Карабаш сусаклагычы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Карабаш сусаклагычы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11680</id>
    <revision>
      <id>5969445</id>
      <parentid>5964425</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T11:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="9rr9879pgu10zooiktpbi0xeq6sxgb7" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Карабаш сусаклагычы''' ({{lang-ru|Карабашское водохранилище}}) сусаклагычы [[Зәй]] елгасының (Бөгелмә Зәе) түбән агымында, [[Дала Зәе]] елгасына кушылган җирендә урнашкан. Плотина Татарстанның көньяк-көнчыгышындагы Бөгелмә районында урнашкан шәһәр тибындагы [[Карабаш]] бистәсенең көнчыгыш өлешендә урнашкан. Сусаклагычның төп билгеләнеше — Карабаштан Бигашевога кадәрге нефть чыганакларын һәм сәнәгать предприятиеләрен су белән тәэмин итү; 1957 елда корыла.

Су өслегенең мәйданы 7,31 км², озынлыгы 8,7 км, уртача тирәнлеге 7, 2 м, су күләме 52,3 млн м³&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/karabashskoe-vodohranilishe |title=Карабаш сусаклагычы|accessdate=2026-06-18|publisher=Татар энциклопедиясе}}&lt;/ref&gt;.

== География ==
Карабаш сусаклагычы дамбасы Бөгелмә Зәе елгасы тамагыннан 2,5 км һәм чыганагыннан 47,5 км ераклыкта урнашкан. Сусаклагыч [[Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы]]ның тармаклары арасында, [[Лениногорск]]тан төньяк-көнчыгышка 15 км, [[Бөгелмә]]дән төньяк-көнбатышка 20 км һәм [[Әлмәт]]тән көньяк-көнчыгышка 30 км ераклыкта урнашкан&lt;ref name=&quot;N-39-046-C&quot;/&gt;.

Елга тугайлары буйлап киң юнәлештә сузылган. . Көньяк (сул) яр буе йомшак, төньяк яры калкулыклы, диңгез өслегеннән 300 м га кадәр биеклектә&lt;ref name=&quot;N-39-046-C&quot;&gt;{{карта|N-39-46-C|ГГЦ}}&lt;/ref&gt;.
Бөгелмә районы чикләрендә урнашкан, бары тик иң төньяк-көнчыгыш өлеше генә (Зәй елгасы кушылган урын) Азнакай районына карый.

== Төп үзенчәлекләр ==
Елганың еллык агымы начар көйләнгән, гидрограф язгы ташуларның күп булуы һәм суның аз булуы белән характерлана&lt;ref name=&quot;Drilling&quot;&gt;{{cite web |author = |url = http://www.drillings.ru/vody?razdel=1&amp;object=3 |title = Поверхностные воды Татарстана |lang = ru |website = www.drillings.ru |date = |access-date = 2020-07-13 |url-status = live |archive-date = 2021-04-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210423170929/http://www.drillings.ru/vody?razdel=1&amp;object=3 }}&lt;/ref&gt;.

2012 елдан бирле нормаль сусаклагыч дәрәҗәсе (ГРД) 139,5 м итеп билгеләнә. Чынбарлыктагы дәрәҗәләр ел дәвамында үзгәреп тора: мәсәлән, 2005—2013 елларда, ел башында, сусаклагычтагы су дәрәҗәсе ГРДдан 2 м түбәнрәк, беренче квартал ахырына алар тагын 2 м га төшә, ә язгы ташу башына алар 135,7-136,0 м. Икенче квартал башында дәрәҗә ГРДга (139,5) күтәрелә, кечкенә тирбәнешләр белән, ул җәйге чор дәвамында шул ук кала&lt;ref name=&quot;Проект&quot;&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf |title = Разработка проекта правил использования Карабашского водохранилища |lang = ru |website = www.nvbvu.ru |date =  |access-date = 2019-06-17 |url-status = live |archive-date = 2022-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220124012141/http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf |accessdate = 2026-06-18 |archivedate = 2022-01-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220124012141/http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf }}&lt;/ref&gt;.

Гадәти сусаклагыч дәрәҗәсендәге өслек мәйданы 7,3 км², сусаклагыч күчәре буенча озынлыгы 8,7 км, дамба янындагы максималь киңлеге 1,1 км, уртача тирәнлеге 7,2 м, максималь тирәнлеге 20,4 м. Гадәти сусаклагыч дәрәҗәсендәге сусаклагычның гомуми күләме 0,0524 км³ тәшкил итә&lt;ref name=&quot;Проект&quot;/&gt;.

== Хуҗалык әһәмияте ==
Гидроузел комплексы СССР Нефть һәм газ министрлыгының «Центроспецстрой» тресты тарафыннан төзелә һәм 1957 елда файдалануга тапшырыла. Ул 1200 метр озынлыктагы тимер-бетон дамбадан, су агызу каналыннан һәм насос станцияләреннән тора. Сусаклагычның төп тәгаенләнеше — якындагы нефть чыганакларын һәм сәнәгать предприятиеләрен су белән тәэмин итү. Моның өчен Бигашев авылы янында Бигашев су алу җайланмасы төзелә. Сусаклагыч ярлары буенда ял итү зоналары урнашкан, спорт балыкчылыгы үсеш ала&lt;ref name=&quot;Проект&quot;/&gt;.

Балыкларның 15 кә кадәр төре бар: [[Чабак|чабак]], [[Корбан балыгы|корбан балык]], җилем, [[алабуга]], густера, [[Кыртыш|кыртыш]], [[Судаки|судак]], [[Опты|опты]] башкалар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1992—1996 елларда Карабаш гидроэлектростанциясе һәм насос станцияләре реконструкцияләнә, ә 1997—1999 елларда бер турбиналы һәм 500 кВт куәтле кечкенә гидроэлектростанция төзелә&lt;ref name=&quot;GidroEnergoProm&quot;&gt;{{cite web |author = |lang = ru |url = http://www.gidroenergoprom.ru/about_p1_5.html |url-status = dead |title = Сайт ЗАО Гидроэнергопром, Санкт-Петербург |access-date = 2011-01-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304070456/http://www.gidroenergoprom.ru/about_p1_5.html |archive-date = 2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.

=== Дәүләт су реестрыннан алынган мәгълүматлар ===

Сусаклагыч Кама елгасы бассейнының, Кама бассейны округының бер өлеше. Дәүләт су реестры буенча су объекты коды 10010101521411100008649&lt;ref name=&quot;Reestr&quot;&gt;{{ГВР|10010101521411100008649|вдхр. Карабашское}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/karabashskoe-vodohranilishe Татар энциклопедиясе «Карабаш сусаклагычы» ]
[[Төркем:Татарстан сусаклагычлары]]
[[Төркем:Русия сусаклагычлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча сусаклагычлар]]
[[Төркем:Зәй бассейны]]</text>
      <sha1>9rr9879pgu10zooiktpbi0xeq6sxgb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астрономия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12842</id>
    <revision>
      <id>5969424</id>
      <parentid>5967606</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T07:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378489" sha1="bc240rsdllfgmfurazgm3nwrrolwuy7" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Астрономия''' (''нөҗүм гыйлеме'', {{lang-el|αστρονομία}}, ''αστρον'' — [[йолдыз]] һәм ''νόμος'' — [[канун]]) — [[күк йөзе]]ндә урнашкан барлык [[система]]ларны [[өйрәнү|өйрәнгән]] [[фән]]не һәм [[белем]] өлкәсен белдергән [[термин]]. Астрономия фәне — төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәрен]] һәм гомумән [[Галәм|галәмне]] өйрәнүче иң борынгы фәннәрнең берсе.

== Өйрәнелүче объектлар ==
{{seealso|Төркем:Астрономик объектлар}}
[[Рәсем:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|200px|thumb|Астрономияның замандаш [[корал]]ы - [[радиотелескоп]]лар комплексы|left]]
Астрономия төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәренең]] урынлашуын, хәрәкәтен, төзелешен, барлыкка килүен, эволюциясен, физик үзлекләрен һәм химик составын өйрәнә. Болар арасына [[Кояш]], [[Кояш системасындагы планеталар]] һәм аларның [[иярчен]]нәре, [[астероид]]лар, [[комета]]лар, [[метеорит]]лар, [[планет-ара матдә]], Кояш системасының тышындагы [[планета]]лар, [[томанлык]]лар, [[галактика]]лар һ.б. керә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/astronomiia-a85a51|title=Астрономия|date=2023-06-16|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spravochnick.ru/astronomiya/razdely_astronomii/|title=Разделы астрономии}}&lt;/ref&gt;

== Кыскача тарих ==
Астрономия борынгы заманнарда көнкүреш ихтыяҗларын ([[Календарь|календарьләр]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Навигация|навигация|ru|Навигация}} һәм [[Ел фасыллары|ел фасылларын]] фаразлау) канәгатьләндерү өчен барлыкка килгән. Беренче күзәтүләр [[Вавилон|Вавилонда]], [[Мисыр|Мисырда]] һәм [[Кытай|Кытайда]] алып барылган. [[Борынгы Греция|Борынгы Грециядә]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} йолдызлар өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[Клавдий Птолемей]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Урта гасырларда үсеш Көнчыгышта ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|ru|Абу Махмуд аль-Худжанди}} гигант секстант төзегән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Khujandi_BEA.htm|title=Khujandi|author=Glen Van Brummelen|language=en|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Такиюддин аш-Шами|Такиюддин аш-Шами|ru|Такиюддин аш-Шами}} [[Истанбул|Истанбулда]] зур [[обсерватория]] ачкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://muslimheritage.com/taqi-al-din-bio-essay/|title=Taqi al-Din Ibn Ma’ruf: A Bio-Bibliographical Essay|last=Nizamoglu|first=Cem|date=2008-06-26}}&lt;/ref&gt;) барган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яңарыш Чоры|Яңарыш Чоры|ru|Возрождение}} [[Николай Коперник|Коперникның]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|гелиоцентрик системасын|ru|Геоцентрическая система мира}}, [[Галилео Галилей|Галилейның]] [[Телескоп|телескопын]] һәм [[Кеплер кануннары|Кеплер кануннарын]] алып килгән. [[XX гасыр|XX гасырда]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} галактикаларны һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.

== Күзәтү методлары ==
[[Физика]] кебек эксперименталь фәннәрдән аермалы буларак, астрономия күбесенчә галәмдәге җисемнәрдән килгән [[Электромагнит нурланышы|элетромагнит нурланышын]] пассив күзәтүләргә таяна. Төп методларга {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Оптик астрономия|оптик|ru|Оптическая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Радиодулкыннар астрономиясе|радиодулкыннар|ru|Радиоастрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Инфракызыл астрономия|инфракызыл|ru|Инфракрасная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ультрашәмәхә астрономия|ультрашәмәхә|ru|Ультрафиолетовая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Рентген астрономиясе|рентген|ru|Рентгеновская астрономия}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гамма-астрономия|гамма-астрономия|ru|Гамма-астрономия}} керә. Аларның һәрберсе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Электромагнит спектры|спектрның|ru|Электромагнитный спектр}} махсус аерым диапазонын куллана.

== Танылган галимнәр ==
{{seealso|Төркем:Астрономнар}}

=== Борынгылык һәм антиклык астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} (як. [[190 ел (б. э. к.)]] – як. [[120 ел (б. э. к.)]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясе|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясен|ru|Прецессия равноденствий}} ачкан. 850 йолдыз өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән. [[Йолдызча зурлык]] төшенчәсен гамәлгә керткән. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sci.aha.ru/ALL/c14.htm|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;
* [[Клавдий Птолемей]] ([[87 ел|87]] – [[165 ел|165]]). Үзенең [[Әлмагест|«Әлмагест»]] әсәрендә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән. 48 йолдызлыкны каталоглаштырган. Фаразлаулар өчен җәдвәлләр төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hi-news.ru/eto-interesno/10-vazhnejshix-deyatelej-v-sfere-osvoeniya-kosmosa.html|title=20 важнейших деятелей в сфере освоения космоса|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Яңарыш чоры ===

* [[Николай Коперник]] ([[1473 ел|1473]] – [[1543 ел|1543]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|Галәмнең гелиоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән һәм нәтиҗәдә [[Гыйлем инкыйлабы|гыйлем инкыйлабына]] юл салган. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Тихо Браге]] ([[1546 ел|1546]] – [[1601 ел|1601]]). 20 елдан артык вакыт дәвамында планеталарның төгәл күзәтүләр алып барган. Кометаларның Айдан ераграк очуларын исбатлаган. Йолдызлар каталогын төзегән. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Галилео Галилей]] ([[1564 ел|1564]] – [[1642 ел|1642]]). [[Телескоп|Телескопны]] камилләштергән. [[Юпитер иярченнәре|Юпитерның иярченнәрен]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Венераның фазалары|Венераның фазаларын|ru|Фазы Венеры}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кояшта таплар|Кояштагы тапларны|ru|Солнечные пятна}},  [[Ай|Айда]] [[Тау|тауларны]] ачкан. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Яңа вакыт ===

* [[Иоһанн Кеплер]] ([[1571 ел|1571]] – [[1630 ел|1630]]). Планеталар хәрәкәтенең өч канунын төзегән. Кануннар {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эллиптик орбита|эллиптик орбиталарны|ru|Эллиптическая орбита}} аңлата.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Уильям Гершель|Уильям Гершель|ru|Уильям Гершель}} ([[1738 ел|1738]] – [[1822 ел|1822]]). [[Уран (планета)|Уран]] планетасын һәм аның иярченнәрен ачкан, [[Куш йолдыз|куш йолдызларны]] тикшергән, [[Галактика]] моделен төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skyatnightmagazine.com/space-science/famous-astronomers|title=50 of the greatest, most famous astronomers of all time|author=Iain Todd, Jess Wilder|date=2024-07-15|language=en|publisher=[[:en:BBC Sky at Night|«BBC Sky at Night» журналы сайты]]|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Хәзерге заман астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Эдвин Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} ([[1889 ел|1889]] – [[1953 ел|1953]]). [[Киек Каз Юлы|Киек Каз Юлыннан]] кала башка галактикаларның булуын исбатлаган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|Галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.calc.ru/197.html|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|publisher=&quot;Калькулятор&quot; порталы|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдмунд Галлей|Эдмунд Галлей|ru|Эдмунд Галлей}} ([[1656 ел|1656]] – [[1742 ел|1742]]). [[Галлей кометасы|Галлей кометасының]] перодик әйләнешен ачкан. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көньяк күк ярымшары|Көньяк күк ярымшары|ru|Южное небесное полушарие}} йолдызлары каталогын төзегән.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Басмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия журналлары|en:Category:Astronomy journals|ru:Категория:Астрономические журналы}}

=== Фәнни журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy &amp; Astrophysics|Astronomy &amp; Astrophysics журналы|ru|Astronomy &amp; Astrophysics}}. [[Европа|Аурупаның]] астрономия һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}} буенча рецензияләнүче алдынгы журналы. Ел саен меңләгән мәкалә нәшер итә.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guides.library.cornell.edu/c.php?g=735241&amp;p=10562952|title=Resources &amp; Tools for Astronomy Graduate Students: Top-5 astronomy journals|language=en|publisher=[[:en:Cornell University Library|Cornell University Library сайты]]|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astrophysical Journal|The Astrophysical Journal журналы|ru|The Astrophysical Journal}}. Астрофизика буенча иң өлкән һәм цитаталанучы журнал. Йолдызлар, галактика һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Космология|космология|ru|Космология}} турында сөйли.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astronomical Journal|The Astronomical Journal журналы|ru|The Astronomical Journal}}. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Күзәтү астрономиясе|Күзәтү астрономиясенә|ru|Наблюдательная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Планета системасы|планета системасына|ru|Планетная система}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Фундаменталь тикшеренү|фундаменталь тикшеренүләргә|ru|Фундаментальное исследование}} фокус ясый.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MRAS) журналы|ru|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society}}. [[Бөекбритания|Бөекбританиянең]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Royal Astronomical Society|Royal Astronomical Society|ru|Королевское астрономическое общество}} җәмгыяте журналы. Карау өчен ирекле форматта.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomische Nachrichten|Astronomische Nachrichten журналы|ru|Astronomische Nachrichten}}. Астрономия турындагы иң өлкән халыкара журнал, [[1821 ел|1821 елдан]] чыга. Яңалыклар һәм тикшеренүләр турында яза.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/078/416.htm|title=«Большая советская энциклопедия» сайты|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Популяр журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy|Astronomy журналы|ru|Astronomy}}. Фәнне яратучылар өчен астрономия турындагы иң популяр журналларның берсе. Тиражы 100 000 данә чамасы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp|title=CONSUMER MAGAZINES - SEARCH RESULTS|author=|date=|publisher=Alliance for Audited Media|lang=en|access-date=2016-09-13|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fabcas3.auditedmedia.com%2Fecirc%2Fmagtitlesearch.asp&amp;date=2014-04-18|archive-date=2014-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Мәкаләләре күзәтүләр һәм ачышлар турында. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://edu.zelenogorsk.ru/astron/journals.htm|title=Астрономические (и другие) Журналы|publisher=«&quot;Астро-Гид&quot; от Сергея Гурьянова» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hypernova.ru/zvezd/reference/thumbing_through_foreign_magazines|title=Обзор зарубежных астрономических журналов|publisher=«hypernova.ru — Сайт об астрономии и устройстве вселенной» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Sky &amp; Telescope|Sky &amp; Telescope журналы|ru|Sky &amp; Telescope}}. Фәнне яратучы астрономнар өчен ай саен чыга торган гид. Күк хариталары һәм күзәтмәләрне чыгара.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[«Звездочёт» журналы]]. [[Россия|Россиядә]] чыгарылган журнал. Йолдыз хариталары, күзәтүләр һәм астрономик вакыйгалар турында язган. [[2005 ел|2005 елдан]] нәшер ителми.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.libex.ru/detail/mag520183.html|title=Журнал Звездочет|language=ru|publisher=«libex.ru — Магазин, где можно не только купить, но и продать книги» сайты|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Земля и Вселенная» журналы|«Земля и Вселенная» журналы|ru|Земля и Вселенная}}. [[Россия|Россиядә]] [[1965 ел|1965 елдан]] чыга торган журнал. Фәнне һәм астрономияне популярлаштыруны берләштерә.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2026-02-13 |archivedate=2018-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102130039/http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ }}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләр ==
{{seealso|Төркем:Астрономия өлкәсендә бүләкләр|en:Category:Astronomy prizes|ru:Категория:Награды в области астрономии}}

=== Фундаменталь ачышлар өчен премияләр ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Шао премиясе|Шао премиясе|ru|Премия Шао}}. Астрономия, [[биология]], [[медицина]] һәм [[математика]] буенча ел саен бирелә торган 1,2 млн [[АКШ доллары|АКШ долларлы]] премия. [[Shaw Prize Foundation]] фонды тарафыннан бирелә.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Грубер премиясе|Грубер премиясе|ru|Премия Грубера}}. Космология, [[генетика]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Нейрофәннәр|нейрофәннәр|ru|Нейронауки}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Суд эшчәнлеге|суд эшчәнлеге|ru|Правосудие}} һәм [[хатын-кыз хокуклары]] буенча ел саен бирелә торган 500 мең АКШ долларлы премия. 
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Gold Medal of the Royal Astronomical Society|Gold Medal of the Royal Astronomical Society медале|ru|Золотая медаль Королевского астрономического общества}}. Астрономия буенча иң өлкән бүләкләрнең берсе ([[1824 ел|1824 елдан]] бирелә). Ел саен ике медаль бирелә: [[геофизика]], [[кояш физикасы]], [[кояш-җир физикасы]] яки [[Җирне өйрәнүче фәннәр]] буенча казанышлар өчен «G-медале» һәм астрономия, космология, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрохимия|астрохимиядә|ru|Астрохимия}} һ. б.ш. казанышлар өчен «А-медале».

=== Башка әһәмиятле премияләр ===
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Оешмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия оешмалары|en:Category:Astronomy organizations|ru:Категория:Астрономические организации}}

Нигез астрономик оешма төре буларак астрономик [[обсерватория]] булып тора.

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Халыкара астрономик союз|Халыкара астрономик союз|ru|Международный астрономический союз}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|European Astronomical Society|European Astronomical Society|en|European Astronomical Society}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Американың астрономик җәмгыяте|Американың астрономик җәмгыяте|ru|Американское астрономическое общество}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Британиянең Астрономик ассоциациясе|Британиянең Астрономик ассоциациясе|en|British Astronomical Association}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның көньяк обсерваториясе|Европаның көньяк обсерваториясе|ru|Европейская южная обсерватория}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter Array|ru|Atacama Large Millimeter Array}}.
* [[NASA]].
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның галәм агентлыгы|Европаның галәм агентлыгы|ru|Европейское космическое агентство}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|ru|Японское агентство аэрокосмических исследований}}.

=== Астрономик обсерваторияләр ===
{{seealso|Төркем:Астрономия обсерваторияләре|en:Category:Astronomical observatories|ru:Категория:Астрономические обсерватории}}
&lt;!-- {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1254933 }
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,p17,p131,p571}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! дәүләт
! административ-территориаль берәмлек
! нигезләнү датасы
|-
| ''[[:d:Q57314877|&quot;Johann Kepler&quot; Astronomical Observatory at &quot;Vasil Levski&quot; Secondary School]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q851855|Троян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673157|'s-Gravenwezel Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1116|Province of Antwerp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329984|1st Moscow Gymnasium Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616893|29PREMOTE Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616859|6ROADS Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Войнувко (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633493|6ROADS Observatory 2]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534457|7300 observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521865|A. Volta  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ланцо-д’Интельви]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607611|AAS Montsec observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536747|Abbey Ridge Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3499499|Stillwater Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607599|Abbeydale Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632275|ABObservatory, Rosarno]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348323|Abu Rayhan al-Biruni Observatory]]''
| [[Иран]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115521274|Achternholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Варденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633470|Ad Astra Sangos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алендин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522338|Adati observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Минамисома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633393|Adena Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633457|Adhara obsevatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q6503089|Law School of Sorocaba]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21015598|Adolphson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Монмет (Иллинойс)|Монмет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616886|AG_Sarajevo Observatory]]''
| [[Босния һәм Герцеговина]]
| [[Сараево]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380205|Ageo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Агео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518595|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116180210|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116181079|Ager observatory, Lleida]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537137|AGM Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q101625|Marrakech]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633476|AGP GUAM 4 observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632351|AHS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кастаик (Калифорния)|Кастаик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428828|Aichtal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Айхталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q407150|Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q113674179|Airali Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4698610|Airdrie Public Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207111|North Lanarkshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377102|Akashina observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4700351|Akashina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216038|Akou observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ако (шәһәр)|Ако]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632291|Al Sadeem Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521907|Al-Fulaij  observatory]]''
| [[Оман]]
| ''[[:d:Q4703565|Көньяк аль-Батинаһ]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632292|Al-Khatim Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7365682|Al-Khawarizmi Astronomy Complex]]''
| [[Малайзия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q102150392|Albanyà Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альбанья]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q115482368|Albigneux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Еан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607622|Albireo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инка (Балеар утраулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633550|Albox observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q175230|San Roque]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523282|Alder Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713632|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4713736|Aldershot Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q635274|Rushmoor]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q49458381|Alexander-Frantz-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115251189|Algarve Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Портимау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607602|Alginet Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхинет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1138010|Algonquin Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137160976|Ali Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536735|Alianza S4 observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1190309|Calingasta Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607525|Alicante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампельо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607550|Aljaraque Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхараке]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4730346|Allahabad Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q549937|Allegheny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Питтсбург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
|-
| ''[[:d:Q114659283|Allen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аллен (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Боб Дилан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633552|Almalex Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774015|Leeds]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523243|ALMO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падуле (Болонья)|Падуле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616903|Alnitak observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эл-Пуерто-де-Санта-Мария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616845|Alphard Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сатия (Бриндизи)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633512|Alston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1010527|Longridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607596|Alt emporda Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6157389|Urdanta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607541|Altamira observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| ''[[:d:Q28125102|Aguerche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607651|Altdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альторф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q53513403|Alte Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115268018|Altenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483482|Alter Satzberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632293|Althuraya Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Дөбәй]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533888|Altimira observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кото-де-Каса (Калифорния)|Кото-де-Каса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607576|Alto Turia astronomical center]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1689386|Altona Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1630|Altona]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452918|Altrincham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q915954|Trafford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379404|Altschwendt observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Альтшвендт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633537|Amanecer de Arrakis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алькала-де-Гвадаира]]
| 
|-
| ''[[:d:Q980524|Ametlla de Mar Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Л’Амеллья-де-Мар]]&lt;br/&gt;[[Каталония]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518612|Ametlla del Valles observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17591514|Can Reixac (Sant Gregori)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q243307|Amundsen–Scott South Pole Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11
|-
| ''[[:d:Q115607531|An Carraig Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q15262186|Newry, Mourne and Down]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616899|Ananjev observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1188807|Ananiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15149926|ancien observatoire astronomique de la Marine de Nantes]]''
| [[Франция]]
| [[Нант]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
|-
| ''[[:d:Q115521911|Andean Northern observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q990587|Nummi-Pusula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2446595|Anderson Mesa Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коконино (округ, Аризона)]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q57323489|Andromeda Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q115434992|Andromeda Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Мишкольц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2078697|Andrushivka Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Житомир өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4132917|Gal'chin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534465|Angel Peaks observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5183853|Creek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4762804|Angell Hall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18745365|Aniane astronomical observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Аньян (Франция)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4771048|Antares Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Фейра-ди-Сантана]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115632276|Antares MTM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Донато-Валь-ди-Комино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633452|Antares observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293544|Antelope Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беннетт-Спрингс (Колорадо)|Беннетт-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671353|Antibes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Антиб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021070|Antonín Bečvář observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Мост]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
|-
| ''[[:d:Q115633514|Anunaki Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340069|Anwar Damha observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521283|Anysllum observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607893|Anzio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лавинио (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632331|Aorangi Iti Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q616529|Apache Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Отеро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633403|Apex observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4780333|Apollo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]&lt;br/&gt;[[Дейтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633474|Appledorne Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5436048|Farnsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607536|Aravaca Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593318|Arbonne la Foret observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Арбонн-ла-Форе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522364|Arcadia observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q34819269|Arcardia Gas Field]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633486|Arcangel observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970850|Las Zocas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q631933|Arcetri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
|-
| ''[[:d:Q632629|Archenhold Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q158089|Трептов-Көпеник]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
|-
| ''[[:d:Q115536720|Arcturus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1085095|Manchester Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437585|Area 52 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124252170|AREA31 Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3481780|Shelburne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q102327045|Arecibo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]&lt;br/&gt;[[Пуэрто-Рико]]
| ''[[:d:Q640728|Arecibo]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-01
|-
| ''[[:d:Q115521870|Argelander Institute for Astronomy observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бонн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q9008673|Argentine Institute of Radio Astronomy]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2502677|Berazategui Partido]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q67665|Argentine National Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (провинция)|Кордоба (правинсә)]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q137739483|Argus Array]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4791381|Arizona Radio Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161158|Arkansas Sky Observatory, Petit Jean Mountain South]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q676709|Armagh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4792580|Armagh City, Banbridge and Craigavon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537121|Armilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q328720|armillary sphere]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633541|Arroyo Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q89205002|Miguel Arroyo Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633477|ART observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633485|Artemis Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11511783|Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Асахикава]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521910|ASC-Kislovodsk  observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251607|Ascot observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q723329|Ascot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4806069|Ashton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633479|Asociacion Astronomica de Cartagena]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20013217|Asociación Entrerriana de Astronomía]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736250|Assonet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2868272|Assonet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q745694|Assy-Turgen Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632654|ASTEP, Concordia Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q403127|Concordia Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329952|Asterion Observatorium]]''
| [[Россия]]
| [[Петрозаводск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607510|Astreo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Майрена-дель-Альхарафе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616837|Astro Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q15124|South Tyrol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616908|Astrocamp Manciano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537147|AstroCamp observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632258|AstroColauri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811559|Astrodomi Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607608|Astrognosis Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2920768|Bradwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4811610|Astronaut Memorial Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071780|Astronomical and Geophysical Observatory in Golovec]]''
| [[Словения]]
| [[Любляна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q571207|Astronomical Calculation Institute]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700
|-
| ''[[:d:Q3655956|Astronomical Center of Shumen University]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q181830|Шумен]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4071803|Astronomical Institute]]''
| [[Россия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115534450|Astronomical League Alpha  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7231465|Portal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348346|Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Урбана (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55360043|astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Порцио-Катоне]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071792|Astronomical Observatory A.L. Kekin]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов]]&lt;br/&gt;[[Ярыслау өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138512|Kekin High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314882|Astronomical Observatory and Planetarium &quot;Nicolaus Copernicus&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q748965|Varna]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-05-22
|-
| ''[[:d:Q57314885|Astronomical Observatory and Planetarium - Yambol]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186569|Ямбол]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314879|Astronomical Observatory at the Youth Center - Haskovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186254|Хасково]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159743|Astronomical Observatory Cosmos Dome]]''
| [[Япония]]
| [[Саката (шәһәр)|Саката]]&lt;br/&gt;[[Ямагата (префектура)|Ямагата]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-26
|-
| ''[[:d:Q10340072|Astronomical Observatory Dietrich Schiel]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Карлус (Сан-Паулу)|Сан-Карлус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12287719|Astronomical observatory Gabrovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q180131|Габрово]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q10340091|Astronomical Observatory in Alto da Sé]]''
| [[Бразилия]]
| [[Пернамбуку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346025|Astronomical Observatory in Belgrade]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q231352|Zvezdara City Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Белград]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q62391720|Astronomical Observatory in Kolonitskom plateau]]''
| [[Словакия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;2012&lt;br/&gt;2002
|-
| ''[[:d:Q83629457|Astronomical Observatory in Tradate]]''
| [[Италия]]
| [[Традате]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-13
|-
| ''[[:d:Q1426548|Astronomical observatory Leipzig]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1438054|astronomical observatory Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q11795173|Astronomical Observatory named after Professor Robert Głębocki]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-30
|-
| ''[[:d:Q1546378|Astronomical Observatory of Abruzzo]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;1893
|-
| ''[[:d:Q9051571|Astronomical Observatory of Cantabria]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9070089|Rocamundo]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115518215|Astronomical Observatory of Capannoli]]''
| [[Италия]]
| [[Капанноли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q48813284|astronomical observatory of Castelgrande]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1225428|Astronomical Observatory of Farra d'Isonzo]]''
| [[Италия]]
| [[Фарра-д’Изонцо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048250|Astronomical Observatory of Garraf]]''
| [[Испания]]
| [[Оливелья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4310642|Astronomical Observatory of Kharkov National University]]''
| [[Украина]]
| [[Харьков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4259552|Astronomical Observatory of Kyiv Shevchenko National University]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4259546|Lisniki]]''&lt;br/&gt;[[Киев өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071785|Astronomical Observatory of Kyiv University]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2065139|Astronomical Observatory of Lisbon]]''
| [[Португалия]]
| [[Алкантара (Лиссабон)|Алкантара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071787|Astronomical Observatory of Lviv University]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124288592|Astronomical Observatory of Moquegua]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113156657|Astronomical Observatory of Mount Deva]]''
| [[Испания]]
| [[Хихон|Gijón]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3966414|Astronomical Observatory of Padova]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
|-
| ''[[:d:Q3886764|Astronomical observatory of Palermo]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q52331441|Astronomical Observatory of Paraíba]]''
| [[Бразилия]]
| [[Параиба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071790|Astronomical Observatory of Saratov State University]]''
| [[Россия]]
| [[Сарытау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q90332578|Astronomical Observatory of the Infante D. Luís Geophysical Institute]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q10368164|Santo António]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q130261978|Astronomical Observatory of the National University of Asuncion]]''
| [[Парагвай]]
| [[Асунсьон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811644|Astronomical Observatory of the University of the Punjab]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116175|Astronomical Observatory of Trieste]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q4111356|Astronomical Observatory of Vilnius University]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071789|Astronomical Observatory St. Petersburg State University]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Ленинград өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607664|Astronomical Observatory University of Siena]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28852870|Astronomical Research Observatory, Charleston]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534470|Astronomical Research Westfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфилд (Иллинойс)|Вестфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521898|Astronomical Station Vidojevica]]''
| [[Сербия]]
| [[Бели Камен (Прокуплье)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61971732|Astronomical Tower in Clementinum Prague]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q748211|Old Town]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1722&quot; | 1722
|-
| ''[[:d:Q115523238|Astronomihagen observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1798136|Vormstad]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q751955|Astronomische Station „Tycho Brahe“]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Росток]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752059|Astronomisches Zentrum Schkeuditz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шкойдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24993636|Astronomy Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q127417763|Astronomy Club of Kosova]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q751953|Astronomy Station &quot;Samuel Heinrich Schwabe&quot;]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дессау-Рослау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348395|Astronomy tower of the Sorbonne]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q238723|Парижның V бүлгесе]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
|-
| ''[[:d:Q115518948|Astrophoton observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q758963|Audorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q119518513|Astrophysical Multimessenger Observatory Network]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21482490|Astrophysical Observatory of Javalambre]]''
| [[Испания]]
| [[Аркос-де-лас-Салинас]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114373369|Astrophysical Observatory of the College of Staten Island]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811698|Astrophysical Virtual Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607504|Astroshot Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дерри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125531220|AstroVal]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616910|AstroVal observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52743|Le Chenit]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633440|Atacama Desert Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607570|Atlante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Круз-де-Тенерифе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632337|ATLAS-MLO Auxiliary Camera]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q17091162|Waiākea-Uka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633413|ATLAS–CHL observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632336|ATLAS–HKO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632629|ATLAS–MLO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632288|ATLAS–SAAO observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132445399|ATLAS–TDO observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
|-
| ''[[:d:Q115536681|ATU Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Расселлвилл (Арканзас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671390|Augerolles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ожроль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4823603|Australia Telescope National Facility]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2608932|Australian Astronomical Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q11607380|Ayabe City Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380161|Ayabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523223|AZM Martinsberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q44996|Оксфорд инглиз теле сүзлеге]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616950|Bacau Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q179779|Bacău County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632284|Badalona Boreal observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521893|Badalona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521892|Badalozhnyj observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q527236|Badlands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квинн (Көньяк Дакота)|Квинн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643129|Bagdad observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Багдад (Аризона)|Багдад]]&lt;br/&gt;[[Багдад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842011|Bagnall Beach Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159781|Baja Astronomical Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Бая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4849191|Baker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523284|Bakersfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бейкерсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607524|Balbriggan Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q804704|Balbriggan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329954|Baldone Observatory]]''
| [[Латвия]]
| ''[[:d:Q12302779|Baldone Parish]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4851223|Ball State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115435753|Balzaretto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607657|Bamberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521267|Banyoles observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Баньолес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536705|Bar J Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q35729773|Lake Ashby]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114775103|Barao Geraldo observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q4866112|Barão Geraldo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4860399|Bareket observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q165867|Modi'in-Maccabim-Re'ut]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522347|Barfold observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q28931526|Glenhope]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616888|Barlad Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бырлад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4861433|Barnard Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Миссисипи)]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1850s
|-
| ''[[:d:Q115536752|Barred Owl Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q61038816|Ottawa Kanata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436190|Barton observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523242|BAS observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1333523|Bassano Bresciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бассано-Брешано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716556|Bastia observatory]]''
| [[Италия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115522298|Bastidan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Бастид-де-Журдан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4079245|Batabat Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| [[Нахчыван Автономияле Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q920874|Zangezur Mountains]]''&lt;br/&gt;[[Урдабад]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q388081|Shahbuz District]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q113728991|Baugy observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Божи (Уаза)|Божи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q812311|Bavarian Public Observatory Munich]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q533054|Berg am Laim]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1523383|Giesing]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q115537142|Baxter Garden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q160642|Salisbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521879|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q15122768|Neuhütte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161360|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпигелау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4874517|Bayfordbury Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4874515|Bayford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522359|BDI observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бангор (Морбиан)|Бангор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607597|Beaconsfield Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1769761|Penn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632257|Beato Ermanno Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q28912995|Annual Fair at Santa Maria Dell'Impruneta in Florence]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4880086|Beersel Hills Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q692168|Beersel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28857292|Begues Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бегес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4880928|Behlen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439299|Beijing Ancient Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q11065250|Jianguomen Subdistrict]]''
| data-sort-value=&quot;1442&quot; | 1442
|-
| ''[[:d:Q19596034|Beijing Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521266|Beilen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Белен (Мюнстер)|Белен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632302|Beimian Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673509|Beine-Nauroy Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бен-Норуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253804|Belesta observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Белеста (Арьеж)|Белеста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521902|Bellavista observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607642|Bellino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Беллино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3658227|Belogradchik Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q407234|Белоградчик]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453303|Bendestorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q31909785|Bendestorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616846|Beppe Forti Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3904612|San Giovanni Evangelista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434611|Bergen-Enkheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329953|Bergisch Gladbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536721|Berkeley Heights observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q820857|Berkeley Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q698950|Berlin Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456098|Berlin-Babelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521887|Bernezzo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522345|Berri observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1785372|City of Monash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521289|Berta observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616948|Berthelot Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Дженерал-Бертело (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q844282|Besançon Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Безансон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113833711|Besely Observatory]]''
| [[Мадагаскар]]
| ''[[:d:Q121816680|Besely]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536757|Beta Orionis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537125|Betera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54939|Province of Valencia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4899457|Beverly-Begg Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q32188005|Dunedin City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632270|BiAnto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мелара (Потенца)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436133|Bibai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Бибай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q858519|Big Bear Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437454|Big Cypress Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Лодердейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633330|Big Water observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биг-Вотер (Юта)|Биг-Вотер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521268|Bigmuskie observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Момберчелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607777|Bilbao Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Билбао]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773891|Biosphere 2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632321|Birch Forest Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q121911|Huairou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632330|Birkdale observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4916392|Birkdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4087274|Bisei Spaceguard Center]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4917283|Bisei]]''&lt;br/&gt;[[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329955|Bishop Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q179351|City of Westminster]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836
|-
| ''[[:d:Q114452988|Bishopstoke observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2482964|Bishopstoke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534482|Bixhoma observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биксби (Оклахома)|Биксби]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633401|BKH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фиррингтон-Вилледж (Төньяк Каролина)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134873621|Black Birch Astrometric Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q114452603|Black Birch Station]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4921313|Black Moshannon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632343|Black Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Алтос-Гилс (Калифорния)|Лос-Алтос-Гилс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239602|Blackberry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Порт-Аллен (Луизиана)|Порт-Аллен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534458|BlackBird observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607508|Blackrock Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Корк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521895|Blanes observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607515|Blanquita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638085|Blauvac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бловак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19962703|Bleien Radio Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q64267|Gränichen]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115523293|Blue Canyon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4928940|Blue Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4929429|Blue Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632328|Blue Mountains Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437026|Boambee observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4931248|Boambee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737327|Boca Raton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бока-Ратон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518623|Bocholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бохольт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20947988|Bohyunsan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12625594|Hwabuk-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021061|Boleslav Tecla Observatory in Moravská Třebová]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1000078|Моравска-Тршебова]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4090803|Bolivian National Observatory at Tarija]]''
| [[Боливия]]
| [[Тариха]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-14
|-
| ''[[:d:Q115521271|Bollwiller observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Больвиллер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886755|Bologna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662593|Boltwood Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4442642|Stittsville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482567|Bolzaneto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q261570|Bolzaneto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607520|Bootes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Боэсильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633544|BOOTES-2 Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2206|Algarrobo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2718147|Bordeaux Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Флуарак (Жиронда)|Флуарак]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115518635|Borken observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113661918|Bornheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Борнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795174|Borowiec Astrogeodynamic Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Борувець (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25466770|Bosianu Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126583|Bosscha Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q10388|West Bandung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4948334|Boswell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632263|BOSZA Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q594019|Pécs District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346031|Bothkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шлезвиг-Һольштейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533886|Boulder Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гидден-Медоус (Калифорния)|Гидден-Медоус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4951334|Bowman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q895961|Boyden Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q160284|Free State]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q114662564|Boyeros Observatory]]''
| [[Куба]]
| [[Һавана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131160150|Brackett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Клермонт (Калифорния)|Клермонт]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115241342|Bradbury observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стоктон-он-Тис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4954996|Bradley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955125|Bradstreet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955345|Braeside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673138|Bray-et-Lû observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бре-э-Лю]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6621362|Brazil National Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4008878|Vasco da Gama]]''
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-04-14
|-
| ''[[:d:Q115616958|Bredenkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бремен җире]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523236|Breitenweg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518930|Brelingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237298|Bremen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Bremen|Бремен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1580885|Brera Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Милан]]
| data-sort-value=&quot;1764&quot; | 1764
|-
| ''[[:d:Q115616850|Brescia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Брешия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456189|Breslau observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Вроцлав|Вротслав]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523245|Brignoles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бриньоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293532|Brixiis Astronomical Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q916980|Kruibeke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021065|Brno Observatory and Planetarium]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q2925830|Brno-střed]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522335|Brooklyn Park observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бруклин-Парк (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4974973|Brooks Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4975038|Brooks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315632|Brorfelde Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q503159|Holbæk Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607580|Brownstown Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q183544|County Meath]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728445|Bruno Zugna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340075|Brusque observatory]]''
| [[Бразилия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607577|Brynllefrith Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q1024900|Pontypridd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616838|BSA observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q130270|Cuneo International Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607658|BSCR Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632661|BSH Byulsem Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4100464|Bucharest Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4983431|Bucknell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17512585|Buehler Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Дейви]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115523272|Buenaventura Suarez observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q4811974|La Punta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40153566|Building 20]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3114194|La Cité-Limoilou]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456309|Burgsolms Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вецлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607605|Burjassot Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бурхасот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773870|Burke-Gaffney Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Һәлифәкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536738|Burleith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366423|Burlington observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366636|Burlington remote site Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632344|Burnt Tree Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4968747|Bristol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456623|Burwash observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5001038|Burwash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607518|Busot observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65143690|Buthiers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бютье (Сена һәм Марна)|Бютье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523280|Byrne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q280475|Santa Ynez River]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56389791|Bükki Star]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q659732|Répáshuta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5006411|C. E. K. Mees Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-08
|-
| ''[[:d:Q115518217|Ca del Monte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Павия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633535|Cademuir Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15206735|Cagliari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кальяри]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115521262|Caimari observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521894|Cala d'Hort observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1366394|Es Cubells]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14875583|Calais Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кале (Мэн)|Кале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1026264|Calar Alto Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хергаль]]&lt;br/&gt;[[Бакарес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633542|Calar Alto TNO Survey]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115523266|Calar Alto-CASADO observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633546|Calar Alto-Schmidt observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116161298|Calarreona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642211|Calgary observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632628|Caloundra West observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5023895|Caloundra West]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536694|Calvin College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грәнд-Рәпидс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534441|Calvin M. Hooper Memorial observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гайд-Парк (Юта)|Гайд-Парк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18205781|Calvin-Rehoboth Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q700050|Rehoboth]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q114641955|Camarillo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348363|Camille Flammarion Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Жувизи-сюр-Орж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483874|Camorino observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69802|Camorino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886757|Campo Catino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуарчино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633455|Campo dos Amarais observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q22067942|Lagoa Azul]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56648694|Campo Imperatore Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115267967|Campocatino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Коллепардо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521261|Campomaggiore observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кампо Маҗоре (Рьети)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521909|Can Roig observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льягостера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633496|Cancelada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эстепона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348359|Canopus Hill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q373174|Cantonal observatory of Neuchâtel]]''
| [[Швейцария]]
| [[Нөшател]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-05-18
|-
| ''[[:d:Q115633356|Canvas View New Mexico Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536736|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633439|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q5035368|Capilla Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523227|Capricornus observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q876203|Csókakő]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607528|Caraquiz Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218164|Carbuncle Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грин (Род-Айленд)|Грин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536727|Carbuncle Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ковентри (Род-Айленд)|Ковентри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633539|Carda observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q29191|Villaviciosa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633509|Cardiff observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633459|Carina Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q652528|Sobradinho Esporte Clube]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437330|Carla Jane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарлот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518220|Carmelita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537140|Carpe-Noctem observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Навасеррада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607660|Carpione Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Кашиано-ин-Валь-ди-Пеза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523289|Carroll observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Барбара (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632279|Cartagena astronomical observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5047202|Carter Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q856010|Веллиңтон]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518629|Casal Lumbroso observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716995|Casalecchio di Reno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518936|Casasco observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161142|Cascade Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31555693|Cascade Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521908|Casellina observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523259|Casselman observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q681272|Casselman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728948|CAST Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тальмассонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537143|Castellon observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кастельон-де-ла-Плана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673950|Castelmartini observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q42107596|Castelmartini]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632281|Castle Fields Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1235307|Calne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522346|Castlemaine observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q260317|Castlemaine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523247|Castrofilippo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастрофилиппо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522300|Cat's Eye  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536773|Catalina 40&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1050214|Catalina Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1795684|Catania Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139803843|Catania Astrophysical Observatory &quot;A. Riccò&quot;]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q114373641|Catholic University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886766|Cavriana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавриана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437484|CBA Concord observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536715|CBA-East Observatory, Laurel]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Лорел (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633402|CBA-MM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q55092044|Bass Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536710|CBA-NOVAC Observatory,]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фронт-Роял (Виргиния)|Фронт-Роял]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523260|CCAT Trieste observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521856|CEAM observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537145|CEAMIG-REA Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Белу-Оризонти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536686|Cedar Drive Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5876520|Hofa Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162683|Cedar Glen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536722|Cedar Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3016895|Hanover Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607661|Celado, observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелло-Тезино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607584|Celbridge Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q41807260|Celbridge Community School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5057905|Celestial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616833|Celico observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q52799435|Celico - Centro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437302|Centennial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твин-Фоллс (Айдахо)|Твин-Фоллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109017988|Centre d'astronomie de La Couyère]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q918877|Centre de recherches en géodynamique et astrométrie]]''
| [[Франция]]
| [[Коссоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108000731|Centro Astronómico, Tiedra]]''
| [[Испания]]
| [[Тьедра]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q115607648|Cereseto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Черезето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673972|Cerrina Tololo Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Муризенго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607501|Cerro del Viento observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадахос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20014917|Cerro El Roble Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q1055833|Cerro El Roble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5064847|Cerro Murphy Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q48839810|Cerro Pachón Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1056113|Cerro Tololo Inter-American Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633427|Cerro Tololo-DECam]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633428|Cerro Tololo-LCO A]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633432|Cerro Tololo-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633423|Cerro Tololo-LCO Aqawan B #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633429|Cerro Tololo-LCO B]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633430|Cerro Tololo-LCO C]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633556|Cesaraugusto observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607892|Cesena Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Казанова (Форли-Чезена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518598|Cesson observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сессон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633348|Cewanee Observatory at DSNM]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1031946|Canada–France–Hawaii Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115406988|Chalandray-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шаландре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5069616|Chamberlin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Денвер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q39792636|Changchun Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q92161|Changchun]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q1062357|Chankillo]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q205089|Áncash Department]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q747503|Casma Province]]''
| data-sort-value=&quot;-300&quot; | -300
|-
| ''[[:d:Q115435208|Chante-Perdrix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534483|Chapel Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453046|Cheam observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q320378|London Borough of Sutton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633522|Chelford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357393|Chelford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521871|Chelles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q119760|canton of Chelles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3565801|Chelmos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q16005641|Kalavryta Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251311|Chelmsford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1070229|Cherenkov Telescope Array Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616960|Cherkizovo Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4513185|Cherkizovo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633382|Cherokeeridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607500|Cherryvalley Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632295|Chervishevo observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q28522990|Chervishevo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633545|Chicharronian 3C Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Трес-Кантос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4458228|Chichibu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Титибу (шәһәр)|Титибу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5096413|Chico Community Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5097620|Chilbolton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2169611|Chilbolton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633420|CHILESCOPE Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632653|Chinese Culture University observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q254626|Shilin District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642397|Chinle observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Апачи (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521272|Chinon observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шинон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456566|Chions observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374650|Chiro Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q8052559|Yerecoin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420105|Chirorin observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204497|Otari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433685|Chiusa di Pesio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьюза-ди-Пезио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12583238|Chomsongdae]]''
| [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]]
| [[Кесоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456233|Chorzow observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456051|Christiania observatory]]''
| [[Норвегия]]
| [[Осло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329961|Chuguevskaya Station Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103860660|Chuhuiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536702|Chula Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q20585364|Chula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251215|Church Stretton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3972165|Cima Ekar Observing Station]]''
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348364|Cincinnati Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Синсинәти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1632035|City Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q136108444|Ckoirama Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q23660303|Antofagasta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523235|Clavier observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лора-дель-Рио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536728|Clay Center Observatory, Brookline]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бруклайн (Массачусетс)|Бруклайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633422|Clay Telescope observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521280|Clayhole observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1702583|Jokela]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639363|Climenhaga Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виктория (Британия Колумбиясе)|Виктория (Британ Колумбиясе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536772|Clinton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633559|Clixby Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1342914|North East Lincolnshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1102634|Cloudcroft Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633453|CMF astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Парана (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616942|CNVL Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бая-Маре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2377087|Coats Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211091|Renfrewshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218073|Cobram observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2981173|Cobram]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452463|Cockfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2571768|Cockfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30293533|Coddenham Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1860403|Coddenham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q84529395|Code Astronomical Observatory - Santa Fe Space Observations Center]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Фе (Аргентина)|Санта-Фе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66942492|Coimbra University observatory]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q17460807|Santa Clara e Castelo Viegas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348366|Cointe Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q2981920|Cointe]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q114453145|Colchester observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Колчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536756|Colegio Cristo Rey astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5147392|Collins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674389|Collonges observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Коллонж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329972|Colombo University Observatory]]''
| [[Шри-Ланка]]
| ''[[:d:Q35381|Colombo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24970270|Colonial Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518631|Comeglians observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633409|Comet Hunter Observatory 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162882|Command Module Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темпи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521290|Como observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Комо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616952|Compustar Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жак-сюр-Дарнеталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251462|Conder Brow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q578024|Carnforth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536734|Conlin Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Массачусетс)|Оксфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5162822|Consell Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Консель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348357|Constantinople Observatory of Taqi ad-Din]]''
| [[Госман империясе]]
| ''[[:d:Q16869|Истанбул]]''
| data-sort-value=&quot;1577&quot; | 1577&lt;br/&gt;1575
|-
| ''[[:d:Q115607636|Contern Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q596040|Contern]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161135|Conway observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131318353|Copernic Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1125|Province of Namur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633487|Coralito observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253950|Corbera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Корбера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267304|Corcaroli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5169946|Cordell–Lorenz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117814942|Corfu Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q205832|Corfu]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115633528|Corgas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1243001|fine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482851|Cormons observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кормонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518625|Corner observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дурмерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643648|Corpus Christi observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Корпус-Кристи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633506|Cosmos Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q19370|Anhingidae]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162684|Cosmos Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115429705|Cosmosoz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тассен-ла-Деми-Люн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633500|Costa Teguise observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тегисе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12396256|Cotobade Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14915641|Carballedo, Cerdedo-Cotobade]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114643537|Cottonwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452149|Courroux observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70095|Courroux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115429830|Couvaloup de St-Cergue observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69335|Saint-Cergue]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632285|CPF Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q764564|canton of Saint-Vallier-de-Thiey]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456331|Cracow-Fort Skala observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Краков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374710|Craigie observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5181683|Craigie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5182040|Crane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18349186|Crawford Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633396|Crawfordville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662538|Crescent Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]&lt;br/&gt;[[Христофор Колумб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267239|Crespadoro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4242911|Crimean Laboratory of Sternberg Astronomical Institute]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638265|Crolles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q579807|Crolles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632266|Crow Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Сет (коммуна)|Сет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536763|Cruz del Sur observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162685|CS3-DanHenge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162688|CS3-Palmer Divide Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162687|CS3-Trojan Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5194545|Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633551|Curdridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2534593|Curdridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632326|Cuteip Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q133865|Changhua County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632346|CWU Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632345|CWU-Lind Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521265|Cyclops observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q641268|Oost-Cappel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537131|Cygnus Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1227651|New Alresford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348419|Cégep de Trois-Rivières Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955899|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2991466|Côte d'Azur Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22973524|Daejeon Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12604359|Sinseong-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116182286|Daito Cosmic Park Hoshi no Kuni]]''
| [[Япония]]
| [[Нара (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Годзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119518405|Dan Zowada Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607629|Danastro Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q720275|Doische]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5218711|Daniel Scholl Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633418|Danish Telescope observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380024|Danzig observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536725|Dark Rosanne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миддлфилд (Коннектикут)|Миддлфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633344|Dark Sky New Mexico observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5223418|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633399|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437509|Daventry Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q641756|Daventry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5232461|David Cole Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q531487|David Dunlap Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q52998|Richmond Hill]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
|-
| ''[[:d:Q52151834|Dax Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дакс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4553007|Dearborn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q115518928|Deep Sky  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Бентхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633358|Deep Sky Observatory Collaborative]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633352|Deep Sky West Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Янг-Плейс (Нью-Мексико)|Янг-Плейс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633395|Deerlick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536695|DeKalb Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберн (Индиана)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632657|Deokheung Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50211|Goheung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638036|Dertingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q14900830|Dertingen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1200573|Desert Beaver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Илой (Аризона)|Илой]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3468663|Desert Eagle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437310|Desert Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533889|Desert Wanderer observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Империал (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633529|DeSS Deimos Sky Survey observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5822124|El Horcajo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638398|Detmold observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Детмольд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4159412|Detroit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
|-
| ''[[:d:Q115616851|Dettelbach Vineyard Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттельбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523250|Dettenhausen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттенхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15213780|Devasthal Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1797306|Nainital district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q25429808|Diadema Municipal Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
|-
| ''[[:d:Q115607553|DiezALaOnce observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54925|Guadalajara Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616854|Digital Stargate observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523287|Dilbert observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форест-Гроув (Орегон)|Форест-Гроув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607533|Dingle Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633462|Discovery Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Карвару|Каруару]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633363|Divine Creation Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534476|Doc Greiner Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эвансвил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633456|Dogsheaven Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3880035|Núcleo Bandeirante]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521890|Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16289|Trentino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1238099|Dominion Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q179553|Saanich]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q266818|Dominion Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1238107|Dominion Radio Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Британия Колумбиясе]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q16645817|Don Astronomical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523230|Dordrecht observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659389|Doyan Rose Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индианаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1253801|Dr.-Remeis-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q100909152|Drake Municipal Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659341|Drake University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Де-Мойн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616901|DreamSky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4498800|Khodosivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q831364|Drebach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дребах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616895|Drebach-South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616868|Dridri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Досо (Бреша)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113950890|Driesen observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q836961|Дрезденко]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737285|Drum Hill Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Челмсфорд (Массачусетс)|Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q41803965|DSS 14]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1263758|Dudley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Скенектади]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105443170|Dun Echt Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774624|Westhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633530|Dunboyne Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q382006|af Chapman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q586354|Dunsink Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5316584|Durham University Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q52555818|City of Durham]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
|-
| ''[[:d:Q115250633|Durtal observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дюрталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329963|Dushak-Erekdag Observatory]]''
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Ахал вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4201412|Dushanbe Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5318565|Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брентвуд (Теннесси)]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
|-
| ''[[:d:Q552312|Düsseldorf-Bilk Observatory]]''
| ''[[:d:Q1206012|Алман рейхы]]''
| [[Дүсселдорф]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861878|Bilk]]''
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115522350|Earl Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7842589|Trinity Beach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453022|Earls Barton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2657567|Earls Barton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616861|East Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6032929|Eastern Anatolia Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Паландөкен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534469|Eastern Illinois University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251553|Eastfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20968335|West and Middle Chinnock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607610|Eastwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q541590|Leigh-on-Sea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607647|Ebersheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Майнц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536750|ECCCO Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106576115|RUINAS DE LA ESTANCIA]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607639|Eckdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Брюль (Рейнланд)|Брүл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632298|Eden Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607613|Eden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2700979|Banham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534455|Edmund Kline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Диер-Трейл (Колорадо)|Диер-Трейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437464|Edwards Raven Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138855994|Efdoxos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1737776|Kefalonia Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523237|EG observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Липпштадт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5018501|Ege University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Буджа]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115616839|EHB01 Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Визентталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329998|Ehrensberg Observatory Traunstein]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Траунштайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q321789|Einstein Tower]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q2106526|Potsdam-Süd]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
|-
| ''[[:d:Q114075073|EISCAT Tromso UHF]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q26087|Тромсө]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607514|El Berrueco observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607537|El Boalo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Боало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536769|El Catalejo observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521876|El Cielo de Consell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Балеар утраулары (автономияле төбәк)|Балеар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536746|El Condor Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Куртубә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518627|El Far observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Фар-д’Эмпорда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536743|El Gato Gris observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106587841|TANTI NUEVO LS]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607544|El Guijo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607534|El Maestrat Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Адзанета]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633501|El Manzanillo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521883|El Teatrillo de Lyra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518941|El Vendrell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вендрель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537124|Elche observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2909951|Bonavista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456600|Eldagsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523261|Elena Remote observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523265|Elephant Head observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ист-Сагуарита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633340|Elgin obsevatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3201|Elginfield Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4116626|Middlesex Centre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607895|Elianto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16271|Province of Salerno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521878|Ellinogermaniki Agogi  observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q352771|Pallini Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607885|Elsterland Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шёневальде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25247900|Embry-Riddle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4330004|Emerald Lane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Декейтер (Алабама)]]&lt;br/&gt;[[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632290|Emirates Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206787|Emmy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Полц (Нью-Йорк)|Нью-Полц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138819087|Enid High School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Энид (Оклахома)|Энид]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114069102|Entoto Observatory and Research Center]]''
| [[Хәбәшстан|Эфиопия]]
| [[Аддис-Абеба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4117133|Erbil Observatory]]''
| [[Гыйрак]]
| ''[[:d:Q579438|Rawanduz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457230|Eremo di Tizzano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эремо ди Тицано (Болонья)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616841|Erfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эрфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q76639260|Erfurt public observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q115267218|Eridanus Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лангельсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633521|ESA Cebreros TBT Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3313791|Santa Leonor District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1540717|Eschenberg Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Винтертур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638337|Essen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521885|Estels observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633543|Estrella de Mar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3532453|Torre de Benagalbón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18149918|Etelman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Виргин утраулары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q463937|Saint Thomas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643382|Etscorn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736988|Etters observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380057|Etyek observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q204834|Etyek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521872|Eurac observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Больцано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5412642|European Gravitational Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кашина]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-11
|-
| ''[[:d:Q115536730|European Southern Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q478575|Europlanetarium Genk]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536703|Evelyn L. Egan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2375832|Estero]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3944788|Event Horizon Telescope]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114773817|Everstar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13385030|Evpatoria Observatory]]''
| [[Украина]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| ''[[:d:Q4301042|Molochno Village Council]]''&lt;br/&gt;[[Кизләү шәһәр округы|Кизләү шәһәр бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633392|Ex Nihilo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Статем (Джорджия)|Статем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523248|Experimenta observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайльбронн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23789293|Experimental Test Site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518617|Eygalayes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ейгале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522302|F.Schiller-Gymnasium, observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Веймар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1373728|Fabra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523255|Fabra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643594|Fair Oaks Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456117|Falkensee observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фалькензее]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5433559|Fan Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5435479|Farm Cove Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q601871|Farpoint Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]&lt;br/&gt;[[Эскридж (Канзас)|Эскридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633376|Fayetteville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фаэтвиль (Арканзас)|Фаэтвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616848|Felliscopio Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Феликароло (Модена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616885|Felsina AAB observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Сан-Пьетро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5443621|Fenton Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536716|Fenwick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q14713565|Woodside]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5445035|Fernbank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518596|Fiamene observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Верона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521284|Fiby observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5446511|Fick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522299|Filzi School observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лайвес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607883|Fiore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Преченикко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643632|Fire in the Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брейнерд (Миннесота)|Брейнерд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q727346|David Brainerd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662753|Fitz-Randolph Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5455865|Five College Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330002|Flarestar Observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q39507|San Ġwann]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737538|Flint observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662817|Flower and Cook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Филадельфия|Филаделфия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633349|FOAH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q603734|Magdalena]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5464098|Foggy Bottom Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607882|Foligno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Касиньяно (Перуҗа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5466494|Foothill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048200|Forcarei Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12388792|Forcarei, Forcarei]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115633525|Forcarei observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2972109|oak forest]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5467882|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5467884|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110948258|former Nižbor observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Нижбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2845808|former observatory of Brussels]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q272243|Saint-Josse-ten-Noode]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434929|Fort Pius Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2107762|Fort Pienc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633549|Fosseway Observatoy]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1234765|Radstock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13377775|Fountain Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q114662418|Four Winds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Лилано (Мичиган)|Лейк-Лилано]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6476595|Lake Leelanau]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5476854|Fox Park Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Итон (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633400|Foxfire Village observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2653444|Foxfire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5481855|Francis Marion University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523300|Francisquito observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Кларита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456035|Frankfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842046|François-Xavier Bagnoud Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q689586|Saint-Luc]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521294|Frasnes-Lez-Anvaing  observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q666813|Frasnes-lez-Anvaing]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616858|Freconrupt observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Брок]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1452194|Fred Lawrence Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Емадо (Аризона)|Емадо]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1428087|Mount Hopkins]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q5501613|Fremont Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673263|Frignano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фриньяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522354|Frog Rock  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19878093|Frog Rock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633332|FRoST observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536748|Frosty Cold Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эддисон (Мэн)|Эддисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709399|Frosty Drew Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607505|Fuensanta de Martos]]''
| [[Испания]]
| [[Фуэнсанта-де-Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537126|Fuente de los matos observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2689444|Maliaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159711|Fujieda observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фудзиэда|Фуҗиеда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218004|Fukuchiyama and Kannabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукутияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114737309|Furnace Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кренстон (Род-Айленд)|Кренстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206686|Furukawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523253|Fushan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q727188|Huazhou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728513|G. C. Gloriosi Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437066|G. Colombo Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607889|G. Pascoli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелвекио Пасколи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886751|G.V. Schiaparelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Варезе]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q115522297|Gaertringen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гертринген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23689331|Gahberg Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вайрегг-ам-Аттерзе]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q24960790|Gaisberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Райнбах-им-Иннкрайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521882|Galati observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q128620|Epistle to the Galatians]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536718|Galaxy Blues Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Гатино (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632309|Galaxy Tibet YBJ Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q769114|Damxung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132083128|Galbergweg 12]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616900|Galhassin Robotic Telescope observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Изнелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633450|Galileo Galilei Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2190329|Oro Verde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15427864|Galileum Solingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Золинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452359|Galleywood observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5031504|Galleywood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251115|Gandia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гандия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q675482|Gaocheng Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q877609|Dengfeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638443|Garden observatory of Siegfried Gebhard]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q115616963|Gartensternwarte Schafsweide]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эльце]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5527788|Gauribidanur Radio Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616890|Gauteng observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2296366|Randburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537138|Gedney House Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1955160|Kirton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638062|Geel observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q464454|Geel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379228|Gehrden observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Герден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518606|Gelenau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Геленау (Руда таулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663957|Gemeaux Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Лаваль (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6140627|Gemini North]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q744667|Gemini Observatory]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q19673584|Gemini South]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886752|Geminiano Montanari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавеццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536755|Geminis Austral observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241881|Geminis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Дос-Эрманас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251400|Genoa observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Җенова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616944|GenShtab Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Кырым]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348331|George Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Бенд (округ, Техас)]]&lt;br/&gt;[[Нидвилл (Техас)|Нидвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5547051|Georgetown University Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115633394|Georgia College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Милледжвиль (Джорджия)|Милледжвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2426436|Georgian National Astrophysical Observatory]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Абастумани]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-08
|-
| ''[[:d:Q114738921|Gettysburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607884|Gevelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бреккерфельд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523217|Geyserland Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q15059492|Rotorua Lakes District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2192924|Bay of Plenty Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20854973|Ghana Satellite Earth Station]]''
| [[Гана]]
| ''[[:d:Q431729|Зур Аккра]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2553740|Ga West Municipal District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522295|Ghezz observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68358|Acquarossa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716922|GiaGa Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Польяно-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521264|Gieres observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q417926|akja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11471333|Gifu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Гифу (шәһәр)|Гифу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522321|Gimhae observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Кимһе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616853|GINOP-KHK observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q223501|Mátraszentimre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314887|Giordano Bruno National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q331048|Димитровград]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182809|Haskovo]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-24
|-
| ''[[:d:Q115632271|Giordano Bruno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бралло-ди-Прегола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4138993|Gissar Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]&lt;br/&gt;[[Хисар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521873|Giuseppe Piazzi observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3497828|San Bernardo railway station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q842382|Givatayim Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q192811|Tel Aviv District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152413|Givatayim]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115251657|Glasgow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q55934339|Glasgow City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5567676|Glen D. Riley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643664|Glenlea Astronomical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виннипег]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632626|Glenlee Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q31048935|Glenlee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633490|Glyn Marsh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мэн утравы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521877|Gnevsdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q65808|Buchberg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218051|Go-Chome and Kobe-Suma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533891|Goat Mountain Astronomical Research Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гомстед (Флорида)|Гомстед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253513|Godalming observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q909146|Godalming]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15221788|Godlee Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21525592|Manchester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107270955|Golden Ears Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q16740|Maple Ridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607779|Golden Hill Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821639|Goodricke-Pigott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5583607|Goodsell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортфилд (Миннесота)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607632|Gorgonzola Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Горгонцола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15221895|Gornergrat Kulm Hotel]]''
| [[Швейцария]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
|-
| ''[[:d:Q115607519|Gothers Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q772614|St Austell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124388707|GOTO-N]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388717|GOTO-S]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456613|Gottolengo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Готтоленго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5589520|Governor Aker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сеффорд (Аризона)|Сеффорд]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-18
|-
| ''[[:d:Q115633411|GOZ observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22481208|Lac Schryer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633433|Grainger Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267919|Granda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Авьятико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452350|Grange Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Буссолено]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5596386|Grant O. Gale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241602|Grantham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736177|Granville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639231|Grasslands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607615|Gravelle observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Морис (Түбән Рейн)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253637|Gravesend observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1459781|Gravesham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616835|Gravina in Puglia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гравина-ин-Пулья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302080|gravitational-wave detector]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388042|Gravitational-wave Optical Transient Observer]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607601|Great Shefford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2712456|Great Shefford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q41677406|Green Bank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Покахонтас (округ, Көнбатыш Вирджиния)]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-12
|-
| ''[[:d:Q115518608|Green Island observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q934563|Lefkoniko]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5603078|Green Point Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q115633517|Greenmoor Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q8032531|Woodcote]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251231|Greens Norton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q732508|Greens Norton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536683|Greiner Research Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2085810|Cross Plains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534485|Grems Timmons Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Греттингер (Айова)|Греттингер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253832|Gretz-Armainvilliers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гретз-Арменвилье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437322|Griffin Hunter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3298457|Bethune-Cookman University]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q575901|Griffith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-14
|-
| ''[[:d:Q115522296|Gromme observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q329633|Maasmechelen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729033|Groruddalen Optical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q5245991|Oslo Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267431|Grosshabersdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросхаберсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5611385|Grove Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632301|GROWTH India Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125018213|Gruppo Astrofili Catanesi]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-22
|-
| ''[[:d:Q115632655|GSHS Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сувон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293500|Guadarrama Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437275|Gualba Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гуальба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537127|Guernanderf observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гран-Шам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264541|Guidestar Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728335|Guido Ruggieri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752125|Guillermo Haro Observatory]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607499|Guimar observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Санта-Урсула]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607781|Guirguillano Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гиргильяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673388|Guitalens observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1554161|Guitalens]]''&lt;br/&gt;[[Гиталенс-Л’Альбаред]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522329|Gumma Astronomical observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11669400|Takayama Onsen Fureai Plaza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11609606|Gunma Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203891|Takayama]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q139408454|Gurley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мариетта (Огайо)]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
|-
| ''[[:d:Q115607662|Gwen Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Франческо-аль-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q177848|Göttingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гөттинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719396|Haagaar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1769925|Eina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5660215|Hadano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хадано|Һадано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593082|Hagen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Финнентроп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633404|Hagerstown observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гейгерстаун (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5638678|Haggart Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114373871|Hainan Island station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1667044|Hakos Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641417|Hale Solar Laboratory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632334|Haleakala-LCO Clamshell #3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632335|Haleakala-LCO OGG B #2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522332|Hallet Cove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5642914|Hallett Cove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536709|Halstead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11557795|Hamamatsu City Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1131512|Minami-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-15
|-
| ''[[:d:Q114420002|Hamamatsu-Yuto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хамамацу|Һамаматсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453763|Hamburg observatory (before 1909)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q681942|Hamburg-Bergedorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1637|Bergedorf]]''
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802
|-
| ''[[:d:Q114638183|Hamburg-Georgswerder observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638374|Hamburg-Himmelsmoor observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115782496|Hamilton Astronomical Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15222667|Hamilton Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607606|Hanau Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һанау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5648524|Hankasalmi Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q543717|Hankasalmi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13533444|Hans-Ludwig-Neumann-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q7908|Hochtaunuskreis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633464|HAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452642|Happy Valley observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Wellington|Веллиңтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5655270|Hard Labor Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13635650|Harestua Solar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q488398|Lunner]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q117218212|Harken Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7179546|Pewaukee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523276|Harlingten Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анимас (Нью-Мексико)|Анимас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632633|Harlingten Telescope, Greenhill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q46999840|Melton Mowbray]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q109927897|Harquahala Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ла-Пас (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251377|Harrow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5674347|Hartebeesthoek Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q644506|Krugersdorp]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115537135|Hartley Wintney observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2174493|Hartley Wintney]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5675345|Hartung–Boothroyd Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253584|Hartwell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675394|Hartwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q637936|Harvard College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839
|-
| ''[[:d:Q21573511|Harvard Observatory, Arequipa]]''
| [[Перу]]
| [[Арекипа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1133697|Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
|-
| ''[[:d:Q115534474|Harvest Moon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633387|Harvest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гарвест (Алабама)|Гарвест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217844|Hatamae observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11555572|Haterumajima Astronomical Observatory Tower]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q699764|Taketomi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607634|Haute Provence Sud Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437086|Haverford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q924299|Haverford Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251267|Haverhill observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q27068111|Haverhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437013|Hawker observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5684950|Hawker]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536684|Hawkeye Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q569966|Durand]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56294899|Haynald Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q679249|Kalocsa]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877
|-
| ''[[:d:Q5687260|Haystack Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633355|Hazardous Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632625|Hazelbrook observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q12324458|Hazelbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536692|Heartland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кармел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633354|Heaven on Earth Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632635|Heaven's Mirror Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q38251414|Manton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616951|Heavenly Owl observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1026923|Velykodolynske]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14716128|Hector J. Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Уэйн (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27115|Heidelberg-Königstuhl State Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1774&quot; | 1774
|-
| ''[[:d:Q110657683|Heinz-Reinhardt-Sternwarte St. Ottilien]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114593222|Heisingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339471|Heliometer building, Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115537130|Helios Ontigola observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтигола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130427054|Helmrich-Lambrecht-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Санкт-Канциан-ам-Клопайнер-Зе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5709769|Helmut Ullrich Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q41158|Cortina d'Ampezzo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523283|Hemet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гемет (Калифорния)|Гемет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452821|Hemingford Abbots observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2718954|Hemingford Abbots]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518616|Hennef observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һеннеф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q40787894|Hereford Arizona Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639380|Heron Cove Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7100166|Orcas Village]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729170|Herrenberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Херренберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5743979|Herrett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айдахо|Айдаһо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456536|Herrsching observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хершинг-ам-Аммерзе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17557034|Herstmonceux Science Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1016813|Herstmonceux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523220|Hibiscus observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11374919|Hida Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Такаяма (Гифу)|Такаяма]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11
|-
| ''[[:d:Q115207100|Hidaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14709715|Hidden Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Дакота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122828351|Higashi-Hiroshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хигасихиросима|Хигачихирочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33060647|Higginson Tower]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955911|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17029447|High Altitude Water Cherenkov Experiment]]''
| [[Мексика]]
| [[Пуэбла|Пвебла (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660521|High Point observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Һай-Пойнт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5759101|Highland Road Park Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250653|Highworth observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q684452|Highworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523275|HillTopTop observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Еджвуд (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632300|Himalayan Chandra Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632317|Hin Hua Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5629668|HIPAS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аляска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632643|Hirao Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205194|Hirao]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522336|Hiratsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хирацука|Хиратсука]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616956|HOB Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3593349|Capraia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5874895|Hobbs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q876990|Hoher List Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шалькенмерен]]&lt;br/&gt;[[Даун (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119399291|Holden Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сирекьюз]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q124633945|Holomon Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716385|Homburg-Erbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q22863|Erbach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1537282|Hong Kong Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
|-
| ''[[:d:Q1144740|Hong Kong Space Museum]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10
|-
| ''[[:d:Q115216110|Honjo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хондзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521273|Hoogeveen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536717|Hope Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5900687|Hopkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вильямстаун (Массачусетс)|Вильямстаун]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838
|-
| ''[[:d:Q115521867|Horizon observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267492|Hormersdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хормерсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633468|Horus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Картама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432332|Hoshi no Mura Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тамура (Фукусима)|Тамура]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q113671501|Hottviller observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q22911|Hottviller]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114659289|Houston observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Хьюстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452232|Houstrup observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q21142|Varde Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5921769|Howell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521864|Hoyerswerda observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хойерсверда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1639672|Hradec Králové Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Һрадец-Кралове|Һрадетс-Кралове]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-05
|-
| ''[[:d:Q7611596|Hubelmatt Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736960|Hudson observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607554|Huelva Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Велва]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607646|Huenfelden Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хюнфельден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632340|Hume Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6770298|Mark West Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522356|Hunters Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1217662|Ngunnawal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534464|HUT observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Едвардс (Колорадо)|Едвардс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57694573|Observatory and Planetarium dr. Zdeňka Kvíze]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q116458497|observatory in Boskovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q894440|Босковитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521288|Jaroslav Trnka Observatory in Slaný]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1013909|Слани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q137569091|Hvězdárna Tábor]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q193721|Табор]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14704879|Hyde Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616955|Hypatia Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Римини]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607512|Hyperion Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607627|Hésingue observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Эзенг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116758558|Höfingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Леонберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536741|IAA-AI Atacama observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115241264|Ibis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мангеттен (Канзас)|Мангеттен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569514|IceCube Neutrino Observatory]]''
| 
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-17
|-
| ''[[:d:Q115522327|Iga-Ueno observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q3701483|Tsuge Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116447629|Iitate Planetary Radio Telescope]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155850|Soma District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674500|Iitate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518219|Iluro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523244|Immanuel Kant observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбах-Оберфрона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432437|Inagawa Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042053|Kawabe district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155267|Inagawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518218|Inastars observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379350|Inastars Observatory Potsdam ( before 2006)]]''
| [[Алман империясе]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q251629|Indian Astronomical Observatory (IAO)]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q252064|Hanle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536706|Indian Hill North Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q22695649|Huntsburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607557|Ingenio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инхенио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522333|Ingle Farm observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6032545|Ingle Farm]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q47814136|INPE, Cachoeira Paulista]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кашуэйра-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523270|Insperity observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Амбел (Техас)|Амбел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q921803|Institut de radioastronomie millimétrique]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]&lt;br/&gt;[[Сен-Мартен-д’Эр]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q451860|Institute of Astronomy]]''
| [[Польша]]
| [[Торунь]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
|-
| ''[[:d:Q123531763|Institute of Astronomy and Meteorology]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64744408|International Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616840|iota Scorpii Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773933|Iowa Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264693|Irmtraut observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ирмтраут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523219|Ironwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Галеива (Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523218|Ironwood Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гонолулу (округ, Гавай)|Һонолулу бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633502|Irydeo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камарма-де-Эстеруэлас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6076864|Isaac Newton Group of Telescopes]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329965|Isaac Roberts’ Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q33803247|Crowborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125388058|Isartalsternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёнигсдорф (Бавария)|Кёнигсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521292|Isarwinkel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Тёльц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11585400|Ishigakijima Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Исигаки]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q114420031|Ishiki observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q22123481|Ishiki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251629|Isle of Man observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3750799|Foxdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522317|ISON-Blagoveschensk observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Благовещенск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632280|ISON-Byurakan Observatory]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616894|ISON-Castelgrande Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632319|ISON-Hureltogoot Observatory]]''
| [[Монголия]]
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329947|ISON-NM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632640|ISON-SSO Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4986125|Bugaldie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522292|ISON-Terskol  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616860|ISON-Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Карпат арты өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329995|Istanbul University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Истанбул]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607506|iTelescope Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632349|iTelescope SRO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607561|Iturrieta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2743547|Iturrieta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534479|Ivywood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436153|Iwaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Иваки (Фукусима)|Иваки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121543781|İnönü University Astronomy Research and Application Center]]''
| [[Төркия]]
| [[Малатья|Малатия]]&lt;br/&gt;[[Батталгази]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534473|J. C. Veen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997086|Lowell Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632347|Jack C. Davis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Карсон-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6119881|Jacobus Kapteyn Telescope]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607546|Jaen Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482316|Jakokoski Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q11865669|Jakokoski]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113727895|Japal-Rangapur observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q7260358|Punjagutta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886741|Jarnac Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633492|Javalambre observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14462|La Higuera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161641|JBL Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436044|JCPM Hamatonbetsu Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1210124|Hamatonbetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217756|JCPM Kimachi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216438|JCPM Oi Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436043|JCPM Sakura Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сакура (Тиба)|Сакура]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436030|JCPM Sapporo Station]]''
| [[Япония]]
| [[Саппоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217749|JCPM Tone Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4439544|JCPM Yakiimo Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q26753|Jena Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ена (шәһәр)|Ена]]
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813
|-
| ''[[:d:Q110896360|Jesuit astronomical observatory in Poznań]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14713713|Jewett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пуллман (Вашингтон)|Пуллман]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632303|Jiama'erdeng Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522312|Jiang Nan Tian Chi  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632323|Jiangnantianchi Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633384|Jimginny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нейпервил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29109439|Jičín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q656603|Йичин]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521293|Joan Roget observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569783|Jodrell Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6693911|Lower Withington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1692168|Johann-Kern-Sternwarte Wertheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вертхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q129902396|Johannes-Kepler-Volkssternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Таль (Штирия)|Таль]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q113661557|Johannesburg-Hartbeespoort]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537123|John Beckman observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20757604|John J. McCarthy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Милфорд (Коннектикут)|Нью-Милфорд]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q16892932|John Payson Williston Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642447|Joint observatory for cometary research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107612|Socorro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716798|Jonathan B. Postel Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Промиод (Валле д'Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6275260|Jones Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чаттануга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643240|Jornada Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264382|Josef Bresser Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q6191|Borken]]''&lt;br/&gt;[[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632348|JPL SynTrack Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632354|JPL SynTrack Robotic Telescope 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162742|JPL SynTrack Robotic Telescope 3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6304212|Judson B. Coit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329962|Junk Bond Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q3886759|Jura Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q54450|Vicques]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071795|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q40338|Zelenchuksky District]]''&lt;br/&gt;[[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329966|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4245476|Kuzminskoye]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q115534443|Kachina observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Качина-Виледж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108117624|Kadaň Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q158274|Кадань]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-05
|-
| ''[[:d:Q115216329|Kagiya observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q398989|Tōkai region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436136|Kahoku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кахоку (шәһәр)|Кахоку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632268|Kairos Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22118263|Kajigamori Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633389|Kalamazoo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997283|Kalamazoo Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436161|Kambah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1103777|Kambah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329968|Kamenskoe Plateau Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]&lt;br/&gt;[[Каменксое плато (авыл)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436121|Kamihoriguchi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ота (шәһәр, Япония)|Ота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642243|Kanab observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q26726|Cannabis saivta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632658|Kangwon National University Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12582763|Gangnam-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522319|Kangwon Science High School  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Вонҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436097|Kani observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кани (шәһәр)|Кани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302000|Kanzelhoehe Solar Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Арриах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218199|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536751|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217732|Karasuyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Насукарасуяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q646078|Karl Schwarzschild Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Таутенбург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115408824|Karlovy Vary Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Карловы-Вары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q191091|Karlovy Vary Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346073|Karlsruhe Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379425|Karrenkneul observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632650|Katori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q780284|Katori district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633373|Katy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11264499|Kawabe Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131164|Hidaka district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380645|Kawachi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203304|Kawachi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216490|Kawane observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6379644|Kawane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q22118287|Kazo Miraikan]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кадзо]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q6382668|Keeble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616849|Kelmis observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q159864|Kelmis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633554|Kempshott observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q810185|Basingstoke and Deane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10931420|Ken-Ting Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q194989|Pingtung County]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
|-
| ''[[:d:Q6390934|Kennon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329970|Kevola Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1017129|Paimio]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348489|Kew Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q32515|London Borough of Richmond upon Thames]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607659|Keyhole Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мантуя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346071|Kiel Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483096|Kielce observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Кельце|Келсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6405250|Kielder Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2064240|Kielder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11637674|Kihoku Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Каноя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10945955|Killarney Provincial Park Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q12061001|Killarney Provincial Park]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-10
|-
| ''[[:d:Q115633347|Killer Rocks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пай-Таун (Нью-Мексико)|Пай-Таун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17088615|Kilodegree Extremely Little Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9037283|Kilpisjärvi Atmospheric Imaging Receiver Array]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q999185|Kilpisjärvi]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114662437|King City observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q483483|King]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522360|Kingsgrove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6272457|Kingsgrove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607581|Kingsland Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104337223|Runnaroddan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329969|Kingsnake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сигин (Техас)|Сигин]]&lt;br/&gt;[[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632322|Kinmen Educational Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q706539|Jincheng Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607585|Kinver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стаурбриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6415900|Kirkwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4222205|Kislovodsk Mountain Astronomical Station]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16719509|Шатджатмаз]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1246328|Kiso Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Нагано (префектура)|Нагано]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q4222352|Kitab Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1576945|Kitami Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Китами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q592248|Kitt Peak National Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q116162881|Kitt Peak-Bok observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нельсон (Аризона)|Нельсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217808|Kiyosato observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1365488|Kiyosato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436138|Kiyose and Mizuho observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Киёсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134651067|Klementinská hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| data-sort-value=&quot;1751&quot; | 1751
|-
| ''[[:d:Q1347780|Kleť Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Кайов]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q19940586|KMTNet]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607653|Knielingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633519|Knocknaboola observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q6394440|Kerry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377785|KNUE Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сеҗоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381741|Kochi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Коти (шәһәр)|Кочи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348492|Kodaikanal Solar Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q253851|Kodaikanal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632287|Koeditz observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q174446|Koenigsberg Observatory]]''
| ''[[:d:Q27306|Пруссия кыйраллыгы]]''&lt;br/&gt;[[Өченче рейх]]
| [[Königsberg|Көнигсберг]]&lt;br/&gt;[[Калининград өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810
|-
| ''[[:d:Q114380797|Kogota observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6425818|Kogota]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616879|Koksijde observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q465545|Koksijde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329971|Kolleverde di Gvidoniya observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуидония-Монтечельо]]&lt;br/&gt;[[Лацио|Лацио (төбәк)]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115518935|Komakallio observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380422|Konan observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Конан (Сига)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521281|Konigsleiten observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вальд-им-Пинцгау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q754357|Konkoly Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6431076|Kopernik Space Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестал (Нью-Йорк)|Вестал]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q115633436|Korea Microlensing Telescope Network-CTIO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616898|Korea Microlensing Telescope Network-SAAO]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632636|Korea Microlensing Telescope Network-SSO]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518216|Koschny Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q848988|Noordwijkerhout]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329973|Kottamia Astronomical Observatory]]''
| [[Мисыр]]
| [[Каһирә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329950|Kouba Observatory]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4236432|Kourovskaya observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Свердловск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Слобода (Свердловск өлкәсе)|Слобода]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q139661423|Koyama Astronomical Observatory, Kyoto Sangyo University]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1154970|Kita-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329974|Kramatorsk Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Краматорск]]&lt;br/&gt;[[Донецк өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521915|Krasnodar observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4238982|Krasnopresnenskaja Observatory MSU]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
|-
| ''[[:d:Q1776351|Kremsmünster Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Кремсмюнстер]]
| data-sort-value=&quot;1749&quot; | 1749&lt;br/&gt;16th century
|-
| ''[[:d:Q115616876|Kryoneri Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q2634089|Sikyona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
|-
| ''[[:d:Q4242693|Kryzhanivka Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103501422|Fontanka rural hromada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522322|KSA SEM  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071811|Kuban State University Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Краснодар]]&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633334|Kuiper Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4246842|Kuma Kogen Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351134|Kumakogen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115206726|Kumamoto]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432816|Kumamoto Civil Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q876960|Minami-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11386692|Kurashiki Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курасики|Курачики]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-21
|-
| ''[[:d:Q105023830|Kure City Kamagari Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Куре (Япония)|Куре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522341|Kurihara observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курихара (шәһәр)|Курихара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523213|Kuriwa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5685024|Hawkesbury Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380233|Kurohone observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11678022|Kurohone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432479|Kurume City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукуока (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Куруме]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436078|Kushiro observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кусиро|Кучиро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328614|KUSZA Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q189701|Тренгану штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1819090|Kvistaberg Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q113673|Upplands-Bro Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q4329967|Kwasan Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1076993|Yamashina-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10
|-
| ''[[:d:Q115523226|KYSUCE observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q516578|Кисутске-Нове-Место]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071786|Kyung Hee Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115264620|Köln observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Көлн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518602|L'Ampolla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Амполья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607575|La Avejerilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95080|Лас-Пальмас]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607549|La Axarquia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Чильчес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456619|La Chaux de Fonds observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Ла-Шо-де-Фоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607529|La Corte Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Антигуа (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607539|La Couyere astronomical center]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607551|La Fecha Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Арройо-де-ла-Энкомьенда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521866|La Giustiniana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29870423|La Hita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Пуэбла-де-Альморадьель]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115607583|La Mata Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1798960|Torre La Mata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21004044|La Murta Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607569|La Palma-NEON Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рио-Гальегос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1671108|La Plata Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q260600|La Plata Partido]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6464551|La Posta Astro-Geophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607586|La Puebla de Vallbona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Испания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633475|La Romaneta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17616407|La Romaneta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329976|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэбла-де-Дон-Фадрике]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632282|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q93586797|Don Domingo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523267|La Senda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабанильяс-дель-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453427|La Seyne sur Mer observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459352|La Silla Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607555|La Vara observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6034974|Muñás]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3214361|Laboratoire atmosphères, milieux, observations spatiales]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115616962|LaCaille observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q26409|centurion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329977|Lahti Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Лаһти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518632|Laietania observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Паретс-дель-Вальес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6474673|Lake Afton Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642016|Lake Arrowhead observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735923|Lake Clear observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523296|Lake Forest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Дорадо-Гиллс (Калифорния)|Ель-Дорадо-Гиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536749|Lake of the Woods Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-оф-те-Вудс (Виргиния)|Лейк-оф-те-Вудс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659466|Lake Saint Louis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Сент-Луис (Миссури)|Лейк-Сент-Луис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536704|Lakeland Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кертленд (Огайо)|Кертленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452418|Lamalou-les-Bains observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламалу-ле-Бен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534442|LAMP observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Ривер (Аризона)|Нью-Ривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251535|Lancaster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q168052|Lancaster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633504|Landehen observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ландеан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134734168|Landolt Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137739488|Large Fiber Array Spectroscopic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6492083|Las Brisas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068067|Las Campanas Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2120|Atacama Region]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q3348332|Las Cumbres Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Голита (Калифорния)|Голита]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
|-
| ''[[:d:Q115607502|Las Negras observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970621|Las Negras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537122|Las Vaguadas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970801|Las Vaguadas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q111154710|Laupheim Planetarium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лаупхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6504880|Laws Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115433578|Le Couvent de Lentin observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ледерг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674336|Le Cres observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ле-Крес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453156|Le Creusot observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q329664|Le Creusot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251442|Leamington Spa observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Роял-Лемиңтон-Спа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534484|Leavenworth observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Левенворт (Канзас)|Левенворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329979|Lee Observatory]]''
| [[Ливан]]
| [[Бәйрут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633408|Leeside Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22589397|Lower Rideau Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q662864|Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700-05-18
|-
| ''[[:d:Q4257428|Leiden Southern Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456131|Leipzig observatory (since 1861)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379721|Lelekovice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Лелековице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593194|Lenkerbeck observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534462|Lenomiya observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Каса-Гранде (Аризона)|Каса-Гранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633345|Leo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тортолита (Аризона)|Тортолита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607631|Les Barres Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламанон (Буш-дю-Рон)|Ламанон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25449446|Les Engarouines observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мальмор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117421244|Les Gavarres Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Марти-Вель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523232|Les Pedritxes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матадепера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521855|Les Planes de Son observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альто-Анеу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671007|Les Tardieux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пьерр-Лафей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522358|Leura observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6534639|Leuschner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лафаэтт (Калифорния)|Лафаетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521852|Levendaal observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459970|Leviathan of Parsonstown]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104256413|Townparks]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
|-
| ''[[:d:Q115607782|Leyland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886760|Libbiano astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Печчоли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518607|Libbiano observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3971733|Libbiano]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522309|LightBuckets observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161032|LightBuckets Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Родео (Нью-Мексико)|Родео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632312|Lijiang Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200542|Gucheng District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q329012|Lilienthal Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лилиенталь (посёлок)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348370|Lille observatory of astronomy]]''
| [[Франция]]
| [[Лилль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607578|Linceo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сантандер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607886|Lindby observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10700376|Torsjö]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q58203140|Linden Observatory Complex]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24061879|Lindheimer Astrophysical Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115241418|Linhaceira observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Прая-ду-Рибатежу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632320|LiShan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q194635|Lintong District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6048232|Litchfield Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1021657|Clinton]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856
|-
| ''[[:d:Q115633341|Little Moose Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633369|Live Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437073|Livergnano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252962|Liverpool observatory (before 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252950|Liverpool observatory (since 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433643|Livorno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ливорно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3178387|Llano de Chajnantor Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q1814384|Llano del Hato National Astronomical Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| ''[[:d:Q165582|Mérida]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607616|Lledoner observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40745|trial by ordeal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607617|Llica d'Amunt Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льиса-д’Амун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607612|Lo Fossil Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616896|Lohbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1868293|Lohrmann Observatorium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521278|Lohrmann observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457269|Loiano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616947|Lomazzo Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q48800998|Bissago]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2560059|Lomnický Štít Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1072105|Lomnický štít]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q115534468|Lone Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4890450|Bentley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523273|Longa Vista observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Браганса-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436980|Loomberah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q21907832|Loomberah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38251197|Loomis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633414|Loose Goose Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141724|Saint-Jérôme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536761|Los Algarrobos observatory]]''
| [[Уругвай]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607573|Los Altos de Arguineguin Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Моган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633447|Los Cabezones observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536760|Los Campitos observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q933355|Cañuelas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537139|Los Milanos observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886753|Los Molinos Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452994|Loudwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2665397|Loudwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7826439|Louis B. Stewart Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Торонто]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
|-
| ''[[:d:Q22996029|Louis-Théophile Moreux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бурж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131292298|Lozova school astronomical observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4265554|Lozova]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2589586|Lubomir Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115482823|Lucca observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63249278|Luiz Cruls Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3896114|Park Way]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q711919|Lulin Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q82357|Nantou County]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-13
|-
| ''[[:d:Q115522315|Lulin Widefield Telescope]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107149313|Lumezzane observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лумеццане]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434459|Lumijoki observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q992376|Lumijoki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773694|Lunar Cafe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439285|Lund Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q505018|Lund Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
|-
| ''[[:d:Q115607641|Luscherz Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69491|Lüscherz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329981|Lviv Polytechnic Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632325|Lvye Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1197902|Huqiu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348374|Lyon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жени-Лаваль]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3360|7th arrondissement of Lyon]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115607649|M57 Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сальтрио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14692807|Macalester College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Пол (Миннесота)|Сент-Пол]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162886|Macclesfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мәклсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632647|Machida observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Матида|Мачида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607566|Mackay observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452747|Macnairston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209131|South Ayrshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115978486|Madhava Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116159726|Madison-YRS observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q628478|Madras Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Ченнай|Чинай]]
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786
|-
| ''[[:d:Q1883774|Magdalena Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522357|Magellan observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7348476|Lake Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523240|Magroforte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Магрофорте Инфериоре (Алесандрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4286403|Maiaky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q47192944|Maiaky Hromada]]''&lt;br/&gt;[[Одесса өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1573566|Maidanak Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521263|Maidbronn observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римпар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523288|Maiden Lane observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Острив Бейнбридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537132|Maidenhead observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1368496|Виндзор һәм Мейденһед]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4142165|Holosiiv]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
|-
| ''[[:d:Q115521287|Maisoncelles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мартен-дю-Боше]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673630|Maisons Laffitte observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мезон-Лаффитт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616940|Majadahonda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Махадаонда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607592|Makerstoun Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211113|Scottish Borders]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348343|Makes Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Луи (Реюньон)|Сен-Луи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607558|Malaga Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6741187|Malakoff Tower]]''
| [[Бразилия]]
| [[Ресифи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521270|Malina River observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Равоза-Магредиз (Удине)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536731|Mamalluca Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q60852445|Plaza Vicuña Mackenna]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140268076|Manaratu AlUla]]''
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| ''[[:d:Q236027|Мәдинә (провинция)]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-02
|-
| ''[[:d:Q6747042|Manastash Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518601|Mandi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607604|Manises observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Манисес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315240|Mannheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Маннһейм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q21654734|Mannou Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633467|MAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q35383147|Chaabet Ain Laqsab]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633437|MAP observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521260|Marana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456040|Marburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q3869|Marburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6759661|Margaret M. Jacoby Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380247|Margherita Hack observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6761440|Maria Mitchell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607656|Marienburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һилдесһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607663|Marina di Cerveteri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Марина ди Черветери (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633469|Marina Sky observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114454078|Marine Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607643|Maritime Alps Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633383|Mark Evans Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блумингтон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633405|Mark Slade Remote Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2574779|Markree Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q179325|County Sligo]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q114593038|Marl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Марль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607621|Marratxi observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q43099628|Talaiot des Caülls]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1103949|Marseille Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Марсель]]
| data-sort-value=&quot;1702&quot; | 1702
|-
| ''[[:d:Q115522361|Marsfield observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6773288|Marsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616957|Martesana Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q2941290|Cassina de' Pecchi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114593522|Martigues observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мартиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114738833|Martin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блексбург (Виргиния)|Блексбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521888|Martin S. Kraar  observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q207350|Rehovot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6777751|Martz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250676|Marxuquera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9028627|Marxuquera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437469|Maryland Space Grant Consortium Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Балтимор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253664|Masia Cal Maciarol Modul 2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253676|Masia Cal Maciarol Modul 8]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728745|Masquefa Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Маскефа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633482|MASTER-IAC Observatory, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522318|MASTER-II  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q16274423|Shirotnaya Street]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19597824|MASTER-II Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Кисловодск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521903|MASTER-II observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633435|MASTER-OAFA Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616946|MASTER-Tavrida observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253815|Mataro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55831157|Matera Laser Ranging observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Матера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607526|Matosinhos Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Ланьезеш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674411|Mauguio observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Могио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q831790|Maunakea Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115518943|Mauren Valley  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162680|Maury Lewin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глендора (Калифорния)|Глендора]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6797399|Maynard F. Jordan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэн (штат)|Мэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633532|Mazagon Huelva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q555360|Mazagan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633513|Mazariegos observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q947962|McCormick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Албемарл (округ, Виргиния)|Аккомак (округ, Виргиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1536779|McDonald Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633360|McDonald Observatory-LCO ELP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633361|McDonald Observatory-LCO ELP Aqawan A #1]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633362|McDonald Observatory-LCO ELP B]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6801891|McKim Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гринкасл (Индиана)|Гринкасл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3303709|McMath–Hulbert Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]&lt;br/&gt;[[Лейк-Ангелус (Мичиган)|Лейк-Ангелус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6802382|McMillin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6803142|Mead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633365|Medina Dome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Медина (Сапата округы, Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616959|MeerLICHT]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6809208|Mehalso Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3299222|Melbourne Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Виктория (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632256|Melezhy Astrophoto Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Владимир өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709561|Melton Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633426|Mendel Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Андовер (Массачусетс)|Норт-Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1392337|Mendenhall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6817127|Menke Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3982942|Merate Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мерате]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
|-
| ''[[:d:Q20670520|Mercedes Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114737058|Mercedes Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250753|Merignac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мериньяк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452252|Merlette observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3125|Hautes-Alpes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114455996|Meschede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мешеде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616873|Metsahovi Optical Telescope observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518621|Metsala observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Эспоо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18682261|Metsähovi]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3847974|Metsähovi Radio Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13104410|Meudon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Медон (О-де-Сен)|Медон]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
|-
| ''[[:d:Q6826502|Meyer–Womble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123596758|Michiel Coignet Observatorium]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14716222|Michigan State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6715169|Michigan-Dartmouth-MIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452886|Mickleover observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6838865|Mickleover]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607619|Micro Palomar observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117000038|MicroObservatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114373715|Middlebury College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вермонт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536754|Middlesex School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конкорд (Массачусетс)|Конкорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523292|Mill Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ченовет (Орегон)|Ченовет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523231|Millau observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мийо (город)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859196|Miller Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859986|Mills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357511|Dundee City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633366|Millwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5059334|Center Point]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419923|Minami-Oda Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351153|Minami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11408718|Minamiaso Luna Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1184681|Minamiaso]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523278|Minnetonka observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633527|Miron del Cielo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95038|Ourense]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11278847|Misato Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130990|Kaiso District]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-07
|-
| ''[[:d:Q115216774|Mishima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сусоно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643520|Missouri City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури-Сити (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Миссури-Сити (Миссури)|Миссури-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522331|Miwa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11353840|Manza Onsen Ski Resort]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522324|Miyaki-Argenteus observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351707|Miyaki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381466|Miyasaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11453543|Miyasaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40702981|Mizusawa VERA Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115523222|Moana observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4299444|Modra Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q596044|Модра]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633337|Moka Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q578010|Molėtai Astronomical Observatory]]''
| [[Литва]]
| ''[[:d:Q2089785|Molėtai District Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632278|MOMA observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Овьедо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616954|MONET/South]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1543970|Mont Mégantic Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q1844577|La Patrie]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
|-
| ''[[:d:Q115607614|Montagut observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607563|Montana Blanca observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607562|Montana Cabreja observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вега-де-Сан-Матео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521896|Montarrenti observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Совичилле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30080225|Montcabrer Osservatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабрилес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27997087|Monte Agliale observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Борго-а-Моццано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457243|Monte Argentario observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Арджентарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457254|Monte Autore observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3861206|Monte Autore]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886761|Monte Bianco obsertatory]]''
| [[Италия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
|-
| ''[[:d:Q115241987|Monte Deva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11007280|Monte Deva]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14469379|Monte Generoso Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12724|Тичино кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329985|Monte Mario Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886748|Monte Viseggi Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633524|Montecanal Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521900|Montevenere observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монцуно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61454060|Monteviasco Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Курилья-кон-Монтевьяско]]
| 
|-
| ''[[:d:Q78373665|Montevideo Astronomical Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q102157912|Montjoia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мойя (Барселона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q104617429|Montpellier Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
|-
| ''[[:d:Q126893|Montsec Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Эстеве-де-ла-Сарга]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-24
|-
| ''[[:d:Q115483679|Montseny Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Монсень]]
| 
|-
| ''[[:d:Q136915523|Moon Palace]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632272|Moonbase South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239405|Moonedge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3452681|Northport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534477|Moonglow observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632333|Mooray Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Крайстчерч]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639428|Moorpark College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452492|Moorwarfen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Йевер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633342|Moose Springs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49251874|Humbug Canal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633417|Moquegua observatory]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536758|Morgantown Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Моргантаун (Пенсильвания)|Моргантаун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6912002|Morgan–Monroe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217951|Moriyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Морияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534463|Morning Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Танк-Верде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6913835|Morris Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659406|Morrison Obervatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6914037|Morrison Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14708606|Mounds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6347284|Mount Abu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q205719|Sirohi district]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q114451989|Mount Belleview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6920321|Mount Cuba Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавэр (штат)|Делавэр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q612700|Mount Graham International Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грейам (округ, Аризона)|Коконино (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4383524|Mount John University Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1760822|Mackenzie District]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q86755669|Mount Kent Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1067014|Toowoomba Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5650505|Mount Laguna Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6472904|Laguna Mountains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1749185|Mount Lemmon Survey]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518937|Mount Matajur observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q95629989|Urdinegi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452076|Mount Molehill Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13360143|Mount Nyūkasa Optical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ина (шәһәр)|Ина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1819126|Mount Pleasant Radio Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752029|Mount Suhora Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114437019|Mount Tarana Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329987|Mount Terskol Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''&lt;br/&gt;[[Кабарда-Балкария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607598|Mount Tuffley Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523302|Mount Wilson-TIE  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3119066|Mount Wilson]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633336|Mountain Creek Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6925217|Mountain Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайоминг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116179651|Mountainville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642978|MPO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флориссент (Миссури)|Флориссент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642387|Mt. Bigelow Station 27&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522305|Mt. Guizi observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1337284|Hongshan District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436973|Mt. Kajigamori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206441|Ōtoyo-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267943|Mueggelheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q66095671|Müggelheimer Straße/Wendenschloßstraße]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616836|Muensterschwarzach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шварцах-ам-Майн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11342611|Mui Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11415881|Mukai Chiai Children's Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Татебаяси]]&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115632304|Multa Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мульта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453527|Mundenheim observatory (1907-1913)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лүдвигсһафен-ам-Рейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456073|Munich observatory (1819-1938)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6937554|Murchison Radio-astronomy Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
|-
| ''[[:d:Q115607780|Murcia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419998|Murou observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q349267|Uda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632339|Murray Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бивертон (Орегон)|Бивертон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522351|Murrumbateman observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3328224|Murrumbateman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607624|Murviel-les-Montpellier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мюрвьель-ле-Монпелье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607530|Muxagata Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Вила-Нова-ди-Фош-Коа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4320429|Mykolaiv Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
|-
| ''[[:d:Q122594|Nachi-Katsuura Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1346730|Nachikatsuura]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632646|Nagano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Омати (шәһәр)|Омати]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436075|Nagatoro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345299|Nagatoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522326|Nakagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Анан (Токусима)|Анан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432590|Nakagoya Astronomical Observatory “Subaru Dome”]]''
| [[Япония]]
| [[Миядзаки (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1132445|Higashiusuki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1352182|Misato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432206|Nakanoshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1043830|Kagoshima district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q701079|Toshima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522301|Nanchuan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q917049|Tianhe District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6963759|Nankivell Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q692895|Wairarapa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632306|Nanshan Station, Xinjiang Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4312906|Nanyo Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (префектура)|Ямагата]]&lt;br/&gt;[[Нанъё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q60643512|Nançay Radio Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Нансе (коммуна)]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11548824|NAOJ Mizusawa Campus]]''
| [[Япония]]
| [[Осю|Очу]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115518618|Narama observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Нарама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1662664|NASA Infrared Telescope Facility]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536690|NASA/MSFC ALAMO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редстоун-Арсенал]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660594|Nashville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521891|Nastro Verde observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q830337|prior]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633406|Natelli Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314873|National Astronomical Observatory &quot;Galileo Galilei&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q182428|Силистра]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q57314881|National Astronomical Observatory &quot;Slavey Zlatev&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192875|Карҗали]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844345|National Astronomical Observatory of China]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q1327713|National Astronomical Observatory of Japan]]''
| [[Япония]]
| [[Митака]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q11421254|National Astronomical Observatory of Japan Hawaii Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-10
|-
| ''[[:d:Q4289239|National Astronomical Observatory of San Pedro Mártir]]''
| [[Мексика]]
| [[Түбән Калифорния|Баха-Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1816405|National Observatory of Athens]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1224979|Афин муниципалитеты]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
|-
| ''[[:d:Q114643553|National Observatory of Tacubaya]]''
| [[Мексика]]
| [[Мехико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1315390|National Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q1967618|National Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-17
|-
| ''[[:d:Q594282|National Research Institute of Astronomy and Geophysics]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q771345|Helwan]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840&lt;br/&gt;1865&lt;br/&gt;1903
|-
| ''[[:d:Q2707219|National Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q4315139|National Space Facilities Control and Test Center]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Кырым]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q6983160|Naylor Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17227030|Nayoro Municipal Observatory Kitasubaru]]''
| [[Япония]]
| [[Наёро]]&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04
|-
| ''[[:d:Q115607565|Nazaret observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q430776|Nazareth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639087|Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT) at Palomar observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633425|Nebula Knoll Observatoy]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейкфилд (Нью-Гэмпшир)|Вейкфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632311|Negara observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q6486155|Langkawi Cable Car]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q60846054|NenuFAR]]''
| [[Франция]]
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10
|-
| ''[[:d:Q92189309|Neue Universitätssternwarte Innsbruck]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616832|Neutraubling observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нойтраублинг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659300|New Bullpen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Альфаретта (Джорджия)|Альфаретта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114236846|New Horizons KBO Search-CFHT]]''
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267164|New Millennium Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Моццате]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7017113|Newbrook Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7796221|Thorhild County]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q115536693|Newcastle observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q555690|Newcastle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452819|Newcastle-upon-Tyne observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21012735|Ньюкасл-апон-Тайн]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534451|NF observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11505003|Nichihara Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q640586|Tsuwano]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
|-
| ''[[:d:Q1170005|Nihondaira Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q115521862|Nijmegen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Неймеген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237277|Nimes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ним]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607547|Nira observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380504|Nishi Kobe observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q104878674|Nishi-Harima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11629399|Nishimino Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204046|Ibigawa]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q7042143|Nizamia observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Хәйдәрабад]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115536723|NJIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньюарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633494|NNHS Drummonds Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2538623|Pitsford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616864|NOAK Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q21481445|Stavraki Ioanninon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1994765|Nobeyama radio observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203240|Minamimaki]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10
|-
| ''[[:d:Q99534494|NOIRLab]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632260|Nomad Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4236651|Kochevanchik]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521869|Nonndorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q67950704|Nonndorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633534|Norba Caesarina observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593061|Norderstedt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нордерштедт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633483|Nordic Optical Telescope observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Канар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522362|Norma Rose observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2095799|Leyburn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23015236|North Bohemian Observatory and Planetarium in Teplice]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7055480|North Georgia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633351|North Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Аламос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607771|North Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7056239|North Otago Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114436999|North Ryde observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1769479|North Ryde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663749|North Scituate observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7545681|Smithville – North Scituate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536688|Northbrook Meadow Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q570986|Northbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642348|Northern Arizona University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633488|Northern Skygems Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55625472|Northolt Branch Observatories]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-27
|-
| ''[[:d:Q116162884|Northolt Branch Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q83399|Northolt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633511|Northolt Branch Observatory 2]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q40478|London Borough of Hammersmith and Fulham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633497|Northolt Branch Observatory 3]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q644530|Blandford Forum]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536712|Northview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэндон (Нью-Йорк)|Мэндон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536765|Northwest Florida State College observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Найсвилл (Флорида)|Найсвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633386|Northwest Indiana Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ловелл (Индиана)|Ловелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728183|Northwood Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267196|Nova Milanese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нова-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523239|Novaloop observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мужен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457208|Novi Ligure observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632283|Novoselki observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4325744|Novosilky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116146100|NTT Rokko Astronomical Communication Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1154555|Nada-ku]]''&lt;br/&gt;[[Кобе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161053|Nubbin Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633536|Nuevos Horizontes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камас (округ, Айдахо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25615912|Nuffield Radioastronomy Laboratory]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
|-
| ''[[:d:Q114453344|Nyenheim observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071262|Nyrölä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q7071265|Nyrölä]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071676|O'Brien Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Марин-он-Сент-Крой (Миннесота)|Марин-он-Сент-Крой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521905|OACL observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638892|Oak Bay observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q7073424|Oak Bay]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132144|Oak Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7074159|Oakley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522353|Oakley Southern Sky observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536707|Oakridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Те-Гаммокс (Флорида)|Те-Гаммокс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659436|Oakwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оуквуд (Джорджия)|Оуквуд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q779968|Oakwood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633495|OAO University Observatory Station Aras]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633454|OATU observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Тупи-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7220463|Oaxaca Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Оахака (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523263|Oberfrauendorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гласхютте (Саксония)|Гласхютте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638007|Oberwichtrach observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q15837303|Oberwichtrach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65945|Wichtrach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521298|Oberwiesenthal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Обервизенталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616911|ObsCT observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075447|Observatoire Astronomique de Mont-Soleil]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q11911|Берн кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q947985|Observatory of Strasbourg]]''
| [[Франция]]
| [[Страсбург]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q131859529|observatoire astronomique Pierre Fayadat]]''
| [[Франция]]
| [[Жуаньи]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
|-
| ''[[:d:Q3886765|Observatoire de Bédoin]]''
| [[Франция]]
| [[Бедуэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113672957|Observatoire de Castres]]''
| [[Франция]]
| [[Кастр (Тарн)|Кастр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113670938|Observatoire de l'Ardeche]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3148|Ardèche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886769|Observatoire de Saint-Véran]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Веран (Югары Альплар)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113727702|Observatoire des Cote de Meuse]]''
| [[Франция]]
| [[Виньель-ле-Аттоншатель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q51785579|observatoire des sciences de l'Univers en région Centre-Val de Loire]]''
| [[Франция]]
| [[Орлеан]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q3348420|Observatoire du Mont Cosmos]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3462113|Saint-Elzéar]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11939209|Observatori Astronòmic de Castelltallat]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Матеу-де-Бажес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19257162|Observatori de l'Ebre]]''
| [[Испания]]
| [[Рокетас]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q30182589|Observatori de Santa Maria de Montmagastrell]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17184274|Santa Maria de Montmagastrell]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q109623111|Observatories of the Sciences of the Universe]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6048195|Observatorio Astronómico de Cabezo de la Jara]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэрто-Лумбрерас]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q357639|Observatorio Astronómico de Mallorca]]''
| [[Испания]]
| [[Костич (Балеар утраулары)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q28501751|Observatorio Astronómico del CURE]]''
| [[Уругвай]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
|-
| ''[[:d:Q111687567|Observatorio Astronómico Educativo Turístico UNMSM - M. D. Maranganí]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312558|Maranganí District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5811531|National Astronomical Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q45632|Santiago province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7075452|Observatorio de La Cañada]]''
| [[Испания]]
| [[Авила]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q18417448|Observatorio del Instituto de Profesores Artigas]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-09
|-
| ''[[:d:Q12396254|Observatorio Ramón María Aller]]''
| [[Испания]]
| [[Сантьяго-де-Компостела]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q115607503|Observatorio UCM]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10605926|Observatorium Tusculanum]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q499400|Һөе-Тоструп]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29740196|Observatory &quot;Stellar Society&quot;]]''
| [[Болгария]]
| [[Юндола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7611597|Observatory - Planetarium SIRIUS]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65732|Sigriswil]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113270224|Observatory Großschwabhausen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросшвабхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075465|Observatory House]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633444|Observatory Hurtado]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20755532|Observatory in Mikulášovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56416137|Mikulášovice]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
|-
| ''[[:d:Q68958792|observatory Ledeč nad Sázavou]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1290479|Ледеч-над-Сазавоу]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q679176|Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q63979|Versoix]]''
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q4071791|Observatory of Kunstkamera, Saint Petersburg]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4328552|Observatory of Nurol]]''
| [[Франция]]
| [[Орек-сюр-Луар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30196237|observatory of Saint-Pardon-de-Conques]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пардон-де-Конк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329983|Observatory of San Vito a Montelupo]]''
| [[Италия]]
| [[Монтелупо-Фьорентино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329991|Observatory of the Collegio Romano]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659316|Observatory of the State University of Missouri]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3562800|Observatory Vsetín]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q513417|Всетин]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q74473851|Observatório Astronómico da Faculdade de Ciências da Universidade do Porto/Professor Manuel de Barros e respetivas instalações]]''
| [[Португалия]]
| [[Оливейра-ду-Дору (Вила-Нова-де-Гайа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108159717|Observatório Astronômico do Sertão de Itaparica]]''
| [[Бразилия]]
| [[Итакуруба]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q10340076|Observatório Municipal de Americana]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340079|Observatório Municipal de Campinas Jean Nicolini]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кампинас]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q11795177|Obserwatorium Astronomiczne Solaris]]''
| [[Польша]]
| [[Ополе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795178|Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Zielonogórskiego]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114638961|OCA-Anza Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[(2061) Анса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1759008|OCA-DLR Asteroid Survey]]''
| [[Франция]]
| [[Грас (округ)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3139|Диңгез буе Әлпләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381666|Ochiai observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7076314|Ochiai]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2014467|Odesa Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Одесса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536689|Ohio State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лайма (Огайо)|Лайма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123034152|Ohio University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Атенс (Огайо)|Эйтенз (Огайо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7081349|Oil Region Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116100210|Oishi Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345889|Aridagawa]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131181|Arida district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419909|Oishi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114641932|Ojai observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217676|Ojima Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7081631|Ojima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11472118|Okayama Astrophysical Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115216153|Okutama observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q598626|Okutama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570896|Old Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q14469330|Old Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| [[Женева]]
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q115633472|Old Orchard Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2094060|Fiddington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523225|Oldenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ольденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12330138|Ole Rømer Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q240262|Aarhus Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7086916|Olin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607589|Olive Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7087726|Oliver Observing Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521849|Olmen observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q642071|Hendrick van Balen the Elder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q138515349|Olympoksen tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633372|Omaha observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523241|OmegaLab observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632296|Omsk-Yogik Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Омск өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7092212|Ondokuz Mayıs University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115616902|Ondrejov--BlueEye600 Telescope observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q249259|Енджеюв]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113674224|Onnens Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65963837|Prez]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q929994|Onsala Space Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q499380|Kungsbacka Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q114437299|Ontinyent observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтеньенте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436087|Oosato observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумагая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217990|Ootake observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Отакэ (Хиросима)|Отакэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633557|OPERA Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пале (Жиронда)|Сен-Пале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456179|Oppolzer Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q874698|Old Innsbruck Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q114659494|Optec Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633449|Orbis Tertius observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728383|OrbitJet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колден (Нью-Йорк)|Колден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523279|Organ Mesa observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7102746|Orioloromano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Орьоло-Романо]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q114457220|Orwell Park observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3243134|Nacton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522339|Osaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Осаки (шәһәр)|Осаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123197377|Oscar G. Mayer Memorial Building]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638143|Osenbach observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Озенбак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719898|Osservatorio Antonio Grosso]]''
| [[Италия]]
| [[Бругерио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616941|Osservatorio Astronomico]]''
| [[Италия]]
| [[Пьоббико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293596|Osservatorio Astronomico Armenzano]]''
| [[Италия]]
| [[Перуҗа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2034636|Astronomical Observatory of Capodimonte]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812
|-
| ''[[:d:Q58952590|Osservatorio astronomico di Cima Rest]]''
| [[Италия]]
| [[Магаза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4328295|Osservatorio Astronomico di Gnosca]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67754|Gnosca]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q106083966|Osservatorio astronomico di Loiano]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-15
|-
| ''[[:d:Q18752335|Osservatorio astronomico di Remanzacco]]''
| [[Италия]]
| [[Реманцакко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348347|Osservatorio astronomico Fondation Clément Fillietroz]]''
| [[Италия]]
| [[Нюс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121864406|Osservatorio astronomico Lazzarello]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q47007923|Alta Val Tidone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q543489|Osservatorio Astronomico Sormano]]''
| [[Италия]]
| [[Сормано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720293|Osservatorio La Dehesilla]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1663070|Osservatorio Madonna di Dossobuono]]''
| [[Италия]]
| [[Мадона ди Дособуоно (Верона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q56799995|Osservatorio Polifunzionale del Chianti]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q60287354|Barberino Tavarnelle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113720116|osservatorio Rivalta]]''
| [[Италия]]
| [[Ривальта-ди-Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720198|Osservatorio Scandicci]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380146|Ostrorog observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q1005885|Остролуг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q554021|Gmina Ostroróg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616887|Ostrov Observatory, Constanta]]''
| [[Румыния]]
| [[Есекиой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071788|Ostrowik Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q2328621|Gmina Celestynów]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633540|Osuna observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Осуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161249|ottawa observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728078|Ottmarsheim Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Оттмарсайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28952453|Oukaïmden Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q7110362|Oukaimden]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q115537129|Ourense observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95038|Ourense]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638483|Overberg observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3361528|Overberg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1640898|Bredasdorp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607654|OVM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Киеза-ин-Вальмаленко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632289|OWL-Net observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632656|OWL-Net observatory, Daedeok]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q20919|Daejeon Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632660|OWL-Net observatory, Mt. Bohyun]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50331|Cheongsong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633343|OWL-Net observatory, Mt. Lemmon]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633463|OWL-Net observatory, Oukaimeden]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161583|OWL-Net observatory, Songino]]''
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q2637533|Songino Khairkhan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518938|Owls and Ravens observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616843|P.M.P.H.R. Deep Sky Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Атина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536771|P2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218448|Pacific Lutheran University Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Паркленд (Вашингтон)|Паркленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522349|Pacific Sky Observatory observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q9332790|Saipan Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434125|Palazzo Bindi Sergardi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521881|Palestrina observatory]]''
| [[Италия]]
| [[(4850) Палестрина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521853|Pallerols observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11939914|Pallerols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643294|Palmer Divide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452736|Palmerston North observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q909220|Palmerston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632341|Palo Alto observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пало-Альто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219253|Palominas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста-Саузист]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1075600|Pan-STARRS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115633438|Panameno observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267402|Panker observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Панкер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22047646|Panzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельфранко-Эмилия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632274|PAO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прато]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633555|Para Todos Remote Observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10914152|Paranal Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21899369|Parc Astronòmic Montsec]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021068|Pardubice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Пардубице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65159989|Park Astronomiczny Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q497115|Фромборк]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q148044|Parkes Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q605513|Parkes]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115380167|Parma observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Парма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437516|Partizanske observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Тренчин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607628|PASTIS Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7153287|Paul Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3015934|Lebanon Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7154366|Paul Wild Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q181766|Narrabri]]''&lt;br/&gt;[[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518624|Paus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7157644|Peach Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534472|Pear Tree observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Валперейзо (Флорида)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607542|Penamayor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нава (Астурия)|Нава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607513|Penn Heights Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q9611|Rickmansworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q96204406|Penrith Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113302232|Penteli Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q11815519|Penteli Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115522334|Penwortham observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q508016|Penwortham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434542|Penzing Astrometric observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138333469|Perak Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2302576|Manjung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536701|Perkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавер (Огайо)|Делавер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638286|Perpignan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Перпиньян]]
| 
|-
| ''[[:d:Q525762|Perth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1721949|City of Kalamunda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380102|Peschiera del Garda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескьера-дель-Гарда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616961|PESCOPE observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q125434|Gqeberha]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161096|Petit Jean Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521912|Petit Sant Feliu observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Фелиу-де-Льобрегат]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241719|Peverell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21674890|City of Plymouth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633473|PGC observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536737|Phillips Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Андовер (Массачусетс)|Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17065949|Phoebe Waterman Haas Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1772232|Pianoro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4385571|Piazzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эмполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329986|Pic du Midi Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Баньер-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518600|Picard observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q34632970|Windhag]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q938369|Pico dos Dias Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Бразополис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523229|Piconcillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9059410|Piconcillo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633499|Picoto Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каррейра (Барселуш)|Каррейра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q254958|Piera Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пьера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6094027|Pierre Kauffman Radio Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115325621|Pieta observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q744070|Pietà, Malta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633381|Pin Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7195070|Pine Bluff Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633407|Pineapple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607571|Pinsoro Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3573783|Pinsoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523274|Pinto Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Бернардино (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q58918214|Piombino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьомбино]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q1636877|Pises Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q12515|Gard]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1368807|Cévennes National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7198279|Pisgah Astronomical Research Institute]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1587024|Pistoia Mountains Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q28090981|San Marcello Piteglio]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-08&lt;br/&gt;1990
|-
| ''[[:d:Q221647|Piszkéstető Station]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Матра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329988|Pla D'Arguines Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]&lt;br/&gt;[[Альхимия-де-Альфара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q106928083|Planetario de Serón-Almería]]''
| [[Испания]]
| [[Серон (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616881|Planetarium de Vaulx-en-Velin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Во-ан-Велен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98215482|Planetarium Halle-Kanena]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һалле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q135486697|Planetarium Lübz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Любц]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
|-
| ''[[:d:Q30258636|Planetarium České Budějovice]]''
| [[Чехия]]
| [[Ческе-Будеёвице|Ческе-Будейовитсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8311385|České Budějovice 7]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q30111375|planetary astronomical observatory of Anzi]]''
| [[Италия]]
| [[Анци]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3152063|Planetology and Astrophysics Institute of Grenoble]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q115616842|Platanus Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Люсувко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2644051|Plateau Observatory]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''&lt;br/&gt;[[Антарктида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633388|Pleasant Groves Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезент-Гровс (Алабама)|Плезент-Гровс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523290|Pleasanton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезантон (Калифорния)|Плезантон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329989|Pleiade Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескантина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536724|Pleiades observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3285492|Mandeville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736211|Plessisville observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q124101719|Plessisville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437291|Plomer observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237106|Plonsk observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q270656|Плоньск]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021067|Plzeň observatory and planetarium]]''
| [[Чехия]]
| [[Пльзень|Плзен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522304|Po Leung Kuk observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q986383|Tuen Mun District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518634|Polaris observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18747332|Polino astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Полино (Умбрия)|Полино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633441|Polonia Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633553|Polop observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Полоп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607620|Pommier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шад-Бофор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633533|Ponferrada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампонарая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616907|Ponte Uso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q109610829|cemetery of Sogliano al Rubicone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616953|Popovich Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q617758|Ivanivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7231423|Portage Lake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607572|Posadas Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посадас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293580|Possum Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115537136|Pousada dos Anoes Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Жуан-д’Алианса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379879|Povegliano Veronese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Повельяно-Веронезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240967|Poway Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пауей (Калифорния)|Повей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7236087|Powell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752045|Poznań Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Познань]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q115250729|Pozuelo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посвело-де-Аларкон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536691|Prairie Grass Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Малберри (Индиана)|Малберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25004594|Prairie Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534478|Preston Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селина (Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7245135|Principia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537146|Principia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123757798|Prishtina Observatory]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-15
|-
| ''[[:d:Q126596818|Private Sternwarte (Zeppelinstraße 7)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q113673883|Promiod observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Шатийон (Валле-д’Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632641|PROMPT observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29474336|Provencal Baronnies Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Муадан]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114643318|Prude Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536680|PSU Greenbush Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5603779|Greenbush]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2532213|Public Observatory Mainz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q880555|Altstadt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30229568|Public Observatory Mercury]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521874|Puchenstuben observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Пухенштубен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7258259|Puckett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]&lt;br/&gt;[[Гөрҗистан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633451|Pueyrredon observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5964114|La Lonja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19368123|Pujalt Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пужальт]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|-
| ''[[:d:Q832621|Pula Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Пула]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q58268|Истарска жупаниясе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521851|Pulkovo Station observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1969812|Punaauia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2118822|Purgathofer-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Клостернойбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522311|Purple Mountain Observatory,  Xuyi Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q773125|Xuyi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632315|Purple Mountain Observatory, Yao'an Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2024849|Pushchino Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633367|Putman Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6694447|Loyal Valley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607560|Puzol Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пусоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250615|Pymoor observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20023091|Downham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4497166|Qism Helwan]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q30805|Каһирә провинциясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22932694|South Area]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q115616884|QOS Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Хмельницкий өлкәсе|Хмельницки өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607776|Quainton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Эйлсбери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24944761|Queen Jadwiga Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115253901|Quincampoix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Кенкампуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5563102|Quinns Rock Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2581892|Quito Astronomical Observatory]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873
|-
| ''[[:d:Q114662679|Quito, comet astrograph station]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7273621|R. F. Joyce Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q4479817|West Melton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56542908|Rabat Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3551|Rabat]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4329990|Radcliffe Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Pretoriä]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1257365|Radebeul Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Радебойль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124287829|Radio Astronomical Observatory of Sicaya]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q6319759|Sicaya District]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q111676725|Radiosternwarte Kiel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607532|Ragdon Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607559|Raheny Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437015|Rainbow Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1000123|Coonabarabran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7284977|Rainwater Observatory and Planetarium]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250840|Ramonville Saint Agne observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рамонвиль-Сент-Ань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523297|Rancho Del Sol observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Камино (Калифорния)|Камино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523301|Rancho Palos Verdes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ранчо-Палос-Вердес (Калифорния)|Ранчо-Палос-Вердес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633415|Rand II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q192700|Lake Placid]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663824|Rand Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162681|Rani Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521913|Rantiga observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карпринети]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116771010|Rantiga Observatory]]''
| [[Италия]]&lt;br/&gt;[[Польша]]
| [[Тинкана (Реҗо Эмилия)]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03
|-
| ''[[:d:Q115633364|Rapid City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рапид-Сити (Көньяк Дакота)|Рапид-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329949|RAS (Remote Astronomical Society) Observatory of New Mexico]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160868|RAS Observatory, Biggera Waters]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4906907|Biggera Waters]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522337|RAS observatory, Moorook]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522348|RAS Observatory, Officer]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7079440|Officer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632350|RASC Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616897|RaSo Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1069550|Röhrsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633378|Rattle Snake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Смиттон (Миссури)|Смиттон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381167|Ray Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354284|Toyoura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4402214|Rayleigh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2338468|South Woodham Ferrers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632261|RDSS observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303718|Red Barn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303835|Red Buttes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ларами (Вайоминг)|Ларами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639393|Red Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632353|Redondo Beach observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редондо-Бич (Калифорния)|Редондо-Бич]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518610|Redshed observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q1696515|Johann Weirether]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1749431|Reedy Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Квинсленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607625|Reilhanette Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456335|Reintal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456029|Remeis Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3424585|Remote Integrated Telescope Zentrum]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633448|Remoto Bosque Alegre observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1063086|Santa María Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523257|Requena observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рекена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457236|Resse Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607509|Retamar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536719|Reynolds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379162|Rezman Observatory]]''
| [[Словения]]
| [[Тунице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607511|Rho Ophiocus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Розас-де-Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161169|Ricky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блу-Спрингс (Миссури)|Блу-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607896|Riethnordhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ритнордхаузен (Зангерхаузен)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11890683|Rihlaperä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6452306|Kypärämäki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432680|Rikubetsu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134193|Ashoro district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1185968|Rikubetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482525|Rimbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римбах (Түбән Бавария)|Римбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633466|Rio Cofio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7276842|RIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7336813|Ritter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773884|River Moss Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218411|River Oaks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Браунфелс (Техас)|Нью-Браунфелс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633380|River Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Роланд (Арканзас)|Роланд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773914|Riverside observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Риверсайд (Калифорния)|Риверсайд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662718|Rixeyville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7339010|Rixeyville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633391|RMS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиан-Гилл (Огайо)|Индиан-Гилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523268|ROAD observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616867|ROASTERR-1 Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Клуж-Напока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7342427|Robert Brownlee Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7353414|Robotic Lunar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q3928356|Robotic Optical Transient Search Experiment]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633458|Rocca Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3457218|Jardim Botânico de Brasília]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633461|ROCG observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522366|Rochedale (APTA) observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7353853|Rochedale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639253|Rock Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240799|Rockland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241503|Rodeno observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альфара-де-Альхимия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674061|Roeser Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q683922|Roeser]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7359314|Rogers Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q96142963|Rokycany Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q986072|Рокитсани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633377|Rolling Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251103|Rolvenden observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2313624|Rolvenden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2034654|Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
|-
| ''[[:d:Q114638235|Romito observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068376|Roque de los Muchachos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гарафия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521296|ROSA observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Верклоз]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616831|Rosarno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537148|Rose Cottage Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Кисли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116151487|Rose-Hulman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7368224|Roseland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q22338583|Корнволл]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7368377|Rosemary Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521889|Roser observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2168759|Rothney Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521285|Rouet observatory]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q192988|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693450|Royal Borough of Greenwich]]''
| data-sort-value=&quot;1675&quot; | 1675-03-04
|-
| ''[[:d:Q3106882|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
|-
| ''[[:d:Q4274351|Royal Observatory of Madrid]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q15273525|Royal Observatory, Cape of Good Hope]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521279|Royal Park observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рьельс-и-Вьябреа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q799313|Rozhen Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q2012430|Smolyan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q405807|Чепеларе]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-13
|-
| ''[[:d:Q13419179|Rožňava observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q267888|Рожнәва]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633510|Runcorn observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q376141|Halton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633503|Rushay Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633333|Rusty Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квин-Велли (Аризона)|Квин-Велли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662912|Rutherford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29939282|Ryubangtaek Science Museum]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12613438|Inji-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534487|S.O.S. observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616906|Saarbruecken Rastpfuhl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Саарбрүккен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328105|Sabah State al-Biruni Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q179029|Сабах штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773894|Sabino Canyon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5646313|Sadabell Astronomical Society]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633446|SADR observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633339|Saguaro Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483592|Saint Barthelemy observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Валле д'Аоста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253754|Saint-Caprais observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рабастенс-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736239|Saint-Felicien observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141511|Saint-Félicien]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607630|Saint-Saturnin-les-Avignon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сатюрнен-лез-Авиньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29845892|Saint-Sulpice Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сюльпис (Ньевр)|Сен-Сюльпис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607588|Sainte Helene Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сент-Елен (Жиронда)|Сент-Елен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674269|Sainte-Clotilde observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1993908|Saji Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоттори (шәһәр)|Тоттори]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07
|-
| ''[[:d:Q115632644|Sakai Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сакаи (Осака)|Сакай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122363059|Sakamoto Hachiryu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380342|Sakamoto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Оцу|Отсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206661|Saku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Саку (шәһәр)|Саку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642476|Salida observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селайда (Колорадо)|Селайда]]&lt;br/&gt;[[Сартак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4406224|Saltsjöbaden Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q946647|Nacka Municipality]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q990771|Saltsjöbaden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104231|Стокгольм ләне]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
|-
| ''[[:d:Q115536744|Salvador astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q8206935|Estudiantes de Río Cuarto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616871|Salvatore di Giacomo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537141|Salvia Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632627|Samford Valley Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7409308|Samford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437031|San Benedetto Po observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Бенедетто-По]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641997|San Clemente observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Клементе (Калифорния)|Сан-Клементе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56138|San Clemente]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632277|San Costantino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Козтантино (Вибо Валенция)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607644|San Defendente Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Дефенденте (Кунео)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641911|San Emigdio Peak observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607582|San Gabriel Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518024|San Lazzaro di Savena observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q837773|Ponticella]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632262|San Marco Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7415145|San Pedro Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q102149707|San Pere observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638213|San Polo A Mosciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1265856|San Vittore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616892|Sanderphil Urban Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3909229|Port of Civitavecchia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534454|Sandia View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рио-Ранчо (Нью-Мексико)|Рио-Ранчо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27918336|Sandlot observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616877|Sandvreten Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10726479|Åloppe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329992|Sanglok Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Хәтлан вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518940|Sant Celoni observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Селони]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482727|Sant Gervasi Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521277|Santa Coloma de Gramenet observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q676124|Santa Lucia Stroncone Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стронконе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518614|Santa Mama observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ареццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607568|Santa Pola Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Пола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639163|Santana Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;[[Ранчо-Кукамаңга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663181|Santiago-San Bernardo observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Сантьяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11521260|Sapporo Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1079635|Chūō-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11521430|Sapporo Science Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Саппоро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134346|Atsubetsu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116985646|SARA-CT]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533893|SARA-KP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250701|Sassoeiros observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каркавелуш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521904|SATINO Remote observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728806|Sauro Donati Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616857|Savelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Савелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483031|Savigny-le-Temple observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Савиньи-ле-Тампль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q144129|Sayan Solar Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1098623|Tunkinsky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4301691|Mondy]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662624|Sayre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саут-Бетлегем (Пенсильвания)|Саут-Бетлегем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729227|Schaerding observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q3597747|178243 Schaerding]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518947|Schafmatt observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q14274|Арау]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616889|Schela Observatory]]''
| [[Румыния]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4525933|Scheuren Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Алмания|Германия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607633|Schmelz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шмельц (Саар)|Шмельц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137738772|Schmidt Observatory System]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518946|Schonfeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q8891|Schönfeld-Weißig]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523228|Schuelerlabor Astronomie St. 7 observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вупперталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456199|Schwerin observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шверин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735875|Scott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фитчбург (Массачусетс)|Фитчбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66667468|Scottish Dark Sky Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209135|Көнчыгыш Эйршир]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18705910|Seagrave Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114457217|Sedgefield observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2465269|Sedgefield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q315157|Seeberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607516|Segorbe observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11560544|Seiwa Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138333449|Selangor Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2198128|Sabak Bernam]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607623|Sencelles observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сансельяс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4416112|Sendai Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11650412|Nishikigaoka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042308|Aoba-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114435976|Sendai Astronomical Observatory Ayashi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11360912|Shimoayashi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217801|Sendai Municipal Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11622289|Sendai Space Museum]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11549902|Nagatoshi-chō]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q4191331|Sendling Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q262879|Sendling]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638455|Senftenberger observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ржержихи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436143|Sengamine Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11398811|Kami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456367|Serra La Nave observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рагальна]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115607650|Serra Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прело (Җенова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521850|Seveso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16210|Province of Monza and Brianza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7389935|SFA Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616866|SGT Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Гафленц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376048|Shahe Station (Beijing Observatory)]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752128|Shamakhy Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| ''[[:d:Q4363337|Pirqulu]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115522316|Shandong University  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q373023|Вейхай]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23234|Shanghai Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57002|Xuhui District]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q115632294|Sharjah Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Шарҗә (әмирлек)|Шарҗә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632630|Shasta Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Газелл (Калифорния)|Газелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7490733|Shattuck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633368|Shed of Science South observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4311228|Sheltozero Station Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Şöltozero]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522307|Shenton Park  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q14935908|Shenton Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523252|Sherbrooke observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Шербрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7495551|Sherwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q600996|Ashfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10886470|Sheshan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q10886472|Sheshan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420202|Shimada observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380913|Shimotsuma observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симоцума]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632645|Shinshiro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11494237|Aichi Prefectural Xincheng East High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377283|Shishikui observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7499076|Shishikui]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216453|Shizuoka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7502317|Shosanbetsu observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1355358|Shosanbetsu]]''&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134113|Tomamae district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329994|Siberian State Aerospace University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q930096|Siding Spring Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161609|Siding Spring Observatory: iTelescope Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161629|Siding Spring-Janess-G, JAXA]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632622|Siding Spring-LCO A]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632623|Siding Spring-LCO B]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632638|Siding Spring-LCO Clamshell #1]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632639|Siding Spring-LCO Clamshell #2]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536759|Sidoli observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5983600|Luis Guillón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453434|Siegen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зиген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521276|Siena observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633547|Sierra Contraviesa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лос Варгас (Кардонал)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q526841|Sierra Nevada Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q82142|Province of Granada]]''&lt;br/&gt;[[Гранада]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115533892|Sierra Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберри (Калифорния)|Оберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633338|Sierra Sinagua Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523298|Sierra Stars observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Меса-Виста (Калифорния)|Меса-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q833520|Silesian Planetarium]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q57711860|Siligo astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Силиго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536714|Silver Spring observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайт-Оук (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673036|Sinsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q27869680|Sinsen-Lenkerbeck]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518620|Sintini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Альфонсине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633538|Sirius observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Ломас (Техас)|Лас-Ломас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125813120|site de Paris de l'Observatoire de Paris]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q108737462|SKA Telescope, Australia]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q333531|Skalnate Pleso observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q4071810|Skibotn Astrophysical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1634337|Skibotn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12874150|Skinakas Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q115521291|Sky Vistas observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Айхграбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123690175|Sky's the Limit Observatory and Nature Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твентинайн-Палмс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633526|Skybor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Борха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632265|Skygems Namibia Remote Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q3599942|82346 Hakos]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633421|Skyledge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Киллингворт (Коннектикут)|Киллингворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518615|Skylive observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3486419|SkyMapper]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q57314874|Sliven Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q178385|Сливен]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523269|Slooh.com Canary Islands observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633431|Slooh.com Chile Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q14502|Lo Barnechea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518934|Slope Rock observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q207753|Hyvinkää]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115715672|Slovak Central Observatory Hurbanovo]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q856402|Һурбаново]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q114437250|Smith College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортгемптон (Массачусетс)|Нортһәмптон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7545250|Smith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437576|Smith River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Данбери (Коннектикут)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1755255|Smithsonian Astrophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
|-
| ''[[:d:Q115616891|Smolecin observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Смоленцин (Грифицкий повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12290810|Smolyan Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192888|Смолән]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-09-06
|-
| ''[[:d:Q115218137|Snohomish Hilltop Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сногомиш (Вашингтон)|Сногомиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17995800|Sobaeksan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50220|Danyang County]]''&lt;br/&gt;[[Йоңҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633489|Sobradillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9078381|Sobradillo de Palomares]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518942|Soerth observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёрт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33139597|Sofia University Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q7582432|Sredets District]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q114593261|Soisy-sur-Seine observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Суази-сюр-Сен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14693056|Sola Fide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q490450|Моуэр (округ, Минесота)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518933|Solaris observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q9394502|Łuczanowice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452437|Sollies-Pont observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольес-Пон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7560466|Sommers–Bausch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633442|SON Station]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633460|SONEAR Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Минас-Жерайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63520|Sonneberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зоннеберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534448|Sonoita Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534449|Sonoran Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Девид (Аризона)|Сент-Девид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639325|Sooke observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q993727|Sooke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616855|Sopot Astronomical Observatory]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q92689|Сопот]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616870|Sormano 2 Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q650088|Villa Melzi d'Eril]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q112212013|Soukromá hvězdárna Staré u Třebívlic]]''
| [[Чехия]]
| [[Тржебивлице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q227807|South African Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
|-
| ''[[:d:Q40031756|South African Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607591|South Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251479|South Wonston observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2264190|South Wonston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251165|Southend Bradfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4954517|Bradfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239693|Southern Stars Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1022934|Faʻaʻā]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632648|Southern Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7570853|Southland Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633478|Southwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2693675|Southwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115219135|Southwest Institute for Space Research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264257|Sozzago astronomical Station]]''
| [[Италия]]
| [[Соццаго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4115803|Space Research Centre, Polish Academy of Sciences]]''
| [[Польша]]
| [[Варшава]]&lt;br/&gt;[[Вроцлав|Вротслав]]&lt;br/&gt;[[Боровець (Островский повяты)]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-29
|-
| ''[[:d:Q116161599|Space Tracking and Communications Center, JAXA]]''
| [[Япония]]
| [[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607522|SPAG Monfrague observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q27825511|Palazuelo-Empalme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115633419|SPECULOOS-South Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q671810|Sphinx Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q660663|Goms District]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q115616905|Spica observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карминьяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633374|Spirit Marsh Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейр-Гров (Миннесота)|Мейр-Гров]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632264|SpringBok Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457264|Springe observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633398|Squirrel Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113715908|St Paul Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607638|St-Martin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Амате-Везинье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452519|St. Andrews observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q201149|Fife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616882|St. George Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Кокошешть (Алба)|Кокошешть]]
| 
|-
| ''[[:d:Q870437|St. Margarethen observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69621|Binningen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633548|St. Mellons observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674071|St. Michel sur Meurthe observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-сюр-Мерт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29641603|St. Thomas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114452905|Stakenbridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Киддерминстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663001|Stamford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стәмфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482954|Stammersdorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q2329581|Stammersdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162885|Stanley Laver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3878864|Pontesbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643351|Stansbury Park Observatory Complex]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Туиле (Юта)|Туиле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437295|Star Cruiser Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анза (Калифорния)|Анза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534480|Star Ridge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ваймер (Техас)|Ваймер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11512735|Star Square Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886747|Stardome Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616883|Stardreams Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q592497|Vălenii de Munte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616880|Stardust Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Брашов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536753|Starhoo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейквилл (Массачусетс)|Лейквилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q537820|Starkenburg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159738|Starkenburg Observatory Heppenheim Asteroid Survey (SOHAS)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329996|Starlab Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632324|Starlight Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533887|Starry Knight observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633371|Starry Night Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глидден (Техас)|Глидден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521859|Starry Wanderer observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| ''[[:d:Q80409|Baran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38186303|Stará hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115518944|Stazione Astronomica Betelgeuse observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Маньяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632273|Stazione Astronomica Le Pleiadi]]''
| [[Италия]]
| [[Таверна (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7607161|Stellafane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Спрингфилд (Вермонт)|Спрингфилд]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607640|Stellarium Gornergrat]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q27494|Zermatt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124634107|Stephanion Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115482601|Sterni Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кемптен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37800210|Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Гмунден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346032|Sternwarte Bülach]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q9093|Bülach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1678250|Sternwarte Calden]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q2346057|Gotha Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1668019|Sternwarte Greifswald]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Грайфсвальд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126597539|Sternwarte Gönnsdorf]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1559387|Gönnsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107302728|Sternwarte Hof]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һоф (Бавария)|Һоф]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-21
|-
| ''[[:d:Q2801945|Sternwarte Kassel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кассел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1629144|Sternwarte Kirchheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q480107|Amt Wachsenburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24619320|Sternwarte Limburg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбург-ан-дер-Лан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469617|Sternwarte Metzerlen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70025|Metzerlen-Mariastein]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11929|Canton of Solothurn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346089|Sternwarte Mirasteilas]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65086|Falera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q123652641|Sternwarte Rümlang]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67894|Rümlang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115373503|Sternwarte Simplon-Adler]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134008271|Sternwarte Streitheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Цусмарсхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469636|Sternwarte Tentlingen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67313|Tentlingen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346124|Sternwarte Tübingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Түбинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121324468|Sternwarte und Planetarium „Sigmund Jähn“ Rodewisch]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Родевиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346126|Sternwarte Weikersheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайкерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4110103|Sternwarte Wetzikon]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68305|Wetzikon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q55519923|Sternwarten des ehemaligen Forschungsinstituts Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521275|Sterrenwacht Andromeda observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q977819|Ellecom]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17336073|main building of the Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858
|-
| ''[[:d:Q115435273|Stia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434504|Stixendorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q110944448|Stixendorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q142658|Stjärneborg]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1584&quot; | 1584
|-
| ''[[:d:Q681497|Stockholm Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q506250|Стокгольм]]''
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753&lt;br/&gt;1752
|-
| ''[[:d:Q114437008|Stockport observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q18526|Стокпорт Каунти]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7618563|Stokesville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523281|Stone Edge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Верано (Калифорния)|Ель-Верано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639187|Stone Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536699|Stonegate Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7619602|Stony Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q115521860|Stowupland observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2454255|Stowmarket]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607593|Strawberry Field observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21683230|City of Southampton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57323463|Student Astronomical Observatory, Department of Astronomy - Plana]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q7628619|Stull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q316089|Stuttgart Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673807|Stuttgart-Hoffeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632338|Submillimeter Array, Mauna Kea (SMA)]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q111455966|Sudair Observatory]]''
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| ''[[:d:Q1249255|Әр-Рияд вилаяте]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015
|-
| ''[[:d:Q115632649|Sukagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сукагава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534453|Sulphur Flats observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q648216|Jemez Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381132|Sumoto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33039548|Sun Dagger site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Хуан (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659324|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536770|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q43009899|Regal Santa Fe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536726|Sunhill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньютон (Массачусетс)|Ньютон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523291|Sunriver Nature Center observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санривер (Орегон)|Санривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7641159|Sunriver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522323|Suntopia Marina observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616949|Sura Gardens]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q9017097|Kamianka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570660|Sura Ionospheric Heating Facility]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116161487|Sutherland Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161373|Sutherland-LCO A]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616874|Sutherland-LCO Aqawan A #1 observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161464|Sutherland-LCO B]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161476|Sutherland-LCO C]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633412|SVH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q950876|Blairstown]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q139032629|Svákov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12055185|Soběslav II]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632631|Swan Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2305836|Swan Hill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433765|Swedenborg observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Лангбаллиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523234|SWF observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437267|Swilken Brae observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207736|St Andrews]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7660067|Sydney Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518605|Szamotuly-Galowo observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Галово (Великопольское воеводалыгы)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638113|Szeged Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139830205|Szegedi Csillagvizsgáló]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340092|São Paulo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264663|Sögel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёгель]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q559544|Sögel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3039662|Table Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4906128|Big Pines]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607538|Tacande Observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Эл-Пасо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11271068|Tachibana Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Мияконодзё|Мияконоҗо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7674728|Taeduk Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115217968|Tajimi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тадзими|Таҗими]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522340|Takanezawa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q648859|Takanezawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452052|Takapuna observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2390124|Talcott Mountain Science Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339474|Talcott house]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q4450511|Tallinn Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q4450503|Tallinn]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
|-
| ''[[:d:Q113716842|Tamaris Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7681509|Tamke-Allan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436959|Tamworth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1434796|Tamworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522365|Tangra observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Сент-Клер (Миссури)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633370|Tara Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607497|Tarbatness Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q208279|Highland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536764|Tarleton State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стивенвилл (Техас)|Стивенвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632352|Tarzana observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716164|Tashkent observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522314|Tataka observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663160|Taunton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тонтен (Массачусетс)|Тонтен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537134|Taurus Australis Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q734609|Taguatinga]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5490095|Taurus Hill observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q683525|Varkaus]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q4329951|Taurus-1 Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Витебск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Барань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q59182134|Tavolaia astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q114374106|Taya Beixo Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Баркисимето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437003|Taylor Range Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Брисбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775023|Tebbutt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эджвуд (Нью-Мексико)|Эджвуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534461|TechDome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2013047|Teide Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162883|Telescope Live]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q98062034|Cortijo de las Minas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633445|Telescope Live observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251577|Telford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20969932|Great Dawley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113328462|Teluk Kemang Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q213893|Negeri Sembilan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639206|Temecula observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темекьюла]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61709296|Temisas Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Агуимес]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q7699144|Ten Acre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330000|Tenagra II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]&lt;br/&gt;[[Ногалес (Аризона)|Ногалес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008368|Tenagra Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коттедж-Гроув (Орегон)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633491|Tenerife Observatory-LCO A, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633484|Tenerife Observatory-LCO B, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633481|Tenerife-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633480|Tenerife-LCO Aqawan A #2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607888|Teplice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633505|Terminus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Олейрос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521858|Terrassa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534471|Terre Haute observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518599|Terres Blanches observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q673711|canton of Reillanne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537144|Tesla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вальдеморильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534481|Texas A&amp;M Physics observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колледж-Стейшен|Коллеҗ-Стейшен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q823007|Teylers astronomical observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Һарлем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18762444|Thai National Observatory]]''
| [[Таиланд]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-22
|-
| ''[[:d:Q987953|The astrodome of the Lyceum in Eger]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Эгер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536767|The Cottage Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алтуна (Пенсильвания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17743924|The Equatorial Observatory, Penllergare]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q7163093|Penllergaer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633359|The Ranch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607543|The Spaceguard Center observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q2254730|Knighton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633515|The Studios Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821241|The Tower of the Sun]]''
| [[Италия]]
| [[Брембате-ди-Сопра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28668183|the Virtual Telescope Project]]''
| [[Италия]]
| [[Чеккано]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-04-01
|-
| ''[[:d:Q113275678|THEMIS Ground-based Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7781594|Theodor Jacobsen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сиэтл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536742|Thomas G. Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q38249664|Fleetville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536696|Thomas More College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кентукки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7795757|Thompson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536685|Thompsonville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2672086|Thompsonville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523212|Thornlands observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7796450|Thornlands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643098|Thornton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Торнтон (Колорадо)]]&lt;br/&gt;[[Торнтон (Арканзас)|Торнтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534445|Three Buttes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саддлбрук (Аризона)|Саддлбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7797395|Three College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2431089|Tian Shan Astronomical Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521269|Tiana observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536739|Tigh Speuran Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фрейминггам (Массачусетс)|Фрейминггам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523221|Tiki observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135408876|Timau National Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q14141|Kupang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536711|Timberlake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рестон (Виргиния)|Рестон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219228|Timberland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534486|Timberline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винтерсет (Айова)|Винтерсет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18544500|Timișoara Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Timişoara]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716254|Tivoli Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q110289|Tivoli Gardens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114565866|TLC Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452006|Toby Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Наррагансетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11535200|Tochigi Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]&lt;br/&gt;[[Тотиги (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-03
|-
| ''[[:d:Q115607579|Tocororo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аркильинос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216356|Tokai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токай (Айти)|Токай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11272953|Tokigawa Town Star and Green Creation Center]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075201|Hiki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q251027|Tokigawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216062|Tokushima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токусима (шәһәр)|Токучима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4459557|Tokyo Astronomical Observatory (before 1938)]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436065|Tokyo-Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420285|Tokyo-Dodaira observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420331|Tokyo-Mitaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420073|Tokyo-Norikura observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419900|Tokyo-Okayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633443|Tolar astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q7814097|Tolar Grande]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217938|Toma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1357085|Tōma-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329999|Tomsk State University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Тум|Томск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130259437|Torre Coxina]]''
| [[Италия]]
| [[Виченца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633531|Torreaguila observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q957619|Barbaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253697|Torredembarra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Торредембарра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428788|Tortona observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тортона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639282|Torus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бакли (Вашингтон)|Бакли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115215951|Tosa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоса (шәһәр)|Тоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013009|Toulouse Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тулуза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2092877|Tour de la Babotte]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]
| data-sort-value=&quot;1363&quot; | 1363
|-
| ''[[:d:Q11456388|Toyama City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218133|Toyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376859|Toyonaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёнака|Тойонака]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216404|Toyota observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёта (шәһәр)|Тойота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633397|Transit Dreams Observatory, Campobello]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кампобелло (Көньяк Каролина)|Кампобелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q133734441|Transit of Venus Observation Site]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1210763|Selwyn District]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-10
|-
| ''[[:d:Q115633516|TRAPPIST-North observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729111|Trebur observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Требур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607521|Trent Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21885994|City of Nottingham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607594|Tres Cantos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130261605|Troodos Observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q59150|Limassol District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632310|TRT-NEO observatory]]''
| [[Таиланд]]
| ''[[:d:Q5071639|Chang Khoeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633416|Trumbull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Трамбулл (Коннектикут)|Трамбулл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633558|TRZ observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q110139024|Caseta de les Mallades]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114374367|Tsingtao field station]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q274388|Paracel Islands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114376614|Tsingtao Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57114749|A method for resolving spectra shift in the urban air quality monitoring system (DOAS)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1568014|TUBITAK National Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Antalya|Анталия]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115607552|Tucci Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мартос (Хаэн)|Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533895|Tucson-Winterhaven observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642364|Tumamoc Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q776020|Tuorla Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q735563|Kaarina]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-29
|-
| ''[[:d:Q115695|Turin Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пино-Торинезе]]
| data-sort-value=&quot;1759&quot; | 1759
|-
| ''[[:d:Q115607645|Turin Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452317|Turin observatory (before 1913)]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523216|Turitea observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q750586|Turytsia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29017211|Turnov Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q851419|Турнов]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q27982910|Turtle Star Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүлһайм-ан-дер-Рур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522293|Tuscolana astronomy association]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q18340078|tamer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607587|Tweenhills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675158|Hartpury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534452|Tyrone observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грант (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522342|Tzec Maun  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160945|Tzec Maun Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522310|Tzec Maun observatory (before 2010)]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q52184505|Třebíč observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12042006|U green frog observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q114642336|U. of Minn. Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q59805|Mount Lemmon]]''&lt;br/&gt;[[Саммергейвн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523271|UAdeC observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Сальтильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633350|UAS-ISON Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Синалоа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895639|UCL Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q151048|London Borough of Barnet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q693124|Uecht Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q66148|Niedermuhlern]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q13360139|Uenohara Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Яманаси (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Уэнохара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18479152|UFES astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Витория (Эспириту-Санту)|Витория]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521880|Uiterstegracht Station]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632267|UJA Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632652|ULTRA Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q167516|Gusu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729350|Umbrella Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фреденбек]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432549|Umeenosato Observatory Tenkyukan]]''
| [[Япония]]
| [[Оита (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кунисаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63063779|Undelivered observatory in Vysluní]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56412327|Výsluní]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218355|Underwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Габбардстон (Массачусетс)|Габбардстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2564753|Union Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q7075455|Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q11700|United States Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q4439554|United States Naval Observatory Flagstaff Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q2306370|United States Space Surveillance Network]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114643418|Universidad de Monterrey observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Нвево-Леон (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160888|University Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895030|University of Alabama Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таскалуса]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q115536682|University of Central Arkansas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895694|University of Maryland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114659354|University of Minnesota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536708|University of Narino Observatory]]''
| [[Колумбия]]
| ''[[:d:Q25893312|Provincia de Pasto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7895905|University of New Hampshire Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643696|University of North Dakota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гранд-Форкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7896015|University of Oklahoma Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662863|University of Rhode Island observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4246750|Quonochontaug]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522363|University of Southern Queensland observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3116141|Greenmount]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346055|University of Tartu Old Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q42307965|Tartu City]]''
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811
|-
| ''[[:d:Q4439542|University of the Andes station]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Мерида (Венесуэла)|Мерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q652811|University of Tokyo Atacama Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q7896499|University of Toronto Southern Observatory]]''
| [[Канада]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716320|Untermenzing Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752038|Uppsala Astronomical Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q59091|Uppsala Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379900|Uppsala-Angstrom observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q79220|Uraniborg]]''
| ''[[:d:Q756617|Дания кыйраллыгы]]''
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1576&quot; | 1576
|-
| ''[[:d:Q115633518|Uraniborg Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эсиха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7901150|Ursa Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926&lt;br/&gt;1850
|-
| ''[[:d:Q114643066|USAF Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7902140|Ussuriysk Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Уссурийск]]&lt;br/&gt;[[Горно-Таежное]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381433|Uto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уто (шәһәр)|Уто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633410|UTP astronomical observatory]]''
| [[Колумбия]]
| [[Перейра (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1519288|Utrecht Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Үтрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420404|Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380127|Utsunomiya-Imaizumi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522308|UWA observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19584|Кроли Таун]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q121541899|UZAYMER Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Адана иле]]&lt;br/&gt;[[Сарычам (Адана)|Сарычам]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q4251886|Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Ужгород|Ужһород]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114419931|Uzurano observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q126762|Kasai Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534467|Vail View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q252274|Vainu Bappu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q66659621|Tirupattur district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6379072|Kavalur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114735314|Val-des-Bois observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3553381|Val-des-Bois]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20057453|Valašské Meziříčí observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q375651|Валашске-Мезиржичи]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115521901|Valdicerro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лорето (Анкона)|Лорето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251420|Valencia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607626|Valentines observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52261|Bex]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10340067|Valinhos Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518626|Vallauris observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Валлорис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518929|Valldoreix observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кугат-дел-Вальес]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2891751|Valldoreix]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607775|Valle del Sol Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q16641810|Torreón de la Tercia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30136150|Vallemare di Borbona Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лацио|Лацио (төбәк)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29645558|Vallinfreda astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Валлинфреда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008369|Valmeca observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пюимишель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7912530|Valongo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659420|Van Allen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12071928|Van Vleck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7914457|Vanderbilt Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729310|Varennes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Варенн (Сомма)|Варенн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329960|Vartiovuori Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819
|-
| ''[[:d:Q115521861|Varuna observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7916909|Vassar College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Поукипзи (Нью-Йорк)|Поукипзи]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865
|-
| ''[[:d:Q591923|Vatican Observatory]]''
| [[Ватикан]]
| [[Кастель Гандольфо]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891
|-
| ''[[:d:Q115632255|Vedrus Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q1968504|Azovskaya]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7918069|Veen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607772|Vega del Thader observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1324420|El Palmar]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616943|VEGA observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Австрия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98637481|Vega-Sternwarte Salzburg]]''
| [[Австрия]]
| [[Нусдорф-ам-Хаунсберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607652|Vegaquattro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7918325|Vega–Bray Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q4329956|Velikiye Luki Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]&lt;br/&gt;[[Псков өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98930303|Velizhan sanctuary]]''
| [[Россия]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607548|Ventilla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110933282|Venus Hill]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q51681|Charlotte Amalie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q672021|Vera C. Rubin Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3556305|VERITAS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105997976|Vermilion River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
|-
| ''[[:d:Q115533894|Vermillion Cliffs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7922294|Vernonia Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27825818|Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q265628|Very Large Telescope]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q113728685|Vesqueville observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1908658|Vesqueville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633434|VHS-VISTA observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523299|Via Capote Sky  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таузенд-Оукс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521297|Via Lactea observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161190|Vicksburg observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виксбург (Миссисипи)|Виксбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456171|Vienna observatory (before 1879)]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293587|Vihorlat Observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Гуменне (шәһәр)|Һуменне]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q19060587|Village-neuf Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q20669912|Gare de Neuf-Brisach Ville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456591|Vilnius observatory (since 1939)]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663424|Vina del Mar observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Винья-дел-Мар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521899|Vinyols observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Виньольс-и-эльс-Арс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98918328|Violau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенмюнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886767|Virginio Cesarini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фрассо-Сабино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2063130|VIRGO]]''
| [[Италия]]
| [[Кьезануова (Пиза)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q115632286|Virgo Oservatory]]''
| [[Италия]]
| [[Севезо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7935007|Virtual Observatory India]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1538|Pune]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q115616862|Visnjan Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1973860|stotra]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4112335|Vitebsk Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Заходники]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125401275|Vlašim Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56413542|Vlašim]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934748|Vojtěch Šafařík's observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453594|Volkssternwarte Dhaun observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кирн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37792428|Volkssternwarte Klagenfurt]]''
| [[Австрия]]
| [[Клагенфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329993|Volkssternwarte Michelbach]]''
| [[Австрия]]
| [[Михельбах (Түбән Австрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109450281|Volkssterrenwacht Copernicus]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9908|Bloemendaal]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q14516272|Volkssterrenwacht Simon Stevin]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9841|Halderberge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11901878|Volsin tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q18682868|Vols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523294|Vulcan North, Lick observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1950508|Mount Hamilton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523249|Vulpecula observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021062|Vyškov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q954569|Вишков]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-06
|-
| ''[[:d:Q115536766|W Crusis Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q210997|W. M. Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607891|Waizenreuth Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайденберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381038|Wakayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (шәһәр)|Вакаяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663317|Wallace Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфорд (Массачусетс)|Вестфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522330|Wallaroo observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q691473|Macropus robustus]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607787|Wallhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вальхаузен (Вюртемберг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639414|Wallis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523286|Walnut Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волнат-Крик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536697|Waltonfields Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волтон (Кентукки)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639452|Wanapum Dam observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522355|Wanniassa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7968044|Wanniassa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7969058|Ward Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q139907|Manawatū-Whanganui Region]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10856931|Whanganui District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662615|Warner and Swasey Nassau Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чардон (Огайо)|Чардон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969782|Warner and Swasey Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969741|Warner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642920|Warren &amp; Beverly Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q432556|Cloudcroft]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7970461|Warren Rupp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632624|Warrumbungle Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11795176|Warsaw University Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q7095|Śródmieście]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161124|Wartburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейверли (Айова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7971453|Washburn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мәдисон|Мәдисен]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115241547|Waterlooville observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773906|Wayside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7978365|Weaver Student Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522294|Wegberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вегберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115266911|Weinheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7980424|Weitkamp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521854|Wellinghofen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728587|Wendelstein Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536733|Werner Schmidt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ярмаут (Массачусетс)|Ярмаут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251139|Werrington observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q12956645|City of Peterborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607595|West Challow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q875011|Wantage]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7986041|West Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437433|West Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мулвейн (Канзас)|Мулвейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14715106|Westport Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестпорт (Массачусетс)|Вестпорт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633390|WestRock Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633424|Westwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вествуд (Массачусетс)|Вествуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7990626|Whangarei Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534447|Whipple observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6727142|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633335|Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q28222537|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633346|Whiskey Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Силвер-Сити (Нью-Мексико)|Силвер-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521884|Whitestar observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тричезимо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12072873|Whitin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109066838|WHOO!]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12047926|Opava-Předměstí]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523262|Wickede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7998683|Widener University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716634|Wildberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вильдберг (Алгы Померания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8001098|Wilder Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252903|Wilfred Hall Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q385669|Preston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8003443|Willard L. Eccles Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8006080|William Brydone Jack Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Фредериктон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8015644|William Miller Sperry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8021076|Williams Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607773|Willow Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633385|Willowed Plains Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2536706|Manteno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452841|Wimborne Minster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q535233|Wimborne Minster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663123|Winchester observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винчестер (Массачусетс)|Винчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436962|Windsor observatory]]''
| [[Австралия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348340|Winer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]&lt;br/&gt;[[Аризона-Сити (Аризона)|Аризона-Сити]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q8025050|Winfree Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Линчбург (Вирджиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q580230|Wise Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115536740|Wishing Star Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беррингтон (Род-Айленд)|Беррингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523215|Wither observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q8028154|Witherlea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522352|Wobblesock observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632329|Woogaroo Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3630835|Forest Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252981|Woolston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2646350|North Cadbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29918483|Woomera Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Көньяк Австралия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264168|Wormout observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ворму]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775062|Wykrota Observatory-CEAMIG]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q9560|Minas Geraes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523256|Wyncroft observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1975526|Attleborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q753261|Wyoming Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олбани (округ, Вайоминг)|Руг Олбани (округ, Вайоминг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241183|Wyrick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Геймаркет (Виргиния)|Геймаркет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329959|Würzburg University Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вүрцбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348342|Ximenian Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
|-
| ''[[:d:Q2037209|Xinglong Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152014|Xinglong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19854229|Xingming Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115521863|Xingming observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632308|Xingming Observatory #2, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632307|Xingming Observatory #3, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632305|Xingming Observatory-KATS]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8044606|Xinjiang Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114663071|Yale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бетани (Коннектикут)|Бетани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8047440|Yale University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4205816|Yale-Columbia Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
|-
| ''[[:d:Q114381242|Yamada observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023790|Yamada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160801|Yamagata observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (Ямагата)|Ямагата]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436116|Yamamoto observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205163|Yamamoto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q118118303|Yame City Star Culture Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Яме (шәһәр)|Яме]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q11512752|Yanagida Observatory Mantenboshi]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1349388|Noto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2543703|Yatsugatake South Base Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20113245|Yatsugatake-Kobuchizawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381651|Yatsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q8050273|Yatsuka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381364|YCPM Kagoshima Station]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (шәһәр)|Кагочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5761035|Yebes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[(4661) Йебес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536698|Yellow Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49000|Yellow Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14310|Yerkes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1758449|Williams Bay]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q113727977|Yerres-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ерр (Эссонна)|Ерр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4053419|YGCO Chiyoda Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023773|Chiyoda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217775|YGCO Hoshikawa and Nagano Stations]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11512884|Hoshikawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115428607|Yonsei Survey Telescopes for Astronomical Research]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329964|Yorii Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q961604|Yorii]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8055599|York University Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114377494|Younchun observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50258|Yeoncheon County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522328|YSVP  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1724993|Vale Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8060101|Yuba City Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632314|Yunling Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q752042|Yunnan Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q182852|Kunming]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
|-
| ''[[:d:Q115632313|Yunnan-HK Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152610|Yulong Naxi Autonomous County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537133|Yunquera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Юнкера (Малага)|Юнкера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314616|Yuri Gagarin National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| [[Стара-Загора]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q67104735|Zadko Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3106766|Gingin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q286453|Shire of Gingin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633523|Zaldibia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сальдивия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632297|Zeds Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139962522|Zeiss-Planetarium und Sternwarte Schneeberg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шнееберг (Руда таулары)]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q114453363|Zeist observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643641|Zeno Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861742|Théodore-Edmond Plumier]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662333|Zephyrhills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Зефиргиллс (Флорида)|Зефиргиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q688051|Zimmerwald Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67251|Wald]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021063|Zlín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Злин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607523|Zonalunar observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633520|Zuben observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4189470|Zvenigorod Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636119|Луцино]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632254|Zvjezdarnica Graberje observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Загреб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330003|Ähtäri Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6172|Ähtäri]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8077417|ÇOMÜ Ulupınar Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q1751360|Épendes Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66922|Ependes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844957|Østervold Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q504125|Copenhagen Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
|-
| ''[[:d:Q11087045|Úpice observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q330259|Упитсе]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-06
|-
| ''[[:d:Q113225234|Ústecká hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Телнице (Усти над Лабем)]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q341666|Črni Vrh Observatory]]''
| [[Словения]]
| ''[[:d:Q3441842|Municipality of Idrija]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q28530281|Ďáblice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1822800|Ďáblice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1610198|Ōizumi Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q385080|Oizumi]]''&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q392420|Štefánik's Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q744598|Hradčany]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q106783186|Ždánice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393439|Жданитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56707485|Žebrák Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393474|Жебрак]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934749|Žďár nad Sázavou Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q10296640|Žďár nad Sázavou 3]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q955819|Алжир обсерваториясе]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1421339|Бельгия патша обсерваториясе]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q203312|Uccle]]''
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-06-08
|-
| [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]
| [[Россия]]
| [[Татарстан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q532127|Вена обсерваториясе]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17915|Aragatsotn Province]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q1519999|Вишнян обсерваториясе]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1642046|Вишнян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1498846|Гейсей обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206376|Geisei]]''&lt;br/&gt;[[Коти (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1499172|Гэкко обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203533|Kannami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1475872|Гёте Линк исемендәге обсерватория]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5969695|Дайник астрономик обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| [[Сига (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Хиконе]]&lt;br/&gt;[[Kioto|Кьото]]
| 
|-
| [[Джеймс Кук Обсерваториясе]]
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-09
|-
| [[Загреб обсерваториясе]]
| [[Хорватия]]
| 
| 
|-
| [[Казан университетының астрономия обсерваториясе]]
| [[Россия]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837
|-
| [[Казан университетының Төньяк Кавказ астрономия станциясе]]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2626562|Arkhyz]]''
| 
|-
| [[Кара Урман Обсерваториясе]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Baqçasaray|Бакчасарай]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''&lt;br/&gt;[[Кырым]]
| 
|-
| ''[[:d:Q151991|Көньяк Европа обсерваториясе]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q466895|Лоуэлл обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
|-
| ''[[:d:Q466863|Маунт-Вилсон]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес (округ, Калифорния)|Лос-Әнҗелес]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q1310548|Маунт-Стромло күзәтүханәсе]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q508362|Ницца обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]&lt;br/&gt;[[Ла-Трините (Диңгез буе Альплары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q608580|Олугбәк обсерваториясе]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сәмәрканд]]
| data-sort-value=&quot;1420&quot; | 1420s
|-
| ''[[:d:Q123153|Ондржейов астрономик обсерваториясе]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188399|Урта Чехия төбәге]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-21
|-
| [[Осерваторио Азтрофизико (Виченца)]]
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013015|От-Прованс обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q191684|Паломар обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q461340|Париж обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| data-sort-value=&quot;1667&quot; | 1667
|-
| ''[[:d:Q1861728|Прескотт обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Прескотт (Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-08-07
|-
| ''[[:d:Q944482|Симеиз күзәтүханәсе]]''
| [[Украина]]
| [[Ялта шәһәр шурасы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q581794|Тарту күзәтүханәсе]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q1020142|Nõo Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q4458386|Тбилиси физик күзәтүханәсе]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2976682|Турку обсерваториясе]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q1403276|Феликс Агилар исемендәге обсерватория]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641443|Халеакала обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q714352|Шәмәхә тавы обсерваториясе]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q751902|Эль-Леонсито астрономия комплексы]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q4071794|Ягелло университетының астрономия күзәтүханәсе]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q54159|Lesser Poland Voivodeship]]''&lt;br/&gt;[[Краков]]
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792
|-
| ''[[:d:Q16095077|金海天文台]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12598239|별마로천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50306|Yeongwol County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135105671|부안청림천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50246|Buan County]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-05
|-
| ''[[:d:Q27290836|중미산천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}--&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Фән|Астрономия}}
{{Фәннәр}}
[[Төркем:Астрономия| ]]</text>
      <sha1>bc240rsdllfgmfurazgm3nwrrolwuy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Баш бит/Вакыйгалар/19 декабрь</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15571</id>
    <revision>
      <id>5969392</id>
      <parentid>2864505</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35281-15</username>
        <id>61312</id>
      </contributor>
      <origin>5969392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1722" sha1="1co6mb95v4ur41afgb49zf1yfw1d9te" xml:space="preserve">''Халыкара логистика [[хезмәткәр]]ләре'', {{AIA}}дә — ''Милли каһарманнар һәм каһарманбикәләр'', {{Байрак/Украина}} [[Украина]]да — ''адвокатура'', {{IND}}да — ''[[Гоа]] азат ителүе көне''

