:d:Q61770533|Darya Krupenko]]''
| 2014&lt;br/&gt;2009
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3198
| ''[[:d:Q61834914|Igor Smirnov]]''
| 1972
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-25
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3199
| ''[[:d:Q61834984|Nikolay Kuznetsov]]''
| 2001
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-13
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3200
| ''[[:d:Q61843318|Cheng Zhiqing]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-12
| 
|-
| style='text-align:right'| 3201
| [[Николай Козмин]]
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-12-10&lt;br/&gt;1873-12-22
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3202
| ''[[:d:Q15069646|Ерафей Васілевіч Касценіч]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-10-04
| ''[[:d:Q61780847|Азёрная]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3203
| ''[[:d:Q15070472|Yevgeny Kreps]]''
| 1925
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4308086|Мурманская биологическая станция]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-01
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-04
| [[Ялта]]
|-
| style='text-align:right'| 3204
| ''[[:d:Q15070872|Aleksandr Labuntsov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-09-13
| [[Владикавказ]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 3205
| ''[[:d:Q15071130|Herman Gerasimovich Lengauer]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-06-29
| [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3206
| ''[[:d:Q15071369|Николай Андреевич Лукьянович]]''
| 
| ''[[:d:Q864380|биограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1806&quot; | 1806
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 3207
| ''[[:d:Q15071434|Геннадий Андреевич Любославский]]''
| 1882
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| [[Кинешма|Киңәшмә]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3208
| ''[[:d:Q15071471|Vladimir Mazalov]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4201665|Institute of Applied Mathematical Research of Karelian Research Centre of RAS]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-06
| [[Магнитогорск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3209
| ''[[:d:Q15071684|Vladimir Ivanovitsj Timofeev]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-14
| [[Мурманск]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3210
| ''[[:d:Q15071928|Maksim Malkov]]''
| 
| ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-11-21
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3211
| ''[[:d:Q15072125|Victor A. Matveev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201879|Institute for Nuclear Research]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-11
| [[Тайга (шәһәр)|Тайга]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3212
| ''[[:d:Q15072386|Nikolai Metalnikov]]''
| 1892
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-05&lt;br/&gt;1870-04-23
| ''[[:d:Q19813693|Кротково (Ульяновскан область)]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Париж]]
|-
| style='text-align:right'| 3213
| ''[[:d:Q15074704|Ivan Tarnani]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4496332|Хабарау милли аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-01-13&lt;br/&gt;1860
| [[Таганрог]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
|-
| style='text-align:right'| 3214
| ''[[:d:Q15074800|Vasily Regel]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-12-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-01
| [[Каунас]]
|-
| style='text-align:right'| 3215
| ''[[:d:Q15075433|Sergey Nikolayev]]''
| 1979
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-12
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3216
| ''[[:d:Q15077058|Aleksey Soymonov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3217
| ''[[:d:Q15077527|Mikhail Skaryatin]]''
| 1905
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350189|египтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12797895|occultist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16004492|esotericist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155647|йолдызсөйләмче]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-05-06
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-06
| ''[[:d:Q688497|Glion]]''
|-
| style='text-align:right'| 3218
| ''[[:d:Q15077651|Ivan Panin]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-02
| [[Апатиты]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3219
| ''[[:d:Q15078996|Vasily Pasetsky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-06-15
| [[Иске Русса]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3220
| ''[[:d:Q15079531|Valeriy Petrov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-06
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-01&lt;br/&gt;2008
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3221
| ''[[:d:Q15081619|F. V. Potemkin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-02-11
| ''[[:d:Q4154776|Даниловский өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3222
| ''[[:d:Q15082180|Станіслаў Аляксандравіч Прыбытак]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-09-25
| [[Минск]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-13
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 3223
| ''[[:d:Q15087157|Dmitriy Dmitrievitsj Protopopov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| style='text-align:right'| 3224
| ''[[:d:Q15087912|Ruslan Vyacheslavovich Kurbanov]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-26
| ''[[:d:Q2044217|Kurakh]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3225
| ''[[:d:Q15088460|Izrail Rabinovich]]''
| 1940
| [[галим]]
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1102209|Defense Language Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| 
|-
| style='text-align:right'| 3226
| ''[[:d:Q15088515|Рянжин, Сергей Валентинович]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|океанолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17269204|limnologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4201637|Institute of Limnology of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3227
| ''[[:d:Q15088972|Revekka Rubinshteyn]]''
| 1924
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350189|египтолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q111287174|Leningrad State Pedagogical Institute M.N. Pokrovsky]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-28
| [[Кирмәнчек]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-10
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3228
| ''[[:d:Q15089558|Elena Romodanovskaya]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4201797|Institute of Philology of the Siberian Branch of the RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-15
| [[Новосибирск]]
|-
| style='text-align:right'| 3229
| ''[[:d:Q15090732|Nikolay Ivanovitsj Repnikov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3230
| ''[[:d:Q15090990|Sergey Rozhdestvensky]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294463|Ministry of National Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-08-25&lt;br/&gt;1868-09-06&lt;br/&gt;1863
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-17
| [[Тум|Томск]]
|-
| style='text-align:right'| 3231
| ''[[:d:Q15090992|Nikolaĭ Fedorovich Rozhdestvenskiĭ]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802&lt;br/&gt;1800
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3232
| ''[[:d:Q15116876|Roman von Düsterloh]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-09-20
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-26
| 
|-
| style='text-align:right'| 3233
| [[Константин Дебу]]
| 1890
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3234
| ''[[:d:Q15207378|Aleksandr Lipovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-02-04
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3235
| ''[[:d:Q15401870|Dmitry Burago]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3236
| ''[[:d:Q15410778|Lev Nessov]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
|-
| style='text-align:right'| 3237
| ''[[:d:Q15433102|Viatcheslav Kharlamov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-28
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3238
| ''[[:d:Q15433216|Андрей Венедикт улы Фёдоров]]''
| 
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-11-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3239
| ''[[:d:Q15434717|Vera Serganova]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960&lt;br/&gt;1961
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3240
| ''[[:d:Q15438814|George G. Lorentz]]''
| 1936
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49213|Остиндагы Техас университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q617433|Сиракуз университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q349055|Вейн университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-01
| [[Чико (Калифорния)|Чико]]
|-
| style='text-align:right'| 3241
| ''[[:d:Q15450186|Vsevolod Nikolaevič Petrov]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3242
| ''[[:d:Q15455688|Leon Takhtajan]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4288511|Leonhard Euler International Mathematical Institute in Saint Petersburg]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-10-01
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3243
| ''[[:d:Q15455692|Pjotr Petrowitsch Kulisch]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-24
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
| 
|-
| style='text-align:right'| 3244
| ''[[:d:Q15455699|Vladimir B. Matveev]]''
| 1966
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33121381|Institut de Mathématiques de Bourgogne]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3245
| ''[[:d:Q15455707|Sergei Vostokov]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-03-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3246
| ''[[:d:Q15455711|Alexander Its]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1433199|Indiana University – Purdue University Indianapolis]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3247
| ''[[:d:Q15627843|Nasreddin Murat-Khan]]''
| 1930
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| [[Буйнакск]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-15
| [[Lahor|Лаһор]]
|-
| style='text-align:right'| 3248
| ''[[:d:Q15631951|Pavel Petrovič Šklârevskij]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1806&quot; | 1806-01-15
| [[Лубны]]
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-06-10
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3249
| ''[[:d:Q15640206|Svetlana Ignatenko]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3250
| ''[[:d:Q15640313|Taťána Nersesjan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-22
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3251
| ''[[:d:Q15686494|Zaurbek Kurazovich Malʹsagov]]''
| 1930
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-03
| [[Буйнакск]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-14
| [[Грозный]]
|-
| style='text-align:right'| 3252
| ''[[:d:Q15720238|I. M. Boldakov]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-12-08&lt;br/&gt;1846-11-26
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
|-
| style='text-align:right'| 3253
| ''[[:d:Q15720260|Sergey Gessen]]''
| 1928
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-09-24
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-25
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3254
| ''[[:d:Q15720367|Vasily Mikhailovich Sidorov]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| 
|-
| style='text-align:right'| 3255
| ''[[:d:Q15720398|Rostislav Sementkovsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-01-01&lt;br/&gt;1846
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3256
| ''[[:d:Q15720404|Алексей Павлович Сниткин]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q245068|кәмитче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| 
|-
| style='text-align:right'| 3257
| ''[[:d:Q15720411|Fedor Studitsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1815&quot; | 1815-09-20
| [[Грязовец|Грәзоветс]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01
| [[Новгород губернасы]]
|-
| style='text-align:right'| 3258
| ''[[:d:Q15720438|Vladimir Chuyko]]''
| 
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| 
|-
| style='text-align:right'| 3259
| ''[[:d:Q15782309|Alexei Borissowitsch Wenkow]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q924265|Орһус университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3260
| ''[[:d:Q15836854|Nikolai Kapitonovich Nikolski]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13344|Бордо үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-16
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3261
| ''[[:d:Q15845769|Dmitry Kallistov]]''
| 
| ''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20873384|антик дәвер тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-05
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3262
| ''[[:d:Q15845878|A. N.  Khramov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q53754694|paleomagnetist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|executive]]''
| ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-17
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3263
| ''[[:d:Q15864920|Johann Admoni]]''
| 1926
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2675537|music teacher]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-04
| [[Дессау]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3264
| ''[[:d:Q15909624|Luo Yuanzheng]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-14
| [[Чыңду]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-31
| 
|-
| style='text-align:right'| 3265
| ''[[:d:Q15911717|Jin Zhongyuan]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q495015|Фудаң университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q1015823|Jiangyin]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-06-07
| [[Şanxay|Шаңхай]]
|-
| style='text-align:right'| 3266
| ''[[:d:Q15919684|Chen Baoyin]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 3267
| ''[[:d:Q15992711|Georgy Knyazev]]''
| 
| ''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4070706|Archive RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-03-15
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3268
| [[Михаил Залесский]]
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-09-03
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3269
| ''[[:d:Q16087259|Sholom Gherman]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3270
| ''[[:d:Q16104619|Viktor Borisov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-31
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3271
| ''[[:d:Q16106954|Lev R. Ginzburg]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|эколог]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23091386|Applied Biomathematics]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3272
| ''[[:d:Q16122448|شاهر جمال آغا]]''
| 1971
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1351317|Димәшкъ университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Dimäşq|Димәшкъ]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-12
| [[Dimäşq|Димәшкъ]]
|-
| style='text-align:right'| 3273
| ''[[:d:Q16170691|ロマーン・イヴァーノヴィチ・ゲリヴィグ]]''
| 1897
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-09-12
| [[Липецк]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-19
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 3274
| ''[[:d:Q16170964|Yevgeny Gerasimov]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-06&lt;br/&gt;1986
| 
|-
| style='text-align:right'| 3275
| ''[[:d:Q16171655|Vladimir Golina]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-28
| ''[[:d:Q268791|Һлобыне]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3276
| ''[[:d:Q16186840|Eugene Plotkin]]''
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q411895|Рига техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1124657|Bar-Ilan University]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-22
| [[Екатеринбург]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-20
| [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]
|-
| style='text-align:right'| 3277
| ''[[:d:Q16195882|Georges Zissis]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3278
| ''[[:d:Q16222976|Aleksandr Nikiforov]]''
| 1917
| ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20551564|collector of fairy tales]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-06-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3279
| ''[[:d:Q16271854|Shneur Zalman Avigdori]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-28
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-19
| ''[[:d:Q60956|Ashkelon]]''
|-
| style='text-align:right'| 3280
| ''[[:d:Q16272253|N. N. Amosova]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3281
| ''[[:d:Q16299559|Martti Kaila]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-02-24
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3282
| ''[[:d:Q16351327|Andrejs Stērste]]''
| 1881
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-10-04
| ''[[:d:Q115436049|Telvieši]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-21
| ''[[:d:Q15020878|Zaļenieki]]''
|-
| style='text-align:right'| 3283
| ''[[:d:Q16351652|Rūdolfs Bēnuss]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-12-12
| [[Тукумс]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 3284
| ''[[:d:Q16356742|Fēlikss Cielēns]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q3019837|Ādaži Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
|-
| style='text-align:right'| 3285
| ''[[:d:Q16358855|Jānis Kalacis]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868
| ''[[:d:Q1840703|Trikāta Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 3286
| ''[[:d:Q16359052|Jānis Vagners]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-11-26
| ''[[:d:Q2337266|Iecava Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 3287
| ''[[:d:Q16360809|Kārlis Krievs]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-12-10
| ''[[:d:Q2607032|Braslava Parish]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
|-
| style='text-align:right'| 3288
| ''[[:d:Q16362703|Longīns Ausējs]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-10-30
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 3289
| ''[[:d:Q16365932|Bachuki Kardava]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-29
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-12-27
| 
|-
| style='text-align:right'| 3290
| ''[[:d:Q16368206|Gulrukh Alibeyli]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-12
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-15
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 3291
| ''[[:d:Q16368876|Valentin Gigineishvili]]''
| 
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-12-20&lt;br/&gt;1888-01-01
| ''[[:d:Q12871650|Jurukveti]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-10
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 3292
| ''[[:d:Q16372086|Nasir Tagıyev]]''
| 
| ''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| [[Шәмахы]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-09-09
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3293
| ''[[:d:Q16374593|Rusudan Nikoladze]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-12-17
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-09
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 3294
| ''[[:d:Q16377771|Shalva Apkhaidze]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-20
| ''[[:d:Q12871072|Dzuknuri]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-19
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| style='text-align:right'| 3295
| ''[[:d:Q16378069|Grigor Qepinyan]]''
| 1909
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-03
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3296
| ''[[:d:Q16378569|Efrasiyab Vekilov]]''
| 
| ''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| 
|-
| style='text-align:right'| 3297
| [[Эдуард Хачикян]]
| 1955
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-16
| [[Ереван]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-04
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 3298
| ''[[:d:Q16387597|Yakov Khachatryants]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q1007548|Armenpress]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-12&lt;br/&gt;1884
| [[Ереван]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-01
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 3299
| ''[[:d:Q16399214|Simon Krkyasharyan]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56417579|чыганаклар белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q24036697|school #48 named after Misak Manushyan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3077925|Геворкян теология семинариясе]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-07
| [[Афина|Афин]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 3300
| ''[[:d:Q16399920|Suren Stepanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| ''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-06-10
| [[Гәнҗә]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-29
| [[Ереван]]
|-
| style='text-align:right'| 3301
| ''[[:d:Q130538349|Воейков Александр Дмитриевич]]''
| 1906
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Харбин]]
|-
| style='text-align:right'| 3302
| ''[[:d:Q130602878|M. D. Golubovsky]]''
| 1963
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-27
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3303
| ''[[:d:Q130604522|Зеленский Владимир Данилович]]''
| 1904
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
|-
| style='text-align:right'| 3304
| ''[[:d:Q130638629|Шевяков Александр Владимирович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| 
|-
| style='text-align:right'| 3305
| ''[[:d:Q130691291|Гольбек Андрей Карлович]]''
| 1913
| ''[[:d:Q3348530|plant breeder]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
|-
| style='text-align:right'| 3306
| ''[[:d:Q130692969|Фермерен Нина Оттовна]]''
| 1921
| 
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3307
| ''[[:d:Q130696529|Лебедев Николай Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3308
| ''[[:d:Q130697795|Кисляков Петр Васильевич]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3309
| ''[[:d:Q130703185|Берлинская Ольга Максимилиановна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3310
| ''[[:d:Q130717955|Блохина Надежда Ивановна]]''
| 1972
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q4086902|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Көнчыгыш Азия коры җир биотасы биотөрлелеге федераль фәнни үзәге]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3311
| ''[[:d:Q130877301|Филипченко Степан Александрович]]''
| 1939
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-17
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| 
|-
| style='text-align:right'| 3312
| ''[[:d:Q130901810|Ekaterina Guerbek]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3313
| ''[[:d:Q130968508|İnqilab Aslanov]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-09
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-11-23
| [[Бакы]]
|-
| style='text-align:right'| 3314
| ''[[:d:Q131100606|Владимир Верхоляк]]''
| 1980
| ''[[:d:Q19829994|Корея белгече]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-04-03
| [[Кривой Рог]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3315
| ''[[:d:Q131148022|Мамзин Алексей Сергеевич]]''
| 1951
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-29
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3316
| ''[[:d:Q131209772|Mikhail M. Soloviov]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4061873|Alekseevskaya Women's Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426262|Commission for the Study of the Natural Productive Forces]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3317
| ''[[:d:Q131244266|Mikhail T. Yermolenko]]''
| 1964
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-16
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 3318
| ''[[:d:Q131255845|Дьяконов Дмитрий Михайлович]]''
| 1916
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-05
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-30
| 
|-
| style='text-align:right'| 3319
| ''[[:d:Q131261237|Владимирский Александр Петрович]]''
| 1913
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| 
|-
| style='text-align:right'| 3320
| ''[[:d:Q131282001|Константин Шимкевич]]''
| 1912
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4146802|State Institute of Art History]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
|-
| style='text-align:right'| 3321
| ''[[:d:Q131305240|Панченко, Дмитрий Вадимович]]''
| 1978
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3322
| ''[[:d:Q131305349|Бриц Станислав Георгиевич]]''
| 
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-04-16
| [[Даугавпилс]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3323
| ''[[:d:Q131317075|I︠U︡difʹ Khaimovna Kopelevich]]''
| 1941&lt;br/&gt;1947
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56314891|historiographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-11
| [[Гомель]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3324
| ''[[:d:Q131349257|Anatoly E. Serebryakov]]''
| 1915
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q113411792|Коммерческое училище в Лесном]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-04-25
| [[Нёйи-сюр-Сен|Нөйи-сүр-Сен]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 3325
| ''[[:d:Q131369408|Берегой Наталья Евгеньевна]]''
| 1998
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3326
| ''[[:d:Q131369503|Зенкевич Светлана Игоревна]]''
| 1993
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3327
| ''[[:d:Q131369550|Лоскутова Марина Викторовна]]''
| 1991
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-06
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3328
| ''[[:d:Q131369607|Полевой Анатолий Всеволодович]]''
| 1988
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-04-29
| [[Иркутск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3329
| ''[[:d:Q131369653|Anna Viktorovna Samokišová]]''
| 2006
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3330
| ''[[:d:Q131369671|Федотова Анастасия Алексеевна]]''
| 2000
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-28
| [[Костанай|Куштанай]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3331
| ''[[:d:Q131369862|Бекасова Александра Викторовна]]''
| 1990
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q30263242|St. Petersburg Branch of the Archive of the Russian Academy of Sciences,]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3332
| ''[[:d:Q131369902|Быкова Татьяна Константиновна]]''
| 1941
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[Казан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3333
| ''[[:d:Q131369966|Калесник Екатерина Владимировна]]''
| 1989
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3334
| ''[[:d:Q131370088|Козулина Анна Викентьева]]''
| 1978
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3335
| ''[[:d:Q131370129|Константинова Наталия Викторовна]]''
| 1969
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-12
| [[Кемерово]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3336
| ''[[:d:Q131370165|Кременцов Николай Леонидович]]''
| 1981
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-08
| [[Кукан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3337
| ''[[:d:Q131370265|Лайус Юлия Александровна]]''
| 1985
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q65172404|White Sea Biological Station &quot;Kartesh&quot;]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-05
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3338
| ''[[:d:Q131370359|Лукина Татьяна Аркадьевна]]''
| 1942
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q52843130|All-Russian Scientific Research Institute of Agrochemistry named after D.N. Pryanishnikova]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3339
| ''[[:d:Q131376484|Tatyana Igorevna Malova]]''
| 1998
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3340
| ''[[:d:Q131376574|Миклин Арнольд Михайлович]]''
| 1964
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-15
| [[Киров өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3341
| ''[[:d:Q131376674|Орлов Сергей Александрович]]''
| 1974
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-17
| [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3342
| ''[[:d:Q131376730|Попов Евгений Борисович]]''
| 1971
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-02
| ''[[:d:Q2473410|Hlukhivtsi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3343
| ''[[:d:Q131376745|Попов Игорь Юрьевич]]''
| 1993
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-17
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3344
| ''[[:d:Q131376842|Росина Нонна Яковлевна]]''
| 1959
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3345
| ''[[:d:Q131376863|Рубцова Зоя Михайловна]]''
| 1952
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3346
| ''[[:d:Q131377042|Строгонова Лидия Георгиевна]]''
| 1971
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-28
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3347
| ''[[:d:Q131377105|Трохачев Сергей Юрьевич]]''
| 1983
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407703|Saint Petersburg University of the Humanities and Social Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-16
| [[Находка]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3348
| ''[[:d:Q131377139|Хахина Лия Николаевна]]''
| 1955
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-20
| [[Новочеркасск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3349
| ''[[:d:Q131379360|Кривоногова Майя Борисовна]]''
| 
| ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3350
| ''[[:d:Q131379394|Ладыгина Галина Михайловна]]''
| 1954
| ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
|-
| style='text-align:right'| 3351
| ''[[:d:Q131379440|Литвинова Нина Павловна]]''
| 
| ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3352
| ''[[:d:Q131379562|Меле Лидия Сергеевна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3353
| ''[[:d:Q131379766|Свешникова Валентина Михайловна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| 
|-
| style='text-align:right'| 3354
| ''[[:d:Q131379888|Рейнус Роза Михайловна]]''
| 1940
| ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| [[Иске Русса]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
|-
| style='text-align:right'| 3355
| ''[[:d:Q131380286|Филиппова Людмила Александровна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| [[Вологда]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3356
| ''[[:d:Q131380307|Пономарева Маргарита Михайловна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| 
|-
| style='text-align:right'| 3357
| ''[[:d:Q131381591|Попова Иза Аркадьевна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| 
|-
| style='text-align:right'| 3358
| ''[[:d:Q131381612|Глаголева Татьяна Андреевна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3359
| ''[[:d:Q131381635|Измайлова Нинель Николаевна]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q131378790|Памирская биологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
|-
| style='text-align:right'| 3360
| ''[[:d:Q131579869|Гурина Валентина Григорьевна]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3361
| ''[[:d:Q131586490|Lev Yakovlevich Borkin]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3362
| ''[[:d:Q131717785|Georgy Moor]]''
| 1930
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-02
| 
|-
| style='text-align:right'| 3363
| ''[[:d:Q131720711|Дербек Фридрих Альбертович]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
|-
| style='text-align:right'| 3364
| ''[[:d:Q131742794|Фаусек Владимир Викторович]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-07-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 3365
| ''[[:d:Q131763709|Ivan P. Yamshchikov]]''
| 2012
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q1622239|Technical University of Applied Sciences Würzburg-Schweinfurt]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3366
| ''[[:d:Q131783707|Логинов, Константин Кузьмич]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-26
| [[Вытегра]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 3367
| ''[[:d:Q131787230|Tamara Enno]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-01
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3368
| ''[[:d:Q131820140|Michael Bordag]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-07
| [[Дрезден]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3369
| ''[[:d:Q131828286|Арнольд Георгий Федорович]]''
| 1897
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4496332|Хабарау милли аграр университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3370
| ''[[:d:Q131853635|Nataliya Nikitichna Matinyan]]''
| 
| ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3371
| ''[[:d:Q131872436|Emil Ilmas]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-01
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-04
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3372
| ''[[:d:Q131990598|Nikolai Raskov]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-16
| ''[[:d:Q4106497|Velykyi Dalnyk]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3373
| ''[[:d:Q132188429|Evald Übi]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-09-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3374
| ''[[:d:Q132192270|Elina Öpik]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-06
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-20
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3375
| ''[[:d:Q132824848|Lyudmila Kudryavtseva]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-07
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
| 
|-
| style='text-align:right'| 3376
| ''[[:d:Q132861682|Islam Sunkar]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-12
| [[Фрументьевка]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3377
| ''[[:d:Q133696035|Elle Kask]]''
| 
| ''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3378
| ''[[:d:Q133722839|Konstantin Vilhelmson]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04&lt;br/&gt;1944
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3379
| ''[[:d:Q133797436|Lev Koshlyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q9352089|разведчик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2314719|разведчик]]''
| ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q899012|Sibur]]''&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1065835|UTair Aviation]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-15
| 
|-
| style='text-align:right'| 3380
| ''[[:d:Q133842426|Boris Enst]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-14
| [[Пермь]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3381
| ''[[:d:Q133873883|Aleksander Panteleyev]]''
| 
| ''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-11
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3382
| ''[[:d:Q134234391|Жанна Игорь кызы Шуклина]]''
| 2000
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123505457|синхрон тәрҗемәчесе]]''
| ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3383
| ''[[:d:Q134355683|Aleksander Burhardt]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114053126|nationalist activist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-08-25
| ''[[:d:Q735138|Кедайнәй]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 3384
| ''[[:d:Q134377146|Вишневская Зоя Игнатьевна]]''
| 
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''
| ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201434|Institute of Cell Biophysics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3385
| ''[[:d:Q134382008|Сергей Алексеевич Субботин]]''
| 1928
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| 
|-
| style='text-align:right'| 3386
| ''[[:d:Q134390173|Innokenty Dmitrievich Kuznetsov]]''
| 1885
| ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| 
|-
| style='text-align:right'| 3387
| ''[[:d:Q134464561|Iuliia Petrova]]''
| 2013&lt;br/&gt;2018&lt;br/&gt;2021
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q10302895|Institute of Mathematics, Statistics and Computer Science, University of São Paulo]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3388
| ''[[:d:Q134473813|José Luis Salas Burgoa]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
| [[La-Pas|Ла-Пас]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3389
| ''[[:d:Q134527410|Irina Amitan]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-22
| [[Осташков]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3390
| ''[[:d:Q134539483|Zinaida Degteryova]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-09-17
| [[Тула]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-15
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3391
| ''[[:d:Q134546513|Linda Eringson]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-12-31
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
| 
|-
| style='text-align:right'| 3392
| ''[[:d:Q134560627|Dvoira Gurfel]]''
| 
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-29
| ''[[:d:Q4452204|Tarutino]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3393
| ''[[:d:Q134560646|Yelena Guryeva]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-07
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3394
| ''[[:d:Q134560970|Kaarel Haav]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-14
| ''[[:d:Q16411143|Avinurme Rural Municipality]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3395
| ''[[:d:Q134578277|Johannes Juhans]]''
| 
| ''[[:d:Q126368762|agricultural scientist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-07
| ''[[:d:Q61392570|Alliku Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-05
| ''[[:d:Q618504|Harju Raion]]''
|-
| style='text-align:right'| 3396
| ''[[:d:Q134586515|Ellen Kaasik]]''
| 
| ''[[:d:Q12376667|технолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-26
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3397
| ''[[:d:Q134596751|Ülle Kerner]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-11
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3398
| ''[[:d:Q134599303|Lembit Kiik]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-12
| ''[[:d:Q45100|Пылва]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019
| 
|-
| style='text-align:right'| 3399
| ''[[:d:Q134620482|Olga Nikolaevna Tolstaya]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q106713133|Museum of 20th and 21st Century St. Petersburg Art]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-12-23
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3400
| ''[[:d:Q134692589|Manokhin George Vasilovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| No/unknown value
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945&lt;br/&gt;1946
| [[Харьков]]
|-
| style='text-align:right'| 3401
| ''[[:d:Q61873318|Mike Kuznetsov]]''
| 1981-02-28&lt;br/&gt;1985-04-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309988|Карлсруэ технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1794356|&quot;Курчатов институты&quot; илкүләм тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3402
| ''[[:d:Q61925713|Alina Zalounina Falborg]]''
| 1997-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q601956|Aalborg University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3403
| ''[[:d:Q61944230|Hieronim Jawłowski]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Каунас]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 3404
| ''[[:d:Q61959894|Elena Bertseva]]''
| 2000-07-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q262760|Лозанна федераль политехника мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3405
| ''[[:d:Q61976296|Lev Kuznetsov]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-12-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3406
| ''[[:d:Q62024536|Edward Sabik]]''
| 1956
| ''[[:d:Q392651|махсус агент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q1647770|Security Service of the Ministry of Internal Affairs in Poland]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651690|Польша фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11781497|Ministry of Interior of Poland (1954–1990)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-03
| ''[[:d:Q556344|Высока]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-12-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 3407
| ''[[:d:Q62050237|Oleg Alekseevitsj Andreev]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-05
| [[Мурманск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3408
| ''[[:d:Q62051499|Suren Abrahamyan]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-25
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3409
| ''[[:d:Q62051518|Alexander Bogdanov]]''
| 1972
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397936|Россия табигать фәннәре академиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3410
| ''[[:d:Q62057137|Ekaterina Kochmar]]''
| 
| ''[[:d:Q15976270|санак тел белемчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3411
| ''[[:d:Q62067277|Alexey Golovnev]]''
| 2006-12-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q3087723|British University in Egypt]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16166593|Asia Pacific Center for Theoretical Physics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3412
| ''[[:d:Q62068158|آلوارت بارخوداریان]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q2604105|Vaskenian Theological Academy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20518196|Institute of Language of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21679131|Հայաստանի կառավարությանն առընթեր մարմիններ]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-14&lt;br/&gt;1952
| [[Ереван]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3413
| ''[[:d:Q62201199|Vladimir Demyanov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-18
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3414
| ''[[:d:Q62441900|Inese Tenberga]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-02
| [[Юрмала]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3415
| ''[[:d:Q62512644|Tania Remond]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q3075445|Fondation Gabriel-Péri]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3211455|La Pensée]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3416
| [[Лев Багал]]
| 1925
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-24
| [[Белозерск]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3417
| ''[[:d:Q62634661|Timur Nikitin]]''
| 2007-02-01&lt;br/&gt;2006-01-23&lt;br/&gt;2003-07-09
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q368643|University of Coimbra]]''&lt;br/&gt;[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3418
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-23
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-24
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3419
| ''[[:d:Q62713765|Yury Tavrovsky]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-11
| [[Днипро]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3420
| ''[[:d:Q62713954|Карлов, Иван Иванович]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-11-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 3421
| ''[[:d:Q62713997|Абрам Каспэ]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860&lt;br/&gt;1861
| [[Чэрыкав|Черыкау]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-02
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 3422
| ''[[:d:Q62714001|Lev Nikolaevich Seravin]]''
| 1953
| ''[[:d:Q39372574|protistologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|этолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-23
| [[Вологда өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3423
| ''[[:d:Q62714073|Докучаев, Яков Порфирьевич]]''
| 1947
| [[галим]]
| ''[[:d:Q612137|Mayak]]''&lt;br/&gt;[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-11-25
| [[Пресновка (Җамбыл районы)]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-11-18
| [[Ярославль]]
|-
| style='text-align:right'| 3424
| ''[[:d:Q62714376|Lev Samojlovič Utevskij]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| 
|-
| style='text-align:right'| 3425
| ''[[:d:Q62714449|Капустин, Николай Стратонович]]''
| 
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-20
| ''[[:d:Q815245|Belaya Glina]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-09-21
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 3426
| ''[[:d:Q62778317|Jan Zygmunt Wilczyński]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1752712|Nicolaus Copernicus University in Toruń]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q975461|Lebanese University]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-21
| ''[[:d:Q4185021|Zakrynychchya]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-09
| [[Франция]]
|-
| style='text-align:right'| 3427
| ''[[:d:Q62857742|Wu Yuanmai]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 3428
| [[Лидия Виндт]]
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q2621070|Kirov Plant]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-01-29
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
|-
| style='text-align:right'| 3429
| [[Елена Бахмутова]]
| 1924
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-05
| [[Кочневски (Белоярски шәһәр округы)|Кочневское]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-17
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 3430
| ''[[:d:Q63190369|Erika Yakubinskaya-Lemberg]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| style='text-align:right'| 3431
| ''[[:d:Q63196700|Alexander Kukharenko]]''
| 1938
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-12-02
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3432
| ''[[:d:Q63198355|Kristina Spektor]]''
| 2010-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q901751|European Synchrotron Radiation Facility]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3433
| ''[[:d:Q63198580|Pavel Bulgakov]]''
| 1951
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-07-07&lt;br/&gt;1927-07-06
| [[Ташкент]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-28&lt;br/&gt;1993-10
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 3434
| ''[[:d:Q63256236|Любоў Вячаславаўна Разумоўская]]''
| 1921
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''
| ''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63256249|Інстытут кнігі АН СССР]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| ''[[:d:Q850714|Белск-Подләски]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
|-
| style='text-align:right'| 3435
| [[Камил Бикәшев]]
| 1968
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-08-26
| [[Горенка]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3436
| ''[[:d:Q63434192|Natalia Bochkina]]''
| 1998-06-30
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''
| [[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3437
| ''[[:d:Q63617770|Elena V. Pravosudova]]''
| 1983
| ''[[:d:Q16063497|эволюционист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1185955|University of Nevada, Reno]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7511366|Sierra College]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3438
| ''[[:d:Q63736474|N.A. Belyakova]]''
| 1991
| ''[[:d:Q19798999|acarologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3439
| ''[[:d:Q63793109|Irina Mironenko]]''
| 1984-12-02&lt;br/&gt;1978-06-29
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3440
| ''[[:d:Q63817514|Alexandra Smirnova]]''
| 1992-06-18&lt;br/&gt;1995-01-11
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q3747180|IRCCS Policlinico S. Matteo di Pavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q219317|Павия үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3441
| ''[[:d:Q63828478|Larina I. Tatyana]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24702769|radio journalist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-07
| ''[[:d:Q4413903|Selischi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3442
| ''[[:d:Q63848764|Konstantin Slobodnyuk]]''
| 2012-06-01&lt;br/&gt;2006
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24543|Pompeu Fabra University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2061633|Institute for Research in Biomedicine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21086309|Vall d'Hebron Research Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3443
| ''[[:d:Q63860548|Vera Kalinina]]''
| 2013-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3444
| ''[[:d:Q63872020|Anton Alekseev]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q503473|Женева университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-09
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3445
| ''[[:d:Q63872764|Viktor Sverdlov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q689400|Вена техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3446
| ''[[:d:Q63887069|Anastasiia Afanasenko]]''
| 2016-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q850730|Гронинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30291362|Gilead (Canada)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201492|Макгилл университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3447
| ''[[:d:Q63928609|Chen Tiemei]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q16952|Бейҗиң үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1477368|Dalian University of Technology]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-30&lt;br/&gt;1935
| [[Şanxay|Шаңхай]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-25&lt;br/&gt;2018
| [[Ханбалык|Пекин]]
|-
| style='text-align:right'| 3448
| ''[[:d:Q63981685|Nelly Pilipenko]]''
| 2017-06-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3449
| ''[[:d:Q64027170|Damir Zyamovich Arov]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q94469|Көньяк Украина милли мәгарифбелем үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-29
| [[Киев]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3450
| ''[[:d:Q64240438|Margarita Bulatova]]''
| 2013-09-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26612557|Institute for Bioengineering of Catalonia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3451
| ''[[:d:Q64240453|Daniil M Ivanov]]''
| 2017-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4497732|Санкт-Петербург дәүләт университетының химия факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3452
| ''[[:d:Q64301607|Sergey Makarychev-Mikhailov]]''
| 1999-06-20
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q217741|Пердью үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q540672|Auburn University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3453
| ''[[:d:Q64417132|Нелюбов Дмитрий Николаевич]]''
| 1893
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q51882723|St. Petersburg Practical Institute of Technology]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3454
| ''[[:d:Q64429235|Rouben Babayants]]''
| 1916
| ''[[:d:Q651566|гигиенист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3455
| ''[[:d:Q64438534|Nikolai Arnold]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832-03-19
| [[Юрьевец]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-17
| [[Висбаден]]
|-
| style='text-align:right'| 3456
| ''[[:d:Q64453561|Zlata Sarafova]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| [[Илинден (Благоевград өлкәсе)]]
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 3457
| [[Владимир Вагин]]
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-04
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-04
| [[Казан]]
|-
| style='text-align:right'| 3458
| ''[[:d:Q64655432|Olga Bogolyubova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q426045|University of Malta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q931865|Clarkson University]]''&lt;br/&gt;[[Yel universitetı|Йель университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3459
| ''[[:d:Q64683317|Youri I Pavlov]]''
| 2000-01-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7895888|University of Nebraska Medical Center]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3460
| ''[[:d:Q64787496|Nikolai Alexander Amburger]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-11-22
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-14
| ''[[:d:Q27906714|Petrograd]]''
|-
| style='text-align:right'| 3461
| ''[[:d:Q64787550|Karl Blessig]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-11-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-12-20
| ''[[:d:Q322365|Gamshurst]]''
|-
| style='text-align:right'| 3462
| ''[[:d:Q64846095|Հարություն Հովհաննիսյան]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822
| [[Җүлфә]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3463
| ''[[:d:Q64851115|Olga A Dravolina]]''
| 1994
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3464
| ''[[:d:Q64855764|Yulia Y. Tyurina]]''
| 1988
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7896126|University of Pittsburgh Graduate School of Public Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3465
| ''[[:d:Q64951215|Dmitrii Pankin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3466
| ''[[:d:Q64951279|Anna Vasileva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3467
| ''[[:d:Q64955479|Maia Putintseva]]''
| 2018&lt;br/&gt;2016
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201628|РФА Нефтехимия синтезы институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3468
| ''[[:d:Q65016170|Sergey Kostyrko]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| ''[[:d:Q1002571|Nikel]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3469
| ''[[:d:Q65028784|Simon Khalatov]]''
| 1908
| ''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16692656|Н. Н. Блохин исемендәге Россия илкүләм онкология медицина тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-02-26
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-17
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3470
| ''[[:d:Q65031656|Чунаєва Ангеліна Акіндинівна]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-30
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-29
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 3471
| ''[[:d:Q65032076|Nina Morozhenko]]''
| 1950
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-13
| ''[[:d:Q1255247|Blagodarnensky District]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-10
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 3472
| ''[[:d:Q65100322|Viktor Gushchin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-22&lt;br/&gt;1958
| [[Елгава]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3473
| ''[[:d:Q65124490|Sergey Maslov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-10&lt;br/&gt;1939-07-10
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-29
| [[Гагарин (Смоленск өлкәсе)|Гагарин]]
|-
| style='text-align:right'| 3474
| ''[[:d:Q65128394|Evgeny Tomikhin]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-04
| [[Ленинград өлкәсе]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3475
| ''[[:d:Q65133987|Granik Akopov]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-03
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3476
| ''[[:d:Q65146441|Viktor Fridrihovič Dizendorf]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-28
| [[Киселёвск]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 3477
| ''[[:d:Q65147854|Aleksej Alekseevič Grigorʹev]]''
| 1959
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-26
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3478
| ''[[:d:Q65148415|Aleksandr Mikhaĭlovich Plekhanov]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-01-13
| 
|-
| style='text-align:right'| 3479
| ''[[:d:Q65154358|Виноградова, Елена Борисовна]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-02-02
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 3480
| ''[[:d:Q65154414|Evgeniy Mikhailovich Nesterov]]''
| 1975
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-01
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3481
| ''[[:d:Q65160903|Juliusz Niemirycz]]''
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822
| [[Радостув (Свентокшиж воеводалыгы)]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-05
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 3482
| ''[[:d:Q65176334|Sergey Chernov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-02-09
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-26
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
|-
| style='text-align:right'| 3483
| ''[[:d:Q65194754|Kim Galyamovich Valeev]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1482689|Киев милли икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-29
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 3484
| ''[[:d:Q65202012|Elena Vsevolodovna Lobova]]''
| 
| ''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-07
| [[Орёл]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 3485
| ''[[:d:Q65211527|Сандровський Костянтин Костянтинович]]''
| 1952
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12074635|Киев милли университетының халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-09
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 3486
| [[Госман Токымбәтев]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-02-08
| [[Бәгәрәктамак]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| No/unknown value
|-
| style='text-align:right'| 3487
| ''[[:d:Q65334191|Fanil Baishev]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-15
| [[Монас]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-06
| [[Уфа]]
|-
| style='text-align:right'| 3488
| ''[[:d:Q65935031|Valery G. Romanovski]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-17
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3489
| ''[[:d:Q65965960|Oleg Izhboldin]]''
| 
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| 
|-
| style='text-align:right'| 3490
| ''[[:d:Q65969264|Emanuel Tiesenhausen]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-09-28
| ''[[:d:Q1010985|Акболак]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3491
| ''[[:d:Q66115197|Nikola Sarafov]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| [[Илинден (Благоевград өлкәсе)]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| [[Sofiä|София]]
|-
| style='text-align:right'| 3492
| ''[[:d:Q66132331|Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-26
| [[Тараз]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3493
| ''[[:d:Q66493914|Georgi Stoykov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| [[Гайтаниново]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| ''[[:d:Q459|Филибә]]''
|-
| style='text-align:right'| 3494
| ''[[:d:Q66678240|Ніна Мікалаеўна Хмялёва]]''
| 1955
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-30
| 
|-
| style='text-align:right'| 3495
| ''[[:d:Q66684617|Zahari Zlatev]]''
| 1969-04-02
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q6972481|National Environmental Research Institute of Denmark]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-15
| [[Добрич]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3496
| ''[[:d:Q67004471|Marat Arakelian]]''
| 1955
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-15
| ''[[:d:Q319735|Goris]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3497
| ''[[:d:Q67145777|Fjodor Issajewitsch Zederbaum]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3498
| ''[[:d:Q67271280|Maria Garnovskaya]]''
| 1979-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q6806451|Medical University of South Carolina]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3499
| ''[[:d:Q67362420|Sergei Evdokimov]]''
| 
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-12
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-09-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3500
| ''[[:d:Q67363191|Marion Krause]]''
| 
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3501
| ''[[:d:Q134697841|Ene Lausmaa]]''
| 
| ''[[:d:Q56759261|economic geographer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-20
| ''[[:d:Q16411967|Rakke Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-10
| 
|-
| style='text-align:right'| 3502
| ''[[:d:Q134699268|Kalev-Koit Leino]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-19
| [[Пәрну]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| 
|-
| style='text-align:right'| 3503
| ''[[:d:Q134704554|Taivo Liiva]]''
| 
| ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-15
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3504
| ''[[:d:Q134715620|Gali Losenkova]]''
| 
| ''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3505
| ''[[:d:Q134716163|Asta Luigas]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-22
| [[Нарва]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
| 
|-
| style='text-align:right'| 3506
| ''[[:d:Q134719345|Lembit Maamets]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-17
| ''[[:d:Q25522623|Veriora Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-11
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3507
| ''[[:d:Q134719347|Aasa Maamägi]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-08
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3508
| ''[[:d:Q134722014|Saidahmad Laqayev]]''
| 
| ''[[:d:Q101445630|физика укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20826540|scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-09
| ''[[:d:Q2396533|Payariq District]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3509
| ''[[:d:Q134725764|Gvidon Meier]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-01-30
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-23
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3510
| ''[[:d:Q134725856|Andrus Meiner]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-02
| [[Таллинн]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3511
| ''[[:d:Q134725898|Svetlana Meltser-Yevstratova]]''
| 
| ''[[:d:Q63676514|педагогика теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-19
| [[Валга]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3512
| ''[[:d:Q134730453|Galina Mikkin]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-22
| [[Пермь]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3513
| ''[[:d:Q134734389|Aadu Mirme]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-09-12
| ''[[:d:Q16409212|Halinga Rural Municipality]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3514
| ''[[:d:Q134963084|Andres Aarma]]''
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-08
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
|-
| style='text-align:right'| 3515
| ''[[:d:Q134971667|Aadu Rast]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-15
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
| 
|-
| style='text-align:right'| 3516
| ''[[:d:Q134987196|Karl Jaanimägi]]''
| 
| ''[[:d:Q12376667|технолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-08
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3517
| ''[[:d:Q135003658|Viktor Makhov]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q832136|business manager]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-14
| [[Выру]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3518
| ''[[:d:Q135029807|Trixie Yu]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-11
| [[Һоң Коң]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3519
| ''[[:d:Q135098919|Sergey Yurievich Shilov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-28
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3520
| ''[[:d:Q135191403|Galina Sarap]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-18
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-30
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3521
| ''[[:d:Q135217958|Pavel Sigalov]]''
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-29
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-08
| 
|-
| style='text-align:right'| 3522
| ''[[:d:Q135225401|Juris Vigrabs]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4178004|publicist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-09-14
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
|-
| style='text-align:right'| 3523
| ''[[:d:Q135232104|Григорий Иосифович Боровка]]''
| 1918
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-29