* [[1741 ел|1741]] — рус сәяхәтчесе [[Витус Беринг]] вафат.
[[Файл:Ф.Туишев.jpg|90px|right|link=Фәйзулла Туишев]]
* [[1884 ел|1884]] — гармунчы-виртуоз '''''[[Фәйзулла Туишев]]''''' дөньяга килә.
* [[1906 ел|1906]] — 1964 елдан 1982 елга кадәр [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] җитәкчесе [[Леонид Брежнев]] туа.
* [[1915 ел|1915]] — [[французлар|француз]] [[җырчы]]сы [[Эдит Пиаф]] дөньяга килә.
* [[1919 ел|1919]] — беренче татар музыка профессоры [[Мансур Солтанов]] бакыйлыкка күчә. 
* [[1965 ел|1965]] — [[Шарль де Голль]] [[Франса|Франция]] президенты буларак сайлана.
* [[1979 ел|1979]] — [[Туфан Миңнуллин]], [[Марсель Сәлимҗанов]] һәм [[Шәүкәт Биктимеров]] [[Әлдермештән Әлмәндәр]] спектакле өчен театраль сәнгатьтә РСФСРның К.Станиславский исемендәге Дәүләт бүләге ияләре булалар.
&lt;noinclude&gt;[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1co6mb95v4ur41afgb49zf1yfw1d9te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>19 декабрь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15572</id>
    <revision>
      <id>5969388</id>
      <parentid>5512874</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35281-15</username>
        <id>61312</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{Вакыйгалар}} */</comment>
      <origin>5969388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13539" sha1="6fbuv657hnola6tezat6a9drfr0hbtn" xml:space="preserve">'''19 декабрь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә уникенче айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 12 көн кала.
{{Декабрь тәкъвиме}}
{{Шулай ук карагыз/Көн}}
{{Тарихта бу көн}}
=={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}==
==={{Халыкара истәлекле период}}===

==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}===
==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}===
* Халыкара [[:ru:логистика|логистика (рус.)]] специалисты көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uk.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://vpk-news.ru/articles/6991 Военно-промышленный курьер:Есть такое дело - снабжать!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310162223/http://vpk-news.ru/articles/6991 |date=2016-03-10 }}&lt;/ref&gt;
* Халыкара [[фәкыйрь]]ләргә [[ярдәм]] итү көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/120/ Международный день помощи бедным]&lt;/ref&gt;
* {{BRA}} / [[File:Bandeira do Paraná.svg|20px|border]] [[:ru:Парана (штат)|Парана штаты (рус.)]] — Парана провинциясенең сәяси үзидарәгә ирешү көне ([[1853]]).&lt;ref name=&quot;pt.wiki&quot;&gt;{{ref-pt}} [[:pt:19 de dezembro#Feriados e eventos cíclicos|Feriados e eventos cíclicos]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ref-pt}} [[:pt:Paraná#Prov.C3.ADncia do Paran.C3.A1|Парана провинциясенең тарихы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://portal.tjpr.jus.br/web/gestaoambiental/calendario-ambiental/dezembro?p_p_id=101_INSTANCE_bRjN&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=column-1&amp;p_p_col_pos=1&amp;p_p_col_count=2&amp;_101_INSTANCE_bRjN_struts_action=%2Ftagged_content%2Fview_content&amp;_101_INSTANCE_bRjN_redirect=%2Fweb%2Fgestaoambiental%2Fcalendario-ambiental%2Fdezembro&amp;_101_INSTANCE_bRjN_assetId=1996473 19 - Dia da Emancipação Política do Paraná]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://www.cultura.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=1 19 de dezembro de 1853: data da emancipação política do Paraná da Província de São Paulo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211121023/http://www.cultura.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=1 |date=2016-02-11 }}&lt;/ref&gt;
* {{Байрак/Украина}} [[Украина]] — [[адвокат]]ура көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uk.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[:ru:День адвокатуры (Украина)|Украина адвокатлар көне (рус.)]]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://www.vampodarok.com/calend.php?day=2009-12-19-454 День адвокатуры Украины — 19 декабря 2009 года. История праздника&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502064715/http://www.vampodarok.com/calend.php?day=2009-12-19-454 |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;
* {{IND}} /  [[:ru:Гоа|Гоа штаты (рус.)]] — Азат ителү көне, [[1961]].&lt;ref name=&quot;en.wiki&quot;&gt;{{ref-en}} [[:en:December 19#Holidays and observances|Holidays and observances]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fr.wiki&quot;&gt;{{ref-fr}} [[:fr:19 décembre#Célébrations|Célébrations]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-en}} [http://www.mapsofindia.com/maps/goa/geography-and-history/liberation-of-goa.html Liberation of Goa]&lt;/ref&gt;

== {{Вакыйгалар}} ==
* [[1965 ел|1965]] — [[Шарль де Голль]] [[Франция]] президенты буларак сайлана.
* [[1979 ел|1979]] — [[Туфан Миңнуллин]], [[Марсель Сәлимҗанов]] һәм [[Шәүкәт Биктимеров]] Әлдермештән әлмәндәр спектакле өчен театраль сәнгатьтә РСФСРның К.Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе ияләре булалар.

== Кышкы Микулы ==
[[Керәшен татарлары]]нда 19 декабрь кышкы Микулы яки салкын Микулы. Кышкы Микулы — өлкәннәр бәйрәме. Бу көнгә яңа уңыштан мул итеп [[сыра]] әзерләнә. Туганнар бер-берләренә кунакка йөрешә. Сыра белән күңел ачу 3-4 көн дәвам итә. Бәйрәмдә катнашучылар уртак “казнага” акча яки әйбер салыша. Авылда бу чарадан читләшкән кешедән, саранлыкта гаепләп, ел буена көлә торган булганнар. Микулыда крестьян үзеннән артык икмәкне сата башлаган. Кышкы Микулыдан кыз сорап яучы җибәрүләр башлана.

== {{Туулар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 декабрь көнне туганнар}} 
* [[1788 ел|1788]] — [[Станислав Циолковский]], 
* [[1830 ел|1830]] — [[Даниил Мордовцев]], 
* [[1844 ел|1844]] — [[Василий Бронников]], 
* [[1852 ел|1852]] — [[Альберт Абрахам Майкельсон]], АКШ физика галиме. 
* [[1874 ел|1874]] — [[Василий Чирковский]], 
* [[1884 ел|1884]] — [[Антонин Запотоцки]], [[Чехословакия]] дәүләт эшлеклесе.
* 1884 — [[Фәйзулла Туишев]], концерт гармуннарында уйнау остасы, Бөтенсоюз гармунчылар смотры лауреаты.
* [[1893 ел|1893]] — [[Иоанн (Широков)|Иоанн]], 
* [[1904 ел|1904]] — [[Михаил Скрементов]],
* 1904 — [[Николае Коваль]], [[СССР|ССРБ]] фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1904 — [[Николай Соболев (1904)|Николай Соболев]], 
* [[1905 ел|1905]] — [[Хисмәт Колмөхәммәтов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, [[журналистика|журналист]], мөхәррир.
* [[1906 ел|1906]] — [[Леонид Брежнев]], 1964 елдан 1982 елга кадәр СССР җитәкчесе.
* [[1910 ел|1910]] — [[Николай Денисов]], [[очкыч]]лар төзү буенча [[инженер]], ширкәт җитәкчесе, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1912 ел|1912]] — [[Газыйм Аллаяров]], 
* [[1913 ел|1913]] — [[Николай Амосов]], 
* [[1915 ел|1915]] — [[Эдит Пиаф]], [[французлар|француз]] [[җырчы]]сы.
* [[1921 ел|1921]] — [[Микаел Габдуллаев]], [[әзери]] [[рәссам]]ы.
* [[1922 ел|1922]] — [[Софроний Мочалов]], 
* [[1923 ел|1923]] — [[Николай Шихалеев]], 
* [[1924 ел|1924]] — [[Иван Денисов]], 
* 1924 — [[Олег Лобов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, туган якны өйрәнүче, казаклыкны тергезүче.
* 1924 — [[Николай Безносов]], [[чаңгы спорты|чаңгычы]], тренер.
* 1924 — [[Николай Черных (1924)|Николай Черных]], [[уксибәр]]че ''([[Советлар Берлеге каһарманы]])'', [[инженер]]-конструктор.
* [[1926 ел|1926]] — [[Николай Кандауров]], 
* 1926 — [[Николай Никитин]], [[колхоз]] бригадасы җитәкчесе, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1927 ел|1927]] — [[Александр Пеньковский]], [[филология]] белгече, профессор.
* [[1930 ел|1930]] — [[Николай Буров]], 
* [[1931 ел|1931]] — [[Григорий Петров]], [[инженер]]-боралаучы, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1934 ел|1934]] — [[Салават Касыймов]], [[тарих]] белгече, профессор.
* [[1938 ел|1938]] — [[Фәез Бәдриев]], 
* [[1939 ел|1939]] — [[Виталий Тяптин]], төзүче, [[Хезмәт даны ордены]]ның тулы кавалеры.
* [[1940 ел|1940]] — [[Илүсә Бәдриева]], 
* [[1941 ел|1941]] — [[Тимергали Килмөхәммәтов]], [[филология]] белгече, [[язучы]], профессор.
* [[1942 ел|1942]] — [[Евгений Алёхин]], 
* [[1943 ел|1943]] — [[Фәрәҗ Караев]], 
* [[1950 ел|1950]] — [[Нияз Халитов]], татар архитекторы.
* 1950 — [[Роза Кожевникова]], татар шагыйрәсе һәм тәрҗемәче.
* [[1951 ел|1951]] — [[Элвин Рот]], [[АКШ]] [[Икътисад (фән)|икътисадчысы]], [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] иясе.
* [[1953 ел|1953]] — [[Александр Солуянов]], 
* [[1955 ел|1955]] — [[Эльмира Закирова]], татар журналисты.
* [[1961 ел|1961]] — [[Эрик Аллин Корнелл]], 
* [[1965 ел|1965]] — [[Сергей Кадочников]], 
* [[1974 ел|1974]] — [[Ясмила Жбанич]], 
* [[1982 ел|1982]] — [[Гөлүсә Батталова]], шагыйрә, прозаик, драматург, телләр белгече. [[Саҗидә Сөләйманова премиясе]] лауреаты (2018).

== {{Вафатлар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 декабрь көнне вафатлар}}
* [[1111 ел|1111]] — [[Имам әл-Газали]], 
* [[1741 ел|1741]] — [[Витус Беринг]], рус сәяхәтчесе.
* [[1796 ел|1796]] — [[Пётр Румянцев]], 
* [[1919 ел|1919]] — [[Мансур Солтанов]], беренче татар музыка профессоры. 
* [[1937 ел|1937]] — [[Арсений (Смоленец)|Арсений]], 
* 1937 — [[Вацлав Богуцки]], 
* 1937 — [[Дмитрий Шуваев]], 
* 1937 — [[Җамалетдин Хөрәмшин]], 
* [[1938 ел|1938]] — [[Мәхмүтфуат Туктаров]], 
* [[1940 ел|1940]] — [[Любомир Давидович]], 
* [[1941 ел|1941]] — [[Александр Введенский]], 
* 1941 — [[Элси Клюс Парсонс]], 
* [[1942 ел|1942]] — [[Ананий Михайлов]], 
* [[1949 ел|1949]] — [[Пётр Фридолин]], 
* [[1953 ел|1953]] — [[Роберт Әндрүс Милликен]], 
* [[1963 ел|1963]] — [[Лео Киачели]], 
* [[1966 ел|1966]] — [[Никон Егоров]], полковник, [[космонавт]]лар укытучысы.
* [[1975 ел|1975]] — [[Гарәфетдин Сәләхетдинов]], 
* 1975 — [[Михаил Данилов]], 
* [[1980 ел|1980]] — [[Хисмәт Колмөхәммәтов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, [[журналистика|журналист]], мөхәррир.
* [[1987 ел|1987]] — [[Владимир Василенко]], 
* 1987 — [[Рәфгытдин Әюпов]], 
* [[1989 ел|1989]] — [[Кирилл Мазуров]], 
* 1989 — [[Павел Афанасьев]], 
* [[1990 ел|1990]] — [[Фёдор Волохов]], 
* [[1993 ел|1993]] — [[Семён Тюляев]], 
* [[1996 ел|1996]] — [[Марчелло Мастроянни]], 
* [[2002 ел|2002]] — [[Анатолий Иванов (1920)|Анатолий Иванов]],
* [[2004 ел|2004]] — [[Һерберт Браун]],
* [[2005 ел|2005]] — [[Галимҗан Сәлимҗанов]],
* [[2008 ел|2008]] — [[Фәрит Баһаветдинов]],
* [[2012 ел|2012]] — [[Леонид Зверев]],
* [[2018 ел|2018]] — [[Тимер Дәвамәт]],
* [[2021 ел|2021]] — [[Роберт Граббс]],
* [[2022 ел|2022]] — [[Роберт Шәймәрдәнов]],

== Сынамышлар ==
* Кышкы Микулы нинди булса, җәйге Микулы да шундый була.
* Микулыдан каты салкыннар башлана.
* Микулыда буран булса, [[кыш]] буе буран була.
* Микулыга каршы бәс булса, [[солы]] яхшы уңа. Микулыда бәс булса, барлык игеннәр дә яхшы үсә.

== Чыганаклар ==
* Без бер тамырдан: Керәшен татарларының этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәктәпләре өчен уку ярдәмлеге/Төзүчесе Н.В. Максимов. – Казан: Мәгариф, 2002. – 223б. ISBN 5-7761-1255-9

=={{Дини бәйрәмнәр}}==
===={{Исем бәйрәмнәре}}====
== Шулай ук карагыз ==
{{commonscat|19 December}}
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Тәкъвим}}

[[Төркем:Ел көннәре]]
[[Төркем:19 декабрь]]</text>
      <sha1>6fbuv657hnola6tezat6a9drfr0hbtn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5969390</id>
      <parentid>5969388</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35281-15</username>
        <id>61312</id>
      </contributor>
      <comment>/*  Вакыйгалар */</comment>
      <origin>5969390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13754" sha1="kcfc0esauzrfy0ddnqlb5ahvt3o7vrr" xml:space="preserve">'''19 декабрь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә уникенче айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 12 көн кала.
{{Декабрь тәкъвиме}}
{{Шулай ук карагыз/Көн}}
{{Тарихта бу көн}}
=={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}==
==={{Халыкара истәлекле период}}===

==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}===
==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}===
* Халыкара [[:ru:логистика|логистика (рус.)]] специалисты көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uk.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://vpk-news.ru/articles/6991 Военно-промышленный курьер:Есть такое дело - снабжать!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310162223/http://vpk-news.ru/articles/6991 |date=2016-03-10 }}&lt;/ref&gt;
* Халыкара [[фәкыйрь]]ләргә [[ярдәм]] итү көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/120/ Международный день помощи бедным]&lt;/ref&gt;
* {{BRA}} / [[File:Bandeira do Paraná.svg|20px|border]] [[:ru:Парана (штат)|Парана штаты (рус.)]] — Парана провинциясенең сәяси үзидарәгә ирешү көне ([[1853]]).&lt;ref name=&quot;pt.wiki&quot;&gt;{{ref-pt}} [[:pt:19 de dezembro#Feriados e eventos cíclicos|Feriados e eventos cíclicos]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ref-pt}} [[:pt:Paraná#Prov.C3.ADncia do Paran.C3.A1|Парана провинциясенең тарихы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://portal.tjpr.jus.br/web/gestaoambiental/calendario-ambiental/dezembro?p_p_id=101_INSTANCE_bRjN&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=column-1&amp;p_p_col_pos=1&amp;p_p_col_count=2&amp;_101_INSTANCE_bRjN_struts_action=%2Ftagged_content%2Fview_content&amp;_101_INSTANCE_bRjN_redirect=%2Fweb%2Fgestaoambiental%2Fcalendario-ambiental%2Fdezembro&amp;_101_INSTANCE_bRjN_assetId=1996473 19 - Dia da Emancipação Política do Paraná]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-pt}} [http://www.cultura.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=1 19 de dezembro de 1853: data da emancipação política do Paraná da Província de São Paulo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211121023/http://www.cultura.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=1 |date=2016-02-11 }}&lt;/ref&gt;
* {{Байрак/Украина}} [[Украина]] — [[адвокат]]ура көне.&lt;ref name=&quot;ru.wiki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uk.wiki&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[:ru:День адвокатуры (Украина)|Украина адвокатлар көне (рус.)]]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://www.vampodarok.com/calend.php?day=2009-12-19-454 День адвокатуры Украины — 19 декабря 2009 года. История праздника&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502064715/http://www.vampodarok.com/calend.php?day=2009-12-19-454 |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;
* {{IND}} /  [[:ru:Гоа|Гоа штаты (рус.)]] — Азат ителү көне, [[1961]].&lt;ref name=&quot;en.wiki&quot;&gt;{{ref-en}} [[:en:December 19#Holidays and observances|Holidays and observances]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fr.wiki&quot;&gt;{{ref-fr}} [[:fr:19 décembre#Célébrations|Célébrations]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-en}} [http://www.mapsofindia.com/maps/goa/geography-and-history/liberation-of-goa.html Liberation of Goa]&lt;/ref&gt;

== {{Вакыйгалар}} ==
* [[1965 ел|1965]] — [[Шарль де Голль]] [[Франция]] президенты буларак сайлана.
* [[1979 ел|1979]] — [[Туфан Миңнуллин]], [[Марсель Сәлимҗанов]] һәм [[Шәүкәт Биктимеров]] [[Әлдермештән Әлмәндәр (спектакль)|Әлдермештән Әлмәндәр]] спектакле өчен театраль сәнгатьтә РСФСРның К.Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе ияләре булалар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newspapers.historyrussia.org/ru/nodes/414785#mode/inspect/page/2/zoom/4|title=|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;

== Кышкы Микулы ==
[[Керәшен татарлары]]нда 19 декабрь кышкы Микулы яки салкын Микулы. Кышкы Микулы — өлкәннәр бәйрәме. Бу көнгә яңа уңыштан мул итеп [[сыра]] әзерләнә. Туганнар бер-берләренә кунакка йөрешә. Сыра белән күңел ачу 3-4 көн дәвам итә. Бәйрәмдә катнашучылар уртак “казнага” акча яки әйбер салыша. Авылда бу чарадан читләшкән кешедән, саранлыкта гаепләп, ел буена көлә торган булганнар. Микулыда крестьян үзеннән артык икмәкне сата башлаган. Кышкы Микулыдан кыз сорап яучы җибәрүләр башлана.

== {{Туулар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 декабрь көнне туганнар}} 
* [[1788 ел|1788]] — [[Станислав Циолковский]], 
* [[1830 ел|1830]] — [[Даниил Мордовцев]], 
* [[1844 ел|1844]] — [[Василий Бронников]], 
* [[1852 ел|1852]] — [[Альберт Абрахам Майкельсон]], АКШ физика галиме. 
* [[1874 ел|1874]] — [[Василий Чирковский]], 
* [[1884 ел|1884]] — [[Антонин Запотоцки]], [[Чехословакия]] дәүләт эшлеклесе.
* 1884 — [[Фәйзулла Туишев]], концерт гармуннарында уйнау остасы, Бөтенсоюз гармунчылар смотры лауреаты.
* [[1893 ел|1893]] — [[Иоанн (Широков)|Иоанн]], 
* [[1904 ел|1904]] — [[Михаил Скрементов]],
* 1904 — [[Николае Коваль]], [[СССР|ССРБ]] фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1904 — [[Николай Соболев (1904)|Николай Соболев]], 
* [[1905 ел|1905]] — [[Хисмәт Колмөхәммәтов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, [[журналистика|журналист]], мөхәррир.
* [[1906 ел|1906]] — [[Леонид Брежнев]], 1964 елдан 1982 елга кадәр СССР җитәкчесе.
* [[1910 ел|1910]] — [[Николай Денисов]], [[очкыч]]лар төзү буенча [[инженер]], ширкәт җитәкчесе, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1912 ел|1912]] — [[Газыйм Аллаяров]], 
* [[1913 ел|1913]] — [[Николай Амосов]], 
* [[1915 ел|1915]] — [[Эдит Пиаф]], [[французлар|француз]] [[җырчы]]сы.
* [[1921 ел|1921]] — [[Микаел Габдуллаев]], [[әзери]] [[рәссам]]ы.
* [[1922 ел|1922]] — [[Софроний Мочалов]], 
* [[1923 ел|1923]] — [[Николай Шихалеев]], 
* [[1924 ел|1924]] — [[Иван Денисов]], 
* 1924 — [[Олег Лобов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, туган якны өйрәнүче, казаклыкны тергезүче.
* 1924 — [[Николай Безносов]], [[чаңгы спорты|чаңгычы]], тренер.
* 1924 — [[Николай Черных (1924)|Николай Черных]], [[уксибәр]]че ''([[Советлар Берлеге каһарманы]])'', [[инженер]]-конструктор.
* [[1926 ел|1926]] — [[Николай Кандауров]], 
* 1926 — [[Николай Никитин]], [[колхоз]] бригадасы җитәкчесе, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1927 ел|1927]] — [[Александр Пеньковский]], [[филология]] белгече, профессор.
* [[1930 ел|1930]] — [[Николай Буров]], 
* [[1931 ел|1931]] — [[Григорий Петров]], [[инженер]]-боралаучы, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]].
* [[1934 ел|1934]] — [[Салават Касыймов]], [[тарих]] белгече, профессор.
* [[1938 ел|1938]] — [[Фәез Бәдриев]], 
* [[1939 ел|1939]] — [[Виталий Тяптин]], төзүче, [[Хезмәт даны ордены]]ның тулы кавалеры.
* [[1940 ел|1940]] — [[Илүсә Бәдриева]], 
* [[1941 ел|1941]] — [[Тимергали Килмөхәммәтов]], [[филология]] белгече, [[язучы]], профессор.
* [[1942 ел|1942]] — [[Евгений Алёхин]], 
* [[1943 ел|1943]] — [[Фәрәҗ Караев]], 
* [[1950 ел|1950]] — [[Нияз Халитов]], татар архитекторы.
* 1950 — [[Роза Кожевникова]], татар шагыйрәсе һәм тәрҗемәче.
* [[1951 ел|1951]] — [[Элвин Рот]], [[АКШ]] [[Икътисад (фән)|икътисадчысы]], [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] иясе.
* [[1953 ел|1953]] — [[Александр Солуянов]], 
* [[1955 ел|1955]] — [[Эльмира Закирова]], татар журналисты.
* [[1961 ел|1961]] — [[Эрик Аллин Корнелл]], 
* [[1965 ел|1965]] — [[Сергей Кадочников]], 
* [[1974 ел|1974]] — [[Ясмила Жбанич]], 
* [[1982 ел|1982]] — [[Гөлүсә Батталова]], шагыйрә, прозаик, драматург, телләр белгече. [[Саҗидә Сөләйманова премиясе]] лауреаты (2018).

== {{Вафатлар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:19 декабрь көнне вафатлар}}
* [[1111 ел|1111]] — [[Имам әл-Газали]], 
* [[1741 ел|1741]] — [[Витус Беринг]], рус сәяхәтчесе.
* [[1796 ел|1796]] — [[Пётр Румянцев]], 
* [[1919 ел|1919]] — [[Мансур Солтанов]], беренче татар музыка профессоры. 
* [[1937 ел|1937]] — [[Арсений (Смоленец)|Арсений]], 
* 1937 — [[Вацлав Богуцки]], 
* 1937 — [[Дмитрий Шуваев]], 
* 1937 — [[Җамалетдин Хөрәмшин]], 
* [[1938 ел|1938]] — [[Мәхмүтфуат Туктаров]], 
* [[1940 ел|1940]] — [[Любомир Давидович]], 
* [[1941 ел|1941]] — [[Александр Введенский]], 
* 1941 — [[Элси Клюс Парсонс]], 
* [[1942 ел|1942]] — [[Ананий Михайлов]], 
* [[1949 ел|1949]] — [[Пётр Фридолин]], 
* [[1953 ел|1953]] — [[Роберт Әндрүс Милликен]], 
* [[1963 ел|1963]] — [[Лео Киачели]], 
* [[1966 ел|1966]] — [[Никон Егоров]], полковник, [[космонавт]]лар укытучысы.
* [[1975 ел|1975]] — [[Гарәфетдин Сәләхетдинов]], 
* 1975 — [[Михаил Данилов]], 
* [[1980 ел|1980]] — [[Хисмәт Колмөхәммәтов]], [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, [[журналистика|журналист]], мөхәррир.
* [[1987 ел|1987]] — [[Владимир Василенко]], 
* 1987 — [[Рәфгытдин Әюпов]], 
* [[1989 ел|1989]] — [[Кирилл Мазуров]], 
* 1989 — [[Павел Афанасьев]], 
* [[1990 ел|1990]] — [[Фёдор Волохов]], 
* [[1993 ел|1993]] — [[Семён Тюляев]], 
* [[1996 ел|1996]] — [[Марчелло Мастроянни]], 
* [[2002 ел|2002]] — [[Анатолий Иванов (1920)|Анатолий Иванов]],
* [[2004 ел|2004]] — [[Һерберт Браун]],
* [[2005 ел|2005]] — [[Галимҗан Сәлимҗанов]],
* [[2008 ел|2008]] — [[Фәрит Баһаветдинов]],
* [[2012 ел|2012]] — [[Леонид Зверев]],
* [[2018 ел|2018]] — [[Тимер Дәвамәт]],
* [[2021 ел|2021]] — [[Роберт Граббс]],
* [[2022 ел|2022]] — [[Роберт Шәймәрдәнов]],

== Сынамышлар ==
* Кышкы Микулы нинди булса, җәйге Микулы да шундый була.
* Микулыдан каты салкыннар башлана.
* Микулыда буран булса, [[кыш]] буе буран була.
* Микулыга каршы бәс булса, [[солы]] яхшы уңа. Микулыда бәс булса, барлык игеннәр дә яхшы үсә.

== Чыганаклар ==
* Без бер тамырдан: Керәшен татарларының этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәктәпләре өчен уку ярдәмлеге/Төзүчесе Н.В. Максимов. – Казан: Мәгариф, 2002. – 223б. ISBN 5-7761-1255-9

=={{Дини бәйрәмнәр}}==
===={{Исем бәйрәмнәре}}====
== Шулай ук карагыз ==
{{commonscat|19 December}}
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Тәкъвим}}

[[Төркем:Ел көннәре]]
[[Төркем:19 декабрь]]</text>
      <sha1>kcfc0esauzrfy0ddnqlb5ahvt3o7vrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1979 ел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17995</id>
    <revision>
      <id>5969391</id>
      <parentid>5963340</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35281-15</username>
        <id>61312</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вакыйгалар */</comment>
      <origin>5969391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7747" sha1="lmubqlidjsj4xo6vth6we7cl1sov9lw" xml:space="preserve">{{alsonumber|1979}}
{{Ел өчен навигация|1979}}
{{Гасыр өчен навигация|20}}
{{Ел башка тәкъвимнәрдә|1979|КТ=28&amp;nbsp;гыйнвар}}
{{Башлана торган ел|1979}}

* [[БМО]] тәкъвимендә — Халыкара бала елы.
* [[Time]] журналы '''1979 ел''' кешесе дип Ислам инкыйлабы җитәкчесе [[Аятолла Хәмейни]]ны атый.

== Вакыйгалар ==
* [[22 гыйнвар]] — Казанда [[КДУ]]ның мәдәният һәм спорт комплексы (КСК УНИКС) төзелеше башлана. 
* [[11 февраль]] — [[Тәһран]]да [[Аятолла Хомейни]] тарафдарлары инкыйлабта җиңүен игълан итә.
* [[17 февраль]] — [[16 март]] — [[Кытай-Вьетнам сугышы]].
* [[17 февраль]] — [[Сент-Люсия]] утрау-дәүләте [[Бөекбритания]]дән бәйсезлеккә ирешә.
* [[4 май]] — [[Маргарет Тэтчер]] [[Бөекбритания]] премьер-министры вазифаларына керешә.
* [[1 июнь]] — [[Зимбабве]] бәйсезлеге игълан ителә.
* [[17 июль]] — [[Никарагуа]] диктаторы [[Анастасио Сомоса]] [[АКШ]]-га качып китә.
* [[3 август]] — [[Экваториаль Гвинея]]дә хәрби көчләр белән хөкүмәт бәреп төшерелә.
* [[4 ноябрь]] — [[Тәһран]]да студентлар, [[АКШ]] илчелегенә бәреп кереп, 53 америкалыны әсир итә.
* [[19 декабрь]] — [[Туфан Миңнуллин]], [[Марсель Сәлимҗанов]] һәм [[Шәүкәт Биктимеров]] [[Әлдермештән Әлмәндәр (спектакль)|Әлдермештән Әлмәндәр]] спектакле өчен театраль сәнгатьтә РСФСРның К.Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе ияләре булалар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newspapers.historyrussia.org/ru/nodes/414785#mode/inspect/page/2/zoom/4|title=|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабрь]] — [[Әфганстан]]га совет гаскәрләре кертелә.

== Туулар ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:1979 елда туганнар}}
* [[9 март]] — [[Ренат Биккинин]], [[татар]] [[көрәшче]]се, [[грек-рим көрәше]] буенча [[Европа]] чемпионы.
* [[4 апрель]] — [[Хит Леджер]], [[АКШ|Америка]] актеры.
* [[19 апрель]] — [[Кейт Һадсон]], [[АКШ]] актрисасы.
* [[21 апрель]] — [[Джеймс МакЭвой]], [[Шотландия|шотланд]] актеры.
* [[4 май]] — [[Наталья Башурина|Наташа Башурина]] (''1979-2010''), шагыйрә, журналист. 
* [[18 май]] — [[Радик Сабиров]] (''1979-2026''), журналист, баш редактор, әдәбиятчы-галим, җәмәгать эшлеклесе. 
* [[30 июнь]] — [[Лилия Сәрвәрова]], педагог, музыковед, фольклорчы, этномузыколог, сәнгать белеме кандидаты, [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе]] (2015).
* [[27 август]] — [[Фәридә Корбангалиева]], [[татар]] журналисты, «Россия» каналы алып баручысы.
* [[17 сентябрь]] — [[Рамил Нуриманов]], [[татар]] көрәшчесе, [[билбаулы көрәш]] буенча ике тапкыр дөнья чемпионы.
* [[17 октябрь]] — [[Альбина Шаһиморатова]], татар опера [[җырчы]]сы, сопрано.
* [[31 декабрь]] — [[Вәсилә Фәттахова]] (''1979—[[2016 ел|2016]]''), [[Башкортстан]]да яшәп иҗат иткән татар [[җырчы]]сы.

&lt;gallery&gt;
Файл:Renat Bikkinin.jpg|[[Ренат Биккинин]]
Файл:Heath Ledger.jpg|[[Хит Леджер]]
Файл:Ramil Nurimanov-1.jpg|[[Рамил Нуриманов]]
Файл:James McAvoy.jpg|[[Джеймс МакЭвой]]
Файл:А.Шаһиморатова.jpg|[[Альбина Шаһиморатова]]
Файл:Kate Hudson 2006 cropped.jpg|[[Кейт Һадсон]]
&lt;/gallery&gt;

== Вафатлар ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:1979 елда вафатлар}}
* [[26 гыйнвар]] — [[Петр Гаврилов]], [[Советлар Берлеге Каһарманы]] вафат була. 
* [[7 февраль]] — [[Габдрахман Әпсәләмов]], [[татар]] язучысы.
* [[7 февраль]] — [[Зифа Басыйрова]], [[җырчы]], [[Татарстан]]ның атказанган артисткасы.
* [[23 март]] — [[Җәвад Алмаз]], [[татар әдәбияты]] галиме.
* [[2 апрель]] — [[Отто Бадер]], археолог, тарихчы, Идел-Чулман төбәгенә күпсанлы архологик экспедицияләр оештыручысы. (t. [[1903]])
* [[24 июнь]] — [[Мөхит Кичүбаев]], татар драма актеры.
* [[3 июль]] — [[Луи Дюрей]], [[француз]] композиторы, җәмәгать эшлеклесе.
* [[8 июль]] — [[Роберт Вудворд]], [[АКШ]] химигы.
* [[13 сентябрь]] — [[Рим Сыртланов]], [[башкорт]] сәхнәсе артисты.
* [[16 октябрь]] — [[Юхан Борген]], [[норвеж]] [[язучы]]сы, драматург.
* [[3 декабрь]] — [[Әхмәтгәрәй Рамазанов]], авиация генерал-лейтенанты.

== [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреатлары ==
* [[Туфан Миңнуллин]], татар драматургы&lt;ref&gt;http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=category&amp;sectionid=29&amp;id=86&amp;Itemid=81{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== [[Нобель премиясе]] лауреатлары ==
[[Файл:Mother Teresa.jpg|right|100px|thumb|[[Тереза Ана]]]]
* [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Шелдон Глэшоу]], [[Абдус Сәлам]], [[Стивен Вайнберг]].
* [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Һерберт Браун]], [[Георг Виттиг]].
* [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Аллан Кормак]], [[Годфри Хаунсфилд]].
* [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Теодор Шульц]], [[Уильям Льюис]].
* [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Одисеас Элитис]].
* [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Тереза Ана]] — «бәлагә юлыккан кешегә ярдәм итүдә эшчәнлеге өчен».

== Чыганаклар ==
{{Reflist}}

== Шулай&amp;nbsp;ук карагыз ==
* &lt;categorytree&gt;1979 ел&lt;/categorytree&gt;

[[Төркем:1979 ел|*]]
[[Төркем:Еллар]]</text>
      <sha1>lmubqlidjsj4xo6vth6we7cl1sov9lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гата Камский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18805</id>
    <revision>
      <id>5969367</id>
      <parentid>4077317</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T13:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6610" sha1="6wghgtdsfegx6phtoshulctvn44yvpw" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гата Камский
| рәсем = Gata Kamsky.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Гатаулла Рөстәм улы Сабиров
| һөнәр = Шахмат гроссмейстеры
| туу датасы = 2.06.1974
| туу җире = [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], {{туу урыны|Кемерово өлкәсе|Кемерово өлкәсендә}}, {{туу урыны|Новокузнецк|Новокузнецкида}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{USA}}
| милләт = [[татар]] 
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = Рөстәм Сабиров
| әни = (үги ана) Белла Камская
| ир = 
| хатын = Айгөл Камская
| балалар = улы
| бүләк һәм премияләр =
| сайт = [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=2000024 ФИДЕның үз карточкасы]
| башка мәгълүмат =
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Сабиров}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Камский}}
'''Гата Камский''' (чын исеме ''Гатаулла Рөстәм улы Сабиров''; [[1974 ел]]ның [[2 июнь|2 июнендә]] туган) — [[АКШ]]да яшәүче татар шахматчысы. [[СССР|ССРБ]]ның (СССР) егетләр чемпионатында ике тапкыр җиңүчесе. Тиз шахмат буенча гамәлдәге Дөнья чемпионы.

1987 елда Литваның Капсукас шә­һәрендә үткәреләсе СССРның 37 нче бәйгесенә 14-18 яшьлек 51 үсмер һәм егет җыела. 12 яшьлек Гатага бәйгедә 52 нче булып катнашырга рөхсәт итәләр. Берсенә бер тапкыр оттырмыйча, 11 мөмкинлектән 9 очко җыеп, яшь шахматчылар арасында чемпион исемен яулый.&lt;ref&gt;[http://www.vatantat.ru/page52343.htm 12 яшьтә – чемпион]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1989 елдан башлап [[АКШ]]та яши. Шахмат буенча АКШ чемпионы (1991, 2010).

==Халыкара ярышларда катнашуы==
Лас-Пальмаста абруйлы шахмат ярышында җиңүче (1994 ел). [[1996 ел]]да [[Әлиста]] шәһәрендә [[Анатолий Карпов]] белән ФИДЕ Дөнья чемпионы исеме өчен көрәшә, җиңелгәчтен (+3 –6 =9), шахмат эшчәнлегеннән читләшә һәм белем ала. Гата Камский АКШта  юрист дипломына ия була, үзенең юридик фирмасын ачып җибәрә.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.izvestia.ru/sport/article3111419/ |title=Победитель шахматного Кубка мира Гата Камский: &quot;После выигрыша в финале спал только два часа&quot; |accessdate=2012-08-05 |archivedate=2009-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090912042356/http://www.izvestia.ru/sport/article3111419/ }}&lt;/ref&gt;

Гата Камскийның шахматка кайтуы 2004 елның июненә туры килә. Ул зур ярышларда даими катнаша, гроссмейстерларның Эло рейтингы буенча беренче егермелеккә керә.
* [[София]] — 2нче урын (2006)
* Дөнья беренчелегенең беренче этабында (2007) Этьена Бакродан өстен чыга (4тән 3½)
* Дөнья кубогы иясе (2007).
* Тиз шахматлар буенча Дөнья чемпионатында (Chess Classic Mainz 2010, 7-8 август) 11 баллдан 10 җыеп, җиңүче булган.&lt;ref&gt;[http://www.sports.ru/others/chess/72325494.html Камский выиграл чемпионат мира по быстрым шахматам]&lt;/ref&gt;
* 2011 елның маенда Казанда шахмат буенча дәгъвачылар турнирында катнаша. [[Болгария]] гроссмейстеры Веселин Топаловны җиңеп, ярымфиналга чыга. Өстәмә блиц-партиядә Борис Гельфандка оттыра. Казандагы турнирда оештыручыларның [[Исраил]] дәүләте ватандашы Гельфандны хуп күрүе аны гаҗәпкә калдыра.&lt;ref&gt;[http://www.vatantat.ru/page53063.htm &quot;Ватаным Татарстан&quot;. Гатаулла Камский: Минекеләр кайда соң?]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==Дөнья чемпионы исеменә уеннар һәм катнашу өчен ярышлар==
*FIDE WCC Candidates Match 1994, Wijk aan Zee, Kamsky-van der Sterren (4½-2½)
*FIDE WCC Candidates Match 1994, Sanghi Nagar, Kamsky-Anand (6-4)
*PCA WCC Candidates Match 1994, New York, Kamsky-Kramnik (4½-1½)
*PCA WCC Candidates Match 1994, Linares, Kamsky-Short (5½-1½)
*FIDE WCC Candidates Match 1995, Sanghi Nagar, Kamsky-Salov (5½-1½)
*PCA WCC Candidates Match 1995, Las Palmas, Kamsky-Anand (4½-6½)
*FIDE World Chess Championship 1996, Elista, Kamsky-Karpov (7½-10½)
*FIDE WCC Knockout 1999 Second Round, Las Vegas, Kamsky-Khalifman (1½-2½)
*WCC Candidates Match 2007 Round 1, Elista, Kamsky-Bacrot (3½-½)
*WCC Candidates Match 2007 Round 2, Elista, Kamsky-Gelfand (1½-3½)
*Chess World Cup 2007 Quarterfinals, Khanty-Mansiysk, Kamsky-Ponomariov (1½-0½)
*Chess World Cup 2007 Semifinals, Khanty-Mansiysk, Kamsky-Carlsen (1½-0½)
*Chess World Cup 2007 Championship Match, Khanty-Mansiysk, Kamsky-Shirov (2½-1½)
*WCC Candidates Match 2009, Sofia, Kamsky-Topalov (2½-4½)
*WCC Candidates Match 2011 Quarterfinals, Kazan, Kamsky-Topalov (2½-1½)
*WCC Candidates Match 2011 Semifinals, Kazan, Kamsky-Gelfand [2-2 (2-4)]
==Сылтамалар==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Камский, Гата}}
[[Төркем:Шахмат гроссмейстерлары]]
[[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]]
[[Төркем:Татар спортчылары]]</text>
      <sha1>6wghgtdsfegx6phtoshulctvn44yvpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кодаш (Әгерҗе районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38307</id>
    <revision>
      <id>5969382</id>
      <parentid>5897880</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-36555-77</username>
        <id>61447</id>
      </contributor>
      <comment>/* Демография */</comment>
      <origin>5969382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="2dmqa4he5uxefxs25pqyecgqmszo5e5" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт     = село
|татар исеме  = Кодаш
|чын исем    = Кодаш
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Әгерҗе районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 1680
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 279
|исәп елы    = 2002
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 422205
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Кудашево
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92201000031

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92601454101
}}
'''Кодаш''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Әгерҗе районы]]ндагы авыл.
 
== Тарих ==
[[1680 ел]]да нигезләнгән.
== Демография ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=60%
| colspan=11 | Халык саны
|- class='shadow'
|[[1859 ел|1859]]
|[[1877 ел|1877]]
|[[1905 ел|1905]]
|[[1920 ел|1920]]
|[[1926 ел|1926]]
|[[1938 ел|1938]]
|[[1958 ел|1958]]
|[[1970 ел|1970]]
|[[1989 ел|1989]]
|[[2002 ел|2002]]
|[[2021 ел|2021]]
|-
|400
|562
|719
|994
|848
|864
|316
|295
|309
|279
|205
|}
Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]].


2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 205 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 81,46%,
[[урыслар]] — 15,12%,
башка халыклар — 3,41%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18649617. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.1|-5.7|3.6|12.4|18|19.8|16.7|11.2|3.5|-5.6|-10.7|3.4}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 3.4&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Әгерҗе районы}}</text>
      <sha1>2dmqa4he5uxefxs25pqyecgqmszo5e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баткак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39052</id>
    <revision>
      <id>5969412</id>
      <parentid>4860669</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6051" sha1="do9bitwvvlxll0292s8gs67qrhwsw0a" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Баткак (мәгънәләр)}}
{{ТП
|халәт     = авыл
|татар исеме  = Баткак
|чын исем    = Баткак
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 55
|lat_min = 7
|lat_sec = 12
|lon_deg = 52
|lon_min = 23
|lon_sec = 24
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Сарман районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = XVIII гасыр
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 92
|исәп елы    = 2002
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423357
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Баткак
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92253000054

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92653468111
}}
'''Баткак''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Сарман районы]]ндагы авыл.
 
== Географиясе ==
Баткак Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 220 чакрым, ә район үзәге Сарманнан көньяк-көнбатышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
[[XVIII гасыр]]да нигезләнгән.
== Демография ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=60%
| colspan=10 | Халык саны
|- class='shadow'
|[[1859 ел|1859]]
|[[1870 ел|1870]]
|[[1926 ел|1926]]
|[[1949 ел|1949]]
|[[1958 ел|1958]]
|[[1970 ел|1970]]
|[[1979 ел|1979]]
|[[1989 ел|1989]]
|[[2002 ел|2002]]
|[[2010 ел|2010]]
|-
|143
|140
|170
|220
|135
|142
|95
|132
|92
|
|}
Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]].


2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 51 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 100%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Авыл җирлегендә туган күренекле шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4079404. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-31
| [[Роберт Андреев]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}
[[Роберт Андреев|Роберт Егор улы Андреев]] – җырчы, композитор, Тукай бүләге иясе.
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-11.2|-11.1|-5.8|4.3|13.3|18.6|20.4|17.6|12|4.2|-5.1|-10.5|3.9}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 3.9&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Сарман районы}}</text>
      <sha1>do9bitwvvlxll0292s8gs67qrhwsw0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44671</id>
    <revision>
      <id>5969417</id>
      <parentid>5967561</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T01:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24576" sha1="93ayqf6zgioq99798pnvupyxi58xpqx" xml:space="preserve">{{УК}}{{commonscat|Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov}}
'''Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты''' ({{lang-ru|Институт языка, литературы и искусства имени Галимджана Ибрагимова Академии наук Республики Татарстан}}, {{lang-en|Republic of Tatarstan Academy of Sciences Galimcan İbrahimov Institute of Language, Literature, and Art}}) — [[татар теле]] [[тел регуляторы|регуляторы]], [[татар әдәбияты]] һәм [[татар сәнгате|сәнгате]] буенча дөньяның төп фәнни белем үзәге. [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең әйдәүче [[фәнни тикшеренү]] үзәкләренең бере.

Институтта татар теленең тарихы һәм хәзерге вәзгыяте, [[күптеллелек|икетеллелек]], татар әдәбияты тарихы һәм башка халык әдәбиятлары белән бәйләнеше, [[текстология]] һәм [[археография]], татар [[халык иҗаты|халык авыз иҗаты]], [[татар театры|театр]], рәсем, [[Татар профессиональ музыкасы|музыка сәнгатенең]] актуаль проблемалары тирәнтен өйрәнелә.