| [[Ухта]]
|-
| style='text-align:right'| 3524
| ''[[:d:Q135267558|Natalia Lushchik]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3525
| ''[[:d:Q135320362|Sergei Stein]]''
| 
| ''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-05-03
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Германия Федератив Республикасы (1949-1990)|Федератив Алмания Җөмһүрияте]]
|-
| style='text-align:right'| 3526
| ''[[:d:Q135391600|Galina Vuks]]''
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-17
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-12-28
| 
|-
| style='text-align:right'| 3527
| ''[[:d:Q135394428|Jaan Villem]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-21
| [[Таллинн]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-06-27
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3528
| ''[[:d:Q135394438|Niina Villem]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-15
| [[Чернушка (шәһәр)|Чурныш]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3529
| ''[[:d:Q135410154|Renata de Winter-Sorkina]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-16
| [[Тарту]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3530
| ''[[:d:Q135435787|Leonid Temkin]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-10
| [[Самар]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3531
| ''[[:d:Q135437385|Anu Toots]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-11
| ''[[:d:Q2981703|Vastseliina]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3532
| ''[[:d:Q135446854|Hilda Teral]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-19
| [[Псков өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-31
| [[Тарту]]
|-
| style='text-align:right'| 3533
| ''[[:d:Q135458305|Иосиф Моисеевич Лихтенштадт]]''
| 1868
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3534
| ''[[:d:Q135466715|Eino Tõnismäe]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-13
| [[Выру]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-23
| [[Таллинн]]
|-
| style='text-align:right'| 3535
| ''[[:d:Q135481305|Яўген Міхайлавіч Лабанаў]]''
| 1938
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201868|Institute of Nuclear Physics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263818|The Scientific and Practical Materials Research Center]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-20
| ''[[:d:Q19868918|Khryashchevka]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-06
| 
|-
| style='text-align:right'| 3536
| ''[[:d:Q135484168|Ершов, Глеб Юрьевич]]''
| 
| ''[[:d:Q88190618|art writer]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-13
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3537
| ''[[:d:Q135509028|Etimad Ismayilov]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-22
| [[Бакы]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-19
| [[Истанбул]]
|-
| style='text-align:right'| 3538
| ''[[:d:Q135687097|Alexander Massov]]''
| 1972
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3539
| ''[[:d:Q135887276|Aron Novichev]]''
| 1925
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-14
| ''[[:d:Q4456011|Ternivka]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-29
| 
|-
| style='text-align:right'| 3540
| ''[[:d:Q135932604|Слиборский, Иван Григорьевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810
| [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3541
| ''[[:d:Q136007797|Анна Цендина]]''
| 1977
| 
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201450|Institute for Oriental and Classical Studies]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-11
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3542
| ''[[:d:Q136396326|Irina Panova]]''
| 
| ''[[:d:Q19798999|acarologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-20
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3543
| ''[[:d:Q136407184|Юрый Пятровіч Давыдаў]]''
| 1955
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q110249922|Інстытут радыеэкалагічных праблем НАН Беларусі]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-14
| ''[[:d:Q4418120|Sechenovo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3544
| ''[[:d:Q136451900|Liubov Kovriguina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3545
| ''[[:d:Q136461753|Eduard Denisyuk]]''
| 1970-05-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q752122|Fesenkov Astrophysical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3546
| ''[[:d:Q136633890|Dmitry Khanukov]]''
| 2013
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5287861|chief technology officer]]''
| [[Uber]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3547
| ''[[:d:Q136723718|Балуев Александр Николаевич]]''
| 1949
| [[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-17
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-04-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 3548
| ''[[:d:Q136736564|Said Zabitov]]''
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3549
| ''[[:d:Q136816494|Юрьев, Клавдий Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-24
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3550
| ''[[:d:Q136816947|Рабинович, Борис Израилевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-12
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-02-17
| [[Хьюстон]]
|-
| style='text-align:right'| 3551
| ''[[:d:Q136817310|Помигалов, Алексей Александрович]]''
| 2006
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-19
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3552
| ''[[:d:Q137258894|Kazimierz Mayzner]]''
| 1909
| ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q600751|прокурор]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| ''[[:d:Q124542120|Акруговы суд у Плоцку]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-07-06
| [[Варшава]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-28
| [[Плоцк|Плотск]]
|-
| style='text-align:right'| 3553
| ''[[:d:Q137285885|Nina Dmitrieva]]''
| 
| ''[[:d:Q119498500|Pushkinist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-15
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3554
| ''[[:d:Q137380152|Richard Poe]]''
| 
| ''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-18
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3555
| ''[[:d:Q137427554|Исаков, Яков Ильич]]''
| 1960
| 
| ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-17
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 3556
| ''[[:d:Q137573254|Nomma Zarubina]]''
| 
| ''[[:d:Q3738862|agent of influence]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Тум|Томск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3557
| ''[[:d:Q137759455|Emma Shamshina]]''
| 1959
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q294508|ALROSA]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3558
| ''[[:d:Q137797269|Andrey Konstantinovich Vermishev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-24
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3559
| ''[[:d:Q137886870|Anastasia Tsvetkova]]''
| 
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q137886503|Lake Baikal Foundation]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-29
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3560
| ''[[:d:Q137895812|Dmitrij Alexandrovich Lastochkin]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 3561
| ''[[:d:Q137953889|Gerry Utama]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q38053159|геоморфолог]]''
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3562
| ''[[:d:Q138003644|ალექსანდრე ფრენკელი]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3563
| ''[[:d:Q138009845|Vera Grantseva]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3564
| ''[[:d:Q138085167|Natalia Naumovna Davydova]]''
| 
| ''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-04
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 3565
| ''[[:d:Q138118110|Gyula Baranyi]]''
| 1952
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-22
| ''[[:d:Q843025|Lajosmizse]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-06
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 3566
| ''[[:d:Q138326905|Корчагина, Инна Александровна]]''
| 1956
| ''[[:d:Q1907198|таксанамис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q124623931|палеакарполаг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-14
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-09-14
| 
|-
| style='text-align:right'| 3567
| ''[[:d:Q138455831|József Birnbauer]]''
| 1954
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-20
| [[Веспрем]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-06-18
| 
|-
| style='text-align:right'| 3568
| ''[[:d:Q138609727|Забелина, Мария Михайловна]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
|-
| style='text-align:right'| 3569
| [[Шакир Мөхәммәдъяров]]
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-25
| [[Орски|Ыр]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| [[Ташкент]]
|-
| style='text-align:right'| 3570
| ''[[:d:Q138621008|Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]]''
| 1960
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1975956|Belarusian State Academy of Arts]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-17
| [[Зябки (Верхнядзвинский районы)|Зябки]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-11-05
| 
|-
| style='text-align:right'| 3571
| ''[[:d:Q138640551|Alexander Chaihorsky]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7940086|вулканолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3572
| ''[[:d:Q138772797|Гусев Александр Владимирович]]''
| 1939
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
|-
| style='text-align:right'| 3573
| ''[[:d:Q138772816|Жуков Евгений Витальевич]]''
| 1950
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3574
| ''[[:d:Q138786643|Бекман Маргарита Юльевна]]''
| 1932
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
|-
| style='text-align:right'| 3575
| ''[[:d:Q138864075|Зиновьева Елена Сергеевна]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-19
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3576
| ''[[:d:Q138875872|Georgi Brachkov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-01-30
| ''[[:d:Q160173|Русе]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-08
| ''[[:d:Q173277|Благоевград]]''
|-
| style='text-align:right'| 3577
| ''[[:d:Q139518867|Yana Lande]]''
| 2003
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-12
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3578
| ''[[:d:Q139570866|Ilie Gașpăr]]''
| 
| ''[[:d:Q3348530|plant breeder]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-28
| [[Девесел]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-16
| [[Сучәва]]
|-
| style='text-align:right'| 3579
| ''[[:d:Q139574215|Залесский Дмитрий Михайлович]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4095118|Botanical garden of Saint Petersburg State University]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
|-
| style='text-align:right'| 3580
| ''[[:d:Q139581767|Асс Михаил Яковлевич]]''
| 1930
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q2638914|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Брест дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| style='text-align:right'| 3581
| ''[[:d:Q139589248|Смирнов Всеволод Афанасьевич]]''
| 1902
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
|-
| style='text-align:right'| 3582
| ''[[:d:Q139589368|Боголепова Ирина Ивановна]]''
| 
| ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| ''[[:d:Q4146724|Zubov State Oceanographic Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-07
| 
|-
| style='text-align:right'| 3583
| ''[[:d:Q139596347|Sándor Györke]]''
| 1956
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-15
| ''[[:d:Q379030|Zalaszentgrót]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-06-14
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 3584
| ''[[:d:Q139858093|Márton Klein]]''
| 1956
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-13
| ''[[:d:Q260483|Méhtelek]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3585
| ''[[:d:Q139973589|Dávid Meiszter]]''
| 1956
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-30
| ''[[:d:Q837964|Vulcan]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3586
| ''[[:d:Q67985968|Archil Dondua]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-06
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-11-04
| 
|-
| style='text-align:right'| 3587
| ''[[:d:Q69301560|Zinaïda Kokorina]]''
| 
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q379318|flight instructor]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| [[Пермь]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3588
| ''[[:d:Q69644944|Kirill Fedorovič Sedyh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-11
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3589
| ''[[:d:Q70252376|Dmitry Nikolaevich Borodin]]''
| 1910
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-23
| [[Җаек (шәһәр)|Җаек]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-16
| [[Нью-Йорк]]
|-
| style='text-align:right'| 3590
| ''[[:d:Q70254656|Sofia Samoylovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-14
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
|-
| style='text-align:right'| 3591
| ''[[:d:Q70254682|Ivan Vasil‘jevič Sergijevskij]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-06
| ''[[:d:Q16689610|Pustosha]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-20
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3592
| ''[[:d:Q70254726|Gerbert Genrichovič Martinson]]''
| 1948
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-25
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
|-
| style='text-align:right'| 3593
| ''[[:d:Q71393392|Petr Pavlovich Perfiljev]]''
| 1923
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-07
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3594
| ''[[:d:Q71713945|Andrey Micklucho-Macklay]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-07-24
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-13
| ''[[:d:Q252510|Repino]]''
|-
| style='text-align:right'| 3595
| ''[[:d:Q71827503|Vyacheslav Rodionov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4398078|Россия культурология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-21&lt;br/&gt;1938
| [[Рыбинск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3596
| ''[[:d:Q71869813|Elena Perelman]]''
| 1998
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[Программист|програмчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3597
| ''[[:d:Q71876477|Grigori Yushchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| [[Новосибирск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3598
| ''[[:d:Q71915838|Nikolai Ivanovich Tarasov]]''
| 1927
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4146724|Zubov State Oceanographic Institute]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-08-13
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-22
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3599
| ''[[:d:Q72696777|Vyacheslav Rylov]]''
| 1916
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-22
| [[Кронштадт]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-22
| 
|-
| style='text-align:right'| 3600
| ''[[:d:Q72956287|Dmitri Yafaev]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-06-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 3601
| ''[[:d:Q73039956|Yelena Friedman]]''
| 1985
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7604005|Staten Island University Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8039598|Wyckoff Heights Medical Center]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3602
| ''[[:d:Q73138793|Pavel Vladimirovich Uschakov]]''
| 1924
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-22&lt;br/&gt;1903-06-27
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-25
| 
|-
| style='text-align:right'| 3603
| ''[[:d:Q73344724|Sergey I. Fokin]]''
| 1975
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| [[Тула]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3604
| ''[[:d:Q73712343|Sergey Burov]]''
| 1977&lt;br/&gt;1983
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3605
| ''[[:d:Q73810033|Vladimir Karavan]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3606
| ''[[:d:Q73912571|Boris Klein]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-01
| [[Витебск]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-04
| [[Америка Кушма Штатлары]]
|-
| style='text-align:right'| 3607
| ''[[:d:Q74010117|Dmitriy Panov]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-03
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-07-24
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| style='text-align:right'| 3608
| ''[[:d:Q74228999|Anatoly A. Kudryavtsev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3609
| ''[[:d:Q74367686|Maxim Dobretsov]]''
| 1983&lt;br/&gt;1986
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3610
| ''[[:d:Q74516963|Antonina V. Trukhina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3611
| ''[[:d:Q74518991|Ruvin S. Ferber]]''
| 1987
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3612
| [[Аполлинарий Рудаков]]
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-06-09
| [[Ләнкәрән]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-11
| [[Владивосток]]
|-
| style='text-align:right'| 3613
| ''[[:d:Q74658862|Sergey Korotkov]]''
| 1979-06-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3614
| ''[[:d:Q75019183|Anastasia Yeshchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-26
| ''[[:d:Q4440128|Starovelichkovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3615
| [[Александр Барабанов (1928)|Александр Барабанов]]
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-09
| [[Акъяр]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-19
| [[Акъяр]]
|-
| style='text-align:right'| 3616
| [[Всеволод Дубинин]]
| 1936
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-01-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-08&lt;br/&gt;1958-05-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3617
| ''[[:d:Q75256827|Ibrahima Ly]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| ''[[:d:Q325164|Kayes]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-01
| 
|-
| style='text-align:right'| 3618
| ''[[:d:Q75576678|Zsuzsa Zöldhelyi]]''
| 1951
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-27
| [[Будапешт]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-11-23
| 
|-
| style='text-align:right'| 3619
| ''[[:d:Q76009882|Міхаіл Васілевіч Радзевіч]]''
| 
| ''[[:d:Q11774202|эссеист]]''
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Vilnius|Вилнүс]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-10-14
| [[Мозырь|Мазыр]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Мицьки (Мазырский районы)|Мицьки]]
|-
| style='text-align:right'| 3620
| ''[[:d:Q76320138|Valeria Ivaniushina]]''
| 1979
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3621
| ''[[:d:Q76469507|Andrey Alekseyevich Dedov]]''
| 1930
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q4229557|Komi Scientific Center UB RAS]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-09
| ''[[:d:Q4499210|Kholmogorsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-23
| [[Сыктывкар]]
|-
| style='text-align:right'| 3622
| ''[[:d:Q76481528|Olga Korshunova]]''
| 
| [[профессор]]
| ''[[:d:Q4059207|Россия Федерациясе Генераль прокуратурасы академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-30
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3623
| ''[[:d:Q76514638|Aleksandr Aleksandrovich Strelkov]]''
| 1926
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q38691646|protozoologist]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-20
| [[Череповец]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3624
| [[Андрей Алексеев (1930)]]
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19798999|acarologist]]''
| ''[[:d:Q4314494|Research Institute of Disinfectology Rospotrebnadzor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18408470|Институт усовершенствования врачей МО РФ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201654|Chumakov Institute of Poliomyelitis and Viral Encephalitis]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-11
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3625
| ''[[:d:Q77845211|Yuri Mishanin]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-30
| ''[[:d:Q18399363|Adashevo]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3626
| ''[[:d:Q77870945|Vasily R. Shaginyan]]''
| 1974
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3627
| ''[[:d:Q77879756|Nikolai S. Mosyagin]]''
| 1993-06-18
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3628
| ''[[:d:Q77972372|Jurij Ganus]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-05
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3629
| ''[[:d:Q77991246|Andrei Komolkin]]''
| 1986-01-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3630
| ''[[:d:Q78102609|Feodor F. Karpeshin]]''
| 1972
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4127511|D.I. Mendeleyev All-Russian Institute for Metrology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3631
| ''[[:d:Q78451483|Alexander Kessler]]''
| 
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-03-12
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 3632
| ''[[:d:Q78628102|Mikhail Fedorovich Shcherbakov]]''
| 1888
| ''[[:d:Q21771805|winemaker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30257656|Crimean Agrotechnological University]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-09-13
| [[Сембер]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-13
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 3633
| ''[[:d:Q79107557|Alexey Savatyugin]]''
| 
| 
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1968051|Россия Федерациясе Хисап палатасы]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-25
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3634
| ''[[:d:Q79417128|Alexander Filipchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
| 
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| 
|-
| style='text-align:right'| 3635
| ''[[:d:Q79734447|D Katskov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3636
| ''[[:d:Q79943571|Yuriy S Dedkov]]''
| 1998-12&lt;br/&gt;1996-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Дрезден техник университеты]]&lt;br/&gt;[[Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты|Ахеннең Рейн-Вестфалия техник үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1343386|Shanghai University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q835440|University of Konstanz]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q829654|Innovations for High Performance Microelectronics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q514590|Fritz Haber Institute of the MPG]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Бөек Новгород]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3637
| ''[[:d:Q80222736|Svetlana A Filimonova]]''
| 1980-06-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3638
| ''[[:d:Q80285052|Marina V. Pronina]]''
| 2008-12-15
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3639
| ''[[:d:Q80963283|L V Sokolova]]''
| 1976-09-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3640
| ''[[:d:Q81423777|Mikhail Makarov]]''
| 1993
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4308104|Murmansk Marine Biological Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3641
| ''[[:d:Q81438518|Vladislav Voitenkov]]''
| 2002
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3642
| ''[[:d:Q81439658|Stanislav Rozov]]''
| 2004-12-20&lt;br/&gt;2002-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3643
| ''[[:d:Q81478448|Danila E. Bobkov]]''
| 2005-06-09
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3644
| ''[[:d:Q81500163|Tatyana B. Kastalyeva]]''
| 1970-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263261|Russian Research Institute for Phytopathology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3645
| ''[[:d:Q81535139|Anastasiya A. Kalashnikova]]''
| 1995-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q50035756|Nikiforov Russian Center of Emergency and Radiation Medicine]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3646
| ''[[:d:Q81559475|Peter Moroshkin]]''
| 2001-12-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Braun universitetı|Браун үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7082022|Okinawa Institute of Science and Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36188|Фрибур университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7276785|RIKEN Brain Science Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3647
| ''[[:d:Q81657697|Vladimir Volokhonsky]]''
| 
| ''[[:d:Q23038345|википедияче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-28
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3648
| ''[[:d:Q81700859|Serguei I Andronenko]]''
| 1973-02-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3649
| ''[[:d:Q81875385|Victor Vladimirovich Petryashov]]''
| 
| ''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-06
| [[Няндома]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-02
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3650
| ''[[:d:Q82042287|Galina Biske]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-02-25
| [[Сестрорецк]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-05
| [[Петрозаводск]]
|-
| style='text-align:right'| 3651
| ''[[:d:Q82099302|Olga Kenunen]]''
| 1977-05-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3652
| ''[[:d:Q82303189|Boris Zemlyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1563248|International Union for Quaternary Research]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Берлин]]
|-
| style='text-align:right'| 3653
| ''[[:d:Q82484218|Natalia Wackerow-Kouzova]]''
| 2000-12-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3654
| ''[[:d:Q82771474|Ilia Nikonov]]''
| 2003-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3655
| ''[[:d:Q82822114|Igor G Loskutov]]''
| 1978-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3656
| ''[[:d:Q82826668|Alexander A Mistonov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Дрезден техник университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3657
| ''[[:d:Q82926872|Anastasia Vaganova]]''
| 2009-12-20
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3658
| ''[[:d:Q82968937|Natalia I. Abramson]]''
| 1982-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3659
| ''[[:d:Q83308514|Ruslan I Al-Shekhadat]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3660
| ''[[:d:Q83312186|Andrey V Ivanov]]''
| 1998
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3661
| ''[[:d:Q83464069|Alexey Valkov]]''
| 1996-12&lt;br/&gt;1983-08-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3662
| ''[[:d:Q83531508|Ekaterina Skoglund]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1227195|political economist]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| [[Лейбниц исемендәге Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тикшеренүләр институты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3663
| ''[[:d:Q83620344|Sergey A. Klemeshev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3664
| ''[[:d:Q83819222|Nataliya N Shevchenko]]''
| 2007-11&lt;br/&gt;2005-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3665
| ''[[:d:Q83935547|Evgeny Genelt-Yanovskiy]]''
| 2010-12-10&lt;br/&gt;2006-05-31&lt;br/&gt;2004-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3666
| ''[[:d:Q83997137|Sergei S. Sazhin]]''
| 1972
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q3056813|University of Brighton]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3667
| ''[[:d:Q84031104|Evgenia Kutcher]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3668
| [[Владимир Солдатов]]
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-07-15
| ''[[:d:Q4109164|Verholensk]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-31
| [[Мәскәү]]
|-
| style='text-align:right'| 3669
| ''[[:d:Q84158665|Карчевський Михайло Вікентійович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| [[Кишинёв]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-06
| [[Кишинёв]]
|-
| style='text-align:right'| 3670
| ''[[:d:Q84408062|Gert-Rüdiger Wegmarshaus]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| ''[[:d:Q149481|Яурупа Виадрина үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| [[Берлин]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3671
| ''[[:d:Q84441679|Serhii Baranov]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-14
| [[Костанай|Куштанай]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-23
| [[Донецк]]
|-
| style='text-align:right'| 3672
| ''[[:d:Q84523200|Natalia Slioussar]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3673
| ''[[:d:Q84556557|Sergei Lukashov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q685557|Technical University of Dortmund]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201666|A. V. Gaponov-Grekhov Institute of Applied Physics RAS]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3674
| ''[[:d:Q84571126|Ia A Dubrovskiĭ]]''
| 2009-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30199003|Almazov Centre]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3675
| ''[[:d:Q84700493|Igor V Kazakov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3676
| ''[[:d:Q84719524|Ilia S. Demakov]]''
| 2009
| ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|директор]]''
| ''[[:d:Q97278278|МГИМО-Одинцово]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-12
| [[Төмән]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3677
| ''[[:d:Q84719720|Leonid Vil'dgrube]]''
| 1932
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q333780|Yakovlev]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-27
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-17
| 
|-
| style='text-align:right'| 3678
| ''[[:d:Q84721627|Котельникова, Алла Владимировна]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201437|РФА Биохимия институты]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-12-21
| 
| No/unknown value
| 
|-
| style='text-align:right'| 3679
| ''[[:d:Q84722574|Ванюков, Михаил Павлович]]''
| 1937
| 
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 3680
| ''[[:d:Q84725835|Yury Yakovets]]''
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-01
| ''[[:d:Q1999900|Chernivtsi]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3681
| ''[[:d:Q84958455|Gennady Mikhasev]]''
| 1981
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-06
| [[Барань]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3682
| ''[[:d:Q84961615|Boris Kharkov]]''
| 2015-10-01&lt;br/&gt;2011-02-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3683
| ''[[:d:Q85138002|Михаил Михайлович Красильников]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-09
| [[Орша]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-07
| [[Рига]]
|-
| style='text-align:right'| 3684
| ''[[:d:Q85248497|Aleksey Kolbin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3685
| ''[[:d:Q85313429|Liubov V Bayunova]]''
| 1987-07-02
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3686
| ''[[:d:Q85317894|Marina Nikolaeva]]''
| 1978
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]''
| ''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3687
| ''[[:d:Q85363655|Anton Proskurnikov]]''
| 2005-12-29&lt;br/&gt;2003-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q392897|Polytechnic University of Turin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752663|Делфт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q850730|Гронинген университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3688
| ''[[:d:Q85543817|Ekaterina Esaulova]]''
| 2015-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3689
| ''[[:d:Q85682809|Голубовская, Валентина Степановна]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-23
| [[Одесса]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-10
| [[Одесса]]
|-
| style='text-align:right'| 3690
| ''[[:d:Q85869888|Wacław Malinowski]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-08-18
| [[Гродно|Һродна]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-04
| [[Кобрын]]
|-
| style='text-align:right'| 3691
| ''[[:d:Q85889184|Margarita Nikitina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4288447|Institute of Earthquake Prediction Theory and Mathematical Geophysics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3692
| ''[[:d:Q85896911|Nikolai V Rostovskii]]''
| 2010-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4497732|Санкт-Петербург дәүләт университетының химия факультеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3693
| ''[[:d:Q85987783|Иванов, Александр Александрович (винодел)]]''
| 1893
| ''[[:d:Q897317|йөземче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21771805|winemaker]]''
| ''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201441|National Institute of Grape and Wine &quot;Magarach&quot;]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870
| [[Акмәсҗит]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-08
| [[Акмәсҗит]]
|-
| style='text-align:right'| 3694
| ''[[:d:Q85991856|Николай Васильевич Дьяченко]]''
| 1968
| [[галим]]
| ''[[:d:Q23975|Харкау дәүләт мәдәният әкәдимиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-01
| ''[[:d:Q4304369|Myrne]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3695
| ''[[:d:Q85996669|Олександр Бєлявський]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832
| [[Смоленск өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| 
|-
| style='text-align:right'| 3696
| ''[[:d:Q85997639|Zvezdana Angelovska]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-12
| [[Өскеп]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3697
| ''[[:d:Q86000897|Alfred Stroem]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Мордино]]
|-
| style='text-align:right'| 3698
| ''[[:d:Q86039279|Tamara Ivanova]]''
| 
| ''[[:d:Q1495660|food critic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2556193|wine critic]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3699
| ''[[:d:Q86094808|Keymer-ool Ondar]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Тыва дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-15
| ''[[:d:Q19691797|Shemi]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
|-
| style='text-align:right'| 3700
| ''[[:d:Q86166556|Andrey Dobrovolsky]]''
| 1961
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-16
| 
|-
| style='text-align:right'| 3701
| ''[[:d:Q86280312|Mikhail I Krapivin]]''
| 2016-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3702
| ''[[:d:Q86280314|Olga G Chiryaeva]]''
| 1982
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3703
| ''[[:d:Q86492928|Ilya A Udalov]]''
| 2011
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3704
| ''[[:d:Q86828793|Daria I Kozlova]]''
| 2008-06&lt;br/&gt;2010-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3705
| ''[[:d:Q86833416|Ilya Kolesnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3706
| ''[[:d:Q86840548|Sergey Slizovskiy]]''
| 2004-01-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3707
| ''[[:d:Q86846805|Yu V Ostankov]]''
| 2004-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3708
| ''[[:d:Q86916515|Marfa Egorikhina]]''
| 2019-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе тикшеренү медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3709
| ''[[:d:Q87005003|Daria Kalinina]]''
| 2013-07-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3710
| ''[[:d:Q87159760|Anna N Dobrotvorskaia]]''
| 2011-06-21
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3711
| ''[[:d:Q87293016|Aleksandra S Kostina]]''
| 2014&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3712
| ''[[:d:Q87304947|Ivan I Ryzhov]]''
| 2017&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3713
| ''[[:d:Q87417542|Ashraf A Darwish]]''
| 2006
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1364550|Capital University (Egypt)]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3714
| ''[[:d:Q87449233|Nikita G Shiliaev]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3715
| ''[[:d:Q87456322|Yekaterina Borisova]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3716
| ''[[:d:Q87482453|Evgenia Andreeva-Galanina]]''
| 
| ''[[:d:Q651566|гигиенист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-12
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3717
| ''[[:d:Q87520969|Viktor Tchouechov]]''
| 1977
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2005698|Academy of Public Administration]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1985003|Vitebsk State Technological University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110880423|Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4494336|Хабаровск дәүләт икътисад һәм хокук университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-07
| [[Полоцк|Полатск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3718
| ''[[:d:Q87527673|Ekaterina Voskresenskaya]]''
| 1989
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3719
| ''[[:d:Q87549133|Oleg Andreev]]''
| 2018-06-07&lt;br/&gt;2003-06-26
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q51065|Petersburg Nuclear Physics Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3720
| ''[[:d:Q87655605|Olga Gnedina]]''
| 2015
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3721
| ''[[:d:Q87665299|Petr Fetin]]''
| 2014-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3722
| ''[[:d:Q87685568|Alexander Miroslavov]]''
| 1985-07-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4387323|V.G. Khlopin Radium Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3723
| ''[[:d:Q87727429|Andrey Zyubin]]''
| 2018-06-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3724
| ''[[:d:Q87774686|Sergei V Raik]]''
| 2019-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3725
| ''[[:d:Q87805863|Касаткіна Віра Іванівна]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q94469|Көньяк Украина милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975276|Әдис икътисад үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Сарытау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3726
| ''[[:d:Q87830197|Anastasia Ivanova]]''
| 
| ''[[:d:Q52899051|biostatistician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q192334|Чәпел-Һиллдәге Төньяк Каролина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3727
| ''[[:d:Q87835195|Elena Rudolfovna Isaeva]]''
| 1991-06-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3728
| ''[[:d:Q87838656|Alesya Evstratova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3729
| ''[[:d:Q87845535|Anna O Yakimova]]''
| 2011-11-30&lt;br/&gt;2009-06-15
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3730
| ''[[:d:Q87880946|Andrew Korenevsky]]''
| 1994-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3731
| ''[[:d:Q87884993|Mikhail Bisyarin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3732
| ''[[:d:Q88008695|Svetlana N Kostromina]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3733
| ''[[:d:Q88022618|Boris Vaisman]]''
| 1969
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3734
| ''[[:d:Q88055798|Ekaterina Oleneva]]''
| 2014-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3735
| ''[[:d:Q88062714|Anna Turusheva]]''
| 2005-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3736
| ''[[:d:Q88084322|Gyula Király]]''
| 1953
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-26
| [[Борш (коммуна)]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-17
| [[Будапешт]]
|-
| style='text-align:right'| 3737
| ''[[:d:Q88085686|Roman Ya Medvedev]]''
| 2014-06-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1758474|University of Parma]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3803602|Humanitas Research Hospital]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3738
| ''[[:d:Q88221327|Aleksei Kondratev]]''
| 2015-11-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3739
| ''[[:d:Q88245953|Igor Evsyukov]]''
| 2013-06-28&lt;br/&gt;2015-06-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3740
| ''[[:d:Q88305289|Michael M Krycki]]''
| 2011-07-05
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1932957|University of Opole]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3741
| ''[[:d:Q88383906|Anastasiya V Agafonova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3742
| ''[[:d:Q88426475|Natalia Merkulyeva]]''
| 2003
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3743
| ''[[:d:Q88438914|Elena N Vlasova]]''
| 1982-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3744
| ''[[:d:Q88574276|Alexey A Kolobov]]''
| 2016&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52845571|State Research Institute of Highly Pure Biopreparations]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3745
| ''[[:d:Q88591873|Yuliya S Grigorieva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3746
| ''[[:d:Q88592978|Olga R Potapova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3747
| ''[[:d:Q88599472|Andrey Garnaev]]''
| 1982-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3748
| ''[[:d:Q88620127|Yana V Russkikh]]''
| 1997-02
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3749
| ''[[:d:Q88639721|Arseniy A Lobov]]''
| 2021-08-31&lt;br/&gt;2017-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3750
| ''[[:d:Q88685341|Irina Belaya]]''
| 2015-07-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3751
| ''[[:d:Q88730732|Darya Kopytova]]''
| 2000-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3752
| ''[[:d:Q88770752|Vladislav Lebedko]]''
| 1992
| ''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3753
| ''[[:d:Q88779171|Svetlana Alexeeva]]''
| 2011-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3754
| ''[[:d:Q88781790|Anastasia Yu Gitlina]]''
| 2017-06-28
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q262760|Лозанна федераль политехника мәктәбе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3755
| ''[[:d:Q88902546|Yurii M Artem'ev]]''
| 1976
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3756
| ''[[:d:Q88978108|Nashat Faried]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2723670|Ain Shams University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3757
| ''[[:d:Q89008387|Nikita Mikhailov]]''
| 2015-07&lt;br/&gt;2013-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3758
| ''[[:d:Q89020129|Alexander Klyushin]]''
| 2010-02-15&lt;br/&gt;2008-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q314578|Helmholtz-Zentrum Berlin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15243261|MAX IV]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3759
| ''[[:d:Q89069811|Mariya E Mikhailova]]''
| 2004-06-24
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3760
| ''[[:d:Q89080390|Maria Kuvaldina]]''
| 2010-10-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3761
| ''[[:d:Q89148041|Alexander N Koronatov]]''
| 2018-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3762
| ''[[:d:Q89189822|Oleksandra Artyushenko]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q12074555|M.G. Kholodny Institute of Botany]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-16
| [[Луганск]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-17
| [[Киев]]
|-
| style='text-align:right'| 3763
| ''[[:d:Q89189826|Ninna Antonovana]]''
| 1951
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q12132913|Tauric Chersonesus National Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-27
| [[Омск]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-19
| 
|-
| style='text-align:right'| 3764
| ''[[:d:Q89207204|Dmitry Ivanovich Deineka]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839136|цитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2552072|гистолог]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-14
| ''[[:d:Q1268711|Dykanka]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3765
| ''[[:d:Q89281100|Serafima Teplyakova]]''
| 2018-08-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3766
| ''[[:d:Q89281102|Marina Lebedeva]]''
| 2015&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4127490|All-Russian Research Institute of Agricultural Biotechnology Russian Academy of Agricultural Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3767
| ''[[:d:Q89342015|Oleg Pavlov]]''
| 1985-06-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3768
| ''[[:d:Q89394253|S A Smirnova]]''
| 1977-05-12&lt;br/&gt;1973-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3769
| ''[[:d:Q89394747|Alexander A Penney]]''
| 2021-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3770
| ''[[:d:Q89394839|Anastasiya Smirnova]]''
| 2020-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3771
| ''[[:d:Q89434110|Aleksei K Kasparov]]''
| 1980-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201536|Institute for the History of Material Culture]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3772
| ''[[:d:Q89445183|Andrej Shevchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q317361|Max Planck Institute of Molecular Cell Biology and Genetics]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-11
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3773
| ''[[:d:Q89508910|Kirill L Muratikov]]''
| 1972-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3774
| ''[[:d:Q89570295|Alesya Mikhailovskaya]]''
| 2013-09-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q273638|Парижның сәнәгый физика һәм химия югары мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30261347|Institut de Physique de Rennes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3214477|Laboratory of Solid State Physics]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3775
| ''[[:d:Q89612597|Kira Shalepo]]''
| 1996-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3776
| ''[[:d:Q89613411|Ruslan Kevorkyants]]''
| 1997-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q787360|City University of Hong Kong]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3777
| ''[[:d:Q89667287|Sergey E Pigarev]]''
| 1999-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3778
| ''[[:d:Q89679419|Aleksey Vishnyakov]]''
| 1998-11-18
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3779
| ''[[:d:Q89709167|Vlada Y Shakhnazarova]]''
| 1990
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3780
| ''[[:d:Q89773138|Roman Tikhonov]]''
| 2021-02-19
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q190080|Карнеги — Меллон университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3781
| ''[[:d:Q89908128|Sergey A Niskanen]]''
| 2017-07-04
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4086882|BIOCAD (Russia)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655678|Institute of Water Problems of the North]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3782
| ''[[:d:Q89953592|Irina Zakharova]]''
| 1992-06-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3783
| ''[[:d:Q89991673|Anna M Chernysheva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3784
| ''[[:d:Q90020625|Yuriy V Kucheryavykh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5061968|Central University of the Caribbean]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3785
| ''[[:d:Q90038460|Anna Gubal]]''
| 2016&lt;br/&gt;2010
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3786
| ''[[:d:Q90185826|Aleksandr V. Semenov]]''
| 1991-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24936111|Ekaterinburg Research Institute of Viral Infections]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3787
| ''[[:d:Q90300471|Oleg Shchepin]]''
| 2016-08-31&lt;br/&gt;2014-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3788
| ''[[:d:Q90313210|Liudmila Saveleva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3789
| ''[[:d:Q90328307|Ilya Eliseyev]]''
| 2018-07-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3790
| ''[[:d:Q90333542|Xiaowen Ji]]''
| 2018-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q683580|Нәнҗиң университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3791
| ''[[:d:Q90433605|Vladimir Zarubaev]]''
| 1988-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30282177|Saint Petersburg Pasteur Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3792
| ''[[:d:Q90452005|Igor Vladimirovich Obraztsov]]''
| 
| ''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2837942|аллерголог]]''
| ''[[:d:Q21638293|National Medical Research Center of Coloproctology named after A. N. Ryzhikh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4481780|National Medical Research Center of Pediatric Hematology, Oncology and Immunology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2120867|Rambam Health Care Campus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30260654|Russian Children's Clinical Hospital]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3793
| ''[[:d:Q90588625|Elena S Lebedeva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3794
| ''[[:d:Q90604745|Julia O Strelnikova]]''
| 2016-07-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3795
| ''[[:d:Q90608937|Mikhail Guzeev]]''
| 2010-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3796
| ''[[:d:Q90631926|Yury Malovichko]]''
| 2018-07-04
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3797
| ''[[:d:Q90686268|Oleg A Kuchur]]''
| 2015-07-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52845571|State Research Institute of Highly Pure Biopreparations]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3798
| ''[[:d:Q90687847|Iya Kiknadze]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| [[Төмән]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
| 
|-
| style='text-align:right'| 3799
| ''[[:d:Q90756879|Elena Alekseenkova]]''
| 2020&lt;br/&gt;2018
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3800
| ''[[:d:Q90863875|Mikhail A Langovoy]]''
| 2001
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q470438|Physikalisch-Technische Bundesanstalt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45134019|Bell Labs, Alcaltel-Lucent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1287942|Макс Планк фәһми систимнар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1912104|Max Planck Institute for Biological Cybernetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280824|Eindhoven University of Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q309988|Карлсруэ технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q262760|Лозанна федераль политехника мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3801
| ''[[:d:Q91037131|Evgenii Sorokin]]''
| 2005
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3802
| ''[[:d:Q91048117|Maria E Cherkasova]]''
| 2014&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263709|Россия авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең Бөтенроссия авыл хуҗалыгы микробиологиясе фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3803
| ''[[:d:Q91108440|Baeth Al-Rawashdeh]]''
| 1996
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q610253|University of Jordan]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3804
| ''[[:d:Q91210368|Galina Matveeva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3805
| ''[[:d:Q91268967|Alexandra Belodedova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3806
| ''[[:d:Q91286971|Evdokia Bogdanova]]''
| 2014
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3807
| ''[[:d:Q91474893|Anton Bannykh]]''
| 2018-06-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мичиган университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3808
| ''[[:d:Q91478724|Dmitry A Krapivin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3809
| ''[[:d:Q91486713|Varvara M Prokacheva]]''
| 2017-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3810
| ''[[:d:Q91548515|Illia Krasnou]]''
| 2008-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201454|Institute of Macromolecular Compounds]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q604487|Таллин технология университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3811
| ''[[:d:Q91554625|Iaroslav A Mogunov]]''
| 2015
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3812
| ''[[:d:Q91577441|Vasilii Dubrovin]]''
| 2015-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q835883|Leibniz Institute for Solid State and Materials Research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3813
| ''[[:d:Q91595585|Mohamed Frikha]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q540341|University of Sfax]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3070702|King Faisal University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3814
| ''[[:d:Q91746107|Ivan M Kislyakov]]''
| 2004-05-20&lt;br/&gt;1998-01-21&lt;br/&gt;1995-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30259638|Shanghai Institute of Optics and Fine Mechanics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3815
| ''[[:d:Q91766120|Andrey Belyaev]]''
| 2015-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q685557|Technical University of Dortmund]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3816
| ''[[:d:Q91816395|Daniel Kachkin]]''
| 2021-08
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3817
| ''[[:d:Q91816399|Aleksandr A Rubel]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3818
| ''[[:d:Q91866696|Marianna A Shubov]]''
| 1985
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1423756|Texas Tech University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49207|University of New Hampshire]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3819
| ''[[:d:Q91881048|Vanya Barseghyan]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-20
| [[Суговушан (Тәртәр)]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3820
| ''[[:d:Q91989586|Sofia Denisova]]''
| 2019-06&lt;br/&gt;2017-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3821
| ''[[:d:Q92007382|Eugenia L Harbachova]]''
| 2014-06-16&lt;br/&gt;2012-06-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3822
| ''[[:d:Q92034770|Alexandra Ya Rak]]''
| 2016
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52845571|State Research Institute of Highly Pure Biopreparations]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3823
| ''[[:d:Q92047740|Tatyana Rogoza]]''
| 2010
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3824
| ''[[:d:Q92154535|Konstantin V Deriabin]]''
| 2022-05-25
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3825
| ''[[:d:Q92244104|Dmitrii Antuganov]]''
| 2014-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4398103|Russian Scientific Center of Radiology and Surgical Technologies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3826
| ''[[:d:Q92256848|Ekaterina Salimova]]''
| 1993-06-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q598841|Monash University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q695267|Аурупа молекуляр биология тәҗрибәханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q530700|Institut suisse de recherche expérimentale sur le cancer]]''&lt;br/&gt;[[Берн университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3827
| ''[[:d:Q92348874|Artem Tarasov]]''
| 2015-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q695267|Аурупа молекуляр биология тәҗрибәханәсе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3828
| ''[[:d:Q92355627|Nikolai Karpov]]''
| 2014-07-20
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3829
| ''[[:d:Q92358524|Inna Zorina]]''
| 2014-08-01&lt;br/&gt;2012-08-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3830
| ''[[:d:Q92376822|Maria A Panaeva]]''
| 2022-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3831
| ''[[:d:Q92432822|Alsu F Saifitdinova]]''
| 1994-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3832
| ''[[:d:Q92445349|Olga Deyneka]]''
| 1982-12-01&lt;br/&gt;1975-05-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3833
| ''[[:d:Q92579005|Nikolai V Mushnikov]]''
| 2011-12-16
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1326975|Вайоминг университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3834
| ''[[:d:Q92982933|Nikolai Vavilov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3835
| ''[[:d:Q93079513|Zhargalma Dandarova Robert]]''
| 1999-12
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q658975|Лозанна университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3836
| ''[[:d:Q93174378|Anastasia Nechaeva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3837
| ''[[:d:Q93177047|Iuliia An]]''
| 2019-07
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3838
| ''[[:d:Q93241856|Bohdan Dziemidok]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[Слоним]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-09
| 
|-
| style='text-align:right'| 3839
| ''[[:d:Q93386639|Thomas Mikosch]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-21
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3840
| ''[[:d:Q93429972|Burglind Jöricke]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-24
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3841
| ''[[:d:Q93681404|Donat Vladimirovich Naumov]]''
| 
| ''[[:d:Q5137366|cnidariologist]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3842
| ''[[:d:Q94355546|Nadezhda Grigorʹeva]]''
| 1998-06
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3843
| ''[[:d:Q94555962|Anastasia Musorina]]''
| 2002-12-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3844
| ''[[:d:Q94555964|Galina Poljanskaya]]''
| 1966
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3845
| ''[[:d:Q94583373|Larisa Leonova]]''
| 1983
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3846
| ''[[:d:Q94691835|Подолєва Олена Євгенівна]]''
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075179|honorary consul]]''
| ''[[:d:Q4166273|Donetsk High Military Political School of Engineering and Communication Forces]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314795|Украина Президенты каршындагы Милли дәүләт идарәсе академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12162056|Cambra de Comerç i Indústria d'Ucraïna]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-17
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3847
| ''[[:d:Q94953957|Dmitry Leshchenko]]''
| 1902
| [[менеджер]]
| ''[[:d:Q753932|Izvestia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-25
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3848
| ''[[:d:Q95108200|Ľubica Gabrišková]]''
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-04
| [[Братислава]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-12
| ''[[:d:Q123300518|hospic svatého Štěpána]]''
|-
| style='text-align:right'| 3849
| ''[[:d:Q95212154|Ekaterina Makhotina]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3850
| ''[[:d:Q95306606|Mishel R Markovski]]''
| 2022-06-14&lt;br/&gt;2020-08-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3851
| ''[[:d:Q95312037|Werner Scheltjens]]''
| 2000-07-15
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q850730|Гронинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q273536|Paris School of Economics]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3852
| ''[[:d:Q95519423|Nikolay Sergeyevich Krylov]]''
| 1941
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-10
| [[Устюжна]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-21
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| style='text-align:right'| 3853
| ''[[:d:Q95729942|Alexey Gryakalov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-03-30
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3854
| ''[[:d:Q95763441|Boris Pittel]]''
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3855
| ''[[:d:Q95941775|Елена Шехова]]''
| 2011-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1813751|Лейбниц исемендәге Табигый продуктлар һәм инфекцион процесслары биологиясе фәнни-тикшеренүләре институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3856
| ''[[:d:Q95952723|Irina Zhilinskaya]]''
| 1969
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30296245|Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгының грипп фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3857
| ''[[:d:Q95967248|Dmitrii Nesterenko]]''
| 2013-10-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3858
| ''[[:d:Q95978413|Aleksandr Obornev]]''
| 2010
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52842937|Saint-Petersburg Research Institute of Phthisiopulmonology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3859
| ''[[:d:Q95978599|Natalya Alexandrovna Smirnova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3860
| ''[[:d:Q95980216|Alexey V Donets]]''
| 2017-01-10
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3861
| ''[[:d:Q95980290|Mohammad Hosseinpour Khanmiri]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3862
| ''[[:d:Q95982871|Natalia Vdovichenko]]''
| 1996-08-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3863
| ''[[:d:Q95985366|Maria P Rychkova]]''
| 1973-07-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3864
| ''[[:d:Q95990548|Elena Bykova]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3865
| ''[[:d:Q96043517|Igor R Pozdnyakov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3866
| ''[[:d:Q96052447|Anton Gvozdetsky]]''
| 2019-07-01&lt;br/&gt;2016-07-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3867
| ''[[:d:Q96063363|Anton Nazarov]]''
| 2012-12-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3868
| ''[[:d:Q96086233|Dana D Abdulkarim]]''
| 2018
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30199003|Almazov Centre]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3869
| ''[[:d:Q96103744|Natalia N Bezborodkina]]''
| 1997
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3870
| ''[[:d:Q96105788|Hicham Zein Eddine]]''
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| ''[[:d:Q975461|Lebanese University]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-15
| ''[[:d:Q12198618|Botme]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3871
| ''[[:d:Q96114264|Mohammad Al Farroukh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3872
| ''[[:d:Q96141706|Elina Bychkova]]''
| 2009-05-31
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3873
| ''[[:d:Q96173462|Anastasiia Shcherbitskaia]]''
| 2012-07-03
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3874
| ''[[:d:Q96181314|Mikhail Mikhailovich Kiselev]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-11
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3875
| ''[[:d:Q96192812|Olga Lyubashina]]''
| 1991-06-19
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3876
| ''[[:d:Q96196574|Valentina Simonova]]''
| 2016&lt;br/&gt;2014
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3877
| ''[[:d:Q96206933|Maria Arepeva]]''
| 2009-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q8064462|Zagreb Holding]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3878
| ''[[:d:Q96211425|Jerzy Sokołow]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02-11
| [[Днипро]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-11
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 3879
| ''[[:d:Q96220286|Mariia A Bauman]]''
| 2011-06-20
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q590643|Маями үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q895457|Bowling Green State University]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3880
| ''[[:d:Q96252001|Sergey V Chermnykh]]''
| 1984-05-31&lt;br/&gt;1987-12-01
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3881
| ''[[:d:Q96259649|Antoni Stachowski]]''
| 
| ''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1835&quot; | 1835
| [[Могилев губернасы|Мәгилү гөбернәсе]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-07
| [[Варшава]]
|-
| style='text-align:right'| 3882
| ''[[:d:Q96276490|Tatiana Ivkovich]]''
| 2016-06
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3883
| ''[[:d:Q96280182|Mikhail N Polyanskiy]]''
| 2000-02-29&lt;br/&gt;1997-06-30
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q585777|Brookhaven National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21120876|Samsung SDI]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3884
| ''[[:d:Q96436884|Mikhail Konashev]]''
| 1977
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-10
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3885
| ''[[:d:Q96471872|Eugenii Shustin]]''
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-15
| [[Калининград]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Шәхесләр|Мәгариф|Россия}}
* [[Санкт-Петербург политехник университетын тәмамлаучылар исемлеге]]
* [[Казан университетын тәмамлаучылар исемлеге]]

[[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Исемлекләр:Югары уку йортлары буенча шәхесләр]]</text>
      <sha1>ivkrno9yt6zbdo3dc72jlnvei0jwowy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдер Булгаков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1159808</id>
    <revision>
      <id>5958069</id>
      <parentid>5525865</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10481" sha1="7triej6dey94jt5q598j386k2y4abpz" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
{{Фш|Булгаков}}
'''Айдер Якуб улы Булгаков''', [[Төркия]]дә: Prof. Dr. '''Haydar Bulgak''' (Aider Bulgakov)&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt; (1956 елда [[Үзбәк ССР]]-ында туган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/kisi/78972/haydar-bulgak |title=Haydar BULGAK |access-date=2020-07-27 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927050814/http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/kisi/78972/haydar-bulgak |url-status=live |accessdate=2025-12-22 |archivedate=2018-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180927050814/http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/kisi/78972/haydar-bulgak }}&lt;/ref&gt;) — [[Кырым татарлары|кырым татар килеп чыгышлы]] [[ССРБ]] һәм Төркия [[математик|математигы]], физика-математика фәннәре докторы, профессор.

== Тәрҗемәи хәле ==
1956 елда [[Үзбәкстан]]да, [[Кырым татарлары депортациясе]]ннән соң туган. 1972 ел математика олимпиадасында дәрәҗә алганнан соң физик-математик урта мәктәптә соңгы сыйныфны бетергән һәм [[Новосибирск дәүләт университеты]]на кергән. 1978 елда Новосибирск университетының математика факультетын тәмамлаган. 1978—1993 елларда әйдәп баручы фәнни хезмәткәр вазыйфасын биләгән, башта Исәпләү Үзәгендә (1978—1980), ә 1980 елдан соң — Математик институтта.
Кулланылышлы математика кафедрасында башта [[фәннәр кандидаты|кандидат]] (1982), ә аннан соң [[фәннәр докторы]] (1989) дәрәҗәсенә ия булган. 1976—1993 елларда профессор [[Годунов, Сергей Константинович|Сергей Годунов]] белән башта өйрәнчеге, ә аннары соң коллегасы буларак эшләгән. Россиядә ул компьютер кушымтасы буларак эшләгән технологик ысуллар промышленносьта, бигрәк тә мотор, химия, автомобиль, аэрокосмос, авиация һәм хәрби промышленностьта кулланылыш тапкан. Тикшеренү үзәгенең координаторларында эшләгән. Ул оештыручы һәм доклад ясаучы буларак күпсанлы милли һәм халыкара конгрессларда катнашкан. 1998 елда ул 9-ынчы августтан 21 августка кадәр [[Анталья]]да НАТО-ның перспектив өйрәнүләр Институтының «Error Control and Adaptivity in Scientific Computing» дигән җәйге мәктәбенең мөдире булган.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nato-us.org/ |title=NATO ASI Advanced Study Institute: Home&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2020-07-27 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917173215/http://www.nato-us.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ул мәктәбенең фәнни нәтиҗәләрен Kluwer Academic Press һәм [[:en:Кристоф Зенгер|Кристоф Зенгер]] ([[Мюнхен техника университеты]], [[Германия]]) нәшер иткән «Error Control and Adaptivity in Scientific Computing» китабында туплаган.&lt;br /&gt;
Халыкара фәнни журналларда күп фәнни мәкалә нәшер иткән. 2000 елдан 2003 елга кадәр «Selcuk Journal of Applied Mathematics» халыкара фәнни журналының башкарма мөхәррире вазыйфасын биләгән.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sjam.selcuk.edu.tr/sjam/index |title=Архивированная копия |access-date=2020-07-27 |archive-date=2018-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208162056/http://sjam.selcuk.edu.tr/sjam/index |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
1993 елда галим гаиләсе белән Төркиягә күчкән һәм Сельчук университетында фән һәм [[кулланылышлы математика]] факультетында математика профессоры булган&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selcuk.edu.tr/fen/matematik/akademik_personel/bilgi/4893/tr |title=Архивированная копия |access-date=2020-07-27 |archive-date=2018-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208022341/http://www.selcuk.edu.tr/fen/matematik/akademik_personel/bilgi/4893/tr |url-status=dead |accessdate=2025-12-22 |archivedate=2018-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208022341/http://www.selcuk.edu.tr/fen/matematik/akademik_personel/bilgi/4893/tr }}&lt;/ref&gt;.
1994 елда ул Сельчук Университетының кулланылышлы математика Тикшеренү Үзәген нигезләгән һәм 2003 елга кадәр шул үзәкнең мөдире булган.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selcuk.edu.tr/uygulamali_matematik_ars_merkezi/tr |title=Архивированная копия |access-date=2020-07-27 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927085556/https://www.selcuk.edu.tr/uygulamali_matematik_ars_merkezi/tr |url-status=dead |accessdate=2025-12-22 |archivedate=2018-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180927085556/https://www.selcuk.edu.tr/uygulamali_matematik_ars_merkezi/tr }}&lt;/ref&gt; Шул үзәктә ул фәнни такым барлыкка китергән һәм шул такым белән компьютер диалог системалары нигезендә яңа укыту принципларын барлыкка китергән. Өйләнгән, ике бала атасы булып тора.&lt;br /&gt;
Рус, төрек, үзбәк һәм инглиз телләрен белә.