==Тарих==
[[ТАССР]] Халык комиссарлары советының 16.04.1937 карары нигезендә, [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|ТАССР Халык мәгарифе комиссариаты]] тарафыннан 23.08.1939 оештырыла башлый, 4.10.1939 приказы нигезендә рәсми булдырыла. Эшен ''ТАССР Халык комиссарлары советы буендагы Татар теле һәм әдәбияты фәнни-тикшеренү институты'' буларак башлый&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/28/135810/|title=Татарстандагы кебек телләрне саклау программалары БДБ илләрендә дә юк - Ким Миңнуллин|publisher=[[Татар-информ]]|author=Рәмис Латыйпов|date=28.02.2017|accessdate=[[2017 ел]]ның [[28 февраль]] көне|archivedate=2017-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228230017/http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/28/135810/}}&lt;/ref&gt;. 

1941 елның февралендә ''Тел, әдәбият һәм тарих татар фәнни-тикшеренү институты'' статусын ала. Институт бүлекләрендә хезмәт итүче бөтен галимнәрнең уртак бурычы булып яңа концепция буенча татар халкының дөрес һәм тулы тарихын язу эше тора.

ТӘСИ [[Бөек Ватан сугышы]]на кадәр 5 бүлектән тора: әдәбият, халык авыз иҗаты, [[татар теле]], [[рус теле]] һәм тарих. [[1961 ел]]ны тарих бүлегеннән археология һәм этнография бүлекләре аерылып чыга, [[1968 ел]]ны сәнгать бүлеге, [[1975 ел]]ны иҗтимагый фикер бүлеге оештырыла.

1945 елдан — {{тәрҗемә ителмәгән 5|ССРБ Фәннәр академиясе|СССР Фәннәр академиясенең|ru|Академия наук СССР}} Казан филиалы, 1991 елдан — [[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]]нә, 1993 елдан —[[ТР ФА]] нә керә.

1967 елдан [[Галимҗан Ибраһимов]] исемен йөртә. 1973 елдан — ''Тел, әдәбият һәм тарих институты''на үзгәртелә. 

Үзгәртеп кору елларында институтның киләчәге яңадан карала, үсеш планына үзгәрешләр кертелә. Нәтиҗәдә, тел белеме бүлеге тел белеме һәм лексикология, лексикография бүлекләренә; археология һәм этнография бүлеге археология бүлеге һәм этнография бүлегенә; әдәбият бүлеге әдәбият бүлеге һәм кулъязмалар, текстология бүлегенә таркалалар. [[1988 ел]]ны яңа икътисад бүлеге, [[1990 ел]]ны тарих һәм мәдәни истәлекләр, татар энциклопедиясе бүлекләре ачыла.

[[1988 ел]]дан башлап институтка Республика җитәкчелеге тарафыннан яңа эшчәнлек ‑ югары уку йортлары һәм фәнни-тикшеренү институтларында бара торган гуманитар фәннәр буенча тикшеренүләрне координацияләү, башка республикаларда, чит илләрдә яшәүче татар халкы проблемаларын өйрәнү бурычлары куела.

[[1996 ел]]да тарих бүлеге нигезендә аерым [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Тарих институты]] оеша, ''Тел, әдәбият һәм сәнгать институты'' итеп үзгәртелә.

== Бүген ==
Бүген Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында 215 фәнни хезмәткәр эшли, тел, әдәбият һәм халык авыз иҗаты юнәлешләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре яклау советлары бар.

ТӘСИ галимнәре [[гуманитар фәннәр]] үсеше, [[татар]] һәм [[Татарстан Республикасы]]ның башка халыклары милли рухы һәм мәдәнияты торгызылуына бик зур өлеш кертәләр. Институт [[Мәскәү]], [[Петербург]], [[Башкортстан]], чит ил ([[АКШ]], [[Төркия]], [[Казахстан]], [[Үзбәкстан]] һ.б.) галимнәре белән тыгыз элемтәдә тора.

=== Төзелеше ===
* дирекция

Бүлекләр:
# гомуми тел белеме
# ареаль лингвистика
# лексикография
# әдәбият белеме 
# текстология
# халык иҗаты
# милли мәгариф
# язма мирас үзәге
# сәнгать белеме
# нәшрият
# фәнни китапханә

== Шәхесләр ==
=== Директорлар ===
# 1939–1939 — [[Миргали Нигъмәтуллин]] 
# 1939–1942 — [[Хәсән Шабанов]]
# [[1942 ел|1942]]–1944 — [[Хәмит Ярми]]
# [[1944 ел|1944]]–1953 — [[Мөхәммәт Гайнуллин]] 
# [[1953 ел|1953]]–1959 — [[Хәсән Хәйри]]
# [[1959 ел|1959]]–1961 — [[Мөхәммәт Гайнуллин]] 
# [[1961 ел|1961]]–1963 — [[Камил Фасиев]]
# [[1963 ел|1963]]–1982 — [[Мидхәт Мөхәррәмов]]
# [[1982 ел|1982]]–1986 — [[Яхъя Абдуллин]]
# [[1986 ел|1986]]–2000 — [[Мирфатыйх Зәкиев]]
# [[2001 ел|2001]]–2006 — [[Нурмөхәммәт Хисамов]]
# [[2006 ел|2006]]–2024 — [[Ким Миңнуллин]]&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kim-minnullin-tel-adabiyat-ham-sangat-instituty-direktory-vazifasynnan-kita-5889754  Ким Миңнуллин Тел, әдәбият һәм сәнгать институты директоры вазифасыннан китә.] [[Татар-информ]], 28.06.2024&lt;/ref&gt;
# [[2024 ел|2024]]–{{CURRENTYEAR}} — [[Илгиз Халиков]]&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/novym-direktorom-instituta-yazyka-literatury-i-iskusstva-stal-ilgiz-xalikov-5951706  Новым директором Института языка, литературы и искусства стал Ильгиз Халиков.] Татар-информ, 3.07.2024&lt;/ref&gt;

=== Танылган хезмәткәрләре исемлеге ===
* ...
{{notice|Түбәндәге автоматик килеш булдырылган исемлек бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән шәхесләрнең эш урыннары турында мәгълүматка нигезләнә. Википедия очрагында кебек үк, бусы да хобби буларак үстерүче [[Википедия җәмгыяте|вики-волонтёрлар]]ның кызыгу-игътибарына бәйле, интернеттагы вандализм очраклары максаты да була ала — нәтиҗәдә [[Википедия:Җаваплылыктан баш тарту|тулылыгы һәм дөреслеге өчен җаваплылыгын үзенә алучы юк]]. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q13207360. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p108/Q13207360/p580
|columns=p108/Q13207360/p580:башлау,p108/Q13207360/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! медиа
! үлем датасы
|-
| 1940
| 
| [[Мөхетдин Корбангалиев]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-10-26&lt;br/&gt;1873-11-07
| [[Биектау (Әгерҗе районы)]]
| [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]
| [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-03
|-
| 1963&lt;br/&gt;2010
| 1995&lt;br/&gt;2018
| [[Рифгать Әхмәтьянов]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-10
| [[Турбаслы]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-11
|-
| 1961
| 1989
| [[Галимҗан Ахунҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-23
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-25
|-
| 1963&lt;br/&gt;1968
| 1964&lt;br/&gt;1989
| [[Ильтани Илялова]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-08
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
|-
| 2006&lt;br/&gt;1988
| 2024&lt;br/&gt;1996
| [[Ким Миңнуллин]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-04
| [[Шәммәт]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Kim Minnullin|Kim Minnullin]]
| 
|-
| 1972
| 
| [[Марсель Әхмәтҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-26
| [[Шөгер]]
| [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-18
|-
| 1962
| 1965
| [[Тәлгать Галиуллин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-22
| [[Кычытканлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Talgat Galiullin|Talgat Galiullin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Фазыл Фасиев]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-18
| [[Лениногорск районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-29
|-
| 1939
| 1941
| [[Хәсән Шабанов]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Мачали (Каменка районы)|Мачали]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| 1974
| 1991
| [[Әнвәр Хәйри]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Шәрбән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-20
|-
| 1939
| 1972
| [[Хәмит Ярми]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-05
| [[Кырынкүл]]
| [[Манчыл мәдрәсәсе]]&lt;br/&gt;[[Тубыл татар педагогия училищесы|Тубыл татар педагогия укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-30
|-
| 
| 
| [[Флора Әхмәтова-Урманче]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-23
| [[Күкрәнде]]
| 
| [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
|-
| 1983
| 1985
| [[Фәридә Салитова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-12
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Нәҗип Исмәгыйлев]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-07-30
| [[Үсәли]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]''
| [[:commons:Category:Nazhip Nakkash|Nazhip Nakkash]]
| 
|-
| 2015
| 2018
| [[Рөстәм Галиуллин]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-26
| [[Наласа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1981
| 1996
| [[Дамир Исхаков]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-11&lt;br/&gt;1952
| [[Шәмәрдән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Наҗия Борһанова]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-12
| ''[[:d:Q30041157|Җәмәки]]''
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| 
| 
| [[Фуат Вәлиев (1921)|Фуат Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]''
| [[:commons:Category:Fuad Valeev|Fuad Valeev]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-11
|-
| 1976
| 2004
| [[Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-02
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Guzel Valeeva-Suleymanova|Guzel Valeeva-Suleymanova]]
| 
|-
| 1993
| 2004
| [[Мәлик Хәйруллин]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-01
| [[Кошман]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Кошман төп мәктәбе|Әбрар Сәгыйди исемендәге Кошман төп гомуми белем бирү мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Олы Кайбыч урта мәктәбе|Олы Кайбыч урта гомуми белем бирү мәктәбе - цифрлы һәм гуманитар профильле белем бирү үзәге]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-09
|-
| 1984
| 2007
| [[Геннадий Макаров (1952)|Геннадий Макаров]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-21
| [[Әлмәт]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Gennady Mikhaylovich Makarov|Gennady Mikhaylovich Makarov]]
| 
|-
| 1972
| 1996
| [[Фаяз Хуҗин]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-01
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-14
|-
| 1990
| 1997
| [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-10
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Radik Salihov|Radik Salihov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Назыйм Ханзафаров]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-12
| [[Олы Кайбыч]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Nazym Hanzafarov|Nazym Hanzafarov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-31
|-
| 
| 
| [[Илдус Заһидуллин]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-01
| [[Яңгул (Татарстан)|Яңгул]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Азат Ахунов]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-02
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
| 
| 
|-
| 2015
| 
| [[Венер Усманов]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакча (Стәрлебаш районы)|Бакча]]
| [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Рауза Солтанова]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-15
| [[Түке]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]]
| [[:commons:Category:Rauza Sultanova|Rauza Sultanova]]
| 
|-
| 
| 
| [[Илһам Гомәров]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-24
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Айсылу Башкурова-Садыйкова]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-27
| [[Кызыл Октябрь районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-25
| [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113682044|Александр Григорьев]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Олы Саурыш]]
| ''[[:d:Q50798202|Казан укытучылар семинариясе]]''&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
|-
| 1963
| 1997
| [[Пётр Старостин]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-24
| ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]''
| ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-03
|-
| 
| 
| [[Динә Вәлиева]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Казан]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| [[:commons:Category:Dina Valeeva|Dina Valeeva]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-04
|-
| 1979
| 1996
| [[Әлфия Галләмова (1955)|Әлфия Галләмова]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 1974
| 
| [[Рөстәм Габәшев]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-10
| [[Уфа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-02
|-
| 2024-07-03
| 
| [[Илгиз Халиков]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-27
| [[Стәрлебаш]]
| [[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты&lt;br/&gt;[[ТИСБИ]]
| [[:commons:Category:Ilgiz Khalikov|Ilgiz Khalikov]]
| 
|-
| 1981
| 1991
| [[Рәсимә Шәмсетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-15
| [[Мүлмә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1977
| 
| [[Әнисә Алиева]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-29
| [[Кече Чынлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138752659|Рауфа Уразманова]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-22
| [[Можга|Мәжгә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Альбина Гайнетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-04
| [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]]
| [[Бөгелмә педагогия укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан федераль университетының Алабуга институты]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://www.belem.ru/tatar-tele/vuz-tat/33________.html Татарстан Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
*[[Татар халык иҗаты бүлеге (ТӘһСИ)]]
{{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}}

[[Төркем:Казанның фәнни институтлары]]
[[Төркем:Фәнни-тикшеренү институтлар]]
[[Төркем:Галимҗан Ибраһимов хөрмәтенә аталган объектлар]]
[[Төркем:Татар телле оешмалар]]
[[Төркем:Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
[[Төркем:Татарстан Фәннәр академиясе институтлары]]</text>
      <sha1>93ayqf6zgioq99798pnvupyxi58xpqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манчазы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46463</id>
    <revision>
      <id>5969397</id>
      <parentid>4692709</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="3x5vjtmj8a3l6zfmq23pe72jrk8rep3" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Манчазы
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Иглин районы{{!}}Башкортстанның Иглин районы
|район җәдвәлдә          = Иглин районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны = 168
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 452413
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80228850002
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Манчазы''' — [[Башкортстан]]ның [[Иглин районы]]нда урнашкан авыл.
== Демография ==
Халык саны динамикасы:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width:200px;&quot; class=bright; 
|--- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref name='белешмә'&gt;Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; !! [[2009]]&lt;ref name='белешмә'/&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-04-17 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|--- class='bright'
| 171 || 169 || 168
|}
[[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 168 кешенең яшәве мәгълүм.&lt;ref name=&quot;башстат&quot;/&gt;
== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1064008. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Иглин районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>3x5vjtmj8a3l6zfmq23pe72jrk8rep3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гали Рәфикый</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54297</id>
    <revision>
      <id>5969360</id>
      <parentid>2681237</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9814" sha1="248j908ti3sg77nmt1e0qa5i382221l" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Гали Рәфикый
 |Оригинал телендә  = 
 |Фото              = 
 |Киңлек            = 
 |Рәсем язуы        = 
 |Тугач бирелгән исеме = Гали Лотфрахман улы Рәфыйков
 |Псевдонимнар      = 
 |Туу датасы        = 29.7.1890
 |Туу урыны         = {{Туу җире|Бәләбәй өязе|Миякә районында}} Баязит авылы
 |Үлем датасы       = 11.3.1944 
 |Үлем урыны        = [[Бәләбәй]] ш.
 |Ватандашлык       = 
 |Эшчәнлек төре     = 
 |Иҗат итү еллары   = 1913-1944
 |Юнәлеш            = проза, тәрҗемә, фәнни-популяр әдәбият
 |Жанр              = 
 |Иҗат итү теле     = 
 |Дебют             = 
 |Премияләр         = 
 |Бүләкләр          = 
 |Имза              = 
 |Сайт              = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Рәфыйков}}&lt;/small&gt;
'''Гали Рәфикый''' – [[ХХ гасыр]] башы татар язучысы, педагог, галим. 
==Тәрҗемәи хәле==
Гали Лотфрахман улы Рәфиков [[1890 ел]]ның 29 июлендә [[Уфа губернасы]] [[Бәләбәй өязе]] [[Җилдәр]] вулысы ([[Миякә районы]]) [[Баязит]] авылында дөньяга килгән. Башлангыч белемне [[Стәрлебаш мәдрәсәсе]]ндә ала, 1905 елда Казанда [[“Мөхәммәдия” мәдрәсәсе]]ндә укый.

Соңрак Уфага, яңарак ачылган [[“Галия” мәдрәсәсе]]нә күчә. Монда ике ел укыгач, материаль яктан мохтаҗлык аркасында, укуын туктатырга мәҗбүр була. “Галия” мәдрәсәсе дирекциясе тәкъдиме буенча, [[Пишпек]] шәһәренә укытырга китә. Анда ул “Иҗтиһад” исемле мәктәптә география һәм табигать белеме буенча дәресләр бирә. Шунда ул үсемлекләр дөньясы, аларның тереклек итүләре, кеше организмының физиологиясе буенча кызыклы итеп язылган утызга якын фәнни-популяр мәкаләләрнең авторы булып китә.

[[1912 ел]]ның көзендә Г. Рәфикый, үзлегеннән әзерләнеп, Казанның [[татар укытучылар мәктәбе]]нә барып имтихан тота. Конкурсларны уңышлы тапшырган Рәфикыйга, {{коммент|элгүт|льгота}} тәртибендә, стипендия алып укырга мөмкинлек бирелә. Казанда яңа гына чыга башлаган прогрессив юнәлештәге [[«Аң» журналы|“Аң”]], [[Ак юл (журнал, 1913)|“Ак юл”]] журналларында 1913-1915 елларда бер-бер артлы егермедән артык әдәби әсәре дөнья күрә.

Гали Рәфикый Казан укытучылар мәктәбен [[1916 ел]]ның гыйнварында тәмамлап, Бәләбәй өязе [[Ает авылы]]ның (хәзерге [[Бишбүләк районы]]) [[земство]] башлангыч мәктәбенең рус классына укытучы булып килә. 1917–1918 елларда [[Стәрлетамак өязе]]нең мәшһүр [[Стәрлебаш]] район китапханәсенең мөдире булып эшли. 1919–1923 елларда ул [[Олы Кәркәле]] һәм Баязит авылларында беренчеләрдән булып совет мәктәпләре ачып, яңача укытуны башлап җибәрә. Монда яшьләр русча укырга-язарга өйрәнә. 1924 елның язында ул Бәләбәй кантун халык мәгарифе инспекторы итеп билгеләнә. 1928 елның көзендә Г. Рәфикый [[Бәләбәй татар-башкорт педагогия техникумы]]на туган тел һәм әдәбият укытучысы булып килә. Гомеренең соңгы көненә кадәр шул эшендә кала.

Гали Рәфикый, яшь чагыннан бирле йончыткан [[үпкә авыруы]]ннан, 1944 елның язында Бәләбәй шәһәрендә вафат була.

==Иҗаты==
{{Врезка
 | Выравнивание    = right
 | Ширина          = 250px
 | Заголовок       = 
 | Содержание      = == «Гали Рәфикыйга» ==
Әй, Гали Рәфикый, өмет бар синдә,&lt;br/&gt;
Яз, эшлә, тырыш,&lt;br/&gt;
Эшләсәң - күңелең аяз, алдыңда - яз,&lt;br/&gt;
Эшкә кереш!&lt;br/&gt;
''[[Шәехзадә Бабич]], «Китабеннас»''
}}

Гали Рәфикыйның беренче шигыре “Зилзилә” [[“Вакыт” газетасы]]ның 1910 елгы 6 гыйнвар санында дөнья күргән. [[XX гасыр башы татар әдәбияты|ХХ йөз башы татар демократик әдәбияты]]ның байтак тенденцияләре Г. Рәфикыйның иҗатында чагылыш тапты. Ул [[мәгърифәтчелек]] әдәбияты тенденцияләрен баетты, заманның әхлак мәсьәләләрен күтәреп, феодализм калдыкларын, торгынлыкны, иске гореф-гадәтләрне тәнкыйть итте. Әсәрләрендә бәхетле һәм бәхетсез язмышлар белән очрашабыз.

Әдип [[Урта Азия]] халкы тормышы белән якыннан таныш. Ул әдәбиятка яңа тема – кыргыз-казакъ темасы белән килеп керә, әдәбиятыбызның географик чикләрен киңәйтә.

“Үрдәкләр эзләгәндә” (1913), “Сунар чы Нурый” (1915), “Аякка чеби чыкты” (1915), “Туган илен сагынган” (1915), “Йорт торнасы” (1914) хикәяләрендә балаларның үз тормышларыннан гыйбрәтле хәлләр таба, кош һәм җәнлекләрнең үзенчәлекле сыйфатлары белән таныштыра, юк-барга ышанмый башлаган кечкенә герой образларын тудыра.

Гали Рәфикыйның художестволы тәрҗемә өлкәсендәге эшчәнлеге дә игътибарга лаеклы. Ул И.С. Тургеневның “Шәрык әкияте”(“Восточная легенда”), “Серле Һинд музыкасы” (“Песнь, торжествующей любви”), [[Александр Куприн|А.И. Куприн]]ның “Тимер кыя” (“Демир-Кая”) әсәрләрен тәрҗемә итеп, “Аң” журналының 1913–1914 елгы саннарында бастыра. [[Һанс Христиан Андерсен|Х.К. Андерсен]]нан тәрҗемә иткән әкиятләре “Ак юл” журналында дөнья күрә.

Гали Рәфикыйның соңгы әһәмиятле иҗади хезмәтләреннән берсе – башкорт мәктәпләре өчен рус теле грамматикасы дәреслеген төзү булды. Г. Рәфикый Г. Еникеев белән бергә эшли. Бу грамматика башкорт мәктәпләренең 5-6нчы сыйныфлары өчен рус теленең системалы курсын укыту буенча эшләнгән беренчедәреслек булды һәм ул 1938 елда бастырып чыгарылды.

== Гаилә хәле ==
Беренче никахы — Фатыйха, ''{{comment|туганнан туганы|ике туган сеңлесе}}''  (''?—[[1918 ел|1918]]''). 1917 елда өйләнешкәннәр. Улы Шамил (''[[1918 ел|1918]]—[[1991 ел|1991]]'').&lt;br/&gt;
Икенче хатыны — рус хатыны. [[Ул]]ы Валерий, техник фәннәр кандидаты; [[кыз]]ы Идея (''балачакта вафат'').
* оныгы Рөстәм Валерий улы, Ленинград университетын тәмамлаган&lt;ref&gt;''[[Айдар Хәлим]]''. Гөман яктысы. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2016 ел, июль, 100-101нче бит&lt;/ref&gt;.

==Чыганак==
* [http://www.uchbash.ru/attachments/149_%E2%84%967,%202010%20%D0%B3..pdf  Хәсәнова Л.Н. Мәгърифәтче, язучы, педагог // Башкортстан укытучысы журналы. № 7(893). 2010.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220234/http://www.uchbash.ru/attachments/149_%E2%84%967,%202010%20%D0%B3..pdf |date=2016-03-04 }}
== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{DEFAULTSORT:Рәфикый, Гали}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]]
[[Төркем:Татар тәрҗемәчеләре]]</text>
      <sha1>248j908ti3sg77nmt1e0qa5i382221l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ташын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56114</id>
    <revision>
      <id>5969356</id>
      <parentid>3520722</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дин */ өстәмә</comment>
      <origin>5969356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7936" sha1="dz9uvsz6v2oy5yuq8jztire0899x1y6" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
 |халәт = [[шәһәр тибындагы бистә]] ([[1927 ел]]дан)&lt;br /&gt;[[шәһәр]] ([[1951 ел]]дан)
 |татар исеме = Первомайск
 |чын исем = Ташын
 |ил = Россия
 |герб =Coat_of_Arms_of_Pervomaysk_(Nizhny_Novgorod_oblast).png
 |байрак = 
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
  |lat_deg = 54 |lat_min = 52 |lat_sec = 
  |lon_deg = 43 |lon_min = 48 |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(98500)_region:RU
  |CoordScale              = 20000
 |ЯндексКарта              = 
 |ил харитасы зурлыгы = 300
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = Өлкә
 |төбәк = Түбән Новгород өлкәсе
 |төбәк җәдвәлдә = Түбән Новгород өлкәсе
 |район төре = Шәһәр округы
 |район = Ташын шәһәре шәһәр округы
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы = 
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = 
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 
 |беренче телгә алу = XIX гасыр
 |элеккеге исемнәр = Ташино
 |мәйдан = 
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 155
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = 14 567
  |исәп елы = 2010
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация =
  |милли состав = 
  |дини состав = 
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы = +3
 |DST = 
 |телефон коды = +7 83139
 |почта индексы = 
 |почта индекслары = 607760, 607762
 |автомобил коды = 52, 152
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = 
 |сайт теле = 
 }}
{{мәгънәләр|Первомайск (мәгънәләр)}}
'''Первомайск''' ({{lang-ru|Первомайск}}, {{lang-tt|Ташын}}) — [[Россия]]нең [[Түбән Новгород өлкәсе]]ндәге кече шәһәр.

Халык саны — 14 567 [[кеше]] ([[2010]]).&lt;ref name=&quot;gks.ru&quot;&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |access-date=2012-12-20 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== География ==
Первомайск [[Умочь]] елгасы өстендә, [[Түбән Новгород]]дан 189 километрга көньяграк урнаша. [[Горький тимер юлы]]ның ''Первомайск-Горьковский'' тимер юл станциясе ([[Түбән Новгород]] — [[Саранск]] тимер юлыннан тупик тармагының ахыргы станциясе).

== Тарих ==
Первомайск [[XIX гасыр]]наң уртасында чугун кою заводы янындагы бистә буларак нигезләнә. Бистәнең исеме 1951 елга кадәр ''Ташино'' булган. Ташино тимер юл станциясе белән тимер юл кирәк-яраклары җитештерүче заводы, леспромхоз, строчевышивальная фабрика, [[сөт]] заводы белән 16,5 мең халыклы шәһәр булган.

[[1927 ел]]да [[шәһәр тибындагы бистә]] статусын ала.

[[1951 ел]]да Ташино '''Первомайск''' [[шәһәр]]енә үзгәртеп корыла.

== Халык ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=64%
|- class='bright'
! [[1897]]&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;http://www.mojgorod.ru/nizhegor_obl/pervomajsk/index.html&lt;/ref&gt; !! [[1931]]&lt;ref name=autogenerated1/&gt; !! [[1939]]&lt;ref name=autogenerated1/&gt; !! [[1959]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !!  [[1970]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[1979]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[1989]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[2002]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref name=&quot;gks.ru&quot;/&gt;
|- class='bright'
| ~1 400 || ~4 300 || ~7 400 || 13 707 || 15 074 || 16 410 || 16 428 || 15 094 || 14 567
|}
=== Милли состав ===
{| class='standard' style='text-align: center;' width=23%
|- class='bright'
! [[Милләт]] !! [[2002]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-01-22 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;!! [[2010]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |access-date=2014-01-22 |archive-date=2018-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327163321/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|- class='bright'
| [[руслар]] || 90,7%||96,3%
|- class='bright'
| [[татарлар]] || 4,1%||4,1%
|- class='bright'
| [[мордва]] || 4,1%||3,3%
|}
== Дин ==
[[Файл:Мечеть Аль-Кярим.jpg|100px|thumb|left|«Әл-Кәрим» мәчете]]
;Ислам
* 1992 елдан «Әл-Кәрим» (Аль-Кярим) мәчете

== Икътисад ==
* «Транспневматика» АҖ (тормозлар һәм тимер юл транспорт өчен приборлар заводы);
* Чигү һәм тегү фабрикасы;
агач эшкәртү һәм азык-төлек предприятеләре.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Тышкы сылтамалар ==
* [http://www.mojgorod.ru/nizhegor_obl/pervomajsk/index.html Первомайск «Минем шәһәр» энциклопедиясендә]
* [http://yuldash-sputnik.ru/28/443-2013-07-16-12-17-22.html Ташино татарлары]

{{Түбән Новгород өлкәсе}}

[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе]]
[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе шәһәрләре]]</text>
      <sha1>dz9uvsz6v2oy5yuq8jztire0899x1y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кәрим (Учалы районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59767</id>
    <revision>
      <id>5969399</id>
      <parentid>4692418</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="nk2j2fsicsazgo7q8wiyx7l3x5tsofl" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Кәрим
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Учалы районы{{!}}Башкортстанның Учалы районы
|район җәдвәлдә          = Учалы районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны              = 270
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 453710
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80253820002
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Кәрим (топоним)}}&lt;/small&gt;
'''Кәрим''' — [[Башкортстан]]ның [[Учалы районы]]нда урнашкан авыл.
== Демография ==
Халык саны динамикасы:
{| class='standard' style='text-align: center;' width=65%
|- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref name='белешмә'&gt;Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; !! [[2009]]&lt;ref name='белешмә'/&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-06-04 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|--- class='bright'
| 335
| 326
| 270
|}
[[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 270 кешенең яшәве мәгълүм.&lt;ref name=&quot;башстат&quot;/&gt;
== Шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4215064. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}
* [[Вил Кәримов]] (1935―2017), актер һәм режиссер, 1969―1976 елларда Башкортстан АССР мәдәният министры.
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Учалы районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>nk2j2fsicsazgo7q8wiyx7l3x5tsofl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яңа Семенкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59967</id>
    <revision>
      <id>5969362</id>
      <parentid>4700249</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="nbxzbf832opb7ekumjqctdryqjo0xmk" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Яңа Семенкин
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Чакмагыш районы{{!}}Башкортстанның Чакмагыш районы
|район җәдвәлдә          = Чакмагыш районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны              = 207
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 452227
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80256875004
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Яңа Семенкин''' — [[Башкортстан]]ның [[Чакмагыш районы]]нда урнашкан авыл.
 
== Демография ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Танылган шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1087296. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-04-03&lt;br/&gt;1907-03-21
| ''[[:d:Q11158519|Vasily Semyonovich Nikolayev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-29
| ''[[:d:Q4077439|Банново]]''
|}
{{Wikidata list end}}
* Василий Николаев (1907-1989), [[Советлар Берлеге каһарманы|Сәвитләр Берлеге Каһарманы]].
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Чакмагыш районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>nbxzbf832opb7ekumjqctdryqjo0xmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камил Сәмигуллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77464</id>
    <revision>
      <id>5969443</id>
      <parentid>4743009</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T10:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68553" sha1="hfbpx5hx8enft07f35m37cxkfgs83yc" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Камил Сәмигуллин
| рәсем = [[File:Камиль хәзрәт Сәмигуллин.jpg|thumb|300px]]
| рәсем_зурлыгы = 300px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Камиль хәзрәт Сәмигуллин
| тулы исем = 
| һөнәр = мөфти
| туу датасы = 22.03.1985
| туу җире = [[Красногорский (Мари Ил)|Красногорский]] бистәсе, [[Звенигово районы]], [[File:Emblem of the Mari ASSR.svg|20px]] [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы|MACCР]], {{RSFSR}}, {{ССРБ байрагы}}
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =[[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики» (лента).png|42px|«ТАССРның 100 еллыгы» медале]] [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] (2019), [[«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале]] (2016)[[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (202%)]]
| сайт = https://dumrt.ru
| башка мәгълүмат =
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Сәмигуллин}}
'''Камил Искәндәр улы Сәмигуллин''' ([[1985 ел]]ның [[22 март]]ында, [[Красногорский (Мари Иле)|Красногорский]], Звенигово районы, [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Мари АССР]]) –мөселман дин әһеле, [[мөфти]], [[Коръән-хафиз]], [[хәнәфи мәзһәбе]] галиме, матуриди. [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте]] рәисе, Казанның [[Мөхәммәдия (Казан) мәдрәсәсе|«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] директоры, Россия ислам институты мөгаллиме, Әбү Хәнифә һәм әш-Шәфигый аша Мөхәммәд пәйгамбәргә барып тоташа торган белемнәр чылбырына (силсилә) ия.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kazan.bezformata.ru/listnews/hazrat-samigullin-islam-prevratili/10811643/ |title=Казань {{!}} Камиль хазрат Самигуллин: «Ислам превратили в поле, на котором каждый хочет попинать мяч» — БезФормата. Ru — Новости. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208102843/http://isxak.ru/novyj-muftij-tatrstana/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208102843/http://isxak.ru/novyj-muftij-tatrstana/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ТР мөфтие&quot;&gt;{{cite web|url=http://dumrt.ru/management/|title = ТР мөфтие|publisher=[[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте]] Матбугат хезмәте|author=|accessdate=[[2021 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ы}}&lt;/ref&gt; Татарстан тарихындагы иң яшь мөфти&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2013/04/17/reg-pfo/samigullin.html#:~:text=Духовное%20управление%20мусульман%20Татарстана%20возглавил,имам-хатыб%20мечети%20%22Память%22%20Харис%20Салихов|deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Джиу-джитсу буенча спорт мастерлыгына кандидат, куе кызыл билбау иясе.

[[«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале]] иясе (2016),&lt;ref name=&quot;татар милләтенә олы хезмәтләр өчен&quot;&gt;{{cite web|url=https://dumrt.ru/news/news/news_16099.html?ysclid=lkunitq58y161808711|title=Татарстан мөфтиенә «Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале тапшырылды|publisher=[[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте]]|date=8 декабрь 2016|accessdate=3 август 2023|archivedate=2023-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230803043224/https://dumrt.ru/news/news/news_16099.html?ysclid=lkunitq58y161808711}}&lt;/ref&gt; [[Татарстан Республикасы Президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе]] әгъзасы (2020-2022).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pravo.tatarstan.ru/tat/president/ukaz.htm/?npa_id=620466|title=«Татарстан Республикасы Президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе составына үзгәреш кертү турында» ПУ-554 номерлы ТР Президенты указы|publisher=[[Татарстан Республикасы Президенты]] Матбугат хезмәте|author=[[Рөстәм Миңнеханов]]|accessdate=[[2021 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ы|archivedate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112053335/https://pravo.tatarstan.ru/tat/president/ukaz.htm/?npa_id=620466}}&lt;/ref&gt;

«Коръән белеме» белгечлеге буенча Ислам фәннәре докторы (2022)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://dumrt.ru/news/news_28234.html  Хәзерге заман ислам фәненә беренче тапкыр XIX–XX гасыр башында татар дин галимнәренең Коръән белеме өлкәсендә керткән өлеше тәкъдим ителде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011194308/http://dumrt.ru/news/news_28234.html |date=2022-10-11 }} [[ТР МДН]], 11.10.2022&lt;/ref&gt;.

== Биография ==
[[File:Камил Самигуллин һәм Рөстәм Миңнеханов.jpg|thumb|right|400px|Камил хәзрәт Сәмигуллин һәм ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов]]
1985 елның 22 мартында [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]ның (бүгенге [[Марий Эл Республикасы]]) [[Звенигово районы]] Красногорский бистәсендә туа.

2000 елда [[Волжск]] шәһәрендә 9нчы сыйныфны тәмамлый һәм Казандагы [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]нә һәм Казан шәһәренең 11нче кичке мәктәбенә укырга кергән. Татар дин галиме Габделхак Саматовтан&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.islamrt.ru/htm/stat30-08/samatov.htm |title=Ислам в Республике татарстан. Статьи. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225100158/http://www.islamrt.ru/htm/stat30-08/samatov.htm |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225100158/http://www.islamrt.ru/htm/stat30-08/samatov.htm }}&lt;/ref&gt; һәм Вәлиулла хәзрәт Якуповтан дәресләр алган, нәтиҗәдә «Иман» нәшрияты аның берничә китабын бастырып  чыгарган.

Яшь чагында грек-рим көрәше, футбол, тхэквондо белән шөгыльләнгән, чаңгы шуган.

2003 елда [[Махачкала]] шәһәрендәге Төньяк-Кавказ Ислам Университетына укырга керә.

2003-2007 елларда [[Истанбул]] шәһәрендә ([[Төркия]]) «Исмәгыйль ага» мәчете каршындагы мәдрәсәдә шәех Мөхәммәд Әл-Уфыйда белем ала. Фикъһе, фикъһе ысулы, гакыйдә, хәдис, хәдис ысулы, хөснел хат, сарыф ([[морфология]]) һәм нәһү ([[грамматика]]) буенча иснәд ([[Мөхәммәт пәйгамбәр|Пәйгамбәребездән]] [[Салават (гоноратив)|(с.г.в.)]] башлап [[Әбу Хәнифә]] аша өзелми килгән чылбыр) белән иҗазә (шәригать фәннәрен укыту өчен рөхсәт) ала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://info.tatcenter.ru/whoiswho/11/1975/ |title=Самигуллин Камиль Искандерович. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2014-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717141416/http://info.tatcenter.ru/whoiswho/11/1975/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2014-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140717141416/http://info.tatcenter.ru/whoiswho/11/1975/ }}&lt;/ref&gt;.

2007 елдан 2008 елга кадәр [[Төмән өлкәсе]]нең [[Түбән Варта районы|Нижневартовск районы]] Новоаганск бистәсендә имам булып эшли&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://islamio.ru/news/society/kamil_samigullin_my_dolzhny_razvivat_svoyu_kontseptsiyu_islama/ |title=Камиль Самигуллин: «Мы должны развивать свою концепцию Ислама». |access-date=2015-01-25 |archive-date=2014-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926113228/http://islamio.ru/news/society/kamil_samigullin_my_dolzhny_razvivat_svoyu_kontseptsiyu_islama/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2014-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926113228/http://islamio.ru/news/society/kamil_samigullin_my_dolzhny_razvivat_svoyu_kontseptsiyu_islama/ }}&lt;/ref&gt;.

2008 елда Казандагы [[Тынычлык мәчете|«Тынычлык» мәчете]] имам-хатыйбы итеп сайлана.

2011 елда [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]]нең нәшрият бүлеген җитәкли&lt;ref&gt;[http://dumrt.ru/ru/management/ Руководство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203074645/http://dumrt.ru/ru/management/ |date=2014-12-03 }} // [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте]] сайты&lt;/ref&gt;.

2012 елда фәнни эшләр буенча мөфти урынбасары, Татарстан Респуликасы мөселманнары Диния нәзарәте Президиумы әгъзасы, Голәмәләр шурасы әгъзасы, ТР баш казый киңәшчесе, Экспертлар советы җитәкчесе булып тора&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://2014.oprf.ru/candidates/person/441/ |title=Самигуллин Камиль Искандерович — Кандидаты. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225120636/http://2014.oprf.ru/candidates/person/441/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225120636/http://2014.oprf.ru/candidates/person/441/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/105643 |title=Камиль Самигуллин и Ирина Волынец проиграли кибервыборы и не смогли пробиться в Общественную палату России. |access-date=2014-12-19 |archive-date=2014-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219051059/http://www.business-gazeta.ru/article/105643/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2008-2013 елларда Россия ислам институтының шәригать факультетында белем ала. 6 ышанычлы хәдисләр җыентыгы һәм башка төрле хәдисләр җыентыгы буенча иҗазәт ала.

2013 елның 6 мартыннан – ТР мөфтие вазыйфаларын башкаручы.

2013 елның 17 апреленнән Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, мөфти.

2013 елның 22 октябрендә [[Уфа]] шәһәрендә Россия Үзәк Диния нәзарәте оешуга 225 ел тулу һәм [[РФ Президенты]] каршындагы милләтара мөнәсәбәтләр советы утырышы кысаларында, шулай ук Камил хәзрәт Сәмигуллин Россия Президенты [[Владимир Путин]] белән очрашты. 2014 елның 31 маенда Россия Федерациясе Җәмәгать палатасына сайлауларда катнашты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/news/19472 |title=Президент России. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2014-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905192057/http://www.kremlin.ru/news/19472 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2015 елның 10 гыйнварында Мөхәммәд пәйгамбәргә (с.г.в) ясалган карикатурага кискен каршы чыкты. Ул моны «бөтен кешелеккә һәм, иң беренче чиратта, исламга каршы ясалган һөҗүм» дип атады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kazan.kp.ru/daily/26326.7/3210509/ |title=В вопросе решения «конфликта Charlie Hebdo» миру поможет опыт России. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225112423/http://www.kazan.kp.ru/daily/26326.7/3210509/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Рус, татар, [[Гарәп теле|гарәп]], [[Төрек теле|төрек]] телләрендә иркен аралаша, иске татар телендә укый һәм аңлый&lt;ref name=&quot;business-gazeta.ru&quot;&gt;[https://www.business-gazeta.ru/news/345778 Муфтий РТ Камиль Самигуллин получил коричневый пояс по джиу-джитсу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003030945/https://www.business-gazeta.ru/news/345778 |date=2017-10-03 }}.&lt;/ref&gt;.

Яраткан шөгыльләре: китаплар, татар дин галимнәре мирасын өйрәнү, җиңел атлетика.

Джиу-джитсу буенча спорт мастерлыгына кандидат, куе кызыл билбау иясе&lt;ref name=&quot;business-gazeta.ru&quot;/&gt;. 2021 елда, беренче динара экспедицияне җитәкләп, [[Эльбрус]]ка менә&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2021/08/09/elbrus/|title=Муфтий Татарстана поднял флаг республики на вершину Эльбруса|access-date=2021-08-09 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Мәгърифәтчелек һәм уку-укыту эшчәнлеге ==
2004-2007 елларда – мәдрәсдә укыганда фикъһе, фикъһе ысулы, гакыйдә, хәдис, хәдис ысулы, хөснел хат, сарыф (морфология) һәм нәһү (грамматика) буенча иснәд (Пәйгамбәребездән (с.г.в.) башлап Әбу Хәнифә аша өзелми килгән чылбыр) белән иҗазәт (шәригать фәннәрен укыту өчен рөхсәт) ала.

2007-2008 елларда Төмән өлкәсенең Нижневартовск районы Новоаганск мәчете каршындагы мәдрәсәдә укыта.

2008 елдан, Казандагы [[Тынычлык мәчете|«Тынычлык» мәчетенең]] имамы булып сайланганнан соң, мәчеттә Коръән укырга өйрәнергә теләүчеләр өчен түгәрәк оештыра. Мәчеттә шулай ук гарәп теле, фикъһе һәм гакыйдә буенча дәресләр алып бара.
[[File:Мечеть Тынычлык, казань.jpg|thumb|right|400px|Тынычлык мәчете, Казан]]
2009 елда  Мөхәммәд Заһид әл-Кәүсәринең укучысы Мөхәммәд Әмин Сираҗдан әл-Кәүсәринең барлык китапларын укыту буенча иҗазәт ала, азан буенча иҗазәте бар. Иҗазәне Мөхәммәд Заһид Кәүсәринең шәкерте Мөхәммәд Әмин Сираҗ бирә.

2010 елда «Дарульфикр» белем бирү порталы белән актив хезмәттәшлек итә, биредә ул «Мөхтәрәл әл-Кудури», «Нур әл-Идах» дип исемләнгән абруйлы хәнәфи китаплары буенча белем бирә. Шул ук вакытта [[Vk.com|«ВКонтакте»]] социаль челтәрендә ислам фәннәре буенча йөздән артык дәрес урнаштырыла&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://darulfikr.ru/audio/term/500?page=1 |title=Мухтасар аль-Кудури {{!}} Даруль-Фикр.ру. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2014-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829180640/http://darulfikr.ru/audio/term/500?page=1 |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2014-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140829180640/http://darulfikr.ru/audio/term/500?page=1 }}&lt;/ref&gt;, «Нур аль Идах»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://darulfikr.ru/audio/term/1922 |title=Нур аль Идах {{!}} Даруль-Фикр.ру. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150205214733/http://darulfikr.ru/audio/term/1922 |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205214733/http://darulfikr.ru/audio/term/1922 }}&lt;/ref&gt;.

2010 елның сентябрендә «Милли үзенчәлек һәм дин» I Бөтенрусия татар дин әһелләре форумында катнаша.

2011 елның июлендә ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең нәшрият бүлеген җитәкли. Сәмигуллин тарафыннан 30дан артык китап басмага әзерләнә.

2011-2012 елларда Казан ислам көллиятендә матуриди гакыйдәсе һәм хәнәфи фикъһы буенча дәресләр алып бара, җәйге мөселман яшьләре лагерьларын оештыруда катнаша.

2012 елда Казанның [[Борнай мәчете|«Борнай» мәчетендә]] яшьләр өчен әхлак нигезләре һәм гаилә кыйммәтләре буенча дәресләр алып бара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vk.com/wall-11933375_1271 |title=Wall. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518161345/https://vk.com/wall-11933375_1271 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2012 елда шәех Абдуррахим Лакримнан ([[Марокко]]) алты хакыйкый хәдисләр җыентыгын укытуга изаҗәт ала.

2013 елда намаз вакытларын унификацияләү буенча комиссияне җитәкли. Нәтиҗәдә хәнәфи фәтвалары (Такы Усмани, [[Шиһабетдин Мәрҗани]], [[Галимҗан Баруди|Баруди]]) һәм [[КФУ]]&lt;nowiki/&gt;ның астрономия һәм космик геодезия кафедрасы исәпләүләре нигезендә бөтен Россия өчен иң төгәл намаз вакытлары исәпләп чыгарыла. 2014 елның 5 июнендә әлеге намаз вакытлары бөтен Татарстан Республикасы буенча үз көченә керде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dumrt.ru/ru/important/important_68.html |title=О введении нового времени молитвы / Важное {{!}} Духовное Управление Мусульман Республики Татарстан. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225100104/http://dumrt.ru/ru/important/important_68.html |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225100104/http://dumrt.ru/ru/important/important_68.html }}&lt;/ref&gt;. Моннан тыш, Татарстанның барлык 45 районы өчен дә татар телендә «намаз вакытлары» кушымтасы эшли башлады. Әлеге программа Android һәм IOS нигезендә булдырыла&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dumrt.ru/ru/news/news_1821.html |title=Заработало приложение «Намаз вакытлары» («Времена намазов») на платформе Android и OIS / Новости {{!}} Духовное Управление Мусульман Республики Татарстан. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225104204/http://dumrt.ru/ru/news/news_1821.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2014 ел башыннан Россия ислам университетының Шәригать факультеты студентларына хәнәфи фикъһы нигезләрен укыта.

2014 елда «Дөньядагы беренче мөселман онлайн-фестивале»нең беренче сессиясендә ачык дәрес белән чыгыш ясый һәм 32 мең тыңлаучыны җыя&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dumrt.ru/ru/news/news_1488.html |title=32 000 слушателей — итоги Первого в мире мусульманского онлайн — фестиваля / Новости {{!}} Духовное Управление Мусульман Республики Татарстан. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225103701/http://dumrt.ru/ru/news/news_1488.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2014 елда «Ислам.ру» сайтында шәхси блог алып бара башлый.

2014 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәте структурасында Сәмигуллин башлангычы белән Коръәнне өйрәнү бүлеге булдырыла. Әлеге бүлек Изге китапны бастыру, татар һәм рус телләрендә тәфсирләр әзерләү белән шөгыльләнә, шулай ук Татарстанда Коръән хафизлар әзерләү бурычларын гамәлгә ашыра.

2015 елдан Татарстанның барлык дини урта һөнәри белем бирү оешмалары бердәм белем бирү стандартларына күчә, моның өчен Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең Укыту-методик берләшмәсе эше оештырыла. Стандартлар Россия Федерациясе территориясендә гамәлгә кертүгә әзер.

2015-2016 елларда барлык мәдрәсәләргә мөфтият белгечләре тарафыннан әзерләнгән 52 исемдәге дәреслек таратыла.

2017 елда Сәмигуллин башлангычы белән смартфоннар өчен Telеgram хәбәрләшү системасында «Татарский для начинающих» дип исемләнгән махсус канал һәм [[иске татар теле]]ндә канал булдырылды, республика мәчетләрендә татар телен өйрәнү буенча «Без – татарлар» укыту программасы эшләнде, [[татар теле]]н интернет челтәрендә, аерым алганда, социаль челтәрләрдә пропагандалау буенча мәгълүмати кампания тормышка ашырылды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/446220 |title=Курсы по изучению татарского языка «Без – татарлар!» стартовали в Татарстане|access-date=2018-02-02 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2017 елда Сәмигуллин тырышлыгы белән «Хозур ТВ» мөселман телеканалы булдырылды. Канал Татарстан һәм [[Башкортстан]] Республикалары территориясендә кабельле тапшырулар режимында трансляцияләнә.

2017 елда бердәм гомумреспублика номеры +7(939) 50 50 700 – «ТР мөселманнары Диния нәзарәте ышаныч телефоны» эшли башлады. Аның аша борчыган дини сорауларны телефоннан шалтыратып һәркем бирә ала.

2019 елда яңа иҗазә – Коръәнне Гасыйм кыйраәтенең Шүгъба риваяте белән өйрәтү мөмкинлеге бирүче таныклык алды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/446220 |title=Камиль хазрат получил иджазу – свидетельство об освоении одного из стилей рецитации Корана|access-date=2019-10-15 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2019 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәтендә “ТР мөселманнары Диния нәзарәте имам-хатыйблары тарафыннан гыйбадәт кылулар һәм дини йолалар уздыру турында нигезләмә”се расланды.

2019 елда Россиядә «Даруль ифта» беренче федераль бушлай мөселман call-үзәге эшли башлады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://islam-today.ru/novosti/2019/12/24/sall-centr-darul-ifta-dum-rt-prinal-5-tysac-obrasenij/|title=Сall-центр «Даруль-ифта» ДУМ РТ принял 5 тысяч обращений|access-date=2019-12-24 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2021 елда беренче татар онлайн-мәдрәсәсе эшли башлады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.huzur.ru/darulkutub/ |title=Издательский дом «Хузур» / Darul-Kutub. |access-date=2015-01-25 |archive-date=2015-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209030509/http://huzur.ru/darulkutub/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-19 |archivedate=2015-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150209030509/http://huzur.ru/darulkutub/ }}&lt;/ref&gt;.

2022 елның 11 октябрендә [[Болгар ислам академиясе]]ндә «Татар дин галимнәренең Коръән фәннәрен һәм Коръән расмын (язу кагыйдәләрен) өйрәнүгә керткән өлеше» темасына докторлык диссертациясе яклап, “Коръән белеме” белгечлеге буенча ислам фәннәре докторы гыйльми  дәрәҗәсе ала&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;&lt;ref&gt;''Арслан Минвалеев.'' [https://www.tatar-inform.ru/news/v-bolgare-nastupil-sezon-dissertacii-muftii-tatarstana-gotovitsya-stat-doktorom-nauk-5882744  «В Болгаре наступил сезон диссертаций»: муфтий Татарстана готовится стать доктором наук.] [[Татар-информ]], 10.10.2022&lt;/ref&gt;.

== Нәшрият эшчәнлеге ==
2013 елда Сәмигуллин башлангычы белән  ТР мөселманнары Диния нәзарәте каршында «Хозур» нәшрият йортына, «Азан» мөселман радиосына нигез салына. “Хозур” Нәшрият йорты Россиядәге иң зур мөселман медиахолдингларыннан санала.

Бүгенге көнгә Нәшрият тарафыннан 250 дән артык хезмәт әзерләп бастырылды, аларның гомуми тиражы 750 меңнән артып китә&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/article/475712 https://huzurshop.ru|title=«Когда арабы узнали, то были потрясены»: как сохранить татарское книжное наследие|access-date=2020-07-24 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Басмаларның төп өлеше – [[Әбү Хәнифә]], Матуриди, Тәһави, Әл Газнәви, [[Шиһабетдин Мәрҗани|Ш. Мәрҗани]], [[Ризаэддин Фәхреддин|Р. Фәхретдин]], [[Каюм Насыйри|К. Насыйри]], [[Әхмәтһади Максуди|Ә. Максуди]], Г. Карабаш һ.б. авторлыгында.

Хәзерге авторларның хезмәтләре: ислам нигезләре, фикһ, гакыйдә, сира. Дәреслекләр һәм уку әсбаблары бастырылды.

Эксперт советы басмаларны идеологик иминлек ягыннан карый.

2013 елда «Ислам Тудэй» сайтында үзенең персональ блогын ача, шулай ук сайтта укучыларның сорауларына җавап бирә, укучыларның меңнән артык соравына җавап биргән.

2013 елда «Бәйтуль хикмә» (Хикмәт йорты) онлайн-мәдрәсә проектын эшләтеп җибәрә. Әлеге ресурста ислам хокукы дәресләрен алып барды.

2013 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең Darul-Kutub.com электрон китапханәсен эшләтеп җибәрә. Нәзарәтнең Darul-Kutub дип исемләнгән электрон китапханәсе инкыйлабка кадәрге классик татар галимнәре һәм дин белгечләренең, шулай ук бүгенге көн авторларның китапларын үз эченә ала. Иң мөһим казаныш булып 2017 елда фондның баетылуы тора – бүгенге көндә анда инде 854 китап, шул исәптән сирәк һәм иске хезмәтләр дә, урын алган.

2014 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәте инкыйлабка кадәрге [[Шура (альманах)|«Шура» журналы]] һәм [[Дин вә мәгыйшәт (журнал)|«Дин вә мәгыйшәт»]] газетасы эшчәнлеген яңадан башлады.

== Дини дәгъват ==
2017 елда Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең «Азан» радиосы кабель аша тапшырулар алып баруга күчте.

2018 елда “Хозур ТВ” мөселман телеканалы эшли башлады, кабельле телевидение Татарстан, [[Башкортстан|Башкортоста]]&lt;nowiki/&gt;н Республикаларында, [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]], [[Мәскәү]] һәм [[Мәскәү өлкәсе]], [[Кырым]], [[Дагстан|Дагыстан]], [[Чуашстан|Чуашстан Республикаларында]], [[Воронеж өлкәсе]]ндә, [[Пермь крае]]ндагы 2 млн. йорт хуҗалыгында күрсәтә, “Хозур ТВ”ның [[YouTube|youtube]]-каналына 1 миллионнан артык кеше язылган&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/375355|title=Камиль Самигуллин: «Ругающих, тех, кто будет делать танкыйт, будет много...»|access-date=2018-03-14 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Тапшырулар татар һәм рус телендә чыга.

«Ислам Тудэй» – Россиядә һәм БДБ илләрендәге иң эре мөселман интернет-порталы, аны ай саен 2 миллионнан кеше артык укый.

“Азан”  мөселман радиосын бер тәүлеккә 15 мең кеше тыңлый.

&quot;Шура&quot; журналы, &quot;Умма&quot;, “Дин вә мәгыйшәт” газеталары яңадан чыга башлый.

“Ислам террорга каршы” terrora-net. – экстремизмга һәм терроризмга каршы портал эшли, &quot;Ислам без стереотипов&quot;, “Сирия. Билеты в один конец”, &quot;Путь в никуда” документаль фильмнары төшерелә.

Социаль челтәрләрдә 38 төркем бар, аларга 2,6 миллионнан артык кеше язылган.

9 мобиль кушымта бар: “Коран.Тафсир”, “Коръән.Тәфсир”, “Татар мәдрәсәсе”, “Куръан”, “Время намаза”, “Намаз вакытлары”, Радио «Азан», “Халяль гид”, “Хузур ТВ”.

2018 елдан ислам нигезләренә һәм намаз укырга өйрәтү юнәлешендәге “Ислам. Беренче адымнар” проектына фатиха бирелә. Проект кысаларында 600 дән артык кеше намазга басты, Ислам дине кануннарын үтәп яши башлый.

== Коръәнне өйрәнү буенча эшчәнлек ==
2014 елда Казанның Кол Шәриф мәчетендә Россиядә беренчеләрдән булып бертуктаусыз Коръән укый башладылар. Коръән уку бүгенге көндә дә дәвам итә. 2015 елда әлеге эстафетаны Болгар шәһәрендәге Ак мәчет тә кабул итә.

[[File:Ак мәчет.jpg|thumb|right|400px|Ак_мәчет]]
2016 елда Коръәннең классик булып танылган «Кәлам Шәриф» яңа басмасы әзерләнә һәм нәшер ителә. Бөтен дөньяга танылган танылган «Казан басмасы»н яңартып бастыруны Россиядә Коръән бастыру традицияләренең яңарышы дип атарга була.

2016 елда мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин башкаруында Россия күләмендә тәүге тапкыр [[Коръән]]нең тулы версияле аудиоязмасы чыкты.

2017 елда Коръәннең «Каләм Шәриф» яңа басмасы рәсми рәвештә дөньякүләм стандартларга тәңгәл килә дип танылды. Коръән Сүриянең вакфлар министрлыгы каршындагы Коръән эшләре буенча Югары комиссиясе тикшерүен уңышлы үтеп, халыкара стандартларга яраклык турындагы Шәһадәтнамәгә ия булды. Шәһадәтнамәдә ТР мөселманнары Диния нәзарәте басмасының Расм Усманиның борынгы исемлегенә (кабул ителгән кануннар буенча хәрефләр һәм сүзләр саны буенча) тәңгәл килүе күрсәтелгән. Әлеге басма текстны уку, өйрәнү һәм дөрес әйтү өчен дә уңайлы дип табылды. Бу гарәп телен белмәгән укучылар өчен аеруча мөһим.

Сәмигуллин башлангычы белән Татарстанда Коръән уку бәйгеләре үткәрелә.

2019 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең Коръән басмасы [[Төркия]]нең Кыйраәтләр һәм  Мүсхәфләр экспертизасы буенча комитеты идарәсенең уңай бәяләмәсен алды.

2019 елда Изге Коръән (DIHQA) Дубай халыкара премиясенең Коръән әзерләү буенча комиссия ТР мөселманнары Диния нәзарәтен Коръәнне бастыруга әзерләү эше өчен эксперт буларак җәлеп итә. Комиссия эшендә Коръәннең “Казан басмасы”ның 1803, 1914 һәм 2016 елларда дөнья күргән басмалары файдаланыла.

2019 елда Үзбәкстан мөселманнары Диния нәзарәте ТР мөселманнары Диния нәзарәте тарафыннан әзерләнгән 10 мең Коръәнне бастырып чыгара. 2020 елда басманы шулай ук Төркиядә һәм [[Беларусия|Белоруссиядә]] чыгаралар.

2019 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәте татар һәм рус телләрендә Коръәннең мәгънәви тәрҗемәләрен әзерли.

== Хәйрия эшчәнлеге ==
ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең социаль җаваплылык белән бәйле эшчәнлеген “Зәкят” Хәйрия фонды тормышка ашыра:

* 400 дән артык авыру баланы дәвалау курслары өчен акча түләнә
* 2017 елда Үсешләре үзенчәлекле булган балалар һәм аларның ата-аналары өчен “Хәят” социальләшү үзәге ачыла
* 2019 елда Казанда үсешләрендә үзенчәлекләр булган балалар, яшүсмерләр һәм яшьләр өчен кыска вакытлы үзәк ачыла
* 2017 елда Татарстанда гошер сәдакасын җыю гадәте яңартылды. Шулай итеп, мохтаҗлар өчен 2017-2020 елларда 2800 тонна азык-төлек җыелды һәм таратыла

Күпбалалы гаиләләргә, ялгыз өлкәннәргә, ятимнәргә, социаль учреждениеләргә даими рәвештә азык-төлекләтә ярдәм күрсәтелә. 2019 елда Рамазан аенда Казанның 900 азкеремле гаиләсенә 5,5 тонна азык-төлек тапшырылган. 2020 елда 915 гаиләгә – 5,5 тонна, 2021 елда 790 гаиләгә 5,1 тонна азык-төлек таратылган.  Корбан бәйрәме уңаеннан 2019 елда 1150 гаилә – 5,5 тонна, 2020 елда 750 гаилә һәм 5 учреждение – 3,5 тонна, 2021 елда 2542 гаилә һәм 13 оешма 27,4 тонна корбан ите ала.

2016 елдан бирле йортсыз-җирсезләр даими рәвештә ашатыла. Көн саен 500 сукбай кайнар аш белән тәэмин ителә.  

2014-2020 елларда [[Республика ифтары]]нда катнашучылар саны 1,5 меңнән 30 мең кешегә кадәр җитә. 
[[File:Республика Ифтар мәҗлесе.jpg|thumb|right|400px|Республика Ифтар мәҗлесе]]
2018 елда ТР мөселманнары Голәмәләр шурасы тарафыннан, гаилә кыйммәтләрен саклау һәм хатын-кызлар һәм балалар хокукларын яклау йөзеннән, «Никах теркәгәндә имамнар тарафыннан ислам хокукы нормаларын куллану» һәм «Аерылышу отурында эшләрне караганда казыйлар тарафыннан ислам хокукы нормаларын кулану» нигезләмәләре әзерләнде.

== Яшьләр сәясәте ==
ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең яшьләр проектлары:

* Яшьләр өчен Ислам турында ачык лекторий.
* Яшьләр арасында гаилә кыйммәтләрен ныгытуга юнәлтелгән «I'MAN» һәм «Яшь килен» проектлары.
* Мөселман яшьләренең Кышкы һәм Җәйге форумнары.
* Мөселман яшьләренең хәйрия чаралары.
* Джиу-джитсу буенча Ш.Мәрҗани исемендәге ярышлар, милли көрәш һәм армрестлинг буенча ТР мөселманнары Диния нәзарәте Кубогына республика ярышлары.
* Мөфтинең махсус стипендияләре һ.б.

== Иректән мәхрүм ителгәннәр белән профилактика эшчәнлеге ==
2016 елдан ТР мөселманнары Диния нәзарәте Россиянең Җәзаларны үтәтү буенча  Федераль хезмәтнең ТР буенча идарәсе белән хезмәттәшлек итә. 

Татарстанда 9 төзәтү колониясе һәм 1 колония-поселение бар. Аларның һәркайсында намаз уку бүлмәләре һәм мәчетләр эшли.

Төзәтү учреждениеләрендә иректән мәхрүм ителгәннәр белән махсус әзерләнгән 10 имам эшли.

Иректән мәхрүм ителгәннәргә вәгазьләр укыла, дини мәсьәләләр буенча сорауларга җавап бирелә, дини бәйрәмнәр һәм бәйгеләр оештырыла.

Колонияләр китапханәләре ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең “Хозур” Нәшрият йорты тарафыннан бастырылган дини әдәбият белән тәэмин ителә&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ria.ru/20191204/1561967270.html|title=Муфтий Татарстана открыл деревянную мечеть в колонии|access-date=2019-12-04 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.realnoevremya.ru/news/45802?_url=%2Fnews%2F45802#from_desktop|title=​Муфтий РТ Камиль Самигуллин встретился с осужденными колонии №5 Зеленодольского района (видео)|access-date=2016-10-18|archive-date=|archive-url=|deadlink=no|accessdate=2022-02-21|archivedate=2022-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220144304/https://m.realnoevremya.ru/news/45802?_url=%2Fnews%2F45802#from_desktop}}&lt;/ref&gt;.

== Экстремизмга каршы эшчәнлек ==
2015 елда «Течения и группы ислама» («Ислам агымнары һәм төркемнәре») китабы бастырыла («Хозур» нәшрияты).

2016 елда «[[Ğiraq häm Şam İslam däwläte|ДАИШ]]: армия сатаны» («ДАИШ — Иблис гаскаре») китабы дөнья күрә («Хозур» нәшрияты).

2016 елдан бирле Татарстан  Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте экстремизм чагылышларын профилактикалау максатыннан, республика колонияләрендә җәза үтәүче мөселманнарны тәрбияләү буенча Җәзаларны үтәтү  буенча федераль хезмәтнең Татарстандагы идарәсе белән актив хезмәттәшлек итә. Хәзерге вакытта республиканың барлык колонияләрендә мәчетләр яки намаз бүлмәләре эшли, аларда махсус әзерләнгән имамнар хезмәт куя.

2016 елда Terrora-net.ru сайты эшли башлады. Ул дини экстремизм темасына кагылышлы сорауларны тулысынча колачлап алган Татарстандагы бердәнбер интернет-мәйданчык булып кала бирә.

2018 елда «Наставления братьям-ученым (алимам) из Неджда ([[Согуд Гарәбстаны|Саудовская Аравия]])» (авторы – Йосыф Рифаи), «Люди Сунны и согласия: кто они?», «Учение заблудших групп и сект и преступления, совершаемые их последователями под предлогом защиты единобожия» дип исемләнгән китаплар нәшер ителә («Хозур» нәшрияты).

== Хәләл индустрияне үстерү ==
[[File:KazanSummit.jpg|thumb|left|400px|Россия – Ислам дөньясы: KazanSummit]]
2015 елда Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең «Хәләл» комитеты Бөтендөнья хәләл советының (WHC) тулы хокуклы әгъзасы итеп сайлана.

2016 елда [[ТР Сәүдә-сәнәгать палатасы]] әгъзасы була.

Россия тарихында беренче тапкыр ТР мөселманнары Диния нәзарәте башлангычы белән Россия ислам институты базасында 704 нче “Хәләл” продукция җитештерү һәм хезмәт күрсәтү”  Техник комитеты оештырыла. Комитет хәләл продукциягә һәм хезмәтләргә 15 гомумфедераль милли стандарт булдыру белән шөгыльләнә.

2017, 2018, 2019, 2021 елларда “Россия – Ислам дөньясы: KazanSummit” Халыкара икътисад саммиты кысаларында RUSSIA HALAL EXPO Халыкара күргәзмәсе уза.

== Халыкара багланышлар ==
ТР мөселманнары Диния нәзарәте фәнни-белем бирү программалары, Коръәнне өйрәнү, хәйрия проектлары өлкәсендә төрле илләр белән хезмәттәшлек итә.

Төркия, [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]], [[Сүрия|Сирия]], [[Согуд Гарәбстаны]], [[Казакъстан|Казахстан]], [[Үрдүн|Иордания]], [[Кыргызстан]], [[Мисыр]] кебек мөселман илләренең дини, хәйрия, белем бирү институтлары белән хезмәттәшлек килешенүләре төзелгән.

ТР мөселманнары Диния нәзарәте Ауропада төрле диннәр арасында дустанә мөнәсәбәтләр урнаштыру тәҗрибәсе буенча эксперт буларак җәлеп ителә.

Чит илләр белән хезмәттәшлек нәтиҗәләре:

* 2018 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәтенә [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы|БМОның]] Икътисад һәм социаль советы (ЭКОСОС) каршында консультатив статус бирелә&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3628509|title=Экономический и социальный совет ООН присвоил ДУМ Татарстана консультативный статус|access-date=2018-05-14 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
* 2017 елда ТР мөселманнары Диния нәзарәте тарафыннан нәшер ителгән Коръән 
* Сирия Вакфлар министрлыгы карамагындагы Хөрмәтле Коръән эшләре буенча Югары комиссиянең тикшерүен уңышлы үтте һәм халыкара стандартларга туры килүе турында Таныклык ала
* Сириядә сугыш вакытында җимерелгән гомумбелем бирү мәктәбе торгызыла
* Ел саен 1800 татарстанлы [[хаҗ]] гыйбадәтен кыла

== Татар телен үстерү ==
2016 елдан Татарстан мәчетләрендә җомга намазлары татар телендә укыла.

2017 елда мәчетләр каршында татар теле курслары оештырыла.

2017 елдан ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең эш һәм рәсми документлары ике телдә – татар һәм рус телләрендә алып барыла башлый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://islamnews.ru/news-muftij-tatarstana-vkljuchilsja-v-borbu|title=Муфтий Татарстана включился в борьбу за татарский язык|access-date=2017-10-23 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tatarlar.info/2020/08/29/kamil-samigullin-vklyuchen-v-sostav-komissii-po-sohraneniyu-tatarskogo-yazyka/|title=Камиль Самигуллин включен в состав комиссии по сохранению татарского языка|access-date=2017-10-23 |archive-date=  |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Спорт үсеше ==
2008 елдан бирле [[Яр Чаллы]] шәһәрендә ТР мөселманнары Диния нәзарәте кубогына татарча милли көрәш һәм армспорт буенча мөселман яшьләренең  берләшкән турниры уздырыла.

2017 елда тәүге тапкыр [[Шиһабетдин Мәрҗани]] исемендәге кубокка джиу-джитсу буенча Бөтенрусия турниры үткәрелде.

2018 елда Сәмигуллин башлангычы белән Россиядә беренче мәртәбә [[Татарстан Республикасы]] имамнары массакүләм рәвештә ГТО нормаларын тапшырды.

2021 елда Камил Сәмигуллин, беренче динара экспедицияне җитәкләп, Эльбруска менә.
[[File:Камил хәзрәт Самигуллин.jpg|thumb|right|400px|Камил хәзрәт Самигуллин хоккей ярышы ачылышында]]

== Бүләкләр ==

* Мөселманнарның Үзәк Диния нәзарәтенең “Әбү Бәкр” дәрәҗәсендәге «Әл-Игтисам» – «Бердәмлек» медале&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cdum.ru/news/44/4781/ |title=Талгат Таджуддин наградил муфтия Татарстана медалью. |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129173256/http://www.cdum.ru/news/44/4781/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. 
* “Ярдәм” милли ислам хәйрия фондының “Меценатлык үсешенә керткән өлеше өчен” медале.
* Камил Сәмигуллин җитәкчелегендә әзерләнгән Коръән мәгънәләренең рус һәм татар телләренә тәрҗемә басмалары «Россия – Ислам дөньясы» стратегик күзаллау төркеме рәисе Рөстәм Миңнехановның илкүләм премиясенә лаек булды.
* Татарстан Президентының Рәхмәт хаты
* Венгрия парламентының көмеш медале&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.islamrf.ru/news/russia/rusnews/31696/ |title=IslamRF.ru: Муфтий Татарстана награждён серебряной медалью парламента Венгрии. |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129183701/http://www.islamrf.ru/news/russia/rusnews/31696/ |deadlink=no |accessdate=2022-02-21 |archivedate=2015-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150129183701/http://www.islamrf.ru/news/russia/rusnews/31696/ }}&lt;/ref&gt;
* Россия император йорты башлыгы бөек княгиня Мария Владимировнадан II дәрәҗә Изге Анна Ордены(2013)&lt;ref name=&quot;tatar-inform.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tatar-inform.ru/news/2013/11/12/382633/ |title=Великая княгиня Мария Владимировна наградила муфтия РТ орденом Святой Анны II степени. |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129173301/http://www.tatar-inform.ru/news/2013/11/12/382633/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* «Романовлар йортының 400 еллыгы истәлегенә 1613—2013»  бронза медале(2013)&lt;ref name=&quot;tatar-inform.ru&quot;/&gt;.
* «Юбилей Всенародного Подвига» истәлекле медале. Романовлар династиясе тарафыннан  Фетнә тәмамлануның 400 еллыгын билгеләп үтү һәм Россия дәүләтчелеген торгызу уңаеннан гамәлгә куелган(2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/tatarstan/freenews/55928d539a794751dc830716|title=Великая княгиня М.Романова вручила царские награды М.Шаймиеву и К.Самигуллину|archive-url=|archive-date=|access-date=2013-11-12|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* «ЧР МДН оешуга 20 ел 1994—2014» медале(2014)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.e-riu.ru/riu_news/?ID=1907 |title=Россия и Украина {{!}} Муфтий Татарстана награждён юбилейной медалью ДУМ Чувашской Республики. |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129163440/http://www.e-riu.ru/riu_news/?ID=1907 |deadlink=no |accessdate=2022-02-21 |archivedate=2015-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150129163440/http://www.e-riu.ru/riu_news/?ID=1907 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Бөтендөнья татар конгрессы]]ның югары бүләге – [[«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале]] (2016).&lt;ref name=&quot;татар милләтенә олы хезмәтләр өчен&quot;/&gt;
* Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгының «Донорлык хәрәкәтенә теләктәшлек өчен» медале(2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tatarstan24.tv/news/society/388446_mufti_of_tatarstan_medal_for_the_promotion_of_donor_movement|title=Муфтий Татарстана награжден медалью «За содействие донорскому движению»|archive-url=|archive-date=|access-date=2017-12-01|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Татарстан Республикасының социаль-икътисадый потенциалын, милләтара һәм конфессияара тынычлыкны һәм татулыкны ныгытуга, мәдәни-рухи мирасны саклап калуга һәм үстерүгә, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектә югары казанышларга зур өлеш керткәне өчен «ТАССР оешуның 100 еллыгы» дәүләт медале(2019)&lt;ref name=orden&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/tatarstan/freenews/55928d539a794751dc830716|title=Великая княгиня М.Романова вручила царские награды М.Шаймиеву и К.Самигуллину.|access-date=2013-11-13 |archive-date= |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
* ТР Җәмәгать эшлеклеләре берлегенең “Җәмгыять алдында казанышлар өчен” I дәрәҗә медале(2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rt-online.ru/muftiyu-tatarstana-vruchili-medal-za-zaslugi-pered-obshhestvom/|title=Муфтию Татарстана вручили медаль «За заслуги перед обществом» |access-date=2017-12-01 |archive-date= |archive-url= |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
* 2019 ― [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]]
* 2023 ― Россия Президенты Рәхмәте ― ''Идел буе Болгарстанында Ислам динен кабул итүнең 1100 еллыгын бәйрәм итүгә әзерлек һәм аны үткәрүдә күрсәткән хезмәтләре өчен''&lt;ref&gt;[http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202307270005?pageSize=100&amp;index=1 Распоряжение Президента Российской Федерации от 27.07.2023 № 242-рп стр.16]&lt;/ref&gt;
* 2025 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]&lt;ref&gt;''Камилә Билалова.'' [https://intertat.tatar/news/din-ahellare-forumy-2025-imamnar-macettan-cykmasa-saitan-tatar-xalky-arasynda-iorer-5873025  Дин әһелләре форумы-2025: «Имамнар мәчеттән чыкмаса, шайтан татар халкы арасында йөрер».] [[Интертат]], 18.05.2025&lt;/ref&gt;
* 2025 ― Дөнья һәм традицион диннәр лидерлары съездының ([[Казакъстан]]) шәрәфле медале&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/ru/kasim-zhomart-tokaev-vruchil-uchastnikam-sezda-liderov-religiy-gosnagradi-438fbe Касым-Жомарт Токаев вручил участникам Съезда лидеров религий госнаграды.] inform.kz, 17.09.2025&lt;/ref&gt;
* 2025 ― «Иман һәм намус» ордены ― ''җәмгыятьнең рухи-әхлакый яңарышына, милли рухи мирасны саклауга, Россия халыклары һәм традицион конфессияләре вәкилләре арасында тынычлык һәм татулыкны ныгытуга керткән өлеше өчен''&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rossiyanen-yugary-moftie-kamil-xazrat-samigullinny-iman-ham-namus-ordeny-belan-bulaklade-5914391 Россиянең югары мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллинны «Иман һәм намус» ордены белән бүләкләде.] [[Татар-информ]], 20.11.2025&lt;/ref&gt;

== Кызыклы фактлар ==
* [[Әбү Хәнифә]] һәм [[Әш-Шәфигый]] имамнары аша [[Мөхәммәт пәйгамбәр|Мөхәммәд Пәйгамбәрдән (с.г.в)]] өзелми килгән белемнәр чылбырына (иснәдкә) ия.&lt;ref name=&quot;ТР мөфтие&quot;/&gt;
* Мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин куе кызыл билбауга, BJJ буенча шәмәхә билбауга лаек булды.
* Камил Сәмигуллин джиу-джитсу буенча спорт мастерлыгына кандидат, кызыл куе билбау иясе.
* 2021 елда Камил Сәмигуллин, беренче динара экспедицияне җитәкләп, Эльбруска менә.
* Татарстан мөфтие мөселман яшьләре арасында “Әбү Әхмәд Казани” интернет ник-неймы белән билгеле. 
* Дүрт бала тәрбияли. 
* Камил хәзрәт Сәмигуллин әйтүенчә, ул «Инстаграм», «Телеграм» социаль челтәрләрендәге битләрен шәхсән үзе алып бара, ә «Вконтакте»дан ул фан-төркемен алып атуны сораган&lt;ref&gt;[http://www.info-islam.ru/publ/novosti/tatarstan/muftij_tatarstana_zaregistrirovalsja_v_telegram/2-1-0-38905 Муфтий Татарстана зарегистрировался в Telegram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003075011/http://www.info-islam.ru/publ/novosti/tatarstan/muftij_tatarstana_zaregistrirovalsja_v_telegram/2-1-0-38905 |date=2017-10-03 }}.&lt;/ref&gt; . 
* «Корбан ашы»н пешерә белә,ТНВ  телеканалында «Секреты татарской кухни» тапшыруында катнашты.  
* Хәләл җефете каратэ буенча кара билбауга ия&lt;ref&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/78356/ Камиль хазрат Самигуллин: «Ислам превратили в поле, на котором каждый хочет попинать мяч»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150130023755/http://www.business-gazeta.ru/article/78356/ |date=2015-01-30 }}.&lt;/ref&gt;.
* «Корбан ашы» әзерли белә, ТНВ телеканалының «Секреты татарской кухни» тапшыруында чыгыш ясады.

== Түбәндәге китаплар авторы: ==

* Камиль Самигуллин «Расскажи мне об Исламе» (2016)
* Камил Сәмигуллин «Ислам турында сөйләшик»  (2013)
* Камил Сәмигуллин «Ислам. 75 дәрес» (2020)
* Камиль Самигуллин «Ислам в 75 уроках» (2016)
* Камиль Самигуллин «Введение в ханафитский фикх» (2015)
* Камил Сәмигуллин «Хәнәфи фикһына кереш (2021)
* Камил Сәмигуллин «Ураза» (2013) Камиль Самигуллин «Вечная любовь» (2014)
* Камиль Самигуллин «Каждый может стать Коран хафизом» (2013)
* Камиль Самигуллин «Ошибки в намазе, связанные с чтением Куръана» (2017)
* Камиль Самигуллин «Посещение могил» (2015)
* Зайнулла бин Хабибулла ан-Накшбанди &quot;Послание о жизни Хидра алейхиссалям и опровержение Ибн Таймии и его последователей&quot; (подготовил к печати К.Самигуллин) (2020)
* Камиль Самигуллин  “Вероубеждение людей Сунны и Согласия” (2019)
* Камил Сәмигуллин «Әһле Сөннәт Вәл-Җәмәгать гакыйдәсе» (2020)
* Камил Сәмигуллин. «Җүхүдү гуләмә...» («Татар дин галимнәренең Коръән фәннәрен һәм Коръән расмын (язу кагыйдәләрен) өйрәнүгә керткән өлеше») фәнни монографиясе («Хозур» {{comment|НЙ|нәшрият йорты}}, 2024, [[гарәп теле]]ндә). Монография докторлык диссертациясе нигезендә язылган&lt;ref&gt;[https://dumrt.ru/news/news/news_30150.html Мөфтинең татар дин галимнәренең Коръән белеменә керткән өлеше хакында фәнни монографиясе чыкты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240115185512/https://dumrt.ru/news/news/news_30150.html |date=2024-01-15 }} ТР МДН сайты, 15.01.2024&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Камил%20Сәмигуллин |сүз+төзмә= Камил+Сәмигуллин |süz%20tözmä = Kamil%20Sämiğullin}} 
* [http://www.azatliq.org/content/article/24927328.html Камил хәзрәт Сәмигуллин – кем ул?]
* [http://www.intertat.ru/tt/din-tt/item/16511-kamil-s%D3%99migullin-dini-tyinyichlyik-v%D3%99gd%D3%99-it%D3%99.html Камил Сәмигуллин дини тынычлык вәгъдә итә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719225944/http://www.intertat.ru/tt/din-tt/item/16511-kamil-s%D3%99migullin-dini-tyinyichlyik-v%D3%99gd%D3%99-it%D3%99.html |date=2013-07-19 }}
* [http://www.azatliq.org/content/article/24960299.html Камил Сәмигуллин Татарстан мөфтие булды]
* [http://tat.tatar-inform.ru/news/2013/04/17/84749/ Бүген Камил хәзрәт Сәмигуллин үз командасын тәкъдим итте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212135/http://tat.tatar-inform.ru/news/2013/04/17/84749/ |date=2016-03-04 }}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте җитәкчеләре}}
{{«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары}}
{{Татарстан Республикасы Президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе әгъзалары}}
{{«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале лауреатлары}}
{{Сайланган мәкалә}}

{{DEFAULTSORT:Сәмигуллин, Камил}}
[[Төркем:Татар дин әһелләре]]
[[Төркем:Татарстан имамнары]]
[[Төркем:Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте мөфтиләре]]
[[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Мөфтиләр]]
[[Төркем:Ислам фәннәре докторлары]]
[[Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары]]
[[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>hfbpx5hx8enft07f35m37cxkfgs83yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үдик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77851</id>
    <revision>
      <id>5969444</id>
      <parentid>5857260</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T10:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Авыл белән бәйле шәхесләр */ өстәмә</comment>
      <origin>5969444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7629" sha1="iog3r2pflb6gflk1lvro0rwvug1myh2" xml:space="preserve">{{ТП
 |халәт                   = село 
 |татар исеме         = Үдик 
 |чын исеме    = 
 |ил    = Россия
 |герб                     = 
 |байрак                     = 
  |lat_deg = 57 |lat_min = 5 |lat_sec = 13.16  |lon_deg = 55 |lon_min = 31 |lon_sec = 9.99 
  |CoordAddon = 
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита              = 
 |ил харитасы зурлыгы     = 
 |төбәк харитасы зурлыгы     = 
 |район харитасы зурлыгы     = 
 |төбәк                   = Пермь крае 
 |төбәк җәдвәлдә         = Пермь крае 
 |район төре               = Муниципаль район
 |район                    = Барда районы 
 |район җәдвәлдә          = Барда районы {{!}}Барда 
 |җәмгыять төре            = Авыл җирлеге 
 |җәмгыять                = Үдик авыл җирлеге 
 |җәмгыять таблицада      = Үдик {{!}}Үдик
 |эчке бүленеш       = 
 |башлык                    = 
 |нигезләү датасы           = 
 |беренче телгә алу        = 
 |элеккеге исемнәр            = 
 |мәйдан                  = 
 |ТП мәркәзе биеклеге         = 
  |халык саны               = 1341 
  |исәп елы            = 2010 
  |халык тыгызлыгы               = 
  |агломерация             = 
  |милли состав    = 
  |дини состав = 
  |этнохороним             = 
 |почта индексы          = 618168 
 |почта индекслары         = 
 |телефон коды           = 34261 
 |add1n         = Цифрлы идентификатор
 |add1        = 57204819001 
 |Commons-та төркем      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Үдик''' — [[Пермь крае]]ның [[Барда районы]]нда урнашкан авыл. [[Үдек авыл җирлеге]]нә карый.

[[Барда авылы]] үзәгеннән якынча 18 км төньяктарак урнашкан.

== Халык ==
Халык саны динамикасы:
{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Гомуми демографик күрсәткечләр'''

|--- class='bright'
| colspan=2 | Гомуми халык саны || colspan=2 | 2010 елга җенес составы
|--- class='shadow'
| 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/extended/index.php?do4=document&amp;id4=698072fc-6a2d-4e29-883e-a55e9c351d8c|title=Постановление Главы Администрации Чернушинского муниципального района от 9 июня 2005 г. №842 «Об утверждении перечня населённых пунктов Чернушинского муниципального района»|publisher=Нормативно-правовые акты Российской Федерации — Министерство юстиции Российской Федераци|accessdate=2012-09-01|archivedate=2016-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311005945/http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/extended/index.php?do4=document&amp;id4=698072fc-6a2d-4e29-883e-a55e9c351d8c}}&lt;/ref&gt;|| 2010&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://permstat.gks.ru/perepis10/2010/Численность%20и%20размещение%20%20населения%20Пермского%20края.xls|title=Численность и размещение населения Пермского края|publisher=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Пермскому краю|accessdate=2012-09-01|archivedate=2012-10-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BUTgNW5O?url=http://permstat.gks.ru/perepis10/2010/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%9F%D0%B5%D1%25}}&lt;/ref&gt; || ир-атлар || хатын-кызлар
|---
| 1422|| 1341|| 645|| 696
|}

== Климат ==
Климаты — уртача континенталь. [[Кыш]] суык һәм буранлы, [[кар]] катламы берәр метрдан артып китә ала. [[Явым-төшем]] күләменең күпчелек өлеше [[июнь]]-[[август]] айларына туры килә.
== Авыл белән бәйле шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4175111. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1719&quot; | 1719
| ''[[:d:Q28972709|Әҗегот Темәсев]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1788&quot; | 1788
| ''[[:d:Q107542334|Баһауетдин Әдүтов]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-15
| [[Салих Абдалов]]
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| No/unknown value
| No/unknown value
|}
{{Wikidata list end}}

{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q4175111. }
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
* ''[[:d:Q107542334|Баһауетдин Әдүтов]]''
* [[Салих Абдалов]]
* ''[[:d:Q28972709|Әҗегот Темәсев]]''
{{Wikidata list end}}
* [[Ильяс Гыймадетдинов]] (2026 елның 7 гыйнварында вертолет һәлакәтендә үлгән), бизнесмен, «Таттранск» эре транспорт компаниясен гамәлгә куючы. Туган төбәгенә актив ярдәм иткән, йортлар, мәктәпләр һәм балалар бакчалары төзүдә һәм төзекләндерүдә катнашкан, авылның туган көненә татар эстрадасы артистларын чакырган, туган авылы Үдиктә ел саен [[Сабан туе]] уздырган&lt;ref&gt;[https://dzen.ru/a/aV53crQyR0fEwDOL   Ильяс Гимадутдинов. Досье]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/barda-raiony-udik-avyly-saban-tue-byel-ilyas-gyimadetdinov-istalegena-oestyrylgan-5925520   Барда районы Үдик авылы Сабан туе быел Ильяс Гыймадетдинов истәлегенә оештырылган.]  [[Татар-информ]], 24.06.2026&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр == 
{{искәрмәләр}}
{{Perm-kr-geo-stub}}

{{Барда районы}}
{{Пермь крае татар авыллары}}

[[Төркем:Барда районы торак пунктлары]]
[[Төркем:Пермь крае торак пунктлары]]</text>
      <sha1>iog3r2pflb6gflk1lvro0rwvug1myh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Сорочайкина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100719</id>
    <revision>
      <id>5969410</id>
      <parentid>4458344</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14763" sha1="0tq348g3d4benlby0t9icd1p9ttwbnp" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Елена Сорочайкина
| рәсем = Е.Сорочайкина.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Елена Анатолий кызы Сорочайкина
| һөнәр = рәссам
| туу датасы = 28.05.1962
| туу җире = 
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = 
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = Анатолий Федор улы
| әни = Валентина Мефодий кызы
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =[[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]&lt;br/&gt;[[Дамир Сираҗиев премиясе]]
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
'''Елена Сорочайкина''', Елена Анатолий кызы Сорочайкина ({{lang-ru|Сорочайкина Елена Анатольевна}}) — рәссам, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] (''[[2001 ел|2001]]''). [[Чаллы]] шәһәренең [[«Мастеровые» рус драма театры]]ның баш рәссамы (''[[2005 ел]]дан''). «[[«Алтын битлек» премиясе|Алтын битлек]]» [[РФ]] милли театр премиясе номинанты (''[[2016 ел|2016]]'') &lt;ref&gt;[http://www.goldenmask.ru/spect_1267.html  «Алтын битлек» премиясе фестивале сайтында]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[Дамир Сираҗиев премиясе]]  лауреаты (2021).

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1962 ел]]ның [[28 май|28 маенда]] һөнәри хәрби гаиләсендә бишенче бала булып (''барысы да кызлар'') туган. Әтисенең һөнәренә бәйле рәвештә, [[Памир]]да, [[Рига]]да, [[Сәмәрканд]]та яшәргә туры килә. 5 яшендә рәссам булачагын белә, беренче күргәзмәсе балалар бакчасында оештырыла. Музыка, хореография һәм сәнгать мәктәпләрендә шөгыльләнә.

«''Рәссам-график''» белгечлеге буенча [[Чабаксар]] педагогика институтының (''хәзерге И.Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты'') сәнгать-графика факультетын тәмамлаган (''[[1984 ел|1984]]''). [[1984 ел]]дан [[Чаллы]] шәһәрендә яши һәм иҗат итә. [[1984 ел|1984]]-[[1987 ел]]ларда Чаллы мәктәбендә рәсем укыта. [[1987 ел]]дан [[Чаллы]] шәһәренең [[«Мастеровые» рус драма театры]] куючы-рәссамы, [[2005 ел]]дан — театрның баш рәссамы булып эшли.

[[2008 ел]]да театр бинасында «Под абажуром» кафесын оештыручы һәм генераль директоры&lt;ref&gt;[https://kazanfirst.ru/article/323398  Kazanfirst, 11.08.2016]&lt;/ref&gt;.

[[Татарстан|Республика]] күләмендә уздырылучы бәйрәмнәрне — [[Казанның меңьеллыгы|Казанның]] һәм [[Алабуга]]ның меңьеллыгын, «Уңыш» бәйрәмнәрен, [[2005 ел]]дан башлап, республика «Президент Чыршысы» бәйрәмнәрен, «Казан» халыкара ат чабышы спорты комплексын ачу тантанасын, [[Тунис]] халыкара карнавалын&lt;ref&gt;[http://dekoratsii.webnode.ru/nashi-raboty/  «Потёмкинские деревни» сайты]&lt;/ref&gt;   һ.б. бизәгән рәссам&lt;ref&gt;[http://www.chelny-izvest.ru/print/23720   Будущий художник росла в семье военного и купеческой дочери. «Челнинские известия», 06.11.2013]{{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Бизәгән спектакльләре ==
==== «Мастеровые»  рус драма театрында (Чаллы) ====
{{col-begin}}
{{col-2}}
* «Ревизор» [[Николай Гоголь|Н.В. Гоголь]]
* «Өйләнү» [[Николай Гоголь|Н.В. Гоголь]] 
* «Карл һәм Анна» Леонгард Франк&lt;ref&gt;[http://ptj.spb.ru/blog/legenda-omertvom-soldate/ «Петербургский театральный журнал»]&lt;/ref&gt; 
* «Соңгы тукталыш» [[Николай Некрасов|Н.А. Некрасов]]
* «Гаепләү ягы шаһиты» [[Агата Кристи]]
* «Куян өне» Д.  Линдси-Эбер&lt;ref&gt;[http://ptj.spb.ru/blog/potustoronu-krolichej-nory/  «Петербургский театральный журнал»]&lt;/ref&gt; 
* «Тестостерон» А. Сарамонович
* «Маугли» [[Редьярд Киплинг|Р. Киплинг]] 
* «Кыргый» А. Касона
* «Васса» [[Максим Горький|М. Горький]]
* «Осталар шәһәре» Т. Габбе
* «Геростратны онытырга!» Г. Горин
* «Шаһбикә Турандот» К. Гоцци
* «Пигмалион» [[Бернард Шоу|Б. Шоу]]
* «Щелкунчик» Э.Т.А. Гофман 
* «Кар патшабикәсе» Е. Шварц
{{col-2}}
* «Бик гади вакыйга» М. Ладо 
* «Өчәү таганда» Л. Лунари
* «{{comment|Бөкреле ат|Конек-горбунок}}» [[Петр Ершов|П.П. Ершов]]
* «Шаян Роджер» Д. Сәлимҗанов
* «Түзем аккургаш гаскәри» [[Һанс Христиан Андерсен|Г.Х. Андерсен]]
* «Чакматаш» [[Һанс Христиан Андерсен|Г.Х. Андерсен]]
* «Вакыйга» [[Владимир Набоков|В. Набоков]]
* «Скапен хәйләсе» [[Жан-Батист Мольер|Ж.- Б. Мольер]]
* «Антигона» Ж. Ануй
* «Коломбина фатиры» Л. Петрушевская
* «Йөзләр, битлекләр, гримасалар» [[Антон Чехов|А.П. Чехов]] буенча
* «Аһ, водевиль, аһ, водевиль» [[Антон Чехов|А.П. Чехов]] буенча
* «Пеппи – озын оек» [[Астрид Линдгрен|А. Линдгрен]]
{{col-end}}

==== [[Чаллы Татар дәүләт драма театры|Чаллы татар дәүләт драма театры]]нда ====
* «[[Галиябану (спиктәкел)|Галиябану]]»  [[Мирхәйдәр Фәйзи|М. Фәйзи]]

==== [[Бөгелмә рус драма театры]]нда ====
* «Клиника очрагы» Р. Куни

==== [[Тольятти]]ның «Колесо» театрында ====
* «Гаилә эчендәге хәл» Р. Куни 
* «Җиденче Иван» В. Ольшанский

==== [[Новокузнецк]] драма театрында ====
* «Головлев әфәнделәр» [[Михаил Салтыков-Щедрин|М. Е. Салтыков-Щедрин]] 
* «{{comment|Бөкреле ат|Конек-горбунок}}» [[Петр Ершов|П.П. Ершов]]&lt;ref&gt;[http://nvkteatr.ru/info/events/novaya-skazka-v-teatre.html  Новая сказка в театре. ГАУК «Новокузнецкий драматический театр», 01.06.2016]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== [[Ижау]] рус драма театрында ====
* «{{comment|Кечкенә фаҗигаләр|Маленькие трагедии}}» [[Александр Пушкин|А.С. Пушкин]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maskbook интернет-ресурсы |url=http://maskbook.ru/2016/letter.php?id=513 |access-date=2017-07-17 |archive-date=2018-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313080316/http://www.maskbook.ru/2016/letter.php?id=513 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Театр бинасы дизайны ==
[[Файл:Е.Сорочайкина_1.jpg|200px|thumb|right|Е. Сорочайкина]]
[[Файл:Мастеровые театры.jpg|200px|thumb|right|[[«Мастеровые» рус драма театры|«Мастеровые» театрының]] беренче бинасы фасады.&lt;br/&gt; ''Е. Сорочайкина эше''.]]
[[«Мастеровые» рус драма театры|Театрның]] беренче бинасының эчке һәм тышкы дизайны Е. Сорочайкина тарафыннан башкарылган. Элекке соры Интерклуб бинасын (''[[Яр Чаллы]], академик Рубаненко бульвары, 7'') якты театр бинасына әйләндерү өчен күп көч куя. Театр фасадына кызыл агач беркетеп кую — аның идеясе. Кызыл агач — бер яктан, тибеп торучы кан тамырын хәтерләтсә, икенче яктан, җансыз таш бетонны тишеп чыккан тере җанны (үсемлекне) хәтерләтә&lt;ref&gt;[http://chelny-week.ru/2008/06/elena-sorochajjkina-ya-ne-volshebnik-ya-tolko-uchus/  Елена Сорочайкина: «Я не волшебник, я только учусь». «Новая неделя», 20.06.2008]&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2001 ел|2001]] ― [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]].
* [[2014 ел|2014]] ― [[РФ]] һәм  чит ил рус театрларының XI «Дуслык күпере» халыкара фестивалендә (''Йошкар-Ола'') «Иң яхшы сәхнә бизәлеше» номинациясендә бүләкләнә (''[[Максим Горький|М. Горький]]. «Васса» спектакле'').
* [[2015 ел|2015]] ― [[Татарстан Хөкүмәте]] Гранты.
* [[2016 ел|2016]] ― «[[«Алтын битлек» премиясе|Алтын битлек]]» [[РФ]] милли театр премиясе номинанты (''«Иң яхшы рәссам эше» номинациясендә'') — [[Ижау]] рус драма театрында куелган [[Александр Пушкин|А.С. Пушкинның]] «{{comment|Кечкенә фаҗигаләр|Маленькие трагедии}}» әсәре буенча куелган спектакльне (''режиссер'' Петр Шерешевский) бизәгән өчен.
* [[2017 ел|2017]] ― [[РФ]] кече шәһәрләр театрларының XV фестивалендә (''[[Тубыл]]'') сәхнә бизәлеше өчен махсус призга ия була ( ''[[Николай Гоголь|Н.В. Гоголь]]. «Ревизор» спектакле'')&lt;ref&gt;{{Citation |title=Жюри авторитетного фестиваля отметило спектакль театра «Мастеровые». «Челнинские известия», 02.06.2017 |url=http://www.chelny-izvest.ru/culture/51536.html |access-date=2017-07-17 |archive-date=2017-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711153825/http://www.chelny-izvest.ru/culture/51536.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[2021 ел|2021]] ― [[Дамир Сираҗиев премиясе]] ― ''купъеллык нәтиҗәле иҗади хезмәте һәм «Мастеровые» рус драма театры сәнгате үсешенә зур өлеш керткәне өчен ''&lt;ref&gt;{{Citation |title=Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында Дамир Сираҗиев исемендәге премия лауреатларын бүләкләделәр. &amp;#91;&amp;#91;Камал театры&amp;#93;&amp;#93; сайты, 22.12.2017 |url=https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/media/news/kamal-teatrynda-sira-iev-isemend-ge-premiya-laureatlaryn-b-l-kl-del-r/?lang=tat |access-date=2021-03-27 |archive-date=2023-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510145811/https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/media/news/kamal-teatrynda-sira-iev-isemend-ge-premiya-laureatlaryn-b-l-kl-del-r/?lang=tat |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://russdramteatr.ru/index.php/ru/kollektiv/khudozhestvenno-postanovochnaya-chast/59-elena-sorochajkina  «Мастеровые» театры сайтындагы сәхифәсе]
* [http://www.goldenmask.ru/pers_1299.html  Е. Сорочайкина турында «Алтын битлек» премиясе порталында]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://vk.com/id192317570 Вконтатедагы сәхифәсе]
* [http://sahne.ru/ru/component/k2/item/589-elena-sorochaykina   «Сәхнә» журналы, 14.01.2013]''({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617220250/http://sahne.ru/ru/component/k2/item/589-elena-sorochaykina |date=2016-06-17 }})''

== Моны да карагыз ==
* [[Армандо Диамантэ]]
{{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}}

{{DEFAULTSORT:Сорочайкина, Елена}}
[[Төркем:ССРБ рәссамнары]]
[[Төркем:Русия рәссамнары]]
[[Төркем:Татарстан рәссамнары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]]
[[Төркем:«Алтын битлек» премиясе номинантлары]]
[[Төркем:Чуаш дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Театр рәссамнары]]
[[Төркем:Шәхесләр:«Мастеровые» рус драма театры]]
[[Төркем:Дамир Сираҗиев премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>0tq348g3d4benlby0t9icd1p9ttwbnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яңа Йөрек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121946</id>
    <revision>
      <id>5969377</id>
      <parentid>4658036</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="104hwzzkperold49cpr2sqv9bbeqqez" xml:space="preserve">{{ТП-Русия
|халәт = авыл
|татар исеме= Яңа Йөрек
|чын исеме  ={{lang-ru|Новый Ирюк}}
|чын исеме  = 
|герб  =
|байрак  =
|lat_deg = |lat_min =|lat_sec = 
|lon_deg =|lon_min =|lon_sec =
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы   = 
|төбәк харитасы   = 
|район харитасы   = 
|ил харитасы зурлыгы   = 
|төбәк харитасы зурлыгы   = 
|район харитасы зурлыгы   = 
|төбәк = Киров өлкәсе 
|төбәк җәдвәлдә= Киров өлкәсе
|район төре   = Муниципаль район
|район = Малмыж районы{{!}}Малмыж районы
|район җәдвәлдә = 
|җирлек төре  = Авыл җирлеге
|җирлек    =
|җирлек җәдвәлдә   = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык = 
|нигезләнү елы = 
|беренче язма искә алу    = 
|элекке исемнәр  = 
|бирле    = 
|мәйдан= 
|ТП үзәге биеклеге    = 
|халык саны   = 197
|исәп елы = 2010 
|тыгызлык   = 
|агломерация  = 
|милли состав   =
|дини состав = 
|этнохороним  = 
|почта индексы =61XXXX
|сәгать кушагы = +3
|почта индекслары=
|телефон коды = 
|санлы идентификатор  = 
|Commons та төркем   = 
|сайт  = 
}}

'''Яңа Йөрек''' ({{lang-ru|Новый Ирюк}}) — [[Киров өлкәсе]]нең [[Малмыж районы]]нда урнашкан авыл.

== Климат ==
Биредә климат уртача-континенталь. [[Төньяк Боз океаны]] якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

== Сәгать поясы ==
{{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK|Объект={{PAGENAME}}}}

== Халык ==
Халык саны динамикасы:
{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Гомуми демографик күрсәткечләр'''&lt;ref&gt;[http://kirovstat.kirov.ru/perepis10/documents/chisl.zip Численность населения городских округов, муниципальных районов, поселений и населенных пунктов Кировской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202713/http://kirovstat.kirov.ru/perepis10/documents/chisl.zip |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt;

|--- class='bright'
| colspan=2 | Гомуми халык саны || colspan=2 | 2010 елга җенес составы
|--- class='shadow'
| 2002 || 2010 || ир-атлар || хатын-кызлар 
|---
| 225|| 197|| 90|| 107
|}

[[2002 ел]]гы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: [[татарлар]] (100%).&lt;ref&gt;{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |access-date=2014-06-21 |archive-date=2018-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327163321/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15363850. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

{{Малмыж районы}}

[[Төркем:Киров өлкәсе татар авыллары]]
[[Төркем:Малмыж районы торак пунктлары]]
[[Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары]]


{{Kirov-obl-geo-stub}}</text>
      <sha1>104hwzzkperold49cpr2sqv9bbeqqez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арча зираты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154857</id>
    <revision>
      <id>5969441</id>
      <parentid>5910559</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43039" sha1="owxwgvkkkpm6znnfnd1aigdintf7zaz" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Арча зираты''' ({{lang-ru|Арское кладбище}}) — Казан шәһәренең үзәк некрополе. Вахитов районыныда урнашкан.

Зират чиркәве — [[1796 ел]]да төзелгән Ярославль могҗиза тудыручылар чиркәве — совет вакытында бердәнбер ябылмаган чиркәү. Чиркәү манарасы [[1844 ел]]да Фома Петонди проекты буенча төзелгән.

== Тарих ==
Беренче тапкыр 1766 елда телгән алынган. Беренче мәгълүм булган күмелүләр 1774 елның 12 һәм 13 июнендә уздырылганнар — биредә [[Казан кирмәне]] һәм посады [[Казан өчен бәрелеш (1774)|штурмы]] вакытында һәлак булган Пугачёв гаскәренең баш күтәрүчеләрне һәм пугачөвчылар белән бәрелешләрдә һәлак булган шәһәрлеләрне җирләгәннәр.

Зират территориясе акрынлап үскән, праваслау булмаган диннәр вәкилләре һәм хәрби җирләүләре өчен өлешләре дә барлыкка килгәннәр. Тора-бара аерым булган өлешләре бердәм некропеоленә берләштерелгәннәр.

== Арча зиратында күмелгән мәшһүр кешеләр ==
{{seealso|Төркем:Арча зиратында җирләнгәннәр}}
* [[Александр Васильченко]] (1911—1960) — [[Советлар Берлеге каһарманы]].
* [[Михаил Девятаев]] (8.7.1917 — 23.11.2002) — [[Советлар Берлеге каһарманы]], бомбага тотучыны тартып алган һәм нәкъ шул бомбага тотучыда фашист концлагереннән качкан совет хәрби әсирләр төркеме җитәкчесе.
* [[Василий Джугашвили]] (21.3.1921 — 19.3.1962) — хәрби башлык, аваиациянең генерал-лейтенанты, Мәскәү хәрби округының ХҺК сәргаскәре (1948-52), [[Иосиф Сталин]]ның улы. (2002 елда Сталин мәете [[Мәскәү]]нең Троекуров зиратында яңадан күмелә).
* [[Нәҗип Җиһанов]] (15.1.1911 — 2.6.1988) — атаклы татар композиторы, Советлар Берлегенең һәм ТАССРның халык артисты, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе, ике тапкыр икенче дәрәҗә Сталин премиясе һәм ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1981).
* [[Галимҗан Ибраһимов]] (12.3.1887 — 21.1.1938) — репрессияләнгән татар әдәбияты классигы, күренекле җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе. 
* [[Александр Ключарёв]] (19.2.1906 — 30.3.1972) — күренекле композитор, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе (1970).
* [[Михаил Коринфский]] (1788—1851) — рус мигъмары.
* [[Рәшит Мусин]] (12.11.1927 — 2.10.1982) —  дәүләт һәм партиянең күренекле эшлеклесе, [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]ның беренче сәркатибе (1979 —1982).
* [[Николай Лобачевский]] (20.11(1.12).1792 — 12(24).2.1856) —  рус математигы.
* [[Рәшит Нәҗметдинов]] (15.12.1912 — 3.6.1974) — шаһмат буенча халыкара дәрәҗәдәге оста.
* [[Николай Никольский]] (7 (19).5.[[1878]] — 2.10.[[1961]]) — тарих фәннәре докторы; [[Хыпар|беренче чуаш гәҗите]]нең нигезләүчесе.
* [[Фома Петонди]] (1797 — 13(26).7.1874) — рус архитекторы, Казанда күп йортлар салган мигъмарчы.
* [[Николай Фешин]] (1881—1955) — рәссам. АКШ-та вафат булды, Казанда 1976 елда яңадан күмелгән.
* [[Карл Фукс]] (6(18).9.1776 — 12(24).4.1846) —  алман табибы, ботаник, этнограф, тарихчы, археолог һәм нумизмат.
* [[Эмилиан Адамюк]] (23.6.1839 — 18.09.1906) — поляк чыгышлы русияле офтальмолог, Казан офтальмология мәктәбенә һәм Казан офтальмология хастаханәсенә нигез салучы.

=== Автоматик исемлек ===
{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P119 wd:Q4070070. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p570
|columns=label:исем,description:тасвирлама,p373,p106,p569,p19,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! тасвирлама
! Викиҗыентыктагы төркем
! һөнәр төре
! туу датасы
! туу урыны
! үлем датасы
|-
| [[Иван Жарков]]
| 
| 
| ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]''
| data-sort-value=&quot;1742&quot; | 1742
| 
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813-05-01
|-
| [[Павел де Бособр]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823-12-23
|-
| ''[[:d:Q125483956|Firs Yushkov]]''
| 
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811
| ''[[:d:Q4123713|Vologodsky Uyezd]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-11-24
|-
| [[Николай Лобачевский|Николай Лобачевски]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolai Lobachevsky|Nikolai Lobachevsky]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792-11-20
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-02-12
|-
| [[Иван Гвоздев]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821
| ''[[:d:Q18771405|Voskresenovka]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-08-06
|-
| [[Иван Знаменский]]
| 
| 
| [[язучы]]
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-08-23
|-
| [[Иван Добротворский]]
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832-06-10
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-07
|-
| [[Виктор Пасхалов]]
| 
| [[:commons:Category:Viktor Pashalov|Viktor Pashalov]]
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-04-18
| [[Сарытау]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-03-01
|-
| [[Николай Виноградов (1831)|Николай Виноградов]]
| 
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
| [[Выкса]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
|-
| [[Николай Ильминский]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Ilminsky|Nikolay Ilminsky]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q219477|мисиянир]]''
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822-04-23&lt;br/&gt;1822-05-05
| [[Пенза]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-27
|-
| ''[[:d:Q43190540|Alexander Ostovsky]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Ostovsky|Aleksandr Ostovsky]]
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
|-
| [[Дмитрий Гусев]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| ''[[:d:Q19904964|Иванырс]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-19
|-
| [[Василий Тимофеев (1836)|Василий Тимофеев]]
| православие миссионеры
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836
| [[Чиябаш]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-14
|-
| [[Николай Булич]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Bulich|Nikolay Bulich]]
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1824&quot; | 1824-02-03
| [[Курган]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-24
|-
| [[Иван Журавлев (XIX гасыр)|Иван Журавлев]]
| 
| 
| 
| No/unknown value
| No/unknown value
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-17
|-
| [[Иосиф Готвальд]]
| 
| [[:commons:Category:Iosif Gotwald|Iosif Gotwald]]
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813-10-13
| [[Рацибуж|Рачибуж]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-07
|-
| [[Владимир Бечко-Друзин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1824&quot; | 1824
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-04-23
|-
| ''[[:d:Q104721860|Andrey Volkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
|-
| [[Александр Гусев (1845)|Александр Гусев]]
| 
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-23
| [[Тверь губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-08
|-
| [[Александр Штукенберг]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Shtukenberg|Alexander Shtukenberg]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844-09-07
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-31
|-
| [[Эмилиан Адамюк|Эмилиан Адамүк]]
| 
| [[:commons:Category:Emilian Adamyuk|Emilian Adamyuk]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-06-11
| ''[[:d:Q850714|Белск-Подләски]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-09-05
|-
| [[Александр Владимирский (1821)|Александр Владимирский]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vladimirskiy|Aleksandr Vladimirskiy]]
| ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821
| [[Нижгар өязе]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-29
|-
| [[Николай Любимов|Николай Лүбимов]]
| 
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-05-09
| [[Уфа]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-20
|-
| [[Сергей Дьяченко]]
| 
| [[:commons:Category:Sergey Dyachenko (mayor)|Sergey Dyachenko (mayor)]]
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-10-04
| [[Харьков]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01
|-
| ''[[:d:Q107359606|Павел Замятнин]]''
| 
| [[:commons:Category:Zamyatnin Pavel Irinarchovich|Zamyatnin Pavel Irinarchovich]]
| ''[[:d:Q66711686|railway engineer]]''
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-03-01
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-24
|-
| [[Степан Смоленский|Степан Смоленски]]
| 
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-10-20&lt;br/&gt;1848-10-08
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-08-02&lt;br/&gt;1909-07-20
|-
| [[Михаил Кандаратский]]
| 
| 
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-11-07
| [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөя]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-20
|-
| ''[[:d:Q127168986|Эммануил Пёльцам]]''
| 
| [[:commons:Category:Emmanuil Pöltsam|Emmanuil Pöltsam]]
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2114844|taxidermist]]''
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-12-11
| [[Тарту]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-04-24
|-
| [[Николай Ивановский|Николай Ивановски]]
| 
| 
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
| [[Архангельск губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-10-26
|-
| [[Федор Казин|Фөдор Казин]]
| 
| [[:commons:Category:Fedor Kazin|Fedor Kazin]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-07-26
| [[Казан губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-02
|-
| [[Андрей Пионтковский (1862)|Андрей Пионтковский]]
| 
| [[:commons:Category:Andrey Antonovich Piontkovsky|Andrey Antonovich Piontkovsky]]
| ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-07-03
| ''[[:d:Q4458065|Тирасполь өязе]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-25
|-
| [[Михаил Богословский (1844)|Михаил Богословский]]
| 
| 
| [[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844-01-11
| ''[[:d:Q21854675|Ekstal]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-07-04
|-
| [[Владимир Черняев]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01-04
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-21
|-
| [[Александр Соловьев (1853)|Александр Соловьев]]
| Россия империясе сәясәтчесе
| [[:commons:Category:Alexander Solovyov|Alexander Solovyov]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-11-18
| [[Россия империясе]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-12-03
|-
| [[Яков Богородский|Яков Богородски]]
| 
| [[:commons:Category:Jakov Bogorodsky|Jakov Bogorodsky]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-10-14
| ''[[:d:Q4089732|Bogorodskoe, Voskresensky District]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-31
|-
| [[Николай Бобровников]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-02
|-
| [[Николай Катанов]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolai Katanov|Nikolai Katanov]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-05-18&lt;br/&gt;1862-05-06
| [[Янәсәй губернасы]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-09&lt;br/&gt;1922-03-10
|-
| [[Семен Зимницкий|Семөн Зимниски]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-12-12
| ''[[:d:Q1965458|Khislavichi]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-10
|-
| ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Pilnov|Mikhail Pilnov]]
| ''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-09-24
| [[Ырынбур]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-01
|-
| [[Дмитрий Егоров]]
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Egorov|Dmitry Egorov]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-08-10&lt;br/&gt;1869-12-02&lt;br/&gt;1869-12-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-10
|-
| [[Николай Ашмарин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-09-22
| [[Ядернә]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-08-26
|-
| [[Андрей Яблоков]]
| 
| 
| [[язучы]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-03-31
|-
| ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]''
| 
| [[:commons:Category:Isaak Aluf|Isaak Aluf]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q783906|невролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-11-30&lt;br/&gt;1883-11-30
| [[Полоцк|Полатск]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-20
|-
| [[Виктор Несмелов]]
| 
| [[:commons:Category:Viktor Nesmelov|Viktor Nesmelov]]
| ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-01-01&lt;br/&gt;1863-01-13
| ''[[:d:Q4108169|Vertunovka]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-30
|-
| [[Хуҗа Бәдигый]]
| 
| [[:commons:Category:Khodzha Badygov|Khodzha Badygov]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-12-24
| [[Бөрсет]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-17
|-
| [[Нургали Надиев]]
| педагог
| [[:commons:Category:Nurgali Nadeev|Nurgali Nadeev]]
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-08-20
| [[Селәү|Сөләү]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-21
|-
| [[Владимир Петляков]]
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Petlyakov|Vladimir Petlyakov]]
| ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-06-15
| [[Ростов-на-Дону]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-12
|-
| [[Михаил Покровский (1869)|Михаил Покровский]]
| 
| 
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-12-21
| [[Тула]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-10
|-
| [[Дмитрий Петрушевский]]
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Petrushevsky|Dmitry Petrushevsky]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-09-01
| ''[[:d:Q4225200|Кобрынове]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-12
|-
| [[Михаил Франк]]
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Frank|Mikhail Frank]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-11-29
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-09
|-
| [[Сергей Зыбин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-10-21
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-30
|-
| [[Глеб Бонч-Осмоловский]]
| 
| [[:commons:Category:Gleb Bonch-Osmolovsky|Gleb Bonch-Osmolovsky]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-22&lt;br/&gt;1890
| [[Блонь]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-01
|-
| [[Алексей Богородский]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksey Bogorodsky|Aleksey Bogorodsky]]
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-11-08
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-08
|-
| ''[[:d:Q4111343|Вера Вильковиская]]''
| 
| [[:commons:Category:Vera Vilkoviskaya|Vera Vilkoviskaya]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-03
|-
| [[Михаил Зевахин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-12
| [[Яраң өязе]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-13
|-
| ''[[:d:Q112992119|Щербаков, Николай Тимофеевич]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Scherbakov|Nikolay Scherbakov]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-01
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-08
|-
| [[Андрей Агафонов]]
| 
| [[:commons:Category:Andrey Fyodorovich Agafonov|Andrey Fyodorovich Agafonov]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-25
| [[Самар]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-20
|-
| [[Николай Чеботарёв]]
| 
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|executive]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-03
| [[Каманича]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-02
|-
| ''[[:d:Q48955496|Fyodor Krasavin]]''
| 
| [[:commons:Category:Fyodor Krasavin|Fyodor Krasavin]]
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02-21
| ''[[:d:Q20674608|Тимонино (Любиман кӀошт)]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-11
|-
| [[Лев Галлер]]
| 
| [[:commons:Category:Lev Galler|Lev Galler]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-17
| [[Выборг]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-12
|-
| [[Сергий (Королев)|Сергий Королөв]]
| 
| [[:commons:Category:Sergius (Korolov)|Sergius (Korolov)]]
| ''[[:d:Q49476|баш әскаф]]''&lt;br/&gt;[[рухани]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-01-18
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-18
|-
| [[Николай Фешин]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolai Ivanovich Fechin|Nikolai Ivanovich Fechin]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20857490|pastellist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17505902|рәссам-акварелист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|сынчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-11-26&lt;br/&gt;1881-12-09
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-10-05
|-
| [[Петр Дульский]]
| 
| [[:commons:Category:Pyotr Dulskiy|Pyotr Dulskiy]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-03-23
| ''[[:d:Q423258|Orhei]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-08
|-
| ''[[:d:Q135476249|Алексей Васильев]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksey Vasilyev (chemist)|Aleksey Vasilyev (chemist)]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-04
| [[Ыргыз (авыл)|Ыргыз]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-10
|-
| [[Александр Васильченко]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vasilchenko|Aleksandr Vasilchenko]]
| ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-11-23
| ''[[:d:Q4439620|Staraya Bezginka]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-08
|-
| [[Павел Гурьянов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-12-15
| [[Ширбәт]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-16
|-
| [[Иван Домрачев]]
| 
| 
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-10-26
| [[Әҗем (Киров өлкәсе)|Әҗем]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-28
|-
| [[Бруно Зернит]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-08-09
| ''[[:d:Q1023755|Скривери]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-06
|-
| ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-05
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-09
|-
| [[Сергей Фильченков|Сергей Филченков]]
| 
| [[:commons:Category:Sergey Filchenkov|Sergey Filchenkov]]
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-18
| ''[[:d:Q19988342|Воробьи]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-11-30
|-
| [[Елизавета Ласточкина]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-06-05
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-01
|-
| [[Анатолий Чехов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-05-02
| [[Менделеевск]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-06
|-
| [[Николай Максимов (1911)|Николай Максимов]]
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Ivanovich Maksimov|Nikolay Ivanovich Maksimov]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q484876|chief executive officer]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-19
| ''[[:d:Q18173084|Semilei]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-05
|-
| [[Владимир Баранов (1889)|Владимир Баранов]]
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-02-21
| [[Олы Нырты]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-03
|-
| [[Александр Арбузов]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Arbuzov|Aleksandr Arbuzov]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-08-31
| [[Арбузов-Баран|Арбузов-Бәрән]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-21
|-
| [[Товий Эпштейн]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-15
| [[Даугавпилс]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| [[Михаил Родных]]
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Rodnykh|Mikhail Rodnykh]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-05
| [[Воронеж]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-28
|-
| [[Федор Савельев|Фөдор Савельев]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-12-25
| [[Яңа Чишмә вулысы]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-19
|-
| [[Анатолий Сибиркин|Анатоли Сибиркин]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10
|-
| [[Николай Якушенко]]
| 
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-11-29
| [[Калуга]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-07
|-
| [[Александр Ключарёв|Александр Ключарев]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Klucharyov|Aleksandr Klucharyov]]
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-02-19
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-30
|-
| [[Александр Курынов]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Kurynov|Aleksandr Kurynov]]
| ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07-18
| ''[[:d:Q4477458|Уршелски]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-30
|-
| [[Гани Сафиуллин]]
| Сәвитләр Берлеге Каһарманы
| [[:commons:Category:Ganiy Safiullin|Ganiy Safiullin]]
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-07-01
| [[Арча районы]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-14
|-
| [[Борис Машковцев]]
| 
| [[:commons:Category:Boris Mashkovtsev|Boris Mashkovtsev]]
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-09
| [[Биштау|Пятигорск]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-23
|-
| [[Рәшит Нәҗметдинов|Рәшит Нәҗметдинев]]
| 
| [[:commons:Category:Rashid Nezhmetdinov|Rashid Nezhmetdinov]]
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16402890|шашист]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-15
| [[Актүбә]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
|-
| [[Николай Аржанов]]
| Сәвитләр Берлеге Каһарманы
| [[:commons:Category:Nikolay Arzhanov|Nikolay Arzhanov]]
| ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-10
| ''[[:d:Q19685711|Вокшево]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-07
|-
| [[Моисей Иткин]]
| 
| 
| [[инженер]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-02-25
| [[Калышки]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-21
|-
| [[Михаил Нужин]]
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Nuzhin|Mikhail Nuzhin]]
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-21
| ''[[:d:Q28526674|Ostrozhka]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-11
|-
| [[Павел Саначин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-12
| [[Бөрсет]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-05
|-
| [[Владимир Лушников]]
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Lushnikov|Vladimir Lushnikov]]
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-29
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-31
|-
| [[Нәҗип Җиһанов]]
| татар композиторы
| [[:commons:Category:Nazib Zhiganov|Nazib Zhiganov]]
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-02
| [[Җаек (шәһәр)|Җаек]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-02
|-
| [[Семен Коновалов]]
| Советлар Берлеге Каһарманы
| [[:commons:Category:Semyon Konovalov|Semyon Konovalov]]
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-02-15
| [[Югары Ослан районы]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-04
|-
| ''[[:d:Q21787573|Вассиан Порфирьев]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-10
| [[Мәскәү]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-22
|-
| [[Борис Арбузов]]
| 
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-22&lt;br/&gt;1903
| [[Пулавы]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-06
|-
| [[Павел Аксёнов]]
| 
| [[:commons:Category:Pavel Aksyonov|Pavel Aksyonov]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61889739|партия эшлеклесе]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-01-28
| ''[[:d:Q20672571|Покровское]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-07
|-
| ''[[:d:Q4292717|Геннадий Мигачёв]]''
| 
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-12
|-
| [[Александр Ступишин]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-26
| [[Псков]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-14
|-
| [[Иван Кобяков]]
| Сәвитләр Берлеге Каһарманы
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-21
| ''[[:d:Q21336957|Чырвоная Слабада]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-02
|-
| [[Сергей Абуладзе]]
| 
| 
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-04
| [[Бишкәк]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-09
|-
| [[Юрий Бабанов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-12
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-10-30
|-
| [[Герман Качин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-29
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-07-13
|-
| [[Александр Бондаренко]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-09
| ''[[:d:Q4423595|Слободышче]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-20
|-
| [[Сергей Лывин]]
| 
| [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-29
| [[Чирмеш (Питрәч районы)|Черемыш]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-18
|-
| [[Михаил Девятаев]]
| Сәвитләр Берлеге Каһарманы
| [[:commons:Category:Mikhail Devyatayev|Mikhail Devyatayev]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-07-08
| [[Тәрби]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-24
|-
| [[Әнвәр Баһаветдинов]]
| 
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-11-27
| [[Кама Тамагы районы]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-10-25
|-
| [[Ирина Студенцова|Ирина Студенсова]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-01
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-17
|-
| [[Сергей Князев|Сергей Кнәзев]]
| 
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-12
| ''[[:d:Q19906685|Nizhne Kurmoyarskaya]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-31
|-
| [[Василий Игнатьев|Васили Игнатьев]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-12
| ''[[:d:Q19670666|Zagoski]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-20
|-
| [[Петр Бетев]]
| 
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-20
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-26
|-
| [[Марат Вахитов|Марат Вахитев]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-26
| [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-08
|-
| [[Елизавета Белогорская]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-19
| [[Иркутск]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-01-01
|-
| [[Маргарита Беляева]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-30
| [[Чистай]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-10
|-
| [[Михаил Боголюбов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-06
| [[Гәреч (Кострома өлкәсе)|Гәреч]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-18
|-
| [[Николай Бурмистров]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-12-25
| [[Чулпан (Арча районы)|Чулпан]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-29
|-
| [[Анна Гацулина]]
| 
| [[:commons:Category:Anna Gatsulina|Anna Gatsulina]]
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55092822|ballet teacher]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-22
| [[Волгоград]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-07
|-
| [[Вячеслав Алемасов]]
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Alemasov|Vyacheslav Alemasov]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-11
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-06-15
|-
| [[Юрий Нәзмиев]]
| 
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-19
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-27
|-
| [[Владимир Крупин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-21&lt;br/&gt;1925-07-25
| [[Тәтеш]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-03&lt;br/&gt;2006-10-06
|-
| [[Алексей Дедков]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-01
| [[Дятьково|Дәтково]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-29
|-
| [[Геннадий Паушкин]]
| 
| [[:commons:Category:Gennadiy Paushkin|Gennadiy Paushkin]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-28
| [[Бишбалта бистәсе]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-15
|-
| [[Билсур Габделхәев]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-29
| ''[[:d:Q27579070|Txistoprudni]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-18
|-
| [[Галина Ишкова]]
| 
| [[:commons:Category:Galina Ishkova|Galina Ishkova]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-24
| ''[[:d:Q25739834|Юдиха]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-12-01
|-
| [[Петр Полушкин]]
| 
| [[:commons:Category:Pyotr Polushkin|Pyotr Polushkin]]
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-07-14
| [[Баранчински]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-19
|-
| [[Николай Калашников]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-06
| ''[[:d:Q4218581|Kvasnikovka (Saratov oblast)]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-19
|-
| [[Андрей Банников]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-25
| [[Алатыр]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-25&lt;br/&gt;2010-06-25
|-
| [[Анатолий Басов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-18
| [[Киев]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-08-07
|-
| [[Владимир Булыгин (1916)|Владимир Булыгин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-04-17
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-23
|-
| [[Владимир Богоявленский|Владимир Богоявленски]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-18
| [[Шостка]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-06
|-
| [[Пётр Старостин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-24
| ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-03
|-
| [[Владимир Праченко]]
| 
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12377274|trumpeter]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-21
| [[Алексеевка (шәһәр, Белгород өлкәсе)|Алексеевка]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-08-29
|-
| [[Виталий Тимерәсов|Витали Тимерәсев]]
| 
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-06
| [[Аксубай районы]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-05-20
|-
| [[Сәйяр Айдаров]]
| 
| 
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-25
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-02
|-
| [[Александр Салагаев]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Leonidovich Salagaev|Alexander Leonidovich Salagaev]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-17
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-18
|-
| [[Юрий Благов (1937)|Юрий Благов]]
| 
| 
| ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-10&lt;br/&gt;1937
| [[Югары Ослан]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-23
|-
| [[Виктор Игошкин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-05
| ''[[:d:Q18801655|Сосновка]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-02-19
|-
| [[Александр Машин]]
| 
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-30
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-04
|-
| [[Юрий Борисенко]]
| 
| 
| [[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-09
| [[Амурдагы Комсомольск]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-05
|-
| [[Алексей Богданов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-28
| ''[[:d:Q4466097|Turki]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-27
|-
| [[Михаил Рокицкий]]
| 
| 
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-28
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-26
|-
| [[Василий Лихачев]]
| 
| [[:commons:Category:Vasily Likhachev|Vasily Likhachev]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-05
| [[Түбән Новгород]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-08
|-
| [[Виктор Малков]]
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-08
| ''[[:d:Q4086804|Биләр]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-24
|-
| [[Владимир Булатов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-27
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-20
|-
| [[Андрей Визел]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-19
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-14
|-
| [[Әлфия Борнашева]]
| пианист, педагог, ТАССР, ТР һәм РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942-2021)
| 
| ''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-09
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-10
|-
| [[Дамир Динниулов]]
| 
| [[:commons:Category:Damir Dinniulov|Damir Dinniulov]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-23
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-04
|-
| [[Ирина Дубинина]]
| 
| 
| ''[[:d:Q486748|пианист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка педагогы]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-28
| [[Воронеж]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-12
|-
| ''[[:d:Q112134475|Андрей Вазанов]]''
| 
| [[:commons:Category:Andrey Vazanov|Andrey Vazanov]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-24
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-25
|-
| [[Рафил Ногманов]]
| 
| [[:commons:Category:Rafil Nugumanov|Rafil Nugumanov]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-01
| [[Салтыйган (Кайбыч районы)|Салтыйган]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-02
|}
{{Wikidata list end}}

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=4 widths=&quot;210px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;

Файл:Церковь Ярославских чудотворцев (г. Казань) - 1.JPG|Ярославль могҗиза тудыручылар чиркәве
&lt;/gallery&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Казан истәлекле урыннары}}

[[Төркем:Казан зиратлары]]</text>
      <sha1>owxwgvkkkpm6znnfnd1aigdintf7zaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гадел Россия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157655</id>
    <revision>
      <id>5969355</id>
      <parentid>3732382</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16917" sha1="e4j9lbdvtd8g4m5oj6tk0ncmdle0gut" xml:space="preserve">{{УК}}
'''«Гадел Россия» (Справедли́вая Росси́я — За правду, эсерлар)''' — [[Россия]]нең [[Россия федерациясе сәяси фиркаләре исемлеге|рәсми рәвештә теркәлгән]] сул юнәлештәге [[сәяси фирка]]се. [[Социал-демократия]] һәм яңартылган [[социализм]] карашлары тарафтарлары булып торалар.

[[2006 ел]]ның [[29 август]]ыннан башлап «Родина», «Российская партия жизни» һәм «Российская партия пенсионеров» фиркаләренең берләшүе нәтиҗәсендә барлыкка килә. Әгъзаларының төп базасы булып «Российская партия жизни» һәм аның җитәкчесе — [[Сергей Миронов]] булып китә. Фирканең рәсми рәвештә барлыкка килү датасы буларак 2006 елның [[28 октябрь|28 октябре]] исәпләнә.

Рәсми атамасы — «Гадел Россия сәяси фиркасе»&lt;ref&gt;[http://www.spravedlivo.ru/5_52570.html Гадел Россия фиркасенең уставы, 5-енче пункт, 1 бүлек]&lt;/ref&gt;. Сәяси сленгта еш кына «эсерлар» дип аталалар (фирканең рус атамасының беренче хәрефләреннән).

[[2007 ел]]дан [[2012 ел]]га кадәр [[Социалистик интернационал]] халыкара оешмасының күзәтү шурасы әгъзасы булып тора, 2012 елның [[30 август]]ыннан — тулы хокуклы әгъзасы&lt;ref&gt;[https://twitter.com/mironov_ru/status/241195254110380032 Twitter / mironov_ru: Справедливая]&lt;/ref&gt;.

Фирканең [[2011 ел]]дан [[2013 ел]]га кадәр рәисе — Николай Левичев, Гадел Россия фракциясенең Дәүләт думасындагы җитәкчесе — [[Сергей Миронов]] булалар.

[[Сергей Миронов]] фирканең башында 2006—2011 елларда тора һәм [[2013 ел]]ның [[27 октябрь|27 октябрендә]] яңадан аның башлыгы була.

== Тарих ==
[[Рәсем:Logo Gerechtes Russland.png|250px|thumb|left|2006-2010 елларда фирка логотибы]]
[[2006 ел]]ның [[24 март]]ында президент администрациясе башлыгы урынбасары [[Владислав Сурков]]ның Россия Яшәеш фиркасе (''Российская партия Жизни'') рәисе [[Сергей Миронов]] һәм тагын бу фиркадән 30 депутат белән күрешүе уза. Күрешүдә Сурков ачык рәвештә илдә ике фиркале система кору турында фикерен әйтә. Фикер астында кирәк чакта Кремльның шушы ике фирканең берсенә таяна алу мөмкинчелеге ята.

=== Корылыш ===
[[Рәсем:Sergei Mironov IF 09-2013.jpg|thumb|250px| [[Сергей Миронов|Миронов Сергей Михайлович]] — Гадел Россия фиркасе җитәкчесе]]
[[2006 ел]]ның [[29 август]]ында «Аргументы и факты» пресс-үзәгендә яңа фирканең корылуы белән бәйле „Родина“, Россия яшәеш һәм Россия пенсионерлар фиркаләре берләшмәсенең төп принциплары дип аталучы беренче рәсми документны бастырып чыгара. Аңлашмага берләшмәгә керүче фиркаләрнең җитәкчеләре — Сергей Миронов, Александр Бабаков һәм Игорь Зотов имзаларын сала.

2006 елның 28 октябрендә «Родина» фиркасенең VII җыелышы уза. Җыелышта фирканең исеме «Гадел Россия: Ватан/Пенсионерлар/Яшәеш» («Справедливая Россия: Родина/Пенсионеры/Жизнь») булып үзгәртелә. Шушы ук көнне Россия яшәеш фиркасе һәм Россия пенсионерлар фиркаләренең эшчәнлеге туктатылуы турында һәм аларның яңа корылган фиркагә керүләре турындагы карар чыгарыла.

Фирка рәисенең карары белән 2006 елның 28 октябре «Гадел Россия» фиркасенең Туган көне буларак таныла.

[[2007 ел]]ның [[26 февраль|26 февралендә]] «Гадел Россия» фиркасенең I җыелышы үткәрелә. Бу җыелышта фирканең сәяси нигезе кабул ителә.

2007 елның [[2 декабрь|2 декабрендә]] фирка V чакырылыш Дәүләт думасына сайлауларда 7-процентлы барьерны уза һәм беренче тапкыр социал-демократик фирка Россиядә парламент фиркасе булып китә.

=== Фиркагә күпләп күчү ===
[[2007 ел]]ның беренче яртыеллыгында Гадел Россиягә тагын ике сәяси фирка кушыла: НПРФ (Россия Федерациясе халык фиркасе) һәм СЕПР (Русинең бердәм социалистик фиркасе).

Икенче яртыеллык башында «Гадел Россия»гә тагын өч сәяси көч: СДПР (Россиянең (яңа) социал-демократик фиркасе)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Миронов: в «Справедливую Россию» скоро вольется СДПР |url=http://www.novopol.ru/-mironov-v-spravedlivuyu-rossiyu-skoro-voletsya-sdpr-text24984.html |access-date=2014-09-01 |archive-date=2011-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227023450/http://novopol.ru/-mironov-v-spravedlivuyu-rossiyu-skoro-voletsya-sdpr-text24984.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, «Эшмәкәрлекне үстерү» һәм Конституцион демократлар фиркаләре кушылалар.

[[2008 ел]]ның июлендә фиркагә керү теләген «Социаль гаделлек фиркасе» белдерә. Сентябрь аенда фирканең җыелышында эшчәнлекне бетерү һәм «Гадел Россия»гә керү турындагы карар чыгарыла.

[[2008 ел]]ның [[21 ноябрь|21 ноябрендә]] [[Мәскәү]]дә Россиянең «Яшелләр» экологик фиркасенең XV гадәттән тыш җыелышында фиркане шушы ук исем астындагы иҗтимагый хәрәкәткә әйләндерү карары чыгарыла. Шулай ук җыелыш вәкилләре фиркадәшләрен «Гадел Россия» фиркасенә керергә өндиләр.

Шушы сигез фиркаләрнең яңа корылган фиркагә күпләп керүләреннән тыш яңа фиркагә шулай ук [[КПРФ]], [[Яблоко (фирка)|Яблоко]], [[ЛДПР]], [[Партия возрождения России]] фиркаләренең күренекле һәм гади әгъзалары да күчә.

[[2009 ел]]ның [[25 июнь|25 июнендә]] «Гадел Россия»нең [[Мәскәү]]дә узган җыелышында Фирканең Программасы кабул ителә, рәсми атама инде гадәтләнгән кыска («Справедливая Россия») атама итеп калдырыла, шулай ук фирканең Уставына кайбер төзәтмәләр кертелә.

=== Фирканең Кремль белән каршылыклары башлану ===
[[Рәсем:Nikolay Levichev IF 09-2013.jpg|thumb|left|200px|[[Николай Владимирович Левичев]]]]
[[2010 ел]]ның [[2 февраль|2 февралендә]] «Гадел Россия» фиркасенең «Бердәм Россия» фиркасе лидеры һәм премьер-министр [[Владимир Путин]] белән ачык каршылыгы башлана. Бу көнне кичке чыгарылышта Владимир Позднерда Сергей Миронов түбәндәге сүзләрне әйтә: «Говорить о том, что мы во всем и лично я поддерживаем Владимира Путина — это уже устаревшая информация» ([[татар теле|тат.]]: «Безнең һәм минем шәхсән Владимир Путинның эшчәнлеген хуплавыбыз — искергән мәгълүмат». Шушы ук елның [[8 февраль|8 февралендә]] «Гадел Россия» фиркасе «Бердәм Россия» белән сәяси килешү төзиләр. Бу килешү буенча ике фирка үзара көрәшне азайтырга тиеш булалар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spravedlivo.ru/news/anews/10560.php |title=Гадел Россия Бердәм Россия белән килешү төзи |accessdate=2012-09-10 |archivedate=2012-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501081451/http://www.spravedlivo.ru/news/anews/10560.php }}&lt;/ref&gt;.

Ләкин бу килешү бер айдан гамәлдән чыга. Сергей Миронов сүзләре буенча, килешү «Бердәм Россия» тарафыннан бозыла. Шушы мизгелдән «Гадел Россия»нең Кремль белән кара-каршы торуы башлана.

[[2011 ел]]ның [[16 апрель|16 апрелендә]] фирканең V җыелышында Николай Левичев фирка рәисе булып сайлана (Сергей Мироновның вәкаләтләренең вакытыннан алда бетүеннән соң).

Бу вакыйгалардан соң, «Гадел Россия»дән Кремль белән мөнәсәбәтләрне уртача тоту яклы булган фиркаләр чыга. [[Август]]та фирка сайтында фирканең Бердәм Россия белән катгый оппозициягә китүе һәм [[КПРФ]] белән хезмәттәшлекнең мөмкин булуы турында хәбәр чыга&lt;ref&gt;[http://www.km.ru/v-rossii/2011/08/23/vnutripoliticheskaya-situatsiya-v-rossii/spravedlivaya-rossiya-reshila-pereiti-v «Гадел Россия» катгый оппозициягә китәргә карар кыла] km.ru&lt;/ref&gt;.

=== Әгъзаларның фиркадән чыгулары ===

=== 2011 ел ===
* [[2011 ел]]ның [[май]] аенда фиркадән Санкт-Петербургның канун чыгаручы җыелышының ике вәкиле чыгарыла. Алар [[Бердәм Россия]]нең [[Сергей Миронов]]ны Федерация Шурасыннан чыгару тәкъдиме өчен ризалык тавышы бирәләр. Тагын 5есе фиркадән алданрак чыккан булалар.
* [[8 июль]]дә фиркадән фирка булышлыгы белән сайланган [[Серпухов]] шәһәре башлыгы [[Павел Залесов]] чыга&lt;ref&gt;{{Citation |title=Бүген минем фиркам — Серпухов шәһәре. Серпухов шәһәре администрациясе рәсми сәхифәсе. |url=http://www.serpuhov.ru/novosti/segodnya-moya-partiya-gorod-serpuhov |access-date=2014-09-07 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203083104/http://www.serpuhov.ru/novosti/segodnya-moya-partiya-gorod-serpuhov |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[21 июль]]дә Госдума вице-спикеры [[Александр Бабаков]] фиркадән чыга һәм Гомумроссия халык фронтына кушыла.
* [[2011 ел]]ның [[8 август]]ында фиркадән Краснодар шәһәр советы әгъзаларының күпләп фиркадән чыгулары турындагы хәбәр чыга&lt;ref&gt;[http://www.ng.ru/regions/2011-08-09/2_sr.html Краснодар эсэрлары Миронов фиркасен ташлап чыгалар]&lt;/ref&gt;.

=== 2012 ел ===
[[4 март]]та президент сайлауларында Миронов тавыш бирүчеләрнең 3,85 % тавышын җыя һәм кандитатлар арасында соңгы урынны ала.

==== Яшелләр фиркасенең чыгуы ====
2011 елның декабрь аенда Россия Яшелләр экологик фиркасе, региональ һәм парламент сайлауларында Гадел Россия фиркасе исемлекләрендә бер вәкил мандаты да ала алмагач, үзләренең Гадел Россия фиркасеннән чыгулары һәм үз фиркаләрен торгызу турында игълан итәләр.
В декабре 2011 года, [[РЭП Зелёные|Российская экологическая партия Зелёные]], не получив ни одного депутатского мандата в списках партии Справедливая Россия, на региональных и парламентских выборах, заявили о выходе из партии Справедливая Россия и восстановлении своей партии.

==== Пенсионерлар фиркасенең чыгуы ====
[[2012 ел]]ның февраль аенда «Россия пенсионерлар фиркасе» «Гадел Россия» фиркасеннән чыгуы турында һәм [[Владимир Путин]]ны хуплаулары турында игълан итәләр. Шулай ук үз фиркаләрен торгызу турында җыелыш үткәрергә карар кылалар&lt;ref&gt;[http://www.newsru.com/russia/29feb2012/pensionery.html «Россия пенсионерлары» ГРдән чыгалар һәм Путинны хуплыйлар]&lt;/ref&gt;.

== Программа ==
Гадел Россия программасы түбәндәге пунктларны кертә&lt;ref&gt;{{Citation |title=Гадел Россия фиркасе программасы |url=http://www.spravedlivo.ru/information/section_11/section_99/ |access-date=2008-05-07 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507040716/http://www.spravedlivo.ru/information/section_11/section_99/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:
* Минераль-чимал комплексы керемнәренең гадел бүленеше, табигать рентасын кертү.
* Хезмәт хаклары һәм пенсияләр реформасы: хезмәт хакының Эчке тулай продуктта өлешен арттыру хисабына хезмәт хакын өч тапкыр күтәрү.
* Табышның прогрессив шкаласын кертү.
* Зиннәтле малга салым кертү.
* Хезмәт хакын сәгатьләп түләү.
* [[Ришвәтчелек]]не дәүләт хыянәтенә тиңләү.

== Шулай ук кара ==
* [[Гадел Россия (фракция)]]
* [[Российская партия пенсионеров]]
* [[Российская партия жизни]]
* [[Сергей Михайлович Миронов]]
* [[Николай Владимирович Левичев]]
* [[Социализм]]

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

{{яхшы мәкалә}}

{{Тышкы сылтамалар}}{{Россия сәяси фиркаләре}}

[[Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр]]
[[Төркем:Россия сәяси фиркаләре]]</text>
      <sha1>e4j9lbdvtd8g4m5oj6tk0ncmdle0gut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының милли музее</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158160</id>
    <revision>
      <id>5969405</id>
      <parentid>5856477</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Танылган хезмәткәрләре */ Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее хезмәткәрләре</comment>
      <origin>5969405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27031" sha1="ik0nlymybl6avx2um70gnf57eyei5ek" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q4315032|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4315032|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4315032|lang=en}}}}) —  [[Татарстан]]ның фәнни-тикшеренү һәм мәдәният-агарту оешмасы, [[Россия]]нең иң зур [[музей]]ларыннан берсе. [[1895 ел]]ның 5 апрелендә ачыла. [[1981 ел]]дан [[2005 ел]]га кадәр милли [[музей]] 80 [[музей]]ны берләштергән [[Татарстан]] [[музей]] берлегенең әйдәүче оешмасы булып тора. Бүген [[Казан]]да 12 бүлекчәсе, [[Югары Ослан районы|Югары Ослан]] һәм [[Кама Тамагы районы]]нда 2 филиалы бар.

== Тарих ==
[[1894 ел]]да [[Казан]]ның фән һәм сәнәгать [[музей|музее]] буларак, тарихчы, коллекционер, төбәкне өйрәнүче [[Андрей Лихачев|А.Ф. Лихачевның]] (''[[1832]]-[[1890]]'') 40 000 саклау берәмлегеннән торучы шәхси тупланмасыннан һәм [[1890 ел]]да узган фән-сәнәгать күргәзмәсе экспонатлары нигезендә  оештырыла.  [[Казан дәүләт университеты|Казан император университеты]] галимнәре [[Александр Штукенберг|А.А. Штукенберг]], [[Николай Загоскин|Н.П. Загоскин]], [[Пётр Кротов|П.И. Кротов]], [[Николай Высоцкий (1843)|Н.Ф. Высоцкий]], [[Николай Катанов|Н.Ф. Катанов]] [[музей]]ның коллекцияләрен оештыруда үз өлешен кертә. [[Казан]] шәһәренең шәхси коллекционерлары һәм хәйриячеләре [[Иван Лихачев|И.Ф. Лихачев]], [[Фёдор Андреевич Лихачёв|Ф.А. Лихачев]], [[Василий Заусайлов|В.И. Заусайлов]], [[Ольга Александрова-Гейнс|О.С. Александрова-Гейнс]], [[Галимҗан Баруди]], Д.И. Образцов [[музей]] фондын тулыландыра.

Казан шәһәр музееның беренче директоры (''шура рәисе'') (''1895-1902'') — [[Сергей Дьяченко|Сергей Виктор улы Дьяченко]] (''1846-1907'')&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мэр Дьяченко был голова. |publisher = [[Элита Татарстана (журнал)|Элита Татарстана]] журналы|language    = ru |url=http://www.elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=8&amp;st=2281&amp;type=3&amp;s=1 |access-date=2017-03-25 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123141845/https://elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=8&amp;st=2281&amp;type=3&amp;s=1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
 
Исеме еш алышына: ''[[1918]]'' – [[Казан губернасы]] [[музей|музее]], ''[[1921]]'' – [[ТАССР]] (АТССР) Үзәк [[музей|музее]], ''[[1944]]'' – [[Татарстан АССР]] дәүләт [[музей|музее]], ''[[1982]]'' – [[Татарстан АССР]] дәүләт берләштерелгән [[музей|музее]], [[2001 ел]]дан – [[Татарстан Республикасы]]ның милли [[музей|музее]].&lt;ref&gt;{{тәрҗемә ителмәгән 5|Люция Вәлиева|Валеева Л. Г.|ru|Валеева, Люция Галеевна}} Страницы прошлого листая: Из истории Государственного объединенного музея ТАССР 1970—1980 годов. — Казань, «Kazan-Казань», 2005.&lt;/ref&gt;

== Бинасы ==
{{төп мәкалә|Кунак йорты (Казан)}}
[[Файл:Kremlyovskaya street in Kazan by Vasilij Turin .jpg|thumb|right|250px|«[[Кунак йорты (Казан)|Кунак йорты]]» ({{Lang-ru|''Гостиный двор''}}) бинасы. 1820 ел.]]
[[Татарстан]]ның һәм [[Россия]]нең {{comment|архитектура|архитектура}} һәйкәле саналучы «[[Кунак йорты (Казан)|Кунак йорты]]» ({{Lang-ru|''Гостиный двор''}})  бинасында урнашкан. Бина турында беренче тапкыр [[1556 ел]]да телгә алына. [[1770 ел]]да архитектор В.И. Кафтырев таштан яңадан төзи. [[1800 ел]]ның июнендә архитектор Ф.Е. Емельянов җитәкчелегендә яңартып кору эшләре башлана. Бинаны үзгәртеп корулар  [[XIX гасыр]] азагында гына төгәлләнә&lt;ref&gt;[http://www.museum.ru/M1299  Тарвердян А. Двор Гостин. Рәсми сайтта.]&lt;/ref&gt;

== Тупланмалар ==
Музей фондларында ''800 000'' саклау берәмлеге экспонат бар. Алар [[Татарстан|туган як]]ның [[тарих]]ын, табигатен, [[Идел]] буе, [[Урал]] алды, [[Россия]] һәм дөнья халыкларының тарихын өйрәнү һәм күрсәтү өчен файдаланыла. А.Ф. Лихачевның [[болгар]] тупланмасы, Ананьино казылмалары тупланмасы, [[мисыр]] һәм антик коллекцияләре, алтын тәңкәләр тупланмасы, XVII гасырның свиткалары, XV - XX гасыр кулъязма китаплары тупланмасы, [[татар әдәбияты]] вәкилләренең шәхси әйберләре, [[Казан]] [[татар]]ларының декоратив-гамәли сәнгате үрнәкләре, Г.Р. Державинның мемориаль тупланмасы, тарихи таксидермия ({{Lang-tt|карачкы ясау}})&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D2%E0%EA%F1%E8%E4%E5%F0%EC%E8%FF аңлатмасы]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; үрнәкләре тупланмасы, колибри тупланмасы, көнчыгыш нумизматикасы тупланмасы - игътибарга иң лаеклылардан.&lt;ref&gt;[http://www.museum.ru/M1299item   Рәсми сайттан]&lt;/ref&gt;

==== Даими эшләүче күргәзмәләр ====
* [[Татарстан]]ның борынгы [[тарих]]ы
* Урта гасырларда акча әйләнеше, сәүдә һәм сәүдә юллары
* «Алтын келәт» (''XVII - XIX гасыр [[татар]] зәркән эшләнмәләре'')
* XVIII гасырда [[Казан губернасы]]
* [[Музей]] раритетлары – [[Казан]]ның [[Меңъеллык|Меңъеллыгына]]

==== Күчмә күргәзмәләр ====
* [[Татарстан]]: мәдәниятләр бердәмлеге. – Мәскәү, 2006.
* Кышкы бәйрәмнәр традициясе. – Казан, 2006.
* Театр чакыруы (&lt;small&gt;''Камал театрына 100, Качалов театрына 215, рус театрына 250 ел''&lt;/small&gt;). – Казан, 2006.
* Ата-бабалар  чакыруы (''Аучылык тарихыннан''). – Казан, 2007.
* [[Кытай]]дан [[Аурупа]]га кадәр: Ефәк юлы. ''Ефәк сәнгатенә 5 000 ел''.- Казан, 2007.
* Музыка кораллары дөньясы. – Казан, 2007 (&lt;small&gt;''В.Потанин хәйрия фонды ярдәме белән''&lt;/small&gt;).
* Толстойлар нәселе тарихы –Россия тарихы. – Мәскәү, Пушкин музее, 2008.
* [[Казан]] Санкт – Петербургта кунакта. Санкт –Петербург - 2008.
* [[Кытай]]дан [[Аурупа]]га кадәр: [[ислам]] дөньясы сәнгате – Казан, 2008.
* Максим Горькийның [[Казан дәүләт университеты|Казан университетлары]] (&lt;small&gt;''М.Горькийга -135 ,Ф.Шаляпинга – 140''&lt;/small&gt;) – Казан, 2008.

== Белем бирү ==
* Казан университетлары шәкертләре өчен музей практикасы (1972 елдан)
* Музей хезмәткәрләре өчен стажировкалар
* «''Витязь''» хәрби-[[тарих]] клубы (&lt;small&gt;''җитәкчесе – В.Хабаров''&lt;/small&gt;)

== Бүлекчәләре == 
{{seealso|Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее}}
* [[Евгений Боратынский музее (Казан)|Е.А. Боратынский музее]] 
* [[Максим Горький музее (Казан)|А.М. Горький музее]] 
* [[Тукай музее (Казан)|Габдулла Тукайның Әдәби музее]]
* [[Муса Җәлилнең музей-фатиры]]
* [[Шәриф Камалның музей-фатиры (Казан)|Шәриф Камал мемориал фатирында татар әдәбияты тарихы музее]]
* [[Салих Сәйдәшев музее]] 
* [[Янка Купала музее (Печище)|Янка Купала музее]] ([[Печище (Татарстан)|Печище]])
* [[Максим Горький музее (Красновидово)|Максим Горький музее]] ([[Красновидово]])
* [[В.И. Ленин музей-йорты (Казан)|В.И. Ленин музее]] 
* [[Нәҗип Җиһановның музей-фатиры (Казан)|Нәҗип Җиһановның музей-фатиры]]
* [[Каюм Насыйри музее]] 
* [[Лев Толстой музее (Казан)|Л. Н. Толстой музее]]
* [[Бөек Ватан сугышы]] [[музей]]-мемориалы
* [[Татарстан]]ның музыка мәдәнияте [[музей|музее]]

== Үсеш проекты ==
2001 елда [[Татарстан]] Министрлар шурасы милли [[музей]]ны үстерүнең фәнни концепиясен раслый. Аның буенча милли [[музей]] тәртипкә салынган күргәзмәләре, яңа саклау урыны, реставрация һәм сәнгать остаханәләре, интернет үзәге  булган заманча эре [[музей]] үзәгенә әйләнергә тиеш була. Бинаны үзгәртеп кору ''6 000 кв.м'' күргәзмә мәйданы ясарга мөмкинлек бирә. Гостиный дворда  [[музей]]ның клублары, түгәрәкләре эшчәнлеген берләштерүче мәдәният-мәгариф үзәге ачу күздә тотыла. Шунда ук 3 күргәзмә җәелдерелә:
* Борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр [[Татарстан]]ның [[тарих]]ы
* [[Табигать]] һәм кеше
* Мәдәният: [[Татарстан]] халыкларының мәдәниятләре

== Бүләкләре ==
* [[2006 ел]]да В. Потанинның хәйрия фонды иганәсендә узган бөтенроссия «''Үзгәрүчән дөньяда үзгәрүчән [[музей]]''» конкурсында «''[[Музей]] музыкасы''» проекты белән җиңүче була.&lt;ref&gt;http://museum.fondpotanin.ru/authors/656437{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Музей турында ==
=== Директорлар ===
* 1895-1901 ― [[Сергей Дьяченко]]
* 1901-1905 ― [[Александр Штукенберг]]
* 1905-1905 ― [[Николай Загоскин]]
* 1905-1906 ― [[Пётр Кротов]]
* 1906-1912 ― [[Николай Катанов]] 
* 1912-1913 ― [[Михаил Рузский]]
* 1913-1914 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Кириллов||ru|Кириллов, Григорий Петрович}}
* 1914-1917 ― [[Николай Катанов]]
* 1918-1922 ― [[Бруно Адлер]]
* 1922-1930 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Николай Воробьёв||ru|Воробьёв, Николай Иосифович}}
* 1930-1933 ― [[Михаил Борисов (музейчы)|Михаил Борисов]]
* 1933-1934 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Ефрем Медведев||ru|Медведев, Ефрем Игнатьевич}}
* 1934-1935 ― [[Латыйф Әхмәтшин]]
* 1935-1937 ― [[Гений Республиканец]]
* 1937-1941 ― [[Григорий Вахламов]]
* 1941-1978 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Владимир Дьяконов||ru|Дьяконов, Владимир Михайлович}}
* 1978-1987 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Люция Вәлиева||ru|Валеева, Люция Галеевна}}
* 1987-2006 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Геннадий Муханов||ru|Муханов, Геннадий Степанович}}
* 2006-2020 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Гөлчәчәк Нәҗипова||ru|Назипова, Гульчачак Рахимзяновна}}
* 2020-2020 ― [[Светлана Измайлова]] ({{comment|в.в.б.|вазыйфаны вакытлыча  башкаручы}})
* 2020-2025 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алиса Вяткина||ru|Вяткина, Алиса Львовна}}&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/23-03-2022/milli-muzeyny-general-direktory-itep-alisa-vyatkina-bilgel-nde-5851974 Милли музейның генераль директоры итеп Алиса Вяткина билгеләнде.] [[Татар-информ]], 23.03.2022&lt;/ref&gt;
* 2025 елның октябрендә [[Умида Гапарова]] ({{comment|в.в.б.|вазыйфаны вакытлыча башкаручы}})&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/alisa-vyatkina-tatarstan-milli-muzee-general-direktory-vazifasynnan-kitte-5912979  Алиса Вяткина Татарстан Милли музее генераль директоры вазифасыннан китте.]  [[Татар-информ]], 22.10.2025&lt;/ref&gt;
* 2025 елның 27 октябреннән генераль директор {{comment|в.б.|вазыйфа башкаручы}} ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Айрат Фәйзрахманов||d|Q136654760}}, Казан дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлаган, тарих фәннәре кандидаты&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-milli-muzee-itakcese-vazifalaryn-baskarucy-itep-airat-faizraxmanov-bilgelande-5913212   Татарстан Милли музее җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп Айрат Фәйзрахманов билгеләнде.] [[Татар-информ]], 27.10.2025&lt;/ref&gt;
'''Адресы''': [[Татарстан]], [[Казан]] шәһәре,  Кремль урамы, 2

'''Ачылу вакыты''': 05.04.1895

'''Бюджет статусы''': [[РФ]] субъекты, мунииципаль

'''Оештыру-хокукый формасы''': коммерцияле булмаган оешма

'''Оешма тибы''': мәдәни-гаммәви, тикшеренү, уку-укыту

Оешманың '''классификациясе''': универсаль

Оешманың '''мәйданы''': күргәзмә мәйданы ''5 206  кв.м''; вакытлы күргәзмәләр ''1 200  кв.м''; саклау фонды ''6 015 кв.м''
 
'''Оешмага керә''': архив, фәнни китапханә, реставрация остаханәләре

'''Югарыдагы оешма''': [[Татарстан]]ның мәдәният министрлыгы

'''Партнер-оешмалар''': Манеж ([[Мәскәү]]), [[Башкортстан]]ның милли музее, [[Яр Чаллы шәһәренең тарихы музее]], өяз шәһәре [[музей|музее]], Болгар [[музей]]-тыюлыгы, Иске Казан [[музей]]-тыюлыгы, ''В.М. һәм А.М. Васнецовлар исемендәге'' [[Вятка]] сәнгать [[музей|музее]], [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]], [[Биләр]] [[музей]]-тыюлыгы,  [[Казан кирмәне|Казан кремле]] [[музей]]-тыюлыгы, [[Казан дәүләт университеты|Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның [[Казан университетының этнография музее|этнография музее]], Качалов театры музее, [[Эрмитаж-Казан]] үзәге,[[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|Татарстан Республикасының Милли китапханәсе]], [[Татарстан]]ның фәннәр академиясе, Татарстанның милли архивы, [[Татарстан]]ның мәгариф һәм фән министрлыгы, [[Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханә|Н.И. Лобачевский исемендәге фәнни китапханә]] һ.б.

'''Саклау берәмлеге''' – ''805 400''; ''580 085''  (''төп фондта'')

'''Рәсми бит''': http://www.museum.ru/M1299

== Танылган хезмәткәрләре ==
{{seealso|Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее хезмәткәрләре}}
* ...
{{notice|Түбәндәге исемлек – [[Википедия җәмгыяте|төрле вики-волонтёрларының]] бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасына төркәп барган татар театр әһелләре элементлары нигезендә автоматик килеш тудырылган исемлек. Ул һичшиксез тулы түгел. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4315032. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4315032/p580:башлау,p108/Q4315032/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| [[Рафаил Ризположенский]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-05-26
| ''[[:d:Q4235589|Кострома өязе]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Rafail Rizpolozhensky|Rafail Rizpolozhensky]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| [[Константин Харлампович]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-07-18
| [[Рагачы (Бярозавский районы)|Рагачы]]
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Kharlampovich|Konstantin Kharlampovich]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-09
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2114844|taxidermist]]''
| [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-11
|-
| 
| 
| [[Сәет Вахиди]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-31
| [[Ташбилге]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126878319|Константин Счастнев]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-05-19
| ''[[:d:Q13652869|Роканово]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Schastnev|Konstantin Schastnev]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-05
| [[Казан]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111265506|Владимир Дьяконов]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-11
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q110872390|All-Union Institute of Journalism]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-02
|-
| 
| 
| [[Ефим Бушканец]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-12
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-16
|-
| 
| 
| [[Стелла Писарева]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-28
| [[Бердычив]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| [[:commons:Category:Stella Pisareva|Stella Pisareva]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-25
|-
| 
| 
| [[Клара Синицына]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-11
| [[Буа (Татарстан)|Буа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-04
|-
| 1993
| 2008
| [[Вакыйф Нуруллин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-01
| [[Югары Әшнәк]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-23
|-
| 2001
| No/unknown value
| ''[[:d:Q115211663|Әлфия Галләмова]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-12
| [[Ишем]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]]
| 
|-
| 1984
| 2020
| [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-10
| [[Тойгуҗа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* Все музеи Казани. Белешмәлек. - Казан,  Заман, 2004.
* Г.Р. Назипова, С.Ю. Измайлова. Казанский антиквариум. - Казан, Фолиантъ, 2006.  
* В.М. Дьяконов. Моя жизнь и музей. Сорок лет участия в музейном строительстве. - Казан,  &quot;Kazan - Казань&quot;, 2006. 
* DVD-диск &quot;Сокровища Национального музея&quot;. - Казан, 2005. 
* Г.А. Милашевский. Старая Казань. Фотопортрет. Китап - альбом. - Казан, Заман, 2005. 
* Р. Идрисова. По старым улицам казанским... Белешмәлек. - Казан, Новое знание, 2005. 
* Сбереженная память. 110 лет Национальному музею Республики Татарстан. «Казань» журналы, № 3, 2005.  
* Л. Милашевская. Зоологическая коллекция Национального музея Республики Татарстан. Позвоночные животные. Каталог. - Казан, Заман, 2003.
* Кадырова А. Застывшая музыка Гостиного двора // [[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]]. — 1993. — 3 август. 
* Музейные ежегодники. Милли музей нәшрияты.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Портал|Мәдәният}}
* [http://www.museum.ru/M1299 Музей сайты]
* [http://www.museum.ru/  Россия музейлары  сайты]
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD  Милли музей турында РусВикипедиядә]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан музейлары}}{{Казан истәлекле урыннары}}
{{Яхшы мәкалә}}

[[Төркем:Әлифба буенча музейлар]]
[[Төркем:Казан музейлары]]
[[Төркем:Казанның Кирмән урамы]]
[[Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее]]</text>
      <sha1>ik0nlymybl6avx2um70gnf57eyei5ek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5969407</id>
      <parentid>5969405</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27050" sha1="mczpq820wandup6nallttw3okcgoll1" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q4315032|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4315032|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4315032|lang=en}}}}) —  [[Татарстан]]ның фәнни-тикшеренү һәм мәдәният-агарту оешмасы, [[Россия]]нең иң зур [[музей]]ларыннан берсе. [[1895 ел]]ның 5 апрелендә ачыла. [[1981 ел]]дан [[2005 ел]]га кадәр милли [[музей]] 80 [[музей]]ны берләштергән [[Татарстан]] [[музей]] берлегенең әйдәүче оешмасы булып тора. Бүген [[Казан]]да 12 бүлекчәсе, [[Югары Ослан районы|Югары Ослан]] һәм [[Кама Тамагы районы]]нда 2 филиалы бар.

== Тарих ==
[[1894 ел]]да [[Казан]]ның фән һәм сәнәгать [[музей|музее]] буларак, тарихчы, коллекционер, төбәкне өйрәнүче [[Андрей Лихачев|А.Ф. Лихачевның]] (''[[1832]]-[[1890]]'') 40 000 саклау берәмлегеннән торучы шәхси тупланмасыннан һәм [[1890 ел]]да узган фән-сәнәгать күргәзмәсе экспонатлары нигезендә  оештырыла.  [[Казан дәүләт университеты|Казан император университеты]] галимнәре [[Александр Штукенберг|А.А. Штукенберг]], [[Николай Загоскин|Н.П. Загоскин]], [[Пётр Кротов|П.И. Кротов]], [[Николай Высоцкий (1843)|Н.Ф. Высоцкий]], [[Николай Катанов|Н.Ф. Катанов]] [[музей]]ның коллекцияләрен оештыруда үз өлешен кертә. [[Казан]] шәһәренең шәхси коллекционерлары һәм хәйриячеләре [[Иван Лихачев|И.Ф. Лихачев]], [[Фёдор Андреевич Лихачёв|Ф.А. Лихачев]], [[Василий Заусайлов|В.И. Заусайлов]], [[Ольга Александрова-Гейнс|О.С. Александрова-Гейнс]], [[Галимҗан Баруди]], Д.И. Образцов [[музей]] фондын тулыландыра.

Казан шәһәр музееның беренче директоры (''шура рәисе'') (''1895-1902'') — [[Сергей Дьяченко|Сергей Виктор улы Дьяченко]] (''1846-1907'')&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мэр Дьяченко был голова. |publisher = [[Элита Татарстана (журнал)|Элита Татарстана]] журналы|language    = ru |url=http://www.elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=8&amp;st=2281&amp;type=3&amp;s=1 |access-date=2017-03-25 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123141845/https://elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=8&amp;st=2281&amp;type=3&amp;s=1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
 
Исеме еш алышына: ''[[1918]]'' – [[Казан губернасы]] [[музей|музее]], ''[[1921]]'' – [[ТАССР]] (АТССР) Үзәк [[музей|музее]], ''[[1944]]'' – [[Татарстан АССР]] дәүләт [[музей|музее]], ''[[1982]]'' – [[Татарстан АССР]] дәүләт берләштерелгән [[музей|музее]], [[2001 ел]]дан – [[Татарстан Республикасы]]ның милли [[музей|музее]].&lt;ref&gt;{{тәрҗемә ителмәгән 5|Люция Вәлиева|Валеева Л. Г.|ru|Валеева, Люция Галеевна}} Страницы прошлого листая: Из истории Государственного объединенного музея ТАССР 1970—1980 годов. — Казань, «Kazan-Казань», 2005.&lt;/ref&gt;

== Бинасы ==
{{төп мәкалә|Кунак йорты (Казан)}}
[[Файл:Kremlyovskaya street in Kazan by Vasilij Turin .jpg|thumb|right|250px|«[[Кунак йорты (Казан)|Кунак йорты]]» ({{Lang-ru|''Гостиный двор''}}) бинасы. 1820 ел.]]
[[Татарстан]]ның һәм [[Россия]]нең {{comment|архитектура|архитектура}} һәйкәле саналучы «[[Кунак йорты (Казан)|Кунак йорты]]» ({{Lang-ru|''Гостиный двор''}})  бинасында урнашкан. Бина турында беренче тапкыр [[1556 ел]]да телгә алына. [[1770 ел]]да архитектор В.И. Кафтырев таштан яңадан төзи. [[1800 ел]]ның июнендә архитектор Ф.Е. Емельянов җитәкчелегендә яңартып кору эшләре башлана. Бинаны үзгәртеп корулар  [[XIX гасыр]] азагында гына төгәлләнә&lt;ref&gt;[http://www.museum.ru/M1299  Тарвердян А. Двор Гостин. Рәсми сайтта.]&lt;/ref&gt;

== Тупланмалар ==
Музей фондларында ''800 000'' саклау берәмлеге экспонат бар. Алар [[Татарстан|туган як]]ның [[тарих]]ын, табигатен, [[Идел]] буе, [[Урал]] алды, [[Россия]] һәм дөнья халыкларының тарихын өйрәнү һәм күрсәтү өчен файдаланыла. А.Ф. Лихачевның [[болгар]] тупланмасы, Ананьино казылмалары тупланмасы, [[мисыр]] һәм антик коллекцияләре, алтын тәңкәләр тупланмасы, XVII гасырның свиткалары, XV - XX гасыр кулъязма китаплары тупланмасы, [[татар әдәбияты]] вәкилләренең шәхси әйберләре, [[Казан]] [[татар]]ларының декоратив-гамәли сәнгате үрнәкләре, Г.Р. Державинның мемориаль тупланмасы, тарихи таксидермия ({{Lang-tt|карачкы ясау}})&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D2%E0%EA%F1%E8%E4%E5%F0%EC%E8%FF аңлатмасы]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; үрнәкләре тупланмасы, колибри тупланмасы, көнчыгыш нумизматикасы тупланмасы - игътибарга иң лаеклылардан.&lt;ref&gt;[http://www.museum.ru/M1299item   Рәсми сайттан]&lt;/ref&gt;

==== Даими эшләүче күргәзмәләр ====
* [[Татарстан]]ның борынгы [[тарих]]ы
* Урта гасырларда акча әйләнеше, сәүдә һәм сәүдә юллары
* «Алтын келәт» (''XVII - XIX гасыр [[татар]] зәркән эшләнмәләре'')
* XVIII гасырда [[Казан губернасы]]
* [[Музей]] раритетлары – [[Казан]]ның [[Меңъеллык|Меңъеллыгына]]

==== Күчмә күргәзмәләр ====
* [[Татарстан]]: мәдәниятләр бердәмлеге. – Мәскәү, 2006.
* Кышкы бәйрәмнәр традициясе. – Казан, 2006.
* Театр чакыруы (&lt;small&gt;''Камал театрына 100, Качалов театрына 215, рус театрына 250 ел''&lt;/small&gt;). – Казан, 2006.
* Ата-бабалар  чакыруы (''Аучылык тарихыннан''). – Казан, 2007.
* [[Кытай]]дан [[Аурупа]]га кадәр: Ефәк юлы. ''Ефәк сәнгатенә 5 000 ел''.- Казан, 2007.
* Музыка кораллары дөньясы. – Казан, 2007 (&lt;small&gt;''В.Потанин хәйрия фонды ярдәме белән''&lt;/small&gt;).
* Толстойлар нәселе тарихы –Россия тарихы. – Мәскәү, Пушкин музее, 2008.
* [[Казан]] Санкт – Петербургта кунакта. Санкт –Петербург - 2008.
* [[Кытай]]дан [[Аурупа]]га кадәр: [[ислам]] дөньясы сәнгате – Казан, 2008.
* Максим Горькийның [[Казан дәүләт университеты|Казан университетлары]] (&lt;small&gt;''М.Горькийга -135 ,Ф.Шаляпинга – 140''&lt;/small&gt;) – Казан, 2008.

== Белем бирү ==
* Казан университетлары шәкертләре өчен музей практикасы (1972 елдан)
* Музей хезмәткәрләре өчен стажировкалар
* «''Витязь''» хәрби-[[тарих]] клубы (&lt;small&gt;''җитәкчесе – В.Хабаров''&lt;/small&gt;)

== Бүлекчәләре == 
{{seealso|Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее}}
* [[Евгений Боратынский музее (Казан)|Е.А. Боратынский музее]] 
* [[Максим Горький музее (Казан)|А.М. Горький музее]] 
* [[Тукай музее (Казан)|Габдулла Тукайның Әдәби музее]]
* [[Муса Җәлилнең музей-фатиры]]
* [[Шәриф Камалның музей-фатиры (Казан)|Шәриф Камал мемориал фатирында татар әдәбияты тарихы музее]]
* [[Салих Сәйдәшев музее]] 
* [[Янка Купала музее (Печище)|Янка Купала музее]] ([[Печище (Татарстан)|Печище]])
* [[Максим Горький музее (Красновидово)|Максим Горький музее]] ([[Красновидово]])
* [[В.И. Ленин музей-йорты (Казан)|В.И. Ленин музее]] 
* [[Нәҗип Җиһановның музей-фатиры (Казан)|Нәҗип Җиһановның музей-фатиры]]
* [[Каюм Насыйри музее]] 
* [[Лев Толстой музее (Казан)|Л. Н. Толстой музее]]
* [[Бөек Ватан сугышы]] [[музей]]-мемориалы
* [[Татарстан]]ның музыка мәдәнияте [[музей|музее]]

== Үсеш проекты ==
2001 елда [[Татарстан]] Министрлар шурасы милли [[музей]]ны үстерүнең фәнни концепиясен раслый. Аның буенча милли [[музей]] тәртипкә салынган күргәзмәләре, яңа саклау урыны, реставрация һәм сәнгать остаханәләре, интернет үзәге  булган заманча эре [[музей]] үзәгенә әйләнергә тиеш була. Бинаны үзгәртеп кору ''6 000 кв.м'' күргәзмә мәйданы ясарга мөмкинлек бирә. Гостиный дворда  [[музей]]ның клублары, түгәрәкләре эшчәнлеген берләштерүче мәдәният-мәгариф үзәге ачу күздә тотыла. Шунда ук 3 күргәзмә җәелдерелә:
* Борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр [[Татарстан]]ның [[тарих]]ы
* [[Табигать]] һәм кеше
* Мәдәният: [[Татарстан]] халыкларының мәдәниятләре

== Бүләкләре ==
* [[2006 ел]]да В. Потанинның хәйрия фонды иганәсендә узган бөтенроссия «''Үзгәрүчән дөньяда үзгәрүчән [[музей]]''» конкурсында «''[[Музей]] музыкасы''» проекты белән җиңүче була.&lt;ref&gt;http://museum.fondpotanin.ru/authors/656437{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Музей турында ==
=== Директорлар ===
* 1895-1901 ― [[Сергей Дьяченко]]
* 1901-1905 ― [[Александр Штукенберг]]
* 1905-1905 ― [[Николай Загоскин]]
* 1905-1906 ― [[Пётр Кротов]]
* 1906-1912 ― [[Николай Катанов]] 
* 1912-1913 ― [[Михаил Рузский]]
* 1913-1914 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Кириллов||ru|Кириллов, Григорий Петрович}}
* 1914-1917 ― [[Николай Катанов]]
* 1918-1922 ― [[Бруно Адлер]]
* 1922-1930 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Николай Воробьёв||ru|Воробьёв, Николай Иосифович}}
* 1930-1933 ― [[Михаил Борисов (музейчы)|Михаил Борисов]]
* 1933-1934 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Ефрем Медведев||ru|Медведев, Ефрем Игнатьевич}}
* 1934-1935 ― [[Латыйф Әхмәтшин]]
* 1935-1937 ― [[Гений Республиканец]]
* 1937-1941 ― [[Григорий Вахламов]]
* 1941-1978 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Владимир Дьяконов||ru|Дьяконов, Владимир Михайлович}}
* 1978-1987 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Люция Вәлиева||ru|Валеева, Люция Галеевна}}
* 1987-2006 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Геннадий Муханов||ru|Муханов, Геннадий Степанович}}
* 2006-2020 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Гөлчәчәк Нәҗипова||ru|Назипова, Гульчачак Рахимзяновна}}
* 2020-2020 ― [[Светлана Измайлова]] ({{comment|в.в.б.|вазыйфаны вакытлыча  башкаручы}})
* 2020-2025 ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алиса Вяткина||ru|Вяткина, Алиса Львовна}}&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/23-03-2022/milli-muzeyny-general-direktory-itep-alisa-vyatkina-bilgel-nde-5851974 Милли музейның генераль директоры итеп Алиса Вяткина билгеләнде.] [[Татар-информ]], 23.03.2022&lt;/ref&gt;
* 2025 елның октябрендә [[Умида Гапарова]] ({{comment|в.в.б.|вазыйфаны вакытлыча башкаручы}})&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/alisa-vyatkina-tatarstan-milli-muzee-general-direktory-vazifasynnan-kitte-5912979  Алиса Вяткина Татарстан Милли музее генераль директоры вазифасыннан китте.]  [[Татар-информ]], 22.10.2025&lt;/ref&gt;
* 2025 елның 27 октябреннән генераль директор {{comment|в.б.|вазыйфа башкаручы}} ― {{тәрҗемә ителмәгән 5|Айрат Фәйзрахманов||d|Q136654760}}, Казан дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлаган, тарих фәннәре кандидаты&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-milli-muzee-itakcese-vazifalaryn-baskarucy-itep-airat-faizraxmanov-bilgelande-5913212   Татарстан Милли музее җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп Айрат Фәйзрахманов билгеләнде.] [[Татар-информ]], 27.10.2025&lt;/ref&gt;
'''Адресы''': [[Татарстан]], [[Казан]] шәһәре,  Кремль урамы, 2

'''Ачылу вакыты''': 05.04.1895

'''Бюджет статусы''': [[РФ]] субъекты, мунииципаль

'''Оештыру-хокукый формасы''': коммерцияле булмаган оешма

'''Оешма тибы''': мәдәни-гаммәви, тикшеренү, уку-укыту

Оешманың '''классификациясе''': универсаль

Оешманың '''мәйданы''': күргәзмә мәйданы ''5 206  кв.м''; вакытлы күргәзмәләр ''1 200  кв.м''; саклау фонды ''6 015 кв.м''
 
'''Оешмага керә''': архив, фәнни китапханә, реставрация остаханәләре

'''Югарыдагы оешма''': [[Татарстан]]ның мәдәният министрлыгы

'''Партнер-оешмалар''': Манеж ([[Мәскәү]]), [[Башкортстан]]ның милли музее, [[Яр Чаллы шәһәренең тарихы музее]], өяз шәһәре [[музей|музее]], Болгар [[музей]]-тыюлыгы, Иске Казан [[музей]]-тыюлыгы, ''В.М. һәм А.М. Васнецовлар исемендәге'' [[Вятка]] сәнгать [[музей|музее]], [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]], [[Биләр]] [[музей]]-тыюлыгы,  [[Казан кирмәне|Казан кремле]] [[музей]]-тыюлыгы, [[Казан дәүләт университеты|Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның [[Казан университетының этнография музее|этнография музее]], Качалов театры музее, [[Эрмитаж-Казан]] үзәге,[[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|Татарстан Республикасының Милли китапханәсе]], [[Татарстан]]ның фәннәр академиясе, Татарстанның милли архивы, [[Татарстан]]ның мәгариф һәм фән министрлыгы, [[Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханә|Н.И. Лобачевский исемендәге фәнни китапханә]] һ.б.

'''Саклау берәмлеге''' – ''805 400''; ''580 085''  (''төп фондта'')

'''Рәсми бит''': http://www.museum.ru/M1299

== Танылган хезмәткәрләре ==
{{seealso|Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее хезмәткәрләре}}
* ...
{{notice|Түбәндәге исемлек – [[Википедия җәмгыяте|төрле вики-волонтёрларының]] бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасына төркәп барган татар театр әһелләре элементлары нигезендә автоматик килеш тудырылган исемлек. Ул һичшиксез тулы түгел. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4315032. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4315032/p580:башлау,p108/Q4315032/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| [[Рафаил Ризположенский]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-05-26
| ''[[:d:Q4235589|Кострома өязе]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Rafail Rizpolozhensky|Rafail Rizpolozhensky]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| [[Константин Харлампович]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-07-18
| [[Рагачы (Бярозавский районы)|Рагачы]]
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Kharlampovich|Konstantin Kharlampovich]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-09
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2114844|taxidermist]]''
| [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-11
|-
| 
| 
| [[Сәет Вахиди]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-31
| [[Ташбилге]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126878319|Константин Счастнев]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-05-19
| ''[[:d:Q13652869|Роканово]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Schastnev|Konstantin Schastnev]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-05
| [[Казан]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111265506|Владимир Дьяконов]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-11
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q110872390|All-Union Institute of Journalism]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-02
|-
| 
| 
| [[Ефим Бушканец]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-12
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-16
|-
| 
| 
| [[Стелла Писарева]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-28
| [[Бердычив]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| [[:commons:Category:Stella Pisareva|Stella Pisareva]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-25
|-
| 
| 
| [[Клара Синицына]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-11
| [[Буа (Татарстан)|Буа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-04
|-
| 1993
| 2008
| [[Вакыйф Нуруллин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-01
| [[Югары Әшнәк]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-23
|-
| 2001
| No/unknown value
| [[Әлфия Галләмова (1955)|Әлфия Галләмова]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-12
| [[Ишем]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]]
| 
|-
| 1984
| 2020
| [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-10
| [[Тойгуҗа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* Все музеи Казани. Белешмәлек. - Казан,  Заман, 2004.
* Г.Р. Назипова, С.Ю. Измайлова. Казанский антиквариум. - Казан, Фолиантъ, 2006.  
* В.М. Дьяконов. Моя жизнь и музей. Сорок лет участия в музейном строительстве. - Казан,  &quot;Kazan - Казань&quot;, 2006. 
* DVD-диск &quot;Сокровища Национального музея&quot;. - Казан, 2005. 
* Г.А. Милашевский. Старая Казань. Фотопортрет. Китап - альбом. - Казан, Заман, 2005. 
* Р. Идрисова. По старым улицам казанским... Белешмәлек. - Казан, Новое знание, 2005. 
* Сбереженная память. 110 лет Национальному музею Республики Татарстан. «Казань» журналы, № 3, 2005.  
* Л. Милашевская. Зоологическая коллекция Национального музея Республики Татарстан. Позвоночные животные. Каталог. - Казан, Заман, 2003.
* Кадырова А. Застывшая музыка Гостиного двора // [[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]]. — 1993. — 3 август. 
* Музейные ежегодники. Милли музей нәшрияты.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Портал|Мәдәният}}
* [http://www.museum.ru/M1299 Музей сайты]
* [http://www.museum.ru/  Россия музейлары  сайты]
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD  Милли музей турында РусВикипедиядә]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан музейлары}}{{Казан истәлекле урыннары}}
{{Яхшы мәкалә}}

[[Төркем:Әлифба буенча музейлар]]
[[Төркем:Казан музейлары]]
[[Төркем:Казанның Кирмән урамы]]
[[Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее]]</text>
      <sha1>mczpq820wandup6nallttw3okcgoll1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спасски районы (Нижгар өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158554</id>
    <revision>
      <id>5969435</id>
      <parentid>3344135</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шәхесләр */ өстәмә</comment>
      <origin>5969435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6401" sha1="691e108kubcaoxvkqf9e4lef3xemgul" xml:space="preserve">{{АТБВМ
|Төс1                                = {{Төс/Русия}}
|Татар исеме                         = Спасское районы
|Чын исем                            = {{lang-ru|Спасский район}}
|Герб                                = 
|Байрак                              = 
|Герб киңлеге                        = 
|Байрак киңлеге                      = 
|Герб тасвирламасы                   = 
|Байрак тасвирламасы                 = 
|Ил                                  = [[Русия]]
|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = 
|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
|region     = 
|type       = 
|уровень    = 
|CoordScale = 
|Гимн                                = 
|Статус                              = [[Район]]
|Регион төре                         =[[Өлкә]]
|Регион                              = [[Түбән Новгород өлкәсе]]
|Башкала                             = [[Спасское (сала, Түбән Новгород өлкәсе)|Сосновское]]
|ЭреШәһәрләр                         =  
|Нигезләү                            =
|Юкка чыгу                           = 
|Башлык                              = 
|Башлык исеме                       = Район башлыгы
|Башлык2                             = 
|Башлык исеме2                      = 
|ТЭП                                 = 
|ТЭП елы                            = 
|ТЭП буенча урын                    = 
|Кеше башына ТЭП                    = 
|Кеше башына ТЭП буенча урын        = 
|Тел                                 =
|Телләр                              = 
|Халык саны                          = {{formatnum:{{ ХСР | Спасское районы }}}} кеше
|Халык саны исәбе елы               = 2010
|Халыктан %                         = 
|Халык саны буенча урын             = 
|Халык тыгызлыгы                    =
|Халык тыгызлыгы буенча урын        =
|Милли состав                       = 
|Дини состав                        = 
|Мәйдан                              = 707
|Мәйданнан %                        = 
|Мәйдан буенча урын                 = 
|Максималь биеклеге                  = 
|Урта биеклеге                       = 
|Минималь биеклеге                   = 
|Киңлек                              = 
|Озынлык                             = 
|Харита                              = Spassky District on map of Nizhny Novgorod Region.svg
|Харита зурлыгы                      = 350px
|Административ берәмлек харитасы     = 
|Харита зурлыгы ае                  = 
|Сәгать поясы                         =  {{MSK+0}}
|Аббревиатура                        = 
|ISO                                 = 
|Телефон коды                        = 
|Почта индекслары                    = 
|Интернет домены                     = 
|Автомобиль номерлар коды            = 52, 152
|Сайт                                =
|Commons-та төркем                   =
|Искәрмә                             = 
}}
 
'''Спасское районы''' ({{lang-ru|Спасский район}}) — [[Түбән Новгород өлкәсе]] составына керүче муниципаль район.

Административ үзәк — [[Спасское (сала, Түбән Новгород өлкәсе)|Сосновское]] саласы.

==география==

=== Чиктәшлек ===
{| class=&quot;wikitable&quot;

!
Як
!
Район яки төбәк
|-
|Төньяк
| [[Воротынец районы]]
|-
|Көнчыгыш
| [[Пилнә районы]]
|-
|Көньяк
| [[Сергач районы]]
|-
|Көнбатыш
| [[Лысково районы]], [[Кнәгин районы]]
|}

==Тарих==
Район 1929 елда [[Түбән Новгород крае|Түбән Новгород (Горький) краеның]] [[Түбән Новгород округы]] составында барлыкка килгән. 1936 елдан — [[Горький өлкәсе]] составында.
== Халык ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=63%
|- class='bright'
! [[1939]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_pop_39_2.php&lt;/ref&gt; !!  [[1959]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php&lt;/ref&gt; !! [[1970]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php&lt;/ref&gt; !! [[1979]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php&lt;/ref&gt; !! [[1989]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php&lt;/ref&gt; !! [[2002]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg1.php&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg1.php&lt;/ref&gt;
|- class='bright'
|50558&lt;ref&gt;шул исәптә «махсус контингент» — 1148 кеше&lt;/ref&gt;
|37057
|25005
|19708
|16204
|13533
|10998
|}

Милли состав (2010): урыслар (78,8%), татарлар (18,6%), чуашлар (1,6%).&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-10-01 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә&lt;/ref&gt;
== Административ бүленеш ==
Спасское районы составына 7 авыл җирлеге керә.
== Шәхесләр ==
* [[Гаяз Закиров]] (1955), [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе (2008 елдан).

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Тышкы сылтамалар ==
* [spasskoe.omsu-nnov.ru Рәсми сайт]

{{Түбән Новгород өлкәсе}}

[[Төркем:Спасское районы|*]]


{{Nizh-obl-geo-stub}}</text>
      <sha1>691e108kubcaoxvkqf9e4lef3xemgul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гали Хәмзин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166692</id>
    <revision>
      <id>5969363</id>
      <parentid>2732296</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6303" sha1="8gmne2ts6macwbj0bmjc8y565bpa3st" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = ''Гали Хәмзин''
| рәсем = Г.Хәмзин.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!—Гали Хәмзин--&gt;
| рәсем язуы = Гали Хәмзин
| тулы исем = Гали Габбәс улы Хәмзин
| һөнәр = җырчы, ансамбль җитәкчесе
| туу датасы = 12.06.1950
| туу җире = [[БАССР]] {{туу җире|Белорет районы|Белорет районында}} [[Козгын-Әхмәр]] [[авыл]]ы
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Россия}}
| милләт = башкорт
| үлем датасы = 15.11.2009
| үлем җире = Уфа
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Салават Юлаев премиясе}} ([[1997]])
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Хәмзин}}&lt;/small&gt;
'''Гали Хәмзин''' (Гали Габбәс улы Хәмзин, {{lang-ba|Ғәли Ғәббәс улы Хәмзин}}) –  эстрада җырчысы, БАССР халык артисты ([[1988]]), [[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1997]]).

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1950 ел]]ның 12 июнендә [[БАССР]] [[Белорет районы]] [[Козгын-Әхмәр]] [[авыл]]ында туган. [[Сермән|Сәрмән]] урта мәктәбен, [[Белорет]]та һөнәри техник укуханәне тәмамлаган. [[Армия|Хәрби хезмәттән]] кайткач, авылда машина йөртүче, [[комсомол]] комитеты сәркатибе булып эшли. [[Уфа сәнгать институты]]ның башта икееллык әзерлек курсларын, аннары  вокал бүлеген (''М. Алкин сыйныфы'')  ([[1981]]) тәмамлый.&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/225673/ «Башинформ» сайтында]&lt;/ref&gt;

== Иҗаты ==
[[1981 ел]]дан Башкорт дәүләт филармониясендә яңа оешкан  «Ядкәр» [[фольклор]] ансамбленә солист булып килә һәм 25 ел иҗат гомерен шул коллектив белән бәйли, ансамбльнең җитәкчесе була.  «Ядкәр» ансамбле белән [[БАССР|республика]], [[Россия]], якын һәм ерак чит илләрдә ([[АКШ]], [[Канада]], [[Алмания]], [[Төркия]], [[Дания]], [[Испания]], [[Швеция]], [[Австралия]]) гастрольләрдә була.
== Әзерләгән программалары ==
* «Халык җырлары- илһам чыганагы»
* «Халкыма хат»
* «Тере хәтер»

== Репертуар ==
Җырчының репертуары бай һәм күпкырлы. Анда озын көйләрдән «Урал», «Каһым-түрә», «Сибай», «Зөлхиҗҗә», «Сандугач», халык җырларыннан «[[Любизар]]», «[[Ирәндек (җыр)|Ирәндек]]», «Курайчы егет», «[[Хан кызы]]», «Карагай», «Алатау», «Карачай-кыз», «Хәйрүлләкәй», күп кенә [[рус]] һәм [[татар]] халык җырлары урын алган. Бердәй осталык белән композиторларның  (З. Исмәгыйлов, А. Кобагышев, [[Нур Даутов|Н. Даутов]], Т. Шәрипов) романсларын һәм халык көйләренә тартым җырларын башкара. [[Михаил Глинка|Глинка]], [[Пётр Чайковский|Чайковский]], Доницетти («Сөю шәрабы» операсы, Неморино ариясе),  Шуберт [[опера]]ларыннан арияләр кергән программасы да бар.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* Бөтенроссия халык җырларын башкаручылар конкурсы ([[1985]], [[Мәскәү]]), I премия.
* Г. Әлмөхәммәтов исемендәге [[БАССР|республика]] яшь башкаручылар конкурсы,  лауреат.
* Халыкара «Дуслык» фестивале, дипломант.
* БАССР атказанган артисты ([[1986]]).
* БАССР халык артисты ([[1988]]).
* [[Салават Юлаев премиясе]] ([[1997]]) — «югары башкару осталыгы һәм [[Башкортстан|республика]] музыка сәнгате үсешенә керткән зур хезмәте өчен».

== Чыганаклар ==
*  [[Рәшит Шәкүр|Р. Шәкүр]]. Салават Юлаев премиясе лауреатлары (Иҗат портретлары). [[Уфа]], [[1987]]. {{ref-ru}}    
*  [[Асылгуҗа (Асылгуҗа Баһуманов)|А. Баһуманов]], Ф. Фәизова. Салават Юлаев премиясе лауреатлары. [[Уфа]]: [[Башкортстан китап нәшрияты|Китап]], [[1999]].{{ref-ru}}

== Сылтамалар ==
* [http://www.bashculture.ru/archives/124   Башкортстанның тарихы һәм мәдәнияты сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130419040038/http://www.bashculture.ru/archives/124 |date=2013-04-19 }} {{ref-ru}}
* [http://www.bashinform.ru/news/225673/ БР халык артисты Гали Хәмзин вафат] {{ref-ru}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{DEFAULTSORT:Хәмзин, Гали}}
[[Төркем:БАССР халык артистлары]]
[[Төркем:Башкорт җырчылары]]
[[Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Романс башкаручылар]]
[[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Ансамбль җитәкчеләре]]</text>
      <sha1>8gmne2ts6macwbj0bmjc8y565bpa3st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иосиф Бродский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166912</id>
    <revision>
      <id>5969421</id>
      <parentid>5535665</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T05:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5019" sha1="gmeivknyx6idaxapqsvfgsv80g4vji9" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Иосиф Бродский
| рәсем = Joseph Brodsky 1988.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Иосиф Александр улы Бродский
| һөнәр =  шагыйрь, әдип, тәрҗемәче
| туу датасы = 24.5.1940
| туу җире = [[Ленинград]]
| гражданлык = {{ССРБ байрагы}}
| милләт = 
| үлем датасы = 28.1.1996
| үлем җире = [[Нью-Йорк]], [[АКШ]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =  [[Нобель премиясе]] лауреаты ([[1987]])
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
'''Иосиф Александр улы Бродский''' ([[1940]], [[Ленинград]], — [[1996]], [[Нью-Йорк]]) — [[Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге|ССРБ]], [[Россия]], [[АКШ]] шагыйре, эссе язучы, драматург, әдип, тәрҗемәче, әдәбият буенча [[Нобель премиясе]] иясе ([[1987]]), [[АКШ]] шагыйрь-лауреаты (1991-1992).

Шигырьләр күбесенчә русча язган, хикәяләр инглиз телендә. Россия иң күренекле шагыйрьләренең берсе.

== Тормыш юлы ==
[[Файл:Josef Brodsky crop.jpg|280px|мини|уңда|Иосиф Бродский, 1972 елда]]
[[1940]] елда [[Ленинград]]та яһүди гаиләдә дөньяга килә. Әтисе — хәрби фотокорреспондент, әнисе бухгалтер.

[[1942]] елда [[Ленинград камалышы]]ның иң авыр кышын түзгәч, әнисе белән эвакуациягә китә, [[1944]] елда Ленинградка кайта.

[[1955]] елда эшче (фрезеровщик) булып заводта эшли башлый.

[[1960]] елда &quot;шагыйрьләр бәйгесендә&quot; беренче чыгыш ясый.

[[1961]] елда шәгыйрә [[Анна Ахматова]] белән, соңрак Мандельштам белән таныша.

[[1963]] елда шагыйрьгә каршы &quot;Кичке Ленинград&quot; гәҗитендә ''&quot;Окололитературный трутень&quot;'' дигән мәкалә бастырыла һәм эзәрлекләү чаралары башланалар.

[[1964]] елда Бродский 5 елга &quot;мәҗбүри хезмәт&quot;кә хөкем ителә, [[Архангельск өлкәсе]]нә сөргенгә җибәрелә.

[[1972]] елда [[КГБ]] Бродскийне чит илгә куарга карар итә һәм шагыйрь [[АКШ]]ка китәргә мәҗбүр була. [[1977]] елда АКШ ватандашлыгын кабул итә.

[[1996]] елда [[инфаркт]]тан [[Нью-Йорк]]та үлә. [[Венеция]]дә күмелгән.

== Сылтамалар ==
* [http://www.stihi-rus.ru/1/br/ Иосиф Бродский в Антологии русской поэзии]
* [http://magazines.russ.ru/novyi_mi/redkol/kulle/dop/hron.html Иосиф Бродский. Хронология жизни и творчества (1940—1972)]
* [http://davidaidelman.livejournal.com/tag/Бродский Заметки о Бродском]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://evrovien.ru/?p=15 К 13-летию со дня смерти великого Иосифа Бродского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309103555/http://evrovien.ru/?p=15 |date=2009-03-09 }}
* ''Феликс Гимельфарб'' [http://www.evreyskaya.de/archive/artikel_710.html «Позорное кладбище» на «Острове мертвых». К 20-летию присуждения Нобелевской премии Иосифу Бродскому] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415222939/http://www.evreyskaya.de/archive/artikel_710.html |date=2008-04-15 }}
* ''Баткин Л.'' [http://magazines.russ.ru/october/1996/1/batkin.html Вещь и пустота. Заметки читателя на полях стихов Бродского]
* '' Ю. М. Лотман , М. Ю. Лотман'' [http://philologos.narod.ru/lotman/apt/35.htm#68 Между вещью и пустотой (Из наблюдений над поэтикой сборника Иосифа Бродского «Урания»)]
==Шулай ук карагыз==  
{{Портал|Шәхесләр|Шигърият}}

[[Төркем:ССРБ шагыйрьләре]]
[[Төркем:Россия шагыйрьләре]]
[[Төркем:АКШ шагыйрьләре]]
[[Төркем:XX гасыр шагыйрьләре]]</text>
      <sha1>gmeivknyx6idaxapqsvfgsv80g4vji9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казан яһүд җәмгыяте</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170541</id>
    <revision>
      <id>5969383</id>
      <parentid>5513617</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ДолбоЯщер</username>
        <id>27073</id>
      </contributor>
      <comment>-cat.</comment>
      <origin>5969383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12696" sha1="h5srqv15j6rm82mvor21yksohktw4q7" xml:space="preserve">{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре                = офис
|Татар атамасы                    = Казан яһүд җәмгыяте
|Үз атамасы                       = {{lang-yi|הכנסת קאזאן}} 
|Рәсем                            = Казан синагогасы.jpg
|Рәсем язуы                       =
|Рәсем зурлыгы                    = 200px
|Хәзерге халәте                   = 
|Ил                               = РФ
|Урнашу урыны статусы             = [[шәһәр]]
|Урнашу урыны                     = [[Казан]]
|Координатлары                    = 
|Дин                              =  Яһүд дине
|Мәхәллә                          = 
|Кайсы дини агымга карый          = 
|Бина төре                        = офис, синагога
|Архитектура стиле                = 
|Проект авторы                    = 
|Төзүче                           = 
|Нигезләүче                       =
|Беренче телгә алу                =
|Нигезләү                         = 
|Төп даталар                      = [[1915]] (''ачылу'')
|Юк ителгән                       =
|Төзелешнең башлануы              = 
|Төзелешнең тәмамлануы            = 
|Янкормалары                      =
|Ядкәрләре                        =
|Халәте                           = гамәлдә
|Сайт                             =
|Commons                          =
}}
'''Казан яһүд җәмгыяте''' ({{lang-yi| הכנסת קאזא}}) — [[Татарстан Республикасы]] [[башкала]]сы [[Казан]]да яшәүче [[яһүд дине|яһүдиләрнең]] [[Казан]] [[шәһәр]]ендә (''[[Профсоюзлар урамы (Казан)|Профсоюзлар урамы]], 15 йортта'') урнашкан иҗтимагый оешмасы&lt;ref&gt;{{Citation |title=«Казан» ТРК |url=http://kzn.tv/kzntube/vekovojj-jubilejj-otmetila-kazanskaja-sinagoga-/kzn.tv |access-date=2015-09-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151350/http://kzn.tv/kzntube/vekovojj-jubilejj-otmetila-kazanskaja-sinagoga-/kzn.tv |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, [[Казан]] [[яһүд дине|яһүд]] [[җәмгыять|җәмгыятенең]] ({{lang-en|Kazan Jewish Community}})  идарә-офисы, федераль әһәмияткә ия мәдәни мирас объекты, бер үк вакытта Хабад-Любавич [[синагога]]сы, хорал синагога.

== Тарих ==
[[Файл:Казан синагогасы 1.jpg|200px|thumb|right|Синагога ремонттан соң]]
[[Файл:Казан синагогасы 2.png|200px|thumb|right|[[Рөстәм Миңнеханов|Р. Миңнеханов]] синагога юбилеенда. [[2015]]]]
[[Казан]] [[шәһәр]]ендә [[яһүд дине|яһүдиләр]], [[Россия]] императорының яһүдиләрне [[рекрут]] хезмәтенә ала башлау турындагы [[1827 ел]]гы [[26 август]] указы чыккач, төпләнә башлый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ejwiki.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C_(%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0) |title=EJWiki.org сайтында |accessdate=2015-09-05 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305072046/http://www.ejwiki.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C_(%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0) }}&lt;/ref&gt;
* [[XIX гасыр]] ахырына кадәр [[яһүд дине|яһүдиләр]]нең [[Казан]]да рәсми теркәлгән җәмгыятьләре булмый.
* [[1897 ел]]ның [[18 март]]ында аларга гыйбадәтханә ачарга рөхсәт ителә.
* [[1897 ел]]ның [[24 март]]ында [[Казан]]  [[шәһәр]]ендә [[яһүд дине]]нең [[ХVIII гасыр]]ның  II яртысында Шнеур Залман нигез салган любавич хасидләре (''любавичский хасидизм'')  дигән үзгә агымы тарафдарлары рәсми [[дин]]и берләшмә теркәтүгә ирешә. Әлеге агымның башында  Хабад Шнеерсон тора. [[Синагога]] шуның исеме белән аталган&lt;ref&gt;http://www.regnum.ru/news/society/1962577.html Регнум мәгълүмат агентлыгы&lt;/ref&gt;. 
* [[Җәмгыять]] оешкан [[ел]]ларда [[дин]]и [[йола]]лар үтәү өчен шәхси [[йорт]]лар (''[[1867]]-[[1875 ел]]ларда сәүдәгәрләр Ульянов һәм Заусайлов [[йорт]]лары'') файдаланыла.
* [[1913]]-[[1914 ел]]ларда ''80 000'' сумга төшереп гыйбадәтханә ([[синагога]]) төзелә. [[Казан губернасы|Казан губерна]] идарәсе хакимиятенең аяк чалуы аркасында, гыйбадәтханә рәсми рәвештә [[1915 ел]]ның [[12 март]]ында гына ачыла&lt;ref&gt;[http://wikimapia.org/7357701/ru/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B4-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87http://wikimapia.org/7357701/ru/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B4-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87. wikimapia.org сатында]&lt;/ref&gt;.
* [[1919 ел]]ның [[3 апрель|3 апрелендә]] [[синагога]] ябыла.
{{цитата|[[Эшче]]ләрнең һәм күп кенә [[җәмәгать]] оешмаларының [[синагога]]ны ябу үтенечен искә алып, [[яһүд дине|яһүди]] [[дин]]и җәмгыяте белән төзелгән килешүне юкка чыгарырга, синагоганы ябарга, синагога бинасын [[Казан]] шәһәр шурасына яһүд эшчеләренең мәдәни оешмасы өчен тапшырырга&lt;ref&gt;Постановление президиума ЦИК Совета рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов от 3 апреля 1929 г.&lt;/ref&gt;}}
* [[1962 ел]]га кадәр [[Казан|шәһәр]]дә миньяннарга җыелырга рөхсәт ителә. Яһүди зияраты эшли.
* Озак еллар синагога бинасында Казан шәһәренең [[Укытучы]]лар [[йорт]]ы урнаша.
* [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]]да үзгәртеп кору сәясәте башлангач, [[1988 ел]]да яһүдиләрнең милли яңарышын кайгыртучы инициатив төркем (''Соломон Зельдович, Ефим Бернадский, Лера Гестрина, Илья Мазо, Илья Шалман, Яков Ковтун, Елизавета Галибова, Семен Перель, Александр Раппопорт, Леонид Сонц'') барлыкка килә. 
* [[1989 ел]]да әлеге төркем Бөтенроссия мәдәният фондының [[Татарстан]] бүлеге каршында Казан яһүд мәдәнияте клубы  (''[[1993 ел]]дан Казан «Менора» мәдәният үзәге'') булып ачыла&lt;ref&gt;{{Citation |title=Казан туй порталында |url=http://svportal.ru/zagshrami/drugie_konfessii/sinagoga-kazan.html |access-date=2015-09-05 |archive-date=2015-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227081311/http://svportal.ru/zagshrami/drugie_konfessii/sinagoga-kazan.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Ул медицина хезмәткәрләре йортында (''[[Маяковский урамы (Казан)|Маяковский урамы]], 18'') урнаша.
* [[1990 ел]]ның [[март]]ында [[Казан]]да яһүд дини җәмгыяте рәсми теркәлү уза, яһүд диндарлары гыйбадәтханәне кайтарып бирүне сорый &lt;ref&gt;[http://kavnews.ru/lenta-novosteie/ravvin-lazar-pozdravil-evreieskuyu-obshinu-kazani-so-stoletiem-glavnoie-sinagogi-goroda.html Каваказ турында мәгълүмат ресурсы]&lt;/ref&gt;
* [[1996 ел]]ның [[декабрь|декабренда]] озак ремонттан соң синагога ачыла.
* [[1997 ел]]ның [[ноябрь|ноябренда]] синагоганы яһүд җәмгыятенә кайтару турында указга кул куела.
* Синагога раввины — Ицхак Горелик.

== Юбилей ==
[[2015 ел]]ның [[4 сентябрь|4 сентябрендә]] Казан синагогасының бер [[гасыр]]лык юбилее зурлап билгеләп узыла. [[Татарстан]] хөкүмәте бинаны яңартып коруга 30 ''млн'' сум бүлеп биргән, тагын 30 ''млн'' сум [[халык]]тан кергән&lt;ref&gt;[http://addnt.ru/kazanskaya-sinagoga-gotovitsya-otpraz/ Татарстан халыклары ассамблеясы порталында]&lt;/ref&gt;. Тантанада Татарстан президенты в.в.б. [[Рөстәм Миңнеханов]], [[Казан]] [[шәһәр]]е [[мэр]]ы [[Илсур Мәтшин]], [[Россия]]нең баш раввины Берл Лазар, Россия яһүд җәмгыятьләре федерациясе президенты Александр Борода һ. б. катнаша&lt;ref&gt;[http://tatarstan.ru/rus/index.htm/news/470796.htmhttp://tatarstan.ru/rus/index.htm/news/470796.htm Рәсми Татарстан порталында]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Бина ==
{{төп мәкалә|Qazan sinagogası}}
Бина Казанның [[Профсоюзлар урамы (Казан)|Кече Проломная урамында]] [[1913 ел]]ның [[март]]ында төзелә башлый. Гыйбадәтханә янәшәдәге йортлардан тышкы кыяфәте белән аерылып тормаска тиеш була: гөмбәзләр кую, эмблема, символлар кую тыела. [[1915 ел]]ның [[12 март]]ында ачыла &lt;ref&gt;[http://www.lechaim.ru/ARHIV/199/region.htm  Лехаим журналы сайтында]&lt;/ref&gt;.

==== Бинада урнашкан ====
* Яһүд җәмәгать-иганәчелек «Хэсэд Моше» үзәге
* Россия яһүд конгрессының Татарстан төбәк бүлеге
* Казан яһүд дини җәмгыяте (ФЕОР)
* Казан яһүд җәмгыяте (КЕРООР)
* Якшәмбе мәктәбе
* Россиядәге Сохнут яһүд агентлыгының филиалы&lt;ref&gt;[http://wikimapia.org/7357701/ru/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B4-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87 wikimapia.org/ сайтында]&lt;/ref&gt;

== Казанда яһүдләр саны ==
* [[1861]] 184
* [[1865]] 300
* [[1889]] 1 972
* [[1892]] 2 500
* [[1897]] 1  467 (шәһәр халкының 1 %)
* [[1914]] 1 609&lt;ref&gt;[http://www.uic.unn.ru/judaica/kazan/ Казан яһүди иҗтимагый үзәге мәгълүматы]&lt;/ref&gt;
* [[1926]]  4 156  (шәһәр халкының 2,3%)
* [[1970]] 8 000
* [[2015]] [[Казан]]да 7 000 ([[Татарстан]]да 11 000)

== Сылтамалар ==
* [http://www.uic.unn.ru/judaica/kazan/ Казан яһүд иҗтимагый үзәге]

== Моны да карагыз ==
* [http://realnoevremya.ru/today/13478 Синагога юбилееннан фотолар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222134/http://realnoevremya.ru/today/13478 |date=2016-03-04 }}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
{{Казанның истәлекле урыннары}}

[[Төркем:Казан гыйбадәтханәләре]]
[[Төркем:Россия синагогалары]]</text>
      <sha1>h5srqv15j6rm82mvor21yksohktw4q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Егоров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170656</id>
    <revision>
      <id>5969418</id>
      <parentid>4086231</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T02:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13339" sha1="2vqp7v2w73hgt2wo3jvuv18vplga6ja" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Иван Егоров
| рәсем = И.М.Егоров.jpg
| рәсем_зурлыгы = 300px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = И.М. Егоров
| тулы исем = Иван Михаил улы Егоров
| һөнәр = холдинг җитәкчесе
| туу датасы = 21.01.1961
| туу җире = [[ТАССР]] {{туу җире| Мамадыш районы | Мамадыш районында}} [[Җөри]] [[авыл]]ы
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Россия}}
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар = өч баласы
| бүләк һәм премияләр = {{Кызыл Йолдыз ордены}} {{2 дәрәҗә &quot;Ватан алдында казанышлары өчен&quot; ордены}} {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} 
| сайт =
| башка мәгълүмат = [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре|Татарстан Республикасы азык-төлек сәнәгатенең атказанган хезмәткәре]]
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Егоров}}&lt;/small&gt;
'''Иван Егоров''', Иван Михаил улы Егоров ([[21 гыйнвар]] [[1961 ел|1961]],   [[Татарстан|Татарстан Республикаһы]] [[Мамадыш районы]], [[Җөри]] авылы) — ширкәт җитәкчесе, иҗтимагый эшлекле. «Ак Барс» Холдинг компаниясе» ачык акционерлык җәмгыяте генераль директоры ([[2012]]). [[Татарстан Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советының]] IV-VI чакырылыш депутаты. [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре|Татарстан Республикасы азык-төлек сәнәгатенең атказанган хезмәткәре]], [[Татарстан Республикасы]] Автомобиль спорты федерациясе һәм Татарстан Республикасы Самбо федерациясе президенты.
 
== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:И.М.Егоров 1.jpg|300px|thumb|right|ТР Дәүләт шурасы депутаты И.М. Егоров (''с'') кабул итү вакытында]]
[[1961 ел]]ның [[21 январь|21 январенда]] [[ТАССР]] [[Мамадыш районы]] [[Җөри]] [[авыл]]ында туган. «''Башлангыч хәрби белем һәм бәдән тәрбиясе''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт педагогия институты]]н (''[[1987]]'') һәм «''менеджмент''» белгечлеге буенча Мәскәү коммерция академиясен (''[[1994]]'') тәмамлый.&lt;br/&gt;
[[Армия|Хәрби хезмәтен]] [[Әфганстан сугышы]]нда разведка-десант ротасының десант-һөҗүм взводы командиры урынбасары булып үтә.

«Башлангыч хәрби белем һәм физик тәрбия» белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогика институтын (1987), Мәскәү коммерция академиясен «менеджмент» (1994) белгечлеге буенча тәмамлый. Эшлекле  идарә итү магистры дәрәҗәсе бар.

[[1987 ел]]дан алып [[1996 ел]]га кадәр сәүдә һәм җәмәгать туклануы өлкәсендә җитәкче урыннарда эшли.  
[[1996]]-[[2002 ел]]ларда – «[[Татспиртпром]]» җитештерү берләшмәсе филиалы «Усады спирт заводы» дәүләт унитар предприятиесе директоры.  

2002 елдан —  Татарстанның сәнәгать, төзелеш, авыл хуҗалыгы, азык-төлек, транспорт һәм сәүдә предприятиеләре төркеме идарәче компаниясе «Ак Барс» холдинг компаниясе» ААҖ генераль директоры. 1998 елда «АК БАРС» Банкның бүлендек структурасы буларак, аның Сәүдә-сәнәгать активлары белән профессиональ идарә итү өчен нигез салына. Холдинг составында 80 гә якын предприятие бар (хезмәткәрләрнең гомуми саны 40 меңнән артык кеше һәм еллык әйләнеше — 90 млрд. сумнан артык), шул исәптән «Ак Барс» судно төзү корпорациясе составына кергән А. М. Горький исемендәге Яшел Үзән заводы.

2009 елның мартыннан — [[Татарстан|Тататрстан Республикасы]] бишенче чакырылыш Дәүләт Советы депутаты&lt;ref&gt;{{Citation |title=Депутаты Государственного Совета Республики Татарстан шестого созыва |url=http://gossov.tatarstan.ru/rus/structure/deputaty?person_id=33&amp;deputy_id=171 |access-date=2022-01-25 |archive-date=2020-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225174513/http://gossov.tatarstan.ru/rus/structure/deputaty?person_id=33&amp;deputy_id=171 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Бердәм Россия]] партия әгъзасы&lt;ref&gt;И. М. Егоров в единой базе депутатов партии «Единая Россия»&lt;/ref&gt;, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы.  Татарстан Республикасы Дәүләт Советының мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр комитеты әгъзасы. Төньяк Кавказ төбәге территориясендә Әфганстан Республикасында хәрби хәрәкәтләр ветераннары һәм террорчылыкка каршы операцияләр мәсьәләләре буенча Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының координация советы рәисе.
 
== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* [[2009]]-[[2014]]  [[Татарстан Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советының]] IV чакырылыш депутаты. 
* [[2014 ел]]ның [[октябрь|октябреннан]]  [[Татарстан Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советының]] V чакырылыш депутаты&lt;ref&gt;[http://www.tatcenter.ru/whoiswho/4/1239/ ТР эшлекле үзәге сайтында]&lt;/ref&gt;.
* Татарстан Республикасының автомотоспорт, самбо федерацияләре президенты. 
* Татарстан Республикасы [[Керәшеннәр|керәшен]] иҗтимагый оешмасының идарә җитәкчесе.&lt;ref&gt;[http://krshn.addnt.ru/kryasheny-ehto-chast-menya/ «Кряшены — это часть меня…» Интервью с Председателем Правления общественной организации кряшен Татарстана Иваном Егоровым]&lt;/ref&gt;.
* [[Керәшеннәр]]нең [[«Бәрмәнчек» ансамбле|«Бәрмәнчек»]] дәүләт  ансамблен оештыруда&lt;ref&gt;[http://matbugat.ru/news/?id=6716 Матбугат.ру сайтында]&lt;/ref&gt;, [[Казан Тихвин чиркәве|Тихвин чиркәвен]] яңартуда ярдәм итә.
* [[2019 ел]]ның [[9 сентябрь|9 сентябреннан]]  [[Татарстан Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советының]] VI чакырылыш депутаты&lt;ref&gt;[http://tat.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/294  Егоров Иван Михайлович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921145226/http://tat.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/294 |date=2019-09-21 }} [[ТР ДШ]] сайты&lt;/ref&gt;.

== Гаилә хәле ==
Өйләнгән, өч бала тәрбияли.

== Кызыклы факт ==
[[2011 ел]]да «[[Татарстан]]ның 50 иң тәэсирле шәхесе» исемлегендә 38- урынны били&lt;ref&gt;[http://www.tatcenter.ru/article/109021/ Татарстанның 50 иң тәэсирле шәхесе]&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре|Татарстан Республикасы азык-төлек сәнәгатенең атказанган хезмәткәре]]. 
* [[Кызыл Йолдыз ордены]] ([[1981]]). 
* «Казанның 1000 еллыгы» медале ([[2005]]). 
* «Россиянең агросәнәгать комплексы үсешендәге хезмәтләре өчен» алтын медале ([[2008]]). 
* II дәрәҗә «[[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Ватан алдындагы хезмәтләре өчен]]» ордены. 
* Ветераннарга ярдәме һәм яшьләр белән эшчәнлеге өчен Россия Федерациясе президентының Рәхмәт хаты ([[2009]]). 
* Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының «Тугърылык өчен» билгесе ([[2009]]).

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
 
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.abh.ru/index.php?page=static_page&amp;DocID=191  «Ак Барс» холдинг компаниясе» ААҖ сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806115137/http://abh.ru/index.php?page=static_page&amp;DocID=191 |date=2016-08-06 }}
* [https://famsrt.ru/officials/ivan-egorov/ Официальная страница И. М. Егорова] на сайте ФАМС РТ
* [http://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&amp;id=12752 И. М. Егоров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125082307/https://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&amp;id=12752 |date=2022-01-25 }} в Справочнике персоналий на сайте Официальный Татарстан
* [https://www.business-gazeta.ru/article/444423 «Мистрали» по-зеленодольски: Иван Егоров станет главным по вертолетоносцам?]
* [https://regnum.ru/news/polit/1215960.html Кряшены Татарстана: &quot;Мы - очень скромный народ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125082307/https://regnum.ru/news/polit/1215960.html |date=2022-01-25 }}

== Шулай ук карагыз == 
{{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2004-2013)}} 
{{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 6 нчы чакырылыш депутатлары (2019-2024)}}
{{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 5 нче чакырылыш депутатлары (2014-2019)}}
{{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 4 нче чакырылыш депутатлары (2009-2014)}}
{{Портал|Шәхесләр|}}

{{DEFAULTSORT:Егоров, Иван}}
[[Төркем:Ширкәт җитәкчеләре]]
[[Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре]]
[[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары]]
[[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]]
[[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1961 елда туганнар]]
[[Төркем:21 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>2vqp7v2w73hgt2wo3jvuv18vplga6ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галәмнең инфляциясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174327</id>
    <revision>
      <id>5969365</id>
      <parentid>3261014</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T13:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11289" sha1="2gjyp01b58fuffvux7wzb3nhsq5pmwk" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Файл:History of the Universe-ru.svg|400px|мини|уңда|Галәмнең тарихы. Гравитацион дулкыннар Галәмнең инфляциясеннән килеп чыкканнар.]]{{Космология}}
'''Галәмнең инфляциясе''' яки '''Галәмнең инфляцион моделе''' - [[Зур Шартлау]]ның башлангыч чорында (10&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt; К [[температура]]сында) [[Галәм]]нең бик тиз тизләнешле киңәюе хакында фараз. Кызу Галәмнең стандарт моделеннән аермалы буларак Галәмнең инфляцион моделе тизләнешле киңәю ярдәмендә башлангыч беришсезлекләрне, димәк [[галактика]]лар, томанлыклар хасил булуын аңлата ала.