== Басмалары ==
# А. Я. Булгаков, В. Л. Васкевич, «Иерархические базисы в гильбертовых пространствах», Сиб. журн. индустр. матем., 2:2 (1999), 24-35
# К. Айдын, А. Я. Булгаков, Г. В. Демиденко, «Числовые характеристики асимптотической устойчивости решений линейных разностных уравнений с периодическими коэффициентами», Сиб. матем. журн., 41:6 (2000), 1227—1237 mathnet mathscinet; K. Aidyn, H. Ya. Bulgakov, G. V. Demidenko, «Numeric Characteristics for Asymptotic Stability of Solutions to Linear Difference Equations with Periodic Coefficients», Siberian Math. J., 41:6 (2000), 1005—1014
# А. Я. Булгаков, Г. В. Демиденко, «Новый критерий принадлежности матричного спектра замкнутому единичному кругу и приложения в теории устойчивости», Сиб. журн. индустр. матем., 3:1 (2000), 47-56
# К. Айдын, А. Я. Булгаков, Г. В. Демиденко, «Асимптотическая устойчивость решений возмущенных линейных разностных уравнений с периодическими коэффициентами», Сиб. матем. журн., 43:3 (2002), 493—507 mathnet mathscinet zmath; K. Aidyn, H. Ya. Bulgakov, G. V. Demidenko, «Asymptotic stability of solutions to perturbed linear difference equations with periodic coefficients», Siberian Math. J., 43:3 (2002), 389—401
# К. Айдын, А. Я. Булгаков, Г. В. Демиденко, «Оценка области притяжения разностных уравнений с периодическими линейными членами», Сиб. матем. журн., 45:6 (2004), 1199—1208 mathnet mathscinet zmath; K. Aidyn, H. Ya. Bulgakov, G. V. Demidenko, «An estimate for the attraction domains of difference equations with periodic linear terms», Siberian Math. J., 45:6 (2004), 983—991
# Булгаков, Айдер Якубович. Обоснование гарантированной точности выделения инвариантных подпространств несамосопряженных матриц : автореферат дис. ... доктора физико-математических наук : 01.01.07 / АН СССР. Сиб. отд-ние. Вычисл. центр. — Новосибирск, 1988. — 22 с. Вычислительная математика FB 9 88-7/4079-3, FB 9 88-7/4080-7
# Булгаков А. Я., Годунов С. К. Расчет положительно определённых решений уравнения Ляпунова 55 с., включ. обл. 1984 [[Новосибирск]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
# [https://www.selcuk.edu.tr/Personel/hbulgak/ Selçuk Üniversitesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411094551/https://www.selcuk.edu.tr/Personel/hbulgak/ |date=2021-04-11 }}
# [https://www.researchgate.net/scientific-contributions/78208751_H_Bulgak]
# [http://www.mathnet.ru/rus/person28455 Персоналии_ Булгаков Айдер Якубович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727134323/http://www.mathnet.ru/rus/person28455 |date=2020-07-27 }}
# [http://www.nsc.ru/sbras/math_soran/kartochka.phtml?id_number=1286 Визитная Карточка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626145550/http://www.nsc.ru/sbras/math_soran/kartochka.phtml?id_number=1286 |date=2020-06-26 }}
# [http://www.math.nsc.ru/LBRT/d5/ruswin/bulgakov.htm Bulgakov A. Ya]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626174052/http://www.math.nsc.ru/LBRT/d5/ruswin/bulgakov.htm |date=2020-06-26 }}