[[1981]] елда Алан Гут беренче юраманы тәкъдим итә, ләкин нәкъ [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]] һәм [[Россия]] физиклары '''Алексей Старобинский, Андрей Линде, Вячеслав Муханов''' теорияне булдыруда иң зур өлеш кертәләр.

==Заманча тәгълиматлар==

Гадәттә хәзер [[Зур Шартлау]] теориясе һәм [[Кайнар Галәмнең моделе]]  берләштерелә, ләкин тарихта бу тәгълиматлар бәйсез итеп иҗат ителде.

Хәзерге вакытта күзәтелә торган Галәмнең хасил булуы хакында берничә фараз бар:

* [[Андрей Линде]] теориясе буенча Галәм чиксез һәм бик тыгыз энергия белән тулган, ә безнең күзәтелә торган өлеше Галәмнең кечкенә өлеше киңәюе - инфляция сәбәпле &quot;куык&quot;ка әйләнгән (тыгыз сырда куыклар барлыкка килә кебек). Теория  буенча баштарак матдәсез, нурланышсыз [[вакуум]] булган, бөтен [[фәза]] [[инфлатон]] кыр белән тулган булган һәм очраклы рәвештә инфлятон кырның 10&lt;sup&gt;−33&lt;/sup&gt; см зурлыктагы бериш халәте килеп чыккан, нәкъ шул мизгелдән бирле Галәмебез тарихы башланган. Әлеге фәза өлкәсе бик тиз киңәя башлаган (инфляция чоры), инфлатон кыр энергиясе минимумга омтылган. Инфляция чоры 10&lt;sup&gt;−35&lt;/sup&gt; сек сузылган һәм нәтиҗәдә инфлатон кырның [[потенциаль энергия]]се минимумга җиткән, ә [[кинетик энергия]]се тиз хәрәтләнгән элементар кисәкчекләргә әйләнгән,  ә [[Галәм]] зурлыгы 1 сантиметрга җиткән - [[Зур Шартлау]] дәвере башланган.
*Ли Смолин теориясе буенча Галәмнәр [[кара тишек]]ләр эчендәге сингулярлыклар шартлау нәтиҗәсендә килеп чыгалар.
* Нейл Турок теориясе буенча Галәмнәр &quot;[[брана]]лар&quot; ([[Кыллар теориясе]]ндә күп үлчәмле мембраналар) бәрелешү нәтиҗәсендә хасил була.

==Зур Шартлау - Кайнар Галәмнең теориясе кимчелекләре==

*Зур Шартлау - Кайнар Галәмнең моделендә Галәм бик бериш һәм изотропик булырга тиеш. Бу таләпләр күп проблемаларга китерә.

Планк чорыннан (&lt;math&gt;t_\mathrm{Planck}\approx 10^{-43}&lt;/math&gt; сек, &lt;math&gt;\rho_\mathrm{Planck}\approx 10^{93}&lt;/math&gt; г/см³) рекомбинация чорына кадәр Галәмнең торышы халәт тигезләмәсе белән тасвирлана:

&lt;math&gt;p=\varepsilon/3&lt;/math&gt;, где ''p'' — басым, &lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt; — энергия тыгызлыгы.

Кызу Галәмнең моделендә масштаб факторы өстәрәк күрсәтелгән чорда:

''R''(''t'')=&lt;math&gt;R(t) \sim t^{1/2}&lt;/math&gt;

Соңрак, бүгенге заманга кадәр:

:&lt;math&gt;R(t) \sim t^{2/3}&lt;/math&gt;, ә халәт тигезләмәсе: 
:&lt;math&gt;p\ll\varepsilon=\rho c^2&lt;/math&gt; 
биредә &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; — Галәмнең уртача тыгызлыгы

*Зур Шартлау - Кызу Галәмнең моделенең икенче зур кимчелеге - тәҗрибәләрдә табылган [[реликт нурланыш]]ның анизотропиясе күзәтелми,  ә Кызу Галәмнең моделендә ул булырга тиеш.
*Галәмнең уртача тыгызлыгы &lt;math&gt;\! \rho&lt;/math&gt; чик тыгызлыгына &lt;math&gt;\! \rho_\mathrm{crit}&lt;/math&gt; якын (чик тыгызлыгында Галәмнең [[фәза]] кәкрәюе нульга тигез) - яссы Галәмгә туры килә. Ләкин исәпләүләргә караганда  вакыт белән чик тыгызлыгы арта бара, ә Кызу Галәмнең моделендә  күзәтелә торган Галәмнең фәза кәкрәюен аңлату өчен тыгызлык &lt;math&gt;\! \rho_\mathrm{Planck}&lt;/math&gt; һәм &lt;math&gt;\! \rho_\mathrm{crit}&lt;/math&gt; тайпылуы 10&lt;sup&gt;−60&lt;/sup&gt; тигез дип постулат итәргә туры килә.
*Кызу Галәмнең моделендә галактикалар, галактикалар тупланмасы хасил булуын аңлату өчен тыгызлыкның башлангыч кечкенә флуктуацияләрен тагы постулат итәргә кирәк. Постулат - аңлатма түгел.

==Галәмнең инфляциясе==

Кызу Галәмнең моделендә Галәмнең киңәюе болай тасвирлана:
:&lt;math&gt;R(t) \sim t^{1/2}&lt;/math&gt;

Галәмнең инфляцион моделендә түбәндәгечә тасвирлана:
:&lt;math&gt;R(t) \sim e^{H(t)t}&lt;/math&gt;, биредә &lt;math&gt;\! H(t)=(1/R)dR/dt&lt;/math&gt; — Һаббл даимие

Инфляция чорында [[Һаббл даимие]] 10&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt; сек&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; &gt; ''H'' &gt; 10&lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt; сек&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; — булган, димәк бүгенге Һаббл даимиеннән шактый зуррак.

Инфлатон кырда халәт тигезләмәсе:

&lt;math&gt;p=-\varepsilon&lt;/math&gt;

Алдагы киңәю барганда, &lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt; кырның энергиясе гадәти кисәкчекләр энергиясенә әйләнә, матдә һәм нурланыш югары температураны ала һәм Галәм нурланыштагы киңәю тәртибенә күчә :
:&lt;math&gt;\! R(t) \sim t^{1/2}&lt;/math&gt;

==Зур Шартлау - Кызу Галәм моделе проблемаларын Галәмнең инфляцион моделендә чишү==

* Галәмнең беришлеге һәм изотроплыгы аңлатыла: инфляция алдыннан тик сәбәпләр бәйле өлкәнең киңәюе нәтиҗәсендә күзәтелә торган Галәм барлыкка килгән.
* Инфляция чорында [[фәза]]ның кәкрәю радиусы бик тиз шактый арта, һәм заманча тыгызлык чик тыгызлыгына якын булып чыга, шуңа күрә яссы Галәм проблемасы чишелә.
* Инфляцион киңәю барганда тыгызлыкның флуктуацияләре шундый амплитудалы һәм спектрлы була, нәтиҗәдә соңрак бүгенге Галәмнең структурасына - галактикаларга, галактикалар тупланмасына китерә, ә Галәмнең беришлеге һәм изотроплыгы саклана.

==Раслауларны эзләү==

Галәмнең инфляцион моделе казанышларына карамастан, аңа тәнкыйтьчеләр бар: күренекле инглиз физигы '''Роҗер Пенроуз''' [[квант флуктуацияләре]] инфляция нәтиҗәсендә бүгенге Галәмнең структурасына китерә, ә беришлек, изотроплык саклана дигән модельне шик астына куя. Пенроуз бөтенләй киңәюгә каршы чыга һәм үзенчәлекле '''комформ үзгәрешләр''' математик моделен тәкъдим итә.

Тәнкыйтьләүгә карамастан, [[1988]] елда [[үтә яңа йолдыз]]ларны күзәткәндә, Һаббл даимиен үзгәрү табылган, димәк Һаббл даимие вакыт белән үзгәрә һәм бүгенге эволюциядә Галәм инфляцион рәвештә киңәя бара. Шушы үзгәрешләр серле фактор - [[кара энергия]] белән аңлатыла.

Галәмнең инфляцион моделен раслау өчен реликт [[гравитацион дулкын]]нарны табырга кирәк. Хәзер шушы тәҗрибәләр актив алып барыла. 2014 елда табылган гравитацион дулкын билгеләре шик астында куелган &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://elementy.ru/news/432215 |title=Элементы — новости науки: Эксперимент BICEP2 подтверждает важнейшее предсказание теории космической инфляции&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2016-01-04 |archivedate=2015-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322165513/http://elementy.ru/news/432215 }}&lt;/ref&gt;.

== Сылтамалар ==

* {{cite web|url=http://elementy.ru/trefil/21082|title=Инфляционная стадия расширения Вселенной|accessdate=2014-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816145153/http://elementy.ru/trefil/21082|archivedate=2013-08-16}}
* [http://www.astronet.ru/db/msg/1170612/index.html ''К. А. Постнов''. Лекции по общей астрофизике для физиков].

[[Төркем:Астрофизика]]
[[Төркем:Космология]]
[[Төркем:Астрономия]]
[[Төркем:Галәм]]
[[Төркем:Гравитация]]</text>
      <sha1>2gjyp01b58fuffvux7wzb3nhsq5pmwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Закиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181423</id>
    <revision>
      <id>5969432</id>
      <parentid>4645542</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>өстәмә</comment>
      <origin>5969432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6741" sha1="j2arm8i0onz9x0y8bsd8zf35p9knfj1" xml:space="preserve">'''Закиров''' — фамилия.
* [[Айрат Закиров]] (1937-2010), {{comment|радиомөһәндис|радиоинженер}}.
* [[Әнәс Закиров]] (1931), рәссам, журналист, «Турист» журналы (''[[Мәскәү]]'') баш рәссамы
* [[Батыр Закиров]]
* '''[[Гали Закиров]]:'''
** [[Гали Закиров (1910)|Гали Закиров]] (1910-1944), [[Советлар Берлеге Каһарманы]].
** [[Гали Закиров (1911)|Гали Закиров]] (1911-1973), дини-мәдәни оешма рәисе (''[[Швеция]]'').
** [[Гали Закиров (1928)|Гали Закиров]] (1928), педагог.
* [[Гаяз Закиров]] (1955), [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе (2008 елдан).
* [[Вәкил Закиров]] (1928-1969), [[Камал театры]] артисты.
* [[Зыя Закиров]] (1918―1985), 1947―1973 елларда «Гигант» күмәк хуҗалыгы (1972 елдан совхоз) рәисе. Татарстан АССРның атказанган зоотехнигы (1968).
* [[Илгиз Закиров]] (1954), композитор. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* '''Илдар Закиров'''
** [[Илдар Закиров|Илдар Мөхәммәтдин улы Закиров]] (195?), журналист, [[Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2010).
** [[Илдар Закиров (1978)|Илдар Рәфкат улы Закиров]] (1978―2022), табиб, Республика Балалар клиник хастаханәсе директоры.
* '''Илдус Закиров''' 
** [[Илдус Закиров (1938)|Илдус Закиров]] (1938), техника фәннәре докторы.
** [[Илдус Закиров (1983)|Илдус Закиров]] (1983), скульптор.
** Илдус Закиров (2IZI), музыкант
* [[Илнур Закиров]] (1985 ), [[Камал театры]] артисты (2008 елдан).
* [[Исхак Закиров]] (1911-1941), язучы.
* [[Линар Закиров]] (1976), [[Бөгелмә районы|Бөгелмә муниципаль районы]] башлыгы (2014―2025). 
* [[Локман Закиров]] (1928), хәрби очучы, язучы.
* '''[[Мансур Закиров]]'''
** [[Мансур Закиров (1937)|Мансур Закиров]] (''Мансур Салих улы Закиров''; 1937), рәссам.
** [[Мансур Закиров (1968)|Мансур Закиров]] (''Мансур Муллаян улы Закиров''; 1968–2004), рәссам&lt;ref&gt;[https://dzen.ru/a/Yzkk0Bt16VE712Sb?ysclid=m51anlyq3p197782990 Добрый человек из Закамска.] Искусство и художники Западного Урала&lt;/ref&gt;. 
* '''[[Марат Закиров]]:'''
::[[Марат Закиров (1969)|Марат Закиров]], язучы.
::[[Марат Закиров (1973)|Марат Закиров]], спортчы (''су полосы'').
::[[Марат Закиров (1986)|Марат Закиров]], рәссам-пластинер.
* [[Мөхәммәт Закиров]] (1950-2014), «[[Кызыл таң]]» журналисты, шагыйрь.
* [[Нәкый Исәнбәт|Нәкый Закиров]] (''[[Нәкый Исәнбәт]]'', 1899-1992), татар язучысы.
* [[Нәфис Закиров]] (1957), техник фәннәр кандидаты, 2006-2014 елларда Сарман районы башлыгы. [[Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]].
* '''[[Равил Закиров]]:'''
:: [[Равил Закиров (1935)]], укытучы.
:: [[Равил Закиров (1946)]], авыл хуҗалыгы белгече.
* [[Рафаиль Закиров (1949)|Рафаиль Закиров]] (1949—2020), [[Русия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы|РФ гадәттән тыш хәлләр министры]] ярдәмчесе (2004-2014).
* [[Реваль Закиров]] (1941), уйлап табучы, техник фәннәр кандидаты. [[Илдус Закиров|И. Закиров]] энесе.
* [[Ринат Закиров]] (1948), [[Бөтендөнья татар конгрессы|БТК]] идарәсе рәисе. [[Шамил Закиров|Ш. Закиров]] энесе.
* [[Рифкать Закиров]] (1938―2007), шагыйрь, җырлар авторы.
* [[Рөстәм Закиров]] (1967), җырчы, ТР атказанган артисты.
* [[Руслан Закиров]] (1994), опера җырчысы (баритон), Казан дәүләт консерваториясе укытучысы.
* [[Сөмбәт Закиров]] (1936), техника фәннәре докторы, нефтьче-галим.
* [[Фәррух Закиров]] (1946), җырчы, композитор. «[[Ялла]]» {{comment|ВИА|вокал-инструменталь ансамбль}} сәнгать җитәкчесе (1976 елдан). Үзбәкстан ССР халык артисты (1987).
* [[Шамил Закиров]] (1945-2012), [[Камал театры]] директоры (''[[1985 ел|1985]]-[[2012 ел|2012]]'').  
----
* '''[[Закирова]]'''
** [[Гөлүсә Закирова]] (1976), язучы.
** [[Нәргиз Закирова]]
** [[Сәрия Закирова]] (1961), спортчы (''академик ишү''), дөнья чемпионы (''[[1985 ел|1985]], [[1986 ел|1986]]'').
** [[Чулпан Закирова]] (1977), «Казан» бию ансамбле сәнгать җитәкчесе. [[Ринат Закиров|Р. Закиров]] кызы.
** [[Алсинә Закирова]], [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] артисты ([[2013 ел|2013 елдан]]).

== &lt;small&gt;Моны да карагыз&lt;/small&gt; ==
* [[Закиров исемендәге хуҗалык]]
== Шулай ук карагыз ==
* [[Закирҗанов]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
{{күп мәгънәле}}

[[Төркем:Фамилияләр]]</text>
      <sha1>j2arm8i0onz9x0y8bsd8zf35p9knfj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галәмнең тарихы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186955</id>
    <revision>
      <id>5969366</id>
      <parentid>4119383</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T13:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9228" sha1="f9i3p9hvpjddu82w4g0r9tapyzayyxe" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Галәмнең тарихы''' яки '''Космогония''' ({{Lang-el|κοσμογονία, κόσμος}} —  Галәм, ''γονή'' — туу) — [[галәм]]и җисемнәр һәм аларның системалары: [[йолдызлар]], йолдызлар тупланышлары, [[томанлык]]лар, [[Кояш системасы]], [[планеталар]], [[иярчен]]нәр, [[астероидлар]], [[комета]]лар, [[метеорит]]лар хасил булуын һәм үсешен тикшерүче [[фән]].
[[Файл:CMB Timeline300 no WMAP ru.jpg|448x448px|мини|Галәмнең үсеш дәверләре]]
Космогоник процессларны өйрәнү - [[астрофизика]]ның максатлары берсе.

Заманча фәнни космогония астрофизикага таянып, Галәмнең барлыкка килүен, шул исәптән бар [[астрономик объект]]лар хасил булуын тикшерә.

'''Космология''' бүгенге Галәмнең төзелешен, үзгәрешләрен тикшерә, ә '''Космогония''' Галәмнең барлыкка килүен өйрәнә.

==Фәнни космогоник тәгълиматлар==
[[Файл:Universe expansion rus.png|300px|мини|уңда|[[Зур Шартлау]] теориясе буенча [[Галәм]] барлыкка килү мизгелендә гадәттән тыш тыгыз һәм кайнар халәтендә булган, әлеге халәт '''сингулярлык''' дип атала.]]
Гомум кабул ителгән заманча космогоник һәм космологик гөмән — [[Зур Шартлау]] теориясе булып тора, кайбер галимнәр ''Big Bang'' [[инглиз]] сүзләре өчен татар телендә '''Зур Бәрү''' — дөресрәк тәрҗемәсе булып саныйлар, чөнки әлеге процесс гади шартлауга охшаш булмаган.

[[1948]] елда эшкәртелгән [[Стационар Галәм теориясе]] [[реликт нурланыш]]ны ачканнан соң, үз тарафдарларын югалткан диярлек.

==Галәмнең яше==

Галәмнең яше — [[Зур Шартлау]]дан соң узган вакыт. Заманча фәнни исәпләүләргә караганда (''WMAP9'' нәтиҗәләре) Галәмнең яше '''13,830 ± 0,075 млрд ел''' тәшкил итә. «Планк» телескоп-иярчене буенча Галимнең яше '''13,798 ± 0,037 миллиард ел''' тәшкил итә.

==Галәмнең эволюциясе==

Заманча фәнни караш түбәндәге теорияләргә таяна:
* [[Фридман Галәме|Фридманның киңәю теориясе]] 
*[[Зур Шартлау]] теориясе (Кайнар Галәм теориясе)
*[[Галәмнең инфляциясе|Инфляция теориясе]]
*Зур масштаблы стуктура формалашуы теориясе
* [[Йолдыз төрләре теориясе]]

Галәмнең тарихы түбәндәге дәверләргә бүленә:

* '''Планк дәвере''' — әлеге чордан бирле заманча [[физика]] эшли башлый. Бу дәвердә Галәмдә матдә энергиясе ~10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; ГэВ, тыгызлыгы ~10&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt; кг/м³, [[температура]]сы ~10&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; К булган. Галәм бик бериш, изотроп, югары энергия тыгызлыклы мохит булган. 10&lt;sup&gt;−43&lt;/sup&gt; секундтан соң, әлеге дәвер тәмамланган һәм [[гравитацион тәэсир итешү]] бүтән фундаменталь тәэсир итешүләрдән аерылган.
* '''Инфляцион дәвер''' — әлеге чорда Галәмнең зурлыгы бик тиз арткан, ахырында Галәм бик кайнарланган.
* '''Нурланыш өстен булу дәвере''' — Башлангыч Галәмнең төп дәвере: [[температура]] кими барган, нәтиҗәдә [[электрозәгыйфь тәэсир итешү]] [[көчле тәэсир итешү]]дән аерылган, соңрак [[кварк]]лар хасил булган, [[нуклеосинтез]] чорында гадәттәге [[химик элемент]]лар формалашкан.
* '''Матдә (тузан) өстен булу дәвере'''. Шул чорның башында [[электромагнит нурланышы]] матдәдән аерылган һәм реликт фон барлыкка килгән. Соңрак караңгы гасырлар барган, алар тәмамланганнан соң беренче [[йолдызлар]] нурланышы янә матдәне ионлаштырган.
* '''Λ-өстен булу дәвере'''. Заманча дәвер.

[[Тереклек]]нең хасил булуы — Галәмнең киләсе дәвере, хәзер матдә үз-үзен оештыра ала.&lt;div style=&quot;float:center;margin-left:10px;&quot;&gt;[[Файл:Primordial_nucleosynthesis.svg|мини|324x324пкс|Беренчел нуклеосинтезның төп төш реакцияләре беренче 3 минутта узган.]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дәвер !! Эволюция &lt;math&gt;a(\eta)&lt;/math&gt; !! [[Һаббл даимие]]
|-
| Инфляцион || &lt;math&gt;a\propto e^{Ht}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;H^2=\frac{8\pi}{3}\frac{\rho_{vac}}{M^2_{pl}}&lt;/math&gt;
|-
|Нурланыш өстен булу || &lt;math&gt;a\propto t^{\frac{1}{2}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;H=\frac{1}{2t}&lt;/math&gt;
|-
| Тузан дәвере || &lt;math&gt;a\propto t^{\frac{2}{3}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;H=\frac{2}{3t}&lt;/math&gt;
|-
| &lt;math&gt;\Lambda&lt;/math&gt;-өстен булу || &lt;math&gt;a\propto e^{Ht}&lt;/math&gt; ||  &lt;math&gt;H^2=\frac{8\pi}{3}G\rho_{\Lambda}&lt;/math&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |WMAP һәм Planck буенча космологик параметрлар
|-
! ||WMAP|| Planck
|-
|Галәмнең яше {{math|t&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} млрд.ел|| 13.75±0.13 ||13.81±0.06
|-
| {{math|H&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} км/с/МПк||71.0±2.5|| 67.4±1.4
|}
&lt;/div&gt;

== Моны да карагыз ==
* [[Дөнья тарихы]]

== Әдәбият ==

*Космогония / Б. Ю. Левин, С. Б. Пикельнер // Конда — Кун. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — С. 251-254. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 13).
*Космогония / Е. Л. Рускол // Конго — Крещение. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2010. — С. 431-433. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. *Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
*Хромов Г. С. Планетарные туманности: Физика. Эволюция. Космогония. — М. : Наука, Глав. ред. физ.-мат. лит., 1985. — 296 с. — УДК 523.85.22(G).

== Сылтамалар ==
* [http://elementy.ru/lib/430295 Забытый соперник Большого взрыва Алексей Левин «Популярная механика» № 5, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418060747/http://elementy.ru/lib/430295 |date=2015-04-18 }}
* [http://nuclphys.sinp.msu.ru/lect/l_14.pdf Загадочная Вселенная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329104610/http://nuclphys.sinp.msu.ru/lect/l_14.pdf |date=2017-03-29 }}
* [http://postnauka.ru/video/19085 Вселенная до горячей стадии]
* [http://postnauka.ru/video/7067 Ранняя Вселенная]
* [http://postnauka.ru/video/30652 Реликтовое излучение]
* [http://elementy.ru/trefil/84?context=20444 Ранняя Вселенная]
* [http://www.ihst.ru/personal/tomilin/book/ Томилин К. А. Фундаментальные физические постоянные в историческом и методологическом аспектах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714212802/http://www.ihst.ru/personal/tomilin/book/ |date=2014-07-14 }} М.: Физматлит, 2006, 368 с. (djvu)
* [http://www.membrana.ru/particle/1975 Утечка галактик объяснена работой вселенной-сестры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131226052830/http://www.membrana.ru/particle/1975 |date=2013-12-26 }}
{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Астрофизика]]
[[Төркем:Космология]]
[[Төркем:Астрономия]]
[[Төркем:Тарих]]</text>
      <sha1>f9i3p9hvpjddu82w4g0r9tapyzayyxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казан ислам көллияте</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191271</id>
    <revision>
      <id>5969427</id>
      <parentid>3622903</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T08:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6478" sha1="8zkyze6wxt23zj1mlp3wfjqw5lqu1ki" xml:space="preserve">{{Көллият кәртечкәсе
| исем      = Казан ислам көллияте
| сокращение    = 
| оригинал      = {{lang-ru|Казанский исламский колледж}}
| элеккеге       = 
| нигезләнгән       = 2003
| ябылган        = 
| реорганизован =
| год реорганизации =
| тип           = 
| студенты      = 
| преподаватели = 
| шәһәр  = {{Байрак|Татарстан}}, [[Казан]]
| адрес         = 420021, {{Байрак|Татарстан}}, [[Казан]] шәһәре, [[Каюм Насыйри урамы (Казан)|К. Насыйри]], ур., 15. 
| сайт          = http://kik.magarifrt.ru/
| логотип       =
| Награды       =
|lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = 
|lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
}}
[[Файл:Казан_ислам_көллияте.jpg|200px|thumb|right|[[«Мәрҗания» мәдрәсәсе бинасы (Казан)|Көллият бинасы]]]]
'''Казан ислам көллияте''' ({{lang-ru|Казанский исламский колледж}}) — [[Казан]]да [[2003 ел]]да ачылган урта һөнәри дини белем бирүче уку йорты. Рәсми исеме: Үзәкләшкән дини оешма — Татарстан Республикасы Мөселманнарының Диния Нәзарәтенең мөселман дини оешмасы  «Һөнәри белем бирү оешмасы «Казан ислам көллияте»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kik.magarifrt.ru/netcat_files/multifile/2311/Ustav.pdf |title=Уку йортының 2015 елның 26 августында ТР мөселманнарының Диния Нәзарате раслаган Уставы буенча |accessdate=2017-08-08 |archivedate=2024-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619120017/http://kik.magarifrt.ru/netcat_files/multifile/2311/Ustav.pdf }}&lt;/ref&gt;. Көллияттә укыту [[татар теле|татар]] һәм [[рус теле|рус]] телләрендә алып барыла, кайбер фәннәр [[гарәп теле|гарәп]] һәм [[инглиз теле|инглиз]] телләрендә укытыла, [[төрек теле]] дә кулланыла.&lt;br/&gt;
Гамәлгә куючысы — [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР мөселманнары Диния нәзарате]]. [[Мәрҗани мәчете|«Әль-Мәрҗани» ислам-агарту үзәгенә]] карый.&lt;br/&gt;
Көллият мөдире — Җәләлетдинов Мансур Тәлгат улы, ''[[Мәрҗани мәчете]] имамы.''

== Тарих ==
Казан ислам көллияте [[2003 ел]]да [[Казан]]ның тарихи үзәгендә — [[Иске бистә (Казан)|Иске Бистәдә]] элекке [[Мәрҗания мәдрәсәсе]]нең флигеле булган бинада (''хәзерге'' [[Каюм Насыйри урамы (Казан)|К. Насыйри]] урамы, 15нче йорт) ачыла.

== Белгечлекләр ==
* имам-хатыйб
* ислам нигезләре укытучысы
* ислам гыйлеме һәм [[гарәп теле]] укытучысы
* гарәп теленнән тәрҗемәче

Көллияттә укыту [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|ТР мәгариф һәм фән министрлыгы]]ннан [[2015 ел]]ның [[25 декабрь|25 декабрендә]] алынган вакыты чикләнмәгән лицензия нигезендә алып барыла&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kik.magarifrt.ru/netcat_files/multifile/2311/Litsenziya.pdf |title=Лицензия |accessdate=2017-08-08 |archivedate=2024-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619091621/http://kik.magarifrt.ru/netcat_files/multifile/2311/Litsenziya.pdf }}&lt;/ref&gt;. Укыту планы 3 блоктан тора: дини (''Коръән, ислам тәгълиматы, фикһ, тәфсир һ.б.''), гомуми белем бирү (''[[тарих]], [[психология]], педагогика, сөйләм мәдәнияте һ.б.'') һәм телләрне өйрәнү (''[[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]], [[төрек теле|төрек]], [[гарәп теле|гарәп]]'') дәресләре. Көллияттә уку көндезге һәм читтән  торып уку бүлекләрендә алып барыла, уку срогы – 3 ел, сукыр студентлар өчен аерым программа белән эшләүче көндезге бүлек бар. Көллияткә [[РФ]] һәм [[БДБ]] илләреннән 25 яшькә кадәрге [[ислам|мөселман]] ир-егетләр кабул ителә. Көллият каршында 2 еллык кичке башлангыч курслар эшли.

Көллияттә укучы шәкертләргә барлык шартлар да тудырылган (''уку, ашау, тору мәдрәсә исәбенә'').

Көллиятне тәмамлаучыларга урта һөнәри дини белем алу турында шәһадәтнәмә бирелә.

== Сылтамалар ==
* [http://kik.magarifrt.ru/   Көллиятнең рәсми сайты]
* [http://old.magarifrt.ru/tt/sample-page/%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%b0%d0%bd-%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc-%d0%ba%d3%a9%d0%bb%d0%bb%d0%b8%d1%8f%d1%82%d0%b5   Казан ислам көллияте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629083240/http://old.magarifrt.ru/tt/sample-page/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD-%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B5 |date=2017-06-29 }}
* [http://marjani-mechet.ru/ru/node/119   Көллият турында Мәрҗани мәчете сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170417043251/http://marjani-mechet.ru/ru/node/119 |date=2017-04-17 }}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Казан мәдрәсәләре}}{{Татарстан мәгарифе}}

[[Төркем:Казан уку йортлары]]</text>
      <sha1>8zkyze6wxt23zj1mlp3wfjqw5lqu1ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209177</id>
    <revision>
      <id>5969352</id>
      <parentid>4160716</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7114" sha1="bnxpah1pcf9rcvxwfu5e8vvb3nefz4u" xml:space="preserve">{{Урам|Яр Чаллы
 |шәһәр       = [[Яр Чаллы]]
 |төбәк     = [[Татарстан]]
 |ил      = [[Русия]]
 |исем    =Габдулла Тукай яр буе урамы
 |lat_deg = |lon_deg = 
  |region                 = RU-TA
  |CoordScale             = 10000
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Габдулла Тукай урамы}}&lt;/small&gt;
'''Габдулла Тукай яр буе урамы''' ({{lang-ru|улица Набережная Габдуллы Тукая}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендә урнашкан урам. &lt;br/&gt;
Почта индексы 423808. ОКАТО коды 92430000000.&lt;br/&gt;
Координаталары  55°41'05'' т.к.  52°18'30'' кч.оз.
[[Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_4.jpg|300px|thumb|right|Габдулла Тукай яр буе урамы]]

== Урнашуы ==
[[Яр Чаллы]]ның Иске шәһәр өлешендә, [[Чаллының Комсомол районы|Комсомол]] районында, ГЭС бистәсе микрорайонында, 7нче, 6нчы, 5нче, 8нче (а, б) һәм 10нчы комплексларда урнашкан урам. [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс]] һәм [[Чаллы (Чулман кушылдыгы)|Чаллы]] елгаларының сулъяк яры буйлап, елга агымы юнәлешендә сузыла. Казан тракты урамы белән киселештә башлана. Гагарин урамы (Үзәк урам) һәм Комсомол яр буе урамы белән киселештә тәмамлана. Яшьлек {{comment|тыкрыгы|урысча: переулок Юности}}, Энергетиклар тыкрыгы, Есенин тыкрыгы, Гафиятуллин тыкрыгы, Валерий Шадрин тыкрыгы, Батенчук урамы (Гостев урамы), Корчагин бульвары, Тинчурин бульвары, [[Муса Җәлил проспекты (Яр Чаллы)|Муса Җәлил]] проспекты (Яр Чаллы проспекты) белән кисешә.

== Тарих ==
Бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]] (''[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]'') хөрмәтенә аталган.

Урамның [[Тәүбә мәчете]]ннән Корчагин бульварына кадәр өлеше ял итү үзәге итеп үзгәртеп корылган. Проект авторы — архитектор Илдар Мирхаҗиянов. Навигациядә, павильоннар, велопарковкалар дизайнында бердәм стиль булдыру өчен Тукай әкиятләре каһарманнарының стильләштерелгән образлары кулланылган. [[2016 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябрендә]] яңартылган урамны тантаналы ачуда [[Татарстан Республикасы Президенты|ТР Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов]] катнаша&lt;ref&gt;[http://park.tatar/open-coast-cheln  Габдулла Тукай исемендәге яр буе урамы ачылу.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915004332/http://park.tatar/open-coast-cheln |date=2018-09-15 }} Татарстан парклары һәм  скверлары {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Игътибарга лаек объектлар ==
[[Файл:Прыжок через кольцо.jpg|200px|thumb|right|Яр Чаллы дельфинарие]]
* Комсомол скверы
* 2 йорт — «Эссен» гипрермаркеты
* 11а йорт — теш поликлиникасы
* 12 йорт —  «Дельфин» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + океанариум + мәдәни - күңел ачу үзәге
* 12а йорт — [[Яр Чаллы дельфинарие|Дельфинарий]]
* 14 йорт — «Яр Чаллы» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + скалодром
* 16 йорт – «Төзүче» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + ТР денто фудокан каратэ-до федерациясе
* [[Төзүче (стадион, Яр Чаллы)|«Төзүче»]] {{comment|стадионы|урысча: стадион «Строитель»}} 
* [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс елгасы]] аркылы [[Кыңгыраулы күпер (Яр Чаллы)|күпер]]
* 31 йорт – [[«Энергетик» мәдәният сарае|«Энергетик»]] мәдәният сарае
* 33 йорт – [[Яр Чаллы сәнгать көллияте]]
* 36/4 йорт – «Кама» кунакханәсе (3 йолдызлы)
* Габдулла Тукай скверы
* [[Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)|Тәүбә мәчете]]
* [[Яр Чаллы]] пристане
* Шәһәр пляжы

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot; widths=&quot;130&quot; heights=&quot;120&quot; caption=&quot;Габдулла Тукай яр буе урамы күренешләре&quot;&gt;
Файл:Mosque in Naberezhnye Chelny.JPG|[[Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)|Тәүбә мәчете]]
Файл:Чаллы СК.jpg |[[Яр Чаллы сәнгать көллияте]]
Файл:Стадион &quot;Строитель&quot; в Набережных Челнах (1).jpg|«Төзүче» стадионы
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_1.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы кыш көне
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_2.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы кыш көне
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_3.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

== Сылтамалар ==
* [https://2gis.ru/nabchelny?queryState=center%2F52.31256%2C55.694471%2Fzoom%2F15   Габдулла Тукай яр буе урамы] 
* [http://nabchelny.gorod-plus.com/street/32819/ Габдулла Тукай яр буе урамы Яр Чаллы картасында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180823233235/http://nabchelny.gorod-plus.com/street/32819/ |date=2018-08-23 }}
* [https://vk.com/ghabdullatuqay    Вконтакте диварында «Г. Тукай яр буе дуслары» төркеме]
* [https://vk.com/album-85878109_239112967 Габдулла Тукай яр буе урамы.] vk.com

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;
{{Габдулла Тукай}}
[[Төркем:Яр Чаллы урамнары]]
[[Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар]]</text>
      <sha1>bnxpah1pcf9rcvxwfu5e8vvb3nefz4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Шишкин исемендәге бульвар (Яр Чаллы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209968</id>
    <revision>
      <id>5969419</id>
      <parentid>3521723</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T02:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="ci6pnrtqautucaubyv5g7cywx4jxnzp" xml:space="preserve">{{Урам|Яр Чаллы
 |шәһәр       = [[Файл:Coat_of_Arms_of_Naberezhnye_Chelny_(Tatarstan).svg|20px]] [[Яр Чаллы]]
 |төбәк     = [[Татарстан]]
 |ил      = [[Русия]]
 |фото =Шишкин_бульвары_Чаллы.jpg
 |исем    = Иван Шишкин бульвары}}
'''Иван Шишкин исемендәге бульвар''' ({{lang-ru|Бульвар имени Ивана Шишкина, Шишкинский бульвар}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендәге урам.&lt;br/&gt;
Почта индекслары 423815, 423818. &lt;br/&gt;
Координатлары 55.748813°, 52.430031°.

== Тарих ==
[[Файл:Шишкин_бульвары_Чаллы_1.jpg|200px|thumb|right|Шишкин бульварындагы чыршылар]]
Урамга исем [[1972 ел]]да бирелгән.

[[2017 ел]]ның [[18 ноябрь|18 ноябрендә]] яңартылган Иван Шишкин исемендәге бульварны ачу тантанасы була&lt;ref&gt;[https://m.kam.business-gazeta.ru/news/364263   Наиль Магдеев открыл обновленный Шишкинский бульвар.]{{Deadlink|date=June 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} business-gazeta.ru, 18.11.2017&lt;/ref&gt;. Урам стиле Чаллы архитекторлары Рамил Сафиуллин, Илдар Мирхаҗиянов, Ольга Кутуева һәм Вәсил Нәбиуллин проекты буенча рәссам [[Иван Шишкин]]ның (''[[1832 ел|1832]]—[[1898 ел|1898]]'') тормыш юлына бәйләп төзекләндерелгән. Урамны үзгәртеп кору бәясе — 60 млн сум.

== Тасвирлама ==
Бульварның гомуми мәйданы 1,8 га. Урамда тере табигатькә хас элементлар өстенлек итә. Кече архитектура формалары [[кызыл төс]]тә. Рәссам иҗатын искә төшереп торучы купшы чыршылар үсеп утыра. Скейт-парк корылган. Актив ял итү һәм тыныч ял итү урыннары бар. Параметрик эскәмияләр белән ролледром ясалган&lt;ref&gt;[http://nabchelny.ru/news/29047   Шишкинский бульвар: красные тона, портрет художника и оригинальные детские зоны.] Официальный сайт города Набережные Челны&lt;/ref&gt;.

== Урнашуы ==
[[Яр Чаллы]] шәһәренең (Яңа шәһәр) [[Яр Чаллының Автозавод районы|Автозавод]] районы 28, 29, 30 нчы комплексларында урнашкан урам.

[[Автозавод проспекты (Яр Чаллы)|Автозавод]] проспектыннан башланучы Шишкин проезды белән киселештә башлана. [[Вахитов проспекты (Яр Чаллы)|Вахитов]] проспекты белән киселештә тәмамлана.

== Игътибарга лаеклы объектлар ==
* 8нче йорт — массаж һәм психология үзәге 
* 9нчы йорт — 19нчы урта мәктәп
* 11нче йорт — 77нче гимназия
* 26нчы йорт — 15нче урта мәктәп
* 28нче йорт — 28нче санлы «Снежинка» балалар бакчасы 
 
== Әдәбият ==
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

== Сылтамалар ==
* [https://2gis.ru/nabchelny/geo/4082022817466176?queryState=center%2F52.423861%2C55.748498%2Fzoom%2F16 Шишкин бульвары Яр Чаллы картасында]
* [https://vk.com/shishkinboulevard    «Шишкин бульвары дуслары» төркеме сәхифәсе.] vk.com
* [http://nashichelny.ru/boulevards  Бульвар имени Шишкина.] Наши Челны
* [http://park.tatar/public-chelni  Шишкинский бульвар.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915004258/http://park.tatar/public-chelni |date=2018-09-15 }} park.tatar

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

[[Төркем:Яр Чаллы урамнары]]
[[Төркем:Иван Шишкин хөрмәтенә аталган объектлар]]</text>
      <sha1>ci6pnrtqautucaubyv5g7cywx4jxnzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ишавыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211780</id>
    <revision>
      <id>5969433</id>
      <parentid>3627975</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Авыл белән бәйле шәхесләр */ өстәмә</comment>
      <origin>5969433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="mp9f0lxcv7uokhqsj2cht7w49wbyp1u" xml:space="preserve">{{ТП/ВМ}}
'''Ишавыл''' (Ишеево) — [[Түбән Новгород өлкәсе]]нең [[Спас районы]]нда урнашкан торак пункт.	
== Тарих ==
[[Октябрь инкыйлабы]]на кадәр [[Түбән Новгород губернасы]]ның [[Василсурск өязе]]нә караган.
== Халык ==	
{{Халык саны.wd||Таблица}}
Милләтләр (2010): [[татарлар]] — 100%.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2018-11-16 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә&lt;/ref&gt;	
== Авыл белән бәйле шәхесләр ==
* [[Гаяз Закиров]] (1955), [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе (2008 елдан).
{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q19813231. }
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==	
{{искәрмәләр}}{{Түбән Новгород өлкәсе татар авыллары}}

[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе торак пунктлары]]</text>
      <sha1>mp9f0lxcv7uokhqsj2cht7w49wbyp1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5969434</id>
      <parentid>5969433</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>викиләштерү</comment>
      <origin>5969434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="b02c268v4z7bo3oqi5997pmj8lzdfyl" xml:space="preserve">{{ТП/ВМ}}
'''Ишавыл''' (Ишеево) — [[Түбән Новгород өлкәсе]]нең [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районында]] урнашкан торак пункт.	
== Тарих ==
[[Октябрь инкыйлабы]]на кадәр [[Түбән Новгород губернасы]]ның [[Василсурск өязе]]нә караган.
== Халык ==	
{{Халык саны.wd||Таблица}}
Милләтләр (2010): [[татарлар]] — 100%.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2018-11-16 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә&lt;/ref&gt;	
== Авыл белән бәйле шәхесләр ==
* [[Гаяз Закиров]] (1955), [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе (2008 елдан).
{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q19813231. }
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==	
{{искәрмәләр}}{{Түбән Новгород өлкәсе татар авыллары}}

[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе торак пунктлары]]</text>
      <sha1>b02c268v4z7bo3oqi5997pmj8lzdfyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы бәхәсе:Фәрһад</title>
    <ns>3</ns>
    <id>216667</id>
    <revision>
      <id>5969371</id>
      <parentid>5964278</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Фәрһад</username>
        <id>29404</id>
      </contributor>
      <comment>/* Котлыйбыз! */ Җавап бирү</comment>
      <origin>5969371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69031" sha1="src1z5vmg6ihs4yqbbmkkgjqgkdrr6h" xml:space="preserve">{{Рәхим итегез}}--[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 19 мар 2019, 06:25 (UTC)

== Үзгәртүләр конфликты ==

Фәрһад, мәкаләдә үзгәртүләр конфликты бармасын өчен &lt;pre&gt;{{subst:L|details=}}&lt;/pre&gt; яки &lt;pre&gt;{{язам}}&lt;/pre&gt; калыпларын куллансагыз була.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 4 апр 2020, 14:50 (UTC)

[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]], аңладым, рәхмәт![[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 4 апр 2020, 15:20 (UTC)

== [[ТАССРның төзелүе]] ==

Хәерле көн вакытлары, Фәрһад әфәнде! Апрель ае дәвамында мәкаләгезне [[Баш бит]]кә кергән (көнгә уртача 700-800 мөрәҗәгать) кешеләр күрә алачак. [[ТАССРның төзелүе#Рәсәй империясе думасы]] бүлегенә һәм [[Рәсәй империясенең Дәүләт думасы]] мәкаләләренә [[:Төркем:Патша Думасы депутатлары]] төркемендәге депутатлар турында мәгълүматны да кертеп була кебек. Ихтирам белән, --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 13 апр 2020, 08:42 (UTC)
[[Кулланучы:Frhdkazan|Фәрһад әфәнде]], эшләрмен! [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 апр 2020, 09:28 (UTC)
[[Кулланучы:Frhdkazan|Фәрһад әфәнде]], берәү генә булып чыкты. Калганнары руслар һәм казакълар.[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 апр 2020, 09:51 (UTC)
==Untitled==
* [[Кулланучы:Фәрһад]], латин хәрефләре белән мәкалә язу тыелмый, яңа (!) мәкаләләр язуны дәвам итегез. Үпкәләштән түгел--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 29 май 2019, 19:40 (UTC)
* [[Кулланучы:Әмир]], eş üpkäläştä tügel. Qayan şundıy qağıydä cıqtı, säbäbe nindi?
** [[Кулланучы:Фәрһад]], ТатВики кануны буенча '''2013 елдан''' яңа мәкаләләрне '''тик бер графикада''' язарга мөмкин: латинча я кирилча, 2013 елга кадәр булдырылган мәкаләләр ике графикада калдырыла. Латинча тик рәсми әлифбада язып була, менә канун: '''[[Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану кануны]]'''. Миңа кадәр кабул ителгән канун (''мин Татвикидә 2014 елдан''), минем дә баштарак бик ачуым чыккан иде.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 29 май 2019, 20:08 (UTC)

[[Кулланучы:Әмир]], Räxmät yausın!
* [[Кулланучы:Фәрһад]], язганым әрәм булмасын дисәгез, исемен (''бераз эчтәлеген дә'') үзгәртеп сакларга мөмкин, мәсәлән, [[Tatarstannıñ atqazanğan mädänıyät xezmätkäreneñ kữĸräk tamgası]].--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 29 май 2019, 20:21 (UTC)
* [[Кулланучы:Әмир]] Yarıy, bälki, şulay eşlärmen dä
* [[Кулланучы:Әмир]] Xäerle kön, Ämır. Sezdän, tatar tele belgeçennän sorıysım kilgän ide, waqit tapsağız. T.Xamatşın uquında 04.06.2019 'Tatastan dulqınında' tapşıruında (00.35.52) şundıy süzlär yañğırıy: 'Mäcüsilek keb yortı' http://radiotatarstana.ru/program-category/tatarstan-wave/. Ber dä añlamıym şul süzlärne. Beläm, tatar telendä &quot;köbä&quot; digän süzneñ buluın... Läkin ni qatnaşı bar ikän anıñ monda?
** Хәерле көн, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], Тәлгат Хаматшин: «''Мәҗүсилек '''дип''' йөртелгән чорда кешеләр агачларга... табынганнар''», дип әйтә. Музыка (00.35.52) дөрес ишетергә комачаулый. Уңышлар, --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 9 июн 2019, 18:08 (UTC)
** [[Кулланучы:Әмир]], Räxmät yausın!
** [[Кулланучы:Әмир]], tağın ber tapqır isänmesez! Äle ber-ike atna elek küzgä menä bu süzlär çalınğan ide: 'Küpme qaqqannı kütärde bu millät'. Qullanirğa telim bu süzlärne ber eşemdä. Gugl ezläü sistemasına möräcäğat itsäk, ul bu süzlärgä yuğarı qlasslarda inşa yazalar dip belderä. Minem sorawım şundıy, belmisezme, bu süzlärneñ Ğ.İsxakıyğa ni bäyläneşe bar? Ul üze bu süzlärne yazğan mı yä aña qarata qullanılğan ğına süzlär me bu?

Sezneñ belän min berär qayda tağin elemtä taba almam mikän? Monda yazılğan süzlär açıq bit. Mäsälän, facebookta? Minem isemem belän bulğan keşelär anda beräü genä.
** Хәерле көн, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], Тукай Исхакыйга ике шигырен багышлаган — «Кем ул?», «Мөхәрриргә». 'Küpme qaqqannı kütärde bu millät' - «''Азмы какканны вә сукканны күтәрдем мин ятим?! Азрак үстерде сыйпап тик маңлаемнан милләтем''» (Г. Тукай. «Дошманнар». 1912) шигырь юлларын үзгәртеп, Гаяз Исхакый иҗаты буенча сочинение темасы ясаганнар дип уйлыйм. Мин тел-әдәбият белгече түгел, бәлки, ялгышамдыр. Monda yazılğan süzlär açıq bit - Бу һәм өстә язганнарны яшерергә була. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 10 июн 2019, 20:46 (UTC)
** [[Кулланучы:Әмир|Ämir]], Räxmät bik zur!

Xäerle kiç, [[Кулланучы:Әмир|Ämir]]! Dustım bik tä altay tele wikipediasın yasarğa xıyallana. Sez küp elğı wikipedia qullanuçısı bularaq, belmisezme, nindiräk adımnar yasarğa kiräk bu yulda? Menä şul bitkä ünälsäk häm terkälüne uzsaq, qaya annarı baru taläp itelä?[http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-l wikipedia-l]
4 июл 2019, 19:45 (UTC)~
:Хөрмәтле [[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]], өстә язылган сорауга җавап бирә алмассызмы. Ихтирам белән, Әмир.
::[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] әфәнде, алтай телләре өчен Викимедиа инкубаторында төпчекләр бар ([[incubator:Wp/alt|көньяк]] һәм [[incubator:Wp/atv|төньяк]]), аларны төп мохиткә чыгара алу өчен аларны 3-4 ай дәвамлы килеш 3-4 хисап язмасыннан үстерү кирәк. Интерфейс тәрҗемәсе,кирәкле мәкаләләр исемлеге һәм озын мөддәтле үсеш өчен башка киңәшләр дә бирә алырмын. --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 5 июл 2019, 05:09 (UTC)
:::Хөрмәтле [[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]], җавабызга рәхмәт. Бу сорауны [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] биргән булса, турыдан-туры Сезгә мөрәҗәгать итеп, тулырак мәгълүмат алачак. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 июл 2019, 17:57 (UTC)

Qaderle [[Кулланучы:Әмир|Ämir]] häm [[Кулланучы:Frhdkazan|Frhdkazan]], bik tä zur räxmät! Dustıma xäbär itäm, ul böten yaqların ülçärgä tırışıp, uylap beterer häm sezgä soraylar tusa yazır!
[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 5 июл 2019, 18:11 (UTC)
:Яхшы, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], дустыгызны Татар Википедиясенә дә тартыгыз, Алтай Википедиясендә генә калмасын.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 июл 2019, 18:16 (UTC)

[[Кулланучы:Әмир|Ämir]], dustım Altay Respublıqasınnan şul, tatar telen belmi. Läkin kiçä berläşep tatar wikipediasında beraz ğına törki tellärgä bağışlanğan ber yazmanı tulılandırdıq.
:Афәрин, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], [[Төрки телләр|карадым]], бик әйбәт булган (башка телләрдәге сүзләр латин хәрефләре белән, ягъни транскрипциядә бирелгән булган икән дә, зыян юк). Носитель языка үзе өстәгәч, 100% дөрестер.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 5 июл 2019, 18:41 (UTC)

[[Кулланучы:Әмир|Ämir]], räxmät! äye, menä şulay äkrenläp kenä tamçılap berär fayda kiteräm. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 6 июл 2019, 11:28 (UTC)

Xäerle kön, [[Кулланучы:Әмир|Ämir]]! Bügen menä şuşındıy bitkä tap buldım: https://cu.wikipedia.org/wiki/Нѣмьчьскъ_ѩꙁꙑкъ. İğtibar itsägez, öç uramada da (berniçä simvol ğına bulsa da) anı uqıp bula. Tatar wikipediasın da şundıy formatqa kiterep bulmıy mikän? Bezneñ latin uramasındağı bitlär bik tä azaydı bit. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 12 июл 2019, 07:08 (UTC)
:: Хәерле көн вакытлары, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], Татар Википедиясендә хөрмәтле кулланучы [[Кулланучы:Kitap|Kitap]] латин язуын иркен куллана: табигать фәннәреннән, төгәл фәннәрдән күп мәкаләләр язды. Латин язуы, шулай ук конвертер турында ул төгәлрәк җавап бирер иде, дип уйлыйм.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 12 июл 2019, 20:57 (UTC)
:: Xäerle kiç, [[Кулланучы:Kitap|Kitap]]! Sez Kirill-Latin Konvertatsiası tarafınnan yasalğan bitlär turında mäğlümat belän büleşä almas idegezme? Älegä min şundıy ğına bitkä tap buldım - qalğannarı turı kilmi kebek: http://www.mtss.ru/?page=tr2tl. Läkin ber dä niçek qullanırğa ikänen añlamıym.
::Şulay da menä beraz ğına östäräk yazılğan täqdimem belän büleşäsem kilä. 'Bügen menä şuşındıy bitkä tap buldım: https://cu.wikipedia.org/wiki/Нѣмьчьскъ_ѩꙁꙑкъ. İğtibar itsägez, öç uramada da (berniçä simvol ğına bulsa da) anı uqıp bula. Tatar wikipediasın da şundıy formatqa kiterep bulmıy mikän? Bezneñ latin uramasındağı bitlär bik tä azaydı bit.' [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 8 авг 2019, 15:47 (UTC)
**Сәлам,  [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]]. Күп конверторлар дөрес түгел күчерә. Үзем мин конверторны кулланмыйм, клавиатурадан язам (аеруча смартфоннан). Татар Википедиясендә бердәнбер рәсми латин әлифбасы һәм кагыйдәләре кулланыла:

*[[Кирил әлифбасыннан латин әлифбасына күчерү кагыйдәләре]]:
# а, о, ы, у һәм ъ алдында торган кирил [[К]] хәрефе латин [[Q]] хәрефенә күчерелә.
# ә, ө, е, ү, и һәм ь алдында торган кирил [[К]] хәрефе латин [[K]] хәрефенә күчерелә.
# а, о, ы, у һәм ъ алдында торган кирил [[Г]] хәрефе латин [[Ğ]] хәрефенә күчерелә.
# ә, ө, е, ү, и һәм ь алдында торган кирил [[Г]] хәрефе латин [[G]] хәрефенә күчерелә.
# Дифтонглар '''ия, ие, ию''' һаман '''iä, ie, iü''' гә күчерелә (й-y язылмый), тик июль, июнь - '''iyün, iyül''' итеп күчерелә.
# Кирил [[Э]] хәрефе һаман латин [[E]] хәрефенә күчерелә
# Нечкә сүзләрдә ь-билгесе юкка чыга: фильм - film, Эльмира - Elmira
# Киләсе нечкә иҗек моннан элекке барган сузыкны йомшарта: : '''сәгать - säğät; гомер - ğömer, шөгыль - şöğel, шагыйрь - şağir, канәгать - qänäğät,  җәмгыять - сämğiät, тәнкыйть - tänqit''' һ.б. Тулы сингармонизм приоритетта тора.
# й-авазлы хәрефләр: я, ю, е, ё '''нечкә сүзләрдә''' сүз башыннан һәм сузыктан соң (&quot;i&quot; хәрефтән башка) барган очракта - тиешенчә '''yä, yü, ye, yö''' - гә күчерелә: yäşlek, käyef, yükä, söyü, yeget, äye, yöräk.
# й-авазлы хәрефләр: я, ю, е, ё '''каты сүзләрдә''' сүз башыннан һәм сузыктан соң (&quot;i&quot; хәрефтән башка) барган очракта - тиешенчә '''ya, yu, yı, yo''' - гә күчерелә: yaman, quyan, yul, muyın, yıraq, buyınça, yomğaq
# '''ау, әү''' кирил дифтонглары һаман '''aw, äw''' латин дифтонгларына күчерелә: санау - sanaw, Мәскәү - Mäskäw , кияү - kiäw, Awrupa
# [[В]] - кирил хәрефе татар сүзләрендә һәм фарсы, гарәп алынма сүзләрендә һаман [[W]] хәрефенә күчерелә: waqıt, waq, Watan, kärwan, тик урыс һәм кайбер көнбатыш алынма сүзләрендә [[V]] хәрефенә күчерелә: Vladimir, Vladivostok, vagon
# Гарәп алынма сүзләрендә хамза авазы апостроф белән билгеләнә: ma'may, mäs'ül, mäs'älä, tä'min, tä'sir, Qor'än
# Алынма сүзләренең язылышы (чыгыш әйтелеше) приоритетта тора: кафедра — kafedra, комитет — komitet , Мюнхен — Münxen, бюджет — büdjet, сюжет — süjet
# Татар википедиясендә тартыктан соң барган я, ю, ё кирил хәрефләре тиешенчә ä, ü, ö латин хәрефләренә күчерелә: поляк - poläk, Шаляпин - Şaläpin, Вячеслав - Väçeslav, Аксёнов - Aksönov, сёгун - sögun, валюта - valüta
** Кирил [[ц]] хәрефе буталыш булмас өчен һаман '''ts''' дифтонгына күчерелә: акция - aktsiä, станция - stantsiä, Рязанцев - Räzantsev, Донецк - Donetsk, Цаплин - Tsaplin, Могилевец - Mogilevets, цех - tsex, цивилизация - tsivilizatsiä, цирк - tsirk һ.б.
** Алынма сүзләрендә «дж» дифтонгы урынына латин «[[c]]» (җ) хәрефен куллану рөхсәт ителә: Джакарта - Cakarta, Джонсон - Conson, Джордан - Cordan, гаджет - gacet 
** Латин әлифбасы кулланылганда, алынма сүзләре аларның оригиналь телендә яңгырашына күрә языла: кафедра — kafedra, комитет — komitet , Мюнхен — Münxen, бюджет — büdjet, сюжет — süjet

ТатВикидә ике әлифба рәсми рөхсәт ителгән, ләкин барлык төркемнәр тик кирилча языла. Яңа мәкалә я кирилча, я латинча язып була, игезәк мәкаләләр тыелган, ләкин 2013 елга кадәр булдырылган мәкаләләр калдырыла. Бу кагыйдәләр Тавыш бирү нәтиҗәсендә кабул ителгән, бүтән Викиләрдә бүтән кагыйдәләр булырга мөмкин, ләкин аларның тарихы да башка, ә Татар латиницасы язмышы катлаулы. Баштарак ТатВики тик латинча языла торган булган, ләкин Мәскәү сәясәте сәбәпле рәсми структураларда латиница кулланылмый, тик Ирекле Википедиядә саклана һәм яңа мәкаләләр вакыт-вакыт килеп чыга.--[[Кулланучы:Kitap|Kitap]] ([[Кулланучы бәхәсе:Kitap|бәхәс]]) 14 авг 2019, 22:04 (UTC)
**Räxmät yawsın, [[Кулланучы:Kitap|Kitap]]! [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 15 авг 2019, 06:36 (UTC)
*Хөрмәтле [[Кулланучы бәхәсе:Kitap|Kitap]], бу Татвики өчен әһәмиятле мәгълүматны барлык кызыксынган кеше күрә алырлык итеп (''аерым мәкалә итепме'') саклап булмыймы. Алайса, очраклы мәкаләнең бәхәс битендә калачак. Латин-кирил бәхәсе әледән-әле туып тора.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 16 авг 2019, 11:47 (UTC)

== Мәкаләгә көй урнаштыру ==
Xäyerle irtä, [[Кулланучы:Әмир|Ämir]]! Bezneñ tatar wikipediabızğa köylär kertep bulmıy, qızğanıçqa qarşı. Eşli başlağan idem şul qalıpnı, läkin bernärsä añlamawım räweşle battım da, bu eştän waz kiçärgä turı kilde. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 4 окт 2019, 06:25 (UTC)
:: Хәерле көн вакытлары, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], Татар Википедиясендә менә бу мәкаләләрдә көй урнаштырылган: ([[Ирәндек (җыр)| 1]], [[Аргужа|2]]). Әмма аларны язган автор Татвикидә билгесез срокка банить ителгән, аннан сорап булмый. Техник мәсьәләләрдә [[Википедия:Идарәчеләр|Татвики идарәчесе]] [[Кулланучы:Marat-avgust|Marat-avgust]]ка мөрәҗәгать итәбез, бәлки, вакыт табып, ул ярдәм итәр. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 4 окт 2019, 17:13 (UTC)

== Wikisource ==

Хәерле көн вакытлары, [[Кулланучы:Әмир]]! Хәтерегездә булганча, [[Мәңгелек буран]] спектакленә багышланган сәхифә язып җибәргән идем. Өстәлгән фотосурәт - скриншот. Белмәвем сәбәпле, турыдан туры шул викисоурска &quot;скриншот&quot; дип язып та җибәргәнмен. Мең кат үкендем, әлбәттә. Викисоурс әһелләре шундук &quot;авторлык хокукларын бозасың&quot; дип миңа ташландылар. Хәзер инде фотосурәт бетерүенә кадәр көннәрен санап ята, мескен. Бәлки, берәр нәрсә киңәш итә алмас идегезме?
Менә, мәсәлән, тагын бер катнашучыбыз да шул упкынга эләкмәс ме? Бәлки, коткарырга кирәктер: [[Мөселман зираты (Казан)]] (фотосурәт). [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 18 гый 2020, 13:18 (UTC)
::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], бу мәсьәләдә мин үзем дә бик сай йөзәм. Иң әйбәте - [[Кулланучы:Derslek|Derslek]] тән сорау. Хөрмәт белән, --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 18 гый 2020, 19:12 (UTC)
::: Рәсемме, лентамы ул, копиясенә дә авторлык хокукы тарала.  Иң яхшысы, минемчә, файлны Ирексез лицензияле файл итеп үзебезгә күчерергә.  --[[Кулланучы:Derslek|Derslek]] ([[Кулланучы бәхәсе:Derslek|бәхәс]]) 18 гый 2020, 19:32 (UTC)
:[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], хәерле көн! Бер мәшһүр профессорыбыз шаяртырга ярата. Бер җитди фикере белән бүлеште: &quot;Шулкадәр хисапсыз пират сайтлары, ягъни һәркемгә мәгълүматны бушлай ирештерә торган сәхифәләр, урыс телендә генә бар. Бу сәбәптән чит тел әһелләренә урыс телен белү бик тә әһәмиятле&quot;. Бу кысаларда &quot;авторлык хокукы&quot; дигән нәрсәнең исе дә юк... Шулай итеп менә &quot;Мәңгелек буран&quot;га багышланган хәйлә белән яңа бер сурәт йөкләп карадым. Бетерерләрме, юкмы, анысы бик тә кызык. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 24 гый 2020, 07:12 (UTC)
::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле кич, язган [[Мәңгелек буран|мәкаләңне]] [[:ru:И дольше века длится день (спектакль)|Рус Википедиясендә дә]] урнаштырырга теләүне хупларгамы-юкмы, әйтә алмыйм. Анда безнең [[Кулланучы:Derslek|Derslek]] күп еллар көрәште, дип беләм, шишкалар алды, хәтта банга барып җитте. Андагы хәтле казуистика бер генә Википедиядә дә очрамый.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 гый 2020, 18:25 (UTC)
::[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], бераз күзләрем ачыла. Кирәкмәгәндер. Хәзер бетереп куйсалар, бер дә үкенмәм. Инглиз телендә ике мәкалә язган идем. Икесе дә исән-имин гомер итәләр. Берсе бик тә пөхтә түгел, мәгълүмәт җитми. Казанга кайтсам, бераз туплармын да, үстерермен мәкаләне. Инглиз википедиясендә бүген-кичә зур тантана, ахрысы. 6000000 мәкалә җыйганнар. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 24 гый 2020, 18:36 (UTC)
:: Хәерле кич, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Никтер яңа сурәтләрне ирексез лицензияле файл итеп кертү ысулларына төшенеп бетмим. Бәлки, берәр мәкалә киңәш итә алыр идегез, я бармакта гына тиз генә аңлатып булмас микән? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 31 мар 2020, 19:43 (UTC)

:: Хәерле көн вакытлары, [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ! Мин соңгы язган мәкаләләремдә [[Раил Шәмсуаров|1]], [[Таһир Шәмсуаров|2]] яңа сурәтләр «ирексез лицензияле файл» итеп урнаштырылган. '''Баш бит'''тә сул якта '''Файл йөкләү''' гә басарга. Ул ачылгач, '''Тасвирлама''' бүлегендә уң яктагысын мышка ярдәмендә копировать итеп алып, аска '''Кыкача аңлатма''' дигән тәрәзәгә төшерергә. Кулдан тутырасың, барлык юлларын да. Мин күрсәткән [[Раил Шәмсуаров|мәкаләдә]] фотога төртеп, ачып күрергә була мин ничек тутырганны. Фотоңның (үзең төшермәгән булсаң) чыганагын күрсәтү мәҗбүри. Барып чыгарга тиеш.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 31 мар 2020, 19:54 (UTC)
::: [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], рәхмәт яусын! [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 31 мар 2020, 20:13 (UTC)
Хәерле кич, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Белмисезме, мөселман кешесенең кабер ташы сурәтен йөкләү дөрес булмас бит? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 1 апр 2020, 19:48 (UTC)
:::::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], энциклопедиядә мөмкин. [[Габдулла Тукай|Тукай ничек кенә мөселман булган]].--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 1 апр 2020, 20:28 (UTC)

Рәхмәт! [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 2 апр 2020, 04:32 (UTC)
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], Сез җибәргәч, [[Габдулла Тукай|Г.Тукай битен]] карадым. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Габдулла_Тукай.jpg|Төп сурәтен] бер рус кешесе авторлык хокукларын боза 
дип бетергән. Аның бәхәс битенә җүри генә күз салган идем: кулланучыларны мыскыллауда, үз идарәче хокукларын арттыруда, сәбәпсез сурәтләр бетерүдә гаепләнә:) Г.Тукай сурәтен ирексез формада &quot;безгә генә&quot; урнаштыру уңай түгелдер. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 2 апр 2020, 05:35 (UTC)

== Имляләр ==

Хәерле кич, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Татар википедиясендә берәр бәйге игълан ителсә, аны шундук өч имлядә язып куялалар. Белмисезме, монда иске/яңа имләдә яки берәр нинди торгызылган гарәб графикасында мәкаләләр бармы? Һәм булмаса - бөтенләй башка төрле киңлекләрдәге сорау. Интернетта түләүсез рәвештә татар шигырьләрен иске имлядә берәр кайда табып булмый микән? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 23 гый 2020, 21:22 (UTC)
::Татар википедиясендә «торгызылган гарәб графикасында» мәкаләләр юк, була да алмый. Интернетта бармы-юкмы, кызганыч, әйтә алмыйм. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Хөрмәт белән,&lt;/font&gt;--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 24 гый 2020, 18:25 (UTC)
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], тагын бер күптәнге сорауны искә төшергән идем. Ник бу елдан авышлы гарәб имләсен википедия танымый башлады икән? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 2 апр 2020, 05:42 (UTC)
:::::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], мин җавап бирә алмыйм, мондый сорауларны идарәчеләргә (''бигрәк тә техник идарәчегә'') бирү уңайлы булыр иде. Ни кызганыч, Татвикидә бүген 3 идарәченең берсе дә юк.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 2 апр 2020, 18:17 (UTC)

== &quot;Кубыз&quot; мәкаләсе ==

Хәерле иртә, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! [[Кубыз (чиртмә телле уен коралы)|Кубыз турындагы мәкаләне]], бәлки, викидатаның икенче сәхифәсенә [https://www.wikidata.org/wiki/Q185003 җибәрергә]? Чөнки [https://www.wikidata.org/wiki/Q1293600 монсында], минемчә, аның киләчәге юк: башкорт һәм рус варианты бар. Рус варианты мәгълүмати яктан бик ярлы, башкорт варианты - күп сүзләр, матур язылган һәм ясалган, әмма фәнни яктан субъектив карашлар белән кабартылган, ахрысы, шуңа күрә бүтән халык әһелләренә &quot;тар&quot;. Юк, мин ясап җибәргәне тагын да ярлырак, әле бөре генә. Аңа вакыт булганда керешермен, әлбәттә. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 11 фев 2020, 06:22 (UTC)
* [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле көн, мин каршы түгел: ул сәхифәдә [[Кубыз]]га охшаш азәрбайҗаннарның Ağız qopuzu, якутларның Хомус мәкаләсе тора.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 11 фев 2020, 08:28 (UTC)

== Элекеге темага кайтып ==

Хәерле кич, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Бу битне кеше күзләреннән качырып була дип әйткән идегез. Менә кирәктер. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 фев 2020, 20:01 (UTC)
* [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле кич, бу [[Википедия:Күчерү|биттәге]] Архив кебек җыеп куюны күздә тоткан идем.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 13 фев 2020, 20:21 (UTC)
== Бер киңәш артыннан ==
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], Хәерле көн! [[Геннадий Михайлович Макаров|Мәкаләнең исемен]] үзгәртергә кирәк микән? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 4 апр 2020, 10:12 (UTC)
::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], сорауны аңлап бетермәдем: ничек үзгәртергә ? Татар Википедиясендә инглиз Википедиясендәге кебек мәкалә исемен исем-фамилия белән ([[Геннадий Макаров]] кебек) атау кабул ителгән. Башкортлар рус Википедиясен кабатлый, өтерне генә төшереп калдыра. Әгәр бер үк исем-фамилияле кешеләр күп икән, ул вакытта туган елын да күрсәтәбез, мәсәлән, [[Рамил Вәлиев (1955)]]. Бер үк исем-фамилияле кешеләр күп икән, отчество кулланган очраклар да бар, мәсәлән, [[Камил Мөхәммәтшакир улы Вәлиев]]. Википедиягә язарлык Геннадий Макаровлар күп икән, [Геннадий Макаров (1951)] дип кую да дөрес.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 4 апр 2020, 14:21 (UTC)
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], рәхмәт! [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 4 апр 2020, 14:46 (UTC)
* [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], рәсем зурлыгы гел 200px булырга гына тиешме? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 апр 2020, 21:34 (UTC)
::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле көн. Файл зурлыгын үзең сайлыйсың (произвольно) — Шәхес (''Язучы, Музыкант, Хәрби'') калыбы эчендә 180-200, мәкалә эчендә уң (''сул'') якта сурәтләү өчен 160 та җитә. Катгый кагыйдәсе юк дип, беләм.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 10 апр 2020, 10:39 (UTC)
::[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], рәхмәт![[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 10 апр 2020, 11:45 (UTC)

== Гаруз ==
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], хәерле көн! Соравым бар иде. Әдәбият калыбы татар википедиясендә юк микән? Менә инглиз википедиясендә [https://en.wikipedia.org/wiki/Literature берсен] таптым. Миңа &quot;Гаруз&quot; дигән мәкалә өчен кирәк булган иде. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 7 апр 2020, 13:28 (UTC)
::[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле төн. Башка Викиләрдә [[Гаруз]] мәкаләсенә берсе дә калып урнаштырмаган. Бик кирәк санасаң, [[Бәет]] битендәге калыпны, яисә '''Калып:Басма'''ны кулланырга буладыр. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 7 апр 2020, 20:47 (UTC)

== Файл-контроль ==

‎[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле төн. Мин кисәткән Мета-вики вәкиле (CommonsDelinker) килеп җитте бүген Татвикигә. Ничә файлны юкка чыгарган. Ул алып аткан файлны кире куеп булмый, чревато (лицензиясе юк, дип тора). Шуңа файл йөкләгәндә иренмәскә, барлык тиешле юлларын да тутыру кирәк. Уңышлар, --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 9 апр 2020, 21:06 (UTC)
* [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], рәхмәт! Аңладым [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 апр 2020, 21:10 (UTC)
** [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], хәерле кич! Ашыгып аудио йөкләдем, хәзер исемен үзгәртергә атлыгып торам... [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 14 апр 2020, 17:28 (UTC)
***[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле төн. Нәрсә эшләргә кирәк икәнне аңлап җитмәдем, шуңа киңәш бирә алмыйм.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 14 апр 2020, 19:56 (UTC)
****[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], сүз [[Файл:7763.mp3]] турында бара. Исемен ''''Күзләр ялкыны (Веберн)'''' дип үзгәртер идем. Төп соравым шул: википедиядә үзем ясаган битнең исемен үзгәртү миңа мөмкин түгелме? Аның өчен нинди дә булса югарырак дәрәҗәдәге хокуклар кирәкме?[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 15 апр 2020, 04:50 (UTC)

*[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле көн. Википедиядә үзең ясаган битнең исемен үзгәртү өчен → өстә '''Википедия эчендә эзләү''' тәрәзәсенең сул ягындагы '''Тагын''' сүзенә басып, '''Күчерү''' не ачарга, анда уң якта үзең теләгән сүзне (+ үзгәртү сәбәбен) язып, эш итәргә була. Файлның исемен үзгәртү тәҗрибәм юк, бәлки, мәкалә эчендә өскә '''Бетерергә''' калыбын элеп куяргадыр (исән идарәче күреп бетерер). Анысы шулай торып торыр. Яңа исем куеп, файлны яңадан төяү дөресрәк булыр. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 15 апр 2020, 11:06 (UTC)
** [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], &quot;исән идарәче&quot; дигәннән көләм! Рәхмәт![[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 15 апр 2020, 12:55 (UTC)

== Википедиянең баш бите ==

Хәерле иртә, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Татар википедиясенең баш битендә бер урта зурлыктагы шакмак бушлык бар. Шунда элегрәк торган &quot;ТАССРның 100 еллыгына&quot; багышланган кисәкне кайтарып булмый микән? [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 19 апр 2020, 05:32 (UTC)
:[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле төн. Татар википедиясенең баш битендә (минем компта) бер буш шакмак та күренми. Бары да урынында кебек.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 19 апр 2020, 20:40 (UTC)

== Проект:татар 4.0.-2020. ==

Хәерле кич, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! МӘкаләгә кертелгән төзәтмәләрне санап чыгару өчен берәр нинди җиңел ысул юк микән, белмисезме? Җәдвалга төзәтмәләрнең күләмен байтларда кертү тәлап ителә бит, я бу зарур түгелме?--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 20 апр 2020, 20:30 (UTC)
:[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле кич. Минемчә, зарур түгел. Жюри әгъзаларының үз үлчәме бар ([[Бәхәс:Биклән урман мәктәбе|монда]]). Җәдвәлләрне Frhdkazan яхшырак белә, аннан сорарга мөмкин. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 20 апр 2020, 20:36 (UTC)
[[Кулланучы:Әмир|Әмир]], бик тә зур рәхмәт! --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 20 апр 2020, 20:45 (UTC)

:[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] хәерле көн вакытлары! Котлыйбыз, сез Татар 4.0-2020 бәйгесенең Мәдәният номинациясендә &quot;Иң шәп мөхәррир&quot; исемен алдыгыз! Бүләкләрне тапшыру өчен, сезнең белән ничек контактка чыгарга мөмкин?  ----[[Кулланучы:Хабиль Сәхәбиев|Хабиль Сәхәбиев]] ([[Кулланучы бәхәсе:Хабиль Сәхәбиев|бәхәс]]) 27 апр 2020, 11:55 (UTC)
::[[Кулланучы:Хабиль Сәхәбиев|Хабиль әфәнде]], сезгә фейбукта өстәлгән идем. Бу юл туры килмәсә, монда почта адресын яза алам. --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 27 апр 2020, 11:59 (UTC)

== Википедия:Кызыклы фактка кандидатлар ==

Хөрмәтле [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], хәерле төн. Татар Википедиясендә электән кабул ителгәнчә, [[Википедия:Кызыклы фактка кандидатлар|Кызыклы фактка кандидатларга]] мисалны кыскарак җөмлә белән язабыз. Сүзләр бер юлдан икенче юлга чыгып китмәсә — иң әйбәте. Уңышлар теләп, --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:30 (UTC)
: [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], хәерле төн! Эшлибез! Хөрмәт белән, --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:33 (UTC)
: [[Кулланучы:Әмир|Әмир]], ничегрәк икән &quot;тирәнтен дәгъва итә&quot; дип язсам? Татар теле кануннарын бозам микән? --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:48 (UTC)
Илһам күңелгә килгәч, бу чиле-пешле сорауга туры килгән сүзләр искә төшә:
{{Цитата|&lt;...&gt; Пожар микән, таң микән? Илдә ниләр бар икән?|автор=[[Хәсән Туфан]]}} --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:51 (UTC)
:: [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], «тирәнтен дәгъва итә» - бу бәя кую була, это не приветствуется. Җөмләдән бераз интрига, яки бераз юмор исе килсә - наоборот, приветствуется. Без шуның белән Баш биткә керүчене [[Википедия:Кызыклы фактка кандидатлар|Кызыклы фактка]] кертелгән мәкаләне төртеп ачып укырга кызыктырабыз, өндибез. Аның максаты шундый.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:56 (UTC)
::: Рәхмәт, [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 июн 2020, 20:58 (UTC)

== Идарәче Марат ==

Хәерле кич! Инде 2020 елның октябрь аенда ук ясаган һәм бүгенгәчә төзәтеп бетереп булмаган [[Википедия:Гомуми форум#Marat-avgust|вандаллыгын]] кире кабатламасын өчен [[Кулланучы:Marat-avgust|Marat-avgust]] исемле администраторны идарәче вазыйфасыннан, ә аның тарафыннан идарә ителгән [[Кулланучы:IanraBot|Ianra ботны]]  — бот статусыннан азат итү өчен  [[Википедия:Администратор вазыйфасыннан азат итү:Marat-avgust—IanraBot|тавыш бирүдә]] катнашыгызчы.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 25 дек 2020, 16:05 (UTC)

== Тавыш бирүләр ==

Хөрмәтле кулланучы! [[Википедия:Абруйлы чыганаклар]] тәртибен кабул итү буенча '''[[Википедия:Абруйлы чыганаклар#Тавыш бирү|тавыш бирүдә]]''' (10-17.01), шулай ук '''[[Википедия:Идарәче статусын алу/Milli-Фәрһад|Татар Википедиясе идарәчеләренең вазифаларын озынайту]]''' буенча катнашырга чакырабыз.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 12 гый 2021, 16:36 (UTC)

== Зарипова Рина Баян ҡыҙы ==
I am translating the article, Зарипова Рина Баян ҡыҙы, into catalan. When she was born 12, 19, in same date betwen 12 - 19'? What do you understand by saying she was a &quot;Merited culture worker&quot;? I don't know how I can translate Merited? Merited as Deserve? Why in capital letters? Who says that?--[[Кулланучы:Allman|Allman]] ([[Кулланучы бәхәсе:Allman|бәхәс]]) 26 фев 2021, 16:02 (UTC)
::[[Кулланучы:Allman|Allman]], it is kind of You. In the USSR and in other countries and regions that are associated with it, there was and there is the title &quot;Merited Worker of Culture&quot; (Russian: &quot;Заслуженный работник культуры&quot;, Tatar: &quot;Атказанган мәдәният хезмәткәре&quot;). The name You wrote above are in the Bashkir language. Tatar version is &quot;Зарипова Рина Баян кызы&quot;. --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 26 фев 2021, 16:47 (UTC)
::: If in tsarist Russia the birth was recorded in Tatar, then in the 1940s it was already only in Russian. Because of this, difficulties often arose. I think the same thing happened in this case. Rina was born on March 12, but the date on her birth certificate was March 19--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 26 фев 2021, 16:56 (UTC)

== Request for translation ==

Good day Farhad/Фәрһад.

I saw your translation request in the Persian Wikipedia. I was wondering if you could please translate [[:en:Rudaki Institute of Language and Literature|Rudaki Institute of Language and Literature]] in Russian and even maybe in Tatar? In return, I can make the same volume of translation of the article from English to Persian and Tajik.

Thanks [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 8 мар 2021, 22:16 (UTC)

:Dear Farhad. I prefer the second option. please add Russian, Tatar, Bashkir and (maybe) German. I will translate the whole content of Rina Zaripova to Persian in the next hour. thanks. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 18:55 (UTC)
:: [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]], if you have enough time for such thing, I can fully translate your Persian article into Tatar, Bashkir, Russian (and partly into German) for translation of my article into Tajik in return, too.--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 мар 2021, 19:10 (UTC)
::: I can do this too, but I can't translate the whole content into Tajik. you can translate the whole Persian content into Russian and use the shorter English version for others. what do you think? [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 19:14 (UTC)
::: [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]]from the political side of Russian wiki, it would be better. I will translate full content into Tatar and Russian and use shorter English one into Bashkir and German. --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 мар 2021, 19:18 (UTC)
::OK, Thanks. I will let you know when I'm done. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 19:19 (UTC)
Hey. I have translated the whole English article into [[:fa:رینا زاریپووا|Persian]] and made a brief article in [[:tg:Рина Зарипова|Tajik]]. unfortunately their infobox person template doesn't work and I couldn't find an alternation. but anyway I am done. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 20:39 (UTC)
:: [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]], thanks a lot! My Russian part is [[ru:Институт языка и литературы имени А. Рудаки|complete]]. Tomorrow I will make another part of my translation--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 мар 2021, 20:46 (UTC)
:: But I am a little unsure about the spelling of the first names in Russian.--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 мар 2021, 20:47 (UTC)
::: Thanks. your article is flawless. I am trying to make her article in Arabic (ar wiki), too. as you might know, the existing article is in Egyptian colloquial Arabic (arz wiki) and not the standard Arabic. it will be ready soon. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 20:52 (UTC)
:::: [[:ar:رينا زاریبوفا|The Arabic article]] is ready, too. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 9 мар 2021, 21:04 (UTC)
::: it would be kind of you--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 мар 2021, 21:05 (UTC)
:::: [[А. Рудаки исемендәге тел һәм әдәбият институты|Tatar]] and [[ba:А. Рудаки исемендәге тел һәм әҙәбиәт институты|Bashkir]] translation are complete.
::::: Thank you. they are wonderful. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 10 мар 2021, 20:30 (UTC)
Hey. Thank you Farhad. it was a great company. let me know if you needed other translations to Persian/Tajik. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 12 мар 2021, 21:40 (UTC)
::::::[[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] , ok! Thank you, too.--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 13 мар 2021, 05:25 (UTC)
----
Dear Farhad. I was wondering if you can translate [[:en:The Divān of Hafez|The Divān of Hafez]] to Russian. I can translate any article to Persian in return. Thanks. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 2 июн 2021, 15:00 (UTC)
: And maybe German if you have time [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 2 июн 2021, 15:09 (UTC)
:: Hello, dear [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]]! It is a very good idea, and I take your offer. But now, I am passing my exams and I am very busy. I think, two-three weeks sooner, I will make it. Sorry please for a long time answering.--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 10 июн 2021, 10:09 (UTC)
::: Hey. Thank you. take your time and I wish you good luck. I am waiting [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 10 июн 2021, 13:20 (UTC)
:: thank you, too--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 10 июн 2021, 18:29 (UTC)
::: Hello, [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]]! I have just made [[Хафиз Диваны|a translation]] from English. As for a translation in return, I want write one article about &quot;World music culture center&quot; of Moscow conservatory. But sooner... I will write you when it becomes ready. I haven't also forgotten about German translation. --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 7 июл 2021, 07:11 (UTC)
:::: Hello Farhad. I wish you had successful exams. Thank you and I will translate it as soon as it is ready. I'm waiting for your Russian and German translations, too. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 7 июл 2021, 09:26 (UTC)
::::: [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]], good day! I am glad to say that I have translated your article into Russian. However, there is one thing: Russian wikipedians are not so friendly. And I think there is possibility that they will delete it((((. No, the language of translation is fine. But maybe, they can find it too short or too eastern. I really hope there will be no such problems.--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 6 сен 2021, 13:59 (UTC)
:::::: Thanks. its awesome Farhad. I wish they keep it. :) [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 6 сен 2021, 17:55 (UTC)

== Happy Nawruz ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[file:نوروزتان پیروز.svg|220px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نوروزتان پیروز'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | 
Dear Farhad. Happy Nawruz. [[Кулланучы:Rizorius|Rizorius]] ([[Кулланучы бәхәсе:Rizorius|бәхәс]]) 20 мар 2021, 18:02 (UTC)
|}
:: Thanks a lot! Happy Nawruz for [[Кулланучы:Rizorius|you]], too...--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 20 мар 2021, 18:37 (UTC)

== Идарәчеләр буенча тавыш бирү ==

Хөрмәтле кулланучы! Сезне '''[[Википедия:Идарәче статусын алу/Әмир-A.Khamidullin|Татар Википедиясе идарәчеләренең вазифаларын озынайту]]''' буенча тавыш бирүдә катнашырга чакырабыз.--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 30 июн 2021, 16:45 (UTC)
==Рөстәм Кутуй==
Исәнмесез, хөрмәтле [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Белмисезме, Рөстәм Кутуй татар телендә берәр әсәр/мәкаләсен язганы булганмы? Рөстәм Кутуйның берәр хәзерге туганы белән Сез таныш түгелме?--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 1 июл 2021, 10:06 (UTC)
:[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], Рөстәм Кутуй татар теленнән тәрҗемә иткән, үзе язганы миңа билгеле түгел. Туганнарын белмим, Казанда яшәүче кулланучылар белсә генә.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 1 июл 2021, 19:17 (UTC)
:: рәхмәт!--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 2 июл 2021, 06:32 (UTC)
== Журналист ? ==
[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], сәлам, биредә [https://intertat.tatar/news/culture/18-09-2021/nurb-k-batulladan-nafs-n-fes-turyndagy-spektakl-tatarny-kazanyshy-5838138  Фәрһад Бәхтияри — журналист] дип «зурлаганнар». Без Мәскәү консерваториясеннән талантлы бер композитор чыга дип көтәбез тагын.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 18 сен 2021, 19:07 (UTC)
: Хөрмәтле [[Кулланучы:Әмир|Әмир]]! Мәскәүдә укый-укый телне онытып барам... Татарча фикер йөртә белмәгән композитор, ничек татарча музыка язсын...--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 18 сен 2021, 19:23 (UTC)
::«''телне онытып барам''» → [[Нурбәк Батулла]]ның «бию» хәрәкәтләрен тасвирларга җитеп ашкан. Спектакльне карамыйча да аңларлык булган. «Кыйссаи Йосыф»ның эчтәлеген белгән кешегә бигрәк тә. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 18 сен 2021, 19:36 (UTC)
::Әйе, артыгы белән татарча спойлер әвәләп куйганмын. --[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 18 сен 2021, 19:38 (UTC)

== Сезнең мине топик банга кую дип сайлаугыз хуп дип санамыйм ==

Хөрмәтле [[Кулланучы:Фәрһад]] әфәнде минем фикерем белән дә танышыгыз бер якны сайлап алу алдыннан. Гадел гамәл эшләмәүгез ихтимал.([[Кулланучы:Qaramalitawdan]]) 9 Oct 2021, 01:07 (UTC)
[[Кулланучы:Qaramalitawdan]], хәерле көн! Мин сезнең мәкаләләрдәге фикерләрегезгә каршы түгел. Әмма татвики бүген оешмады. Аны төрле буын кулланучылар үстерде һәм ул гомумвики кануннарына нигезләнә. Һәм сез кинәт дәрт тулы, кар сыман өстән төшеп, бар дөньяны үзгәртергә алынасыз. Беренчедән, татарча камил язмыйсыз: бу хәзерге заман татар әдәби теле түгел. Икенчедән, чыганаклар белән куллана/күрсәтә белмисез. Өченчедән, үз туксаныгызны тукый бирәсез. Вики кагыйдәләрен бер генә тапкыр булса да укып чыгыгыз әле. [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 9 окт 2021, 06:18 (UTC)--

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

4 гый 2022, 18:20 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(8)&amp;oldid=22532697 --&gt;

== II дәрәҗә Татарстан ордены ==

{| style=&quot;background:#e2f2d2; border: solid 3px green; width: 88%; padding: 2px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; width=110px | [[File:BoNM - Tatarstan Hires Silver.png|60px|center|II дәрәҗә Татарстан ордены]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''II дәрәҗә Татарстан ордены '''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;&quot; | Татар Википедиясенә зур өлеш керткән өчен--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 1 фев 2022, 18:15 (UTC)
|}
: Рәхмәт яусын!--[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 1 фев 2022, 20:06 (UTC)
== Котлыйбыз ! ==
[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], котлыйбыз: [https://intertat.tatar/news/tufan-imametdinov-idegae-soklanu-ham-vak-toyak-bailanular-5857342   Музыкаль ягы искиткеч иде спектакльнең]. --[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 28 гый 2023, 19:07 (UTC)
[[Кулланучы:Әмир| Әмир әфәнде]], зур рәхмәт!))) 😉 - - [[Махсус:Кертемнәр/185.221.219.237|185.221.219.237]] 28 гый 2023, 19:10 (UTC)
== Котлауга кушылабыз ! ==
[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]], кушылабыз: [https://unioncomposers.ru/news/1423-zasedanie-soveta-soyuza-kompozitorov-rossii-11/  Россия композиторлар берлегенең яңа әгъзаларын котлыйбыз]--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 26 апр 2023, 18:58 (UTC)
:[[Кулланучы:Әмир|Әмир агай]] , рәхмәт яусын!!

== Wikimedia CEE Meeting 2024 ==

Хәерле көн! 2024 елның 27-29 сентябрендә Истанбулда, Төркиядә узачак конфeренциядә катнашу, чыгыш ясау өчен фикерләшү буенча [[Википедия:Гомуми форум#Wikimedia CEE Meeting 2024|тема ачык]]. Шулай ук [https://t.me/wugtat телеграмм төркемендә] фикерләшеп була. Үзегезне яки башка кандидатларны тәкъдим итә аласыз. Ихтирам белән--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 10 апр 2024, 16:58 (UTC)
== [[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]] ==

Хәерле көн!

[[Файл:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|thumb|[[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Татар телле викимедиачыларының глобаль юзер-төркеме]] эмблемасы.]] [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/tt#Катнашуда кызыксынганнар|Татар телле викимедиачылар төркеме]] исеменнән Сезне «[[Проект:Вики-яз 2024|Вики-яз 2024]]» конкурсында [[Проект:Вики-яз 2024#Нәтиҗәләр|призлы урын]] яулау белән чын күңелдән котлыйм.

Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (&lt;small&gt;igabidullin@mail.ru&lt;/small&gt;) яки телеграммыма ([https://t.me/wugtat төркемнән] табып була) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм.

БИК МӨҺИМ!!!

Мәгълүматны 2024 елның 30 июнь көне ахырына кадәр юлларга кирәк.

Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. 

Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 12 июн 2024, 19:40 (UTC)
== Котлыйбыз! ==
[[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад әфәнде]], чын күңелдән котлыйбыз: [https://tatar-inform.tatar/news/kompozitor-farhad-baxtiyari-maskauda-kandidatlyk-dissertaciyasen-unysly-yaklady-5925283  Композитор Фәрһад Бәхтияри Мәскәүдә кандидатлык диссертациясен уңышлы яклады] !--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 19 июн 2026, 11:50 (UTC)

:@[[Кулланучы:Әмир|Әмир]]&lt;nowiki&gt;, зур рәхмәт Сезгәǃǃ --~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Кулланучы:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Кулланучы бәхәсе:Фәрһад|бәхәс]]) 24 июн 2026, 14:31 (UTC)</text>
      <sha1>src1z5vmg6ihs4yqbbmkkgjqgkdrr6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай паркы (Түбән Кама)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218547</id>
    <revision>
      <id>5969351</id>
      <parentid>5556395</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2372" sha1="fqwp0aue0ro9ggmvz8rn6asho6lpzul" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

{{УК}}
'''Габдулла Тукай исемендәге әкият паркы''' — [[Түбән Кама]] шәһәренең ял [[парк]]ы. Химиков проспекты, Тукай һәм Яшьлек урамнары арасында урнаша.

== Барлыкка килүе ==
* Татарстанда парк һәм скверлар елы дип игълан ителгән 2015 елның 14 августында барлыкка килә.&lt;ref&gt;http://park.tatar/tukai{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Проекты Түбән Кама архитекторлары тарафыннан әзерләнгән, баш архитекторы Фирдәвес Ханов та  Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булды.

== Үзенчәлекләре ==
* Фонтан
* парк буйлап Габдулла Тукай әсәрләре геройларының агач скульптуралары (Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Әхсән Фәтхетдинов әсәре)
* өч уникаль татар ишегалды
* матур утыргычлар, чәчәк түтәлләре, гадәти булмаган яктырткычлар
* бушлай Wi-Fi челтәре
* велосипед, самокат һәм роликларны прокатка алу мөмкинлеге

== Чаралар ==
* «Кама таңнары» әдәби берләшмәсе әгъзалары Тукай туган көнне шәһәрнең Тукай паркындагы Тукай һәйкәле янында Шигърият бәйрәме уздыралар. 
* Биредә салмак көйләрдән тыш, төрле әдәби һәм поэтик әсәрләрне дә ишетергә мөмкин.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
* [[Габдулла Тукай исемендәге үзәк китапханә]]

{{rq|stub|wikify|check|image}}

[[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]]
[[Төркем:Түбән Кама парклары]]</text>
      <sha1>fqwp0aue0ro9ggmvz8rn6asho6lpzul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башкортстан Республикасының халык артисты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261672</id>
    <revision>
      <id>5969374</id>
      <parentid>5966828</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T15:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29043" sha1="ikyyehnjlwarch0gi21l0hvqy3x6u9w" xml:space="preserve">{{Бүләк карточкасы|исем= Башкортстан Республикасының халык артисты |рәсем= BashNarodArt1.jpg
|рәсем лента=|ил={{Байрак|Россия}} {{Байрак|Башкортстан}}|төр=мактаулы исем|кемгә бирелә=|кем бирә=[[Башкортстан Республикасы Башлыгы]]|Бүләкләү сәбәбе=|статус=гамәлдә|Параметры=|ДатаУчреждения=|беренче бүләкләү=|сан=|олырак бүләк= [[Россия Федерациясенең атказанган артисты]] |кечерәк бүләк=[[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]]|Соответствует=БАССР халык артисты}}
'''Башкортстан Республикасының халык артисты''' — Башкортстанда кабул ителгән мактаулы исем, дәүләт бүләге. 1939 елдан «БАССР халык артисты», 1990 елдан «Башкорт ССР халык артисты» мактаулы исемнәре бирелгән. Хәзерге исем 1992 елдан кертелгән. БР Президенты Указы белән 1996 елда рәсмиләштерелгән. Әлеге исем бүләкләнүченең республика мәдәнияте үсешенә керткән зур өлешен һәм республиканың күпмилләтле халкы алдындагы казанышларын тануның иң югары чагылышы булып тора.

== Нигезләмә ==
«Башкортстан Республикасының халык  артисты» мактаулы исеме киң җәмәгатьчелек тарафыннан танылган, югары сәнгать үрнәге булырдай образлар, спектакльләр, кинофильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радиотапшырулар иҗат иткән, югары осталыкка ия булган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә бирелә.

Кагыйдә буларак, «Башкортстан Республикасының халык артисты» мактаулы исеме сәнгатькәргә «[[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]]» яки «[[Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]]» мактаулы исемнәре бирелеп 5 ел үткәч, бирелергә мөмкин.
 
«Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем бирүгә тәкъдим итү һәм билгеләнгән үрнәктәге Бүләкләү кәгазе [[Башкортстан Республикасы Башлыгы]] каравына кертелә.

«Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исемгә лаек булган кешеләргә Башкортстан Республикасының Мактаулы исем бирү турында грамотасы һәм «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән күкрәк билгесе тапшырыла.

«Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе күкрәкнең уң ягында йөртелә.

== Күкрәк билгесе тасвирламасы ==
«Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе түгәрәк формада эшләнгән. Алгы якта [[алтын]] белән йөгертелгән «Башкортстан Республикасының халык артисты» язуы урнаштырылган. Арткы ягы шома. Аскы өлештә башаклар көлтәсе, аның уртасында [[курай]] чәчәге ясалган. Башак — байлыкны, чәчәк — республика халыкларының бердәмлеген, җиде таҗ — тарихи ырулар санын гәүдәләндерә.

Күкрәк билгесе боҗра һәм элмәк ярдәмендә дүртпочмаклы калыпка беркетелгән. Калыпның төсләре БР дәүләт байрагы төсләренә туры килә.

== Башкортстанның халык артистлары ==
{{Төп мәкалә|:Төркем: Башкортстанның халык артистлары}} 
* [[Әскар Абдразаков]] (1994 елда бирелгән)
* [[Илдар Абдразаков]] (2011 елда бирелгән)
* [[Фәдис Ганиев]] (2008)
* [[Азамат Гафаров]] (2014)
* [[Таңчулпан Бабичева]] (1994)
* [[Фән Вәлиәхмәтов]] (2011)
* [[Идрис Газиев]] (1993)
* [[Юлай Гайнетдинов]] (1994)
* [[Айдар Галимов]] (2011)
* [[Гөлсем Исәнголова]] (1996)
* [[Илдар Маняпов]] (2014)
* [[Рушат Мөдәрисов]] (2019)&lt;ref&gt;[https://teatrnur.ru/%d0%bc%d1%83%d0%b4%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%b2-%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b0%d1%82/  Рушат Салих улы Мөдәрисов.] [[Нур театры]] сайты{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Алсу Сафина|Алсу]] (2019)
* [[Илдар Сәетов]] (2002)
* [[Салават Фәтхетдинов]] (2019) &lt;ref&gt;''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [http://www.bashinform.ru/news/1289249-radiy-khabirov-v-professionalnyy-prazdnik-vruchil-zvaniya-luchshim-rabotnikam-kultury/  Радий Хабиров в профессиональный праздник вручил звания лучшим работникам культуры.] ИА «Башинформ», 25.03.2019&lt;/ref&gt;
* [[Хөрмәтулла Үтәшев]] (1995) һ. б.

=== Автоматик исемлек ===
{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q4313313. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q4313313/p585
|columns=p166/Q4313313/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! җенес
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 1994
| [[Фәния Сөләйманова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-18
| 
|-
| 
| [[Алсу Бәхтиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-26
| 
|-
| 
| [[Асия Смакова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-27
| 
|-
| 2019
| [[Наил Шәймәрдәнов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-02
| 
|-
| 2025
| [[Ришат Төхвәтуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-03
| 
|-
| 2011
| [[Фән Вәлиәхмәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-18
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-12
|-
| 
| [[Әлфия Кәримова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-24
| 
|-
| 2023
| [[Лилия Биктимерова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-12
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q65333456|Йосопов Вәкил Барый улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-20
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-03-14
|-
| 2020
| [[Зифа Нагаева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-01
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q65334865|Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-02
| 
|-
| 2008
| [[Альберт Шаһиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-14
| 
|-
| 
| [[Флүрә Ногыманова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-18
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-18
|-
| 2021
| ''[[:d:Q73269148|Әбделмәнов Йәмил Әбделәхәт улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-29
| 
|-
| 
| [[Сәгыйдулла Байегетов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-03
| 
|-
| 
| [[Илүзә Ногманова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-22
| 
|-
| 
| [[Хана Варшавская|Варшавская Хана Леопольдовна]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-06-11
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-05
|-
| 
| [[Рушат Мөдәрисов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q90887027|Ҡудашева Зөлфиә Иҙрис ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-15
| 
|-
| 2022-03-25
| [[Зөлфия Шакирова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-05
| 
|-
| 2021-03-19
| ''[[:d:Q95133643|Фәрүәз Урманшин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-23
| 
|-
| 1977
| ''[[:d:Q98270500|Кәримова Роза Шәйхетдин ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-07
| 
|-
| 2015
| [[Марат Корбангалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-26
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-09
|-
| 
| ''[[:d:Q100165794|Алмас Гафаров]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-19
| 
|-
| 1993
| [[Наилә Галәветдинова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-03
| 
|-
| 2021-03-19
| [[Раян Алтыншин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-27
| 
|-
| 2021
| [[Әнвәр Нургалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q106990175|Рахимова, Физалия Анваровна]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-25
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q108806601|Әбдиев Нәзир Закир улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07-10
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-06-16
|-
| 
| ''[[:d:Q108828107|Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-15
| 
|-
| 
| [[Резида Зарипова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-27
| 
|-
| 
| [[Гөлназ Латыйпова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-13
| 
|-
| 1990
| ''[[:d:Q110159820|Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-16
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-04
|-
| 
| ''[[:d:Q111736720|Гәрәева Лина Авзал ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-01
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-11-11
|-
| 
| [[Гөлназ Мөхәммәдиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q112079964|Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-08
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-04
|-
| 
| ''[[:d:Q113578798|Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-23
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q113736936|Мәжитов Ринат Марсель улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-18
| 
|-
| 
| [[Азат Нәдергулов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-01
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-01
|-
| 
| ''[[:d:Q118090175|Ушанов Юлай Ғиниәт улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-17
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q119033064|Ҡәйүмов Әлим Абдуллайән улы]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-03
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q120263308|Рахимов, Ильхам Ринатович]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-02
| 
|-
| 2023
| [[Радик Динәхмәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-02
| 
|-
| 
| [[Ризван Хәкимов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-26
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q134725406|Юлдыбаев, Марат Хадиевич]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-30
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q136816928|Тухватуллин, Ришат Айратович]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-03
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q137682328|Әнвәр Мәрвәр улы Нургалиев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| 
|-
| 
| [[Гөлнара Нәзиуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-28
| 
|-
| 
| [[Зилә Сәетова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-22
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-13
|-
| 
| [[Yuriy Şevçuk|Юрий Шевчук]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-16
| 
|-
| 
| [[Дмитрий Шостакович]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-09-25
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-08-09
|-
| 2024
| [[Полад Бүлбүлоглу]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-04
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q194917|Nikolay Baskov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-15
| 
|-
| 
| [[Алсу Сафина|Алсу Абрамова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-27
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q272421|Irina Arkhipova]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-02
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-02-11
|-
| 
| ''[[:d:Q473580|Sergey Bezrukov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-18
| 
|-
| 
| [[Владимир Спиваков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-12
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q739505|Denis Matsuev]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-11
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q1393540|Yevgeny Mironov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-11-29
| 
|-
| 1929
| [[Газиз Әлмөхәммәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-29
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-10
|-
| 
| ''[[:d:Q2622333|Yury Grigorovich]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-02
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-19
|-
| 
| ''[[:d:Q2622339|Lev Leshchenko]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-01
| 
|-
| 
| [[Мария Биешу]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-03&lt;br/&gt;1934-05-05
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-16
|-
| 1994
| [[Әскар Абдразаков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-11
| 
|-
| 
| [[Илдар Абдразаков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-26
| 
|-
| 1974
| [[Зәкия Арысланова|Зәкия Арысланыва]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-01-31
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-12-27
|-
| 
| [[Рушанна Бабич]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-17
| 
|-
| 
| [[Таңчулпан Бабичева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-15
| 
|-
| 2024
| ''[[:d:Q4131386|Polina Gagarina]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-27
| 
|-
| 
| [[Илсөяр Газетдинова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
|-
| 
| [[Фидан Гафаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-12
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-27
|-
| 1973
| [[Ишмулла Дилмөхәммәтев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-15
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-19
|-
| 
| [[Фәррух Закиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-16
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q4192337|Rim Saljachovitsj Zijazetdinov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-19
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-11
|-
| 
| [[Нурия Ирсаева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-13
| 
|-
| 2000
| ''[[:d:Q4250101|Rail' Kuchukov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-28
| 
|-
| 2010
| [[Риза Мәһәдиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-13
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-12
|-
| 
| [[Дикалу Музакаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-24
| 
|-
| 
| [[Рәшидә Туйсина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-10
| 
|-
| 
| [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-10
| 
|-
| 
| [[Гали Хәмзин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-12
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-15
|-
| 
| [[Олег Ханов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-11
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-30
|-
| 
| [[Рим Хәсәнов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-09
| 
|-
| 
| [[Әминә Шәфыйкова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-03-24
| 
|-
| 
| [[Нәзифә Кадыйрова|Нәзифә Кадыйрыва]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-13
| 
|-
| 1996
| [[Габдулла Солтанов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-25
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-17
|-
| 2023
| [[Илһам Вәлиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-19
| 
|-
| 2020
| [[Хәмдүнә Тимергалиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-24
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-14
|-
| 
| [[Азат Гаеткулов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-27
| 
|-
| 
| [[Салават Әскаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-11
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-12-09
|-
| 
| [[Леонора Куватова|Лианура Куәтева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-09
| 
|-
| 
| [[Гүзәл Сөләйманова (1979)|Гүзәл Сөләйманова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-10
| 
|-
| 
| [[Фәрит Идрисов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-12
| 
|-
| 
| [[Гали Алтынбаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-16
| 
|-
| 
| [[Светлана Аргынбаева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-08
| 
|-
| 2012
| [[Роберт Юлдашев|Рубирт Юлдашев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-09
| 
|-
| 
| [[Идрис Газиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-21
| 
|-
| 2009
| [[Роза Аккучукова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-12
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-08
|-
| 
| [[Владимир Абросимов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-10
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-08-15
|-
| 2004
| [[Алмас Әмиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-05-06
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q16272850|Linar Minigajanovitsj Achmetvaliev]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-05
| 
|-
| 
| [[Айрат Әхмәтшин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-04
| 
|-
| 
| [[Финә Вәлиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-08
| 
|-
| 1996
| [[Шәүрә Дилмөхәмәтова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-23
| 
|-
| 
| [[Гөлсем Исәнголова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-10
| 
|-
| 
| [[Миңзада Кирәева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-28
| 
|-
| 2009
| [[Гүзәл Маликова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-08
| 
|-
| 1955
| [[Анна Робин]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-01
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| 
| [[Сәвия Сираева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-05
| 
|-
| 
| [[Ризидә Фәхруллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-01
| 
|-
| 
| [[Рәмилә Ходайголова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-12
| 
|-
| 
| [[Нинель Юлтыева|Нинель Юлтый]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-03
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| 1984
| [[Заһир Вәлитов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-01
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-17
|-
| 2011
| [[Радик Вәлмөхәмәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-12
| 
|-
| 
| [[Мәгъфирә Галиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-24
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-03
|-
| 2008
| [[Фәдис Ганиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-02-11
| 
|-
| 
| [[Илдар Гомәров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-23
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q16652784|Raus Zagitov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-19
| 
|-
| 1935
| [[Габдулла-Әмин Зөбәеров|Габдулла-Әмин Зөбәерев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-03-18
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-23&lt;br/&gt;1964-06-10
|-
| 
| [[Рәсүл Карабулатов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-18
| 
|-
| 1997
| [[Шамил Кинҗәкәев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-15
| 
|-
| 1999
| [[Рөстәм Кудашев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-13
| 
|-
| 
| [[Хөсәен Кудашев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-05-10
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-13
|-
| 
| [[Ольга Лопухова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-12
| 
|-
| 2003
| [[Ольга Мусина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-13
| 
|-
| 2003
| [[Руслан Мөхәммәтов|Руслан Мөхәммәтев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-26
| 
|-
| 
| [[Илдар Сәетов|Илдар Сәетев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-25
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-14
|-
| 1999
| [[Миңлегаян Сафина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-02
| 
|-
| 
| [[Газыйм Тукаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-14
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-07
|-
| 
| ''[[:d:Q16715024|Akhat Khusainov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-05
| 
|-
| 
| [[Фәйрүзә Шәйдуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-20
| 
|-
| 
| [[Мөхәммәт Шәмсетдинов|Мөхәммәт Шәмсетдинев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-02
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-30
|-
| 1995
| [[Моисей Швайштейн]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-02
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-20
|-
| 
| [[Әлфия Юлчурина|Әлфия Юлсурина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-25
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q16723260|Марат Җәмилев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-23
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-02
|-
| 1994
| [[Үзәнбаева Тәнзилә Хәмит кызы]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-01-02
| 
|-
| 1991
| ''[[:d:Q18009079|Nikolay Panov]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-23
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-15
|-
| 1995
| [[Пётр Токарев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-18
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-09-29
|-
| 1993
| [[Игорь Капатов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-19
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-29
|-
| 2001
| [[Майя Таһирова|Мая Таһирыва]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-08
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-09
|-
| 
| [[Владимир Суханов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-27
| 
|-
| 
| [[Рамазан Янбәков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-15
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10-30
|-
| 2014
| [[Азамат Гафаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-19
| 
|-
| 2011
| [[Идрис Кәлимуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-30
| 
|-
| 2014
| [[Айбулат Рәхмәтуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-12
| 
|-
| 
| [[Галия Солтанова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-16
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-05-19
|-
| 1999
| [[Тәнзилә Хисамова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-04-04
| 
|-
| 
| [[Шамил Хәмәдинуров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-02
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-14
|-
| 
| [[Наил Галиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-09
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-07
|}
{{Wikidata list end}}

== Сылтамалар ==
* [https://web.archive.org/web/20141129113842/http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemag/dok_leqihz/index.htm  «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем турында Нигезләмә]{{ref-ru}} 
== Моны да карагыз ==
* [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]]
== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

[[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]]
[[Төркем:1996 елда барлыкка килгән бүләкләр]]
[[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]]
[[Төркем:Башкортстанның мактаулы исемнәре]]</text>
      <sha1>ikyyehnjlwarch0gi21l0hvqy3x6u9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казан руханилар семинариясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388799</id>
    <revision>
      <id>5969428</id>
      <parentid>5889704</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T08:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29687" sha1="kmyoo1s0j7mtip665xpu3k6ppx1e4cm" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Казан руханилар семинариясе''', Казан православие руханилары семинариясе ({{lang-ru|Каза́нская духо́вная семина́рия, Казанская православная духовная семинария}}) — [[Рус православие чиркәве]]нең [[Казан епархиясе]] югары дини уку йорты.