[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>7triej6dey94jt5q598j386k2y4abpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яго (Сантияго Искуинтла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1379153</id>
    <revision>
      <id>5957961</id>
      <parentid>5866503</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="7yks3az0ip39zj9mgj2bfaao5d9cc7c" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яго''' — [[Мексика]]ның [[Наярит]] штатында урнашкан торак пункт. {{АДБ}} [[Мексика муниципалитетлары|муниципалитеты]] составына керә.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яго [[Мексика]]ның көнбатышында урнашкан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elbalero.gob.mx/kids/explora/html/nayarit/orografia.html |title=Gov Mx |website=elbalero.gob.mx |access-date=16 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235141/http://www.elbalero.gob.mx/kids/explora/html/nayarit/orografia.html |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==

{{Климатограмма|Яго
|8 |25 |30      &lt;!-- Enero --&gt;
|8 |26 |10       &lt;!-- Febrero --&gt;
|8 |27 |7      &lt;!-- Marzo --&gt;
|10 |29 |9     &lt;!-- Abril --&gt;
|13 |30 |9     &lt;!-- Mayo --&gt;
|17 |29 |170    &lt;!-- Junio --&gt;
|19 |28 |379   &lt;!-- Julio --&gt;
|19 |28 |286    &lt;!-- Agosto --&gt;
|19 |28 |222    &lt;!-- Septiembre --&gt;
|16 |28 |73     &lt;!-- Octubre --&gt;
|11 |27 |18     &lt;!-- Noviembre --&gt;
|10 |25 |29       &lt;!-- Diciembre --&gt;
|float=right
|clear=right
|units=metric
}}

Биредә тропик дымлы климат өстенлек итә. Бу районда климат эссе һәм чагыштырмача дымлы, явым-төшемнең күп өлеше җәй көне, октябрьга кадәр ява.&lt;ref name=cuevas&gt;{{cite journal |last=Cuevas Arias |first=Carmen Teresa |author2=Ofelia Vargas |author3=Aarón Rodríguez |date=June 2008 |title=Solanaceae Diversity in the State of Jalisco, Mexico |journal=Revista Mexicana de Biodiversidad |volume=79 |issue=1 |pages=67–79 |location=Mexico City |publisher=UNAM |issn=1870-3453 |access-date=9 September 2011 |url=https://www.redalyc.org/pdf/425/42579105.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203135319/http://redalyc.uaemex.mx/src/inicio/ArtPdfRed.jsp?iCve=42579105 |archive-date=December 3, 2011}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

Уичоль һәм кора кебек уто-ацтек җирле халыклары яшәгән төбәк XVI гасырда Эрнан Кортес һәм Нуньо де Гусман конкистадорлары һөҗүменә дучар була. Испан идарәсе җирле халыкның баш күтәрүләре һәм Сьерра-дель-Наярның уңайсыз рельефы аркасында кыенлаша. Соңгы бәйсез кора җәмгыятьләре 1722 елда гына буйсындырыла.&lt;ref&gt;Coyle, Philip E. The Customs of our Ancestros: Cora Religious Conversion and Millennailism, 2000-1722. Ethnohistory. 45:3 (summer 1998), pp. 509-42.&lt;/ref&gt;

1823 елның 23 декабреннән Халиско штаты составында.&lt;ref&gt;{{cite news| title=Las Diputaciones Provinciales| url=http://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf| page=15| language=es| access-date=2011-03-25| archive-date=2016-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20160528111641/http://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf| url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1917 елның 26 гыйнварыннан яңа оештырылган Наярит штаты составында.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Diciembre en la Historia de Nayarit |url=http://www.nayaritas.net/content/view/105/33/ |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119150911/http://www.nayaritas.net/content/view/105/33/ |archive-date=19 January 2008 |work=nayaritas.net |trans-title=December in the History of Nayarit }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119150911/http://www.nayaritas.net/content/view/105/33/ |date=2008-01-19 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{Wikidata/Population}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* Burton, Tony (2008). Lake Chapala through the ages: an anthology of traveller's tales. Ladysmith, B.C., Canada: Sombrero Books. p. 213. ISBN 978-0-9735191-2-9.

[[Төркем:Мексика торак пунктлары]]
[[Төркем:Наярит торак пунктлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]

{{Mexico-geo-stub}}</text>
      <sha1>7yks3az0ip39zj9mgj2bfaao5d9cc7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1489188</id>
    <revision>
      <id>5957998</id>
      <parentid>5956811</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар һәм өлеше таблицасы */</comment>
      <origin>5957998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="by0umlvhuzbewdb0jebstp6905g9tag" xml:space="preserve">[[Төркем:Проект:IV &quot;Минем Татарстан&quot; вики-марафоны]]
== Катнашучылар һәм өлеше таблицасы ==
[https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Караулар статистикасы] һәм призлар тапшыру максаты өчен [[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики/2026#Таләпләр|квалификацион өлешне]] сыйфат баллары нигезендә [[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV#Бәяләү|техник бәяләү процессы]] бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|мәкалә калыбы]] ярдәмендә башкарыла:
&lt;pre&gt;{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= ... районы |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}&lt;/pre&gt;

Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен &lt;u&gt;'''[[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''&lt;/u&gt;: 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|~2026-20951-15 }}
|[[Радик Сабиров]]{{*}}[[]] {{*}}
|1
| 
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Азат Вәлиев (1937)]]{{*}}[[Айзат Шәйхелмәрданов]] {{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|2
| 
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Түбән Чулман (милли парк)]] {{*}}[[Рәшит Рәхмәти Арат]] {{*}}[[Аркадия (бакча, Казан)]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Марьям Султанбаева }}
|[[Шертвитис Томас Альгисович]] {{*}}[[Балык мәйданы (Алабуга)]] {{*}}[[Людмила Никандрова]]{{*}}[[Чуаш яссылыгы]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Фәрһад}}
|[[Прикосновение (иҗади проект)]] {{*}}[[]] {{*}}
|1
|
|
|-
|{{u|}}
|[[]] {{*}}[[]] {{*}}
|#
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>by0umlvhuzbewdb0jebstp6905g9tag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абала муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489205</id>
    <revision>
      <id>5958026</id>
      <parentid>5939157</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="336yovx7br3rt4kxriws1w4f24pakgd" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абала''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абала мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абала (Јукатан)]]</text>
      <sha1>336yovx7br3rt4kxriws1w4f24pakgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абасоло муниципалитеты (Гуанахуато )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489206</id>
    <revision>
      <id>5958027</id>
      <parentid>5939158</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="bir930n49pu8i09c5l1rv80kp8uwzgy" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абасоло''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Гванхвато (штат)|Гванхвато штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абасоло мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Гванхвато штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абасоло (Гванахуато)]]</text>
      <sha1>bir930n49pu8i09c5l1rv80kp8uwzgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абасоло муниципалитеты (Коауила)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489207</id>
    <revision>
      <id>5958028</id>
      <parentid>5939159</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="iwblc8qywnfy32u8lm5xxk72gtlsa7o" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абасоло''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Коауила (штат)|Коауила штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абасоло мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Коауила штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абасоло (Коавила)]]</text>
      <sha1>iwblc8qywnfy32u8lm5xxk72gtlsa7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абасоло муниципалитеты (Нуэво-Леон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489208</id>
    <revision>
      <id>5958029</id>
      <parentid>5939160</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="i8qh9l3yh7jbv5qoqimf7tne97rhr04" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абасоло''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Нуэво-Леон (штат)|Нуэво-Леон штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абасоло мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Нуэво-Леон штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абасоло (Нови Леон)]]</text>
      <sha1>i8qh9l3yh7jbv5qoqimf7tne97rhr04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абасоло муниципалитеты (Тамаулипас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489209</id>
    <revision>
      <id>5958030</id>
      <parentid>5939161</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T07:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="lupz4rk9mt215ntwxjr76todugs4asu" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абасоло''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Тамаулипас (штат)|Тамаулипас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абасоло мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Тамаулипас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абасоло (Тамаулипас)]]</text>
      <sha1>lupz4rk9mt215ntwxjr76todugs4asu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абехонес муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489210</id>
    <revision>
      <id>5958031</id>
      <parentid>5939162</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="hceizcx22dz8s1zb53ex0p663s9jcgz" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Абехонес''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Абехонес мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Абехонес (Оахака)]]</text>
      <sha1>hceizcx22dz8s1zb53ex0p663s9jcgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авазотепек муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489211</id>
    <revision>
      <id>5958032</id>
      <parentid>5939163</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="oyazvo7gq285mu0k4gn7gwb9q3mn92z" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авазотепек''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авазотепек мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авазотепек (Пуебла)]]</text>
      <sha1>oyazvo7gq285mu0k4gn7gwb9q3mn92z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авакатлан муниципалитеты (Наярит)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489212</id>
    <revision>
      <id>5958033</id>
      <parentid>5939164</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="hgd710lhtntssol60dkfsqr24k08uqk" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авакатлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Наярит (штат)|Наярит штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авакатлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Наярит штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авакатлан (Најарит)]]</text>
      <sha1>hgd710lhtntssol60dkfsqr24k08uqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авакатлан муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489213</id>
    <revision>
      <id>5958034</id>
      <parentid>5939165</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="nyi1axpp66klqqfwhdfxzzpsecctar0" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авакатлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авакатлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авакатлан (Пуебла)]]</text>
      <sha1>nyi1axpp66klqqfwhdfxzzpsecctar0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авакуозинго муниципалитеты (Герреро)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489214</id>
    <revision>
      <id>5958035</id>
      <parentid>5939166</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="r4rhbqy02vzu2xb7tvnh8s6nr48jiga" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авакуозинго''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Герреро (штат)|Герреро штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авакуозинго мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Герреро штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авакуозинго (Гереро)]]</text>
      <sha1>r4rhbqy02vzu2xb7tvnh8s6nr48jiga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авалулко муниципалитеты (Сан-Луис-Потоси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489215</id>
    <revision>
      <id>5958037</id>
      <parentid>5939167</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="oh7osyg4dm7fc3nglko7u5z05idw3br" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авалулко''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сан-Луис-Потоси‎ (штат)|Сан-Луис-Потоси‎ штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авалулко мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сан-Луис-Потоси‎ штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авалулко (Сан Луис Потоси)]]</text>
      <sha1>oh7osyg4dm7fc3nglko7u5z05idw3br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авалулко де Меркадо муниципалитеты (Халиско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489216</id>
    <revision>
      <id>5958036</id>
      <parentid>5939168</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="s6k9e6r2dmpunn860o8kn78pwekff4m" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авалулко де Меркадо''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Халиско (штат)|Халиско штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авалулко де Меркадо мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Халиско штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авалулко де Меркадо (Халиско)]]</text>
      <sha1>s6k9e6r2dmpunn860o8kn78pwekff4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аватлан муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489217</id>
    <revision>
      <id>5958038</id>
      <parentid>5939169</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="1pcv7lvyjqmqh90q9mfw31o8ivmja8m" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аватлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аватлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аватлан (Пуебла)]]</text>
      <sha1>1pcv7lvyjqmqh90q9mfw31o8ivmja8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авеветитла муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489218</id>
    <revision>
      <id>5958040</id>
      <parentid>5939170</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="r24rh9fee3l2yneg4x3l4ptsd56dbtw" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Авеветитла''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Авеветитла мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Авеветитла (Пуебла)]]</text>
      <sha1>r24rh9fee3l2yneg4x3l4ptsd56dbtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агва Бланка де Итурбиде муниципалитеты (Идальго)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489219</id>
    <revision>
      <id>5958043</id>
      <parentid>5939171</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="3v565opong8q3w27er0ajgvfv30r1lq" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Агва Бланка де Итурбиде''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Идальго (штат)|Идальго штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Агва Бланка де Итурбиде мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Идальго штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Агва Бланка де Итурбиде (Идалго)]]</text>
      <sha1>3v565opong8q3w27er0ajgvfv30r1lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агва Дулсе муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489220</id>
    <revision>
      <id>5958044</id>
      <parentid>5939172</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="jq26b4kbo8lwppd6xdjey1elsytna1g" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Агва Дулсе''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Агва Дулсе мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Агва Дулсе (Веракруз)]]</text>
      <sha1>jq26b4kbo8lwppd6xdjey1elsytna1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агва Прьета муниципалитеты (Сонора)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489221</id>
    <revision>
      <id>5958045</id>
      <parentid>5939173</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="e2ny15c5ldrm31yqbh2vnw3sfv5sqqy" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Агва Прьета''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сонора (штат)|Сонора штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Агва Прьета мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сонора штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Агва Пријета (Сонора)]]</text>
      <sha1>e2ny15c5ldrm31yqbh2vnw3sfv5sqqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агвалегвас муниципалитеты (Нуэво-Леон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489222</id>
    <revision>
      <id>5958048</id>
      <parentid>5939174</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="2izsqfoxzjy12xsm7vbgz3dvyh69ext" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Агвалегвас''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Нуэво-Леон (штат)|Нуэво-Леон штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Агвалегвас мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Нуэво-Леон штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Агвалегвас (Нови Леон)]]</text>
      <sha1>2izsqfoxzjy12xsm7vbgz3dvyh69ext</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агилилья муниципалитеты (Мичоакан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489223</id>
    <revision>
      <id>5958049</id>
      <parentid>5939175</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="31y625aqp4ftzmifl8u0zg1vyg86pev" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Агилилья''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мичоакан (штат)|Мичоакан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Агилилья мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мичоакан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Агилиља (Мичоакан)]]</text>
      <sha1>31y625aqp4ftzmifl8u0zg1vyg86pev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азакан муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489224</id>
    <revision>
      <id>5958054</id>
      <parentid>5939176</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="33zu9q3o64dszhgs6p7mzl32d6hm1tw" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азакан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азакан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азакан (Веракруз)]]</text>
      <sha1>33zu9q3o64dszhgs6p7mzl32d6hm1tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азала муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489225</id>
    <revision>
      <id>5958055</id>
      <parentid>5939177</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="p04yh4br3akdra6v6m8dap2rvaiwg9u" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азала''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азала мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азала (Пуебла)]]</text>
      <sha1>p04yh4br3akdra6v6m8dap2rvaiwg9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азалан муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489226</id>
    <revision>
      <id>5958056</id>
      <parentid>5939178</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="pyd3izn9jrybi73phin5kmk6g1zzweg" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азалан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азалан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азалан (Веракруз)]]</text>
      <sha1>pyd3izn9jrybi73phin5kmk6g1zzweg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азизивакан муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489227</id>
    <revision>
      <id>5958059</id>
      <parentid>5939179</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="tui1517x5rsj9dufvu7ezkg5brkn9kd" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азизивакан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азизивакан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азизивакан (Пуебла)]]</text>
      <sha1>tui1517x5rsj9dufvu7ezkg5brkn9kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азизинтла муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489228</id>
    <revision>
      <id>5958060</id>
      <parentid>5939180</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="swukayd6tbsiqx0qk4629vxk32n7ka8" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азизинтла''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азизинтла мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азизинтла (Пуебла)]]</text>
      <sha1>swukayd6tbsiqx0qk4629vxk32n7ka8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азою муниципалитеты (Герреро)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489229</id>
    <revision>
      <id>5958062</id>
      <parentid>5939181</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="r6oxnhequvp8bwt81ata4bdivmu92bb" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Азою''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Герреро (штат)|Герреро штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Азою мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Герреро штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Азоју (Гереро)]]</text>
      <sha1>r6oxnhequvp8bwt81ata4bdivmu92bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айозинтепек муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489230</id>
    <revision>
      <id>5958072</id>
      <parentid>5939182</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="e4290llwkz1ayxbpb8aqpa9qdal1n3v" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Айозинтепек''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Айозинтепек мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Ајозинтепек (Оахака)]]</text>
      <sha1>e4290llwkz1ayxbpb8aqpa9qdal1n3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айокеско де Алдама муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489231</id>
    <revision>
      <id>5958073</id>
      <parentid>5939183</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="nhdgd14jwlnskivkvejyntswktrhvv7" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Айокеско де Алдама''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Айокеско де Алдама мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Ајокеско де Алдама (Оахака)]]</text>
      <sha1>nhdgd14jwlnskivkvejyntswktrhvv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айотлан муниципалитеты (Халиско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489232</id>
    <revision>
      <id>5958074</id>
      <parentid>5939184</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="6tl3iziwr3o0uvi4swq9wzlqdayptrt" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Айотлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Халиско (штат)|Халиско штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Айотлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Халиско штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Ајотлан (Халиско)]]</text>
      <sha1>6tl3iziwr3o0uvi4swq9wzlqdayptrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айотоско де Герреро муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489233</id>
    <revision>
      <id>5958075</id>
      <parentid>5939185</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="0nknxl8vwfi8zl010fllh7yzyklx49b" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Айотоско де Герреро‎''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Айотоско де Герреро‎ мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Ајотоско де Гереро (Пуебла)]]</text>
      <sha1>0nknxl8vwfi8zl010fllh7yzyklx49b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аказинго муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489234</id>
    <revision>
      <id>5958082</id>
      <parentid>5939186</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="pk0ylkwdayda0e73k90h55um3xepmlq" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аказинго''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аказинго мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аказинго (Пуебла)]]</text>
      <sha1>pk0ylkwdayda0e73k90h55um3xepmlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акакоягва муниципалитеты (Чияпас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489235</id>
    <revision>
      <id>5958083</id>
      <parentid>5939187</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="8s5whm9j5s6bre1xow8zzx9gl3nmxx4" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акакоягва''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чьяпас (штат)|Чьяпас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акакоягва мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чьяпас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акакојагва (Чијапас)]]</text>
      <sha1>8s5whm9j5s6bre1xow8zzx9gl3nmxx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акаксочитлан муниципалитеты (Идальго)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489236</id>
    <revision>
      <id>5958084</id>
      <parentid>5939188</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="2gpziro16rs6f61v5g6bwkkteby118j" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акаксочитлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Идальго (штат)|Идальго штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акаксочитлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Идальго штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акаксочитлан (Идалго)]]</text>
      <sha1>2gpziro16rs6f61v5g6bwkkteby118j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акала муниципалитеты (Чияпас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489237</id>
    <revision>
      <id>5958085</id>
      <parentid>5939189</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="i844p8jpvpognhddikkbtbjge0n10in" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акала''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чьяпас (штат)|Чьяпас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акала мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чьяпас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акала (Чијапас)]]</text>
      <sha1>i844p8jpvpognhddikkbtbjge0n10in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акамбай муниципалитеты (Мехико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489238</id>
    <revision>
      <id>5958086</id>
      <parentid>5939190</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1536" sha1="2vdwla0kpzzzzw1chc4d4klip6kqigh" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акамбай''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мехико (штат)|Мехико штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акамбай мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мехико штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акамбај (Мексико)]]</text>
      <sha1>2vdwla0kpzzzzw1chc4d4klip6kqigh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акамбаро муниципалитеты (Гуанахуато )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489239</id>
    <revision>
      <id>5958087</id>
      <parentid>5939191</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="qrroxiaab4hz2yxotbf83yltpsww8q2" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акамбаро''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Гванхвато (штат)|Гванхвато штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акамбаро мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Гванхвато штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акамбаро (Гванахуато)]]</text>
      <sha1>qrroxiaab4hz2yxotbf83yltpsww8q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акансе муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489240</id>
    <revision>
      <id>5958088</id>
      <parentid>5939192</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="gywqtjy3rzbf5c7212ntyycjmztqa3p" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акансе''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акансе мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акансе (Јукатан)]]</text>
      <sha1>gywqtjy3rzbf5c7212ntyycjmztqa3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акапетава муниципалитеты (Чияпас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489241</id>
    <revision>
      <id>5958089</id>
      <parentid>5939193</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="kroiycak7fxak0k1sw013i4c6ivd1nj" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акапетава''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чьяпас (штат)|Чьяпас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акапетава мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чьяпас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акапетава (Чијапас)]]</text>
      <sha1>kroiycak7fxak0k1sw013i4c6ivd1nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акапонета муниципалитеты (Наярит)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489242</id>
    <revision>
      <id>5958090</id>
      <parentid>5939194</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="q20a3mg673f0fi7m7bh6owl7q215baj" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акапонета''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Наярит (штат)|Наярит штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акапонета мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Наярит штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акапонета (Најарит)]]</text>
      <sha1>q20a3mg673f0fi7m7bh6owl7q215baj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акапулко де Хуарез муниципалитеты (Герреро)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489243</id>
    <revision>
      <id>5958091</id>
      <parentid>5939195</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1600" sha1="jhw27u7rgk647ein627y7ptuq8yf2xm" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акапулко де Хуарез''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Герреро (штат)|Герреро штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акапулко де Хуарез мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Герреро штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акапулко де Хуарез (Гереро)]]</text>
      <sha1>jhw27u7rgk647ein627y7ptuq8yf2xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатено муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489244</id>
    <revision>
      <id>5958092</id>
      <parentid>5939197</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="iohp572y0wu5t7kf5pcxh3pbok78kjh" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатено''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатено мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатено (Пуебла)]]</text>
      <sha1>iohp572y0wu5t7kf5pcxh3pbok78kjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатепек муниципалитеты (Герреро)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489245</id>
    <revision>
      <id>5958093</id>
      <parentid>5939198</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="ohgwhsc06s3qkodz7l67fhkmvtw1bni" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатепек''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Герреро (штат)|Герреро штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатепек мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Герреро штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатепек (Гереро)]]</text>
      <sha1>ohgwhsc06s3qkodz7l67fhkmvtw1bni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатик муниципалитеты (Халиско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489246</id>
    <revision>
      <id>5958094</id>
      <parentid>5939199</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1536" sha1="pm4da6u51hyew2s539tc5kt3uv8h359" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатик''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Халиско (штат)|Халиско штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатик мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Халиско штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатик (Халиско)]]</text>
      <sha1>pm4da6u51hyew2s539tc5kt3uv8h359</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатлан муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489247</id>
    <revision>
      <id>5958097</id>
      <parentid>5939200</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="ph3szezj2aua73unnkvfjnex02oowty" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатлан (Веракруз)]]</text>
      <sha1>ph3szezj2aua73unnkvfjnex02oowty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатлан муниципалитеты (Идальго)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489248</id>
    <revision>
      <id>5958098</id>
      <parentid>5939201</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="ly1qxbd0ql5c8uqjnwm1oaxnthx0ua2" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Идальго (штат)|Идальго штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Идальго штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатлан (Идалго)]]</text>
      <sha1>ly1qxbd0ql5c8uqjnwm1oaxnthx0ua2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатлан муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489250</id>
    <revision>
      <id>5958099</id>
      <parentid>5939203</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="rgg01njlbcrhjs5nl8n9y8kkwk6ukf4" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатлан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатлан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатлан (Пуебла)]]</text>
      <sha1>rgg01njlbcrhjs5nl8n9y8kkwk6ukf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатлан де Перез Фигероа муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489251</id>
    <revision>
      <id>5958095</id>
      <parentid>5939204</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="t0zs63pwcv3rqc14vthfl6mogndov30" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатлан де Перез Фигероа''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатлан де Перез Фигероа мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатлан де Перез Фигероа (Оахака)]]</text>
      <sha1>t0zs63pwcv3rqc14vthfl6mogndov30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акатлан де Хуарез муниципалитеты (Халиско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489252</id>
    <revision>
      <id>5958096</id>
      <parentid>5939205</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="9xmkdxulkv5qdookr6mrt9wi60d3n2t" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акатлан де Хуарез''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Халиско (штат)|Халиско штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акатлан де Хуарез мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Халиско штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акатлан де Хуарез (Халиско)]]</text>
      <sha1>9xmkdxulkv5qdookr6mrt9wi60d3n2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акахете муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489253</id>
    <revision>
      <id>5958100</id>
      <parentid>5939206</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="pjnk2miz076qcquzdwbi3vavx2o2ufw" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акахете''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акахете мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акахете (Веракруз)]]</text>
      <sha1>pjnk2miz076qcquzdwbi3vavx2o2ufw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акахете муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489254</id>
    <revision>
      <id>5958101</id>
      <parentid>5939207</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="j1ob0hrl6r0n5i9vbu10hv0m6k33onz" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акахете''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акахете мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акахете (Пуебла)]]</text>
      <sha1>j1ob0hrl6r0n5i9vbu10hv0m6k33onz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акаюкан муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489255</id>
    <revision>
      <id>5958102</id>
      <parentid>5939208</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="rgqbxpbvmzpsqkpkgqrvsqxoju4yyvq" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акаюкан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акаюкан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акајукан (Веракруз)]]</text>
      <sha1>rgqbxpbvmzpsqkpkgqrvsqxoju4yyvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акил муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489256</id>
    <revision>
      <id>5958104</id>
      <parentid>5939209</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1518" sha1="awit3z2t3y81g05vgrsxtpzb1n0rvcs" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акил''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акил мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акил (Јукатан)]]</text>
      <sha1>awit3z2t3y81g05vgrsxtpzb1n0rvcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акила муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489257</id>
    <revision>
      <id>5958105</id>
      <parentid>5939210</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="lq4wq6b1e1rjzes7bi4j1oh44rjw17j" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акила''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акила мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акила (Веракруз)]]</text>
      <sha1>lq4wq6b1e1rjzes7bi4j1oh44rjw17j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акила муниципалитеты (Мичоакан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489258</id>
    <revision>
      <id>5958106</id>
      <parentid>5939211</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="0xt7h6uu5ovv6ye40esuhdsip6ddmv8" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акила''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мичоакан (штат)|Мичоакан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акила мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мичоакан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акила (Мичоакан)]]</text>
      <sha1>0xt7h6uu5ovv6ye40esuhdsip6ddmv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акилес Сердан муниципалитеты (Чиуауа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489259</id>
    <revision>
      <id>5958107</id>
      <parentid>5939212</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="k6u0m940qbpoay4gpaw4r6nlpqoao13" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акилес Сердан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чиуауа (штат)|Чиуауа штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акилес Сердан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чиуауа штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акилес Сердан (Чивава)]]</text>
      <sha1>k6u0m940qbpoay4gpaw4r6nlpqoao13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акисмон муниципалитеты (Сан-Луис-Потоси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489260</id>
    <revision>
      <id>5958108</id>
      <parentid>5939213</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="6y3rcjniww07lt9ehosn58dylm0ilde" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акисмон''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сан-Луис-Потоси‎ (штат)|Сан-Луис-Потоси‎ штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акисмон мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сан-Луис-Потоси‎ штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акисмон (Сан Луис Потоси)]]</text>
      <sha1>6y3rcjniww07lt9ehosn58dylm0ilde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акистла муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489261</id>
    <revision>
      <id>5958109</id>
      <parentid>5939214</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="4cdfspqxrquox6fnuxjklw8ycebb1n7" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акистла''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акистла мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акистла (Пуебла)]]</text>
      <sha1>4cdfspqxrquox6fnuxjklw8ycebb1n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аколман муниципалитеты (Мехико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489262</id>
    <revision>
      <id>5958112</id>
      <parentid>5939215</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1536" sha1="1e2pqsyzdy18l32fvvoyejz9lkgnkl8" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аколман''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мехико (штат)|Мехико штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аколман мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мехико штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аколман (Мексико)]]</text>
      <sha1>1e2pqsyzdy18l32fvvoyejz9lkgnkl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акончи муниципалитеты (Сонора)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489263</id>
    <revision>
      <id>5958113</id>
      <parentid>5939216</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="itivns4pjri69c4tgp194ly8z0ghftt" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акончи''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сонора (штат)|Сонора штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акончи мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сонора штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акончи (Сонора)]]</text>
      <sha1>itivns4pjri69c4tgp194ly8z0ghftt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксапуско муниципалитеты (Мехико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489264</id>
    <revision>
      <id>5958115</id>
      <parentid>5939217</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="c6hbzlzyewzmpjmpwlqcg5hxksktsd3" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аксапуско''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мехико (штат)|Мехико штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аксапуско мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мехико штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аксапуско (Мексико)]]</text>
      <sha1>c6hbzlzyewzmpjmpwlqcg5hxksktsd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксочияпан муниципалитеты (Морелос)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489265</id>
    <revision>
      <id>5958118</id>
      <parentid>5939218</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1562" sha1="hma8fb6j41cxh4lr67ybrw7djx33leb" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аксочияпан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Морелос (штат)|Морелос штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аксочияпан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Морелос штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аксочијапан (Морелос)]]</text>
      <sha1>hma8fb6j41cxh4lr67ybrw7djx33leb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксутла муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489266</id>
    <revision>
      <id>5958120</id>
      <parentid>5939219</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="omj5hboj3mbvj5pgi9nngea3s0cd9df" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аксутла''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аксутла мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аксутла (Пуебла)]]</text>
      <sha1>omj5hboj3mbvj5pgi9nngea3s0cd9df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актеопан муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489267</id>
    <revision>
      <id>5958121</id>
      <parentid>5939220</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="n635yatp2lsb01kob0j90qvizujszqz" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Актеопан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Актеопан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Актеопан (Пуебла)]]</text>
      <sha1>n635yatp2lsb01kob0j90qvizujszqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актопан муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489268</id>
    <revision>
      <id>5958122</id>
      <parentid>5939221</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="6qhpqk0wwi107qtv34quprh86vu9mng" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Актопан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Актопан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Актопан (Веракруз)]]</text>
      <sha1>6qhpqk0wwi107qtv34quprh86vu9mng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актопан муниципалитеты (Идальго)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489269</id>
    <revision>
      <id>5958123</id>
      <parentid>5939222</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="mj23t8di6akpr8drcle4f1h9bgvp9be" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Актопан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Идальго (штат)|Идальго штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Актопан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Идальго штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Актопан (Идалго)]]</text>
      <sha1>mj23t8di6akpr8drcle4f1h9bgvp9be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акуаманала де Мигел Идальго муниципалитеты (Тласкала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489270</id>
    <revision>
      <id>5958124</id>
      <parentid>5939224</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="s5696s50qa3oe3odfz6so2f32riai82" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акуаманала де Мигел Идальго''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Тласкала (штат)|Тласкала штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акуаманала де Мигел Идальго мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Тласкала штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акуаманала де Мигел Идалго (Тласкала)]]</text>
      <sha1>s5696s50qa3oe3odfz6so2f32riai82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акуизио муниципалитеты (Мичоакан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489271</id>
    <revision>
      <id>5958125</id>
      <parentid>5939225</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="etr3yh01pchhb9drybhmhrypu2sm0fk" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акуизио''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мичоакан (штат)|Мичоакан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акуизио мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мичоакан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акуизио (Мичоакан)]]</text>
      <sha1>etr3yh01pchhb9drybhmhrypu2sm0fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акула муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489272</id>
    <revision>
      <id>5958126</id>
      <parentid>5939226</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="5jbpq19y60p33pekwwf51rpb4d4768z" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акула''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акула мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акула (Веракруз)]]</text>
      <sha1>5jbpq19y60p33pekwwf51rpb4d4768z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акулзинго муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489273</id>
    <revision>
      <id>5958127</id>
      <parentid>5939227</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1562" sha1="5snwsu72z4lsd4v4qqzqwjwb34knd8h" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акулзинго''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акулзинго мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акулзинго (Веракруз)]]</text>
      <sha1>5snwsu72z4lsd4v4qqzqwjwb34knd8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акулко муниципалитеты (Мехико)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489274</id>
    <revision>
      <id>5958128</id>
      <parentid>5939228</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="dpx7w763v5nv8lvlrzbiqt1x69dq9yr" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акулко''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мехико (штат)|Мехико штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акулко мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мехико штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акулко (Мексико)]]</text>
      <sha1>dpx7w763v5nv8lvlrzbiqt1x69dq9yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акунья муниципалитеты (Коауила)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489275</id>
    <revision>
      <id>5958129</id>
      <parentid>5939229</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="kn7i6m4oxjx4ppx4ce7oro82iop5xjh" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Акунья''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Коауила (штат)|Коауила штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Акунья мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Коауила штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Акуња (Коавила)]]</text>
      <sha1>kn7i6m4oxjx4ppx4ce7oro82iop5xjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алакинес муниципалитеты (Сан-Луис-Потоси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489276</id>
    <revision>
      <id>5958133</id>
      <parentid>5939230</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="ajjyslrnz7w0i6ikoqi2js7ispziktg" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алакинес''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сан-Луис-Потоси‎ (штат)|Сан-Луис-Потоси‎ штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алакинес мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сан-Луис-Потоси‎ штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алакинес (Сан Луис Потоси)]]</text>
      <sha1>ajjyslrnz7w0i6ikoqi2js7ispziktg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламо Темапаче муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489277</id>
    <revision>
      <id>5958134</id>
      <parentid>5939231</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="qzwd5r4yhegrglkkjttd1spzzy4bk36" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аламо Темапаче''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аламо Темапаче мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аламо Темапаче (Веракруз)]]</text>
      <sha1>qzwd5r4yhegrglkkjttd1spzzy4bk36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аламос муниципалитеты (Сонора)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489278</id>
    <revision>
      <id>5958135</id>
      <parentid>5939232</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="dx7z3q7k967nl15jk30weuc3hmly7im" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Аламос''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Сонора (штат)|Сонора штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Аламос мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Сонора штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Аламос (Сонора)]]</text>
      <sha1>dx7z3q7k967nl15jk30weuc3hmly7im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алачо муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489279</id>
    <revision>
      <id>5958138</id>
      <parentid>5939233</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="7awbee96ljh95beuhknf62o88b0bxv6" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алачо''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алачо мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алачо (Јукатан)]]</text>
      <sha1>7awbee96ljh95beuhknf62o88b0bxv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албино Зертуче муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489280</id>
    <revision>
      <id>5958139</id>
      <parentid>5939234</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="kby841gt5j2dlbqnds0mhiu84o4ayep" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Албино Зертуче''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Албино Зертуче мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Албино Зертуче (Пуебла)]]</text>
      <sha1>kby841gt5j2dlbqnds0mhiu84o4ayep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алварадо муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489281</id>
    <revision>
      <id>5958141</id>
      <parentid>5939235</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="e3sa2r0ki97536536hu65stwuoh69mx" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алварадо''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алварадо мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алварадо (Веракруз)]]</text>
      <sha1>e3sa2r0ki97536536hu65stwuoh69mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алваро Обрегон муниципалитеты (Мичоакан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489282</id>
    <revision>
      <id>5958143</id>
      <parentid>5939236</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="9enx1jp3d06evnkhpj1gracvmftxtek" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алваро Обрегон''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Мичоакан (штат)|Мичоакан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алваро Обрегон мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Мичоакан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алваро Обрегон (Мичоакан)]]</text>
      <sha1>9enx1jp3d06evnkhpj1gracvmftxtek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдама муниципалитеты (Тамаулипас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489283</id>
    <revision>
      <id>5958145</id>
      <parentid>5939237</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="8q1dqo0rx656zskwwfi15mhcwlcvq34" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алдама''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Тамаулипас (штат)|Тамаулипас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алдама мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Тамаулипас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алдама (Тамаулипас)]]</text>
      <sha1>8q1dqo0rx656zskwwfi15mhcwlcvq34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдама муниципалитеты (Чиуауа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489284</id>
    <revision>
      <id>5958146</id>
      <parentid>5939238</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="jeh36dbribhm5zx521rl6i1hjlsaoei" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алдама''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чиуауа (штат)|Чиуауа штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алдама мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чиуауа штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алдама (Чивава)]]</text>
      <sha1>jeh36dbribhm5zx521rl6i1hjlsaoei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алдама муниципалитеты (Чияпас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489285</id>
    <revision>
      <id>5958147</id>
      <parentid>5939239</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5958147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="9hro74ixcq4hbou02jluvutxol62p66" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Алдама''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чьяпас (штат)|Чьяпас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Алдама мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чьяпас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Алдама (Чијапас)]]</text>
      <sha1>9hro74ixcq4hbou02jluvutxol62p66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юририя муниципалитеты (Гуанахуато )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491633</id>
    <revision>
      <id>5957956</id>
      <parentid>5941610</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="05jf2f1rfujw4qpz72ckpvm145c2q3a" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Юририя''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Гванхвато (штат)|Гванхвато штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Юририя мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Гванхвато штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јуририја (Гванахуато)]]</text>
      <sha1>05jf2f1rfujw4qpz72ckpvm145c2q3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ютандучи де Герреро муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491634</id>
    <revision>
      <id>5957957</id>
      <parentid>5941611</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1606" sha1="fmyejvm6w603t7zbrrou44anvr7j7qk" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Ютандучи де Герреро‎''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Ютандучи де Герреро‎ мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јутандучи де Гереро (Оахака)]]</text>
      <sha1>fmyejvm6w603t7zbrrou44anvr7j7qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Явалика муниципалитеты (Идальго)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491635</id>
    <revision>
      <id>5957959</id>
      <parentid>5941612</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="2vzvmsz2gx1eosz13xhvnq3880gjeei" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Явалика''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Идальго (штат)|Идальго штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Явалика мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Идальго штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јавалика (Идалго)]]</text>
      <sha1>2vzvmsz2gx1eosz13xhvnq3880gjeei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Явалика де Гонзалез Гальо муниципалитеты (Халиско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491636</id>
    <revision>
      <id>5957958</id>
      <parentid>5941613</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T12:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="syi6w1zwmkt91rxrfeo1mjil08ustml" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Явалика де Гонзалез Гальо''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Халиско (штат)|Халиско штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Явалика де Гонзалез Гальо мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Халиско штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јавалика де Гонзалез Гаљо (Халиско)]]</text>
      <sha1>syi6w1zwmkt91rxrfeo1mjil08ustml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яксе муниципалитеты (Оахака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491637</id>
    <revision>
      <id>5957962</id>
      <parentid>5941614</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T13:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1518" sha1="5ni9i22239exd568k5tj4jmoxc2z547" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яксе''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Оахака (штат)|Оахака штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яксе мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Оахака штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаксе (Оахака)]]</text>
      <sha1>5ni9i22239exd568k5tj4jmoxc2z547</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Янга муниципалитеты (Веракрус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491638</id>
    <revision>
      <id>5957964</id>
      <parentid>5941615</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="7sftqi4l0m6hanbfdljqvd2n9xiy65m" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Янга''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Веракрус (штат)|Веракрус штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Янга мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Веракрус штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јанга (Веракруз)]]</text>
      <sha1>7sftqi4l0m6hanbfdljqvd2n9xiy65m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яонавак муниципалитеты (Пуэбла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491639</id>
    <revision>
      <id>5957965</id>
      <parentid>5941616</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1536" sha1="lwoiaaf7imuznf2t7q51u39g24d2tlo" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яонавак''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Пуэбла (штат)|Пуэбла штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яонавак мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Пуэбла штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаонавак (Пуебла)]]</text>
      <sha1>lwoiaaf7imuznf2t7q51u39g24d2tlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яскаба муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491640</id>
    <revision>
      <id>5957966</id>
      <parentid>5941617</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1532" sha1="a8n2veyxwnk24q02y4k3kopjfz952zx" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яскаба''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яскаба мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаскаба (Јукатан)]]</text>
      <sha1>a8n2veyxwnk24q02y4k3kopjfz952zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яскукул муниципалитеты (Юкатан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491641</id>
    <revision>
      <id>5957967</id>
      <parentid>5941618</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="h35sjtmgnub8cs3lb6hljb646kij15c" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яскукул''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Юкатан (штат)|Юкатан штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яскукул мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Юкатан штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаскукул (Јукатан)]]</text>
      <sha1>h35sjtmgnub8cs3lb6hljb646kij15c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яукемекан муниципалитеты (Тласкала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491642</id>
    <revision>
      <id>5957970</id>
      <parentid>5941619</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="kg65ss05zc5il7k1zzoauqzeflqpv8p" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яукемекан''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Тласкала (штат)|Тласкала штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яукемекан мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Тласкала штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаукемекан (Тласкала)]]</text>
      <sha1>kg65ss05zc5il7k1zzoauqzeflqpv8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яутепек муниципалитеты (Морелос)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491643</id>
    <revision>
      <id>5957971</id>
      <parentid>5941620</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="00vfo5xibp2d8uyants4l427jbw0do6" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яутепек''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Морелос (штат)|Морелос штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яутепек мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Морелос штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јаутепек (Морелос)]]</text>
      <sha1>00vfo5xibp2d8uyants4l427jbw0do6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яхалон муниципалитеты (Чияпас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491644</id>
    <revision>
      <id>5957972</id>
      <parentid>5957930</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="h8gvj5uhsz1qfeyxqxvdgmgomo8irmv" xml:space="preserve">{{ТП-Мексика}}

'''Яхалон''' ({{үз исеме}}) — [[Мексика]]ның [[Чьяпас (штат)|Чьяпас штатында]] урнашкан муниципалитет.&lt;ref name=GeoNames&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==

Яхалон мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан.&lt;ref name=resumen&gt;{{cite web |url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |title=Resumen |publisher=INEGI |language=es |trans-title=Summary |access-date=9 September 2011 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 |url-status=live |accessdate=2026-06-06 |archivedate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120258/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/jal/default.aspx?tema=me&amp;e=14 }}&lt;/ref&gt;

== Халкы ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://en.mexico.pueblosamerica.com/ Мексика халкы.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310181144/https://en.mexico.pueblosamerica.com/ |date=2018-03-10 }}

[[Төркем:Мексика муниципалитетлары]]
[[Төркем:Чьяпас штаты муниципалитетлары]]

{{Mexico-geo-stub}}

[[sr:Општина Јахалон (Чијапас)]]</text>
      <sha1>h8gvj5uhsz1qfeyxqxvdgmgomo8irmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491684</id>
    <revision>
      <id>5957976</id>
      <parentid>5957629</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5957976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6588" sha1="cy7lm5kr42yhxkdz9jiojm3k26241l3" xml:space="preserve">{{ТП}}
'''Җанка''' ({{Lang-udm|Ӟанка}}, {{Lang-ru|Гарнькино}}) — [[Удмуртия|Удмуртиянең]] Грахово районында урнашкан [[керәшен татарлары]] авылы.


== Географиясе ==

[[Муктумер]] елгасының югары агымында, [[Грахово]]дан көньяк-көнчыгышка 15 км ераклыкта урнашкан.

== Сәгать поясы ==
Җанка авылы, бөтен Удмуртия кебек үк, МСК+1 сәгать зонасында урнашкан. Кулланыла торган вакытның UTC-ка карата күчеше +4:0 тәшкил итә.&lt;ref&gt;Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3 июня 2011).&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Авылны 1800 елларда&lt;ref&gt;[https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/udmurtskaya-respublika/grahovskij-rajon Онлайн — энциклопедия Tatarica.]&lt;/ref&gt; Алабуга районының [[Бигәш]] (Иске Гришкино) авылыннан (хәзерге вакытта [[Татарстан|Татарстанның]] [[Менделеевск районы]]ндагы авыл) [[керәшен татарлары|иске керәшен татарлары]] нигезләгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rodnaya-vyatka.ru/places/89782|title=«Родная Вятка».|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313172303/https://rodnaya-vyatka.ru/places/89782|archivedate=2023-03-13|accessdate=2023-03-13}}&lt;/ref&gt;. 1850 елда бирегә Малмыж өязе Олы Уча волостеннан (3 гаилә) һәм Нолинск өязе Ключев волостеннан (3 гаилә) беренче руслар күчеп утыра.&lt;ref name=&quot;РВ&quot; /&gt;

1859 елгы унынчы ревизия нәтиҗәләре буенча, Югары Муктомир елгасы буендагы дәүләт милкендәге Муктомир Югары (Гаранькино) авылының 18 хуҗалыгында 132 кеше яшәгән. 1921 елга кадәр авыл [[Алабуга өязе|Алабуга өязе]] Грахово волосте составында, ә 1921 елдан [[Удмурт автономияле өлкәсе|Вотяк автономияле округының]] [[Можга өязе]] составында булган. [[1924 ел]]да авыл Югары Игра авыл советы составына кергән, ул [[2004 ел]]да&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.udmgossovet.ru/modules/dms_olimp/7831.doc/|title=Закон Удмуртской Республики «Об установлении границ муниципальных образований и наделении соответствующим статусом муниципальных образований на территории Граховского района Удмуртской Республики» (от 17.12.2004; № 85-РЗ)}}{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Югары Игра [[авыл җирлеге]] үзгәртелгән.

1887 елгы мәгълүматлар буенча Гаранькино дәүләт крестьяннарына караган руслардан (25 йорт) һәм керәшен татарларыннан (14 йорт) торган, 64 кеше исәпләнә.&lt;ref name=&quot;РВ&quot;&gt;[https://rodnaya-vyatka.ru/places/89782 Материалы по статистике Вятской губернии. Подворная опись 1884—1893 гг.]&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{Население|Гаранькино}}

; Милли составы

2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, [[керәшен татарлары]] 35 кешенең 26 %-ын тәшкил иткән, моннан тыш [[руслар]], [[удмуртлар]] яшәгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lingvarium.org/russia/BD/02c__Udmurtia.xls|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004231936/http://lingvarium.org/russia/BD/02c__Udmurtia.xls|archivedate=2021-10-04|author=[[Коряков, Юрий Борисович|Коряков Ю. Б.]]|accessdate=2021-01-22}}&lt;/ref&gt;. Җирле татарлар керәшен татарларының Түбән Кама (алабуга)&lt;ref&gt;[http://админ.татаровед.рф/uploads/libraries/original/0db6134303e593ebfd5c655928d874cf41904aeb.pdf?1557909259 История и культура татар-кряшен (XVI-ХХ вв.)]: коллективная моногра- фия. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2017. — 960 с. + 36 с. цв. вкл. ISBN 978-5-94981-213-6&lt;/ref&gt; төркеменә карый.&lt;ref&gt;[https://tuganaylar.ru/news/etnografichsekaya-mozaika/klassifikatsiya-kryashen-po-versii-maksima-glukhova Классификация кряшен по версии Максима Глухова.]&lt;/ref&gt;

1924 елда 50 хуҗалыктан (40 рус, 10 татар) торган.&lt;ref&gt;Список населенных пунктов Вотской автономной области / Вот. обл. план. комис. — Ижевск : Изд. Вот. обисполкома, 1924.&lt;/ref&gt;

1959 елда авылда 222 кеше яшәгән, шул исәптән руслар 50 %, удмуртлар 50 %.&lt;ref&gt;Всесоюзная перепись населения 1959 г. Предварительные итоги. Численность наличного и постоянного населения и лиц в возрасте 18 лет и старше по каждому сельскому населенному пункту с указанием численно преобладающей национальности (форма Б) по Удмуртской АССР. // РГАЭ. Ф. 1562. Оп. 336. Д. 3704.&lt;/ref&gt; 1959—2002 елларда керәшеннәр үзләрен йә рус, йә удмурт дип күрсәтеп килгән.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

{{Удмуртия татар авыллары}}

[[Төркем:Удмуртия татар авыллары]]
[[Төркем:Грахово районы торак пунктлары]]</text>
      <sha1>cy7lm5kr42yhxkdz9jiojm3k26241l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Potd/2026-06-10</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1491688</id>
    <revision>
      <id>5957982</id>
      <timestamp>2026-06-09T17:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Po dešti ve Středohoří.jpg»</comment>
      <origin>5957982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="07ca82xsfxjb1ke0a5o02zkemvgu8r7" xml:space="preserve">Po dešti ve Středohoří.jpg</text>
      <sha1>07ca82xsfxjb1ke0a5o02zkemvgu8r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадия (бакча, Казан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491689</id>
    <revision>
      <id>5957983</id>
      <timestamp>2026-06-09T17:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/148340155|Аркадия (сад, Казань)]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5957983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25923" sha1="tb7ewlaeqvouh0zxg5ccfq0sjo8jmr1" xml:space="preserve">'''«Арка́дия»  -''' [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы  .  1895 елдан 1917 елга кадәр  шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы     була, 1920-1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия»  бакчасы [[Казан|Казаннан]] якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы - Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә &quot;Аркадия&quot; бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски  авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwUA&quot;&gt;Аркадия&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы''  җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.


Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның &quot;якын гына урнашкан бик тирән күл&quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл - халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, &quot;тыныч күлдә шайтаннар яши&quot; -   «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895-1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия»  бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры - XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында   барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, &quot;Аркадия&quot;  бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче  кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә  . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача &lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

&quot;Аркадия&quot;дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да   Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, &quot;тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан&quot;, Казан сыра кайнату заводы &quot;Көнчыгыш Бавария&quot; сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт  кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен  өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, &quot;фарс һәм рецензия&quot; күрсәтелә, шул исәптән &quot;Император театрлары актёрлары катнашында&quot;. Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия»   бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре  арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була,   &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом: 
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году: 
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия»  җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия»  бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920–1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге  «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920-1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде - Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган) &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt; .

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла  &lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында - 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия»  бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта ( кросс ) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә &quot; [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары&quot;, көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә (&quot;балалар Сабантуе&quot;). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һ.б. бирелә.

Шулай ук 1920 елларда   «Аркадия»  бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле  инсценировкалар  үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында &quot;Уналтының үлеме&quot; драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла  ). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада  атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, &quot;махсус эффектлар&quot;, шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер &quot;вакыйгалар&quot; Урта Кабан күле өслегендә булган. &quot;Уналтының үлеме&quot;  инсценировка  өч тапкыр куелган - 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия»  бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә,  шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән &lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt; ). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]] &lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия»  бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>tb7ewlaeqvouh0zxg5ccfq0sjo8jmr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957984</id>
      <parentid>5957983</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Баныу [[Аркадия (бакча, (Казан)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Аркадия (бакча, Казан)]]: хата</comment>
      <origin>5957983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25923" sha1="tb7ewlaeqvouh0zxg5ccfq0sjo8jmr1" xml:space="preserve">'''«Арка́дия»  -''' [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы  .  1895 елдан 1917 елга кадәр  шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы     була, 1920-1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия»  бакчасы [[Казан|Казаннан]] якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы - Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә &quot;Аркадия&quot; бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски  авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwUA&quot;&gt;Аркадия&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы''  җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.


Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның &quot;якын гына урнашкан бик тирән күл&quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл - халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, &quot;тыныч күлдә шайтаннар яши&quot; -   «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895-1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия»  бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры - XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында   барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, &quot;Аркадия&quot;  бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче  кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә  . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача &lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

&quot;Аркадия&quot;дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да   Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&quot; &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, &quot;тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан&quot;, Казан сыра кайнату заводы &quot;Көнчыгыш Бавария&quot; сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт  кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен  өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, &quot;фарс һәм рецензия&quot; күрсәтелә, шул исәптән &quot;Император театрлары актёрлары катнашында&quot;. Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия»   бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли &lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре  арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була,   &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом: 
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году: 
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия»  җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия»  бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920–1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге  «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920-1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде - Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган) &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt; .

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла  &lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында - 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия»  бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта ( кросс ) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә &quot; [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары&quot;, көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә (&quot;балалар Сабантуе&quot;). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала &lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һ.б. бирелә.

Шулай ук 1920 елларда   «Аркадия»  бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле  инсценировкалар  үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында &quot;Уналтының үлеме&quot; драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла  ). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада  атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, &quot;махсус эффектлар&quot;, шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер &quot;вакыйгалар&quot; Урта Кабан күле өслегендә булган. &quot;Уналтының үлеме&quot;  инсценировка  өч тапкыр куелган - 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия»  бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә,  шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән &lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt; ). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]] &lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия»  бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>tb7ewlaeqvouh0zxg5ccfq0sjo8jmr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957988</id>
      <parentid>5957984</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25902" sha1="jyl90yilgt51x61vvy371zpaujem1f0" xml:space="preserve">{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>jyl90yilgt51x61vvy371zpaujem1f0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957989</id>
      <parentid>5957988</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Искәрмәләр */</comment>
      <origin>5957989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25822" sha1="dixqda464jib0lvchwhks5z31dcliq8" xml:space="preserve">{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>dixqda464jib0lvchwhks5z31dcliq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957990</id>
      <parentid>5957989</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25835" sha1="e8hgjg07bxt8fzi3ls7pm06yhauy8io" xml:space="preserve">{{язам}}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>e8hgjg07bxt8fzi3ls7pm06yhauy8io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957991</id>
      <parentid>5957990</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25858" sha1="bgv5e3sxymt7x1inv08pai5a882h8tf" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] Воскресенски авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>bgv5e3sxymt7x1inv08pai5a882h8tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958012</id>
      <parentid>5957991</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25902" sha1="hv1nuhaml07oruv8jq6vjw3f8harq3n" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенская волосты составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенски]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>hv1nuhaml07oruv8jq6vjw3f8harq3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958013</id>
      <parentid>5958012</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25898" sha1="sjkc8lgtfhw0f2fe801ycoclhsaa76t" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге Унженин) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенски]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>sjkc8lgtfhw0f2fe801ycoclhsaa76t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958014</id>
      <parentid>5958013</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25910" sha1="pd8k3wo50bscttgmzmoeqm6z3v30k6l" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Андреевский (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары территориясендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; . Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>pd8k3wo50bscttgmzmoeqm6z3v30k6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958016</id>
      <parentid>5958014</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25951" sha1="d6rqwxw61j7ln74w4wofw2nr328qkrj" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның территориясе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы Н. Е. Андреевскийның (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>d6rqwxw61j7ln74w4wofw2nr328qkrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958017</id>
      <parentid>5958016</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25943" sha1="e23g5x2p5j9nhkb7a294w6a0ely8yms" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы Н. Е. Андреевскийның (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>e23g5x2p5j9nhkb7a294w6a0ely8yms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958019</id>
      <parentid>5958017</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25985" sha1="fcxsl4hc765li1te8ju87e79azx7wkm" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{УК}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевский]]ның (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>fcxsl4hc765li1te8ju87e79azx7wkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958039</id>
      <parentid>5958019</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27079" sha1="lcgiirj9gy9rmbl1wdval05ywzb0exm" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
|Название                =  «Аркадия» бакчасы
|Национальное название  = 
|Изображение             = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
|Подпись изображения    = Сад «Аркадия», начало XX века
|Координаты              =55.742643/N/49.149364/E
|Страна                  = Россия
|Регион                 = Татарстан
|Район                 = 
|Город                   = Казань
|Район города           = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район      = 
|Тип парка               = ял итү һәм күңел ачу
|Основан                 = 
|Упразднён               = 1920 ел 
|Архитектор              = 
|Площадь                 = 
|Метро                   = 
|Посетители              = 
|Статус                  = 
|Сайт                    = 
}}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, . Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>lcgiirj9gy9rmbl1wdval05ywzb0exm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958041</id>
      <parentid>5958039</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26789" sha1="hffrdpl5iw7x010czuu99e6x6lenhs5" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар              = 55.742643/N/49.149364/E
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
| Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>hffrdpl5iw7x010czuu99e6x6lenhs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958042</id>
      <parentid>5958041</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26758" sha1="ndegchdlrbcqkoay248e68mrucjn0l4" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
| Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>ndegchdlrbcqkoay248e68mrucjn0l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958046</id>
      <parentid>5958042</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26885" sha1="l6mpo74dcshspac7sid3kvuo3sd3ufx" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 55.742643/N/49.149364/E
 |CoordAddon = type:city(1830000)_region:BY-MN
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>l6mpo74dcshspac7sid3kvuo3sd3ufx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958047</id>
      <parentid>5958046</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26831" sha1="76bfa7m31rl1u9k6lw7ahfpvhxsmm74" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында бу урын җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, төбендәге тирән чокыр (мәсәлән, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә).

''Чертов угол'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>76bfa7m31rl1u9k6lw7ahfpvhxsmm74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958050</id>
      <parentid>5958047</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Исеме */</comment>
      <origin>5958050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26769" sha1="lrslcakgku8sq40ily2khnytrlqguyk" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Исеме ==
Аркадия бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>lrslcakgku8sq40ily2khnytrlqguyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958051</id>
      <parentid>5958050</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Исеме */</comment>
      <origin>5958051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27113" sha1="67h1ypub1yexyhmurvsxzxb5piloeyo" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимологиясе ==
«Аркадия» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>67h1ypub1yexyhmurvsxzxb5piloeyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958052</id>
      <parentid>5958051</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27201" sha1="huyn7ni0xj88bexhjsr00kyul8vc5uy" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимологиясе ==
«Аркадия» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>huyn7ni0xj88bexhjsr00kyul8vc5uy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958053</id>
      <parentid>5958052</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимологиясе */</comment>
      <origin>5958053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27197" sha1="8a6f7la16m40jzdhbisxe76vc40pcrj" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«Аркадия» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>8a6f7la16m40jzdhbisxe76vc40pcrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958057</id>
      <parentid>5958053</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27201" sha1="5n1br8shxeg0klzq7y4fejuo7t2b0o4" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[Аркадия]]» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>5n1br8shxeg0klzq7y4fejuo7t2b0o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958058</id>
      <parentid>5958057</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27235" sha1="2dk2h49wqfxrkz441ucpbn0fgqtdg3u" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>2dk2h49wqfxrkz441ucpbn0fgqtdg3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958061</id>
      <parentid>5958058</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27322" sha1="95bin2tpv5wva4qiimnasgf7o9ble79" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» ваемсыз, игелекле тормыш, ваемсыз яши торган урынды аңлата. Анда бөтенесе дә тату һәм бәхетле яши, сыйнфый антагонизмнар да юк, барысы да булган тәртипләрдән канәгать.

«Аркадия» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>95bin2tpv5wva4qiimnasgf7o9ble79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958063</id>
      <parentid>5958061</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26996" sha1="9uolsp8rt3ys3eonlq66mbwvitsz9i9" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында ул җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>9uolsp8rt3ys3eonlq66mbwvitsz9i9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958064</id>
      <parentid>5958063</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26991" sha1="fienicpb5g1kwjcnf9uucxa9l4grhfa" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул &quot; ''&lt;nowiki/&gt;' җәй ял итүче кешеләр' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге'' &quot; булып хезмәт итә . Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; .

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]&lt;nowiki/&gt;ы күрсәтелә.

Ябык театрда драма, комедия, җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов Аркадияне ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аныңвакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>fienicpb5g1kwjcnf9uucxa9l4grhfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958065</id>
      <parentid>5958064</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27010" sha1="j0764pw9bbtkxb2o4vcpqfsxgzxznwf" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка8&quot;&gt;{{Мәкалә}}&lt;/ref&gt;). Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>j0764pw9bbtkxb2o4vcpqfsxgzxznwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958066</id>
      <parentid>5958065</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26988" sha1="qw25krxmzt2bognz03d2h0hw37lx53x" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>qw25krxmzt2bognz03d2h0hw37lx53x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958067</id>
      <parentid>5958066</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27454" sha1="c92ahpubksy31ib70rvj6uixh9dp6bs" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]] &lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>c92ahpubksy31ib70rvj6uixh9dp6bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958068</id>
      <parentid>5958067</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Территориаль урнашу */</comment>
      <origin>5958068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28045" sha1="ddbxnizvfl8gwdf2nbpiw5rjuj9umwn" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &quot;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; .

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;, ә кайберләре буенча, 1923 елда&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt; үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=}}&lt;/ref&gt;, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]] &lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>ddbxnizvfl8gwdf2nbpiw5rjuj9umwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958071</id>
      <parentid>5958068</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27086" sha1="mbrmo2n9j5ker3c6uaejwe5oa9w5h9m" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt; ''аркасында'' аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html|archivedate=2022-10-01|author=Жаржевский Л. М.|date=2013-06-09|language=|work=Блог Льва Жаржевского|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]] &lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>mbrmo2n9j5ker3c6uaejwe5oa9w5h9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958076</id>
      <parentid>5958071</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25750" sha1="kaaea70d0n53u1o1mx26yu1saf06946" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Китап|автор=Малышева С.|nodot=|том=|isbn=5-98924-001-5|тираж=500|ref=}}&lt;/ref&gt;.

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>kaaea70d0n53u1o1mx26yu1saf06946</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958077</id>
      <parentid>5958076</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25642" sha1="of9lrj4j87lva6cajgiu2svxc3fv7p2" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>of9lrj4j87lva6cajgiu2svxc3fv7p2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958078</id>
      <parentid>5958077</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25647" sha1="mf7j6y6az5k9fdp07o9zwt06wrwkp2j" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>mf7j6y6az5k9fdp07o9zwt06wrwkp2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958079</id>
      <parentid>5958078</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25649" sha1="7532tcoq5v3dzi56s546pb18c6nanme" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>7532tcoq5v3dzi56s546pb18c6nanme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958080</id>
      <parentid>5958079</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25655" sha1="hrny5kt61j80jny2oejiuknam6y1qmz" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган'' &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка1&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>hrny5kt61j80jny2oejiuknam6y1qmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958081</id>
      <parentid>5958080</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T09:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26173" sha1="pip5cl782g3n4npftwldhx9uqis4m56" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Загоскин Н. П.|nodot=|том=|isbn=5-7464-0941-3|тираж=200|ref=|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214}}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“&lt;ref name=&quot;автосылка1&quot; /&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; .В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>pip5cl782g3n4npftwldhx9uqis4m56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958110</id>
      <parentid>5958081</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27085" sha1="73tkvie3ivestphcevuxitwudns3ndj" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка5&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>73tkvie3ivestphcevuxitwudns3ndj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958111</id>
      <parentid>5958110</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27087" sha1="5izlbt7gqmq3ltqmztqwwc4tp0ibtnt" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка5&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автосылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>5izlbt7gqmq3ltqmztqwwc4tp0ibtnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958114</id>
      <parentid>5958111</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27089" sha1="37p2szwsic2z5e655yzvnenlckhovye" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка5&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабантуен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабантуй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабантуй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>37p2szwsic2z5e655yzvnenlckhovye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958116</id>
      <parentid>5958114</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27092" sha1="autxtnt0io31otd4fzptj4sid8p4rir" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка5&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе|Сабан туен]] үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабантуй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабантуй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабантуе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>autxtnt0io31otd4fzptj4sid8p4rir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958117</id>
      <parentid>5958116</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27077" sha1="rqf0q49cjwle00aqioolix766cmekzl" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә&lt;ref name=&quot;автосылка5&quot; /&gt; . Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>rqf0q49cjwle00aqioolix766cmekzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958119</id>
      <parentid>5958117</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27042" sha1="sklmgm5qze9tbc5q9ez5mycujrq698v" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. В 1905 году одна из казанских газет описывала гуляния в «Аркадии» следующим образом:
{{Өземтә башы}}На аллеях теснотища. Публика гуляет, перебирая ногами в такт одновременно с грохочущим медью военным оркестром. Из ресторана несутся визг и хохот. Ни одного свободного столика, и всюду графины с водкой, самых разнообразных величин, звон рюмок и стаканов, и вечный пьяный клик: «Человек! Ещё!!!».{{Өземтә азагы}}Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>sklmgm5qze9tbc5q9ez5mycujrq698v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958130</id>
      <parentid>5958119</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27079" sha1="mlztzfmulbybb8bp3d1atgh8gbceiyh" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда Казанның бер газетасы «Аркадия»дә узган күңел ачуларны менә болай язган:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Наплыв многочисленной и обеспеченной публики привлекал в «Аркадию» и Чертов угол криминальные элементы, в основном воров. В частности, в казанской прессе того времени отмечен факт массового обворовывания публики в день открытия сада в 1895 году:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>mlztzfmulbybb8bp3d1atgh8gbceiyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958131</id>
      <parentid>5958130</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27071" sha1="k1e62fe0mmjtgebjgp4ch0dizkrt0d7" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе «„өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда Казанның бер газетасы «Аркадия»дә узган күңел ачуларны менә болай язган:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә:
{{Өземтә башы}}На открытии сада «Аркадия» была обворована масса посетителей. У многих исчезли часы, бумажники, кошельки, цепочки. У госпожи Аскерольд увели даже любимицу-[[болонка|болонку]]. Во вторник ювелирный магазин Климова в [[Александровский пассаж (Казань)|«Пассаже»]] продал одних только часов на 700 рублей, покупатели были все лица, обобранные на открытии сада.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>k1e62fe0mmjtgebjgp4ch0dizkrt0d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958136</id>
      <parentid>5958131</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26922" sha1="g7jqb9vf54i913kqybzhqs7mqnpmkw9" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда Казанның бер газетасы &quot;Аркадия&quot;дә узган күңел ачуларны менә болай язган:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә:
{{Өземтә башы}}Аркадия&quot; бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «Пассаж» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>g7jqb9vf54i913kqybzhqs7mqnpmkw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958137</id>
      <parentid>5958136</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26925" sha1="spwtbwzojwzcxgzr4swfn9pi7zdgkl2" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда Казанның бер газетасы &quot;Аркадия&quot;дә узган күңел ачуларны менә болай язган:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «Пассаж» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>spwtbwzojwzcxgzr4swfn9pi7zdgkl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958140</id>
      <parentid>5958137</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26969" sha1="gtfm3l47pgzn12lya60mhudel0ph1pv" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны менә болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «Пассаж» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>gtfm3l47pgzn12lya60mhudel0ph1pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958142</id>
      <parentid>5958140</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26960" sha1="lsypgesi9l8t6zvtzfrbe554ygra575" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «Пассаж» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>lsypgesi9l8t6zvtzfrbe554ygra575</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958144</id>
      <parentid>5958142</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26996" sha1="2rfcm5oufsj3kmqyq8s2o65zt0160pi" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «Пассаж» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>2rfcm5oufsj3kmqyq8s2o65zt0160pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958148</id>
      <parentid>5958144</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T10:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27051" sha1="rm8af69xdkooqseyk339ftsm4csmdm0" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «[[Александров пассажы (Казан)|Пассаж]]» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы да дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>rm8af69xdkooqseyk339ftsm4csmdm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958149</id>
      <parentid>5958148</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Совет чоры (1920—1930 еллар) */</comment>
      <origin>5958149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27046" sha1="efrdwrprlohsr5ht54l2wl8h3bmilsc" xml:space="preserve">{{язам|Баныу|09.06.2026 }}
{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар              = 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.


== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «[[Александров пассажы (Казан)|Пассаж]]» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>efrdwrprlohsr5ht54l2wl8h3bmilsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958150</id>
      <parentid>5958149</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5958150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27000" sha1="1l0as82oj6amyamroxs7dn5ai6kwz6u" xml:space="preserve">{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар       = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, &quot; ''Чертов Уголь үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «[[Александров пассажы (Казан)|Пассаж]]» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>1l0as82oj6amyamroxs7dn5ai6kwz6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958151</id>
      <parentid>5958150</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимология */</comment>
      <origin>5958151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26996" sha1="gm3rdpktiwxpy1vjpfalik61elh46co" xml:space="preserve">{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар       = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, ''Чертов Угол үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|nodot=|том=|isbn=|ref=|archivedate=2022-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white}}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «[[Александров пассажы (Казан)|Пассаж]]» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>gm3rdpktiwxpy1vjpfalik61elh46co</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5958153</id>
      <parentid>5958151</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Революциягә кадәрге чор (1895—1917) */</comment>
      <origin>5958153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27587" sha1="fhvtx4wj7bw5mf8glanlmjzrxh23n0o" xml:space="preserve">{{Парк
| Исем =  Аркадия бакчасы
| Сурәт = Сад Аркадия на берегу озера Средний Кабан, начало ХХ века.png
| Рәсем киңлеге = 200 
| Язу = Аркадия бакчасы, XX гасыр башы
 &lt;!-- координаты --&gt;
|Координатлар       =
|Координатлар       = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|Район               = [[Казанның Идел буе районы]]
|Исторический район  = 
| Нигезләнгән = [[1895 ел]]ның [[4 август]]ы
|Национальное название     =  
|Ил = Русия
|Мәйдан =  
|Метро               = 
|Харита = 
|размер           = 
|гугл харитасында     = 
|Категория на Викискладе = }}
'''«Арка́дия» ''' — [[Казан]] янында урнашкан күңел ачу бакчасы . 1895 елдан 1917 елга кадәр шәһәр халкы өчен популяр ял итү һәм күңел ачу зонасы була, 1920—1930 елларда аның биләмәсе шәһәр яны пикник зонасы һәм [[Сабан туе|Сабан туй бәйрәмнәре]] үткәрү урыны буларак файдаланылган.

«Аркадия» — Европа мәдәниятендә табигать кочагында, тыныч, ваемсыз яши торган урынды аңлата.

== Территориаль урнашу ==
[[Файл:Казань._Южная_часть_озера_Средний_Кабан_в_1942_году.png|уңда|мини|250x250пкс|Элеккеге Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы территориясе 1942 елгы немец аэрофотосурәтендә.]]
«Аркадия» бакчасы [[Казан]]нан якынча 6 [[чакрым]] көньякта, [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш ярында, Казан губернаторы [[Николай Андреевский|Н. Е. Андреевскийны]]ң (элеккеге [[Унжениннар]]) дачалары биләмәсендәге зур урманлыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=613 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194740/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=621&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;. Хәзерге Казанга карата аның урнашуы [[Калинин (Казан)|Калининский]] бистәсенең яр буе зонасы — Кабан урамы, Сормовский тыкрыгы һәм Сормовский урамының яр буе өлеше.

«Аркадия» бакчасыннан көньяктарак, Серебрянников (Серебреников) дачалары янында, [[Шайтан почмагы]] дип аталган тагын бер ял итү һәм күңел ачу зонасы урнашкан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-kazan_1884/|title=План Казани издания С. Монастырского, 1884 г.|language=|work=ЭтоМесто.ru|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; . Бу исем Урта Кабан күленең көньяк-көнбатыш очындагы тирән эчкә урнашкан култыкны әйләндереп алган яр буе зонасына бирелгән.

Бакча һәм Шайтан почмагы бер-берсенә янәшә урнашканлыктан, алар бербөтен дип кабул ителгән һәм кайвакыт бергә «Аркадия» бакчасы дип аталган. Шуңа күрә, бакча юкка чыкканнан соң күп еллар үткәч язылган кайбер җирле тарих әсәрләрендә аның урынын ялгыш Шайтан почмагы белән бәйлиләр&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Клочков А.|nodot=|том=|isbn=978-5-91838-107-6|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|title=Дорога в Борисково: бывшие элитные дачи, разрушенная мечеть и варварская реновация слободы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021173034/https://realnoevremya.ru/articles/97261-doroga-v-boriskovo-ot-kraeveda-alekseya-klochkova|archivedate=2021-10-21|author=Клочков А.|date=2018-05-02|language=|work=Реальное время|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;.

Административ яктан, 1920 елга кадәр Аркадия бакчасы һәм Шайтан почмагы [[Казан губернасы|Казан губернаторлыгының]] [[Казан өязе|Казан районы]] [[Воскресенски вулысы]] составында була. 1920 елдан 1927 елга кадәр алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Арча кантоны]] Воскресенски вулысы составында булган. 1927 елдан алар [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Казан районы (ТАССР)|Казан районы]] [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] авыл советы составында була. 1930 елларның беренче яртысында бу район Казанга кушылып, шәһәрнең [[Казанның Идел буе районы|Сталин районы]] составына кертелә.

== Этимология ==
«[[:ru:Аркадия (утопия)|Аркадия]]» бакчасы матур урында урнашкан, анда куе яшел үсемлекләр һәм күл булган [[Тигезлек (геология)|тигезлек]] ландшафт урнашкан. XIX гасырның икенче яртысында җәлеп итүчән ял итү урыны булган. Шуңа күрә монда ачылган бакча «Аркадия» дип аталган, бу матур табигать арасында гармонияле тормыш алып бара алырлык идеаль урынны аңлата.

''Шайтан почмагы'' җирлегенә килгәндә, әлеге атаманың килеп чыгышына карата ике версия бар.
Тарихчы [[Николай Загоскин]] бу урынның «якын гына урнашкан бик тирән күл» аркасында аталганын, башкача әйткәндә, чоңгыл — халык ышануы буенча, «тыныч күлдә шайтаннар яши» — «в тихом омуте черти водятся» дигән сүзтезмә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;.

''Шайтан почмагы'' исеменең килеп чыгышының икенче версиясе азрак таралган. 1926 елгы Казан шәһәре буенча белешмәлек авторы В. А. Успенский фикеренчә, ''Чертов Угол үз исемен бу җир участогы хуҗасы, җир хуҗасы Чертов фамилиясеннән алган''&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{книга |автор= |заглавие=Справочник-путеводитель по гор. Казани. С приложением плана города со слободами |nodot= |язык= |ответственный=сост. В. А. Успенский |ссылка= |место=Казань |издательство=Издание Нар. Ком. Внутр. Дел АТССР |год=1926 |том= |страниц=93 |страницы=78 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==

=== Революциягә кадәрге чор (1895—1917) ===
[[Файл:Сад_Аркадия_под_Казанью,_до_1917_года.png|уңда|мини|250x250пкс|«Аркадия» бакчасы, XX гасыр башы]]
[[Файл:Афиша_сада_Аркадия,_конец_XIX_века.png|уңда|мини|389x389пкс|Аркадия бакчасы өчен реклама плакаты, XIX гасыр ахыры — XX гасыр башлары]]
1840 елларның икенче яртысыннан башлап, [[Казан]] янында дача тормышы үсә башлый; башка урыннар белән беррәттән, беренче дачалар [[Кабан күле|Урта Кабан]] күленең көньяк-көнбатыш очында, Шайтан почмагында барлыкка килә&lt;ref&gt;{{книга |автор=Загоскин Н. П. |заглавие=Очерки города Казани и казанской жизни в 40-х годах |nodot= |язык=ru |ответственный=Подготовка издания Н. В. Фиргер и В. И. Шишкина |ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 |место=Казань |издательство=Издательство Казанского университета |год=2003 |том= |страниц=164 |страницы=138 |isbn=5-7464-0941-3 |тираж=200 |ref= |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202714/https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/15214 }}&lt;/ref&gt;. XIX гасырның икенче яртысында күлнең көньяк-көнбатыш яры тулысынча дача ял итү зонасына әйләнә башлый. Шул ук чорда пароход хезмәте оештырыла, ул Казанны [[Бирге Кабан]] күле аша Урта Кабанның ерак читләре белән, шул исәптән Андреевский һәм Серебрянников дачалары урнашкан урыннар белән тоташтыра.

Шайтан почмагы янында, Андреевский дачаларында халык бәйрәмнәре һәм күңел ачу зонасы да формалаша башлый. Монда киң тамаша залы булган җәйге театр төзелә, һәм 1895 елның 4 августында, якшәмбе көнне, «Аркадия» бакчасы зур тантана белән ачыла, ул ''җәй ял итүче кешеләр'' өчен концерт һәм күңел ачу үзәге булып хезмәт итә. Бакчаны сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов ача&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Спутник по Казани: Иллюстрированный указатель достопримечательной и справочная книжка города |nodot= |язык=ru |ответственный=под ред. Н. П. Загоскина |ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white |место=Казань |издательство=Типо-литография Императорского Университета |год=1895 |том= |страниц=691 с., XXVI с., XIX |страницы=688 |isbn= |ref= |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194741/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003941746?page=696&amp;rotate=0&amp;theme=white }}&lt;/ref&gt;.

«Аркадия» дәге күңел ачу инфраструктурасы үз заманы өчен шактый төрле була. Шулай да Казан җирле тарихчысы Лев Жаржевский сүзләре белән әйткәндә, күңел ачу үзе &quot;«өстенлекле булмаса да, анда бар иде һәм урынсыз иде»&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{cite web |author=Жаржевский Л. М. |url=https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |title=Труд этот, Ваня, был страшно громаден |lang= |website=Блог Льва Жаржевского |publisher= |date=2013-06-09 |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001214759/https://rdp4v.livejournal.com/2484379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Җәйге театрдан тыш, бакчада шулай ук ябык театр, «тирә-юньгә гаҗәеп күренеш ачыла торган верандалы ресторан», Казан сыра кайнату заводы «Көнчыгыш Бавария» сырасы сатучы сыра павильоны, дүрт кегельбан, бильярд бүлмәсе, ату тиры һәм көймә станциясе була. Күңел ачу өчен өч оркестр була, шулай ук Люмьер абыйларның [[кинематограф]]ы күрсәтелә.

Ябык театрда [[Драма (мәгънәләр)|драма]], [[комедия]], җырлау белән водевиль, «фарс һәм рецензия» күрсәтелә, шул исәптән «Император театрлары актёрлары катнашында». Караңгы вакытта бакча территориясе һәм аның бинасы «феерик электр яктыртуы» белән җиһазланган була.

«Аркадия» бакчасы апрельдән сентябрьгә кадәр эшли&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Турнерелли Э.; Вишленкова Е., Малышева С., Сальникова А.|nodot=|том=|isbn=5-901324-11-0|ref=}}&lt;/ref&gt; . Бу ял итү һәм күңел ачу зонасы (Шайтан почмагы белән бергә) Казан халкының барлык социаль катламнар, байлар [[Дворяннар|- дворяннар]] һәм сәүдәгәрләр генә түгел, ә түбән катлам вәкилләре арасында да бик популяр була, Җырчы [[Födor Şaläpin|Федор Шаляпинның]] истәлекләренә караганда, Шайтан почмагы прогулка өчен урын була, &quot;көймәләрдә студентлар, модисткалар һәм төрле яшьләр ''йөриләр иде'' &quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|title=Страницы из моей жизни|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001211752/https://readli.net/chitat-online/?b=409918&amp;pg=13|archivedate=2022-10-01|author=Шаляпин Ф. И.|date=|language=|work=readli.net|publisher=|accessdate=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;. 1905 елда «Казанское Эхо» газетасы «Аркадия» дә узган күңел ачуларны болай язган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;:

{{Өземтә башы}} Аллеяләр халык белән тулы. Кешеләр, хәрби оркестрның яңгыравык бакыр көйләренә аяк аткан хәлдә, күңел ача. Ресторан эченнән шау-шу, көлүләр ишетелә. Бер генә буш өстәл дә юк, һәм бар җирдә төрле зурлыктагы аракы графиннары, рюмкалар, стаканнар шалтыравы, һәм һәрвакыт яңгырап торган исерек тавыш: «Дустым! Тагын!».{{Өземтә азагы}}

Күпсанлы һәм хәлле халык агымы «Аркадия» гә һәм Шайтан почмагына криминаль элементларны, нигездә каракларны җәлеп иткән. Аерым алганда, ул вакыттагы Казан матбугатында 1895 елда бакча ачылган көнне халыкны күпләп талау факты билгеләп үтелә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;:
{{Өземтә башы}}«Аркадия» бакчасы ачылышында бик күп кеше талана. Күпләрнең сәгате, бумажниклары, акча янчыклары, чылбырлары юкка чыккан. Сишәмбе көнне Климовның «[[Александров пассажы (Казан)|Пассаж]]» дагы ювелир кибете бары тик сәгатьләрен генә 700 сумга саткан, сатып алучылар бакча ачылышында таланган кешеләр булган.{{Өземтә азагы}}

Сәүдәгәрләр Свешников һәм Тарасов «Аркадия» не ачканнан соң, Бородянский бакчаның каравылчысы була. Аның вакытында «Аркадия» җимерелә башлый һәм 1909 елның июлендә ябыла. Аннары бакча Көнчыгыш Бавария сыра кайнату заводы хуҗасы О. Э. Петцольдка күчә, аның җитәкчелегендә ул яңадан торгызыла һәм янәдән популяр ял итү һәм күңел ачу урынына әйләнә. Бу хәл киләсе елларда да элеккеге тормыш рәвешен бозган революцион вакыйгалар башланганчы дәвам итә. Нәтиҗәдә, 1917 елның җәенә «Аркадия» бакчасы һәм Шайтан почмагындагы рестораннар һәм күңел ачу урыннары ябыла, һәм бу ял итү зонасы үзенең традицион формасында яшәүдән туктый&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

=== Совет чоры (1920—1930 еллар) ===
[[Файл:Казань._Сабантуй_в_саду_Аркадия._Газета_Красная_Татария,_1925.jpg|уңда|мини|250x250пкс|1925 елда Сабантуй бәйрәменә килгән Аркадия бакчасы капкалары янында авыл кешеләренең арбалары.]]
[[Файл:Афиша_Сабантуя_в_саду_Аркадия,_1930_год.png|уңда|мини|358x358пкс| «Аркадия» бакчасында Сабантуй өчен плакат, 1930]]
[[Файл:Казань._Заброшенная_аллея_бывшего_сада_Аркадия,_1932_год.jpg|уңда|мини|328x328пкс|Элеккеге «Аркадия» бакчасының ташландык тыкрыгы, 1932 ел]]
[[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы тәмамланганнан соң,]] тыныч тормышка әкренләп кайту башлана. Яңа большевиклар хөкүмәте [[Казан]] һәм аның тирә-ягындагы бакчаларда һәм паркларда ял итү традициясен торгызырга омтыла, ләкин эшчеләр мәнфәгатьләренә басым ясала.

Ләкин 1920—1930 елларда Аркадия бакчасы территориясе ел саен үткәрелә торган Казан [[Сабан туе]]н үткәрү урыны буларак билгеле бер статус ала (ул еллардагы рус [[Орфография|орфографиясе]] кагыйдәләре буенча, бу бәйрәмнең исеме гадәттә дефис белән языла иде — Сабантуй).

[[Татарлар|Татарларның]] Аркадиядә Сабан туй бәйрәмен революциягә кадәрге чорда, аерым алганда, 1916 елда үткәргәннәре турында мәгълүмат бар (бу хакта Казан газетасы &quot;Камско-Волжская речь&quot;да 1916 елның 1 июнендә искә алынган)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Совет чорында Аркадиядә беренче Сабан туй, кайбер чыганаклар буенча, 1918 елда, ә кайберләре буенча, 1923 елда үткәрелгән. Нәкъ менә Сабантуйлар өчен монда амфитеатр формасындагы трибуналар төзелгән, алар бәйрәмнең үзәк урыны булган Майданны әйләндереп алган&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

Башта Сабан туй (сука фестивале) гадәттә язда, сука башланганчы үткәрелә. Ләкин, 1920 еллар башында, яңа [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|совет]] бәйрәменә милли (татар) төсмер бирү өчен, ул Казанда июнь ахырына күчерелә (1920 елның 25 июне). Моннан тыш, Сабан туй берничә көн дәвам иткәнлектән, аны июль аенда да билгеләп үтәргә мөмкин була. 1920 елларда Аркадия бакчасында бу фестиваль 10-15 көн дәвам итә, ләкин 1930 елда Сабан туй 15 июньдә ачыла һәм аның ябылуы өч көн дәвамында — 4, 5 һәм 6 июльдә була&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасындагы Сабан туй бәйрәме программасы төрле була: традицион татар халык уеннарын да, хәрби-спорт дисциплиналарын да үз эченә ала, алар ярышлы гына түгел, ә күрсәтмә характерда да булган — велосипедта (кросс) һәм көймә ярышлары, Урта Кабан күлендә « [[Милли көрәш|диңгез]] сугышлары», көрәш, ат чабышлары, трюкта йөрү һәм башкалар. Балалар өчен аерым ярышлар үткәрелә («балалар Сабан туе»). Шуңа күрә Аркадиядәге Сабан туй рәсми булмаган рәвештә халык Олимпиадасы дип атала, җиңүчеләргә көндәлек куллану өчен төрле бүләкләр — сандыклар, самоварлар, тукымалар, костюмнар, аяк киемнәре һәм башкалар бирелә.

Шулай ук 1920 елларда «Аркадия» бакчасында ул вакытта популяр булган, күп кеше катнашкан [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышы турында]] зур күләмле инсценировкалар үткәрелгән. Мәсәлән, 1924 елның 25 июнендә, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар АССР төзелүенең 4 еллыгын бәйрәм итү кысаларында,]] хәрби уку йортлары катнашында «Уналтының үлеме» драматизациясе куелган (бу вакыйга турында рәсми матбугатта игълан бастырыла). Меңгә якын кеше катнашкан бу инсценировкада атлы гаскәр катнашында сугыш күренешләре, «махсус эффектлар», шул исәптән гаҗәеп шартлаулар белән бергә бара; сценарийдагы кайбер «вакыйгалар» Урта Кабан күле өслегендә булган. «Уналтының үлеме» инсценировка өч тапкыр куелган — 1924 елның 15 һәм 25 июнендә, шулай ук 1927 елның 25 июнендә&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

«Аркадия» бакчасында һәм Шайтан почмагында соңгы Сабан туйлар 1930 елларның беренче яртысында үткәрелә, шуннан соң бу урын ял итү урыны буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлый. Моның бер сәбәбе транспорт белән бәйле проблемалар була (Сабан туй көннәрендә дә моторлы көймәләр һәм автобуслар даими йөрмәгән&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Моннан тыш, 1936 елда [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Горький исемендәге]] [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Үзәк мәдәният һәм ял итү паркы]]&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие=Сады и парки Казани. Коллекция фотографий и открытых писем с видами садов и парков Казани конца XIX — середины XX века |nodot= |язык= |ответственный=сост. М. П. Новикова, Г. А. Юпина |ссылка= |место=Казань |издательство=Фолиант |год=2012 |том= |страниц=128 |страницы=7 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Рус Швейцария бакчасы урынында ачыла. Транспортның яхшы уңайлылыгы белән ул күп еллар дәвамында Казан халкы өчен төп ял итү һәм күңел ачу зонасына әйләнә. Шул ук вакытта «Аркадия» бакчасы дача зонасы буларак үзенең җәлеп итүчәнлеген югалта башлаган. Нәтиҗәдә, 1930 еллар ахырына элеккеге ял итү һәм күңел ачу зонасыннан бернәрсә дә калмаган диярлек.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Казанның Идел буе районы]]
[[Төркем:Казан тарихы]]
[[Төркем:Казан парклары]]
[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]</text>
      <sha1>fhvtx4wj7bw5mf8glanlmjzrxh23n0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аркадия (бакча, (Казан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491690</id>
    <redirect title="Аркадия (бакча, Казан)" />
    <revision>
      <id>5957985</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Баныу [[Аркадия (бакча, (Казан)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Аркадия (бакча, Казан)]]: хата</comment>
      <origin>5957985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="pj7gkj54f3zzkk3fffj5fumiopjx0vr" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Аркадия (бакча, Казан)]]</text>
      <sha1>pj7gkj54f3zzkk3fffj5fumiopjx0vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Аркадия (бакча, Казан)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1491691</id>
    <revision>
      <id>5957992</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}»</comment>
      <origin>5957992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="rtwlm3wp9xo6ytpannx184kiil4otgq" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}</text>
      <sha1>rtwlm3wp9xo6ytpannx184kiil4otgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957994</id>
      <parentid>5957992</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="knuhtf7qvy4cvl4pwijhzpllken63sd" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}
{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= Әтнә районы |кулланучы= Баныу|}}</text>
      <sha1>knuhtf7qvy4cvl4pwijhzpllken63sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957995</id>
      <parentid>5957994</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="bmmszsbytxxhbxtz5v6cekny04yjwaw" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}
{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= [[Калинин (Казан)]]|кулланучы= Баныу|}}</text>
      <sha1>bmmszsbytxxhbxtz5v6cekny04yjwaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957996</id>
      <parentid>5957995</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="4gqodj1hc6z3uj1p4ekzb76n7pm1z4n" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}
{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район=Калинин (Казан)|кулланучы= Баныу|}}</text>
      <sha1>4gqodj1hc6z3uj1p4ekzb76n7pm1z4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957997</id>
      <parentid>5957996</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>5957997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="qbl39jalzhc9jmk75ihkan8lfj2l6og" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}
{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район=Калинин (Казан)|кулланучы= Баныу}}</text>
      <sha1>qbl39jalzhc9jmk75ihkan8lfj2l6og</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5957999</id>
      <parentid>5957997</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>|район=Казанның Идел буе районы</comment>
      <origin>5957999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="r7959ejuwwar0pyw1t1rdvbeqzy45d4" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аркадия (сад, Казань)}}
{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район=Казанның Идел буе районы|кулланучы= Баныу}}</text>
      <sha1>r7959ejuwwar0pyw1t1rdvbeqzy45d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Motd/2026-06-10</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1491692</id>
    <revision>
      <id>5957993</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Grey-headed Fish Eagle in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee.mpg»</comment>
      <origin>5957993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="j7ml8v60ragiw0rx6qrouz1sabzutey" xml:space="preserve">Grey-headed Fish Eagle in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee.mpg</text>
      <sha1>j7ml8v60ragiw0rx6qrouz1sabzutey</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>