1723 елда нигезләнгән, 1921 елда ябылган. 1998 елның 17 июлендә яңадан торгызылган&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kds.eparhia.ru/history/|title=История Казанской Духовной Семинарии|accessdate=2009-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219075233/http://kds.eparhia.ru/history/|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
=== Инкыйлабка кадәрге чор ===
1723 елда Казанда әрхәрәй мәктәбе ачыла.

Күпчелек [[ислам|башка дин]] кешеләре яшәгән [[Казан епархиясе]]нең урнашу үзенчәлеге митрополит Тихонны дини мәктәпкә күптән түгел генә [[православие|православие диненә]] күчкән башка диндәге гаиләләрнең балаларын җәлеп итүгә этәргән. Алар, уку йортын тәмамлаганнан соң, үзләренең әле православие динен кабул итмәгән милләттәшләре арасында агарту эшенә хезмәт итәргә тиеш була.

1733 елда славян-латин мәктәбе, Казан архиепискобы Иларион (Рогалевский) эшчәнлеге нәтиҗәсендә, бирегә беренче укытучыларны да җибәргән Киев руханилар академиясе үрнәге буенча семинария итеп үзгәртелә. Семинариядә риторика, фәлсәфә һәм дин белеме, ә XVIII гасыр ахырында — [[тарих]], [[география]], [[математика]] һәм яңа телләр укытыла.

1797 елда семинария ул чор рухында югары дини курслы академия итеп үзгәртелә; җирле ихтыяҗ булу сәбәпле монда [[татар теле]] дә укытыла.

[[Александр I]] патшалык иткәндә Казан архиепискобы Амвросий (Подобедов) катнашында семинариягә халык училищелары өчен хупланган яңа укыту методикасы кертелә.

Мәгарифне үзгәртеп кору нәтиҗәсендә, 1818 елның 21 сентябрендә [[Казан руханилар академиясе]] ябылган, Казанда бары тик Санкт-Петербург руханилар академиясе алдында җаваплы булган семинарияне генә калдыру күздә тотыла.

Академияне яңадан ачу [[1842 ел]]да башта Спас монастыренда, аннары шәһәр читендәге махсус бинада башкарыла.

[[Октябрь революциясе|Революциядән]] соң ябыла.

=== Бина ===
{{Төп мәкалә|Казан руханилар семинариясе бинасы (Казан)}} 
1734—1742 елларда төзелгән ике катлы бина. 1862—1865 елларда архитектор Павел Солнцев проекты буенча үзгәртеп төзелгән.

=== Семинарияне торгызу (1990-еллар) ===
[[1997 ел]]ның 17 июлендә Изге Синод карары буенча 2 ел уку срогы белән яңа бинада Казан руханилар училищесы ачыла&lt;ref&gt;{{Citation |title=Заседание Священного Синода 17 июля 1997 г. : Russian Orthodox Church |url=https://mospat.ru/archive/1997/07/sr170771/ |access-date=2020-11-20 |archive-date=2018-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105003903/http://mospat.ru/archive/1997/07/sr170771/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[1998 ел]]ның 17 июлендә Казан руханилар училищесы Изге Синод карары белән семинария итеп үзгәртелә.

Семинарияне уңышлы тәмамлаучылар [[Казан руханилар академиясе]]нә кабул ителә.

== Кафедралар ==
* Дин гыйлеме (илаһият) һәм фәлсәфә кафедрасы
* Библеистика кафедрасы
* Гомуми һәм чиркәү тарихлары кафедрасы
* Чиркәү-гамәли фәннәр кафедрасы
* Филология кафедрасы
* Исламны өйрәнү кафедрасы
* Чиркәү җырчылары һәм музыкасы кафедрасы

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count: 2; column-count: 2;&quot;&gt;
* Василий Свенцицкий (вазифасыз) (1723—1732)
* [[Герман (Барутович)]] («семинария конторасы» идарәчесе вазифасында) (1732—1736)
* [[Сильвестр (Гловацкий)]] (префект дәрәҗәсендә) (1736—1838)
* [[Димитрий (Сеченов)]] (1738—1740)
* [[Сильвестр (Гловацкий)]] (1740—1744)
* [[Вениамин (Пуцек-Григорович)]] (1744—1748)
* [[Феофил (Игнатович)]] (1748—1765, 1751 елга кадәр — префект дәрәҗәсендә)
* [[Иероним (Фармаковский)]] (1765—1767)
* [[Константин (Борковский)]] (1767—1772)
* [[Платон (Любарский)]] (1772—1787)
* [[Гедеон (Замыцкий)]] (1787—1792)
* [[Амвросий (Яковлев-Орлин)]] (1792—1794)
* [[Сильвестр (Лебединский)]] (1794—1799, 1797 елдан — академия ректоры)
* [[Антоний (Соколов)]] (1800—1805 (1808?))
* [[Епифаний (Канивецкий)]] (1808—1816)
* [[Афанасий (Протопопов)]] (1816—1817)
* [[Феофан (Александров)]] (1817—1832)
* [[Стефан (Зилятров)]] (1833—1842)
* [[Платон (Фивейский)]] (1842—1843)
* [[Климент (Можаров)]] (1843—1850)
* [[Варсонофий (Охотин)]] (1864—1876)
* [[Никанор (Каменский)]] (1879—1891)
* [[Филарет (Никольский)]] (1892—1895)
* [[Алексий (Молчанов)]] (1899—1900)
* [[Александр Зеленецкий]] (1900—1905)
* [[Михаил (Богданов)]] (1905—1907)
* [[Василий Беликов]] (1907—1918)
...
* [[Анастасий (Меткин)]], митр. (1998—2014)
* [[Евфимий (Моисеев)]], игум. (2014—2015)
* [[Феофан (Ашурков)]], митр. (2015—2020)
* [[Кирилл (Наконечный)]], митр. (2020-24.09.2021)
* Владимир Самойленко, протоиерей (24.09.2021-30.05.2024)
* Никита Кузнецов, иерей (30.05.2024-әлегә)
&lt;/div&gt;

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Казан руханилар семинариясе укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4207715. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1767&quot; | 1767
| [[Антоний (Соколов)|Антоний]]
| Казан руханилар семинариясе
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| [[:commons:Category:Anthony (Sokolov, Alexey Fedorovich)|Anthony (Sokolov, Alexey Fedorovich)]]
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-03-29
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-09-24
| ''[[:d:Q63070385|Александр Герасимович Хрусталев]]''
| Казан руханилар семинариясе&lt;br/&gt;[[Казан руханилар академиясе]]
| [[рухани]]
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-16
|-
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-10-14
| [[Яков Богородский|Яков Богородски]]
| ''[[:d:Q4318622|Нижгар руханилар семнариясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан руханилар академиясе]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Jakov Bogorodsky|Jakov Bogorodsky]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-31
|-
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-23
| [[Александр Гусев (1845)|Александр Гусев]]
| ''[[:d:Q4453212|Тверь руханилар семнариясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-08
|-
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-07-18
| [[Константин Харлампович]]
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Kharlampovich|Konstantin Kharlampovich]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-21
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-19&lt;br/&gt;1878-05-07
| [[Николай Никольский]]
| [[Казан руханилар академиясе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-02
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-11
| ''[[:d:Q122782119|Анатолий Елдашев]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107017212|некрополист]]''
| [[:commons:Category:Anatoliy Eldashev|Anatoliy Eldashev]]
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-30
| [[Евфимий (Моисеев)|Евфимий]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56737452|Moscow Theological Seminary]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]''
| ''[[:d:Q15283040|Eastern Orthodox bishop]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q219477|мисиянир]]''
| [[:commons:Category:Euthymius (Moiseyev)|Euthymius (Moiseyev)]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар ===
{{seealso|Төркем:Казан руханилар семинариясен тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4207715. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1732&quot; | 1732&lt;br/&gt;1735
| [[Иероним (Фармаковский)]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1783&quot; | 1783-08-03&lt;br/&gt;1783-08-14
|-
| data-sort-value=&quot;1767&quot; | 1767
| [[Антоний (Соколов)|Антоний]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| Казан руханилар семинариясе
| [[:commons:Category:Anthony (Sokolov, Alexey Fedorovich)|Anthony (Sokolov, Alexey Fedorovich)]]
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-03-29
|-
| data-sort-value=&quot;1770&quot; | 1770
| ''[[:d:Q61865869|Липовцов, Степан Васильевич]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| ''[[:d:Q4058300|Азия департаменты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841
|-
| data-sort-value=&quot;1774&quot; | 1774
| [[Мефодий (Орлов-Соколов)|Мефодий]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-05-12
|-
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-01-02
| [[Иван Грацинский]]
| 
| [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]&lt;br/&gt;[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| [[:commons:Category:Ivan Florovich Gratsinsky|Ivan Florovich Gratsinsky]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-06
|-
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-11-24
| [[Виктор Вишневский]]
| [[фәлсәфәче]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-12-30
|-
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810-03-21
| [[Василий Сбоев|Васили Сбоев]]
| [[галим]]
| [[Казан Император университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-06-08
|-
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817
| ''[[:d:Q67905493|Степан Иванович Адоратский]]''
| [[рухани]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
|-
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
| [[Мартиниан (Моратовский)|Мартиниан]]
| ''[[:d:Q161944|диякын]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q831474|presbyter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7198392|hierodeacon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49476|баш әскаф]]''
| 
| [[:commons:Category:Martynian (Muratowski)|Martynian (Muratowski)]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-17
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-09-24
| ''[[:d:Q63070385|Александр Герасимович Хрусталев]]''
| [[рухани]]
| Казан руханилар семинариясе&lt;br/&gt;[[Ару хәбәр чиркәве (Казан кремле)|Ару хәбәр җәмигы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-16
|-
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-10-24
| [[Иван Ишерский]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-25
|-
| data-sort-value=&quot;1844&quot; | 1844
| ''[[:d:Q25644769|Кедров, Иван Михайлович]]''
| [[рухани]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-06-30
| [[Гурий (Буртасовский)|Гурий]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| [[:commons:Category:Gurias (Burtasovsky)|Gurias (Burtasovsky)]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-05
|-
| data-sort-value=&quot;1846&quot; | 1846-03-01
| [[Василий Катаринский]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-05-20
|-
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-09-15
| [[Николай (Адоратский)|Николай]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''&lt;br/&gt;[[Әрхәрәй|япискеп]]
| ''[[:d:Q835952|Russian Orthodox Beijing Mission]]''
| [[:commons:Category:Nicholas (Adoratsky)|Nicholas (Adoratsky)]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-29
|-
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-11-07
| [[Михаил Кандаратский]]
| [[хирург]]
| [[Казан Император университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-20
|-
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-04-18
| [[Вениамин (Муратовский)|Вениамин]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Benjamin (Muratovsky)|Benjamin (Muratovsky)]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-06
|-
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-11-24
| [[Иннокентий (Кременский)|Иннокентий]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-09
|-
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-12-11
| [[Иван Соколов (1865)|Иван Соколов]]
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12027957|canon law jurist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-03
|-
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-18
| [[Михаил (Богданов)|Михаил]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| [[:commons:Category:Michael (Bogdanov)|Michael (Bogdanov)]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-09
|-
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868
| [[Аркадий Добронравов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-20
|-
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-20
| [[Петр (Гасилов)|Петр]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-19
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-04-07&lt;br/&gt;1878-03-26
| [[Николай (Ипатов)|Николай]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-29
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-11-21
| [[Василий (Павловский)|Василий]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-23
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-02
| [[Гурий (Степанов)|Гурий]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| [[Казан руханилар академиясе]]
| [[:commons:Category:Gurias (Stepanov)|Gurias (Stepanov)]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-01
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-03-02
| ''[[:d:Q60828796|Соколов, Иоанн Иассонович]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-06-16
| [[Иоанн (Братолюбов)|Иоанн]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| ''[[:d:Q4351509|Пирем руханилар семинариясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-27
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-01-01
| [[Валериан Васильев]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| ''[[:d:Q4281440|Мари тел, әдәбият һәм тарих институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-05-02
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-12
| [[Тихон (Троицкий)|Тихон]]
| [[укытучы]]
| 
| [[:commons:Category:Tikhon (Troitsky)|Tikhon (Troitsky)]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-30
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-17
| [[Амфилохий (Скворцов)|Амфилохий]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| [[:commons:Category:Amphilochius (Skvortsov)|Amphilochius (Skvortsov)]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-01
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-01-06
| ''[[:d:Q42299441|Evgeny Vensky]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9334029|сатирик]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-04
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-10-09&lt;br/&gt;1889-09-27
| [[Ефрем (Ефремов)|Ефрем]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-14
|-
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-01-27
| [[Ириней (Шульмин)|Ириней]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Irenaeus (Shulmin)|Irenaeus (Shulmin)]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-08
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-08&lt;br/&gt;1895-07-20
| [[Матвей Спиридонов]]
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-01
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-02-13
| ''[[:d:Q7926245|Виктор Покровский]]''
| ''[[:d:Q219477|мисиянир]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-12
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-31
| ''[[:d:Q20613324|Ivan Akhakh]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-15
|-
| 
| ''[[:d:Q63117857|Тихон Углянский]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| ''[[:d:Q4450850|Тамбу руханилар семинариясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-02-07
|}
{{Wikidata list end}}

== Гомосексуаль җәнҗал ==
[[2013 ел]]ның декабрендә семинариядә студентларның семинария җитәкчелеген җенси бозыклыкта гаепләү белән бәйле шикаятьләре буенча [[Рус православие чиркәве]]нең уку комитетыннан протоиерей Максим Козлов җитәкчелегендә инспекция тикшерү үткәрә&lt;ref&gt;* ''Виктор Баранец, Елена Чинкова'' [http://www.kp.ru/daily/26177.5/3067139/?cp=2 За что же уволили протодиакона-блогера Кураева?] // [[Комсомольская правда]], 03.01.2014
* [https://regnum.ru/news/1745856.html#ixzz2pPtfhEBd Пресс-секретаря Татарстанской митрополии обвиняют в гомосексуализме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128163744/https://regnum.ru/news/1745856.html#ixzz2pPtfhEBd |date=2020-11-28 }} // ИА [[REGNUM]], 16.12.2013
* ''Николай Осипов'' [http://radiovesti.ru/article/show/article_id/119398 За что уволили Андрея Кураева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106031655/http://radiovesti.ru/article/show/article_id/119398 |date=2014-01-06 }} // [[Вести FM]], 31.12.2013
* [http://izvestia.ru/news/563593#ixzz2pRglsDmE Одинокий дьякон в контексте истории] // [[Известия]], 04.01.2014.
* [http://www.pravmir.ru/diakona-andreya-kuraeva-otchislili-i-professorov-mda-kommentarii-1/ Протодиакона Андрея Кураева отчислили из профессоров МДА — комментарии] // [[Православие и мир]], 03.01.2014&lt;/ref&gt;. Протодиакон Андрей Кураев мәгълүматларына караганда, берничә студент комиссиягә содомия фактларын актив раслаган, ә аз санлы 5 курс студентлары дәшмичә калган. Комиссия эше нәтиҗәләре буенча, семинария проректоры, Татарстан митрополиясе матбугат секретаре игумен Кирилл (Илюхин) эшеннән азат ителгән&lt;ref&gt;[http://kds.eparhia.ru/prepod_sostav/iluhin/ Игумен Кирилл (Илюхин)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106040755/http://kds.eparhia.ru/prepod_sostav/iluhin/ |date=2014-01-06 }} (биография).&lt;/ref&gt;.

Кирилл (Илюхин) Казан семинариясеннән эштән киткәннән соң, Тверь епархиясе штатына {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Тверь дәүләт университеты|Тверь дәүләт университетының|ru|Тверской государственный университет}} теология кафедрасы мөдире урынына чакырылган. Әмма, шау-шу кубу сәбәпле, аны кафедра мөдире итеп билгеләү турындагы карар гамәлдән чыгарыла&lt;ref&gt;[https://tvernews.ru/news/165496/ В штат Тверской епархии приняли игумена, изгнанного из Татарстанской митрополии за домогательства до семинаристов] // «[[Тверское информационное агентство]]», 23.12.2013&lt;/ref&gt;.

Семинариянең калган җитәкчеләре, шул исәптән уку эшләре буенча проректор иеромонах Филарет (Кузьмин)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Иеромонах Филарет (Кузьмин) |url=http://kds.eparhia.ru/prepod_sostav/kuzmins/ |access-date=2020-11-20 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201233415/http://kds.eparhia.ru/prepod_sostav/kuzmins/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, студентларга карата җенси бозыклыкта гаепләнүгә карамастан, үз вазифаларында калган. Протодиакон Андрей Кураев фикеренчә, бу [[Чистай епархиясе|Чистай епискобы]] посты өчен көрәш белән бәйле, әлеге вазифага игумен Кирилл һәм иеромонах Филарет дәгъва иткән&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2014/01/21/procuratura/ Прокуратура проверит «гомоигумена» в Казанской семинарии] // [[Lenta.ru]], 21.01.2014.&lt;/ref&gt;.

Протест йөзеннән, [[2014 ел]]ның гыйнварында семинариядән филология кафедрасында доцент булып эшләгән филология фәннәре кандидаты, [[Татарстан]]да {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Чиркәү-славян теле|чиркәү-славян теле|ru|Церковнославянский язык}} буенча әйдәп баручы белгечләрнең берсе Мария Новак, шулай ук илаһият һәм фәлсәфә кафедрасында чагыштырма дин белеме укыткан Валерий Матросов эштән китә&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/fd-volga/tatarstan/1761104.html#ixzz2rzzKoQle Из Казанской семинарии начали увольняться преподаватели] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219103945/https://regnum.ru/news/fd-volga/tatarstan/1761104.html#ixzz2rzzKoQle |date=2014-02-19 }} // [[Regnum]], 31.01.2014&lt;/ref&gt;.

[[2014 ел]]ның [[март]]ында Татарстан митрополиты [[Анастасий (Меткин)|Анастасий]] вакытлыча эштән азат ителә&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/1778053.html#ixzz2vvO4zHbQ Митрополит Анастасий временно отстранен от руководства Казанской семинарией] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128062214/https://regnum.ru/news/1778053.html#ixzz2vvO4zHbQ |date=2020-11-28 }} // ИА [[REGNUM]], 14.03.2014&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр|2}}&lt;/small&gt;

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [https://kazpds.ru   Официальный сайт Казанской духовной семинарии]{{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20110626192142/http://ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?7_2183  Семинария Казанская духовная] на сайте «Русское православие»
* [http://www.patriarchia.ru/db/text/3675870.html    Игумен Евфимий (Моисеев): Очень хочется надеяться, что в будущем Казанская семинария будет создавать для СМИ исключительно позитивные информационные поводы]
* [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=LKuNpS0eukc Казанская духовная семинария.] [[YouTube]]

== Моны да карагыз ==
{{Инкыйлабкача Казанда югары, урта һәм махсус уку йортлары}}
{{Татарстан мәгарифе}}

{{Яхшы мәкалә}}

[[Төркем:Әлифба буенча уку йортлары]]
[[Төркем:Казан уку йортлары]]
[[Төркем:Казан руханилар семинариясе]]
[[Төркем:Казан тарихы]]</text>
      <sha1>kmyoo1s0j7mtip665xpu3k6ppx1e4cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иске Ладога</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389245</id>
    <revision>
      <id>5969423</id>
      <parentid>5963641</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T06:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30452" sha1="rcnbh1ft0p3gupg9jajedk6ltoefl6r" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Фрагмент_фрески_в_церкви_Георгия_Победоносца_в_Старой_Ладоге,_полностью.jpg|мини| Иске  Ладогадагы  Санкт-Джордж чиркәвендәге фреска фрагменты]]
[[Файл:Волхов.Курганы.jpg|мини| Волхов. Курганнар. Иске Ладоганан түбәндә]]
[[Файл:LadogaSopki1250.jpg|мини| Иске Ладога 1250 еллыгы; фотода борыңгы каберлекләр һәм бәйрәм вакытында тарихи костюмлы кешеләр күрсәтелә]]
[[Файл:RR5115-0053R.png|мини|181x181пкс| Россия Банкының истәлекле тәңкәсе (2009)]]
'''Иске Ладога''' ([[1703 ел|1703]] елга кадәр Ладога''')''' Ленинград өлкәсе Волхов муниципаль районында авыл, Исеке Ладога авыл  җирлегендә административ үзәк.

[[1703 ел]]га кадәр Ладога шәһәре була. [[2003 ел]]да Иске  Ладоганың 1250 еллыгы билгеләп үтелә, ул вакытта авыл &quot; Төньяк Россиянең борынгы башкаласы &quot; дип игълан ителә&lt;ref name=&quot;1250sl&quot;&gt;[http://news.stroit.ru/v-text/i-1752.html Президент распорядился…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128234351/http://news.stroit.ru/v-text/i-1752.html |date=2019-11-28 }}// Стройка, 16.12.2002..&lt;/ref&gt; .

== Атаманың килеп чыгышы ==
Ладоганың Скандинавия исеме ''Альдейгья, Альдегьюборг'' ( др. -сканд. &lt;span lang=&quot;non&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Алдейджа, Альдейгуборг&lt;/span&gt; ), беренче язма искә алу &lt;ref name=&quot;Lih&quot;&gt;Комментарии к Повести временных лет (подготовили А. Г. Бобров, С. Л. Николаев, А. Ю. Чернов, А. М. Введенский, Л. В. Войтович) стр. 213 в книге Повесть временных лет, Перевод с древнерусского Д. С. Лихачева, О. В. Творогова.
Комментарии А. Г. Боброва, С. Л. Николаева, А. Ю. Чернова при участии А. М. Введенского и Л. В. Войтовича. Статьи А. Г. Боброва, С. В. Белецкого, С. Л. Николаева. Иллюстрации М. М. Мечева; СПб., Вита Нова, 2012. &lt;/ref&gt; Эйольв Дададскальдның  аның оригиналь формасында 1010 тирәсендә язылган   &quot;Бандадрапа&quot; шигырендә очрый. 

Ладога атамасын елга, күл һәм шәһәр ''йөрөтә''. Шул ук вакытта,  исемнәрнең кайсысы төп икәнлеге аңлашылмый. Шәһәр исеме [[Ладога күле]] исеменнән алынган ( {{Lang-fi|*aaldokas, aallokas}} &quot;агитацияләнгән&quot; - ''алто'' &quot;дулкыннан&quot;), яки ''Ладога'' елгасы исеменнән (хәзерге Ладожка, Финнан {{Lang-fi|*Alode-joki}}  ''алоде''  - &quot;түбән урын&quot; һәм  ''jok(k)i''  - &quot;елга&quot;).

Лингвист Э. А. Хелимский немец этимологиясен тәкъдим итә. Аның фикеренчә, күлнең исеме төп - др. -сканд. &lt;span lang=&quot;non&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;* Алдауга&lt;/span&gt;  «иске чыганак, ачык диңгез кебек». Бу гидроним Нева  исеме белән бәйле  (ул [[Ладога күле|Ладога]] күленән ага)  герман телләрендә -«яңа»). Арадагы  форма аша * ''Алдаужа'' бу  сканд. &lt;span lang=&quot;non&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Алдейджа сүзен бирә&lt;/span&gt;, соңрак ''Ладога'' &lt;ref&gt;''Helimski E.'' [http://docs.exdat.com/docs/index-141222.html Ladoga and Perm revisited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722134139/http://docs.exdat.com/docs/index-141222.html |date=2015-07-22 }} // Studia Etymologica Cracoviensia 13 (2008) P. 75-88.&lt;/ref&gt; .

== Тарихы ==
Авыл территориясендә 2015  елда [[Yaña taş ğasır|неолит]] чоры борыңгы кешенең урыны табылган, ул б.э. өченче меңьеллыгына карый &lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2015/09/10/ladoga/ В древнейшем городе Руси нашли поселение XXX века до нашей эры]&lt;/ref&gt; .

Земляной бистәсендә бораулаганнан соң, 4 метр калынлыктагы мәдәни катлам астында нечкә торф сазлыгы һәм Ладога бозу чокырлары ачыклана. Якынча 2000 ел элек Волховтагы су дәрәҗәсе абсолют биеклектән 10 метрдан түбән төшә. Булачак Иске  Ладога территориясе беренче меңьеллык урталарыннан иртәрәк су дәрәҗәсенең тагын да кимүеннән соң урнашу өчен яраклы була &lt;ref&gt;''Шитов М. В., Бискэ Ю. С., Носов Е. Н., Плешивцева Э. С.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/prirodnaya-sreda-i-chelovek-nizhnego-povolhovya-na-finalnoy-stadii-ladozhskoy-transgressii-1 Природная среда и человек нижнего Поволховья на финальной стадии ладожской трансгрессии] // Вестник Санкт-Петербургского университета. Сер. 7. Вып. 3. 2004&lt;/ref&gt; .

Земляной бистәсе астында җирне сугару 4-нче казу мәйданында 6-нчы гасырдан соңга калмыйча яки бераз иртәрәк, һәм 3-нче казу эшендә - VII гасырның икенче яртысыннан - VIII гасырның беренче яртысында үтә. Беренче Ладогада яшәүчеләрнең авыл хуҗалыгы бодай, арыш, арпа, тары һәм соры бөртекләре табылуы белән раслана &lt;ref name=&quot;КирпичниковКурбатов2014&quot;&gt;''Кирпичников А. Н., Курбатов А. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/novye-dannye-o-proishozhdenii-ladozhskogo-poseleniya-i-o-poyavlenii-slavyan-v-povolhovie Новые данные о происхождении Ладожского поселения и о появлении славян в Поволховье] // Stratum plus, №5. 2014&lt;/ref&gt; . 2013  елда Иске  Ладогада табылган Меровингия чоры кыры, мөгаен, VII гасырга карый &lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/videos?vid=530265&amp;cid=1 Старая Ладога оказалась древнее, чем предполагали]&lt;/ref&gt; . Земляной бистәсендә якынча 700 яки хәтта алдарак славян торак пункты барлыкка килергә мөмкин була  .

Беренче баскычта, үзәктә мич булган каркас-багана структурасының өч йорты (&quot;зур йортлар&quot; дип атала) иң борыңгы 753 дендродатасына ия&lt;ref name=&quot;Кузьмин&quot;&gt;''Кузьмин С. Л.'' [http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf Ладога в эпоху раннего средневековья (середина VIII — начало XII в.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807124435/http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf |date=2021-08-07 }} // Исследование археологических памятников эпохи средневековья. — СПб.: Нестор-История, 2008. — С. 69—94.&lt;/ref&gt; . Земляной бистәсендә җитештерү һәм судноларны ремонтлау остаханәләре, мөгаен, [[Төньяк Аурупа|Төньяк Европа]] кешеләре тарафыннан төзелгәндер. Казулар күрсәткәнчә, Ладогадагы беренче җирлеккә башта скандинавлар нигез салган (Е. А. Рябинин фикеренчә, готландлылар тарафыннан салынган .

750нче елларның беренче яртысында Волхов түбәнлегендә скандинавия җирлекләре барлыкка килә, әмма 760-770 еллар чигендә викингларны славяннар кысрыклап чыгара &lt;ref&gt;''Кузьмин С. Л.'' Ладога в эпоху раннего средневековья (середина VIII — начало XII в.) // Исследование археологических памятников эпохи средневековья. — СПб.: Нестор-История, 2008. — С. 69—94.&lt;/ref&gt;.

Беренче архаик иртә шәһәр  җирлеге Ладожка-Еленаның (хәзер юкка чыккан) берничә елга җиңнәре барлыкка килгән гавань тирәсендә урнашкан һәм VIII гасыр уртасыннан IX гасыр урталарына кадәр ныгытмалар булмаган&lt;ref name=&quot;Жих2017&quot;&gt;''Жих М. И.'' [https://www.academia.edu/37145260/Восточнославянский_политогенез_и_реформы_княгини_Ольги_Исторический_формат._2017._3-4._С._175-234 Восточнославянский политогенез и реформы княгини Ольги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726145927/https://www.academia.edu/37145260/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7_%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%8B_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B8_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82._2017._3-4._%D0%A1._175-234 |date=2020-07-26 }} // Исторический формат. 2017. № 3-4. С. 175-234&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Лебедев Г. С.'' Археология Ладоги // Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси. — СПб.: Евразия, 2005. — ISBN 5-8071-0179-0&lt;/ref&gt; .Авыл җирлеге Төньяк Европада тиңдәше булган берничә багана конструкциясенең берничә корылмасыннан тора һәм Любша ныгытмасыннан 2 км көньякка таба, элеккеге Волхов Тамагы урынына, уң ярның уң як яры урынына урта Европадагы славян мәдәнияте вәкилләре тарафыннан нигез салынган&lt;ref&gt;''Лебедев Г. С.'' Археология Ладоги // Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси. — СПб.: Евразия, 2005. — ISBN 5-8071-0179-0&lt;/ref&gt;. Иске Ладога бистәсенең мәйданы 2-4 гектардан артмый&lt;ref&gt;''Лебедев Г. С.'' Археология Ладоги // Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси. — СПб.: Евразия, 2005. — ISBN 5-8071-0179-0&lt;/ref&gt;.  Нәкъ менә шул вакытта төбәктә борынгы славяннар, борынгы германнар һәм җирле фин-прибалтларның мәнфәгатьләре кисешкән. VIII гасыр катламнарында казу эшләре вакытында тулы бер җитештерү комплексы табылган. Бу чорда авыл җирлеге инде җирле кавемнәр белән сәүдә итә. Янып беткән амбарда VIII гасыр катламнарыннан бодай бөртекләре табылган: 80%  — ике үзенчәлекле бодай, 20% ы-йомшак бодай. Скандинавиядә полбаны  беркайчан да үстермәделәр, өстәвенә, Иске Ладога  полбасы Европа, ләкин Идел буе полбасына морфологик яктан якын&lt;ref&gt;''Якубцинер М. М.'' [http://www.archaeolog.ru/media/books_ksia/ksia_057.pdf О составе зерновых культур из Старой Ладоги]. — Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института истории материальной культуры, LVII, 1955. — 17.&lt;/ref&gt; .

760-нчы елларда Ладога бистәсе Көньяк-Көнбатыштан беренче славян культурасы вәкилләре тарафыннан юк ителә: Днепер Сул яры яки Днестер, Дунай, Днеперның өске агымнары, Көнбатыш Двина яки Идел ( Прага, Пенково яки Колочин культураларына охшаган) һәм бүрәнә йортлары белән төзелә&lt;ref name=&quot;lakalaka&quot;&gt;''Лебедев Г. С.'' Археология Ладоги // Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси. — СПб.: Евразия, 2005. — ISBN 5-8071-0179-0&lt;/ref&gt; . Ладогада яшәүчеләр белән төрле культуралы традицияләргә ия булган халык арасында өзлексезлек юклыгы билгеләнә. Ладога, Россияның төньяк-көнбатыш  урыннарда кебек (8-9 гасырларда Изборск, Камно, Рыуг, Псковта), VIII-IX гасырларда VI-VII гасырлар чигендә иртә славяннарның Прага мәдәниятендә эшләнгән мондый бизәү әйберләренә  мода торгызу нәтиҗәсендә билгеле кою формочкалары таратыла &lt;ref&gt;''Лопатин Н. В.'' [http://secrethistory.su/199-o-fenomene-drevneyshego-letopisnogo-upominaniya-beloozera-i-izborska.html О феномене древнейшего летописного упоминания Белоозера и Изборска (Из сборника материалов Международной научной конференции «Северная Русь и проблемы формирования Древнерусского государства», состоявшейся в городах Вологда, Кириллов и Белозерск 6-8 июня 2012 г.)]&lt;/ref&gt; .
Археологик дәлилләр күрсәткәнчә, Ладогада яшәүчеләрнең күпчелеге сәүдә белән түгел, ә авыл хуҗалыгы һәм һөнәрчелек белән шөгыльләнгән&lt;ref&gt;''Ляпушкин И. И.'' Славяне Восточной Европы накануне образования Древнерусского государства (VIII — первая половина IX в.): Историко-археологические очерки // Материалы и исследования по археологии СССР. Л., 1968. № 152, с. 167.&lt;/ref&gt;.

VIII гасырның икенче яртысында - IX гасыр башында Ладога халкы берничә дистәдән 100 кешегә кадәр була. IX гасырда Иске  Ладога Земляной бистәсенең кечкенә мәйданында урнаша &lt;ref name=&quot;Новое2018&quot;&gt;''Носов Е. Н., Платонова Н. И., Белецкий С. В., Кирпичников А. Н., Курбатов А. В., Лапшин В. А., Миляев П. А., Санкина С. Л.'' [http://www.archeo.ru/izdaniya-1/vagnejshije-izdanija/pdf/2018Ladoga.pdf Новое в археологии Старой Ладоги: материалы и исследования] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191104210643/http://www.archeo.ru/izdaniya-1/vagnejshije-izdanija/pdf/2018Ladoga.pdf |date=2019-11-04 }} / ИИМК РАН. — СПб.: Невская Книжная Типография, 2018. — 536 с., 171 ил. (Труды ИИМК РАН. Т. LIII).&lt;/ref&gt; . Бу җирлек [[830-еллар|830]] еллар ахырына кадәр яши &lt;ref name=&quot;lakalaka&quot;&gt;''Лебедев Г. С.'' Археология Ладоги // Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси. — СПб.: Евразия, 2005. — ISBN 5-8071-0179-0&lt;/ref&gt; һәм варяглар  тарафыннан яулап алына&lt;ref&gt;''Кузьмин С. Л.'' Пожары и катастрофы в Ладоге: 250 лет непрерывной жизни // Ладога — первая столица Руси. 1250 лет непрерывной жизни. (Седьмые чтения Анны Мачинской). — СПб., 2003. — С. 45-57.&lt;/ref&gt; .

840 еллар тирәсе, торак пункт дошман һөҗүме нәтиҗәсендә  афәткә дучар була. Якынча 840 елдан алып 865 елга кадәр, торак пунктның зур өлеше чүлгә әйләнә. Тагын бер өлеше Төньяк Европа залының Скандинавия традицияләрендә яңадан торгызыла. Норманн халкы үз традицияләрен китерә (Тор чүкечләре һ.б.) ) &lt;ref name=&quot;Kuzmin&quot;&gt;''Кузьмин С. Л.'' [http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf Ладога в эпоху раннего средневековья(середина VIII — начало XII в.). 2008 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807124435/http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf |date=2021-08-07 }}&lt;/ref&gt; .

870-нче еллар тирәсендә Иске  Ладогада [[Иске Ладога ныгытмасы|беренче агач ныгытма]] Ладожка [[Волхов|елгасы]] белән [[Волхов]] кушылган урында төзелә&lt;ref name=&quot;Кузьмин&quot;/&gt; .  IX гасырның соңгы чирегендә  бронза кою  остаханә калдыклары табылган. Дендрохронология магьлүмәтләре буенча, 881 елда &lt;ref name=&quot;ladoga&quot;&gt;''[[Кирпичников, Анатолий Николаевич|Кирпичников А. Н.]]'' Раннесредневековая Ладога (итоги археологических исследований). // Средневековая Ладога. Новые археологические открытия и исследования. — Л., 1985.&lt;/ref&gt; &quot;зур йорт&quot; (сәүдә кунакханәсе &lt;ref name=&quot;Новое2018&quot;/&gt; ) төзелә, бу йорт (башка охшаш йортлар кебек) Төньяк Европа һәм Скандинавия мәгънәсендә зур йорт түгел, ул бары тик борыңгы Новгород җиренә хас булган мондый биналарның берсе булып,  бүтәннәрнең иң зуры була &lt;ref name=&quot;Kuzmin&quot;/&gt; .

870-нче еллар башыннан Көнчыгыш Европадан Скандинавиягә көмеш китерү тотрыклы була, ә X гасыр ахырына кадәр Ладогага Викинг һөҗүмнәре турында мәгълүмат юк &lt;ref name=&quot;КирпичниковДубовЛебедев&quot;&gt;''Кирпичников А. Н., Дубов И. В., Лебедев Г. С.'' [https://profilib.net/chtenie/89186/elena-melnikova-slavyane-i-skandinavy-57.php Верхняя Русь // Славяне и скандинавы: Пер. с нем. / Общ. ред. Е. А. Мельниковой. — М., 1986. стр 57]&lt;/ref&gt; .

1499  елда Ладога, Водская пятинаның язучы китабы буенча, ныгытма һәм посадтан тора, алар Новгород кебек, Никольский, Богородицкий, Семьоновский, Климяцкий һәм Спаскийга бүленгән

1590-1595 елгы Россия-Швеция сугышы беткәч, Тявзин тынычлыгы буенча Ладога Рәсәйнеке дип таныла.

1704-нче елда [[Пётр I|Петр I]] [[Яңа Ладога|Яңа Ладогага]]  нигез сала һәм Ладога исемен &quot;Иске  Ладога&quot; дип үзгәртә, аны шәһәр статусыннан һәм гербы булу хокукыннан мәхрүм итә, һәм күп Ладога кешеләренә Яңа Ладогага күченергә куша. Бу вакыйгага кадәр Ладога [[Новгород җире|Новгород җиренең]] Водская пятинасының Ладога районының үзәге була.

1719-нчы елда Иске  Ладога Новгород өлкәсенең бер өлеше була (ул [[Петербург губернасы|Санкт-Петербург өлкәсе]] кысаларында формалаша).

1727 елда Иске Лодога өязе Новгород губернасының яңа составына кертелә

1770 елда Иске  Ладога округы бетерелә.
1927 елдан  Волхов өлкәсе составында &lt;ref name=&quot;spr&quot;&gt;{{Citation |title=Справочник истории административно-территориального деления Ленинградской области |url=https://old.classif.gov.spb.ru/sprav/np_lo/menu.html |access-date=2020-12-09 |archive-date=2019-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730191456/https://old.classif.gov.spb.ru/sprav/np_lo/menu.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; .

1961  елда ''Иске  Ладогада'' 1059 кеше яшәгән &lt;ref name=&quot;spr&quot;/&gt; .

1990 мәгълүматлары буенча, авылда 2115 кеше яшәгән, авыл Иске Ладога авыл Советының административ үзәге булган, барлыгы 3891 кеше булган 27 торак пунктны үз эченә алган&lt;ref name=&quot;adm2&quot;&gt;[http://old.reglib.ru/Files/file/administrativno-territorialnoe%20delenie%20leningradskoi%20oblasti_%201990%20g_6.pdf Административно-территориальное деление Ленинградской области. — Лениздат. 1990. ISBN 5-289-00612-5. С. 45]&lt;/ref&gt; .

1997 елда авылда 2445 кеше яшәде, 2002 елда - 2182 кеше (руслар - 95%) &lt;ref&gt;[http://old.reglib.ru/Files/file/administrativno-territorialnoe%20delenie%20leningradskoi%20oblasti_%201997%20g_7.pdf Административно-территориальное деление Ленинградской области. СПб. 1997. ISBN 5-86153-055-6. С. 48]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lingvarium.org/russia/BD/02c_Leningradskaja_obl_new.xls|author=[[Коряков, Юрий Борисович|Коряков Ю. Б.]]|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России». Ленинградская область}}&lt;/ref&gt; .

2003-нче елда '''Старая Ладоганың 1250 еллыгын''' &quot; Төньяк Россиянең борынгы башкаласы &quot; итеп бәйрәм итү киң үткәрелә, ул матбугатта яктыртыла һәм хакимият игътибарын җәлеп итә[[Русия Федерациясе Президенты|Россия Президенты]] [[Владимир Путин]] юбилейны әзерләү һәм үткәрү турында боерык чыгара һәм ике тапкыр Иске Ладогада була&lt;ref name=&quot;1250sl&quot;/&gt; .

== География ==
Авыл районның төньягында, {{Табличка-ru|41А-|006}} ( Зуево - [[Яңа Ладога|Новая Ладога]] ) юлында, 41К {{Табличка-ru|41К-|194}} (Старая Ладога - Кисельня ) һәм 41К {{Табличка-ru|41К|-196}} (Старая Ладога - Трусово ) юллары  урынында урнашкан.

Районның административ үзәгенә, [[Волхов (шәһәр)|Волхов]] шәһәренә кадәр ераклык - 12 км &lt;ref name=&quot;adm2&quot;/&gt; .   


== Демография ==
1920 - 2017 елларда халык динамикасы &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://leb.nlr.ru/edoc/275645/|title=Ленинград и Ленинградская губерния : Краеведческий справочник / под ред. Е. Я. Голанта. — 1925. — С. 45.|accessdate=2012-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106233812/http://leb.nlr.ru/edoc/275645|archivedate=2011-11-06}}&lt;/ref&gt; :&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:530 height:300
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2457
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
 bar:1920 color:gray1 width:1
  from:0 till:608 width:15 text:608 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1923 color:gray1 width:1
  from:0 till:722 width:15 text:722 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1926 color:gray1 width:1
  from:0 till:717 width:15 text:717 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1939 color:gray1 width:1
  from:0 till:903 width:15 text:903 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1960 color:gray1 width:1
  from:0 till:1035 width:15 text:1035 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1961 color:gray1 width:1 
 from:0 till:1051 width:15 text:1051 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1968 color:gray1 width:1
  from:0 till:1131 width:15 text:1131 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1975 color:gray1 width:1
  from:0 till:1139 width:15 text:1139 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1989 color:gray1 width:1
  from:0 till:2305 width:15 text:2305 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1990 color:gray1 width:1
  from:0 till:2155 width:15 text:2155 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1997 color:gray1 width:1
  from:0 till:2457 width:15 text:2457 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2002 color:gray1 width:1
  from:0 till:2182 width:15 text:2182 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2007 color:gray1 width:1
  from:0 till:2183 width:15 text:2183 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2010 color:gray1 width:1
  from:0 till:2012 width:15 text:2012 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2017 color:gray1 width:1 
  from:0 till:1954 width:15 text:1954 textcolor:red fontsize:8px
&lt;/timeline&gt;

== Массакүләм мәгълүмат чаралары ==

* 88.2 FM - Ваня радиосы
* 88.6 FM - Ретро FM
* 101.6 FM - Радио язмасы
* 102.2 FM - Traffл радиосы
* 103.8 FM - Авторадио
* 104.6 FM - Питер ФМ
* 105,7 FM - Россия радиосы
* 107.2 FM - Европа Плюс

== Искәрмәләр ==

* Варяжская урамы Россиянең иң борынгы урамы булып санала, ул X гасырдан бирле конфигурациясен үзгәртмәгән.

== Шулай ук кара ==

* [[Яңа Ладога|Новая Ладога]]
* [[Иске Ладога ныгытмасы|Староладожская крепость]]
* [[Любша ныгытмасы|Любшанская крепость]]
* [[Рюрик шәһәрчеге|Рюриково Городище]]
* Городок на Маяте
* [[Новгород җире|Новгородская земля]]
* [[Словеннар|Ильменские словене]]
* Прибалтийско-финские народы
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

* {{ВТ-ЭСБЕ|Старая Ладога}}
* ''Самохвалов А. Н.'' Ладога, и не только Ладога // Самохвалов А. Н. Мой творческий путь. — Л.: Художник РСФСР, 1977.
* ''Бучкин Д. П.'' О доме творчества «Старая Ладога» // Бучкин Д. П. Гравюры и рассказы. — СПб.: Библиотека «Невского альманаха», 2004.
* ''Мурашова Н. В., Мыслина Л. П.'' Дворянские усадьбы Санкт-Петербургской губернии. Южное Приладожье. Кировский и Волховский районы. — СПб.: Алаборг, 2009.
* ''Кузьмин С. Л.'' [http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf Ладога в эпоху раннего средневековья (середина VIII — начало XII в.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807124435/http://www.archaeology.ru/Download/Kuzmin/Kuzmin_2008_Ladoga.pdf |date=2021-08-07 }} // Исследование археологических памятников эпохи средневековья. — СПб.: Нестор-История, 2008. — С. 69—94.

== Сылтамала ==

[[Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр]]
[[Төркем:Страницы с непроверенными переводами]]</text>
      <sha1>rcnbh1ft0p3gupg9jajedk6ltoefl6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389491</id>
    <revision>
      <id>5969442</id>
      <parentid>5967623</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T10:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218424" sha1="n9gwvrnq6k87or3y29rq8zi6d3zwa2m" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q400422|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q400422|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q400422|lang=en}}}}) — [[Сарытау өлкәсе]]нең административ үзәге [[Сарытау]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Сарытау шәһәренең иң өлкән югары уку йортларыннан берсе. [[1909 ел]]да Император [[Николай II]] исемендәге университет буларак нигезләнгән.&lt;br/&gt;
[[2010 ел]]да [[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]] статусы бирелгән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |title=Национальные исследовательские университеты |accessdate=2019-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190728195228/http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |archivedate=2019-07-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
Император Николай университетына Сарытау җәмәгатьчелегенең, хакимиятнең һәм премьер-министр [[Пётр Столыпин|П. А. Столыпинның]] зур тырышлыгы белән [[1909 ел]]ның 10 июнендә нигез салына. Тантаналы ачылу [[6 декабрь]]дә уза. Шул ук көнне университетның булачак корпуслары төзеләчәк урында таш салына. Аларны төзү өчен архитектор [[Карл Мюфке]] җәлеп ителә. Берничә ел эчендә ул тулы бер ансамбль төзүгә ирешә.

Сарытау университетының беренче ректоры — [[Василий Разумовский|Василий Иван улы Разумовский]]. Башта университет составында бер генә факультет — медицина факультеты булган. [[1917 ел]]да физика-математика, тарих-филология һәм юридик факультетлар ачыла. Тарих-филология факультеты деканы Семен Людвиг улы Франк була. Университетта П. К. Галлер эшли. Революциядән соң беренче елларда агрономия факультетында Николай Вавилов {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Николай Вавилов|Н. И. Вавилов|ru|Вавилов, Николай Иванович}} эшли.

[[1922 ел]]да агрономия факультеты мөстәкыйль авыл хуҗалыгы институты итеп үзгәртелә.

[[1923 ел]]ның октябрендә университетка [[Николай Чернышевский|Н. Г. Чернышевский]] исеме бирелә.

[[1930 ел]]да медицина факультеты аерым институт итеп үстерелә. [[1931 ел]]да Советлар төзелеше һәм хокук факультеты базасында Совет хокукы институты төзелә, ул Сарытау дәүләт хокук академиясенә нигез салучы була. Шул ук елны педагогика факультеты да аерым институтка әйләнә.

[[Бөек Ватан сугышы]] елларында Сарытауга [[Ленинград университеты]] эвакуацияләнә.

[[1970 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы|1941-1945 елларда]] һәлак булган университет хезмәткәрләренә һәм студентларына Мемориал ачыла.

[[1998 ел]]да [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] карары белән СДУ составына Сарытау һәм Балашов педагогика институтлары, радиоэлектроника көллияте һәм политехникум кертелгән.

2009—2014 елларда вуз территориясендә Изге Мефодий һәм Кирилл храмы торгызылган&lt;ref&gt;[http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov  Храм Святых равноапостольных Кирилла и Мефодия г. Саратова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209140527/http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov |date=2015-02-09 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2010 ел]]дан СДУ — Россиянең илкүләм тикшеренү университеты&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ стал национальным исследовательским университетом|author=|url=https://www.sgu.ru/node/51275|publisher=// СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/51275 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
СДУ структурасына 15 факультет (биология, география, геология, социология, механика-математика, чит телләр һәм лингводактика, компьютер фәннәре һәм мәгълүмат технологияләре, нано — һәм биомедицина технологияләре, психология, психологик-педагогик һәм махсус белем, физик, фәлсәфә, икътисад, юридик), 6 белем бирү институты (тарих һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты, өстәмә һөнәри белем бирү, сәнгать, физик тәрбия һәм спорт институты, филология һәм журналистика институты, химия) керә. [[Балашов]]тагы филиал — [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] филиаллары арасында Россиядә иң зурысы. Белем бирү һәм фәнни-тикшеренү процессын университетта 166 кафедра, шул исәптән 12 база кафедрасы тәэмин итә.

Университет составына шулай ук В. А. Артисевич исемендәге зона фәнни китапханәсе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ в годы кризиса университетской системы|author=|url=https://www.sgu.ru/node/23439|work=СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/23439 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;, Идел буе региональ яңа мәгълүмат технологияләре үзәге, исәпләү үзәге, нәшрият һәм типография керә.

Сарытау дәүләт университетында өзлексез әзерлек циклы тормышка ашырыла: югары уку йортына кадәрге әзерлек — урта һөнәри белем — югары һөнәри белем — югары уку йортыннан соңгы белем — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү.

СДУда 26 342 студент һәм 590 аспирант белем ала. Укыту 82 югары һөнәри белем, 21 урта һөнәри белем, 61 — аспирантура, 5 — докторантура, 28 — бакалавриат юнәлешләре һәм 13 — магистратура юнәлеше, 15 өстәмә һөнәри белем бирү программасы, 26 — һөнәри әзерлек юнәлеше буенча гамәлгә ашырыла.

СДУда 1 704 укытучы һәм фәнни хезмәткәр, шул исәптән 239 фәннәр докторы һәм 879 фәннәр кандидаты эшли. Университет профессорлары арасында — 8 РФ атказанган фән эшлеклесе, 1 РФА әгъза-корреспонденты. Университетта күп дистә еллар аспирантура һәм докторантура эшли. 37 фәнни белгечлек буенча 15 докторлык диссертациясе яклау советы гамәлдә.

== Фәнни журналлар ==
Университет «Известия вузов. Прикладная нелинейная динамика», «Электрохимическая энергетика», «Поволжский экологический журнал», «Современная герпетология», 9 юнәлеш буенча «Известия СГУ. Новая серия» фәнни журналлары нәшер ителә.

== Фотосурәтләр ==
&lt;gallery&gt;
Корпус №5, СГУ.jpg|V корпус (Әстерхан ур., 83)
Храм святых Мефодия и Кирилла вид на 1 корпус СГУ.jpg|Изге Мефодий һәм Кирилл храмы
&lt;/gallery&gt;

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q400422/p580:башлау,p108/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! әлма-матер
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Владимир Арнольдов]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-12
| [[Сембер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077593|Andrey Sirotinin]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864
| [[Дятьково|Дәтково]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-17
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-15
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94535571|Alexis Vasilevich Babine]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866&lt;br/&gt;1866-03-22
| ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]''
| ''[[:d:Q4360215|institut d'histoire et de philologie de Saint-Pétersbourg]]''&lt;br/&gt;[[Kornell universitetı|Корнелл университеты]]
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930&lt;br/&gt;1930-05-10
| [[Сан-Франциско]]
|-
| 1917-12-01
| 1930-06-08
| ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-18
| [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]]
| ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21148498|Nikolaj Grigorʹevič Stadnickij]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Ижау]]
|-
| 1912
| 1926
| ''[[:d:Q4430865|Sergey Spasokukotsky]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-29
| [[Кострома]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1924
| 1931
| ''[[:d:Q4394909|Andrey Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-03
| ''[[:d:Q21670032|Kurovskoye]]''
| ''[[:d:Q3401716|Беренче Питырбур классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Вячеслав Заленский]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-08-21
| [[Чабаксар]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1974172|Nikolay Durnovo]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Сандармох]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3379459|Grigory Ilyinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-11&lt;br/&gt;1876-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1917
| 
| ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-01-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-10
| [[Лондон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21134905|Vladimir Chelintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-02-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-03
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359269|Reinhard Friedrich Hollmann]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-17
| [[Тарту]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-04
| [[Майнц]]
|-
| 1918
| 1921
| ''[[:d:Q4191592|Vladimir Zernov]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296216|Sergey Romanovitsj Mirotvortsev]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-16
| [[Серафимович (шәһәр)|Серафимович]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21149120|Скворцов, Владислав Иринархович]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-09-24
| 
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-16
| ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]''
| ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Иван Козьминых]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-28
| [[Алабуга]]
| ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 1918
| 1919-03
| ''[[:d:Q4089890|Sergey Boguslavsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q731283|Vladimir Vasilevich Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-21
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239027|Tatiana Krasnoselskaia]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1934
| 1941
| ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-12
| ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-11
| [[Бийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786127|Pavel Rykov]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-26
| [[Уссурийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28320464|Oganes Smbatovitsj Parsamov]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12172694|Щеглова Софія Олексіївна]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-18
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18238482|Давид, Рудольф Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Пабьянице|Пабьянитсе]]
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106967416|Міхаіл Паўлавіч Сакалоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-19
| [[Ржев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-18
| [[Одесса]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100646|Vladimir Bush]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4479389|Annenschule]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9177980|Borys Łapicki]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Тум|Томск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Луҗ]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068493|Solomon Katzenbogen]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-10
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q1482689|Киев милли икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-01
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122971881|Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Горваль]]
| ''[[:d:Q122971894|Кіеўскае камерцыйнае вучылішча]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55379167|Pedagogical Faculty of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421652|Aleksandr Skaftymov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-09-28
| [[Сарытау губернасы]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120572|Viktor Zhirmunsky]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1917
| 1922
| ''[[:d:Q983399|Ivan Privalov]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-30
| [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1504060|George Genrihovič Dinges]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-13
| ''[[:d:Q21843347|Tsvetochnoye]]''
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-18
| [[Колпашево]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3291047|Mariya Sergeyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-09
| [[Яңа Зыбков]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q191808|кәшиш]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q3920202|Iosif Voŭk-Lievanovič]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-25
| [[Лявонавка (Пухавицкий районы)|Лявонавка]]
| ''[[:d:Q54888309|Бабруйская гімназія]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-02
| [[Ырынбур]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27862944|Березов, Николай Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-05-11
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| [[Николай Трифонов]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-09
| [[Казан]]
|-
| 1917
| 1919
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1937
| 1940
| ''[[:d:Q21517365|Leonid Ignatievich Kazakevicz]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| 1935
| 1937
| ''[[:d:Q723638|Aleksandr Khinchin]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-07
| [[Кондрово]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-18
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Вахрушев|Георги Вахрушев]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-17
| [[Некрасовка (Гафури районы)|Некрасовка]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-06
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4332933|Yulian Oksman]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-17&lt;br/&gt;1894-12-30&lt;br/&gt;1895-01-11
| [[Вознесенск]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4061691|Mikhail Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-24&lt;br/&gt;1896-06-05
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q12130697|Музыкально-драматическое училище М. К. Лесневич-Носовой]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12098973|Гимназия В. П. Науменко]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56709687|Historisch-philosophische Fakultät der Kiewer Universität]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21102842|Irina Krasovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| ''[[:d:Q51004|Siversky]]''
|-
| 1941
| 1942
| ''[[:d:Q112536177|Moisey Altman]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-17
| [[Ула (агрошәһәрчек)|Ула]]
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399120|Nikolay Rubinshteyn]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-11
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q28598846|Ришелье гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25503534|Юлія Восіпаўна Бібіла]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-10
| [[Поразава]]
| ''[[:d:Q110820786|Ваўкавыская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110820787|Бабруйская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55393462|Факультэт грамадскіх навук БДУ]]''
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-09
| [[Минск]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Остроумов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-27
| [[Пенза]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909131|Русаков, Григорий Константинович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03
| ''[[:d:Q4076971|Baltsky Uyezd]]''
| 
| [[галим]]
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4180980|Boris Nikolsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-01
| [[Уфа губернасы]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5952053|Juan Planelles Ripoll]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-08
| [[Херес-де-ла-Фронтера]]
| ''[[:d:Q584919|University of Madrid]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-25
| [[Очамчира]]
|-
| 1935
| 
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155953|Гавриил Кириллович Хворостин]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-07-13
| [[Киев губернасы|Киев гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q370795|Labori Kalmanson]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-17
| [[Могилёв]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-10
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 1944
| 1946
| ''[[:d:Q4151773|Grigory Gukovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-19&lt;br/&gt;1902-05-01
| [[Одесса]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670553|Marija Nestorovna Bobrova]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-10
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65705081|Борис Константинович Фенюк]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-26
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1930&lt;br/&gt;1940&lt;br/&gt;1972
| 1936&lt;br/&gt;1962&lt;br/&gt;1983
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Страхов]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-06&lt;br/&gt;1905-09-19
| ''[[:d:Q21669475|Ильинское]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-20
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65200427|Кац Марк Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-12
| ''[[:d:Q4425605|Snitkiv]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Даниил Лучинин]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-10
| 
|-
| 1933&lt;br/&gt;1945&lt;br/&gt;1951
| 1944&lt;br/&gt;1951&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 1935
| 1978
| ''[[:d:Q950880|Viktor Wagner]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-04
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-15
| [[Брест]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4260430|Sergey Lekhnitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-22
| [[Кострома]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-10
| ''[[:d:Q2677944|Кырым өлкәсе]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670072|Валентин Григорьевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-09
| [[Виннипег]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1940
| 1946
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Соломон Стам]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-21
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 1944
| 1949
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106399|Zinaida Kiryashkina]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-10
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077709|Lidiya Barannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-16
| 
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-14
| [[Сарытау]]
|-
| 1949
| 1958
| ''[[:d:Q79330060|Константинов, Александр Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-07
| ''[[:d:Q21853254|Пронькино]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4094814|Vladimir Borukhovich]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-16
| ''[[:d:Q4145365|Horodok]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536079|Yakov Yavchunovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-10
| [[Сумы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87805863|Касаткіна Віра Іванівна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Сарытау]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19613975|Mara Borisova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489677|Шабалин, Владимир Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-13
| [[Сөмсә]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Александр Дерюгин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-22
| [[Алабуга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22246825|Emilia Kadkalova]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-16
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1955
| 
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q4138546|Gymnasium No1 (Saratov)]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223721|Boris Klimov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-09
| 
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Леонид Юрьевич Коссович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136352283|Vladimir Ryabukho]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126372588|Кащеев Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| [[Таганрог]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1995
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50213406|Алексей Чумаченко]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-24
| ''[[:d:Q4333621|Olenivka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q56307458|Andrej Arbuzov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-30
| [[Протвино]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1999-03-01
| 2019-01-20
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q92895697|Sergey M Zaytsev]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q42318428|Anton R. Kiselev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4915128|биомедик]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-05
| 
| ''[[:d:Q43771457|Alexey A. Koronovskii]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-01-01
| 
| ''[[:d:Q49468603|Anatoly Karavaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-10-01
| 2000-08-30
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2014-09-01&lt;br/&gt;2014-02-15
| 2014-09-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 2021-12-31
| ''[[:d:Q56849211|Thomas Penzel]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101381074|Philipps-Universitat Marburg Fachbereich Medizin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2008-09
| 
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57419530|Valentina Feodorova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-07-01
| 
| ''[[:d:Q58202493|Bogdan Parakhonskiy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993
| 
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-01
| 
| ''[[:d:Q59277278|Ilya Garber]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59305632|Maxim S. Arkhangelsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-06
| 
| ''[[:d:Q59830342|Mikhail Lavrentyev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-03-24
| 
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-16
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-01-01&lt;br/&gt;2008-01-01
| 2015-01-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q62056693|Nikita Navolokin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 2019-04-01
| 
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-12
| 
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-04-01
| 
| ''[[:d:Q81028170|Olga I Moskalenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84523196|Alexey A Serdobintsev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-14
| 
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86088416|Alena Sergeeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022-12
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-02-01
| 
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2022-02-01
| 2018
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3359833|Burgundy - Franche-Comté University Group]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 
| ''[[:d:Q87265388|Sergei L Shmakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-04
| 
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2012
| 2020&lt;br/&gt;2015
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 2022-06-30
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89602296|Viktoriya Skazkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-07
| 2017-01-07
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q90371483|Polina Demina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90420471|Anastasiya E Runnova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05&lt;br/&gt;2016-09
| 2018-04
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-04
| 
| ''[[:d:Q91058012|Elena Rybalova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-04-15
| 
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92714537|Tatiana Vadivasova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09
| 
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01-24
| 
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-09
| 
| ''[[:d:Q94556491|Alexandra I Danchuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-07-01
| 
| ''[[:d:Q98211725|Alexey V Ermakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-04-02
| 
| ''[[:d:Q100737172|Aleš Lapanje]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1989-01
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136216142|Владимир Леонидович Патрушев]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q400422/p580:башлау,p69/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61182255|Павел Александрович Аргунов]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-09-05
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-11
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4349599|Konstantin Sergeevich Pervukhin]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-05
| ''[[:d:Q20036050|Babje]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| [[Тверь]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q25490385|Rikhard Solomonivich Shul'ts]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-06-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182949|head of laboratory]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-09
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16437297|Мұстафа Көкебаев]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q2736647|Bokey Orda District]]''
| ''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Чимкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1961090|Alexander Bakulev]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-11-25
| [[Бакули]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21099304|Nikolay Vasilevitsj Kasatkin]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1918
| ''[[:d:Q16712631|Сямён Маркавіч Фрыд]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-02
| [[Смилавичы]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-16
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4124735|Miron Efimovitsj Volskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Брест]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Бишкәк]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186065|Vladimir Zamyatnin]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-03
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12160133|Татаринов Євген Олександрович]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-02
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Милли тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-10
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4361766|Anna Petryaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-19
| ''[[:d:Q13648315|Kallivere]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-15
| [[Смоленск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4482070|Aleksey Fedortsov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20508895|روبن پارونیان]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-14
| [[Ереван]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092337|Vladimir Voskresensky]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Рига]]
| [[галим]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21152633|Уладзімір Ксенафонтавіч Сяменчанка]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57043319|Dmitry Ramzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-05
| [[Сарытау өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139585954|Əbdül Xalıq Cəfərov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-18
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4255943|Mark Samoeilovitsj Lebedinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12154291|Nikolay Nikolaevich Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Тамбов]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q21505741|Elena Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-09
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q60029608|Daniil Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-13
| [[Рассказово]]
| ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q92703501|balneotherapist]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263917|Republican Scientific and Practical Center of Neurology and Neurosurgery]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082709|Belarusian Medical Academy of Postgraduate Education]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-23
| [[Минск]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-28
| ''[[:d:Q4200647|Inhulets]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Себер дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4376869|Nikolai Preypich]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-27
| [[Резекне]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6824851|metrologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1968265|Bureau of Weights and Measures]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1924
| [[Николай Сиротинин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56355836|Kyiv State Medical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-04
| [[Киев]]
|-
| 
| 1919
| [[Гавриил Непряхин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99667793|Радищев, Вячеслав Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-11
| [[Хвалынск|Хвалын]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-25
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4408124|Yuri S. Sapozhnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Петровск өязе|Питрау өязе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12097068|Oleksiy Horodetskyi]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-30
| [[Самар өлкәсе]]
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-09
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12860201|Hajkaz Kostanian]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q619504|Profintern]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068206|Калмановский, Соломон Моисеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-15
| [[Могилёв]]
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент]]
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q106626616|Иван Фёдорович Вавилов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-18
| ''[[:d:Q4275466|Makarovo]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''
| ''[[:d:Q30257656|Crimean Agrotechnological University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Акмәсҗит]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142878|Потоцький Іван Іванович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-10
| [[Лопатино районы]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Милли тыйб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41573953|Lev Nikolajevič Maškillejson]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-22
| [[Түбән Новгород]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48747576|Шефер, Давид Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48953844|Степанов, Павел Дмитриевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-27
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123038887|Гуревич, Григорий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-06
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
| 
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251782|Ekaterina Nikolaevna Kuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-07
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133016|Agnessa Mikhailovna Hamburg]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104034015|forensic pathologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-19
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4139969|Oleg Glozman]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-25
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3144914|гематолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-27
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170501|Andreas Dulson]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-27
| ''[[:d:Q28667638|Краснополье]]''
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-15
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1923
| 1928
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103031|Герасимов, Сергей Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-07
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190241|Медвєдєва Наталія Борисівна]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q56368208|Інститут клінічної фізіології АН УРСР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97382373|Институт экспериментальной биологии и патологии]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074615|Institute of plant protection of the National Academy of Agricultural Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074617|I. I. Schmalhausen Institute of Zoology]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190172|Nikolay Borisovitsj Zeyder]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-29
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146732|Pyotr Tarasov]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-10-21
| [[Маркс (шәһәр)]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-08
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q62713894|Кузнецов, Евграф Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909110|Microbe]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122931891|Вера Паўлаўна Нікольская]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-12
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q4176781|Tikhon Yeroshevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-26
| [[Самар губернасы]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-22
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686154|Mikhail Zhestev]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-19
| ''[[:d:Q638592|Krāslava]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988965|Рыбалкина, Александра Васильевна]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-23
| [[Калининск]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Александр Трофимов]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-07
| [[Кушниково|Кушник]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38373723|Nikolai Pravorotov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-26
| ''[[:d:Q18798710|Rasskazan]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495296|Зелепукин, Пётр Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Аткар өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-09-22
| ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q96036530|health activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1926
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4272271|Eva Lyusternik]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-17
| ''[[:d:Q4445436|Sudylkiv]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q4338112|Dmitry Osnovin]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-06
| ''[[:d:Q18802873|Сулак]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-19
| ''[[:d:Q160139|Mauthausen concentration camp]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4506338|Nikolai Tsyganov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-11
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| [[шагыйрь]]
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-23
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4515999|Ivan Savvitsj Tsjimboerg]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-27
| [[Евличы]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q140259|list of rectors of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60713775|Варонежскі зоаветэрынарны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31953290|Institut d'histoire du parti communiste de Biélorussie]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15783544|Anna Vladimirovna Nikulina]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-22
| [[Черкесск]]
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''&lt;br/&gt;[[майор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17615512|Ilya Kibel]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-06
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48508555|Semyon Belozyorov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-06
| ''[[:d:Q853173|Kalachinsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4210651|Sanji Kalyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-02
| ''[[:d:Q4503002|Tsagan-Nur]]''
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4495174|Halmg ünn]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-18
| [[Элиста]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q120279389|Зицер, Емельян Ушерович]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227787|Pyotr Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-03
| ''[[:d:Q541541|Staroshcherbinovskaya]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-28
| [[Вологда]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92382321|Денисова анна Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Бәләбәй]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Белорет]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136211070|Yuri Korovin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| ''[[:d:Q60319113|radio technician]]''
| ''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112960362|NNPO Frunze]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| 1923
| 1930
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18640589|Vladimir Frontasev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-03-03
| ''[[:d:Q4213297|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835202|Петров, Георгий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-21
| [[Балашау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97007164|Adrian Makedonov]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-09&lt;br/&gt;1909-05-22
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28839228|Измаил Ибрагимович Енгуразов]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4408415|Саратовнефтегаз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835678|Nina Dmitrievna Sindeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908069|Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162433|Andrej Borisovič Ditmar]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-27
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17427713|Utash Ochirov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06
| ''[[:d:Q14558268|Икицохуровский улус]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| [[Элиста]]
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q19916166|Andrei Andreevich Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-13&lt;br/&gt;1911-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131783478|Шнейдмюллер, Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-12
| [[Кириллов (шәһәр)|Кириллов]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-25
| [[Магнитогорск]]
|-
| 1927
| 1930
| ''[[:d:Q893804|Boris Gnedenko]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-01
| [[Сембер]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4196595|Иваново дәүләт политехника университетының текстиль институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4207572|Nikolay Kazakov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4109177|Verkhopenye]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-02
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4528397|Vasiliy Filippovitsj Sjtsjadin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-28
| ''[[:d:Q3916266|Rudnya, Volgograd Oblast]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-05
| [[Балашау]]
|-
| 1930
| 1933
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201581|N.N. Krasovskii Institute of Mathematics and Mechanics of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12578468|Irdan Nigmetovitsj Azerbaev]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-12
| ''[[:d:Q2736676|Zhanybek District]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077401|Dordzhi Antonovich Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4064549|Amur-Sanan]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4210236|Kalmyk Scientific Center of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997&lt;br/&gt;1996
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85990704|Гончаренко, Николай Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-26
| ''[[:d:Q962476|Kompaniivka Raion]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-05
| [[Луганск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134236483|Nikolay Petrovich Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| 
| 1941
| [[Варвара Яхимович]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-12-17
| [[Варшава]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16655682|Institute of Geology Ufa Scientific Center]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-19
| [[Уфа]]
|-
| 1933
| 1937
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| [[математик]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 1941
| ''[[:d:Q15076864|Aleksandr Soljanov]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-29
| ''[[:d:Q18792586|Nikolskoye]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-18
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244958|Vladimir Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-30
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q337449|Халыкара фән тарихы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054898|Anatoly Abramov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-05
| ''[[:d:Q4217882|Kachalinskaya]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-17
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4351430|Yury Perlin]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-17
| [[Кирсанов]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146913|Ion Creangă Pedagogical State University]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-10
| [[Кишинёв]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78196897|Gennady Al. Samoilov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-07
| ''[[:d:Q18766377|Баскатовка]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134606401|Rudolf Koch]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-20
| [[Стәрлетамак]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12124242|Молодчиков Олександр Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-17
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201535|Institute of the History of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-11
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15617467|Trifon Grigorevitsj Mazoer]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-24
| ''[[:d:Q4404042|Savyntsi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]]
|-
| 
| 1941
| [[Василий Прокаев]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-01
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-24
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111820256|Сенченко Геннадий Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-05
| [[Украин Совет Социалистик Республикасы|Украина Совет Социалистик Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4119461|Zlinka]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-17
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128984729|Vladimir Aksyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-01
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-10
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q109613994|Remzi Burnas]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| ''[[:d:Q4259761|Lisnosillia]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| [[Хакколабад|Хәккульабад]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115172964|Васіль Васільевіч Грынін]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4072056|Atemar]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400066|Valentin Rumyantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| ''[[:d:Q19639177|Novoskatovka]]''
| [[инженер]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 1940s
| 1946
| ''[[:d:Q16495874|Solomon Adlivankin]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-29
| [[Минск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4076509|Balashov branch of Saratov State University]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-14
| [[Пермь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358745|Vladislav Stanislavovitsj Visjemirskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-05
| [[Красноармейск (Сарытау өлкәсе)|Красноармейск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-05
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485227|Курантов, Александр Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-26
| 
| 
| ''[[:d:Q21637489|All-Russian Scientific Research Institute of Records Management and Archival]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4439519|Venedikt Timofeevitsj Stantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-22
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-11
| [[Екатеринбург]]
|-
| 1941
| 1943
| ''[[:d:Q15065381|Lazar Matveevich Gluskin]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-10
| [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4166093|Донбасс дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-15
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919295|Y. N. Chumakov]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-10
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-06
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138266418|Сыноров, Владимир Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-22
| ''[[:d:Q4287375|Medvedevo]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-26
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150229|Serafima Gromova]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-14
| ''[[:d:Q19827000|Orlovka, Talovsky District, Voronezh Oblast]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-16
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12113426|Aleksandr Sergeevitsj Kosmodamianskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-24
| ''[[:d:Q21342927|Ревны]]''
| [[Каты җисем физикасы|каты матдә физикасы]]
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12141456|Nikolay Petrovitsj Podoljan]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-24
| [[Каманича]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-21
| [[Киев]]
|-
| 
| 1947
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109356722|Лернер, Борис Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-17
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296599|Φιόντορ Μίτενκοφ]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-25
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845042|OKBM Afrikantov]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-09
| [[Түбән Новгород]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13033623|Яўген Бараноўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-09
| [[Минск өлкәсе]]
| [[математик]]
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152223|V. V. Gura]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-01
| [[Николаевск (Волгоград өлкәсе)|Николаевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-17
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695324|Решетов, Владимир Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-16
| ''[[:d:Q4061836|Alekseyevka]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60837342|Мямлин, Анатолий Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78149090|Vsevolod M. Kuritsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-05
| [[Воронеж]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4267920|Lugansk National Agrarian University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4410118|Lazar' Matveevich Sverdlov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21534149|Aleksandr Shamaro]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4076477|Boris Balashov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-07
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q165029|иликтер мантүре]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1475726|филателист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4452411|Aleksandr Tatarintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-01
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-24
| [[Глазов]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q112988814|Плющев, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-19
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q4395256|L. I. Rovnin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-02
| [[Тирмез]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-29
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4475074|Pyotr Ulyanov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-03
| [[Татищево районы]]
| [[математик]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502210|Dmitry Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-06
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909413|Vitaly Tanasiychuk]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21096687|Leonid Konstantinovich Dolgopolov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-21
| [[Владикавказ]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q51669508|Леонид Михайлович Тимонин]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-07
| [[Яңа Борас районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-14
| [[Сарыкылыч]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136008721|Vladimir Nikolaevich Andrianov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-06
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1947
| 1951
| ''[[:d:Q553209|Alexei Kostrikin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-12
| ''[[:d:Q24324583|Bolshoy Morets]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Юрий Давыдов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-31&lt;br/&gt;1929-08-31
| [[Каманича]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142090|Поликарпов, Геннадий Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-16
| ''[[:d:Q13640249|Олы Глушица]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q7263671|A.O. Kovalevsky Institute of Biology of the Southern Seas]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-11
| [[Акъяр]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15699466|Anatoly Yevstushenko]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-10
| ''[[:d:Q2991922|Petropavlivka Raion]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-12
| [[Фролово]]
|-
| 1945
| 1950
| ''[[:d:Q21392959|Leonid Sergeevich Glikman]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27808149|paleoichthyologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q140183907|Jenő Jakus]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-09
| [[Будапешт]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61376280|Valentyna Palamarchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-11-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17287372|Yury Sklyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-27
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| [[Әстерхан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1949
| 1954
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| 
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201670|Institute of Applied Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 1951
| 1956
| ''[[:d:Q97571149|Алкснэ Арнольд Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-21
| [[Кривой Рог]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q464975|Lev Petrovich Pitaevskii]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-23
| [[Роверето]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152674|Vladimir Gusev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-19
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-29
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162575|Adolf Borisovitsj Dichtjar]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-11
| [[Наро-Фоминск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51480343|Evgeny E. Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-09
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q333705|Технион]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327095|Александрова, Вера Александровна]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-01
| 
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4142593|Mark Golubchik]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-06
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-25
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2643990|Aleksej Shestoperov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q18278430|Сцепинский Юрий Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21130712|Valentina Yarskaya-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-15
| [[Екатеринбург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-13
| 
|-
| 
| 1957
| [[Вил Байбурин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Ырынбур]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85136934|Yuriy Karogodin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-14
| [[Харьков]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140035133|Nina Marushina]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q108888630|Мәскәү драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24009980|Dmitry Lunkov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-04
| 
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q109493325|Gennady Yakovlev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-10
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139558393|Vyacheslav Alexandrovich Begutchev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25504180|meliorator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4402412|Viktor Ryabov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-22
| ''[[:d:Q18804723|Усинское]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4507250|Aleksandr Chaplik]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-25
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107881|Perederiy Valentyna Ivanivna]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-17
| [[Тикси]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4706362|Інстытут геаграфіі НАН Украіны]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-13
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-25
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q106580342|Faculty of Radioengineering and Electronics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319797|Serafima Nikitina]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-01
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-02
| 
|-
| 
| 1960
| ''[[:d:Q4945319|Boris M. Schein]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| [[Мәскәү]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1193547|Tulane University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1070333|Арканзас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-10-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12107850|Калоєров Стефан Олексійович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-07
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15849439|Dmitry Trubetskov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-14&lt;br/&gt;1938-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56060736|Nikolay Tikhonov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-28
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q52847968|Academician V.P.Makeyev State Rocket Centre (Russia)]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4114109|Yefim Vodonos]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-01
| ''[[:d:Q219836|Звеныһородка]]''
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q1270949|Radishchev Art Museum]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4149868|Anatoly Grishin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225961|Mikhail Kogalovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-09
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12108968|Станіслаў Касьперскі]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Новочеркасск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114646507|Морозова, Алла Леонтьевна]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4176386|Mikhail Yerin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-29
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-09
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4537302|G. V. Âkuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-06
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-14
| ''[[:d:Q4279163|Malyy Uzen]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q260368|B.I. Stepanov Institute of Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-19
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259208|Yury Lepyokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-23
| ''[[:d:Q3623602|Dergachi, Saratov Oblast]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-16
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q55164793|Boris G. Mirkin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-05
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q375606|Биркбек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15060700|Gennadiy Petrovitsj Jarovoy]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-19
| ''[[:d:Q4126272|Voskresenskoye, Saratov Oblast]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-17
| 
|-
| 
| 
| [[Анатолий Герчиков]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-29
| [[Самар]]
| [[галим]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829606|Vadim Semënovič Aniŝenko]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97496745|Посадский, Виктор Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-14
| [[Мичуринск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102257083|Vitaly Arestov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-16
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4529010|Mikhail Shchetinin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-17
| ''[[:d:Q4326583|Novy Biryuzyak]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-10
| ''[[:d:Q4453843|Tekos]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1967
| ''[[:d:Q4513038|Pyotr Cherkasov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q85995437|Мартазінова Вазіра Файзулівна]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12164165|Ukrainian Hydrometeorological Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4370913|Mikhail Poluboyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-15
| ''[[:d:Q4277331|Malaya Serdoba]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405034|Viktor Sazonov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-20
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480917|Boris Falikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-24
| [[Холмск]]
| ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-21
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01
| [[Дубна]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865436|Александр Николаевич Сальников]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-05
| [[Аткар]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695018|Васильчук, Николай Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-19
| [[Орхава]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103794687|Полдников, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-18
| ''[[:d:Q47045423|Рыбное]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110041211|Nikolaj Petrovič Mašovec]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-06
| [[Слабутски|Слободской]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112552491|Sergej Grigor‘jevič Borovikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124362692|Stepan Dadayan]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-24
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4801547|Artsakh University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199587|Sergey Ilyin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-18
| [[Сарытау]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786153|Dzhuchi Tugan-Baranovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-06
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-05
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Леонид Юрьевич Коссович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q51670785|Пётр Николаевич Харченко]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-08
| [[Кирсаново (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59101634|Rafik Grigorjan]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-20
| [[Била Церква|Била-Серква]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98227867|Aleksandr Lazarevich Paradiz]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-01
| ''[[:d:Q13643099|Yasnaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1973
| ''[[:d:Q113588435|Natalia Sergeyevna Gurina]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-04
| [[Ртищево]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089633|Sergey Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-23
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q9149093|альпинист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173505|Վերա Եվուշկինա]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-18
| [[Сарытау]]
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137018832|Александр Владимирович Базаев]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-21
| ''[[:d:Q3266276|Vyezdnoye]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-01
| ''[[:d:Q905459|Ardatov]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255592|Oleg Shommer]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-11
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127448523|Iosipenko Alexander Daniilovich]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-08
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6957626|Nadezhda Roshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-30
| ''[[:d:Q4439754|Staraia Porubiojka]]''
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17674866|Dmitry Mustafin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010706|Lyudmila Kornilova]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-16
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4371934|Aleksandr Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-13
| [[Аткар]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4446588|Sergey Surovov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-31
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091830|Буренин, Александр Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-28
| ''[[:d:Q3642634|Borisoglebsky Urban Okrug]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4155552|Roman Dbar]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-14
| [[Пицунда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22665614|Noerali Nazarovitsj Salichov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-28
| [[Күлаб]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2669434|Russian-Tajik Slavonic University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714281|Кузьмин, Иван Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-15
| ''[[:d:Q18773556|Гривки (Екатериновкан кӀошт)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16673925|Sergey Malykh]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-25
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4382933|Л. Г. Щукина исемендәге РМА Психология институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96244700|Sergey Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-31
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975
| 1980
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q60852327|Правительство Саратовской области]]''
| 
| 
|-
| 1977-09
| 1979-09
| ''[[:d:Q96101212|David Tarkhnishvili]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|эволюционист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109958058|population geneticist]]''
| ''[[:d:Q2324420|Ilia State University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072646|Mikhail Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4199081|Ikryanoye]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138608|Վալենտինա Գինդլեր]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-24
| [[Балашау]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15086712|Dmitry Prokudin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95920193|Vladislav Vinogradov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-16
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117001250|Sergey Shanin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-04
| [[Липецк]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96733063|Vostokovedenie i Afrikanistika]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832405|Elena Rostislavovna I︠A︡rskai︠a︡-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-28
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4721311|Alexey Chernyshov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714160|Алёшина, Марина Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-26
| [[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 1983-09-01
| 1988-08-28
| ''[[:d:Q59204851|Iren E Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-14
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17675145|Igor Meglinski]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-03
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1201513|Отаго университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19715616|Sevinc Hüseynova]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-28
| [[Славьянка (Гәдәбәй)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4214272|Sergey Karasyov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4483565|Physical technical lyceum 1, Saratov]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25390523|Konstantin Andreyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-28
| [[Аткар]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90156601|Roman Chuychenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-20
| [[Моздок|Мәздәк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829518|Igor Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4480803|MSU Faculty of Political Science]]''
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1996-06-30
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1992
| 1997
| ''[[:d:Q18404879|Flawian Mitrofanov]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q91187063|Eastern Orthodox monk]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18618519|Andrew Kozenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-15
| [[Малгобәк|Малгобек]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q18340732|Meduza]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7453997|Sergey Khovanskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154701|Elizaveta Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-15
| [[Сарытау]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669657|Marta Antonicheva]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-08
| [[Бакы]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19910770|Ekaterina Melnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6968045|Natalia Lobova]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-03
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q138380731|Yuri Kasimtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-17
| ''[[:d:Q4199413|Ilovatka]]''
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|stand-up comedian]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17605618|Kira Stepanova]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108318274|Iuliia Shishova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-30
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q134704045|Sergey Pozharnik]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Сарытау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 1981-09
| 1986-07
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2015-09-01
| ''[[:d:Q27500536|Alexey S. Sazhnev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1978
| 1987
| ''[[:d:Q37367969|Igor Jouline]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1150105|Теннесси университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6669083|Loma Linda University School of Medicine]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| 
| 
|-
| 1992-10-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-11-05&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q41045886|Olga V. Sosnovtseva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1994
| ''[[:d:Q41549838|Victor Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1990
| ''[[:d:Q41862801|Alexandre Chigaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1190812|University of New Mexico]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| 
| 
|-
| 1967-09-01
| 1972-06-30
| ''[[:d:Q42239051|Igor Nefedov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q300980|Aalto University]]''
| 
| 
|-
| 1999-06
| 2004-06
| ''[[:d:Q43260346|Arthur Kopylov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263711|Research Institute of General Pathology and Pathophysiology, the Russian Academy of Medical Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201434|Institute of Cell Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1982-05-31
| ''[[:d:Q43771441|Vladimir Ponomarenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 1995
| ''[[:d:Q46665553|Marina Chernyshova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2010-09-10&lt;br/&gt;2006-06-30
| ''[[:d:Q51235817|Sergey V Astakhov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1993-10-01&lt;br/&gt;1988-06-01
| 1997-10-01&lt;br/&gt;1993-06-01
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q262854|Ләнкәстер үнивирситите]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2009-09-01
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q55154167|Dmitry A. Zimnyakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 2008&lt;br/&gt;2005
| ''[[:d:Q56568598|Irina Khromova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3179598|Public University of Navarre]]''
| 
| 
|-
| 1999-09
| 2004-06
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-04
| ''[[:d:Q57451126|Artur Prilepsky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1993-06-30
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1984-05-31
| ''[[:d:Q58924667|Konstantin Grankin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1983
| 1991
| ''[[:d:Q59689736|Oleg Ermakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2001
| 2006
| ''[[:d:Q59702846|Svetlana S Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 2004-07-01
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-07-20&lt;br/&gt;1987-10-20&lt;br/&gt;1978-09-01
| 2001-03-30&lt;br/&gt;1990-10-20&lt;br/&gt;1983-06-20
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2009-07-01
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-06-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1975
| ''[[:d:Q61831060|Alexander N Yakunin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62610244|Alexander Balanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012-03-01
| 
| ''[[:d:Q62731164|Svetlana Klimova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2003-09
| 2008-06
| ''[[:d:Q63770987|Varvara Kozyreva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5020439|California Department of Public Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115376|Көнбатыш Вирҗиния үнивирситите]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2004-06-30
| ''[[:d:Q63889394|Irina V Kabakova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1145731|University of Technology Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1002486|AMOLF]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5140130|Codeforces]]''
| 
| 
|-
| 1976-09-01
| 1981-08-30
| ''[[:d:Q71623909|Alexey Aksinenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263216|Institute of Physiologically Active Compounds]]''
| 
| 
|-
| 1970-10-01&lt;br/&gt;1965-09-01
| 1973-10-01&lt;br/&gt;1970-07-20
| ''[[:d:Q72142829|Marina V. Frontasyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| 
| 
|-
| 1991-08-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-01-18&lt;br/&gt;1991-07-01
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1970
| 1975
| ''[[:d:Q74409202|Victor F. Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-04
| 2012-10-04
| ''[[:d:Q77193420|Vladimir Salmin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Себер федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1973-09-01
| 1978-06-01
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1981
| 1987
| ''[[:d:Q79925793|Svetlana Belova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52842944|Saratov Research Institute of Traumatology and Orthopedics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q80814769|Lilia Petrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2000-09-01
| 2008-11-14&lt;br/&gt;2005-07-31
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q83423231|Julia Skibina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1995-08
| 2000-06
| ''[[:d:Q83579666|Yulia A Getmanenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q793867|Скриппс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864855|Җорҗия технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-01
| ''[[:d:Q84766226|Denis V Fateev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2010-09-01
| 2019-09-01&lt;br/&gt;2015-07-08
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2010
| 2010-07-03&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2003
| 2008
| ''[[:d:Q85886768|Porshakov Aleksandr Porshakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990-10-10&lt;br/&gt;1982-09-01
| 1993-10-10&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86774060|Denis Utkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 1994-09-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1997-12-31&lt;br/&gt;1988-06-20
| ''[[:d:Q86788269|Svetlana Rogacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2016&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1974-09-01
| 1979-07-01
| ''[[:d:Q87315135|Alexander Fainleib]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011
| 2014
| ''[[:d:Q87412554|Alexey M Tsikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87675672|Anastassia N. Alexandrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| 
| 
|-
| 2009-09
| 2014-06
| ''[[:d:Q87702937|Mariia Saveleva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013&lt;br/&gt;2008
| 2013
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1357517|Оулу университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87927854|Maria Kupryashina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-06
| 2018-12
| ''[[:d:Q87948559|Maxim A Kurochkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q87978278|Alexander V Cherkasov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2006-09-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2016-07-31&lt;br/&gt;2009-12-31&lt;br/&gt;2006-07-31
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2017-06-01
| ''[[:d:Q88164483|Anatoly A Abalymov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2015&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1994-06-30
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q89267689|Stella Yevstigneyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89387895|Anton Krynkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q823917|Шеффилд университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89443344|Andrey Grachev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012-09-01&lt;br/&gt;2007-09-01
| 2016-10-01&lt;br/&gt;2012-06-23
| ''[[:d:Q89443346|Dmitry Mitin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2007-05-30
| ''[[:d:Q89631718|Popyhova Era]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1969-09-01
| 1974-07-01
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-08-31
| ''[[:d:Q89953195|Elena Pitsik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89953197|Vadim Grubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q90225106|I B Zakharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09&lt;br/&gt;2018-09
| 2018-06&lt;br/&gt;2020-06
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-07-01
| ''[[:d:Q90773658|Roman A Verkhovskii]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013
| 2017
| ''[[:d:Q90913190|Ekaterina Zinchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q91798503|Elena S Yurina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263208|Institute of Solution Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2002-06-01
| ''[[:d:Q92067591|Ekaterina Y Shurkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1474100|Old Dominion University]]''&lt;br/&gt;[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2018-09-01
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-06-29
| ''[[:d:Q92911748|Boris Latosh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12586769|Institute for Basic Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1161297|Сассекс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 1985-09
| 1990-06
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1998-09
| 2003-06
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2000-06-08
| ''[[:d:Q93042332|Danila Prikazchikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1737734|University of Keele]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1971-06-11
| 
| ''[[:d:Q93190188|Boris D Zaitsev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2002-09-01
| 2011-02-17&lt;br/&gt;2007-06-14
| ''[[:d:Q94481042|Nataliya Stankevich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q95561338|Elena L Kossovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 1999-06
| ''[[:d:Q95989196|N Y Rusetskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2009
| 2015
| ''[[:d:Q96197503|Eugene A Sheck]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96824806|Yulia Filip'echeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2009
| ''[[:d:Q98158372|Alina Ryabova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102288211|Vasilii' A. Fortunatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102289388|Valentin S. Trokhimenko]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291179|Vladimir S. Garvatsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291182|Vladimir T. Kulik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1964
| 1969
| ''[[:d:Q102292970|Vladimir Abramovich Strauss]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301162|Vladislav Fedorovich Emel'yanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301328|Iosif Yakovlevich Chernyavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102304277|Georgii Petrovich Boev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307393|Sergey Yurievich Graf]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307394|Olga Evgenievna Baranova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307395|Alexander Anatolievich Golubev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307396|Victor Vadimovich Grigoriev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307397|Denis Leonidovich Stupin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311540|Anton Sergeevich Galaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311541|Mark Volfovich Losik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102317375|Anna L. Libih (Libikh)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347653|Sergey Buterin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347655|Mikhail Ignatiev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347656|Konstantin Kravchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347659|Pavel Kudishin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347660|Yulja Kuryshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347661|Dmitry Lukomskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347664|Oleg Gorbunov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347667|Dmitry Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102360669|Evgenii N. Roiz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370910|Vladislav Bronislavovich Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370913|Albert Vladimirovich Gohman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370920|Yurii Ivanovich Ermakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370925|Viacheslav Nikolaevich Salii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371035|Valerii Aftahovich Yumaguzhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371039|Viktor Vladimirovich Rozen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371042|Oleg Vladimirovich Shimel'fenig]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371045|A. S. Udalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383195|Mark A. Spivak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383196|Yurii E. Penzov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383227|Samuil A. Kaganov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383228|I. S. Tarasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383597|Natal'ya Fyodorovna Ržehina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383600|S. M. Čašečnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383604|Nikolai' Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384671|Georgiĭ I. Žotikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384672|David Efimovich Chernyĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385555|F. Kagan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385557|A. Peršin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386459|A. F. Ravič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386465|Vladislav L. Arkhangelʹskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386469|E. V. Pavlovskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386472|A. I. Raben]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387377|M. B. Dikhtyar']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387381|Sergei' D. Orlov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387384|Sergei' A. Liber]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102393765|Alexander Vasil'ev]]''
| 
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399594|Anastasia Vladimirovna Zharkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399600|Svetlana Gennadievna Kurnosova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399601|Andrei Vladimirovich Filkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399602|Mikhail Borisovich Abrosimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399820|Mikhail Aleksandrovich Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399821|Mikhail Matveevich Katz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399822|Aleksandra Valerievna Kireeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399824|Aleksandr Alekseevich Dolgov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102400005|Igor Ivanovich Melnik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403052|Sergey Valentinovich Bykov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403626|Ol'ga Valentinovna Okhlupina]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102406553|Galina Kamyshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102435250|Iraida Frolova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001398|Pavel Gumenyuk]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001407|Alexander Kuznetsov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001420|Svetlana Romanova]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 1989
| 1994
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q107500913|Artur Davoyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1966-04
| 2013-12
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123585517|Mikhail Krasnov]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136087475|Taisiia Ivanovna Lukiantseva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609723|Захаров, Михаил Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q4397307|Romanovka]]''&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Әдәбият ==
* [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/444.htm Саратовский государственный университет им. Н. Г. Чернышевского] // [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/Universytety_narkompros.html Университеты и научные учреждения] / Ред. коллегия: Р. И. Белкин, Г. И. Бройдо, [[Хаҗи Габидуллин|Х. З. Габидуллин]] и др.; Наркомпрос РСФСР. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.; Л.: Объединённое научно-техническое издательство, 1935. — VIII, 585 с.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]
{{Россия классик университетлары ассоциациясе}}

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1909 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Сарытау дәүләт университеты]]</text>
      <sha1>n9gwvrnq6k87or3y29rq8zi6d3zwa2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гал (Абхазия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>391707</id>
    <revision>
      <id>5969359</id>
      <parentid>3552562</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="lbljbp3tnypcoh4vqikfad9ci89udk7" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Гал (мәгънәләр)}}
{{ТП/ВМ}}
'''Гал'''&lt;ref&gt;[http://apsnyteka.org/192-kvarchia_istoricheskaya_i_sovremennaya_toponimiya_abhazii_vvedenie.html Кварчия В. Е. Историческая и современная топонимия Абхазии. Введение] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apsnypress.info/apsny/constitution/ Конституция Республики Абхазия. Глава 1 — Статья 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109093337/http://www.apsnypress.info/apsny/constitution/ |date=2018-01-09 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mfaapsny.org/apsny/overview.php Министерство иностранных дел Республики Абхазия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626052044/http://mfaapsny.org/apsny/overview.php |date=2017-06-26 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ab|Гал}}, {{lang-ru|Гал}}, {{lang-ka|გალი}} [Гали]) — [[Абхазия]] шәһәре. [[Гал районы]]ның үзәге.

== География ==
[[Колхида түбәнлеге]]ндә, [[Эрисцкали]] елгасының ярларында, [[Сухум]]дан 77 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

== Тарих ==
Шәһәр статусын [[1932 ел]]дан башлап йөртә.

== Тышкы сылтамалар ==
* [http://www.fuadiye.com/Bagapsh-3.html Этнические процессы в Самурзакане (Гальском районе)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224213710/http://www.fuadiye.com/Bagapsh-3.html |date=2021-02-24 }} {{ref-ru}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Абхазия шәһәрләре]]</text>
      <sha1>lbljbp3tnypcoh4vqikfad9ci89udk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казталовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404796</id>
    <revision>
      <id>5969375</id>
      <parentid>5966831</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T15:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="gbqi0q33o3iiiwzpxr5w3nviws8ft4g" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 274830100
}}
'''Казталовка''' ({{lang-kk|Казталовка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |URL=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |accessdate=2021-01-01 |archivedate=2019-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |deadurl= }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 5560 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 98,36 %,
башка халыклар — 1,64 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1047754. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| ''[[:d:Q16435240|Ibray Saoeanov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-11
| Казталовка
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-02-21
| ''[[:d:Q4098554|Khadisha Bukeeva]]''
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q20484149|South Kazakhstan regional drama theater]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q258180|Auezov Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4208080|Kazakh National Academy of Arts]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-31
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-16
| ''[[:d:Q4159752|Qabibolla Zhaqypov]]''
| ''[[:d:Q127745|Евразия милли үниверситеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>gbqi0q33o3iiiwzpxr5w3nviws8ft4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курское (Костанай өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405827</id>
    <revision>
      <id>5969350</id>
      <parentid>4682941</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="f1e9yhhtge1ztou0m04hxkyvqv1t61p" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 396847600
}}
'''Курское''' ({{lang-kk|Курское}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 181 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 40,88 %,
[[украиннар]] — 23,76 %,
[[казакълар]] — 19,34 %,
башка халыклар — 16,02 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16669117. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>f1e9yhhtge1ztou0m04hxkyvqv1t61p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талапты (Җуалы районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407606</id>
    <revision>
      <id>5969411</id>
      <parentid>4681476</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="ayvbo4jg45mz9l5o1nr5hw81ohg3vss" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 314263400
}}
'''Талапты''' ({{lang-kk|Талапты}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 630 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 98,57 %,
башка халыклар — 1,43 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13663968. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>ayvbo4jg45mz9l5o1nr5hw81ohg3vss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яңаталап (Эле районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410722</id>
    <revision>
      <id>5969373</id>
      <parentid>5966802</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T15:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="l3tdm2v2s9n054ol0to3a1qwj99urc1" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Яңаталап (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 196847400
}}
'''Яңаталап''' ({{lang-kk|Жаңаталап}}) — [[Казакъстан]]ның [[Алматы өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2749 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 80,97 %,
[[көрдләр]] — 11,75 %,
башка халыклар — 7,28 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13648734. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-18
| ''[[:d:Q16437404|Muhametjan Ibraev]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Алматы өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>l3tdm2v2s9n054ol0to3a1qwj99urc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаяз Алтыншин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460801</id>
    <revision>
      <id>5969368</id>
      <parentid>4076822</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T13:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16551" sha1="8nmsgxsamtm3br6p4ohn1yzepoaem9z" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Алтыншин}}
{{Шәхес}}
'''Алтыншин Гаяз Сәгыйт улы''' ([[23 апрель]] [[1966 ел]] — [[20 август]] [[2008]]) — [[Башкортлар|башкорт]] театр актеры, югары мәктәп укытучысы. [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] атказанган артисты (1995).

== Биографиясе ==
Гаяз Сәгыйт улы Алтыншин 1966 елның 23 апрелендә [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР-ының]] [[Бөрҗән районы]] [[Иске Собхангол (Бөрҗән районы)|Иске Собхангол]] авылында туган.

Атасы Сәгыйт Гыйният улы Алтыншин [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнаша. Җиде ел армиядә булганнан соң, Иске Собхангол авылында райсовет председателенең сәүдә буенча урынбасары итеп тәгаенлиләр. Бер чорда мәктәптә рәсем һәм җыр дәресләреннән укыта. Киекбай авылында клуб мөдире булып та эшли.

Заманында җөмһүрият кимәлендә билгеле  рәссам, профессиональ уенчы, фотограф һәм шахматчы була. Сәгыйт Гыйният улына Ленинград сәнгать академиясенә студентларны практикага да алып килгән вакытлар була.

Әнисе Алтыншина (Карабаева) Хәдичә Гайзулла кызына (1932) авыр балачак туры килә. Атасы репрессиягә эләккәч, дүрт сыйныф кына белем алган 12 яшьлек кызга колхозда җир сөреп, агач кыркып, пилорамда эшләп көн күрергә туры килә. Балаларының сәләтен бар яклап үстереп, эшлекле, җанлы, һөнәрман итеп тәрбияли.

Гаяз гаиләдә дүртенче бала. Укырга бармас элек ук өлкәннәр белән шахматта уйный, бала чактан бокс, самбо, дзюдо белән мавыга.

Төпчек малайга рәссам, фотограф, аннары Авыл хуҗалыгы институтының механика факультетында укыган агасы Илдарның зур йогынтысы тоела. Аңа окшап Гаяз да инженер булырга хыяллана.

Мәктәптә егетне атасы кебек рәссам булыр дип уйлыйлар. Ә ул имтиханнарны җиңел тапшырып, Уфа дәүләт сәнгать институтының актерлар бүлегенә укырга кереп китә. Беренче курстан ук спектакльләрдә төп рольләрне аңа ышанып тапшыралар. Геройларны уйнарлык уенчы булачак, — диләр аның турында. Укуы 1984—1986 елларда армиядә хезмәт итүе сәбәпле, тукталып тора.

1989 елда укуын тәмамлап, [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академиягә драма театрына]] эшкә килә. 1989—2006 еллар эчендә илледән артык роль башкара. Бер вакытта Уфа сәнгать институтында «Сәхнә хәрәкәте» предметы буенча дәреслекләр дә алып бара. Театрның халык артисты [[Фидан Гафаров]] «Гаяз кебек „Аттила“, „Салават Юлаев“ ролен башкаручы уенчы әлегә театрда юк», — дип әйтә.

Катыны Алтыншина Земфира Фатыйх кызы [[Сибай]] шәһәренең «Чулпан» балалар театрында режиссер һәм актриса. Зөһрә Фәйзуллинаның «Андыз барда ат мәңгелек» («Девясил — это девять сил») һәм Сергей Белов белән Сергей Кураевның «Бишкә кадәр саныйм» («Считаю до пяти») әсәрләре буенча спектакль куйган. Улы Алтыншин Алик Гаяз улы БДУ — ның Сибай институтында юридик факультетта өлкән укытучы, шулай ук декан урынбасары булып эшли.

== Спектаклләрдә ролләре ==

[[Таһир Таһиров]] «Галиә» — Яшь Заһир (1983)&lt;br&gt;
[[Мостай Кәрим]] «Кичерү» — Любомир Зух (1987)&lt;br&gt;
[[Мирхәйдәр Фәйзи]] «Аҫылйәр» — Малай (1988)&lt;br&gt;
[[Даут Юлтый]] «Карагол» — Һөйөндөк (1989)&lt;br&gt;
[[Шамил Рәхмәтуллин]], «Алмагаслар чәчәк атканда» —&lt;br&gt; Россинат (1989)&lt;br&gt;
Шамил Рәхмәтуллин, «Алмагаслар чәчәк атканда» —&lt;br&gt; Граф һәм Сиған (1989)&lt;br&gt;
[[Хәкимйән Зарипов]] «Җавап көне» — Зөлкәрнәй, Ханиф,&lt;br&gt; Фазыл (1991)&lt;br&gt;
[[Ибраһим Абдуллин]] «Тиле яшлек» — Аҡйегет (1992)&lt;br&gt;
Мостай Кәрим, «Ай тотылган төнлә» — Аҡйегет (1992)&lt;br&gt;
[[Фәрит Богданов]] «Атылган йолдыз» — Фәрхәт (1992)&lt;br&gt;
[[Мөхәмәтша Буранғолов]] «Башкорт туе» — Юлдыбай (1990)&lt;br&gt;
Флорид Бүләков, «Канатланып оч син, Толпарым!» —&lt;br&gt; Ғазинур (1990)&lt;br&gt;
[[Наил Гәйетбаев]], «Ыстагафирулла» — Даян (1991)&lt;br&gt;
И.Иванов, Р.Усаев «„Хәсрәт“ Хәсән» — 2-се һаҡсы (1991)&lt;br&gt;
[[Гәзим Шафыйҡов]] Г.Мөбәрәкова «Һәҙиә» — Гөбәй (1991)&lt;br&gt;
Туфан Миңнуллин «Диләфрүзгә дүрт кияү» — Амур (1991)&lt;br&gt;
Ильдар Юзеев «Ак калфағым төшердөм кулдан» —&lt;br&gt;Ратмир Зәкиевский (1991)&lt;br&gt;
[[Нәжиб Асанбаев]] «Рәйсә + Фәйзи» — Сәлим (1992)&lt;br&gt;
Фәтхи Бурнаш «Яшь йөрәкләр» — Хәйретдин (1993)&lt;br&gt;
Эдуардо де Филиппо «Елай белмәгән хатын» -Риккардо (1993)&lt;br&gt;
[[Мостай Кәрим]] «Кичке табын» — Алпамыша (1994)&lt;br&gt;
Флорид Бүләков, «Бибинур, ах, Бибинур» — Ир-егет (1994)&lt;br&gt;
Фернан Кроммелинк «Иҫ китмәле мөгөзлө шәп ир» —&lt;br&gt; Оскерканан егет (1995)&lt;br&gt;
Раил Байбулатов «Ярем минең, әлиһәм» — Ринат (1995)&lt;br&gt;
[[Нәжиб Асанбаев]] «Яралы язмыш» — Баян (1996)&lt;br&gt;
Баязит Бикбай «Карлыгач» — Шатморат (1996)&lt;br&gt;
[[Ҡол Дәүләт]] «Шартлап китсен донъясе!» (1996) —&lt;br&gt; Лейтенант Үтәйголов&lt;br&gt;
Шамил Рәхмәтуллин «Әжәлгә дарыу бар, диләр...» —&lt;br&gt; Басаров (1997)&lt;br&gt;
З. Муллағәлиева «Курай» — Аксакал 1997&lt;br&gt;
Лопе де Вега «Печән өстендә эт» — Теодор (1997)&lt;br&gt;
[[Әнгәм Атнабаев]] «Законлы никах белән!» —&lt;br&gt; Фәсхетдин (1998)&lt;br&gt;
А. Н. Островский «Талантлар һәм табынучылар» — &lt;br&gt;Бакин (1998)&lt;br&gt;
Сөләймән Латипов «Көнләш, Америка, көнләш» — &lt;br&gt;Мартинг Донг (1999)&lt;br&gt;
Мостай Кәрим, «Айгөл иле» — Илдар 1999&lt;br&gt;
[[Сәрүәр Сурина]] «Тылсымлы күл сере» — Алпан (1999)&lt;br&gt;
Шамил Рәхмәтуллин, «Сандугачлар килгән безгә» —&lt;br&gt; Зинтык (2000)&lt;br&gt;
Гөлшат Әхмәткужина «Әйдәгез танышыйк» —&lt;br&gt; Боскон (2000)&lt;br&gt;
[[Заһир Вәлитов]] «Аҡьял батыр» — Акьял (2000)&lt;br&gt;
[[Рәлиф Кинйәбаев]], «Эх, Байтимер дус!» —&lt;br&gt; Милиционер (2000)&lt;br&gt;
[[Зәйнәб Биишева]], «Мөхәббәт һәм нәфрәт» — Җил (2001)&lt;br&gt;
[[Айсылыу Ягафәрова]] «Кыпчак кызы» — Айсуак (2001)&lt;br&gt;
[[Гәзим Шафыйҡов]] «Аттила» — Аттила (2002)&lt;br&gt;
Мостай Кәрим, «Салават» — Салават (2003)&lt;br&gt;
[[Илшат Йомаголов]] «Сәсәннәр». роль: Ир. 1-се&lt;br&gt; яугир (2005)&lt;br&gt;
Йософ Болат «Мәһәре — байдан» Карасан (2006).

== Төшкән кинофильмнары ==

* «Сарыголак» нәфис фильмы (язучы [[Рамазан Өметбаев]] әсәре буенча).
* «Ай кызы» исемле күп серияле телевизион фильм ([[Флорид Бүләков]]).
* «Авыл өстендәге җәйгор» (Айзар Акманов, Зөһрә Буракаева, [[Булат Йосыпов (1973)|Булат Йосыпов]], Салават Вахитов)

== Аудиоязмалар ==

* [[Файл:Юлдаш_радио.png|70x70пкс|thum]] [[Юлдаш радиосы]] [http://yuldashfm.ru/mp3_id/4832 «Башкортстанның атказанган артисты Гаяз Алтыншин турында истәлекләр»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://muzofond.com/search/әлфиә БСТ-да «Атылган йолдыз» проекты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре ==

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1995)
* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы (2004).

== Хәтер ==
&quot;Гаяз Алтыншин турында «Атылган йолдыз» радиотапшыруын тыңлап, хәтирәләргә бирелеп утырдым. Авторы Зөлфия Рәхмәтуллина. Зөлфия бик җентекле, психоаналитик эчкерсез тапшыру эшләгән, рәхмәт аңа. Гаяз бу донъядан киткәнен мин чит илдә яшәгәнгә күрә белми калдым. Бик сәләтле уенчы, көчле режиссер иде! Ул чакта без барыбыз да сәнгать институтының ятагында яшәгәч, бер-беребезне әйбәт белә инек, аралашып  йәшәнек. Без Гаяз белән «Ричард III»-не куйдык (ягъни ул куйды) һәм бергә уйнадык. Мин патшабикә Аннаны уйнадым. Ул язма минем архивта саклана. Шулай ук ул минем икенче фильмына да уйнады. Мин М.Кәримнең &quot;Ашказар&quot;ын куйганым иде ул чакта. Репетицияләр минем бүлмәмдә барды. Бик көчле һәм ачык уенчы булды ул…&quot;

* Зиләрә Юлаева (Төхбәтова), [[Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры|Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театры]] артисты (https://vk.com/id130829030 ):

«Без студент чакларда аның фанаткалары була торгайнык. Аның уйнаган спектакльләрен бер дә калдырмый, бер - ничә тапкыр барып карый идек. Шул чаклы талант иясенең кинәт китеп баруына шак каттым. ... Аның белән бер сәхнәдә уйнарга хыялланмаган актриса юктыр ул...»

* Ильдар Абдуллин (https://vk.com/i.abdullin66):

«Әйе, якын дус-якташым һәм танылган оста, зирәк уенчы-режиссер, Башкортстанның атказанган артисты Гаяз Алтыншинның бабаеның бер туганы, халкыбызның борынгы шөгеле (гамәл дисәң дә була)- бөркетләрне (шоңкар-карчыгаларны) сунарга өйрәтүче — Айсолтан Алтыншин.

Заманында аны „Айсолтан Бөркетче“ дип кенә йөртәләр... Айсолтан (Бөркетче) Алтыншин 1918-1920 еллардагы ул чактагы Башкортстан (Зәки Вәлиди...) хөкүмәтенең актив һәм актив-тугры аркадашы да булып тора…

Айсолтан Алтыншин 1923 елдан чит (Кыргызыстан, Кытай һәм Афганистан тауларында...) илгә чыгып китә һәм төп шөгеле (бөркет уку) белән көн итә... Дустым  Гаязның да, олатасы кебек Мәчем һәм Базал Таулары кыларында бөркетләрне тотып өрәтү теләк-хыяллары да бар иде.... Һәм шулай ук, Гаяз Дустым  бер вакыт (тагын да, бер Дустым-Якташым Күренекле режиссер Әнвәр абый Нурмөхәмәтов белән бергә) сөйләшеп утырганда:-„Бабсакбей белән Күсәкбей“ турындагы тарихи эпосы хакында документаль фильм төшерү теләк-хыял-ниятләрен дә әйткән иде..... Үкенеч, әлбәттә...»

== Сылтамалар ==

* {{БГ}} [http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/22579-aryolaty-aynyp.html Фәүзиә Латипова. &quot;Һарығолаҡ&quot;ты һағынып] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718114633/http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/22579-aryolaty-aynyp.html |date=2018-07-18 }} 25.052016
* [http://kulturarb.ru/ba/cinematography/ Башҡортостандың мәҙәни донъяһы]сайтында мәҡәлә
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724191352/https://kulturarb.ru/ba/cinematography/ |date=2021-07-24 }} сайтында мәҡәлә
* [http://bash.bashdram.ru/actors-old/actors-old М.Ғафури исемендәге Башҡорт Академия драма театры сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430014012/http://bash.bashdram.ru/actors-old/actors-old |date=2017-04-30 }}
* https://muzofond.com/search/%D3%99%D0%BB%D1%84%D0%B8%D3%99%20%D1%85%D1%83%D0%B6%D3%99%D1%85%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Төркем:Әлифба буена актерлар]]
[[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Уфада вафатлар]]
[[Төркем:2008 елда вафатлар]]
[[Төркем:20 август көнне вафатлар]]
[[Төркем:Бөрҗән районында туганнар]]
[[Төркем:1966 елда туганнар]]
[[Төркем:23 апрель көнне туганнар]]
[[Төркем:Страницы с непроверенными переводами]]</text>
      <sha1>8nmsgxsamtm3br6p4ohn1yzepoaem9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарья Клюкина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>482890</id>
    <revision>
      <id>5969385</id>
      <parentid>4640167</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21050" sha1="js7a97hl4rlkdq5y8343tddbgk8nq2z" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Дарья Игоревна Чопова (Клюкина)''' ([[1994 ел|1994 елның]] [[9 гыйнвар|9 гыйнвары]], [[Карпинск]], [[Русия|Россия]]) — Россия моделе һәм актриса&lt;ref name=&quot;vokrug.tv&quot;&gt;[https://www.vokrug.tv/person/show/darya_klyukina/ Биография Дарьи Клюкиной]&lt;/ref&gt;. ТНТ телеканалында «Холостяк» реалити-шоуының бишенче һәм алтынчы сезоннарында катнашып, популярлыкка казана&lt;ref&gt;[https://lady.mail.ru/article/502294-dasha-kljukina-o-egore-kride-svoih-sopernitsah-i-svalivshejsja-populjarnosti/ Даша Клюкина — о Егоре Криде, своих соперницах и свалившейся популярности]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.kleo.ru/items/bomond/dariya-klukina-diografiya.shtml |title=Дарья Клюкина: биография, рост, вес (фото) |accessdate=2021-10-14 |archivedate=2018-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181113170232/https://www.kleo.ru/items/bomond/dariya-klukina-diografiya.shtml }}&lt;/ref&gt;.

== Тормыш юлы ==
Россиянең [[Свердловск өлкәсе]], [[Карпинск]] шәһәрендә туа һәм үсә&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;. Әнисе — Ольга Юрьевна, фортепиано укытучысы, әтисе — Игорь, хәрби, Җәзаларны үтәү буенча дәүләт идарәсе хезмәткәре, [[Северодвинск|Северодвинскта]] яши. Дарья югары уку йортында укыганда, әти-әниләре аерылышкан.

4 елда Дашаны иртә эстетик үсеш төркеменә бирәләр. Соңрак ул музыка мәктәбенә укырга керә, анда фортепиано һәм гитарада уйный, шулай ук ансамбльдә хор җыры белән шәгыльләнә.

5 яшендә Дарьяны эт куркыткан, бу сөйләм үзенчәлегенә — тотлыгуга китергән.

2012 елда Дарья Карпинсктан [[Екатеринбург|Екатеринбургка]] күчеп килә, анда [[Урал федераль университеты|Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университетына]] «Дәүләт һәм муниципаль идарә» факультетына укырга керә. Флаерлар таратып эшли башлый, берничә ай төзелеш материалларын сату буенча менеджер булып эшли, модель булып эшли, рекламада төшә, соңрак чәчтарашчы-стилист һөнәрен үзләштерә.

Күпмедер вакыт [[Сочи|Сочида]] яши, анда фотомодель булып эшли һәм егете һәм егетнең игезәк абыйсы белән Frapp кофеханәсен җитәкләү эшендә катнаша.

2017 елда, университетны тәмамлап, Дарья [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күчеп килә.

=== Шәхси тормыш ===
2019 елның 1 февралендә Дарья үзенең туган көнен бәйрәм иткәндә, үзенең кунакларына Газпром-Медиа топ-менеджеры Владимир Чоповка кияүгә чыгуы турында игълан итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peopletalk.ru/article/eksklyuziv-peopletalk-darya-klyukina-vyhodit-zamuzh/|title=Дарья Клюкина выходит замуж|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;. Дарьяның ире — ГПМ РТВ белән идарә итүче, бизнес белән идарә итү, шул исәптән каналлар тапшыруны тәэмин итү (аерым алганда, ТНТ), региональ челтәр үсеше, реклама инвентаризациясен монетизацияләү, инвестиция проектларын тормышка ашыру өчен җаваплы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazprom-media.com/ru/press-release/show?id=1654|title=«Газпром-медиа» объявил о реорганизации субхолдинга ГПМ РТВ|author=|website=|date=10.10.2018|publisher=|accessdate=2021-10-14|archivedate=2019-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724193744/http://www.gazprom-media.com/ru/press-release/show?id=1654}}&lt;/ref&gt;.

2019 елның 19 сентябрендә Мәскәүдә Тушинский ЗАГСында никах теркәлә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/B2mBe_popxU/|title=@klyukina_d ЗА МУЖЕМ ❤️|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;. 2019 елның 4 октябрендә [[Италия|Италиядә]] Комо күле ярында затлы Balbiano вилласында тантаналы чара уза&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/B3M_2cAIHB0/|title=@klyukina_d Ура, жена! My beautiful dress by wonderful @eliesaabworld|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;. Кәләш Elle Saabтан ике туй киемен алыштыра, Николай Басков, [[Дима Билан]] һәм Кэти Топурия кунакларнның күңелен ача, ә туйны иң стильлеләрнең берсе дип атыйлар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tatler.ru/wedding-and-engagement/kak-proshla-svadba-dari-klyukinoj-i-vladimira-chopova-na-komo|title=Как прошла свадьба Дарьи Клюкиной и Владимира Чопова на Комо|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;. Туйдан соң Дарья үз фамилиясен ире фамилиясенә алыштыра һәм Чопова була.

== «Буйдак» шоуы ==
2016 елда Дарья ТНТ телеканалында актёр Илья Глинников белән «Буйдак» популяр реалити-шоуының бишенче сезонына кастинг уза. Проектның беренче серияләре чыкканнан соң ук Дарьяның җиңүгә төп дәгъвачыларның берсе булуы аңлашыла, әмма проект уртасында ул үз теләге белән китеп бара, чөнки ул егетнең хисләренә җавап бирә алмаган&lt;ref&gt;[https://7days.ru/news/zvezda-shou-kholostyak-darya-klyukina-mne-stalo-stydno-pered-iley.htm Звезда шоу «Холостяк» Дарья Клюкина: «Мне стало стыдно перед Ильей»]&lt;/ref&gt;.

2017 елда Дарья популяр җырчы Егор Крид катнашындагы «Буйдак» тамашасының алтынчы сезонында катнаша, нәтиҗәдә проект җиңүчесе була&lt;ref&gt;[https://peopletalk.ru/article/uchastnitsa-shou-holostyak-darya-klyukina-rasskazala-nam-vse-o-svoej-pobede/ Дарья Клюкина рассказала все о своей победе]&lt;/ref&gt;. Алга таба яшьләр арасындагы мөнәсәбәтләр турында озак вакытлар берни дә билгеле булмаган, пар үз тормышын шәрехләмәгән. 2019 елның мартында Дарья сөйләгәнчә, аларның мөнәсәбәтләре булган, әмма алар Егор белән «характерлар белән туры килмәгәннәр»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=emnaWAw0TkQ&amp;t=542s|title=Дарья Клюкина - о свадьбе с топ-менеджером &quot;Газпрома&quot; и расставании с Егором Кридом|author=|website=|date=25.03.2019|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Блогерлык ==
Дарья үзенең [[Instagram]] битен алып бара. 2021 елның октябренә аның абунәчеләре саны 2,3 миллион тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/klyukina_d/|title=Инстаграм Даши Клюкиной|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

Ул шулай ук ​​үзенең KLUKVA видео каналын [[YouTube|Youtube]] та алып бара башлый&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCETB9FhDivlvWP31cxClO7g|title=Видеоканал KLUKVA на Youtube|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;. Аның беренче влогы 2018 елның 14 маенда чыгарыла. Влогларында ул сәяхәт, матурлык һәм модель яки актриса буларак катнашкан төрле проектлар турында сөйли. 2021 елның октябренә абунәчеләр саны 166 мең тәшкил итә.

Блоггер буларак, Дарья Клюкина төрле чараларга, презентацияләргә чакырыла. Шундый социаль чараларда күрелгән: парфюмер Наркисо Родригез белән очрашу&lt;ref&gt;{{Citation |title=Знаменитости на ужине в честь 15-летия аромата Narciso Rodriguez |url=http://www.woman.ru/stars/backstage/article/223658/ |access-date=2021-10-14 |archive-date=2018-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016193643/http://www.woman.ru/stars/backstage/article/223658/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, L'Oréal продукт линиясен презентацияләү&lt;ref&gt;[https://www.cosmo.ru/beauty/news/18-09-2018/teper-u-loral-professionnel-est-naturalnaya-gamma-sredstv-uhoda-za-volosami/ Теперь у L’Oréal Professionnel есть натуральная гамма средств ухода за волосами | Журнал Cosmopolitan]&lt;/ref&gt; һәм башкалар.

Дарьяның директоры һәм агенты — аның иң якын дусты Дуся Бубель&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/dusyabubel/|title=@dusyabubel в Инстаграм|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;, ул 2019 елның августында, «Газпром-Медиа» белән берлектә, «танылган кешеләрне таныту һәм аларның социаль челтәрләрдәге аккаунтларын монетизацияләү» белән шөгыльләнүче Bubel MGT талантлар агентлыгының хуҗасы була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazprom-media.com/ru/press-release/show?id=1785|title=«Газпром-медиа Развлекательное телевидение» усиливает присутствие в инфлюэнс-сегменте|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2021-10-14|archivedate=2019-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191025201048/http://gazprom-media.com/ru/press-release/show?id=1785}}&lt;/ref&gt;, аерым алганда, моның өчен ТНТ «Буйдак», «В планы» проектларын куллана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://super.ru/a/holobubel|title=Как проект «Холостяк» превратился в прибыльный бизнес лучшей подруги Даши Клюкиной|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Реклама эшчәнлеге ==
Блоггер яки модель буларак, Дарья Клюкина шундый танылган брендлар белән хезмәттәшлек итә: Л’Этуаль, Elie Saab, Nina Ricci, McArthurGlen, Guess, Kenzo, Сбербанк, Альфа-банк, Polaris, Aqua Minerale һ.б., мода журналлары: Vogue, Elle, Cosmopolitan, Glamour һ.б.

2018 елның җәендә ул L'Oreal Paris брендының йөзе була&lt;ref&gt;[https://wellnesso.ru/zvezdy/zvezda-holostyaka-darya-klyukina-litso-l-oreal-paris.html Звезда «Холостяка» Дарья Клюкина − новое лицо L’Oréal Paris]&lt;/ref&gt;. Бу проект кысаларында ул Россиянең төрле шәһәрләрендәге челтәр кибетләрендә очрашуларда һәм мастер-классларда катнаша.

2019 елның гыйнварында [[Колумбия|Колумбиядә]] Nina Ricci парфюмериясе өчен реклама өчен төшү була. Дарья «Буйдак» тамашасында катнашучы Виктория Короткова һәм Дуся Бубель белән бергә Россиядә брендның цифрлы йөзе була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ok-magazine.ru/beauty/news/88415-darya-klyukina-dusya-bubel-i-viktoriya-korotkova-stali-ambassadorami-nina-ricci|title=Дарья Клюкина, Дуся Бубель и Виктория Короткова стали амбассадорами Nina Ricci|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

=== Реклама видеороликлары ===

* 2018 елның мае — Polaris стайлеры рекламасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RBTtmipeefA|title=Даша Клюкина и Стайлер Polaris PHS 8135K|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* 2018 елның мае — MAKE UP FOR EVER Russia реклама видеосы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6i4TaXWSMpg|title=ULTRA HD день с Дашей Клюкиной|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* 2018 елның сентябры — Регина Тодоренко и Самира Мустафаева белән бергә L’Oréal Paris брендының Paradise сыясы рекламасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hWpb6OJhqoE|title=Paradise от L’Oréal Paris — это любовь! У Регины Тодоренко, Даши Клюкиной и Самиры Мустафаевой уже случилась любовь с тушью Paradise от L’Oréal Paris.|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* 2018 елның көзендә ул «Always» рекламасында төшә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WjJKsAsTsqU|title=Рекламный ролик Always с Дарьей Клюкиной|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; һәм бренд яңа илчесе була&lt;ref&gt;[https://www.cosmo.ru/beauty/news/28-09-2018/darya-klyukina-stala-novym-poslom-brenda-always/ Дарья Клюкина стала новым послом бренда Always | Журнал Cosmopolitan]&lt;/ref&gt;;
* 2018 елның декабрендә L'ORÉAL PARISның Дарья катнашында яңа UNLIMITED сыясы рекламасы чыга&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FPLoi6Jq5ps|title=Пора испытать удовольствие под новым углом! Даша @klyukina_d и новая тушь UNLIMITED от L’ORÉAL PARIS покажут интересные движения.|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Актёрлык эше ==

=== Фильмнар һәм сериаллар ===

* 2018 елда ул комедияле «Урам» телевизион сериалында камео ролен башкара (77 серия; Карина роле, Вахрушеваның ире Аркадийның сөяркәсе).
* «Самки богомола» сериалында төп геройларның берсе&lt;ref&gt;[https://peopletalk.ru/article/darya-klyukina-debyutirovala-v-seriale-gde-smotret/ Дарья Клюкина дебютировала в сериале! Где смотреть?]&lt;/ref&gt;.
* «Үле күл» сериалы, 2019 елда ТНТ-Премьер телеканалында чыга (камео).

=== Музыкаль клиплар ===

* Михаил Решетняк (Миша Марвин) «Выделяйся» (26.05.2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8-BE0i5Un7Q|title=Клип Миши Марвина «Выделяйся» на youtube|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* Вова Селиванов (VAVAN) «Вредная привычка» (23.04.2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kypa-1gozNU|title=Клип Вовы Селиванова «Вредная привычка» на youtube|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* Никита Долгачёв (Daila) «Блефую» (06.08.2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jRqkVifeQQk|title=Клип Daila - Блефую на youtube|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* [[Дима Билан]] «Молния» (28.11.2018)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qf3n4rESsCk|title=Клип Димы Билана - Молния на Youtube|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* Даша Клюкина «Не так как у всех» (14.02.2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BrRuYZ89bgg|title=Дарья Клюкина посвятила дебютный клип «Не так как у всех»|author=|date=14.02.2020|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Музыкаль карьера ==
Дарья «Равновесие» исемле беренче җырын 2019 елның 14 июнендә чыгара. Композиция кыска вакыт эчендә iTunes сервисында популярлык буенча беренче урынны ала, Ольга Бузованың «Водица» җырын узып китә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ural.kp.ru/online/news/3507563/|title=Звезда «Холостяка» Дарья Клюкина обошла Ольгу Бузову в iTunes|author=Юлия Сталина {{!}} Сайт «Комсомольской правды»|date=2019-06-14|publisher=KP.RU - сайт «Комсомольской правды»|lang=ru|accessdate=2019-10-29}}&lt;/ref&gt;. Шулай да, кайбер тыңлаучылар башланчык җырчының вокал сәләтенә тискәре бәя бирәләр, аны шул ук Бузова белән чагыштыралар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.starhit.ru/novosti/pobeditelnitsu-shou-holostyak-daryu-klyukinu-zatravili-iz-za-debyutnoy-pesni-176461/|title=Победительницу шоу «Холостяк» Дарью Клюкину затравили из-за дебютной песни|author=|website=|date=09.06.2019|publisher=}}&lt;/ref&gt;. 2020 елның 14 февралендә ТНТ-Music каналында «Не так как у всех» исемле икенче җыр өчен беренче клип чыгарыла. Аннары 2020 елның октябре ахырында ул «Сны» җырын чыгара.

== Бүләкләр ==
2018 елда Дарья Клюкина PEOPLETALK порталы версиясе буенча «Гадел премия»дә тавыш бирү нәтиҗәләре буенча елның блогеры була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peopletalk.ru/article/bloger-goda-po-versii-peopletalk-kto-on/|title=Блогер года по версии PEOPLETALK: кто он?|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Сылтамалар ==

* [https://www.instagram.com/klyukina_d/ Дарья Клюкина Instagram сайтында]
* [http://www.klukinadasha.ru/ Дарья Клюкинаның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208022327/http://www.klukinadasha.ru/ |date=2018-12-08 }}
* [https://www.youtube.com/channel/UCETB9FhDivlvWP31cxClO7g/ Дарья Клюкинаның Youtube-каналы]
* [https://www.elle.ru/celebrities/interview/darya-klyukina-ya-nikogda-ne-perestanu-doveryat-lyudyam-id6789618/ Дарья Клюкина: «Я никогда не перестану доверять людям», Elle.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028171112/https://www.elle.ru/celebrities/interview/darya-klyukina-ya-nikogda-ne-perestanu-doveryat-lyudyam-id6789618/ |date=2021-10-28 }}
* [https://peopletalk.ru/article/uchastnitsa-shou-holostyak-darya-klyukina-rasskazala-nam-vse-o-svoej-pobede/ Участница шоу «Холостяк» Дарья Клюкина рассказала нам все о своей победе]

[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча фотомодельләр]]
[[Төркем:Урал федераль университетын тәмалаучылар]]</text>
      <sha1>js7a97hl4rlkdq5y8343tddbgk8nq2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Багҗы (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507837</id>
    <revision>
      <id>5969357</id>
      <parentid>4697173</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="3sf3cvhuh250kru8s93lpqshmim5csb" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Багҗы}}

'''Багҗы''' ({{lang-tr|Bağcı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10738482. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3sf3cvhuh250kru8s93lpqshmim5csb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белалан (Корган )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508731</id>
    <revision>
      <id>5969413</id>
      <parentid>4699276</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="qrrcx3fxl1mxngr5t7uwiw9jr8md6kf" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Белалан (мәгънәләр)}}

'''Белалан''' ({{lang-tr|Belalan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Корган  илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6851672. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Корган илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>qrrcx3fxl1mxngr5t7uwiw9jr8md6kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ени (Карпузлу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512463</id>
    <revision>
      <id>5969361</id>
      <parentid>5392850</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="0x48humf8zyl2bszeqh98ssrc4j3wmz" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ени (мәгънәләр)}}

'''Ени''' ({{lang-tr|Yeni}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Айдын иле Карпузлу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109391845. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Карпузлу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0x48humf8zyl2bszeqh98ssrc4j3wmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җумһурлу (Саимбейли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513595</id>
    <revision>
      <id>5969398</id>
      <parentid>4850831</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="qkzw4i4htaaf9fvyty1n08hlzgrvkc0" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җумһурлу}}

'''Җумһурлу''' ({{lang-tr|Cumhurlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Саимбейли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җумһурлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 354 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 695 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989417. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Саимбейли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>qkzw4i4htaaf9fvyty1n08hlzgrvkc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарлы (Һайраболу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521651</id>
    <revision>
      <id>5969395</id>
      <parentid>4832626</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="i85ojqez33ey04d2zbixkccxshk4lkd" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Татарлы}}

'''Татарлы''' ({{lang-tr|Tatarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Текирдаг иле Һайраболу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Татарлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 508 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 161 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6566793. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һайраболу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>i85ojqez33ey04d2zbixkccxshk4lkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗы Саки (Коҗасинан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523240</id>
    <revision>
      <id>5969386</id>
      <parentid>4842988</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3705" sha1="j0pjf4cbgh3qbo1kh9xqscc44rljxxg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗы Саки}}

'''Хаҗы Саки''' ({{lang-tr|Hacı Saki}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗы Саки Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 262 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 610 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384577. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Коҗасинан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>j0pjf4cbgh3qbo1kh9xqscc44rljxxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чигдемли (Силван)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525072</id>
    <revision>
      <id>5969396</id>
      <parentid>4845315</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="fm3vlsubhznpriduiddrdn7olvbmzai" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чигдемли (мәгънәләр)}}

'''Чигдемли''' ({{lang-tr|Çiğdemli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чигдемли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 736 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1083 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675680. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Силван илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>fm3vlsubhznpriduiddrdn7olvbmzai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ылыҗакөй (Козан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525904</id>
    <revision>
      <id>5969401</id>
      <parentid>4846909</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="rptnzyqq9gb7ghg0g1lf7g3ebxekt4w" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Ылыҗакөй (мәгънәләр)}}

'''Ылыҗакөй''' ({{lang-tr|Ilıcaköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ылыҗакөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 380 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 714 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1659296. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Козан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>rptnzyqq9gb7ghg0g1lf7g3ebxekt4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Агылөзү (Эрзинҗан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527769</id>
    <revision>
      <id>5969358</id>
      <parentid>4856992</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="43cl4vo76a7ymf0uwu6dxgwogjg7vum" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Агылөзү (мәгънәләр)}}

'''Агылөзү''' ({{lang-tr|Ağılözü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эрзинҗан]] иле Эрзинҗан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Агылөзү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 551 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 883 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10736676. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Эрзинҗан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>43cl4vo76a7ymf0uwu6dxgwogjg7vum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бахчэли (Бингөл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529926</id>
    <revision>
      <id>5969376</id>
      <parentid>4697972</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="fc92fmvfl2zlicj5cgo9qmo1zr8uck5" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бахчэли (мәгънәләр)}}

'''Бахчэли''' ({{lang-tr|Bahçeli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бингөл]] иле Бингөл илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10737276. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Бингөл илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>fc92fmvfl2zlicj5cgo9qmo1zr8uck5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енихаят (Чорум)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534886</id>
    <revision>
      <id>5969349</id>
      <parentid>4867109</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="orqcs4c6q1oagag71ghtdmto2cb1kg5" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Енихаят}}

'''Енихаят''' ({{lang-tr|Yenihayat}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Чорум илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Енихаят Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 162 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 485 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6526981. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Чорум илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>orqcs4c6q1oagag71ghtdmto2cb1kg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курудере (Улубей)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538394</id>
    <revision>
      <id>5969402</id>
      <parentid>4873768</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="phoumm3lcc6huj4hh3buv7k9r2qnn0a" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Курудере}}

'''Курудере''' ({{lang-tr|Kurudere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Орду]] иле Улубей илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Курудере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 368 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 308 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6602195. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Улубей илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>phoumm3lcc6huj4hh3buv7k9r2qnn0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сахилкөй (Алмус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541195</id>
    <revision>
      <id>5969415</id>
      <parentid>4831017</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T23:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="4b2tcskasdw8267ipjv15ccvk6jkw2r" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сахилкөй}}

'''Сахилкөй''' ({{lang-tr|Sahilköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Алмус илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сахилкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 355 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 681 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6580403. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| ''[[:d:Q109387455|Turan Hançerli]]''
| 
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Алмус илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>4b2tcskasdw8267ipjv15ccvk6jkw2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халифе (Кастамону)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543272</id>
    <revision>
      <id>5969353</id>
      <parentid>4842463</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="0yqfr8cvddo4yy64bdb6jdnnn2hsir9" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Халифе}}

'''Халифе''' ({{lang-tr|Halife}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кастамону]] иле Кастамону илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Халифе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 191 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 402 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6674688. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кастамону илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>0yqfr8cvddo4yy64bdb6jdnnn2hsir9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гватемалада ислам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552361</id>
    <revision>
      <id>5969369</id>
      <parentid>4109520</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6911" sha1="g63czldifym776nbignsz0cpbqcqvt4" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]]
'''[[Гватемала]]да ислам''' ({{lang-es|Islam en Guatemala}}, {{lang-ar|الإسلام في غواتيمالا}}) ― азчылык [[дин]]е. Ил халкының гомуми саныннан (17,2 млн кеше, 2018 елга) 0,008 % ы ― [[мөселманнар]]. Гватемаланың мөселман халкы якынча 1200 кеше тәшкил итә, шуларның 95 % ы ― [[Фәлистыйн]] [[мөһаҗир]]ләре, шулай ук [[Мисыр]], [[Марокко]] мөһаҗирләре бар. Ислам динен кабул иткән җирле Гватемала кешеләре ― 100 кеше. Гватемаланың [[Әхмәдия]] җәмгыяте (Comunidad Musulmana Ahmadía) 1989 елда оешкан.

== Тарих ==
Гватемала җиренә беренче мөселман [[1940 ел]]да килгән. Беренче [[намаз]] [[Мисыр]] илчелегендә укылган. [[1979 ел]]да Гватемалада [[Якын Көнчыгыш]]тан берничә дистә мөселман була, алар 10-15 кешелек төркем (җәмәгать) белән намаз кылу өчен яраклы урынны арендага алган, аннан Гватемалада ислам үсә башлый.
 
Гватемала Конституциясе дин тоту иреген билгели. [[Католик дине|Католик чиркәве]] дәүләт дине булмаса да, ул «аерым хокук субъекты» дип танылган, билгеле бер өстенлекләргә ия. Конституция нигезендә, дин әһелләренең бер генә вәкиле дә Президент, вице-президент, хөкүмәт министры яки судья вазифасын били алмый. Конституция {{Тәрҗемә ителмәгән 3 |Майя (халык)| майя халкының| en| Maya peoples}} төп төркемнәренең үз динен тоту хокукларын яклый. 

Гватемалада 300 000 спиритизм тарафдары, 20 000 [[Бәһаи]], 9000 ― 12000 [[буддачылык|буддист]], 1200 – 2000 [[яһүд]], 1200 мөселман исәпләнә.
== Ислам оешмалары ==
* Гватемала Ислам җәмгыяте (Comunidad Islámica), президенты ― Фәхд Химеда Әс-Сагини (Fahed Himeda el-Sagini, 1985 елның 12 декабрендә [[Мисыр]]ның Александрия шәһәрендә туган), Әл-Дәгъва Ислам мәчете имамы (2015 елдан) &lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;El islam es paz&quot; – Prensa Libre |url=https://www.prensalibre.com/revista-d/el-islam-es-paz/ |access-date=9 April 2020 |language=es-GT}}&lt;/ref&gt;.
* Гватемала Әхмәдия җәмгыяте (Comunidad Musulmana Ahmadía), имамы ― Абдул Саттар Хан (Abdul Sattar Khan, [[Пакистан]]да туган, Гватемалага килгәнче, [[Испания]]дә эшләгән).

== Мәчетләр ==
{{External media |рәсем1=[https://mezquitaguatemala.es.tl/Mezquita-Aldawa.htm Әл-Дәгъва Ислам мәчете фотосурәте].}}
{{External media |рәсем1=[https://mezquitaguatemala.es.tl/Galer%EDa---/kat-1.htm Әл-Дәгъва Ислам мәчете. Фотогалерея].}}
Илнең башкаласы [[Гватемала (шәһәр)|Гватемала шәһәренең]] 9нчы зонасы Реформа проспектында 1996 елдан эшләүче Әл-Дәгъва Ислам мәчете ({{lang-es|Mezquita de Aldawaa Islámica}}, {{lang-ar|مسجد الدعوة}}) дип аталган мәчет урнашкан. Мәчеттә көн саен биш намаз укырга була &lt;ref&gt;[https://www.islamicfinder.org/world/guatemala/  Prayer Times in Guatemala.] islamicfinder.org&lt;/ref&gt; һәм анда Ислам динен өйрәнү буенча дәресләр уздырыла &lt;ref&gt;[http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/junio05/050605/dfondo.shtml Prensalibre.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101092715/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/junio05/050605/dfondo.shtml |date=2009-11-01 }} (in Spanish)&lt;/ref&gt;. Мәхәллә эшләре белән идарә итүчеләр советы рәисе ― Җамал Мөбарәк (Jamal Mubarak). Мәчет үз эшчәнлеген Гватемала хөкүмәте белән килешү төзеп алып бара. Мәчеткә Гватемаланың ислам динен кабул иткән җирле мөселманнары, [[гарәпләр]] һәм мөселман туристлар йөри  &lt;ref&gt;[https://ru-ru.facebook.com/Mezquita-Aldaawa-Islámica-de-Guatemala-796083440442061/ Mezquita Aldaawa Islámica de Guatemala.] [[Facebook]]&lt;/ref&gt;. [[Имам]] булып ислам динен кабул иткән, соңрак [[Мәдинә]]дә белем алган Гватемала кешесе Омар Санчес (Omar Sanchez) эшли.

Гватемала Әхмәдия җәмгыятенең үзәк мәчете ― 1989 елда төзелгән Бәйтул Әүвәл мәчете (Mezquita Baitul Awwal). Җәмгыятьнең  шулай ук {{Тәрҗемә ителмәгән 3 |Уэуэтенанго (шәһәр)| Уэуэтенанго |en| Huehuetenango}}  һәм [[Кесальтенанго]] һ. б. шәһәрләрдә мәчетләре бар. Илдә 700 гә якын әхмәдия мөселманы исәпләнә &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.elperiodico.com.gt/es/20111205/pais/204585/ | title=Ahmadía, el ala pacífi ca del Islam, atrae a guatemaltecos | access-date=June 2, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140602200552/http://www.elperiodico.com.gt/es/20111205/pais/204585/ | archive-date=June 2, 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602200552/http://www.elperiodico.com.gt/es/20111205/pais/204585/ |date=2014-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=93288 Mezquita Baitul Awwal]: Km. 20.3 Carretera a San Lucas, Guatemala City, Guatemala&lt;/ref&gt;.

== Сылтамалар ==
* [https://mezquitaguatemala.es.tl/Mezquita-Aldawa.htm     Mezquita Aldawa Guatemala.] mezquitaguatemala.es.tl

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;
{{Америкада ислам}}
[[Төркем:Илләр буенча ислам]]
[[Төркем:Америкада ислам]]
[[Төркем: Гватемалада ислам]]</text>
      <sha1>g63czldifym776nbignsz0cpbqcqvt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Георгий Черданцев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585788</id>
    <revision>
      <id>5969372</id>
      <parentid>4254019</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21962" sha1="ryw17m6kn8gxz6c91pdyaajc9yc3tlk" xml:space="preserve">
{{Шәхес}}

'''Георгий (Юра)&lt;ref name=&quot;CHERDANTSEV&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140302062300/https://www.championat.com/football/article-187781-cherdancev-posredi-besedy-kapello-sorval-petlichku.html Черданцев: посреди беседы Капелло сорвал петличку…]&lt;/ref&gt; Владимирович Черданцев''' ([[1971 ел|1971 елның]] [[1 февраль|1 феврале]], [[Мәскәү]]) — Россия спорт комментаторы, телетапшырулар алып баручы. [[НТВ]] һәм «НТВ-Плюс» телеканалларының спорт комментаторы буларак танылу алган&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/conf/cherdantsev/|title=Георгий Черданцев, комментатор телеканалов НТВ и &quot;НТВ-Плюс&quot;|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2011-12-26}}&lt;/ref&gt;. [[Русиянең Футбол Премьер-Лигасы|РФПЛ]] матбугат атташесы (2004—2007). Хәзерге вакытта «Матч ТВ» каналында эшли.

== Тормыш юлы ==
Георгий Черданцев 1971 елның 1 февралендә [[Мәскәү|Мәскәүдә]] туган. Автобиографиясе буенча, ата-анасы гомер буе [[Мәскәү дәүләт университеты|МДУның]] биология факультетында эшләгәннәр: әнисе — фәннәр кандидаты, фәнни хезмәткәр, әтисе — фәннәр докторы, профессор&lt;ref name=&quot;psfd&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cherdantsev.ru/about/|title=БИОГРАФИЯ|author=|website=Официальный сайт Георгия Черданцева|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sportrs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/dud/591426.html|title=Георгий Черданцев: «Более расфуфыренной и бессмысленной лиги, чем английская, в Европе нет»|author=|website=[[Sports.ru]]|date=2014-03-27|publisher=}}&lt;/ref&gt;. Черданцевның карт бабасының атасы Никанор стенография буенча беренче Россия дәреслеген язган. Аның карт бабасы — Глеб Никанорович Черданцев — [[Үзбәкстан|Үзбәкстанның]] беренче географик картасын төзегән. Кайчандыр [[Ташкәнт|Ташкәнтның]] бер урамы һәм торак массивы Черданцев исемен йөрткән&lt;ref&gt;[http://www.cherdantsev.ru/about/ Биография на сайте Георгия Черданцева]&lt;/ref&gt;.

1987 елда Мәскәүнең инглиз телендә кайбер фәннәрне укыта торган 23 нче махсуслаштырылган мәктәбен тәмамлый. Тренер Олег Васильевич Шахин җитәкчелегендә 7 яшьтә футбол уйный башлый&lt;ref name=&quot;tntru&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tht.ru/anons/texts/49.htm|title=Европейская футбольная неделя|publisher=[[ТНТ]]|date=2001-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020211200228/http://www.tht.ru/anons/texts/49.htm|archivedate=2002-02-11}}&lt;/ref&gt;. 1982—1989 елларда Мәскәү чемпионатында «Спартак» өчен уйнаган, әмма тез җәрәхәтләнү сәбәпле, футбол карьерасын тәмамларга мәҗбүр булган.

1992 елда «инглиз теле укытучысы һәм тәрҗемәчесе» белгечлеге буенча [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү дәүләт университетының]] филология факультетының роман-герман бүлеген тәмамлый&lt;ref name=&quot;gazetaru&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/lifestyle/education/2012/09/27_a_4791133.shtml|title=Ответы Георгия Черданцева|publisher=[[Газета.ру]]|date=2012-09-27|accessdate=2022-05-09|archivedate=2018-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181208105641/https://www.gazeta.ru/lifestyle/education/2012/09/27_a_4791133.shtml}}&lt;/ref&gt;. Шулай ук [[Итальян теле|итальян телен]] дә белә. Югары уку йортын тәмамлагач, банкта юридик бүлегендә тәрҗемәче булып, аннары [[Истанбул|Истанбулда]] складта йөкче һәм [[Италия|Италиядә]] туристик фирмасы вәкиле булып эшли&lt;ref name=&quot;spartakw&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.spartakworld.ru/football/10130-georgiy-cherdancev-boleyu-za-spartak-ya-zhe-igral-za-nego.html|title=Георгий Черданцев: &quot;Болею за «Спартак», я же играл за него&quot;|publisher=spartakworld.ru|date=2012-10-11}}&lt;/ref&gt;. Шулай ук 2 семестр [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты|РФ Тышкы эшләр министрлыгының МДХМИ]] икътисади факультетында укый.

== Телевидение ==

=== НТВ/НТВ-Плюс/Матч ТВ ===
Телевидениедә 1996 елдан бирле эшли. «НТВ-Плюс» телекомпаниясендә тәрҗемәче вазыйфасында эшли башлый, аннары зур булмаган сюжетлар, репортажлар, футбол чемпионатларына күзәтүләр тавышлыландыра. Василий Уткинның «Футбол клубы» программасында корреспондент булып эшли. Корреспондент сыйфатында «1998 елгы дөнья чемпионатында футбол клубы» ([[НТВ]]) исеме астында чыгарылышлар өчен репортажлар әзерләгән. Беренче шәрехләгән футбол матчы 1998 елда була — [[Италия милли футбол җыелмасы|Италия]] һәм [[Норвегия]] җыелма командалары арасында [[1998 елгы дөнья футбол чемпионаты|Франциядә узган дөнья чемпионаты]] уенының трансляция язмасы.

1999 елның көзеннән 2001 елның июненә кадәр ТНТ һәм НТВ-Плюс Футбол&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vokrug.tv/person/show/Georgii_CHerdantsev/|title=Георгий Черданцев|publisher=Вокруг ТВ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ntvplus.ru/ntvplus/0,,id-1310_s-0_sc-infoView,00.html|title=Другое|publisher=[[НТВ-Плюс]]|date=2002-11-10|accessdate=2022-05-09|archivedate=2003-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030306164030/http://www.ntvplus.ru/ntvplus/0,,id-1310_s-0_sc-infoView,00.html}}&lt;/ref&gt; телеканалларында «Аурупа футбол атнасы» күзәтү программасының алып баручысы һәм җитәкчесе була&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://sobesednik.ru/post/cherdancev-hidding|title=Георгий Черданцев: &quot;В нашей сборной Хиддинк халтурит&quot;|publisher=[[Собеседник]]|date=2008-06-21|accessdate=2022-05-09|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215070121/https://sobesednik.ru/post/cherdancev-hidding}}&lt;/ref&gt;. 2000 еллар башында Василий Уткин урынына «Футбол клубы»ның берничә чыгарылышын үткәрә.

1999 елдан 2009 елга кадәр НТВ-Плюс Футбол каналында «Ирекле бәрү» мәгълүмати-аналитик программасын алып барган&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Russia/spbnews_NI355186_Desyati-let-bez-YUri-Tishkova|title=Десять лет без Юры Тишкова|publisher=[[Sportbox.ru]]|date=2013-01-12}}&lt;/ref&gt;. 2000 еллардан һәм 2015 елга кадәр Черданцев шулай ук футбол турында НТВ-Плюс Футбол каналында, ә аннары «Наш футбол» каналында да «Обратный отсчёт»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ntvplus.ru/ntvplus/0,,id-1303_s-0_sc-infoView,00.html|title=Россия и Спартак|publisher=[[НТВ-Плюс]]|date=2002-11-10|accessdate=2022-05-09|archivedate=2003-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030220200533/http://www.ntvplus.ru/ntvplus/0,,id-1303_s-0_sc-infoView,00.html}}&lt;/ref&gt;, «2:1», «Постскриптум», «90 минут»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.svoboda.org/a/445299.html|title=Спортивное телевидение: «Футбольному обозрению» по-прежнему нет равных|publisher=Радио Свобода|date=2008-04-28}}&lt;/ref&gt; һәм «90 минут Плюс» буенча аналитик программаларының авторы һәм алып баручысы булып тора. 2002 елдан 2003 елга кадәр ТВС каналында спорт яңалыкларын укыган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmfpMq91fk|title=Анонс ТВС (2:53)|publisher=[[YouTube]]|date=2008-09-15}}&lt;/ref&gt;.

«НТВ-Плюс» телекомпаниясендә эшләгән чорда футбол буенча [[Serie A|Италия чемпионаты]] матчларына аңлатма биргән. Шулай ук [[2000 елгы Аурупа футбол чемпионаты|2000]] елда (Мәскәүдән), [[2002 елгы дөнья футбол чемпионаты|2002]], [[2008 елгы Аурупа футбол чемпионаты|2008]] һәм [[Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2016|2016]] елларда [[ФИФА Дөнья чемпионаты|Дөнья]] һәм [[УЕФА Аурупа чемпионаты|Аурупа]] чемпионатлары трансляцияләрдә аңлатмачы булып эшли. [[УЕФА Чемпионнар лигасы|УЕФА Чемпионнар лигасының]] өч финалын (2003, 2007 һәм 2015 елларда), шулай ук «[[Зенит (футбол клубы, Питырбур)|Зенит]]» белән «Рейнджерс» арасында 2007/2008 УЕФА Кубогының финал уенын шәрехләгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://matchtv.ru/articles/kto-nazyvaet-ego-chipsoedom-sam-i-est-chipsoed-georgiy-cherdantsev-o-tom-zakonchil-li-arshavin-voobshch|title=«Кто называет его чипсоедом, сам и есть чипсоед». Георгий Черданцев – о том, закончил ли Аршавин вообще все|author=|website=[[Матч ТВ]]|date=2016-02-10|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

2008 елның мартыннан 2011 елның декабренә кадәр — НТВ каналында «Футбол төне» программасын алып баручы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fontanka.ru/2008/03/24/118/|title=Футбольная ночь на «НТВ»|publisher=[[Фонтанка.ру]]|date=2008-03-24}}&lt;/ref&gt;.

2013 елның августында «Спорт Плюс» телеканалы җитәкчесе итеп билгеләнә. 2014 елның февралендә шул ук каналда «Спорт FM» радиосын алып баручысы Софья Тартакова белән бергә [[Сочи|Сочидан]] «Олимпийский канал» алып барган.

[[2014 елгы футбол буенча дөнья чемпионатының финалы|Футбол буенча 2014 елгы дөнья чемпионаты]] вакытында «НТВ-Плюс» телеканалында «Дөнья чемпионатында футбол клубы» тапшыруында «Футбол багажнигы» рубрикасын алып бара.

2015 елның 1 ноябреннән, «НТВ-Плюс»та спорт редакциясе таралу сәбәпле, яңа «Матч ТВ» спорт телеканалында «Барысы да футболга!» һәм «Футболдан соң» программаларын аңлатмачы һәм алып баручы вазыйфасына керешә&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/sport/473915|title=Футбольный комментатор Черданцев покинул &quot;НТВ-плюс&quot;|publisher=[[Интерфакс]]|date=2015-10-16}}&lt;/ref&gt;. 2016 елның 10 июлендә Константин Генич белән бергә «Матч! Футбол 1» каналында [[Португалия милли футбол җыелмасы|Португалия]] — [[Франса милли футбол җыелмасы|Франция]] [[Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2016|2016 елгы Футбол буенча Аурупа чемпионатының]] финал уенын шәрехләгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/football/news/906670-genich-i-cherdancev-prokommentirujut-final-evro-2016-na-match-tv|title=Генич и Черданцев прокомментируют финал Евро-2016 на «Матч ТВ»|author=|website=[[Советский спорт]]|date=2016-05-27|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

=== Башка телеканалларда һәм радиостанцияләрдә ===
2005 елның февраленнән 2013 елның августына кадәр — «Серебряный дождь» радиостанциясендә «Футбол тыңлыйбыз» программасын алып баручы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/1589335|title=Слитки гражданского общества. Список лауреатов &quot;Человека дождя&quot; полевел, а икра почернела|author=|website=[[Коммерсантъ]]|date=2011-02-21|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

[[Первый канал (Русия)|Первый каналда]] чыккан «Гражданин Гордон»&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/sprojects_edition/si5853/fi16581 Гражданин Гордон — Евро-2012: чем неудача России отличается от предыдущих — Первый канал]&lt;/ref&gt;, «Әйтсеннәр», «Алар һәм без» һ.б. ток-шоуда катнашкан.

2013 елның сентябрендә Геннадий Орлов белән бергә [[Первый канал (Русия)|Первый каналда]] «[[Зенит (футбол клубы, Питырбур)|Зенит]]» — «[[Спартак (футбол клубы, Мәскәү)|Спартак]]» [[Русиянең Футбол Премьер-Лигасы|РФПЛ]] матчы трансляциясен шәрехләгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spbdnevnik.ru/news/2013-09-27/match-zenit-spartak-prokommentiruyut-orlov-i-cherdantsev/|title=Матч «Зенит» — «Спартак» прокомментируют Орлов и Черданцев|author=|website=SPBDnevnik|date=2013-09-27|publisher=}}&lt;/ref&gt;. 2014 елның июнендә шул ук каналда футбол буенча дөнья чемпионаты матчларын шәрехләгән. Шуннан соң «Первый канал» өчен тагын берничә трансляция шәрехләгән: 2015 елның июлендә Россия һәм Испания арасында яшүсмерләр Евро-2015 финалын, шулай ук РФПЛ [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскәү)|ЦСКА]] — «Спартак» уенын һәм 2016 елгы Аурупа чемпионатының Россия — [[Швеция милли футбол җыелмасы|Швеция]] һәм Россия — Черногория сайлап алу матчларын.

2014 елның 27 сентябрендә «Санкт — Петербург» каналында «Зенит» — «Спартак» матчын шәрехләгән.

2015 елның ноябрендә «Дом-2» реалити-шоуында катнашучылар арасында футбол матчын шәрехләгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/football/news/858599-dmitrij-tarasov-cherdancev-na-dom-2-eto-otdelnaja-tema|title=Дмитрий Тарасов: &quot;Черданцев на «Дом 2»? Это отдельная тема&quot;|author=|website=[[Советский спорт]]|date=2015-11-15|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләр ==

* «Иң яхшы комментатор» номинациясендә РФС «Стрелец» премиясе (2001)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/2877962.html|title=&quot;Стрельцы&quot; обрели хозяев|author=|website=[[Sports.ru]]|date=2001-12-31|publisher=}}&lt;/ref&gt;;
* «Иң яхшы спорт журналисты» номинациясендә РФС һәм [[Русиянең Футбол Премьер-Лигасы|РФПЛ]] «Премьер» уртак премиясе (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/417872.html|title=Футбол. Стали известны имена лауреатов премии &quot;Премьер&quot;-2004|author=|website=[[REGNUM]]|date=2005-03-09|publisher=|accessdate=2022-05-09|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306043515/https://regnum.ru/news/417872.html}}&lt;/ref&gt;;
* «Иң яхшы спорт комментаторы» номинациясендә ТЭФИ Россия телевидение академиясенең милли телевизион конкурсы финалисты (2009)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livesport.ru/football/2009/09/27/tefi/|title=Черданцев проиграл Гендлину борьбу за «Тэфи»|publisher=LiveSport.Ru|date=2009-09-27}}&lt;/ref&gt;;
* Иң яхшы спорт комментаторына «Алтын микрофон» премиясе (2011);
* «Футболны пропагандалаган өчен» номинациясендә РФС премиясе (2012)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.championat.com/football/news-1195452-georgij-cherdancev-poluchil-premiju-za-propagandu-futbola.html|title=Георгий Черданцев получил премию &quot;За пропаганду футбола&quot;|publisher=Чемпионат.com|date=2012-05-26}}&lt;/ref&gt;;
* «90 минут плюс» иң яхшы футбол ток-шоуы өчен РФПЛ «Премьер» премиясе (2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rfpl.org/rfpl/premia-premer/|title=Премия Премьер|publisher=РФПЛ|accessdate=2022-05-09|archivedate=2014-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410154712/http://rfpl.org/rfpl/premia-premer/}}&lt;/ref&gt;;
* «Россия футболын популярлаштыруга һәм пропагандалауга зур өлеш керткән өчен» РФПЛ премиясе (2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rfpl.org/rfpl/premia-premer/|title=Премия Премьер|publisher=РФПЛ|accessdate=2022-05-09|archivedate=2014-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410154712/http://rfpl.org/rfpl/premia-premer/}}&lt;/ref&gt;;
* Иң яхшы тележурналистка «Алтын микрофон» премиясе (2014);
* [[Россия Федерациясе Президенты|РФ Президентының]] [[Кышкы Олимпия уеннары 2014|2014 елгы Кышкы Олимпия уеннарын]] әзерләүдә һәм аны үткәрүдә күрсәткән хезмәтләре өчен рәхмәт хаты (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://matchpremier.ru/expert.php?id=12|title=Георгий Черданцев|author=|website=[[Матч Премьер]]|date=|publisher=}}{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;
* «Физик культура һәм спорт өлкәсендәге казанышлары өчен» РФ Спорт министрлыгының мактау грамотасы (2019)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Приказ «О награждении Почётной грамотой Министерства спорта Российской Федерации» от 8 мая 2019 г. № 69 нг |url=https://www.minsport.gov.ru/documents/awards/33603/ |access-date=2022-05-09 |archive-date=2019-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528213728/https://www.minsport.gov.ru/documents/awards/33603/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Сылтамалар ==

* [http://www.cherdantsev.ru/ Рәсми сайт]
* [http://www.sports.ru/football/123045073.html Георгий Черданцев: «Вокруг всё больше мин. Разговор о футболе стал игрой в сапёра»]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Русия журналистлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]]
[[Төркем:Мәскәүдә туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1971 елда туганнар]]
[[Төркем:1 февраль көнне туганнар]]
[[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>ryw17m6kn8gxz6c91pdyaajc9yc3tlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зинаида Рихтер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586593</id>
    <revision>
      <id>5969416</id>
      <parentid>4077074</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T00:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8685" sha1="oi6qxw5mseuxch0oooi1f3qbhtru9ew" xml:space="preserve">{{CEESPRING2022}}
{{Шәхес}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Рихтер}}
'''Зинаида Владимировна Рихтер''' (кияүгә чыкканчы '''Дурова''', [[1890 ел]]ның 11 [[23 октябрь|(23) октябре]], [[Мәскәү]], [[Россия империясе]] — [[1967 ел]]ның [[13 ноябрь|13 ноябре]], шунда ук) — рус совет язучысы, очерклар язучы.

== Тормыш юлы ==
Зинаида Рихтер 1890 елның 11 (23) октябрендә [[Мәскәү]]дә артистлар гаиләсендә туа.

Хатын-кызлар реаль училищесын тәмамлый. Строганов сәнгать-сәнәгать училищесында укый (хәзер [[С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү сәнгать-сәнәгать академиясе]]). Сәнгать белеме алгач, Зинаида 1905—1916 елларда Мәскәү һәм Бишенче Лефорт училищесында рәсем ясауны укыта.

1912—1914 елларда беренче тапкыр басыла, 1916 елда [[Беренче бөтендөнья сугышы]] фронтында һәлак булган ире Константин Рихтер белән Мәскәүдән [[Кырым]]га сәяхәттән соң язылган «Сәяхәтче— Россия буенча җәяү» исемле эшен чыгара. 1918 елдан башлап, [[Россия ватандашлар сугышы|Россиядә Ватандашлар сугышы]] чордына, Зинаида Рихтер «Известия» газетасының махсус хәрби корреспонденты була. Аннары 1920 елларда Россия телеграф агентлыгының (РОСТА) Мәскәү губерна бүлеге инструкторы һәм мөдире булып эшли. 1920—1921 елларда Идел буенда ачлык вакытында яңадан «Известия» махсус корреспонденты булып эшли&lt;ref name=&quot;geolmarshrut&quot;&gt;{{Cite web |url=http://geolmarshrut.ru/authors/?ELEMENT_ID=314 |title=Рихтер Зинаида Владимировна |accessdate=2022-05-27 |archivedate=2020-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411181613/http://geolmarshrut.ru/authors/?ELEMENT_ID=314 }}&lt;/ref&gt;.

Зинаида Рихтер [[Монголия]] аша Мәскәү−Пекин−Токионың беренче бөек очышында катнаша&lt;ref&gt;[http://alternathistory.com/moskva-pekin-tokio-pervyj-velikij-perelet-sovetskoj-aviatsii/ Москва — Пекин — Токио. Первый великий перелет советской авиации.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411181550/http://alternathistory.com/moskva-pekin-tokio-pervyj-velikij-perelet-sovetskoj-aviatsii/ |date=2020-04-11 }}&lt;/ref&gt; (ул вакытта матбугатта сәяси сәбәпләр аркасында Мәскәү−Пекин очышы гына яктыртыла); «Литке» ледоколының Врангель утравына коткару экспедициясе әгъзасы була; [[Кавказ]]ның ерактагы урыннарында — Сванетия һәм [[Xevsureti|Хевсуретиядә]] була; [[Лаптевлар диңгезе]]ндә кышлый, Алтайда, Кыргызстанда һәм Казакъстанда була. Шулай ук [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе]]нең 2 нче Альпиниадасында катнаша һәм Эльбрусның көнчыгыш чигенә күтәрелә&lt;ref&gt;[http://www.tmgl.ru/names/page/1/3/ Рихтер Зинаида Владимировна]&lt;/ref&gt;.

1930 елда Зинаида Рихтер әдәби эшкә күчә. 1934 елның 1 июнендә Совет язучылары берлегенә кабул ителә. Шул ук елдан «[[Правда (газета)|Правда]]»ның махсус корреспонденты булып эшли. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында ТАСС һәм Совинформбюро биремнәре буенча эшли. Аның сәяхәтләре турында очерклар «Октябрь» журналы битлеренде басыла. 1952 елда кулга алына һәм Казакъстанның Җамбыл өлкәсе Талас районына җибәрелә. 1955 елның мартында аклана, азат ителә һәм ССРБ Язучылар берлегендә яңадан торгызыла.

1967 елның 13 ноябрендә Мәскәүдә вафат була. Новодевичье зиратына җирләнгән&lt;ref name=&quot;geolmarshrut&quot; /&gt;.

Зинаида Рихтер медальләр белән бүләкләнгән, алар арасында «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» һәм «Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә» медальләре, Осоавиахимнан алтын сәгатьләр, Врангель утравына коткару экспедициясендә катнашкан өчен мактау грамотасы һәм билге белән бүләкләнә.

== Сайланма библиография ==

* Кавказ наших дней, 1923—1924. — М.: Жизнь и знание, 1924.
* За полярным кругом. — М. — Л.: Молодая гвардия, 1925.
* 7 000 километров по воздуху. Москва — Монголия — Китай. — М.: Авиоиздат, 1926.
* Золотой Алдан. [Путевые очерки]. — М. — Л.: Гиз, 1927.
* Семафоры в пустыне. На изысканиях Туркестано-Сибирской железной дороги / пред. А. Халатова. — М. — Л.: Молодая гвардия, 1929.
* Азиатская Швейцария. (По киргизским кочевьям). — М. — Л.: Физкультура и туризм, 1930.
* В солнечной Абхазии и Хевсуретии. [Путевые очерки]. — М. — Л.: Физкультура и туризм, 1930.
* Мед и золото. [По Алтаю]. — М. — Л.: Молодая гвардия, 1930.
* На «Литке» к острову Врангеля. Записки участника спасательной экспедиции. — М.: Молодая гвардия, 1931.
* У белого пятна. Спасательная экспедиция ледореза «Литке» на остров Врангеля. — М.: Федерация, 1931.
* Поход Осевэка [Особый северный экспедиционный отряд. Урал. 1919 г.]. — М.: ГИХЛ, 1933.

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Сылтамалар ==

* [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le9/le9-7081.htm Рихтер Зинаида Владимировна]
* [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke6/ke6-3093.htm Рихтер Зинаида Владимировна]
* [https://iz.ru/news/334808 Зинаида Рихтер − «Бабушка известинского репортажа»]
* [http://apsnyteka.org/508-richter_z_v_solnechnoi_abkhazii_i_hevsuretii.html Зинаида Рихтер. В солнечной Абхазии и Хевсуретии]

[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]
[[Төркем:Русия ватандашлар сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:ССРБ журналистлары]]
[[Төркем:Язучылар]]
[[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1967 елда вафатлар]]
[[Төркем:13 ноябрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:Мәскәүдә туганнар]]
[[Төркем:1890 елда туганнар]]
[[Төркем:23 октябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:Строганов исемендәге Мәскәү сәнгать-сәнәгать академиясен тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>oi6qxw5mseuxch0oooi1f3qbhtru9ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кабарда-Балкар Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587063</id>
    <revision>
      <id>5969426</id>
      <parentid>5528465</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T07:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11382" sha1="2imuohsjdvrhvjzru6u62oer9ywonkk" xml:space="preserve">{{Оешма
|исем       = Кабарда-Балкар Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте
|альтернатив исем  = {{Lang-kbd|Къэбэрдей-Балъкъэрым ис муслъымэнхэм я дин Iуэхущӏапӏэ}}&lt;br&gt;{{Lang-krc|Къабарты-Малкъарны муслиманаларыны дин идарасы}}
|background_color=#4B92DB
|логотип         = Central mosque in Nalchik. Rear entry.jpg
|логотип зурлыгы = 200
|рәсем асты язуы   = Диния нәзарәте урнашкан&lt;br/&gt; Нальчик җәмигъ мәчете
|харита1          = 
|харита зурлыгы1   = 
|легенда1        = 
|харита2          = 
|харита зурлыгы2   = 
|легенда2        = 
|бергәлек        = 
|үзәкнең төре      = офис
|үзәк           =   360000&lt;br/&gt; {{байрак/Россия}} Россия,&lt;br/&gt; [[Файл:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|20px]] [[Кабарда-Балкария]],&lt;br/&gt; [[Файл:Flag of Nalchik (Kabardino-Balkaria).png|20px]] [[Нальчик]], Шогенцуков пр., 41&lt;br/&gt; (''[[Нальчик җәмигъ мәчете ]]'')
|төре             = үзәкләштерелгән дини оешма
|телләр           = 
|җитәкче вазифасы1 = '''Рәис'''
|җитәкче исеме1       =  [[мөфти]]  Хәзрәтали Дзасежев
|җитәкче вазифасы2 = 
|җитәкче исеме2       = 
|җитәкче вазифасы3 = 
|җитәкче исеме3       = 
|нигезләүче1        = 
|нигезләү сәбәпләре1 = Диния нәзарәте оешу турында игълан итү
|нигезләү көне1    = [[1989 ел]]
|нигезләүче2        = 
|нигезләү сәбәпләре2 = 
|нигезләү көне2    = 
|нигезләүче3        = 
|нигезләү сәбәпләре3 = 
|нигезләү көне3    = 
|ябу сәбәпләре = 
|ябу көне    = 
|сайт =         http://www.kbrdum.ru    
|искәрмә1     = 
|искәрмә2     = 
|искәрмә5     = 
}}
'''Кабарда-Балкар Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте''', КБР МДН ({{Lang-kbd|Къэбэрдей-Балъкъэрым ис муслъымэнхэм я дин Iуэхущӏапӏэ}}; {{Lang-krc|Къабарты-Малкъарны муслиманаларыны дин идарасы}}, {{lang-ru|Централизованная религиозная организация Духовное управление мусульман Кабардино-Балкарской Республики, ДУМ КБР}}) – [[Кабарда-Балкар Республикасы]] мөселманнарының бәйсез төбәк оешмасы. Диния нәзарәте Нальчик җәмигъ мәчете комлексында урнашкан. [[Төньяк Кавказ мөселманнарының координация үзәге]] составына керә (1999).

== Тарих ==
* 1989 елның 29 ноябре – республика мөселманнары Диния нәзарәте оешу турында игълан ителә.
* 1990 елның 30 августы – [[Нальчик]]та КБР мөселманнарының беренче корылтае була, анда устав кабул ителә һәм Диния нәзарәте рәисе сайлана.
* 1991 елның 9 октябре – Диния нәзарәте Уставы КБР Юстиция министрлыгында теркәлү үтә (N 91) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&amp;div=7044|title=Новейшая история мусульманского сообщества Кабардино-Балкарской Республики}}&lt;/ref&gt;
* 1992 елның 2 феврале – КБР мөселманнарының II съезды.
* 1994 елның апреле – КБР Диния нәзарәте [[Үзәк диния нәзарәте|Россия мөселманнарының Диния нәзарәте]] Югары координацион үзәге составына керә.
* 1996 ел – Ислам институты ачыла, директор итеп Шәрәфетдин Чочаев, урынбасары итеп Әнәс Пшихачев билгеләнә.
* 1998 елның марты – КБР МДН III съезды.
* 1999 ел – КБР Диния нәзарәте [[Төньяк Кавказ мөселманнарының Координация үзәге]]нә керә.
* 2004 ел – КБР МДН IV съезды.
* 2006 елның октябре – КБР Диния нәзарәте Кавказ мөселманнарының Югары Советын (ВСМК) төзүдә катнаша.
* 2007 ел — Ислам институты [[Әбү Хәнифә]] исемендәге Төньяк Кавказ университеты итеп үзгәртелә.
* 2009 елның 25 марты – КБР МДН V съезды &lt;ref&gt;{{Cite news|title=На съезде мусульман Кабардино-Балкарии переизбрали муфтия|author=|first=Юлия ВЕРНИКОВСКАЯ|last=|url=http://www.spb.kp.ru/online/news/218403/|work=KP.RU - сайт «Комсомольской правды»|date=2009-03-25|accessdate=2017-06-07|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Анас Пшихачев вновь стал муфтием Кабардино-Балкарии - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/society/1141895.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-06-07|language=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027182327/https://regnum.ru/news/society/1141895.html |date=2021-10-27 }}&lt;/ref&gt;.
* 2011 елның 15 марты – КБР мөселманнарының VI корылтае &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Нальчик готов стать центром исламской грамотности|url=http://www.ng.ru/regions/2011-03-17/5_kbr.html|accessdate=2017-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Мусульмане Кабардино-Балкарии избрали нового муфтия республики|url=https://ria.ru/religion/20110315/354177401.html|work=РИА Новости|date=20110315T1722+0300Z|accessdate=2017-06-07|language=ru}}&lt;/ref&gt;.
* 2016 елның 14 марты – КБР МДН VII съезды &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Сегодня в Нальчике пройдут выборы главы Духовного управления мусульман Кабардино-Балкарии|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/279093/|work=Кавказский Узел|accessdate=2017-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://glava.kbr.ru/kbr-events/speech/compellation/11275--vii-.html|title=Приветствие Главы КБР Ю.А. Кокова делегатам и участникам VII съезда мусульман КБР - Глава КБР Юрий Коков|publisher=glava.kbr.ru|accessdate=2017-06-07}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Эшчәнлек ==
=== Устав ===
Оешма уставында күрсәтелгән: КБР МДН
* «...Исламны бергәләп тоту һәм тарату максатыннан, ирекле нигездә оештырылган үзәкләштерелгән дини оешма булып тора. Аның составына КБР торак пунктларында дини мөселман төркемнәре һәм җирле дини оешмалар керә»
* «...үз эшчәнлеген РФ Конституциясе, КБР Конституциясе, шулай ук «Вөҗдан иреге һәм дини берләшмәләр турында» Федераль закон, РФнең башка норматив актлары нигезендә гамәлгә ашыра».
* «...үз дини эшчәнлегендә КБР мөселманнары Диния нәзарәте [[Коръән]]гә һәм [[Пәйгамбәр]] сөннәтенә, 4 изге [[Хәлиф]]нең әйткән сүзләренә, дүрт [[мәзһәб]]нең юриспруденциясенә, шулай ук КБР мөселманнарының Диния нәзарәте карарлары һәм КБР мөселманнары съездлары карарларына таяна».
* «.. дәүләт хакимияте органнары, җирле үзидарә органнары, башка дәүләт учреждениеләре функцияләрен үти алмый, сәяси партияләр һәм иҗтимагый берләшмәләр эшчәнлегендә катнашмый.» &lt;ref&gt;http://www.kbrdum.ru/ustav.pdf&lt;/ref&gt;

== Уку йортлары ==
КБР Диния нәзарәте каршында югары уку йорты — Имам [[Әбү Хәнифә]] исемендәге Төньяк Кавказ ислам университеты эшли &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kbrdum.ru/novosti/204-v-severo-kavkazskom-islamskom-universitete-imeni-imama-abu-khanify-v-polnom-razgare-sessiya|title=В Северо-Кавказском Исламском университете имени Абу Ханифы в полном разгаре сессия}}&lt;/ref&gt;, шулай ук аның төрле филиаллары һәм җирле [[мәдрәсә]]ләр бар.

== Басма орган ==
ККР Диния нәзарәте каршында ай саен [https://www.kbrdum.ru/gazeta   «Свет Ислама»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220612125155/https://www.kbrdum.ru/gazeta |date=2022-06-12 }} (Ислам нуры) газетасы чыгарыла.

== Рәисләр ==
* 1990-1992 елларда – Шәрәфетдин Чочаев &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1992-2002 елларда – Шәфыйк Пшихачев &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dumrf.ru/common/biographies/2326|title=Пшихачев Шафиг Ауесович|accessdate=2017-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170629202019/http://www.dumrf.ru/common/biographies/2326|archivedate=2017-06-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2002-2010 елларда – Әнәс Пшихачев
* 2010 елның 20 декабреннән – Хәзрәтали Дзасежев &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kbrdum.ru/struktura-dum|title=Дзасежев Хазраталий Олиевич}}&lt;/ref&gt;

== Сылтамалар ==
* [http://www.kbrdum.ru Официальный сайт ДУМ КБР]

== Моны да карагыз ==
* [[Россиядә ислам]]
* [[Төньяк Кавказ мөселманнарының координация үзәге]]

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;
{{Россия мөселман диния нәзарәтләре}}

[[Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре]]
[[Төркем:1989 елда нигезләнгән дини оешмалар]]
[[Төркем:Россия ислам оешмалары]]
[[Төркем:Кавказда ислам]]</text>
      <sha1>2imuohsjdvrhvjzru6u62oer9ywonkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587104</id>
    <revision>
      <id>5969436</id>
      <parentid>4083072</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>викиләштерү</comment>
      <origin>5969436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8621" sha1="k684h3lq2u92qddekfe7gac3wevej73" xml:space="preserve">{{Оешма
|исем       = Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте
|альтернатив исем  = {{Lang-ru| Духовное управление мусульман Нижегородской области }}
|background_color=#4B92DB
|логотип         = NN Cathedral Mosque 08-2016.jpg
|логотип зурлыгы = 150
|рәсем асты язуы   = Диния нәзарәте урнашкан&lt;br/&gt; [[Нижгар җәмигъ мәчете|Түбән Новгород җәмигъ мәчете]]
|харита1          = 
|харита зурлыгы1   = 
|легенда1        = 
|харита2          = 
|харита зурлыгы2   = 
|легенда2        = 
|бергәлек        = 
|үзәкнең төре      = офис
|үзәк           =    {{байрак/Россия}} [[Россия]], &lt;br/&gt;[[Файл:Flag of Nizhny Novgorod Region.svg|20px]] [[Түбән Новгород өлкәсе]],&lt;br/&gt; [[Файл:Flag of Nizhny Novgorod.svg|20px]] [[Түбән Новгород]], Казан яр буе ур., 6
|төре             = үзәкләштерелгән дини оешма
|телләр           = 
|җитәкче вазыйфасы1 = '''Рәис'''
|җитәкче исеме1       =  баш имам-хатыйб [[Гаяз Закиров]]
|җитәкче вазыйфасы2 = 
|җитәкче исеме2       = 
|җитәкче вазыйфасы3 = 
|җитәкче исеме3       = 
|нигезләүче1        = 
|нигезләү сәбәпләре1 = [[мөхтәсибәт]] оешу
|нигезләү көне1    = [[1991 ел]]
|нигезләүче2        = 
|нигезләү сәбәпләре2 = Диния нәзарәте төзелү
|нигезләү көне2    = [[1993 ел]]
|нигезләүче3        = 
|нигезләү сәбәпләре3 = 
|нигезләү көне3    = 
|ябу сәбәпләре = 
|ябу көне    = 
|сайт =         http://www.islamnn.ru/      
|искәрмә1     = 
|искәрмә2     = 
|искәрмә5     = 
}}
'''Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте''' ({{Lang-ru| Централизованная религиозная организация Духовное управление мусульман Нижегородской области , ДУМ НО}}), ''шулай ук'' '''Түбән Новгород мөхтәсибәте''' ({{Lang-ru| Мухтасибат Нижегородской области}}) ― [[Түбән Новгород өлкәсе]] мөселманнарының төбәк дини оешмасы. Диния нәзарәте резиденциясе  [[Нижгар җәмигъ мәчете|Түбән Новгород җәмигъ мәчете]] комлексында урнашкан. [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте]] юрисдикциясендә &lt;ref&gt;[http://www.islamnn.ru/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702072601/http://islamnn.ru/ |date=2022-07-02 }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
[[1950-еллар]]да [[Түбән Новгород өлкәсе|Горький өлкәсенең]] кайбер авылларында мәчетләр эшли башлый һәм [[Түбән Новгород |Горькийда]] мөселман җәмгыяте теркәлү үтә. [[1988 ел]]да дин тотучыларга [[Түбән Новгород җәмигъ мәчете]] бинасы кайтарыла, аның базасында [[1991 ел]]да  [[Үзәк Диния нәзарәте |СССР мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте]] составына кергән Түбән Новгород мөхтәсибәте барлыкка килә. [[1993 ел]]да Түбән Новгород шәһәре һәм Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте оештырыла. Диния нәзарәте биш [[мөхтәсибәт]]не, 57 [[мәхәллә]], крайның барлык [[мөселманнар]]ын берләштергән, дини мәгариф учреждениеләре эшчәнлеген үзәкләштереп контрольдә тотучы мөһим структура булып тора. Яңа оешманың беренче көннәреннән [[2008 ел]]га кадәр аны Түбән Новгород җәмигъ мәчете имам-хатыйбы {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Гомәр Идрисов| Гомәр хәзрәт Идрисов| ru |Идрисов, Умар Юсипович}} (1954―2020) җитәкли &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070202125106/http://ansar.ru/arhives/arch/biogr03.05.16.html   Идрисов Умар Юсипович]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Гомәр хәзрәт Идрисов җитәкчелегендә [[1994 ел]]да «Маһинур» мәдрәсәсе төзелеше тәмамлана һәм беренче студентлар кабул ителә.

Гомәр Идрисовның ирекле рәвештә отставкага китүе сәбәпле, 2008 елның ноябрь аенда узган чираттагы Диния нәзарәте пленумында Түбән Новгород өлкәсе Диния нәзарәте рәисе итеп, әлеге вазифага бердәнбер кандидат, [[Дзержинск (Русия)|Дзержинск]] шәһәре җәмигъ мәчете имам-хатыйбы [[Гаяз Закиров|Гаяз хәзрәт Закиров]] сайланган. Гаяз хәзрәт «Хендай» автомобиле ачкычын алган (Әбу-Хәнифә исемендәге Фондтан бүләк). [[2013 ел|2013]] һәм [[2018 ел]]ларда яңадан рәис итеп сайланган &lt;ref&gt;[http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=2864 Гаяз Закиров – «Вперед, на крыльях преемственности!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614141609/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=2864 |date=2022-06-14 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте составына 63 мәчет, 57 җирле мөселман дини оешмасы керә &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://vk.com/dumnoofficial Нижегородский Мухтасибат ВКонтакте]&lt;/ref&gt;.

== Максат ==
Диния нәзарәте түбәнновгородлыларны рухи агарту белән шөгыльләнә, [[СССР|Совет хакимияте]] дистә еллар эчендә җимергән [[мәчет]]ләрне һәм мөселман белем бирү учреждениеләре системасын торгыза, Ислам турында белемнәрне тарата һәм әхлакый кыйммәтләрне ныгыта &lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

== Басма органнар ==
2004 елдан [http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;new_topic=11   «Медина аль-Ислам»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628030352/https://islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;new_topic=11 |date=2022-06-28 }} газетасы басыла, ул биш ел дәвамында нәшер ителгән «Нур аль-Ильм» бюллетене, [[рус теле|рус]] һәм [[татар теле|татар]] телләрендә чыккан башка газеталарның дәвамы булып тора. Ислам доктринасының фәнни-дини журналы «Минарет» һәм «Ислам на Нижегородчине» журналлары чыгарылган &lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.islamnn.ru/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702072601/http://islamnn.ru/ |date=2022-07-02 }}
{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре]]
[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсендә ислам]]
[[Төркем:1991 елда нигезләнгән дини оешмалар]]
{{Россия мөселман диния нәзарәтләре}}</text>
      <sha1>k684h3lq2u92qddekfe7gac3wevej73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дуһалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588058</id>
    <revision>
      <id>5969408</id>
      <parentid>4454170</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13609" sha1="aics8tvk6n2cwbqp71d4yy7r0b8rcxu" xml:space="preserve">{{ТөркиМарафон|ел=2022}}
{{Халык
|халык = Дуһалар
|Рәсем = 
|коммент = 
|үз аталышы = духа, туъhа, урянхай уйгырлары
|гомуми сан = 282 кеше ([[2010 ел|2010]]) &lt;ref name=&quot;Census2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tuv.nso.mn/uploads/users/4/files/XAOCT%20uls.pdf |title=Результаты переписи населения 2010 года |access-date=2018-07-28 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215125043/http://www.tuv.nso.mn/uploads/users/4/files/XAOCT%20uls.pdf |deadlink=yes |accessdate=2022-07-27 |archivedate=2017-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215125043/http://www.tuv.nso.mn/uploads/users/4/files/XAOCT%20uls.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; 208 ([[2020 ел|2020]]) &lt;ref name=&quot;Mongol&quot;&gt;{{Cite web|url=https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=hun_am_toollogo.pdf&amp;ln=Mn|title=Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллого — Нэгдсэн дүн|author=|website=Үндэсний Статистикийн Хороо|access-date=2021-11-06|accessdate=2022-07-27|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815085317/https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=hun_am_toollogo.pdf&amp;ln=Mn}}&lt;/ref&gt;  
|яшәү җире = {{байраклаштыру|Монголия}}  
|үлеп беткән = 
|арх = 
|тел = [[дуһа теле|дуһа]], [[монгол теле|монгол]]
|раса = 
|дин = [[шаман|шаманизм]], [[буддачылык]]
|тамырдаш = [[d:Q1185225|сойотлар]], [[d:Q655404|тофалар]], тывалар, монголлар
|бүтән халыкка керүе = [[төрки халыклар]], [[d:Q19927421| монгол халыклары]]
|кертә = 
|чыгуы = 
}} 
'''Дуһалар''', '''цаатаннар''' ({{lang-mn|цаатан}}, ''үзатамалары'' дуһа) — [[Монголия]]дә яшәүче азсанлы [[төрки халыклар|төрки телле халык]] &lt;ref&gt;''Elisabetta Ragagnin'' (2011). [http://www.harrassowitz-verlag.de/dzo/artikel/201/004/4043_201.pdf?t=1322214979 Dukhan, a Turkic Variety of Northern Mongolia, Description and Analysis], Harrassowitz Verlag, Wiesbaden.&lt;/ref&gt;. «Цаатан» этнонимы шулай ук [[монгол теле|монгол телле]] урянхайларда һәм [[калмыклар|калмык]]-тургут ыруларында очрый&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://docplayer.ru/63877518-Glava-1u-tuvincy-mongolii-i-kitaya.html|title=Тувинцы Монголии и Китая|author=|website=|date=|publisher=docplayer.ru|accessdate=2018-11-15|archivedate=2018-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181116085405/http://docplayer.ru/63877518-Glava-1u-tuvincy-mongolii-i-kitaya.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{книга|автор=Авляев Г. О.|заглавие=Происхождение калмыцкого народа|ответственный=|издание=|место=|издательство=Калмыцкое книжное издательство|год=2002|страницы=124|страниц=325|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt;. Дуһа кабиләсе шулай ук Монголиядәге дүрт төрки кабиләнең берсе.

2000 ел җанисәп нәтиҗәләре буенча дуһалар саны якынча 303 кеше тәшкил иткән, 2010 ел җанисәп буенча 282 кешегә калган. 2020 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча 208 кеше. Дингә ышанучы дуһалар ― [[шаман|шаманизм]] тарафдарлары (57 %) һәм [[буддачылар]] (10 %), дингә ышанмаучылар ― 33 % &lt;ref name=&quot;Mn.2010&quot;&gt;[http://ubstat.mn/Upload/Reports/khaos-nii_2010_onii_ulsiin_toollogiin_negdsen_dun_niislel_2011-11.pdf Результаты переписи населения 2010 года]{{ref-mn}}&lt;/ref&gt;.

[[Монголия]]нең төньяк-көнбатышында {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Дархад казанлыгы|Дархад казанлыгында|ru|Дархадская котловина}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Хөвсгөл (аймак)|Хөвсгөл аймагында|ru|Хувсгел}} яшиләр. Альтернатив атамалары — тувиннар (Lattimore 1965: 455). Күбесенчә [[боланчылык]] белән шөгыльләнәләр. Ел әйләнәсе традицион яшәү тораклары булган урц ([[чум]]да) яшиләр. Хәзерге вакытта [[турист]]ларга курчак сувенирлар сатып һәм аларны кулга ияләштерелгән [[боланнар]]да йөртеп тә акча эшлиләр.
[[Файл:Altai yurta.png|200px|thumb|right|Яши торган чумнары]]  

== Килеп чыгышлары ==
[[Файл:Siedlungsgebiete der Tiva und Duva.PNG|200px|thumb|right|Россиядәге [[тывалар]] һәм [[Монголия]]дәге дуһаларның яшәү ареалы]]  
[[Файл:Mongolia 087.JPG|200px|thumb|right|Дуһа [[шаман]]ы йолага әзерләнә. Төньяк Монголия, Хөвсгөл аймагы]]
Дуһалар [[монголлар|монгол]], [[төрки халыклар|төрки]] һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Самоедлар|самоед|ru|Самодийцы}} кабиләләре кушылып килеп чыккан дип фараз ителә&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Статья|ссылка=|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Тунгусский и самодийский пласты в этногенезе монгольских народов|год=2014|язык=|издание=Сибирский сборник|тип=|месяц=|число=|том=|номер=4|страницы=552—561|issn=}}&lt;/ref&gt;. 

== Атамалары ==
«Цаа» – «[[боланнар|болан]]», «цаатаннар» — «боланнарга ия булган кешеләр», ягъни «[[боланчылык|болан үрчетүчеләр]]» дигәнне аңлата. Берничә ел дуһаларның мәдәниятен өйрәнгән монгол этнографы Бадамхатан раслаганча, дуһалар үзләрен урянхай [[уйгырлар]]ы дип, телләрен — [[уйгыр теле]] дип саныйлар икән&lt;ref name=&quot;Вокруг Света&quot;&gt; [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/1314/ ''Жуковская Н.Л.'' Цаатаны — имеющие оленей. Вокруг Света. Январь 1994].&lt;/ref&gt;.

Г. О. Авляев фикеренчә, [[монголлар]]да «цаатан» этнонимы ― «цагатан» сүзенең кыскартылган формасы, ул «ниндидер ак әйбергә ия булганнар»  мәгънәсендә йөри&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Статья|автор=Бакаева Э. П.|заглавие=Калмыки-цаатаны: к проблеме происхождения этнической группы и этимологии этнонима|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/kalmyki-tsaatany-k-probleme-proishozhdeniya-etnicheskoy-gruppy-i-etimologii-etnonima|язык=|издание=Вестник Калмыцкого института гуманитарных исследований РАН|тип=|год=2011|месяц=|число=|том=|номер=2|страницы=68—74|issn=}}&lt;/ref&gt;.

== Ырулары ==
Дуһаларның этник составында: уруд&lt;ref name=&quot;:212&quot;&gt;{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Этнический состав и расселение народов Монгольского Алтая и Прихубсугулья в начале XX века|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/etnicheskiy-sostav-i-rasselenie-narodov-mongolskogo-altaya-i-prihubsugulya-v-nachale-xx-veka|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=2013|месяц=|число=|том=|номер=2|страницы=|issn=}}&lt;/ref&gt; (урат) &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, каштаг, балгаш (балыкчи &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt;, балигч &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов. Элиста: КИГИ РАН, 2016, стр. 175-178. ISBN 978-5-903833-93-1&lt;/ref&gt;, балыкшы &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;), додот (тоду &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt;, аг-тоду, кара-тоду &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;''Нанзатов Б. З.'' К этногенезу цаатанов, дархатов и хубсугульских урянхайцев (по материалам этнонимии) // Мир Центральной Азии-2. — Улан-Удэ, 2008. — С.51—56.&lt;/ref&gt;), соён&lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt; (соян)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;), соён (соян) (хертек, белмей, салчакларны кертеп &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;), зоот &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt; (жогд &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, чооду, чота &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bbs.52pcgame.net/oldbbs/archiver/tid-404874.html|title=Монгол овог аймгууд|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2019-01-04|archivedate=2019-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190104175905/http://bbs.52pcgame.net/oldbbs/archiver/tid-404874.html}}&lt;/ref&gt;, чооды&lt;ref&gt; ''Черемисина М. И., Тазранова А. Р.''
[https://books.google.ru/books?hl=ru&amp;id=45ccAQAAIAAJ&amp;dq=%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D1%82+%D1%87%D0%BE%D0%BE%D0%B4%D1%83&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=+%D1%87%D0%BE%D0%BE%D0%B4%D1%8B Языки коренных народов Сибири.] Новосибирск: Изд НГУ, 2006, стр.25&lt;/ref&gt;)), сорс, даргалар, дэмжээ &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt; (демчи)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, хэрдэг &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt;, хойюк, тарга, найдан &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, хуулар (хара хуулар, цагаан хуулар) &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, соён кыргиз, ханачи, маат ырулары бар дип исәпләнә &lt;ref&gt;[http://www.nhrcm.gov.mn/media/documents/1543308348_undesnii-tsuunhiin-erhiin-asuudal.pdf Үндэстний цөөнхийн эрхийн асуудал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306174756/http://www.nhrcm.gov.mn/media/documents/1543308348_undesnii-tsuunhiin-erhiin-asuudal.pdf |date=2019-03-06 }}. — Улаанбаатар, 2018. — 144 с.&lt;/ref&gt;.

«Цаатан» этнонимы Хөвсгөл урянхайларында (баруун цаатан, зуун цаатан нәселләре) &lt;ref name=&quot;:212&quot; /&gt; һәм [[калмыклар]] арасында очрый. Калмык-торгутлар составына цаатан, кереит-цаатан (цаадин керәд), аха-цаатан, бага-цаатан, ики-цаатан, эркетен-цаатан,тривуд-цаатан, хорняхин-цаатан ырулары керә &lt;ref&gt;''Хойт С. К.'' [https://www.academia.edu/5253542/Кереиты_в_этногенезе_народов_Евразии_историография_проблемы._Элиста_Изд-во_КГУ_2008._The_Kereits_in_enthnogenesis_of_peoples_of_Eurasia_historiography_of_the_problem._Elista_Kalmyk_State_University_Press_2008._in_Russian_ Кереиты в этногенезе народов Евразии: историография проблемы]. — Элиста: Изд-во КГУ, 2008. — 82 с. — ISBN 978-5-91458-044-2.&lt;/ref&gt;. Генетикларның тикшеренүләре күрсәткәнчә, торгутлар составындагы цаатаннар HLA маркерлар системасы буенча Хөвсгөл дуһаларына караганда [[монголлар|халха-монголларга]] якынрак&lt;ref name=&quot;:82&quot;&gt;''Болдырева В. М.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/erketenevskie-kalmyki-subetnicheskie-osobennosti-kultury-na-materiale-rituala-zhertvoprinosheniya-ognyu Эркетеневские калмыки: субэтнические особенности культуры (на материале ритуала жертвоприношения огню).] Известия АлтГУ, 2009, № 4—2, стр. 22—27&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Сылтамалар ==
* [http://www.bbc.com/capital/gallery/20170328-the-tiny-tribe-where-work-is-life «The tiny tribe where work is life»] — Обзорная статья [[BBC]] {{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20181104225524/http://www.visittaiga.org/downloads/TCVC_Visitor_Handbook.pdf Tsaatan Community &amp; Visitors’ Center (TCVC) Handbook for Visitors] {{ref-en}}

== Әдәбият ==
*''Lattimore O.'' Rev.: Mongolia: Unknown Land. by Jorgen Bisch by Reginald Spink. Pacific Affairs 37, 1965. P. 455—456.
{{Төрки халыклар}}
[[Төркем:Монголия халыклары]]
[[Төркем:Төрки халыклар]]
[[Төркем:Тывалар]]</text>
      <sha1>aics8tvk6n2cwbqp71d4yy7r0b8rcxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Деллө күле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>813136</id>
    <revision>
      <id>5969387</id>
      <parentid>4079262</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="njtq56onfb53d4iaqp64hw9bp5e4b94" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Деллө күле''' ({{lang-hu|Déllő-tó яки Dellő-tó}} буларак та билгеле, ''Көньяк күл'') — кайчандыр [[Кечкемет]] үзәгендәге иң әһәмиятле сулык булган, һәм бүген аның урынында яшеллеккә бай Гиенес Михали мәйданы урнашкан.

== Тарихы ==
Кечкеметның беренче иҗтимагый яшел зонасы 1834-37 елларда юрист һәм инженер Михали Гиенес тырышлыгы белән сазлыклы Көньяк күл урынында булдырыла. Күлнең кибүе шәһәрдә 1816 елдан бирле җәмәгатьчелек арасында борчулар тудырган. Күпләр сазлыкны саклау яклы булганнар, аннан кайвакыт «үле һава» чыккан, һәм мондый суын янгын вакытында вагоннарны тутыру өчен кулланырга мөмкин булган. Ахыр чиктә, ул киптерелә һәм аның территориясендә агачлар утыртыла. 1840 елларда ук бу бакча бер ярым акр мәйданлы &quot;белемле тамашачылар өчен күңел ачу һәм йөрү өчен бердәнбер урын&quot;га әверелә. Бакча үзәгендә музыкантлар өчен киоск һәм кондитер бүлмәсе төзелә. Бакчадагы 600 агачны 1880 елда җир асты суларының күтәрелеше юк иткән диярлек. Су киткәч, бакча торгызылган. Шул ук вакытта су агызу, паркны яктырту, эскәмияләр урнаштыру һәм аны тере койма белән әйләндереп алу кайгыртыла.

== Сылтамалар ==
* [http://www.hirosnaptar.hu Hírös Naptár (2008. január).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610072519/http://www.hirosnaptar.hu/ |date=2023-06-10 }}

== Әдәбият ==

* Joós Ferenc: Barangolások Kecskeméten (Kecskemét, 1968).

[[Төркем:Маҗарстан күлләре]]</text>
      <sha1>njtq56onfb53d4iaqp64hw9bp5e4b94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вячеслав Кириллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>813923</id>
    <revision>
      <id>5969406</id>
      <parentid>5968950</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Искәрмәләр */</comment>
      <origin>5969406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20248" sha1="s1fpl15g5rjhqjqqemct7jfntmtylhe" xml:space="preserve">{{ТөркиМарафон|ел=2023}}
{{Фш|Кириллин}}
{{Шәхес}}

'''Вячеслав Александр улы Кириллин''' ({{lang-ru|Вячеслав Александрович Кириллин}}; 25.02.1994; [[Казан]], [[Татарстан]]) — [[казан]] журналисты, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Төбәк тарихы|төбәк тарихчысы|ru|Краеведение}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтенроссия мәдәният һәм тарих һәйкәлләрен саклау җәмгыяте||ru|Всероссийское общество охраны памятников истории и культуры}} ({{lang-ru|ВООПИК}}) әгъзасы, [[Викимедиа Фонды|Викимедиа]] проектларында волонтёр катнашучысы, [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/tt|Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме]]нең шәрәфле әгъзасы.

[[Русча Википедия]], [[Викияңалыклар|Викихәбәрләр]], проектара ирекле [[Викиҗыентык]] медиатекасы, [[#«Казанский краевед» Телеграм-каналы|Телеграм-каналындагы]], «[[Казань (журнал)|Казань]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazan-journal.ru/news/chelovek-v-iskusstve/pervaia|title = Первая|publisher=«[[Казань (журнал)|Казань]] журналы |author=Вячеслав Кириллин|date=22.09.2025}}&lt;/ref&gt; һәм башка онлайн газета-журналлары битләрендәге материаллар үзен кызыксындырган [[Татарстан тарихы]]н өйрәнү һәм яктырту активистлыгы темаларына багышлана.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6865120|title = Искусство против реконструкции|publisher=[[Коммерсантъ]] Волга-Урал|author=Елена Бритвина|date=1.08.2024|quote=''..В начале июня началась реконструкция здания, в результате которой сграффито «Химия» закрыли теплоизоляционными плитами. Поверх плит планируется нанести точную копию первоначального рисунка. На это решение отреагировали краеведы [[Вячеслав Кириллин]], Ян Гордеев и Марк Шишкин, искусствоведы Дина Хисамова, Вера Силкина, архитектор Даниил Ефимов, художница Альфия Саргин, директор ГМИИ РТ Розалия Нургалеева, директор Фешинского училища Ольга Гильмутдинова. Они настаивают, что сграффито трогать было нельзя, так как это «одно из первых сграффито в республике, и у него высокая художественная значимость». Они направили открытое письмо в администрацию [[Татарстан Рәисе|раиса Татарстана]] с просьбой обратить внимание на закрытие исторического сграффито с целью его последующей реставрации..''}}&lt;/ref&gt;

== Биографиясе ==
Вячеслав Кириллин 1994 елның 25 февралендә [[Татарстан]]ның  [[Казан]] шәһәрендә туган. 

== Вики-эшчәнлеге ==
[[File:Ceremony of laying flowers at the Gabdulla Tukay monument (2021-04-26) 47.jpg|260px|thumb|right|[[Габдулла Тукай]] туган көнендә Татарстанның беренче һәм икенче [[Татарстан Республикасы Президенты|Президентлары]] [[Минтимер Шәймиев|Шәймиев]] һәм [[Рөстәм Миңнеханов|Миңнеханов]] Казан үзәгендәге [[Габдулла Тукай һәйкәле (Пушкин урамы, Казан)|Тукай һәйкәленә]] чәчәк сала &lt;small&gt;(В.Кириллин, 26.04.2021)&lt;/small&gt;]]
[[File:Marjani Institute letter (2023-05-18).jpg|thumb|260px|[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|ТФАның Ш. Мәрҗәни институты]] җитәкчелегендә үткәрелүче «Россия белән таныш: [[:wmru:Умный регион/Татарстан/Партнёры/Институты АНРТ/Культура татар|Татарлар мәдәнияте]]» проекты чикләрендә [[Бәхтияр Измайлов]] карамагындагы вики-резидентурасы турында директоры [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]] имзалаган мәгълүмати хат.]]
Викимедиа проектларында Вячеслав үз хисап язмасын 2013 елның 21 ноябрь көнендә теркәде. Шул вакыттан 200 000 артык үзгәртү ясаган — фото, тасвирлаучы текст, машина-укырлык биркалар, төркемләү эшләре.&lt;ref&gt;[[Special:CentralAuth/Engelberthumperdink|Хисап язмасының глобаль статистикасы]]&lt;/ref&gt; Сурәтләр өлкәсендә ирекле лицензияле Викиҗыентык медиасаклагычына 67000+ фотосурәтне йөкләгән, болардан [[:c:Category:Photographs by Engelberthumperdink|55000+ үзе төшергән фотография]] — үзе ясаган беренчеләре [[Габдулла Тукай]] темасына багышланган &lt;small&gt;(20.10.2020)&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/commons.wikimedia.org/Engelberthumperdink/6/noredirects/all/2013-11-21/2025-06-03 Хисап язмасы төркәлүе көненнән 3.06.2025кә кадәр Викиҗыентыкка йөкләнгән файллар статистикасы һәм исемлеге]&lt;/ref&gt; 

Вики-мохиттәге эшчәнлеге Татарстанның билгеле шәхесләрен тасвирлау, фотографияләрен төшерү, мәкаләләр язу, җирле халыкка Вики-мохит үзенчәлекләрен аңлату белән бәйле. Русчасы иркенлерәк булуга, текстларны күбрәк Русча Википедиясенә генә кертә — үзе башлаткан-үстергән мәкаләләр саны 1200+, барысын үзе төшергән яки тапкан ирекле лицензияле фотографияләр белән сүрәтли, мәс. [[:ru:Список лауреатов премии имени Габдуллы Тукая]], [[:ru:Орден «За заслуги перед Республикой Татарстан»]] һ.б.&lt;ref&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/ru.wikipedia.org/Engelberthumperdink/0/noredirects/all/2013-11-21/2025-06-03 21.11.2013 белән 03.06.2025 арасында булдырган мәкаләләр статистикасы һәм исемлеге]&lt;/ref&gt;

Татар телле вики-волонтёрлар орбитасына Ш. Мәрҗәни исемендәге Тарих институтында 2021 елның 19 февралендә үткән «Популяризация исторического контента в Википедии: возможности и проблемы» түгәрәк өстәлендә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/203776-institut-mardzhani-zanyalsya-napisaniem-statey-v-vikipediyu|title = Институт Марджани занялся «Википедией»|publisher=[[Реальное Время]]|author=[[Рәдиф Кашапов]]|date=[[2021 ел]]ның [[20 февраль]]|accessdate=[[2025 ел]]ның [[03 июнь]]}}&lt;/ref&gt; катнашуы, [[:ru:n:В казанском Институте истории имени Марджани обсудили возможности взаимодействия с Википедией|вики-репортаж]] язуы һәм үз фотографияләре белән сурәтләве белән эләгә. Анда үз бай тәҗрибәсе белән уртаклашырга чакырылган Россиянең иң танылган [[Русча Википедия]] волонтёр-авторларының берсе, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан университетында]] Кытай тарихы һәм мәдәнияте профессоры [[Дмитрий Мартынов (1980)|Дмитрий Мартынов]] тәкъдиме белән катнашканы фаразлана. 

Казандагы вики-чараларга&lt;ref&gt;[[:ru:n:В казанском Институте истории имени Марджани обсудили возможности взаимодействия с Википедией]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:ru:n:В Казани поздравили татарских вики-волонтёров]]&lt;/ref&gt; һәм Татарстан буенча вики-экспедицияләргә йөрүе,&lt;ref&gt;[[:ru:n:От Казани до Кырлая и обратно: празднования 135-летия Тукая глазами корреспондента Викиновостей]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:ru:n:Казань и Лаишево отметили 278-й день рождения поэта Гавриила Державина]]&lt;/ref&gt; түгәрәк өстәлләрдә катнашуы, татарча узучы чаралар белән дә кызыксынуы&lt;ref&gt;[[:ru:n:Казанда татар вики-волонтёрларны котладылар]]&lt;/ref&gt; билгеле.&lt;ref&gt;[https://milliard.tatar/news/tatarskaya-enciklopediya-seicas-ne-sposobna-pomoc-tatarskoi-vikipedii-2103 «Татарская энциклопедия сейчас не способна помочь татарской Википедии».]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskaya-enciklopediya-seicas-ne-sposobna-pomoc-tatarskoi-vikipedii-5879897 «Татарская энциклопедия сейчас не способна помочь татарской Википедии».]&lt;/ref&gt;

2023 елдан викимедиачы [[Фәрһад Фәткуллин]] белән берлектә [[:wmru:Умный регион/Татарстан/Партнёры/Институты АНРТ/Культура татар|ТФАның Ш. Мәрҗәни институты җитәкчелегендәге]] &lt;small&gt;([[:c:Template:Tatarstan Academy of Sciences license CC-BY-SA 4.0|Викиҗыентык]])&lt;/small&gt; һәм [[:wmru:Умный_регион/Татарстан/Партнёры/Татмедиа|Миллиард.татар җитәкчелегендәге Татмедиа]] &lt;small&gt;([[:c:Template:Milliard.tatar license CC-BY-SA 4.0|Викиҗыентык]])&lt;/small&gt; белән вики-хезмәттәшлекләрдә актив катнаша.

== «Казанский краевед» Телеграм-каналы ==
2024 елның 12 июнь көнендә үзенең җирле тарих белән кызыксынуы дәвамында танышкан белемен һәм ясаган фотографияләрен күп кешегә уңайлырак булган [[Telegram]] белдергече ярдәмендә тарату максатында @[https://t.me/kazankraeved kazankraeved] исемле каналны булдыра. 

  
== Тоткарлануы ==
2021 елның 23 гыйнварында полиция хезмәткәрләре Викимедиа проектларында катнашучы Вячеслав Кириллинны Казанда протестлар акциясендә Википедия өчен фото һәм видео материаллар җыю вакытында тоткарлый.&lt;ref&gt;[[:ru:n:Записки из мёртвого дома: Википедиста задержали и оштрафовали за съёмку акции 23 января в Казани]]&lt;/ref&gt;

Аны тикшерәләр, фотоаппаратларын һәм элемтә чараларын тартып алалар, туганнарына һәм якыннарына хәбәр итәргә рөхсәт итмиләр, Казан буенча Эчке эшләр министрлыгының 5-нче номерлы полиция бүлегендә тоталар.

Икенче көнне шул ук бүлектә суд була. Вахитов район суды судьясы Гүзәлия Фәрид кызы Әюпова викимедиачының аның тоткарланган урынында булу сәбәпләре турында аңлатмасын һәм аның ялган гаепләүләрне ул эшләмәгән дип белдерүен исәпкә алмый. Судья Әюпова Кириллинны Административ хокук бозулар кодексының 20.2 маддәсенең 2 өлеше буенча гаепле дип таба (җәмәгать чарасын үткәрү турында билгеләнгән тәртиптә хәбәр итмичә җәмәгать чарасын оештыру яки үткәрү) һәм аны 10 мең сум күләмендә штрафка хөкем итә. Шулай да, Кириллин фотоаппаратның хәтер картасын саклап кала һәм төрмәдән чыккач, җыелган материалларны [[Викиҗыентык|викиҗыентыкка]] йөкли.&lt;ref&gt;[[c:Category:Pro-Navalny Rallies in Kazan (2021-01-23)|Фотографии и видео, сделанные Вячеславом Кирилиным во время акции 23 января 2021 года в Казани]] на Викискладе.&lt;/ref&gt; 2021 елның 31 мартында Татарстан Республикасы Югары судында википедистны нигезсез тоткарлануга апелляция шикаяте буенча утырыш уза, нәтиҗәдә аңа салынган штраф үз көчендә калдырыла.&lt;ref&gt;[[:ru:n:Кавалерия не пришла: суд Татарстана оставил википедисту штраф за фотографирование митинга]]&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=packed widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Turkic Wikimedia Conference 2023 - 285.jpg|[[Истанбул]]да үткән [[m:Turkic_Wikimedia_Conference_2023/ru|төрки халыклар вики-конференциясендә]] [[Википедия:Татарча язучы викимедистлар төркеме|татар телле вики-волонтёрлар төркеменең]] [[m:Wikimedia Community of Tatar language User Group/Delegates/Turkic Wikimedia Conference2023|делегатташы]] буларак катнашканда &lt;small&gt;(21.10.2023)&lt;/small&gt;
File:Gabdulla Tukay album page.JPG|[[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]]нә багышланган тарихи документны төшерү һәм йөкләүдән башлана үз фото-эшчәнлеге &lt;small&gt;(В.Кириллин, 20.10.2020)&lt;/small&gt;
File:Pro-Navalny Rallies in Kazan (2021-01-23) (45).jpg|Фотографияләр ясавы өчен [[:ru:n:Записки из мёртвого дома: Википедиста задержали и оштрафовали за съёмку акции 23 января в Казани|тоткарланган]] көнне Казанның [[Бауман урамы (Казан)|Бауман урамында]] төшергән [[c:Category:Pro-Navalny Rallies in Kazan (2021-01-23)|фотосурәтләре җыентыгыннан]] &lt;small&gt;(В.Кириллин, 23.01.2021)&lt;/small&gt;
Файл:Popularization of historical content on Wikipedia, 2021-02-19 (13).jpg|200px|thumb|left|[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Ш.Мәрҗәни ис. Тарих институтындагы]] гибрид «''Тарихи контентны Википедиядә популярлаштыру: мөмкинлекләр һәм киртәләр''» түгәрәк өстәлендә профессор [[Дмитрий Мартынов (1980)|Дмитрий Мартынов]] чыгышы &lt;small&gt;(В.Кириллин [[:ru:n:В казанском Институте истории имени Марджани обсудили возможности взаимодействия с Википедией|вики-репортажы]], 19.02.2021)&lt;/small&gt;
File:19th anniversary of the Tatar Wikipedia 01.jpg|[[Татарча Википедия]]нең 19 нчы туган көненә багышлап [[Миллиард.татар]] оештырган [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Ш.Мәрҗәни ис. Тарих институтындагы]] түгәрәк өстәлендә, сентябрь 2022
File:Irek Mosque interior (2023-05-23) 88.jpg|«[[:wmru:Умный регион/Татарстан/Партнёры/Институты АНРТ/Культура татар|Татар мәдәниятен таныту]]» рәсми проекты чикләрендә беренче походыннан — Казанның [[Нефтьчеләр бистәсе мәчете|«Ирек» мәчете]] интерьеры  &lt;small&gt;(В.Кириллин, 23.05.2023)&lt;/small&gt;
File:Relations with historical and cultural institutions and local authorities as applied to Kazan and Tatarstan (poster).jpg|260px|thumb|right|[[Тбилиси]]дә үткән [[m:Wikimedia CEE Meeting 2023|Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрлары конференциясендә]] чыгышы постеры һәм [[:File:Wikimedia CEE Meeting 2023 presentation - Vyacheslav Kirillin, Farhad Fatkullin.pdf|презентациясе]] &lt;small&gt;(В.Кириллин, 8.09.2023)&lt;/small&gt;
File:The graves of Abdulbari Battal-Taimas and his wife Gaziza Taimas. Istanbul - 2.jpg|[[Истанбул]]ның [[Ускүдар]] илчәсе {{тәрҗемә ителмәгән 5|Караҗаәхмәт зираты|Караҗаәхмәт|d|Q578506}} зиратында [[Габделбари Баттал-Таймас]] һәм хатыны [[Газизә Таймас]] каберләрен фотога төшергәндә &lt;small&gt;(21.10.2023)&lt;/small&gt;
File:Daniya Galimova personal items (2024-06-07) 01.jpg|[[Арча]]ның тарих-этнография «[[Казан арты музее]]»нда Социалистик Хезмәт Каһарманы [[Дания Галимова]]ның шәхси әйберләре стенды &lt;small&gt;(В.Кириллин, 7.06.2024)&lt;/small&gt;
File:Colors of Sabantuy (2025-05-31) 27.jpg|[[Казан шәһәренең музей комплексы]] фондларына нигезләнгән «''[[Сабан туе]] төсләре''» күргәзмәсе. [[Идел буе спорт һәм туризм академиясе]]. &lt;small&gt;(В.Кириллин, 31.05.2025)&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Журналистлар]]
[[Төркем:Төбәк тарихчылары]]
[[Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее хезмәткәрләре]]</text>
      <sha1>s1fpl15g5rjhqjqqemct7jfntmtylhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Буланов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814133</id>
    <revision>
      <id>5969420</id>
      <parentid>5917781</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T02:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="d6eqabz5c9p0hr6qrs933f7i1a3x3zh" xml:space="preserve">{{Музыкант|Фон=вокалист|Исем=Игорь Буланов}}

'''Игорь Буланов''' (''[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]], [[Мәскәү]]'') ― Россия [[Җырчы|җырчысы]], җырлар авторы, [[Музыка|музыкант]], музыкаль продюсер&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/175751|title=Игорь Буланов  - 'МОЙ ТИХИЙ СВЕТ' (рецензия)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://svobodnoe.fm/govorit-i-poyot-igor-bulanov/|title=Говорит и поёт Игорь Буланов|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094307/https://svobodnoe.fm/govorit-i-poyot-igor-bulanov/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lookatme.ru/flow/posts/music-radar/143889-igor-bulanov-muzyka-dolzhna-idti-ot-neba|title=Игорь Буланов: Музыка должна идти от неба!|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094302/http://www.lookatme.ru/flow/posts/music-radar/143889-igor-bulanov-muzyka-dolzhna-idti-ot-neba}}&lt;/ref&gt;.

== Биография ==
Игорь [[Мәскәү|Мәскәүдә]] туган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russianaustin.com/novosti/interview-igor-bulanov/|title=Интервью с Игорем Булановым}}&lt;/ref&gt;, ул алтынчы сыйныфта ук музыка өйрәнә башлый&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inpushkino.ru/news/afisha/muzykant-igor-bulanov-vystupit-v-dzhaz-klube-art-likor-v-pushkino-4-dekabrya?ysclid=lkf8x993tr201142043|title=Музыкант Игорь Буланов выступит в джаз-клубе «Арт-Ликор» в Пушкино 4 декабря|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094258/https://inpushkino.ru/news/afisha/muzykant-igor-bulanov-vystupit-v-dzhaz-klube-art-likor-v-pushkino-4-dekabrya?ysclid=lkf8x993tr201142043}}&lt;/ref&gt;. 1975 елда Буланов Рига очу-техник училищесына укырга керә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ourtx.com/archives/59992|title=ИГОРЬ БУЛАНОВ В ОСТИНЕ|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094300/https://ourtx.com/archives/59992}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://joymusic.ru/blog/viktoriya/igor-bulanov-albom-%C2%ABneba-krai%C2%BB?ysclid=lkf8ciik2g926550334|title=Игорь Буланов альбом «Неба край»}}&lt;/ref&gt;. Училищеда ансамбльгә [[Музыка|музыкант]] һәм гитарачы кирәк була, ул вакытта Игорь сайлап алу үтә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://artlikor-jazz.club/4-dekabrya-v-20-00-igor-bulanov-indi-rok/|title=4 декабря в 20:00 – Игорь Буланов (инди-рок)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inpushkino.ru/news/afisha/muzykant-igor-bulanov-vystupit-v-dzhaz-klube-art-likor-v-pushkino-4-dekabrya?ysclid=lkf9074ycz509625734|title=Музыкант Игорь Буланов выступит в джаз-клубе «Арт-Ликор» в Пушкино 4 декабря|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094301/https://inpushkino.ru/news/afisha/muzykant-igor-bulanov-vystupit-v-dzhaz-klube-art-likor-v-pushkino-4-dekabrya?ysclid=lkf9074ycz509625734}}&lt;/ref&gt;, төркемдә музыкаль белеме булмаган бердәнбер кеше булып чыга&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.realrocks.ru/members/281217/|title=Биография Игоря Буланова|date=2023|publisher=RealRock}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zvuki.ru/R/P/13365/?ysclid=lkf804bbt0924619728|title=Игорь БУЛАНОВ  Мой тихий свет}}&lt;/ref&gt;.

Училищены авиадиспетчер вазифасында тәмамлагач, Игорь Мәскәүгә эләгә һәм Внуково аэропортында эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russianshanson.info/catalog/1197|title=Биография Игорь Буланов|publisher=Информационный портал шансона|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094300/https://russianshanson.info/catalog/1197}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rock.ru/forum/index.php?topic=54072.0&amp;ysclid=lkf8vath72828633571|title=Название группы  буквально переводится как «нехватка/отсутствие/недостаток времени».|accessdate=2023-07-23|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723094300/http://rock.ru/forum/index.php?topic=54072.0&amp;ysclid=lkf8vath72828633571}}&lt;/ref&gt;. 
1985 елда, алты ел диспетчер булып эшләгәннән соң, Игорь авиацияне ташлап, профессиональ рәвештә музыка белән шөгыльләнергә карар итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pw9qOEJ5bPk|title=Знакомьтесь -Игорь Буланов - музыкант, автор - исполнитель, композитор.|publisher=[[Youtube]]}}&lt;/ref&gt;. Аннары училищены &quot;оркестр җитәкчесе&quot; белгечлеге буенча тәмамлагач&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://atrex.ru/press/p77295.html|title=Презентация альбома Игоря Буланова «Неба край»}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pushkino.tv/news/otdykh-i-razvlecheniya/171730/|title=ЧЕМ ЗАНЯТЬСЯ В ВЫХОДНЫЕ С 4 ПО 6 ДЕКАБРЯ 2020 ГОДА?}}{{Deadlink|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Игорь мелодик хард-рок уйнаучы &quot;Цейтнот&quot; музыкаль төркемен оештыра&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uliyanovsk.bezformata.com/listnews/igor-bulanov-detskij-sport/1086046/?ysclid=lkf87que79385311536|title=Игорь Буланов: &quot;Детский спорт – это наше будуще!}}&lt;/ref&gt;. 

1988 елда төркем [[Мәскәү]] рок лабораториясе составына керә, анда башкала төркемнәре чыгыш ясый: Бригада с, Браво, Елочный базар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.np.kz/people/2411-mojj_tikhijj_svet.html|title=Мой тихий свет}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://musecube.org/cubeinterview/igor-bulanov-muzyka-dolzhna-idti-ot-ne/?ysclid=lkf8a0n92d972075832|title=Игорь Буланов: Музыка должна идти от неба!}}&lt;/ref&gt;. 
2010 елда неба Край музыкаль альбомын чыгара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://igorbulanov.ru/diskografiya/neba-kraj-2010/|title=Неба край (2010)}}&lt;/ref&gt;.

== Дискография ==

=== Студия альбомы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Исем
!Хәбәр
|-
|«Неба край»
|
* Чыгыш: 2010
* Лейбл: Игорь Буланов
* Форматы: цифрлы тарату
|-
|«Мой тихий свет»
|
* Чыгыш: 2019 елның 1 декабре
* Лейбл: VG Music
* Форматы: цифрлы тарату
|}

=== EP ===

* 2019 ― «Книга»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/ru/album/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-ep/1687775355|title=Книга - EP / Apple Music}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://vk.com/id102024002 VK Official]</text>
      <sha1>d6eqabz5c9p0hr6qrs933f7i1a3x3zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казанның мактаулы гражданины</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815431</id>
    <revision>
      <id>5969429</id>
      <parentid>5528875</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60030" sha1="efk838nlf23xlfjwcptovfnir13hm6s" xml:space="preserve">{{ Бүләк карточкасы
 | исем            = Казанның&lt;br/&gt; мактаулы&lt;br/&gt; гражданины
 | рәсем          = Honorary citizen of Kazan (badge).jpg
 | рәсем язуы    = 
 | alt     = 
 | рәсем зурлыгы   = 
 | оригинал исеме         = 
 | девиз                = 
 | ил                   = Россия
 | төр                  = мактаулы исем
 | кемгә бирелә       = Казанның үсешенә һәм чәчәк атуына, Россия Федерациясендә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен күтәрүгә зур өлеш керткән гражданнарга
 | кем тарафыннан бирелә         = Казан мэры
 | булдыру датасы = 1864&lt;br/&gt; 1987 &lt;br/&gt;2005
 | статусы              = гамәлдә
 | параметрлары            = 
 | булдыру датасы      = 
 | беренче бүләкләү    = 
 | соңгы бүләкләү = 
 | юкка чыгару датасы =
 | премияләр саны          = 81
 | олырак бүләк       = 
 | кечерәк бүләк      = 
 | туры килүе       = 
 | Сайт                 = 
 }}
'''Казанның мактаулы гражданины''', Казанның шәрәфле ватандашы ({{lang-ru|Почётный гражданин Казани}}) ― 2005 елда булдырылган һәм Казан мэры тарафыннан «Казанның үсешенә һәм чәчәк атуына, Россия Федерациясендә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен арттыруга керткән зур өлеше өчен» бирелә торган исем. Элек [[Россия империясе]]ндә һәм [[СССР]]да булган.

== Тарих ==
=== Казан губернасы ===
«Казанның мактаулы гражданины» исеме беренче тапкыр 1864 елда Казан шәһәр башлыгы карары буенча Казан шәһәр җәмгыяте җыелышы карары ({{lang-ru|постановление собрания Казанского городского общества}}) белән булдырыла. Бу исем Казанда туганнарга да, Казанның дәүләт, сәүдә-икътисади һәм хәйрия эшчәнлеге өлкәсендәге үсешенә зур өлеш керткән [[Россия империясе]]нең югары чиновникларына да бирелә. Бу исемне бирү турында карар шәһәр думасы тарафыннан кабул ителә, аннары [[Россия императорлары|император]] тарафыннан раслана, шуннан соң Казанның яңа мактаулы гражданы исеме махсус «Бәрхет кенәгә»гә кертелә{{sfn|Федотова|2005|с=74}}&lt;ref name=&quot;inertat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kazan1000.ru/rus/news_item.htm?nid=303&amp;DNSID=1f33a18c45d0e6e3c8010c316bd5e6c9|title=Казанский Совет народных депутатов утвердил награды города|publisher=[[Интертат]]|date=2005-03-31|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008152145/http://www.kazan1000.ru/rus/news_item.htm?nid=303&amp;DNSID=1f33a18c45d0e6e3c8010c316bd5e6c9|archivedate=2007-10-08}}&lt;/ref&gt;. 1864 елда Казанның беренче мактаулы гражданы [[Казан губернасы|Казан]], [[Вятка губернасы|Вятка]] һәм [[Пермь губернасы|Пермь]] генерал-губернаторы [[Александр Тимашев|А. Е. Тимашев]] була{{sfn|Федотова|2005|с=74}}&lt;ref name=&quot;gazetaksu&quot;&gt;{{публикация|книга|заглавие=Принимая во внимание заслуги|ссылка=http://web.archive.org/web/20160304234217/http://www.gazeta.ksu.ru/archiv1/0805/13.htm|издание=Казанский университет|год=2005|месяц=8|номер=12—13}}&lt;/ref&gt;. Алга таба исемгә финанс министры [[Михаил Рейтерн|М. Х. Рейтерн]] (1880), семинария профессорының тол хатыны Ю. П. Годяева (1882), финанс министры [[Иван Вышнеградский|И. А. Вышнеградский]] (1890), меценат [[Ольга Александрова-Гейнс|О. С. Александрова]] (1890), вице-адмирал [[Иван Лихачев|И. Ф. Лихачёв]] (1891), финанс министры [[Сергей Витте|С. Ю. Витте]] (1894) лаек дип табыла{{sfn|Федотова|2005|с=74—75}}&lt;ref name=&quot;gazetaksu&quot; /&gt;. Соңыннан яңа мактаулы гражданнар барлыкка килми, [[Февраль инкыйлабы|1917 елгы революциядән]] соң бу исем бирү практикасы озак вакытка онытылып тора.

=== Татарстан АССР ===
[[Файл:Honorary citizen of Kazan (old).png|200px|thumb|left|Совет чоры билгесе]]
1987 елда «Казанның мактаулы гражданины» исеме халык депутатларының Казан шәһәр Советы карары белән кире кайтарыла, аңа ярашлы рәвештә ул «гражданлык бурычының югары үрнәкләрен күрсәткән, [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларында батырларча сугышкан, хезмәт батырлыклары кылган, шулай ук шәһәрнең иҗтимагый, сәяси һәм мәдәни эшчәнлегендә актив катнашкан кешеләргә» бирелә. Бу исем бирү турында карар халык депутатларының шәһәр Советы башкарма комитеты тарафыннан кабул ителә һәм ел саен [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясе]] еллыгына чыгарыла. Яңа мактаулы гражданга тантаналы рәвештә тиешле таныклык һәм атлас тасма белән күкрәк билгесе тапшырыла, аларның исемнәре фотосурәтләр белән «Казан шәһәренең Мактаулы гражданнары китабы»на кертелә{{sfn|Федотова|2005|с=75}}&lt;ref name=&quot;inertat&quot; /&gt;. 
[[Файл:Museum of Baki Urmanche (2021-05-18) 28.jpg|250px|мини|справа|[[Бакый Урманче]]ның билгесе]]

1987 елда беренче мактаулы граждан исеменә  [[Владимир Ленин|В. И. Ленин]] ия була, аннары шул ук елда тагын 13 кеше: химик [[Борис Арбузов|Б. А. Арбузов]], язучы [[Гомәр Бәширов|Г. Б. Бәширов]], конструктор [[Валентин Глушко|В. П. Глушко]], [[Советлар Союзы Герое]] [[Михаил Девятаев|М. П. Девятаев]], язучы [[Нәкый Исәнбәт|Н. С. Исәнбәт]], партия һәм дәүләт эшлеклесе [[Сергей Князев|С. Л. Князев]], партия ветераны В. Н. Новикова, химик [[Аркадий Пудовик|А. Н. Пудовик]], революциядә һәм гражданнар сугышында катнашучы В. Н. Родин, революциядә һәм гражданнар сугышында катнашучы Ф. С. Семенов, Бөек Ватан сугышы ветераннарының Казан секциясе рәисе [[Сәлмән Таһиров|С. Ә. Таһиров]], рәссам [[Бакый Урманче|Б. И. Урманче]], гражданнар һәм Бөек Ватан сугышларында катнашучы [[Якуп Чанышев|Я. Д. Чанышев]] лаек була{{sfn|Федотова|2005|с=75—76}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kam.ru/news/tatarstan/490|title=Владимир Путин стал Почетным гражданином Казани|publisher=[[Интертат]]|date=2005-08-16|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928041158/http://www.kam.ru/news/tatarstan/490|archivedate=2007-09-28}}&lt;/ref&gt;. Шулай итеп, мактаулы гражданлык бирү турында карарлар ике тапкыр гына кабул ителгән{{sfn|Федотова|2005|с=7}}, алдагы елларда бүләкләү  башкарылмаган, 1999 елда исем булдыру турындагы карар үз көчен югалткан дип таныла&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://metshin.ru/ru/posts/1256|title=В Казанской ратуше наградили почетных граждан города|publisher=[[Илсур Метшин|metshin.ru]]|date=2010-10-26|accessdate=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830033607/https://metshin.ru/ru/posts/1256|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

=== Татарстан Республикасы ===
2005 елда, [[Казанның меңьеллыгы|Казанның 1000 еллыгына]], «Казанның мактаулы гражданины» исемен бирү традициясе Казан халык депутатлары Советы карары белән чираттагы тапкыр торгызылган, аңа ярашлы рәвештә, исем «Казанның үсешенә һәм чәчәк атуына, Россиядә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен арттыруга керткән зур өлеше өчен» бирелә башлаган&lt;ref name=&quot;inertat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazetaksu&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://demo.garant.ru/#/document/8122856/paragraph/41/doclist/386/|title=Решение Казанского Совета народных депутатов от 30 марта 2005 г. № 3-23 «О наградах Казани»|publisher=Казанский Совет народных депутатов|date=2005-03-30|accessdate=2021-08-30|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823235032/https://demo.garant.ru/#/document/8122856/paragraph/41/doclist/386/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://regnum.ru/news/society/430475.html|title=Казанский Совет народных депутатов утвердил награды города|publisher=Регнум|date=2005-03-31|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828083748/https://regnum.ru/news/society/430475.html|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828083748/https://regnum.ru/news/society/430475.html}}&lt;/ref&gt;. Яңа исемгә 50дән артык кеше – сәнгать, мәдәният, фән һәм спорт, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклеләре ия&lt;ref&gt;{{cite web|author=Александр Шакиров|url=https://realnoevremya.ru/articles/68804-komu-dayut-zvanie-pochetnogo-grazhdanina-kazani|title=Респект от Казани: кто ходит в почетных гражданах столицы РТ?|publisher=Интернет-газета «Реальное время»|date=2017-06-26|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828083749/https://realnoevremya.ru/articles/68804-komu-dayut-zvanie-pochetnogo-grazhdanina-kazani|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828083749/https://realnoevremya.ru/articles/68804-komu-dayut-zvanie-pochetnogo-grazhdanina-kazani}}&lt;/ref&gt;, соңгы тапкыр 2023 елда бирелгән&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/muslima-latypova-udostoena-zvaniya-pochetnyy-grazhdanin-kazani/|title=Муслима Латыпова удостоена звания «Почетный гражданин Казани»|publisher=Мэрия Казани|date=18 августа 2022|accessdate=18 августа 2022}}{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Статут ==
[[Файл:Honorary citizen of Kazan, Indus Tagirov (2021-08-03) 01.jpg|200px|thumb|right|[[Индус Таһиров]]ның билгесе]]
«Казанның мактаулы гражданины» исеме «Казанның үсешенә һәм чәчәк атуына, Россия Федерациясендә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен арттыруга зур өлеш керткән гражданнарга» түбәндәге нигездә бирелә:
* Казан шәһәренең икътисади, социаль, рухи үсешенә, аның тарихи-архитектура кыяфәтен торгызуга һәм саклауга, биналар һәм корылмалар төзүгә зур өлеш керткән;
* Казан шәһәре һәм аның халкы файдасына башкарылган гамәлләр һәм эшләр (хәйриячелек эшчәнлеге, аеруча зур күләмдә иганәләр, социаль әһәмиятле проектларны түләүсез финанслау);
* Казан шәһәре халкы арасында гражданның абруе Казан шәһәре, шулай ук Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе өчен күренекле нәтиҗәләр күрсәткән озак вакытлы иҗтимагый, сәяси, фәнни, спорт, мәдәни, хуҗалык, шулай ук башка эшчәнлек нәтиҗәсендә яуланган.
Бу исемгә кандидатлар оешмаларның, учреждениеләрнең һәм предприятиеләрнең хезмәт коллективлары утырышларында тәкъдим ителә, шуннан соң тәкъдимнәр тиешле комиссия тарафыннан карала, аннары шәһәр думасы тарафыннан кабул ителә. Бу исем иясенә грамота, таныклык, тасмадагы билге һәм аның кечерәйтелгән күкрәк күчермәсе тапшырыла, исеме «Казанның Мактаулы гражданнары китабы»на кертелә. Бу исемне бирү тантанасы [[Казан]] [[мэр]]ы катнашында Шәһәр көне алдыннан үткәрелә&lt;ref name=&quot;reshenie2011&quot; /&gt;. Мактаулы исемнән мәхрүм итү авыр җинаятьләр кылган өчен бүләкләнгән кеше хөкем ителгән очракта суд карары буенча башкарыла ала&lt;ref&gt;{{cite web|author=Инна Серова|url=https://realnoevremya.ru/articles/267610-aktivistka-iz-rt-hochet-lishit-hamatovu-zvaniya-pochetnogo-grazhdanina-kazani|title=«Она себя дискредитировала»: Чулпан Хаматову просят лишить звания «Почетный гражданин Казани»|publisher=газета «Реальное время»|date=10 декабря 2022|accessdate=20 декабря 2022|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220155414/https://realnoevremya.ru/articles/267610-aktivistka-iz-rt-hochet-lishit-hamatovu-zvaniya-pochetnogo-grazhdanina-kazani}}&lt;/ref&gt;.

«Мактаулы гражданин» билгесе дәфнә (лавр) ботагы һәм декоратив орнамент белән уратып алынган, шулай ук [[татар теле|татар]] (өстә) һәм [[рус теле|рус]] телләрендә: «Казан шәһәренең мактаулы гражданины ― Почетный гражданин города Казани» дип язылган бормалы тасма белән кысаланган [[Зилант]] рәсеменнән гыйбарәт. 38х60 мм зурлыктагы билге, [[алтын]] белән капланган [[көмеш]] һәм бордо (куе кызыл) төсендәге эмальдән эшләнгән, декоратив боҗра ярдәмендә сары кырыйлы бордо төсендәге тасма белән тоташтырыла. Билгенең кечерәйтелгән күчермәсе аңа тулысынча охшаш, аның үлчәмнәре 26х42 мм, дәфнә (лавр) яфрагы сурәтләнгән турыпочмаклы колодкага беркетелә һәм киемгә беркетү өчен эләктергече бар&lt;ref name=&quot;reshenie2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/432901738|title=Решение Казанской городской думы от 27 апреля 2011 г. № 14-5 «О муниципальных наградах города Казани»(с изменениями на 5 февраля 2021 г)|publisher=Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов|date=2011-04-27|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828114140/https://docs.cntd.ru/document/432901738|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Казанның мактаулы гражданнары исемлеге ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; id=&quot;tbl&quot;
|-
! style=&quot;width:6%&quot; | №
! style=&quot;width:17%&quot; | Лауреат
! Нигез
! style=&quot;width:13%&quot; | Дата
! {{comment|И.|Искәрмәләр}}
|-
|colspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot; align=center| '''[[Казан губернасы]]'''
|-
| 1
| [[Александр Тимашев]]
| төбәкнең тынычлыгы өчен куйган күпкырлы авыр хезмәте өчен
| 1864 елның 28 июле 
| {{sfn|Федотова|2005|с=74}}&lt;ref name=&quot;gazetaksu&quot; /&gt;
|-
| 2
| [[Михаил Рейтерн]]
| җирле сәнәгать һәм сәүдә үсешенә керткән өлеше өчен
| 1876 елның 8 феврале 
| {{sfn|Федотова|2005|с=74}}{{sfn|Постников|1898|с=73}}
|-
| 3
| [[Юлия Годяева]]
| богадедьня ачу өчен йорт һәм капитал биргәне өчен 
| 1882 елның 6 ноябре 
| {{sfn|Федотова|2005|с=74}}{{sfn|Постников|1898|с=74}}
|-
| 4
| [[Иван Вышнеградский]]
| Казанның икътисади үсешенә зур ярдәме һәм дәүләт казанышлары өчен
| 1890 елның 10 октябре 
| {{sfn|Федотова|2005|с=74}}{{sfn|Постников|1898|с=77}}
|-
| 5
| [[Ольга Александрова-Гейнс]]
| киң масштаблы хәйрия эшчәнлеге, аерым алганда, шәһәргә биналар бүләк иткән өчен: [[Ксения гимназиясе бинасы (Казан)|Ксения гимназиясе]], Александр пассажы 
| 1890 елның 10 октябре 
| {{sfn|Федотова|2005|с=74}}{{sfn|Постников|1898|с=77}}
|-
| 6
| [[Иван Лихачёв]]
| [[Татарстан Республикасының милли музее|шәһәр музеена]] нигез салган сәнгать коллекциясен бүләк иткән өчен 
| 1891 елның 9 июле 
| {{sfn|Федотова|2005|с=75}}{{sfn|Постников|1898|с=78}}
|-
| 7
| [[Сергей Витте]]
| [[Мәскәү-Казан тимер юлы]] төзелешендә актив катнашкан өчен 
|1894 елның 2 гыйнвары  
| {{sfn|Федотова|2005|с=75}}&lt;ref name=&quot;gazetaksu&quot; /&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot; align=center| '''[[Татарстан АССР]]'''
|-
| 1 &lt;small&gt;(8)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Ленин]]
| тууына 117 ел тулу хөрмәтенә
| 1987 елның 22 апреле
| {{sfn|Федотова|2005|с=75}}
|-
| 2 &lt;small&gt;(9)&lt;/small&gt;
| [[Борис Арбузов]]
|rowspan=13| коммунистик төзелеш бурычларын тормышка ашыруда шәһәр алдындагы зур хезмәтләре, шәһәрнең иҗтимагый, сәяси һәм мәдәни тормышында актив катнашуы өчен
|rowspan=13|  1987 елның 28 октябре
|rowspan=13| {{sfn|Федотова|2005|с=75—76}}
|-
| 3 &lt;small&gt;(10)&lt;/small&gt;
| [[Гомәр Бәширов]]
|-
| 4 &lt;small&gt;(11)&lt;/small&gt;
| [[Валентин Глушко]]
|-
| 5 &lt;small&gt;(12)&lt;/small&gt;
| [[Михаил Девятаев]]
|-
| 6 &lt;small&gt;(13)&lt;/small&gt;
| [[Нәкый Исәнбәт]]
|-
| 7 &lt;small&gt;(14)&lt;/small&gt;
| [[Сергей Князев]]
|-
| 8 &lt;small&gt;(15)&lt;/small&gt;
| [[Вера Новикова]]
|-
| 9 &lt;small&gt;(16)&lt;/small&gt;
| [[Аркадий Пудовик]]
|-
| 10 &lt;small&gt;(17)&lt;/small&gt;
| [[Василий Родин]]
|-
| 11 &lt;small&gt;(18)&lt;/small&gt;
| [[Фёдор Семёнов (революционер)|Фёдор Семёнов]]
|-
| 12 &lt;small&gt;(19)&lt;/small&gt;
| [[Сәлмән Таһиров]]
|-
| 13 &lt;small&gt;(20)&lt;/small&gt;
| [[Бакый Урманче]]
|-
| 14 &lt;small&gt;(21)&lt;/small&gt;
| [[Якуп Чанышев]]
|-
|colspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot; align=center| '''[[Татарстан Республикасы]]'''
|-
| 1 &lt;small&gt;(22)&lt;/small&gt;
| [[Азат Аббасов]]
| вокал сәнгате өлкәсендәге зур хезмәтләре, Казан шәһәренең Россиядә һәм чит илләрдә абруен күтәргәне өчен
|rowspan=13|  2005 елның 22 августы
|rowspan=13| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://demo.garant.ru/#/document/8124132/paragraph/1/doclist/724/|title=Постановление Главы администрации г. Казани от 22 августа 2005 г. № 2060 «О решении Казанского Совета народных депутатов от 4 августа 2005 года № 35-24 „О присвоении звания Почётный гражданин города Казани“»|publisher=Мэрия Казани|date=2005-08-22|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823235032/https://demo.garant.ru/#/document/8124132/paragraph/1/doclist/724/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 &lt;small&gt;(23)&lt;/small&gt;
| [[Әсгать Галимҗанов]]
| балаларны яклау эшенә, хәйрия эшчәнлегенә керткән зур өлеше өчен
|-
| 3 &lt;small&gt;(24)&lt;/small&gt;
| [[Наилә Гыйләҗева]]
| Ватан спортын үстерүгә, халыкара класстагы спорт мастерларын тәрбияләүгә, Россиядә һәм чит илләрдә Казанның абруен күтәрүгә керткән зур өлеше өчен
|-
| 4 &lt;small&gt;(25)&lt;/small&gt;
| [[Борис Ельцин]]
| шәһәрнең икътисади, социаль, рухи үсешенә керткән зур өлеше өчен
|-
| 5 &lt;small&gt;(26)&lt;/small&gt;
| [[Альберт Камалиев]]
| Казан шәһәренең икътисади, социаль үсешенә керткән зур өлеше, иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге өчен
|-
| 6 &lt;small&gt;(27)&lt;/small&gt;
| [[Александр Лаврентьев]]
| авиация сәнәгатен үстерүгә керткән зур өлеше өчен, Россиядә һәм халыкара аренада Казан шәһәренең абруен күтәрүгә хезмәт иткән һәм шәһәр файдасына хәйрия эшчәнлеге өчен
|-
| 7 &lt;small&gt;(28)&lt;/small&gt;
| [[Илдус Мәстүкев|Илдус Мостюков]]
| илне дәүләт радиолокация танып белүенең Бердәм гомуми гаскәр системасын (ЕСГРЛО) эшләүгә һәм кертүгә керткән зур өлеше, Казан шәһәренең икътисади һәм социаль үсеше һәм зур иҗтимагый эше өчен
|-
| 8 &lt;small&gt;(29)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Путин]]
|шәһәрнең икътисади, социаль, рухи үсешенә керткән зур өлеше өчен
|-
| 9 &lt;small&gt;(30)&lt;/small&gt;
| [[Надежда Тимашова]]
| ветераннар хәрәкәтен үстерүгә һәм Казан шәһәренең ветераннар оешмаларын ныгытуга керткән зур өлеше өчен
|-
| 10 &lt;small&gt;(31)&lt;/small&gt;
| [[Миркасыйм Госманов]]
| фән үсешенә, чыганаклар белән эшләү белеме һәм Россия халыклары тарихы проблемаларын тикшерүгә, иҗтимагый эшчәнлеккә керткән зур өлеше өчен
|-
| 11 &lt;small&gt;(32)&lt;/small&gt;
| [[Александр Фурсенко]]
| фәнне, тарихи-мәдәни мирасны үстерүгә керткән зур өлеше, Казан шәһәре һәм Татарстан Республикасы файдасына юнәлдерелгән иҗтимагый эшчәнлеге өчен
|-
| 12 &lt;small&gt;(33)&lt;/small&gt;
| [[Минтимер Шәймиев]]
| шәһәрнең икътисади, социаль, рухи үсешенә керткән зур өлеше өчен
|-
| 13 &lt;small&gt;(34)&lt;/small&gt;
| [[Харис Якупов]]
| яшь рәссамнарны тәрбияләүдә һәм әзерләүдә, Казанның абруен күтәрүгә хезмәт иткән сәнгать өлкәсенә керткән зур өлеше өчен
|-
| 14 &lt;small&gt;(35)&lt;/small&gt;
| [[Камил Исхаков]]
| шәһәрнең икътисади, социаль, рухи үсешенә керткән зур хезмәте һәм казанлыларга фидакарь хезмәт иткән, Россиядә һәм чит илләрдә Казанның абруен күтәрүгә керткән зур өлеше өчен
|rowspan=4|  2006 елның 20 апреле
|rowspan=4| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1204/|title=Решение Казанской городской Думы от 20 апреля 2006 г. № 6-8 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2006 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2006-04-20|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102203/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1204/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102203/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1204/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15 &lt;small&gt;(36)&lt;/small&gt;
| [[Илһам Шакиров]]
| Казан шәһәренең чәчәк атуы хакына Россиядә һәм чит илләрдә татар музыка сәнгатен үстерүгә һәм пропагандалауга керткән зур өлеше өчен
|-
| 16 &lt;small&gt;(37)&lt;/small&gt;
| [[Рәүф Кафиатуллин]]
| Казан шәһәре һәм Татарстан Республикасы җылылык энергетикасын үстерүгә керткән зур өлеше, торак-коммуналь хуҗалык өлкәсендәге хезмәтләре, яшь белгечләр тәрбияләгәне өчен
|-
| 17 &lt;small&gt;(38)&lt;/small&gt;
| [[Марат Кафиатуллин]]
| Казан шәһәренең мөһим объектларын төзүгә керткән зур өлеше өчен
|-
| 18 &lt;small&gt;(39)&lt;/small&gt;
| [[Сабир Әхтәмов]]
|rowspan=3| Ватан алдындагы зур хезмәтләре, балаларны, яшьләрне, Казан гражданнарын күп дистә еллар дәвамында хәрби-патриотик тәрбияләүгә керткән зур шәхси өлеше өчен
|rowspan=4|  2007 елның 17 мае
|rowspan=4| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6332/|title=Решение Казанской городской Думы от 17 мая 2007 г. № 19-17 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2007 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2007-05-17|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102212/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6332/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102212/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6332/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 19 &lt;small&gt;(40)&lt;/small&gt;
| [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]]
|-
| 20 &lt;small&gt;(41)&lt;/small&gt;
| [[Петр Полушкин]]
|-
| 21 &lt;small&gt;(42)&lt;/small&gt;
| [[Наил Йосыпов]]
| Казанның социаль-икътисади үсешенә, Россиядә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен арттыруга, шәһәрнең химия һәм нефть химиясе сәнәгатен үстерүгә керткән зур шәхси өлеше, нәтиҗәле уйлап табу эшчәнлеге өчен
|-
| 22 &lt;small&gt;(43)&lt;/small&gt;
| [[Василий Аксёнов]]
| әдәбият үсешенә керткән зур шәхси өлеше, киң танылган нәфис әсәрләр иҗат иткән өчен
|rowspan=3|  2008 елның 18 феврале
|rowspan=3| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1040/|title=Решение Казанской городской Думы от 18 февраля 2008 г. № 8-28 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2008 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2008-02-18|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102208/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1040/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102208/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1040/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 23 &lt;small&gt;(44)&lt;/small&gt;
| [[Фикрәт Табиев]]
|Казанның икътисади, социаль үсешенә зур шәхси өлеш керткән, Татарстан Республикасы башкаласы файдасына иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге   өчен
|-
| 24 &lt;small&gt;(45)&lt;/small&gt;
| [[Шәфәгать Тәхәветдинов]]
| Казанның социаль-икътисади үсешенә, Россиядә һәм халыкара аренада аның ролен һәм абруен арттыруга керткән зур шәхси өлеше өчен
|-
| 25 &lt;small&gt;(46)&lt;/small&gt;
| [[Евгений Сазонов]]
| Казанның мөһим объектларын төзүгә керткән зур өлеше өчен
|rowspan=4|  2009 елның 29 апреле
|rowspan=4| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1686/|title=Решение Казанской городской Думы от 29 апреля 2009 г. № 5-40 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2009 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2009-04-29|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102156/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1686/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102156/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1686/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26 &lt;small&gt;(47)&lt;/small&gt;
| [[Корбан Бердыев]]
| спортны үстерүгә керткән зур өлеше, Казанны данлау өчен ирешкән казанышлары, талантлы спортчыларны тәрбияләгән өчен
|-
| 27 &lt;small&gt;(48)&lt;/small&gt;
| [[Зиннәтулла Билалетдинов]]
| спортны үстерүгә керткән зур өлеше, Казанны данлау өчен ирешкән казанышлары, талантлы спортчыларны тәрбияләгән өчен
|-
| 28 &lt;small&gt;(49)&lt;/small&gt;
| [[Олег Морозов]]
| Казанның социаль-икътисади үсешенә керткән зур шәхси өлеше, Татарстан Республикасы башкаласы файдасына иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге  өчен
|-
| 29 &lt;small&gt;(50)&lt;/small&gt;
| [[Туфан Миңнуллин]]
| татар драматургиясе һәм театр сәнгате үсешенә керткән зур өлеше, Казан файдасына иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге өчен
|rowspan=4|  2010 елның 16 июле
|rowspan=4| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1083/|title=Решение Казанской городской Думы от 16 июля 2010 г. № 3-52 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2010 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2010-07-16|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102204/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1083/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102204/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/1083/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 30 &lt;small&gt;(51)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Чуприн]]
| Казан шәһәренең сәламәтлек саклау үсешенә керткән зур өлеше, иң авыр авыруларга ашыгыч хирургик ярдәм күрсәтүдә аерым хезмәтләре, сәламәтләнүне тизләтергә һәм пациентларның үлемнәрен киметергә мөмкинлек биргән медицина хезмәтләре булдырган өчен
|-
| 31 &lt;small&gt;(52)&lt;/small&gt;
| [[Любовь Кочнева]]
| мәгариф системасында яңа алымнарны гамәлгә ашыруга керткән өлеше, баланың үсешенә уңай тәэсир итүче һәм аның тормышта үзенең мөмкинлекләрен ачуга ярдәм итүче мәктәп булдыруга, сыйфатлы уку өчен шартлар тудыруга һәм укучыларның югары нәтиҗәләргә ирешүенә зур өлеш керткән өчен
|-
| 32 &lt;small&gt;(53)&lt;/small&gt;
| [[Камәрия Хәмидуллина]]
| Казан шәһәрендә милли мәгарифне үстерүгә, полимәдәни җәмгыятьтә тел шәхесен әзерләүнең уникаль системасын булдыруга, укучыларның тирән белем алуын тәэмин итүгә, аларның иҗади потенциалын камилләштерүгә керткән зур өлеше өчен
|-
| 33 &lt;small&gt;(54)&lt;/small&gt;
| [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдулина]]
| музыка сәнгатен үстерүгә, Татарстан Республикасы башкаласының халыкара җәмәгатьчелектә абруен күтәрүгә керткән зур өлеше өчен
|rowspan=4|  2011 елның 17 июне
|rowspan=4| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/3394/|title=Решение Казанской городской Думы от 17 июня 2011 г. № 2-6 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2011 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2011-06-17|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102200/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/3394/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102200/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/3394/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 34 &lt;small&gt;(55)&lt;/small&gt;
| [[Иван Савельев]]
| математика, физика өлкәсендә аеруча сәләтле балаларны укыту һәм тәрбияләү системасын булдыруга керткән зур өлеше; югары сыйфатлы укытуны һәм укучыларның зур нәтиҗәләргә ирешүен тәэмин итүче махсуслаштырылган мәктәп булдырган өчен
|-
| 35 &lt;small&gt;(56)&lt;/small&gt;
| [[Кев Салихов]]
| фәнне үстерүгә керткән зур өлеше, химик физика һәм радиоспектроскопия өлкәсендәге фундаменталь тикшеренүләре, Казанның статусын Россиядә һәм дөньяда эре фәнни үзәк дәрәҗәсенә күтәрүдә күрсәткән хезмәтләре өчен
|-
| 36 &lt;small&gt;(57)&lt;/small&gt;
| [[Юрий Солуянов]]
| Казан шәһәренең төзелеш тармагын үстерүгә керткән зур өлеше, шәһәрнең тормыш эшчәнлеген тәэмин итүче барлык объектларда техник җиһазларны проектлау, монтажлау һәм эшләтеп җибәрү эшләрен оештырган, Казан метрополитенын төзүгә аерым өлеш керткән өчен
|-
| 37 &lt;small&gt;(58)&lt;/small&gt;
| [[Нурания Биктимерова]]
| Казанның тарихи һәм мәдәни мирасын, [[Иске бистә (Казан)|Иске бистәнең]] гореф-гадәтләрен һәм көнкүрешен саклауга керткән зур шәхси өлеше өчен 
|rowspan=3|  2012 елның 7 июне
|rowspan=3| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6350/|title=Решение Казанской городской Думы от 7 июня 2012 г. № 2-14 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2012 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2012-06-07|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102159/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6350/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102159/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/6350/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 38 &lt;small&gt;(59)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Вавилов]]
| онкология белән авыручы балаларга ярдәм күрсәтү максатыннан хәйрия эшчәнлеген оештыруга керткән зур өлеше өчен
|-
| 39 &lt;small&gt;(60)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Житлов]]
| спорт үсешенә, югары квалификацияле спортчыларны әзерләүгә керткән зур өлеше өчен
|-
| 40 &lt;small&gt;(61)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Алекно]]
| спортны үстерүгә керткән зур өлеше, Казанны данлау өчен ирешкән казанышлары, талантлы спортчыларны тәрбияләгәне өчен
|  2012 елның 23 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/993/|title=Решение Казанской городской Думы от 23 августа 2012 г. № 2-16 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ В.Р. Алекно»|publisher=Мэрия Казани|date=2012-08-23|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102203/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/993/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102203/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/993/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 41 &lt;small&gt;(62)&lt;/small&gt;
| [[Рәфкать Кантүкев|Рәфкать Кантюков]]
| Казан шәһәренең социаль-икътисади үсешенә, массакүләм һәм һөнәри спортны үстерүгә керткән зур өлеше, актив иҗтимагый һәм хәйрия эшчәнлеге  өчен
|rowspan=2|  2013 елның 29 мае
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://demo.garant.ru/#/document/22500319/paragraph/1/doclist/745/|title=Решение Казанской городской Думы от 29 мая 2013 г. № 2-23 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“»|publisher=Мэрия Казани|date=2013-05-29|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823235032/https://demo.garant.ru/#/document/22500319/paragraph/1/doclist/745/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 42 &lt;small&gt;(63)&lt;/small&gt;
| [[Владимир Якунин]]
|Татарстан Республикасы башкаласы — Казан шәһәренең тимер юл инфраструктурасын үстерүгә һәм камилләштерүгә керткән зур өлеше өчен 
|-
| 43 &lt;small&gt;(64)&lt;/small&gt;
| [[Виталий Мутко]]
|rowspan=2| Казанның социаль-икътисади үсешенә һәм чәчәк атуына, шәһәрнең абруен күтәрүгә, Россиядә һәм халыкара аренада Татарстан Республикасы башкаласының имиджын ныгытуга керткән зур шәхси өлеше өчен
|rowspan=2|  2013 елның 19 июле
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://demo.garant.ru/#/document/22501257/paragraph/1/doclist/745/|title=Решение Казанской городской Думы от 19 июля 2013 г. № 3-24 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2013 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2013-07-19|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823235032/https://demo.garant.ru/#/document/22501257/paragraph/1/doclist/745/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 44 &lt;small&gt;(65)&lt;/small&gt;
| [[Игорь Шувалов]]
|-
| 45 &lt;small&gt;(66)&lt;/small&gt;
| [[Валентина Никонова]]
| Казанны данлаучы спорт казанышлары өчен
|  2015 елның 3 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11701/|title=Решение Казанской городской Думы от 3 августа 2015 г. № 2-44 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ В. Г. Никоновой»|publisher=Мэрия Казани|date=2015-08-03|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102218/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11701/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102218/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11701/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 46 &lt;small&gt;(67)&lt;/small&gt;
| [[Валерий Герасимов]]
| актив гражданлык позициясе һәм балаларны һәм яшьләрне хәрби-патриотик тәрбияләүгә керткән өлеше өчен
|  2015 елның 7 сентябре
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11795/|title=Решение Казанской городской Думы от 7 сентября 2015 г. № 2-45 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ В. В. Герасимову»|publisher=Мэрия Казани|date=2015-09-07|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102206/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11795/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102206/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/11795/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 47 &lt;small&gt;(68)&lt;/small&gt;
| [[Марат Рәхимов]]
| Казан шәһәрендә транспорт инфраструктурасын һәм төзелеш тармагын үстерүгә керткән зур өлеше өчен
|rowspan=2|  2016 елның 16 августы
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/13541/|title=Решение Казанской городской Думы от 16 августа 2016 г. № 2-9 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2016 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2016-08-16|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102201/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/13541/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102201/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/13541/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 48 &lt;small&gt;(69)&lt;/small&gt;
| [[Индус Таһиров]]
| Татарстан Республикасының милли-дәүләт төзелешенә зур өлеш кертүе һәм актив иҗтимагый эшчәнлеге  өчен
|-
| 49 &lt;small&gt;(70)&lt;/small&gt;
| [[Алишер Усманов]] 
|rowspan=2| актив иҗтимагый һәм хәйрия эшчәнлеге өчен
|rowspan=2|  2017 елның 21 июне
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/15409/|title=Решение Казанской городской Думы от 21 июня 2017 г. № 4-17 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“»|publisher=Мэрия Казани|date=2017-06-21|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102207/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/15409/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102207/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/15409/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 50 &lt;small&gt;(71)&lt;/small&gt;
| [[Чулпан Хаматова]]
|-
| 51 &lt;small&gt;(72)&lt;/small&gt;
| [[Урал Закиров]]
| актив иҗтимагый эшчәнлеге һәм фундаменталь фән һәм Ватан космонавтикасы үсешенә керткән зур өлеше өчен
|rowspan=2|  2018 елның 6 июне
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/324186/|title=Решение Казанской городской Думы от 6 июня 2018 г. № 2-27 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“»|publisher=Мэрия Казани|date=2018-06-06|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102158/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/324186/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102158/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/324186/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 52 &lt;small&gt;(73)&lt;/small&gt;
| [[Шамил Тарпищев]]
|  физик культура һәм спортны үстерүгә һәм Казан шәһәрендә социаль әһәмиятле проектларны гамәлгә ашыруга керткән зур өлеше өчен
|-
| 53 &lt;small&gt;(74)&lt;/small&gt;
| [[Борис Тихомиров]]
| шәһәрнең һәм аның төзелеш кластерының социаль-икътисади үсешенә, сәнәгать һәм гражданлык объектларын проектлауда, мәдәни мирас һәйкәлләрен реставрацияләүдә иң яңа технологияләрне кертүдә зур шәхси өлеше һәм актив иҗтимагый эшчәнлеге өчен
|rowspan=2| 20 июня 2019
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/383792/|title=Решение Казанской городской Думы от 20 июня 2019 г. № 2-34 «О присвоении звания „Почетный гражданин Казани“ в 2019 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2019-06-20|accessdate=2021-08-28|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828102209/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/383792/|deadlink=no|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828102209/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/383792/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 54 &lt;small&gt;(75)&lt;/small&gt;
| [[Мәликә Гыйльметдинова]]
| мөмкинлекләре чикле кешеләргә социаль ярдәм оештыруга керткән зур өлеше, Казан шәһәрендә актив иҗтимагый һәм Хәйрия эшчәнлеге өчен
|-
| 55 &lt;small&gt;(76)&lt;/small&gt;
| [[Сергей Зайцев]]
| актив гражданлык позициясе, Татарстан Республикасында һәм Казан шәһәрендә законлылык һәм хокук тәртибен ныгытуга керткән өлеше өчен
|rowspan=2|  2020 елның 16 июне
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/545324/|title=Решение Казанской городской Думы от 16 июня 2020 г. № 3-40 «О присвоении звания „Почетный гражданин Казани“ в 2020 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2020-06-16|accessdate=2022-01-20|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120123555/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/545324/|deadlink=no|archivedate=2022-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120123555/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/545324/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 56 &lt;small&gt;(77)&lt;/small&gt;
| [[Салават Фәтхетдинов]]
| татар мәдәниятен һәм музыка сәнгатен үстерүгә һәм пропагандалауга керткән өлеше, актив хәйрия эшчәнлеге өчен
|-
| 57 &lt;small&gt;(78)&lt;/small&gt;
| [[Мирфатыйх Зәкиев]]
| татар тел белеме, төрки тел белеме, этнолингвотарих өлкәсендәге казанышлары һәм фундаменталь фәнне үстерүгә керткән зур шәхси өлеше өчен
|rowspan=2| 2021 елның 16 августы
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/527896/|title=Решение Казанской городской Думы от 16 августа 2021 № 2-8 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2021 году»|publisher=Мэрия Казани|date=2021-08-16|accessdate=2021-08-28|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120123556/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/527896/|deadlink=no|archivedate=2022-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120123556/https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/527896/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 58 &lt;small&gt;(79)&lt;/small&gt;
| [[Марта Мартьянова]]
| Россия, Татарстан Республикасы һәм Казан шәһәрен данлаучы югары спорт казанышлары өчен
|-
| 59 &lt;small&gt;(80)&lt;/small&gt;
| [[Мөслимә Латыйпова]]
| Татарстан Республикасы башкаласының социаль-икътисади үсешенә керткән зур өлеше, актив иҗтимагый һәм Хәйрия эшчәнлеге өчен
|  2022 елның 18 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/592177/|title=Решение Казанской городской Думы от 18 августа 2022 № 2-16 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2022 году»|publisher=Мэрия Казани|date=18 августа 2022|accessdate=18 августа 2022}}{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 60 &lt;small&gt;(81)&lt;/small&gt;
| [[Евгений Богачев|Евгений Богачёв]]
| Татарстан Республикасының һәм аның башкаласының социаль-икътисади үсешенә керткән зур өлеше, баскетболны популярлаштырудагы хезмәтләре һәм актив иҗтимагый эшчәнлеге өчен
|  2023 елның 24 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/658614/|title=Решение Казанской городской Думы от 24 августа 2023 № 2-24 «О присвоении звания „Почётный гражданин Казани“ в 2023 году Е. Б. Богачеву»|publisher=Мэрия Казани|date=24 августа 2023|accessdate=19 сентября 2023}}{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 61 &lt;small&gt;(82)&lt;/small&gt;
| [[Марат Хөснуллин]]
| Татарстан Республикасы башкаласының социаль-икътисади үсешенә һәм чәчәк атуына керткән зур өлеше өчен
|  2024 елның 7 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tatar-inform.tatar/news/marat-xosnullinga-kazannyn-maktauly-grazdaniny-iseme-birelde-5891530|title=Марат Хөснуллинга «Казанның Мактаулы гражданины» исеме бирелде|publisher=[[Татар-информ]]|date=7 августа 2024|accessdate=7 августа 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 62 &lt;small&gt;(83)&lt;/small&gt;
| [[Роза Җаббарова]]
| республика башкаласын төзекләндерүгә, аның табигый-рекреацион каркасын үстерүгә зур өлеш кертүе өчен
|  2024 елның 7 августы
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://intertat.tatar/news/30-avgusttagy-bairam-caralary-1000-garmuncy-at-cabysy-dima-bilan-ham-elmai-5867984|title=30 августтагы бәйрәм чаралары: 1000 гармунчы, ат чабышы, Дима Билан һәм «Елмай»|publisher=[[Интертат]]|date=20 августа 2024|accessdate=20 августа 2024}}&lt;/ref&gt;
|}

== Моны да карагыз ==
* [[Казанның Мактау китабы]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* {{книга|ответственный=сост. Н. Н. Постниковымъ|заглавие=Систематическій сборникъ постановленій Казанской Городской Думы за 22 года (съ 1871 по 1892 включительно)|ссылка=https://repo.kpfu.ru/jspui/handle/net/16095|место=Казань|издательство=Типо-литографія В. М. Ключникова|год=1898|страниц=XXIII, 1007|ref=Постников}}
* {{публикация|статья|автор=Федотова О. В.|заглавие=«За особые заслуги перед городом…»|ссылка=https://unis.shpl.ru/Pages/Search/BookInfo.aspx?Id=464363|место=Казань|издательство=[[Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты|Государственный архив Республики Татарстан]]|издание=[[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы — Эхо веков»]]|год=2005|страницы=74—77|страниц=319|номер=2 (41)|issn=2073-7475|ref=Федотова}}{{ref-ru}}

== Сылтамалар ==
* {{cite web|url=https://kzn.ru/o-kazani/pochetnye-grazhdane-kazani/|title=Почётные граждане Казани|publisher=Мэрия Казани|access-date=2021-08-28|archive-date=2021-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826140219/https://kzn.ru/o-kazani/pochetnye-grazhdane-kazani/|deadlink=no|accessdate=2023-10-18|archivedate=2021-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210826140219/https://kzn.ru/o-kazani/pochetnye-grazhdane-kazani/}}
{{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}}{{сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]]
[[Төркем:2005 елда барлыкка килгән бүләкләр]]
[[Төркем:Казанның шәрәфле ватандашлары]]</text>
      <sha1>efk838nlf23xlfjwcptovfnir13hm6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Руслан Саберов</title>
    <ns>1</ns>
    <id>816858</id>
    <revision>
      <id>5969440</id>
      <parentid>5969316</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T09:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35281-15|~2026-35281-15]] үзгәртүләре ([[User talk:~2026-35281-15|бәхәс]])  [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] юрамасына кадәр кире кайтарылды</comment>
      <origin>5969308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3772" sha1="kr6xsygo9humakbb703imahba028mwt" xml:space="preserve">== Рслан Саберов  ==

Шаблонны бетерүне сорыйм ул спам , Саберов Руслан бу спам түгел. Шаблон куйган кеше Татар Википедиясе турында белми, саберов Русланны коткаруны сорыйм. Мәкалә кагыйдәләрне бозмый автор намус белән яза һәм башкаларның спамы өчен җавап бирергә тиеш түгел бу гадел түгел @Il Nur [[Махсус:Кертемнәр/176.195.44.217|176.195.44.217]] 3 фев 2024, 21:31 (UTC)

== Рслан Саберов  ==

Шаблонны бетерүне сорыйм ул спам , Саберов Руслан бу спам түгел. Шаблон куйган кеше Татар Википедиясе турында белми, саберов Русланны коткаруны сорыйм. Мәкалә кагыйдәләрне бозмый автор намус белән яза һәм башкаларның спамы өчен җавап бирергә тиеш түгел бу гадел түгел [[Кулланучы:TatarLove|TatarLove]] ([[Кулланучы бәхәсе:TatarLove|бәхәс]]) 4 фев 2024, 03:48 (UTC)

== Саберов Руслан ==

Сез башка спамерлар аркасында бу Шаблонны куя алмыйсыз, ни өчен автор башкалар өчен җаваплы булырга тиеш? Ул бернинди начарлык эшләмәде, Сез хатаны аргументларсыз ясыйсыз, журналда төрле айпи адресы һәм ул бер үк кеше түгел. Автор татар Википедиясендә бернәрсә дә бозмады, сезнең игътибарыгызны юнәлтәм, миндә аның ватылуына дәлилләр бар [[Кулланучы:TatarLove|TatarLove]] ([[Кулланучы бәхәсе:TatarLove|бәхәс]]) 4 фев 2024, 04:04 (UTC)

== Deletion requests ==

ttWP's local [[Википедия:Әһәмиятлелек|notability]] and [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|reliable sources policy]] criteria [[Кулланучы_бәхәсе:Frhdkazan#Руслан_Саберов|take precedence]] in ttWP. Whoever wants to affect these is welcome to learn writing in Tatar language without machine translation, start regularly contributing locally valuable content into Tatar Wikipedia in non-machine-translated way and otherwise engage in ttWP community life in Tatar. 

External opinions in these matters mean nothing, even if universally shared by all Wikimedia project communities or by some folks on Meta. [[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 25 апр 2025, 09:02 (UTC)

:Local admins [[Кулланучы_бәхәсе:Ilnur_efende/Архив/Архив6#Руслан_Саберов|confirmed]] the page content meeting [[Википедия:Әһәмиятлелек|local notability]] and reliable [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|sources policies]] back in Nov. 2023. Thus repeat external efforts to delete this or other locally appropriate content under any pretext without previous consent by local community consent unacceptable -- see related warnings to repeat offending global stewards: [[Бәхәс:Хелленик_математика_җәмгыяте#Нигезсез_бетерүчәнлек|WikiBayer]] &amp; [[Кулланучы_бәхәсе:Johannnes89|Johannnes89]]. Thank you. --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 24 июн 2026, 07:45 (UTC)</text>
      <sha1>kr6xsygo9humakbb703imahba028mwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:Динә Абдуллина</title>
    <ns>2</ns>
    <id>817920</id>
    <revision>
      <id>5969381</id>
      <parentid>5967655</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Динә Абдуллина</username>
        <id>51542</id>
      </contributor>
      <origin>5969381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11720" sha1="rrn4nfzjjr0tmtkpcakdvdnf848nglg" xml:space="preserve">{{Төмән катнашучысы}}
{{Үрнәк:Кулланучы стажы|29|04|2024|gender=f}}
{{Userbox/Мәкаләләр исәбе|256}}
{{#babel:tt|ru-5|ba-4|en-3|tr-2|kk-1|}}
{{Вики-яз катнашучысы |ел=2024 }}
{{Вики-яз катнашучысы|ел=2025}}
== Мәкаләләр исемлеге (яңа яки 3000+ байт кертем ясалган язмалар): ==
=== Ботаника ===
[[Агулы үсемлекләр]] • [[Аксыргак]] • [[Ак чәчәк]] • [[Ачыкорлыклылар]] • [[Аю җиләге]] • [[Әвернә чәчәклеләр]] • [[Әспе]] •  [[Әтәч кикриге (үсемлек)]] • [[Әфлисун]] • [[Бабүнә]] • [[Балтырган]] • [[Бака кабырчыгы]] •  [[Бака чыршысы]] • [[Бака яфрагы]] •  [[Бакча каен җиләге]] • [[Банан]] • [[Бер өлешле үсемлекләр]] • [[Бөҗәк чәчәге]] •  [[Бөтнек]] • [[Бүре юкәсе]] • [[Гөлбадран]] • [[Гөлҗимеш]] • [[Дала розасы]] • [[Дару үләннәре]] • [[Елан абагасы]] • [[Женьшень]] • [[Җимеш]] • [[Җөйле гөмбәләр]] • [[Йогырт (үсемлек)]] • [[Йонча]] • [[Йөзгәләк керпебаш]] •[[Каен җиләге]] •  [[Казаякчалар]] • [[Калтыравык башак]] • [[Карабаш (үсемлек)]] • [[Кара бөрлегән]] •  [[Карагай]] • [[Каратамыр]] • [[Карама]] • [[Карга җиләге]] • [[Карга күзе]] • [[Карлыган]] • [[Карчыга уты]] • [[Качыр үләне]] • [[Киек мәтрүшкәсе]] •  [[Киноа]] • [[Кишер (ыруг)]] •  [[Көтүче кубызы]] • [[Көтүче сумкасы]] • [[Кугалып үлән]] • [[Кузаклылар]] • [[Кура җиләге]] • [[Курак]] • [[Күг агач]] • [[Күзлуб]] • [[Күкчәчәк]] • [[Күлчә]] • [[Күрәнчәләр]] • [[Кызылбаш (үсемлек)]] • [[Кындырак]] •  [[Кыңгырау чәчәк]] • [[Кырлыкча]] • [[Кырлыган]] • [[Кырчыл]] • [[Кыяклылар]] • [[Мамыкбаш]]  • [[Мареначалар]] •  [[Мәк]] • [[Мәтрүшкә]] • [[Миләүшә]] • [[Мүк җиләге]] • [[Нарат]] • [[Наратбаш]] • [[Нарат җиләге]] • [[Нәдербаш]] • [[Нәркис]] • [[Нәүрүзгөл]] • [[Нечкә сабак]] • [[Оешма чәчәклеләр]] • [[Очкылык үләне]] • [[Өрәңге]] • [[Өчкырлык]] • [[Постау чәчәге]] • [[Сазанак]] • [[Сазлык миләүшәсе]] •[[Сарут]] • [[Сарымсак үләне]] • [[Сәрдәнә]] • [[Сәрәтә]] • [[Серкә]] • [[Солыча]] • [[Суган]] • [[Суҗыяр]] • [[Сырганак]] • [[Сырмавык]] • [[Тал]] • [[Татлытамыр яфраклы дөя сеңере]] • [[Тирәк]] • [[Тишмәнут]] • [[Тозлак]] • [[Томалан]] • [[Төертамыр]] • [[Төймәчәчәк]] • [[Төнбоек]] • [[Төпчек яфраклар]] • [[Триния]] • [[Тузганак]] • [[Тырнак гөл]] • [[Умырзая]] • [[Усак]] •  [[Үсемлек тукымалары]] • [[Хара (суүсем)]] • [[Хлоропласт]] • [[Хромопласт]] • [[Һиндыба]] • [[Цетрария]] • [[Цинанхум]] • [[Цинна (үсемлек)]] • [[Чабыр үләне]] • [[Чатыр чәчәклеләр]] • [[Чәчәкле үсемлекләр]] •  [[Чыршы]] • [[Шаһтүрә]] • [[Шейхцерия]] • [[Шөлдер чәчәк]] • [[Шуышма сарут]] • [[Эспарцет]] • [[Эт эчәгесе]] • [[Эфемерлар]] • [[Ярут]] • [[Яфрак]] • [[Яфрак коючы үсемлекләр]] • [[Яфраклы урман]] • (133)

=== Зоология ===
[[Әтәлге]] • [[Бөҗәкләр]] • [[Бүрекле тургай]] • [[Гриллоблаттидалар]] •  [[Җилпәзәканатлылар]] •  [[Казналыксызлар]] • [[Койрыксызлар]] • [[Коңгызлар]] • [[Корсагаяклылар]] • [[Кура җиләге коңгызы]] • [[Кыйгыр]] • [[Кыргаяклар]] • [[Лайлачлар]] • [[Личинка]] • [[Моллюсклар]] • [[Мүкчәләр]] • [[Мыеклач коңгызлар]] • [[Он талпаны]] •  [[Пластинкалылар]] • [[Сабан тургае]] • [[Сиртмәкойрык кошлар]] • [[Талпаннар]] • [[Тапирлар]] • [[Термитлар]] • [[Төн күгәрченнәре]] • [[Трилобитлар]] • [[Трипслар]] • [[Тургай кошлар]] • [[Турыканатлылар]] • [[Умырткалылар]] • [[Умырткасызлар]] • [[Унаяклы кысласыманнар]] •  [[Үрмәкүчләр]] • [[Химерасыманнар]] • [[Чаяннар]] • [[Чүл төлкесе]] • [[Шаһин]] • [[Эмбиоптера]] •  [[Энәтирелеләр]] •[[Эскәккойрыклар]] • [[Эчәккуышлылар]] • [[Ябалакчыклар (күбәләкләр)]] (42){{ФәнТехВики катнашучысы |ел=2024 }}
=== География, геология ===
[[Алевролит]] • [[Архей]] • [[Геохимия]] •  [[Гиперборея]] • [[Еһви]] • [[Зырянка (Колыма кушылдыгы)]]  •[[Кайнозой]]  • [[Кембрий]] • [[Климатология]] • [[Көлсу туфраклар]] • [[Кукмара]] • [[Кукмара тавы]] • [[Кумистави]] • [[Лигур диңгезе]] • [[Манама]] • [[Маңгыстау Тәҗрибәлек Ботаника Бакчасы]] • [[Меридиан]] • [[Миссури (елга)]] • [[Нократ елгасы]] • [[Нормабаш (Кукмара районы)|Нормабаш]]  • [[Нормабаш мәчете]] • [[Норма (Ошторма кушылдыгы)]] • [[Ортоклаз]] • [[Палеозой]] • [[Протерозой]] • [[Сазтамак]] • [[Санников җире]] • [[Соры урман туфраклары]] • [[Тиррен диңгезе]] • [[Улуһан (Наллыһан)]] • [[Шайтан (күл)]] • [[Ыссык (елга)]] • [[Ярымчүл]] • (33)

=== Экология һәм эволюция ===
[[Антибиоз]] • [[Ерткычлык]] • [[Конкуренция (биология)]] • [[Ламарк, Жан Батист]] •  [[Организмнар арасындагы үзара мөнәсәбәтләр]] • [[Паразитлык]] • [[Симбиоз]] • [[Табигый сайланыш]] • [[Чарльз Дарвин]]  • [[Экологик ниша]] • [[Экология]] • [[Ясалма сайланыш]] • (12) 

=== Гомуми биология ===
[[Акатизия]] • [[Акушерлык]] • [[Акыллы кеше]] • [[Антропология]] •  [[Атетоз]] • [[Билирубин]] •  [[Биология]] • [[Гемоглобин]] • [[Ген]] • [[Генетика]] •  [[Гольджи аппараты]] • [[Кешенең 5-нче хромосомасы]] • [[Лизосома]] • [[Микроблар]] • [[Митохондрия]] • [[Нейрон]] • [[Раса]] • [[Рефлекс]] • [[Рибосома]] • [[Таксономия]] • [[Экзоцитоз]] • (21)

=== Анатомия ===
[[Адреналин]] • [[Артерия]]  • [[Биологик тукыма]] • [[Вена]] • [[Кимерчәк]] • [[Кул]] • [[Миоцитлар]] • [[Мускул системасы]] • [[Сөяк]]  • [[Терәк-хәрәкәт системасы]] • [[Түш сөяге]] • (11)

=== Тарих, җәмгыять ===
[[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] • [[Алтай алтын кешесе]] • [[Башкортостан Республикасының Башкорт хатын-кызлары җәмгыяте]] • [[Бретоннар]] • [[Вергилий]] • [[Википедия:Тролльләрне ашатмагыз]] • [[Десерт]] • [[Изге Грааль]] • [[Казакъ думбырасы]] • [[Казакъ игенчелек фәнни-тикшеренү институты]] • [[Казакъстан хатын-кызлары (журнал)]] • [[Казанның яулап алынуы]] • [[Казан феномены]] •[[Камелот]] • [[Кормангази Сагырбай улы]] • [[Мәскәү Император университеты]] • [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]] • [[Сәидә Мөхәммәтҗанова]] • [[Социобиология]] • [[Тараз дәүләт педагогика университеты]] • [[Татар кызы]] • [[Төркият]] • [[Туризм]] •[[Чикләнгәнлек]] •  [[Ыссык алтын кешесе]] • [[Эпос]] • [[Эстетика]] • (27)

=== Дин ===
[[Адәм]] • [[Әбү Талиб ибне Габдел-Мотталиб]] • [[Әл-Ганкәбуут сүрәсе]] • [[Әл-Кәһф сүрәсе]] • [[Әл Ясәгъ]] • [[Әминә бинт Вәһб]] • [[Әсма бинт Әбү Бәкер]] • [[Әт-Тәхият]] • [[Бәрзах]] • [[Габделкадыйр Гыйләни]] • [[Гакыйдә]]{{*}}[[Гакыйка]] • [[Давыт пәйгамбәр]] • [[Җәмәрәт]] • [[Зәйнәп бинт Гали]] • [[Зәкәрия]] • [[Идрис]] • [[Иҗмәгъ]] • [[Ислам]] • [[Исмәгыйль пәйгамбәр]] • [[Исхак]] • [[Кабил]] • [[Кагъбә]] • [[Кураешлар]] • [[Күфи язуы]] • [[Кыйбла]] • [[Лут пәйгамбәр]] • [[Мәдьян халкы]] • [[Мәрьям сүрәсе]] • [[Mähär]] • [[Мөбах]] • [[Мөкалләф]] • [[Мөселман галимнәренең уйлап табулары]] • [[Муса пәйгамбәр]] • [[Нәсех язуы]] • [[Ният]] • [[Өмм Күлсүм бинт Гали]] • [[Рабигыль-ахыр]] • [[Рокыя бинт Мөхәммәт]] • [[Сафа һәм Мәрва]] • [[Сөлес язуы]] • [[Тәваф]] • [[Ураза]]{{*}}[[Фатыйма]] • [[Фикһ]] • [[Хава]] • [[Хәләл]] • [[Хәлеб Бөек мәчете]] • [[Хәрәм]] • [[Хиҗр Исмәгыйль]] • [[Хөкем]] • [[Хөтбә]] • [[Һаҗәр (Инҗил)]] • [[Һаҗәр (Коръән)]] • [[Һарун пәйгамбәр]] • [[Һуд (пәйгамбәр)]] •  [[Шис]] • [[Шөгаеб (пәйгамбәр)]] • [[Якуб пәйгамбәр]] • [[Яхъя пәйгамбәр]] • (60)

=== Математика, физика ===
[[-1 (сан)]] (1)

340
 [[]] •[[]] • [[]] •[[]] • [[]] •[[]] • [[]] •[[]] • [[]] •
https://cicon.ru/spisok-pokrytosemennyx-vnesennyx-vkr-knigu-tatarstan.html</text>
      <sha1>rrn4nfzjjr0tmtkpcakdvdnf848nglg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калинга премиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819558</id>
    <revision>
      <id>5969400</id>
      <parentid>5967169</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32383" sha1="dk3jm08cyb4lnx9jk4h6toe2hth7agu" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Калинга премиясе''' ({{lang-ru|{{Label|Q782022|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q782022|lang=en}}}}) — гади кешеләр арасында фәнни белемгә кызыксыну уятуда аеруча уңышлы мәгърифәтчеләрне тану бүләге. [[1952 ел]]дан бирле ел саен {{UNESCO}} тарафыннан тапшырыла.

Бүләкләү ел саен [[10 ноябрь]] көнне {{IND}} башкаласы {{Яңа-Дәһли гербы}}дә билгеләнгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бөтендөнья тынычлык һәм үсеш өчен фән көне||ru|Всемирный день науки за мир и развитие}} мөрәсиме чикләрендә үтә. 

== Бүләге ==
Һәр җиңүчегә 20 000 [[АКШ доллары]], рәсми сертификаты һәм көмеш {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Альберт Эйнштейн исемендәге халыкара ЮНЕСКО медале||ru|Международная медаль ЮНЕСКО имени Альберта Эйнштейна}} тапшырыла. һинд сәясәтчесе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Биджу Патнаик||ru|Патнаик, Биджу}} 1951 елда булдырган максатчан ''Калинга вакфы'' тарафыннан финанслана. Һиндстан хөкүмәте моңа үз сертификатын һәм 5 000 [[АКШ доллары]]н өсти.

== Бүләкләнү нигезе ==
Бүләк алучысы танылган язучы, мөхәррир, укытучы, продюсер, радио яки телевизион тапшырулар булдыручысы яки алып баручысы булырга, киң җәмәгатьчелеккә фәнни фикерләрне ирештерүгә талантны күрсәтергә тиеш. Боларның фән һәм техниканың халыкара әһәмиятен, иҗтимагый хәлләрне яхшыртуга, мәдәни мирасны баетуга һәм кешелек алдында торган мәсьәләләрне чишүгә өлешләрен күрсәтүләре бәяләнә. 

Намзәтләрне әгъза-илләренең ЮНЕСКО комиссияләре җирле фәнне үстерү һәм башка фәнни ассоциацияләре, фәнни язучылар яки журналистлар тәкъдиме белән тапшыра.

Шорт-листны 4 кешелек жюри әзерли — 3се гадел географик вәкиллеге буенча ЮНЕСКО тарафыннан билгеләнә, 1се Калинга фонды тарафыннан тәкъдим ителә. 

Лауреат ЮНЕСКО Генераль сәркәтибе тарафыннан сайланыла. 

== Ияләре ==
{{seealso|Төркем:Калинга премиясе лауреатлары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q782022}
|section=
|sort=p166/Q782022/p585
|columns=p166/Q782022/p585:Ел,p18,label:Исем,p27,p101,p69,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! рәсем
! Исем
! ватандашлык
! эшчәнлек өлкәсе
! әлма-матер
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 1979
| [[Файл:Sergey Kapitsa.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20430|Сергей Капитса]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]&lt;br/&gt;[[Бөекбритания]]
| [[физика]]
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-14
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-14
|-
| 1957
| [[Файл:Bertrand Russell photo.jpg|center|128px]]
| [[Бертран Рассел]]
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[күплек теориясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27654|фәлсәфә тарихы]]''&lt;br/&gt;[[эпистемология]]&lt;br/&gt;[[мантыйк]]&lt;br/&gt;[[математика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q484761|тел фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;[[этика]]&lt;br/&gt;[[дин]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1166618|математик логика]]''&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-05-18
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-02
|-
| 1976
| [[Файл:Oparin.jpg|center|128px]]
| [[Александр Опарин]]
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;[[биология]]&lt;br/&gt;[[химия]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-03-02
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-21
|-
| 1961
| [[Файл:Arthur C. Clarke 1965.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47087|Arthur C. Clarke]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q24925|фәнни фантастик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3238422|science fiction literature]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7326593|Richard Huish College, Taunton]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-16
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-19
|-
| 1956
| [[Файл:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59478|George Gamow]]''
| [[Россия империясе]]&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| [[теоретик физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18346|физик космология]]''&lt;br/&gt;[[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1129795|popular science literature]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11163999|children's and young adult literature]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-04
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-19
|-
| 1958
| [[Файл:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]]
| [[Карл фон Фриш]]
| [[Австрия]]
| [[этология]]
| [[Вена университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-20
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-12
|-
| 1978
| 
| ''[[:d:Q71499|Hoimar von Ditfurth]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-15
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-01
|-
| 1969
| [[Файл:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q78496|Konrad Lorenz]]''
| [[Австрия]]
| [[этология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]&lt;br/&gt;[[Вена университеты]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-07
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-27
|-
| 1952
| [[Файл:Prince Louis-Victor de Broglie.jpg|center|128px]]
| [[Lui de Broyl|Луи де Бройль]]
| [[Франция]]
| [[теоретик физика]]
| ''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1431541|Жансон-де-Сайи лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-15
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-19
|-
| 1986
| [[Файл:Basov.jpg|center|128px]]
| [[Николай Басов]]
| ''[[:d:Q2305208|Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]''&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| [[радиофизика]]&lt;br/&gt;[[физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2989675|quantum electronics]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-14
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-01
|-
| 1976
| [[Файл:George Porter Nobel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106762|Җорҗ Портер]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[химия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11372|физик химия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209082|химик кинетика]]''
| ''[[:d:Q503424|Лидс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''&lt;br/&gt;[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7842565|Trinity Academy]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-06
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
|-
| 1996
| [[Файл:Jayant Vishnu Narlikar - Kolkata 2007-03-20 07341.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q179201|Jayant Vishnu Narlikar]]''
| [[Һиндстан]]
| [[астрономия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''
| ''[[:d:Q797897|Фицвильям көллияте]]''&lt;br/&gt;[[Бенарес Индуизм Университеты]]&lt;br/&gt;[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23022392|Central Hindu Boys School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-19
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-20
|-
| 1970
| [[Файл:Margaret Mead (1901-1978).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q180099|Margaret Mead]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q28598|мәдәни антропология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1754430|volkerpsychologie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2116028|психологик антропология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43455|этнология]]''
| ''[[:d:Q167733|Barnard College]]''&lt;br/&gt;[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1179599|DePauw University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7557489|Solebury School]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-16
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-15
|-
| 1981
| [[Файл:Bærekraftsprisen 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Дэвид Аттенборо]]
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q628403|саклап калу]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q832237|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113976585|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q995600|popular science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q861402|educational television]]''
| ''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q760967|Clare College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60286109|Wyggeston Grammar School for Boys]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-08
| 
|-
| 1968
| [[Файл:Fred Hoyle 1967.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q183397|Fred Hoyle]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[астрономия]]
| ''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4914271|Bingley Grammar School]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-24
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-20
|-
| 1985
| [[Файл:Peter Brian Medawar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q214209|Peter Medawar]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| [[зоология]]
| ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1902016|Marlborough College]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-28
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-02
|-
| 1953
| [[Файл:Hux-Oxon-72.jpg|center|128px]]
| [[Джулиан Һаксли]]
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q194100|transhumanism]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''&lt;br/&gt;[[эмбриология]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| ''[[:d:Q805285|Баллиол көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-06-22
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-14
|-
| 1959
| [[Файл:RostandJean.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q287953|Jean Rostand]]''
| [[Франция]]
| [[биология]]
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-30
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-04
|-
| 1965
| 
| ''[[:d:Q330225|Eugene Rabinowitch]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[биофизика]]&lt;br/&gt;[[атом-төш энергиясе]]&lt;br/&gt;[[Атом-төш коралы]]&lt;br/&gt;[[фотосинтез]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-27
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-15
|-
| 2009
| [[Файл:Trinh Xuan Thuan (2015).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q348235|Trinh Xuan Thuan]]''
| [[Вьетнам]]&lt;br/&gt;[[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q502038|гайре галактик астрономия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;[[астрономия]]&lt;br/&gt;[[Киек Каз Юлы]]&lt;br/&gt;[[галактика]]&lt;br/&gt;[[Галәм]]
| ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-20
| 
|-
| 1986
| [[Файл:Right Livelihood Award 2009-press conference-6.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q354534|David Suzuki]]''
| [[Канада]]
| [[генетика]]
| ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49165|Амһерст көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4266466|London Central Secondary School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16894066|Leamington District Secondary School]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-24
| 
|-
| 1988
| [[Файл:Paleontologist Björn Kurtén 1969 (JOKAHBL3E J10-2).tif|center|128px]]
| ''[[:d:Q375093|Björn Kurtén]]''
| [[Финляндия]]
| 
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала университеты]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-19
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-28
|-
| 1972
| [[Файл:Phillip H. Abelson 450901-N-NO204-0001.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q377815|Philip Abelson]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;[[химия]]
| ''[[:d:Q597236|Washington State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-04-27
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-01
|-
| 1964
| [[Файл:Warren Weaver.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q510591|Warren Weaver]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-17
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-24
|-
| 1971
| [[Файл:9. Tagung 1959 Physiker stehend P. Auger,Paris, Otto Hahn - W134Nr.058141 - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q552004|Pierre Auger]]''
| [[Франция]]
| [[атом физикасы]]&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11547|космик нурланыш]]''
| ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-14
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-24
|-
| 2003
| [[Файл:Pervez Hoodbhoy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q574843|Pervez Hoodbhoy]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[төш физикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q238170|quantum chromodynamics]]''
| ''[[:d:Q6367758|Karachi Grammar School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-11
| 
|-
| 1994
| [[Файл:Nikolay Drozdov in Australia 2.jpg|center|128px]]
| [[Николай Дроздов]]
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| ''[[:d:Q52106|биогеография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599991|zoogeography]]''&lt;br/&gt;[[экология]]&lt;br/&gt;[[зоология]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-20
| 
|-
| 1972
| 
| ''[[:d:Q936291|Nigel Calder]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| ''[[:d:Q327116|Сидни Сассекс көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-02
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-25
|-
| 1984
| [[Файл:Yves Coppens detail.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1382212|Yves Coppens]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q7206|палеоантропология]]''
| ''[[:d:Q1987282|University of Rennes]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-09
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-06-22
|-
| 1968
| 
| ''[[:d:Q1496455|Gavin de Beer]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| [[зоология]]&lt;br/&gt;[[эмбриология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1382537|evolutionary theory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q125725868|museum management]]''
| ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1247373|Һерроу]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-11-01
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-21
|-
| 2019
| [[Файл:Karl Kruszelnicki Usyd.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2063254|Karl Kruszelnicki]]''
| [[Австралия]]
| 
| ''[[:d:Q734764|Яңа Көньяк Уэльс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7660036|Sydney Medical School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350021|University of Wollongong]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| 
|-
| 1966
| 
| ''[[:d:Q2309852|Paul Couderc]]''
| [[Франция]]
| 
| ''[[:d:Q135436|école normale supérieure]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-15
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-05
|-
| 2021
| [[Файл:JPLuminet2004.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2474670|Jean-Pierre Luminet]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q338|космология]]''
| ''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235608|Paris Diderot University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3268957|Lycée Thiers]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-03
| 
|-
| 1993
| [[Файл:Piero Angela 2013.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2755833|Piero Angela]]''
| [[Италия]]
| [[журналистика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15416|телетапшыру]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3931801|television direction]]''&lt;br/&gt;[[музыка]]
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-22
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-13
|-
| 1977
| [[Файл:Centre de recherche Fernand-Seguin 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3069335|Fernand Seguin]]''
| [[Канада]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]
| [[Monreal universitetı|Монреаль университеты]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-09
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-19
|-
| 2004
| [[Файл:Jean Audouze dsc03694.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3170446|Jean Audouze]]''
| [[Франция]]
| 
| ''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q471980|Сент-Луи лицее]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-13
| 
|-
| 1987
| 
| ''[[:d:Q3289349|Marcel Roche]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| ''[[:d:Q858729|Җон Һопкинс тыйб мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-15
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-03
|-
| 2009
| [[Файл:Yash Pal 049.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3296450|Yash Pal]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| [[физика]]
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q567899|Panjab University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-26
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-24
|-
| 1996
| [[Файл:Jiri Grygar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3564211|Jiří Grygar]]''
| [[Чехия]]
| 
| ''[[:d:Q3509595|Masaryk University Faculty of Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61468136|Gymnázium Elgartova]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-17
| 
|-
| 1999
| [[Файл:Emil Gabrielian.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4130949|Emil Gabrielian]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Әрмәнстан]]
| 
| ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-31
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-21
|-
| 1984
| 
| ''[[:d:Q4361788|Igor Petryanov-Sokolov]]''
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| 
| ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-05
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-19
|-
| 1983
| [[Файл:Abdullah-Al-Muti.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4665902|Abdullah Al-Muti]]''
| [[Бангладеш]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;[[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| 
| ''[[:d:Q1480421|University of Dhaka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2276188|Chattogram Collegiate School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6942904|Muslim Government High School]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-01
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-30
|-
| 2023
| [[Файл:Ana Maria Cetto (01310701) (4874995165).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4750428|Ana María Cetto]]''
| [[Мексика]]
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[квант механикасы]]&lt;br/&gt;[[биофизика]]&lt;br/&gt;[[яктылык]]&lt;br/&gt;[[электродинамика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q176737|stochastic process]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-18
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q5258415|Dennis Flanagan]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-22
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-14
|-
| 1998
| [[Файл:Candotti30032007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5379174|Ennio Candotti]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023
|-
| 2000
| [[Файл:Ernst W. Hamburger at NeuroMat 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5395177|Ernst W. Hamburger]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-06-08
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-04
|-
| 1962
| 
| ''[[:d:Q5550132|Gerard Piel]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5633421|фәнни журнал]]''
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1432645|Филлипс академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-01
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-05
|-
| 1955
| [[Файл:August Pi Sunyer 5803.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5556251|Augusto Pi Suñer]]''
| [[Испания]]
| 
| ''[[:d:Q219615|Барселона университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21705070|Мадрид үзәк университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-08-12
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-12
|-
| 1995
| [[Файл:Julieta Fierro, 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Джульета Норма Фиерро Госсман]]
| [[Мексика]]
| ''[[:d:Q37547|астрофизика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q472328|science communication]]''
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-24
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-19
|-
| 1974
| 
| ''[[:d:Q5983326|Luis Estrada Martínez]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-04-12
|-
| 2011
| [[Файл:René Drucker Colín.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6105695|René Drucker Colín]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-15
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-17
|-
| 1974
| [[Файл:Jose Reis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6293853|José Reis]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q10279528|Faculty of Medicine at the Federal University of Rio de Janeiro]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-12
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-16
|-
| 1989
| 
| ''[[:d:Q6799167|Saad Ahmed Shabaan]]''
| [[Мисыр]]
| 
| ''[[:d:Q1424632|Александрия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-11
|-
| 1982
| 
| ''[[:d:Q7108192|Oswaldo Frota-Pessoa]]''
| [[Бразилия]]
| 
| ''[[:d:Q2154182|Колумбия тыйб-җәррах көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2840233|Rio de Janeiro State University]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-30
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-24
|-
| 1954
| [[Файл:Waldemar Kaempffert.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7961417|Waldemar Kaempffert]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1505283|science journalism]]''
| ''[[:d:Q1093910|Нью-Йорк шәһәр көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-09-27
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-27
|-
| 1980
| 
| ''[[:d:Q8206101|Arístides Bastidas]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-03-02
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-23
|-
| 2015
| [[Файл:&quot;Esto que somos el amor,el sexo, la ciencia y las emociones&quot; (40861250814).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8470945|Diego Golombek]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q506874|хронобиология]]''
| ''[[:d:Q194223|Буйныс-Айрыс үнивирситите]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-22
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q10306876|Jeter Bertoletti]]''
| [[Бразилия]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-11
| 
|-
| 1960
| 
| ''[[:d:Q10348962|Peter Ritchie Calder]]''
| [[Бөекбритания]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]''
| 
| ''[[:d:Q24197216|Forfar Academy]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-01
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-31
|-
| 1999
| [[Файл:Portrait of Marian Ewurama Addy for Wiki Unseen (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16001775|Marian Ewurama Addy]]''
| [[Гана]]
| [[Биохимия|тереклек химиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861699|herbalism]]''
| ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2303765|University of Ghana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16733633|Holy Child High School, Ghana]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19975525|St Monica's Senior High School]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-07
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-14
|-
| 1963
| 
| ''[[:d:Q16015630|Jagjit Singh]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q16735390|Jorge Flores Valdés]]''
| [[Мексика]]
| 
| ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-01
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-19
|-
| 1991
| 
| ''[[:d:Q16980756|Narender K. Sehgal]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| ''[[:d:Q18334|элементар кисәкчекләр физикасы]]''
| ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q217439|Һавай үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1549932|Пәнҗаб университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-07
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q17151977|Xiangyi Li]]''
| [[Кытай]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| 
|-
| 1997
| 
| ''[[:d:Q18921382|Dorairajan Balasubramanian]]''
| [[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Британия Һиндстаны]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-28
| 
|-
| 1998
| [[Файл:Regina Paz Lopez.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24852114|Gina Lopez]]''
| [[Филиппин|Филипин]]
| 
| ''[[:d:Q3445783|Assumption University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q49118|Бостон көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-27
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-19
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q99237148|Erik Jacquemyn]]''
| [[Бельгия]]
| 
| ''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''
| 
| 
|-
| 2001
| [[Файл:Stefano fantoni 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q105085183|Stefano Fantoni]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-04&lt;br/&gt;1945
| 
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q107377450|Peter Okebukola]]''
| [[Нигерия]]
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q595868|computer literacy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10359098|human relations]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2185529|Journal of Biological Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755855|Educational Research]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q898740|Journal of Chemical Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1126970|metacognition]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1889034|The American Biology Teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755444|School Science and Mathematics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2485457|science education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96326434|European Journal of Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15764781|International Journal of Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15764795|Research in Science Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15763104|Educational Perspectives]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15756631|Instructional Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15755450|Research in Science and Technological Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5157621|Computers in Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15750935|Journal of Educational Technology Systems]]''
| ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1169487|University of Ibadan]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-17
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q110586850|Marisela Salvatierra]]''
| [[Венесуэла]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* 

[[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]]
[[Төркем:Фәнни премияләр]]
[[Төркем:Мәгърифәтчелек]]</text>
      <sha1>dk3jm08cyb4lnx9jk4h6toe2hth7agu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динар Байтемиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>860322</id>
    <revision>
      <id>5969393</id>
      <parentid>5958630</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10702" sha1="l57v3ffkavda7fefpo4hedsm587kap4" xml:space="preserve">{{Музыкант
 | Исем                = Динар Байтемиров
 | Имза                = 
 | Фото                = Д.Г.Байтемиров.jpg
 | Рәсем асты язуы     = 
 | Фон                 = solo_singer
 | Тугандагы исеме     = 
 | Тулы исеме          = Динар Галиәскәр улы Байтемиров
 | Туу көне          = 10.06.1984
 |Туу урыны           = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Әстерхан өлкәсе|Әстерхан өлкәсендә}}, [[Лиман районы]], [[Зензел авыл]]
 |Үлү көне            = 
 |Үлү урыны           = 
 |Еллар               = 2005―{{х.в.}}
 |Дәүләт              = {{Байрак|СССР}} [[СССР]] &lt;br/&gt;{{Байрак|Россия}} [[Россия]]
 |Һөнәрләр            = җырчы, музыка педагогы 
 |Моң                 = баритон
 |Кораллар            = тавыш
 |Жанрлар             = классик музыка, эстрада
 |Псевдонимнар        = 
 |Коллективлар        = Балалар һәм яшүсмерләр өчен Санкт-Петербург филармониясе&lt;br/&gt; Гатчина шәһәр филармониясе
 |Хезмәттәшлек        = 
 |Лейбллар            = 
 |Бүләкләр            = 
 |Сайт                = [https://vk.com/dinar.baytemirov  dinar.baytemirov] 
}}
'''Динар Байтемиров''', Динар Галиәскәр улы Байтемиров (''Динар Галияскярович Байтемиров; [[1984 ел]]ның [[10 июнь|10 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Әстерхан өлкәсе]], [[Лиман районы]], [[Зензел авыл]]'') ― опера җырчысы (''баритон''), концерт-камера җырчысы, педагог. Балалар һәм яшүсмерләр өчен Санкт-Петербург филармониясе җырчысы (2010―2020). [[Ленинград өлкәсе]] [[Гатчина]] шәһәре филармониясе мөдире (2023 елдан). Бөтенроссия һәм халыкара конкурслар лауреаты&lt;ref&gt;[http://filarmoniya.ctugtn.ru/news/den-pobedy-v-gatchine День Победы в Гатчине.] Гатчинская городская филармония, 11.05.2024{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1984 елның 10 июнендә&lt;ref&gt;[https://botsman.org/people/10971495/ Динар Байтемиров, 10 июня 1984 Санкт-Петербург, Россия.]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} botsman.org&lt;/ref&gt; [[Әстерхан өлкәсе]] [[Лиман районы]] [[Зензел авыл]]ында [[татарлар|татар]] гаиләсендә туган. Мәктәп эскәмиясеннән үк башта район үзәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Лиман (Әстерхан өлкәсе)|Лиман|d|Q374100}} [[штб]], аннары Әстерхан өлкәсе сәхнәсендә чыгыш ясый башлаган. Үзенең беренче вокал остазы ― Сергей Германович Знаменщиков белән шөгыльләнү өчен Зензел авылыннан Лиманга барып йөргән. Урта мәктәпне Әстерханда тәмамлаган. Аннан соң М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка училищесының (хәзер {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы| көллият|d|Q4071723}}) опера вокалы бүлегендә укыган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 2005 елда Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург консерваториясенең вокал-режиссерлык факультетының {{comment|ялгыз җырлау|сольное пение}} кафедрасына укырга кереп, аны «опера җырчысы, концерт-камера җырчысы, педагог» белгечлеге буенча тәмамлаган (2010). Икенче югары белем алган ― Санкт-Петербург дәүләт аграр университетының ({{lang-ru|СПбГАУ}}) Икътисад, финанс, хокук һәм технология институтында «дәүләт һәм муниципаль идарә» факультетын тәмамлаган (2017)&lt;ref&gt;''С. Червякова''. [https://limanskivestnik.livejournal.com/114388.html Изумрудный голос лиманской степи.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214232622/https://limanskivestnik.livejournal.com/114388.html |date=2024-12-14 }} Limanskivestnik, 8.10.2013{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.   

Консерватория тәмамлагач, 2010―2020 елларда Балалар һәм яшүсмерләр өчен Санкт-Петербург филармониясе җырчысы булып эшләгән. 2023 елдан [[Гатчина]] шәһәре филармониясе мөдире&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://top-profile.com/dinar-baytemirov/10971495/?ysclid=m2eup5fn2r137274977 |title=Страница Динар Байтемиров, образование, адрес, фотографии ВК |accessdate=2024-10-18 |archivedate=2024-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215021206/https://top-profile.com/dinar-baytemirov/10971495/?ysclid=m2eup5fn2r137274977 }}&lt;/ref&gt;.  

2012 елда Д. Байтемиров «Ладога» халыкара мәгариф форумында катнашкан һәм «Балалар вокаль студиясен ачу» проекты өчен «Милли перспективалар» бөтенроссия фонды грантын откан. Хәзер ул ― 4 яшьтән 18 яшькә кадәрге балалар йөри торган студия җитәкчесе. Бер ел эшләү дәверендә аның тәрбияләнүчеләре алты тапкыр Халыкара конкурслар лауреатлары булган, [[Мәскәү]], [[Сочи]] һәм [[Санкт-Петербург]] кебек шәһәрләрдә чыгыш ясаган. 2013 елда Динарны шул ук форумга «Уңыш тарихы» лекциясе белән белгеч буларак чакырганнар.

Җырчы өчен иң мөһиме ― концерт эшчәнлеге. Репертуар сайлауга ул җитди якын килә. [[Рус теле|Рус]], [[Татар теле|татар]], [[Испан теле|испан]], [[Итальян теле|итальян]] һәм [[Украин теле|украин]] телләрендә әсәрләр башкара. Аның арсеналында төрле программалар бар: классик опера, һәркем яраткан романслар, концерт-камера, фольклор-халык, патриотик җырлар циклы һәм эстрада. Катнаш һәм катгый классик программалары була. Динар ил буйлап гастрольләрдә йөри, чит илләрдә ― [[Франция]], [[Чехия]], [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Израиль]]дә чыгыш ясау тәкъдимнәре карала. Күп кенә халыкара татар вокал конкурслары (шул исәптән, [[Рәшит Ваһапов|Р. Ваһапов]] исемендәге конкурс) җиңүчесе буларак, [[Татарстан мәдәният министрлыгы]]ннан гастрольләргә еш йөри. 

Динар Санкт-Петербургта актив эшчәнлек алып баручы, шул исәптән милли музыка концертлары оештыручы татар җәмгыяте эшчәнлегендә актив катнаша. 2012 елда Казанда V [[Бөтендөнья татар яшьләре форумы]] (27–31 август) делегаты булган. 

2013 елда [[Әстерхан]]да Динар Байтемировның зур хәйрия концерты була, аннан кергән барлык акчалар татар шагыйре [[Габдулла Тукай һәйкәле (Әстерхан)|Габдулла Тукай һәйкәле]] урнашкан Габдулла Тукай исемендәге скверны төзекләндерүгә китә&lt;ref&gt;''Николай Монастырный''. [https://gatchina.bezformata.com/listnews/dinar-bajtemirov-znat-chto/24884840/ Динар Байтемиров: «Знать, что ожидает впереди, дано лишь тем, кто сам делает своё будущее».] Гатчина – БезФормата, 08.10.2014{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормышы ==
Өйләнгән. Хатыны Рената ([[Гатчина]]да туган, туганнары [[Свердловск өлкәсе]]ндә), уллары Руфат&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://gtn-pravda.ru/2018/02/15/dinar-baytemirov-tvorcheskomu-cheloveku-nuzhno-verit-v-sebja.html  Динар Байтемиров: «Творческому человеку нужно верить в себя…».] Гатчинская правда, 15.02.2018{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Әнисе Галина Байтемирова, туганнары: Денис Файзулаев, Рафаил Файзулаев, Оксана (Мамаева)&lt;ref&gt;[https://vk.com/d.baytemirov Динар Байтемиров ВКонтакте]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://www.tiktok.com/tag/dinarbaytemirov?lang=ru-RU  dinarbaytemirov. tiktok.com]

{{DEFAULTSORT:Байтемиров, Динар}}
[[Төркем:Татар җырчылары]]
[[Төркем:Россия җырчылары]]
[[Төркем:Опера җырчылары]]
[[Төркем:Баритоннар]]
[[Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Санкт-Петербург аграр университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Әстерхан татарлары]]</text>
      <sha1>l57v3ffkavda7fefpo4hedsm587kap4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Денис Калинкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861626</id>
    <revision>
      <id>5969389</id>
      <parentid>4649627</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10057" sha1="h9lfxjx7nrk5gd7kampkcsnt0dov1ff" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем           = Денис Калинкин
 | тулы исем      = 
 | рәсем          =Denis G. Kalinkin (City Manager).jpg
 | рәсем зурлыгы  = 
 | подпись        = 
| титул1         = {{байрак|Татарстан}} / [[Файл:Flag of Kazan.svg|20px]] [[Казан]] шәһәре&lt;br/&gt; башлыгының беренче урынбасары
| флаг1          =
 | чорбаш1        =  [[2020 ел]]ның сентябре
 | чоразак1        =
 | аңа кадәр1      = 
| дәвамчысы1      = 
| титул2          ={{байрак|Татарстан}} / [[Файл:Flag of Kazan.svg|20px]] [[Казан]] шәһәре&lt;br/&gt; Башкарма комитеты җитәкчесе
| флаг2           =
 | чорбаш2         = [[2014 ел]]
 | чоразак2        = [[2020 ел]]
 | аңа кадәр2      = 
| дәвамчысы2      = [[Рөстәм Гафаров]]
| титул3          = 
| флаг3           =
 | чорбаш3         = 
 | чоразак3        = 
 | аңа кадәр3      = 
| дәвамчысы3      = 
| туу датасы     = 16.11.1974
| туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Түбән Кама|Түбән Камада}}
| үлем датасы    = 
 | үлем урыны     =  
 | династия       = 
 | әти            = 
 | әни           = 
| ире            = 
 | хатыны        = 
 | балалары       = 
| автограф       = 
 }}
{{Фш|Калинкин}}
'''Денис Калинкин''', Денис Геннадьевич Калинкин (''[[1974 ел]]ның [[16 ноябрь|16 ноябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Түбән Кама]]'') ― хуҗалык эшлеклесе, сити-менеджер, 2020 елдан Казан шәһәре муниципаль берәмлеге башлыгының беренче урынбасары. «Казэнерго» АҖ Директорлар советы рәисе. 1нче класслы хакыйкый муниципаль киңәшче. IV чакырылыш Казан шәһәр Думасы депутаты &lt;ref&gt;[https://tatarstan.er.ru/person/ffc5e435-70ea-4890-8510-22bdda7012d8?ysclid=m6dqkp2hyj51517777 Калинкин Денис Геннадьевич.] Партия «Единая Россия»{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

== Тәрҗемәи хәле ==
1974 елның 16 ноябрендә [[Түбән Кама]] шәһәрендә туган. 1991 елдан 1993 елга кадәр [[Россия Федерациясе Кораллы Көчләре|РФ Кораллы Көчләрендә]] хезмәт иткән. 1998 елда «юриспруденция» белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын (2009 елдан [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]) тәмамлаган&lt;ref&gt;[https://m.business-gazeta.ru/person/565?ysclid=m6dqfnb329172176179 Калинкин Денис Геннадьевич первый заместитель главы г. Казани.] business-gazeta.ru&lt;/ref&gt;. Дәүләт университеты ― Югары икътисад мәктәбендә ([[Мәскәү]]) «сәясәттә һәм икътисадта коммуникацион менеджмент» программасы буенча укыган. «Югары икътисад мәктәбе» Милли тикшеренү университетын (Мәскәү) «эшлекле администрацияләү мастеры ― Master of Business Administration (MBA)» өстәмә квалификациясе белән тәмамлаган. 

== Хезмәт юлы ==
1998 елда ― «[[КамАЗ]] Сәүдә-финанс компаниясе» акционерлык җәмгыятенең сату буенча менеджеры, Татарстан Республикасында сату бүлеге башлыгы.

1999―2000 елларда ― [[Түбән Кама районы]]ның һәм [[Түбән Кама]] шәһәренең Техник инвентаризация бюросы ({{lang-ru|{{comment|БТИ|Бюро технической инвентаризации}}}}) башлыгы урынбасары.

2000―2003 елларда ― Түбән Кама районы һәм шәһәре администрациясе башлыгы аппаратында оештыру бүлеге мөдире урынбасары, торак мәйданын исәпкә алу һәм бүлү бүлеге мөдире.

2003―2005 елларда ― Түбән Кама шәһәре администрациясе [[Илсур Метшин |башлыгы]] урынбасары.

2005―2006 елларда ― [[Казан]] шәһәре администрациясе [[Илсур Метшин |башлыгы]] аппараты җитәкчесе.

2006―2014 елларда ― Казан шәһәре муниципаль берәмлеге Башкарма комитеты аппараты җитәкчесе.

2014―2020 елларда ― Казан шәһәре Башкарма комитеты җитәкчесе (сити-менеджер)&lt;ref&gt;[https://www.interfax-russia.ru/volga/news/siti-menedzherom-kazani-vnov-stal-denis-kalinkin Сити-менеджером Казани вновь стал Денис Калинкин.] interfax-russia.ru, 21.01.2016&lt;/ref&gt;

2020 елдан ― Казан шәһәре башлыгының беренче урынбасары.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2005 ― [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]]
* 2006, 2017, 2018 ― Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәте 
* 2009 ― II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале 
* 2012 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]
* 2014 ― Россия Федерациясе Президентының Рәхмәте
* 2016 ― [[«Дуслык» ордены]]
* 2022 ― [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале| «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале]] 
* 2025 – Почет ордены (Россия)&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/putin-kazannyn-berence-vice-meryn-maktau-ordeny-belan-bulaklade-5899493 Путин Казанның беренче вице-мэрын Мактау ордены белән бүләкләде.] [[Татар-информ]], 24.01.2025&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормышы ==
Өйләнгән, ике ул һәм ике кыз атасы&lt;ref&gt;[https://global-kazan.ru/person/id/9 Калинкин Денис Геннадьевич.] global-kazan.ru&lt;/ref&gt;.
== Факт ==
Денис Калинкин иҗтимагый оешмаларга (ш.и. [[Бөтентатар иҗтимагый үзәге|БТИҮ]], [[ҺБТК|ЛГБТ]], [[Алексей Навальный|Навальный]] яклылар һ.б.) Казан үзәгендә митинг, йөреш, пикет үткәрүне килештерүдән баш тартуы белән мәгълүм&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/1688002?ysclid=m6dtu5rh5p40787669 |title=В Казани суд признал отказ мэрии согласовывать митинг ЛГБТ-активистов правомерным |accessdate=2025-01-26 |archivedate=2025-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250417082547/https://regnum.ru/news/1688002?ysclid=m6dtu5rh5p40787669 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gkb.kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/41256_ispolkom_kazani_otkazal_vtots_v_provedenii_shestviya_ot_ploshchadi_svobody_do_kremlya/?ysclid=m6dtrmsq3z963677214 Исполком Казани отказал В ТОЦ в проведении шествия от площади Свободы до Кремля]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.evening-kazan.ru/obshhestvo/articles/vlasti-priznali-cto-storonnikov-navalnogo-v-kazani-sliskom-mnogo?ysclid=m6dudo1y6e429874027&amp;utm_source=ya.ru&amp;utm_medium=referral&amp;utm_campaign=ya.ru&amp;utm_referrer=ya.ru Власти признали, что сторонников Навального в Казани слишком много]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://realnoevremya.ru/persons/572-kalinkin-denis-gennadevich Калинкин Денис Геннадьевич.] realnoevremya.ru
* [https://kzn.ru/meriya/spravochnik-kontaktov/46140/?ysclid=m6dpwozq2783235326  Калинкин Денис Геннадьевич.]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Официальный портал Казани
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Калинкин, Денис}}
[[Төркем:Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]]
[[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] 
[[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]]
[[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]]</text>
      <sha1>h9lfxjx7nrk5gd7kampkcsnt0dov1ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Икътисади күрсәткечләр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>862786</id>
    <revision>
      <id>5969384</id>
      <parentid>5936585</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T17:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10977" sha1="rpblkasosml5afbs5j5s5omqg5dmdn8" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Икътисади күрсәткечләр''' ({{lang-ar|{{Label|Q1167393|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1167393|lang=en}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q1167393|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q1167393|lang=ru}}}}) — икътисади вәзгыять һәм процессларны сан ягыннан тасвирлаучы үзенчәлекләр.
 
== Исемлек ==
{{seealso|Төркем:Икътисади күрсәткечләр}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1167393}
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,description:тасвир,p279}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! тасвир
! нәрсәнең ассыйныфы
|-
| ''[[:d:Q341887|Ackerzahl]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4787078|Architecture Billings Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q860380|balance sheet total]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q805715|Baltic Dry Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140305766|Bank Gap Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12187483|base amount]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q795818|BERI-Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q829707|Beschäftigungsstand]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q831985|Betriebsminimum]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q795973|BIK (Kennzahl)]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q863913|Binnenhandelsvolumen]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q892975|Book-to-bill ratio]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110919082|bruto-vloeroppervlakte]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1422850|compound annual growth rate]]''
| 
| ''[[:d:Q3516239|growth rate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4769689|Annual growth rate]]''
|-
| ''[[:d:Q4925768|consumer confidence]]''
| 
| икътисади күрсәткеч
|-
| ''[[:d:Q1128416|Consumer Confidence Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4240624|Coppock curve]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140067219|Cost-of-Thriving-Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2705220|coverage ratio]]''
| 
| ''[[:d:Q3481047|ratio]]''
|-
| ''[[:d:Q5183724|Credit Managers' Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86675274|District coefficient]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5290186|Domestic material consumption]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q495098|Donchian channel]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2616300|drempelwaarde]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5333445|Economic Complexity Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1282085|Economic Diversification Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1282094|Economic Vulnerability Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1308088|Einkaufsmanagerindex]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1308222|Einkommensvolatilität]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1339308|Empire State Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q777272|Energy elasticity]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11290480|energy self-sufficiency rate]]''
| 
| ''[[:d:Q1434188|sustenance]]''
|-
| ''[[:d:Q107445598|etxeko erabileraren ehuneko (EAS)]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17455049|EuroCOIN]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5421564|Export price index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1384707|Export quotas]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11666070|food self-sufficiency rate]]''
| 
| ''[[:d:Q1434188|sustenance]]''
|-
| ''[[:d:Q1451698|Frauenerwerbsquote]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q120355507|Future Readiness Indicator]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17002402|Gender Equality Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5532192|General Services Support Estimate]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1531592|Global Competitiveness Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107503849|Great Resignation]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q421912|Greenspan Briefcase Indicator]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109363314|gross domestic well-being]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q994837|gross metropolitan product]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3050722|gross world product]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1550169|Grubel–Lloyd index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1551881|Gründungsquote]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5916265|Housing starts]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q265149|Ifo Business Climate Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1661172|Index of Sustainable Economic Welfare]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q37931751|Indices of All Industry Activity]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1049228|International Property Rights Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788817|ISEE]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107445409|kaleko erabileraren ehuneko (EAS)]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1735230|Kassenhaltungskoeffizient]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1667780|Kaufkraftbindungsquote]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14193629|Keqiang index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25898355|KFC Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1502034|Konsumklimaindex]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1792039|kumulierter Energieaufwand]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q935826|Lipstick index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6667663|Logistics Performance Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15878804|loonkosthandicap]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28522|markatal]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3150053|Market segmentation index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954541|Marktstellung]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107147310|material intensity]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11764917|MIFROG]]''
| 
| ''[[:d:Q3516239|growth rate]]''
|-
| ''[[:d:Q20825952|Mitarbeiterzufriedenheit]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1414747|momentum]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1637286|Nettoeinkommen]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q81878241|New orders]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2015675|Offenheitsgrad]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2023598|On-balance volume]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q655370|output elasticity]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q631916|output gap]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134488695|overall operations effectiveness]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114237652|Palatine-METI barometer]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116141934|Palaw index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7170569|Personal consumption expenditures price index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q220841|Phillips curve]]''
| 
| ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]''
|-
| ''[[:d:Q2088094|Philly Fed Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132778416|Prix capturé]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2414538|Producer price index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27928740|Product Complexity Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2033951|Purchasing Managers' Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2134727|Realausgabenquote]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1572371|Relativer Lohn]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2167034|Rosenbluth-Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1434693|sales per unit area]]''
| 
| [[ваклап сату]]
|-
| ''[[:d:Q1390768|sickness absence level]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7390392|SIMIC]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932213|Skyscraper Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7550836|Social Security Wage Base]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1409185|Sockelarbeitslosigkeit]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q889793|Soil value]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15849203|Steuerdeckungsquote]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136750556|Tacoindeksen]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1516844|TED spread]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q536652|U.S. Dollar Index]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2478829|Umwegrendite]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2478834|Umwegrentabilität]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2337407|Volume–price trend]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16858082|Wohlfahrtsindex]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q628519|work performance]]''
| 
| ''[[:d:Q1296024|effectiveness]]''
|-
| ''[[:d:Q205257|yield curve]]''
| 
| ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]''
|-
| ''[[:d:Q136072|ZEW Indicator]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1499566|банк мультипликаторы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q309187|Бигмак индексы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1936341|бәяләр дәрәҗәсе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106520387|губернаторларның төп нәтиҗәлелек күрсәткечләре]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1931610|икътисади ирек индексы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59624243|импорт бәяләре индексы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1728578|капитал җитештерүчәнлеге]]''
| 
| [[Җитештерүчәнлек (икътисад)|җитештерүчәнлек]]
|-
| ''[[:d:Q6158427|керем тигезсезлеге үлчәмнәре]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93392206|кеше башына ТЭП]]''
| икътисадның байлыгы үлчәме
| [[тулаем эчке продукт]]
|-
| [[милли керем]]
| 
| [[керем]]
|-
| ''[[:d:Q106509548|натураль күрсәткечләр]]''
| икътисади күрсәткечләр төре
| 
|-
| ''[[:d:Q28501082|номиналь тулаем эчке продукт]]''
| 
| [[тулаем эчке продукт]]
|-
| ''[[:d:Q3630992|опт бәяләр индексы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7315833|ресурс җитештерүчәнлеге]]''
| 
| 
|-
| [[сатып алу мөмкинчелеге паритеты]]
| акчаларның чагыштырмача кыйммәтен билгеләү өчен кулланылган икътисади теория һәм техникасы
| 
|-
| ''[[:d:Q107444829|сөйләшүчеләр өлеше]]''
| халыкның аерым бер телдә сөйләшүчеләр өлеше (%)
| 
|-
| ''[[:d:Q2224091|тотрыклы милли керем]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6803767|тулаем милли керем]]''
| 
| [[милли керем]]
|-
| [[тулаем милли продукт]]
| 
| [[милли керем]]
|-
| ''[[:d:Q2474103|тулаем региональ продукт]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5610525|тулаем төбәк продукты]]''
| 
| [[тулаем эчке продукт]]
|-
| ''[[:d:Q5610489|тулаем эчке керем]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19978244|тулаем эчке продукт (САМП)]]''
| Сатып алу мөмкинчелеге паритеты күзлегеннән исәпләнелгән тулаем эчке продукт
| [[тулаем эчке продукт]]
|-
| ''[[:d:Q12165948|Фондоёмкость]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2325185|хөкүмәт зурлыгы]]''
| хәкимиятләр хезмәткәрләре саны
| 
|-
| ''[[:d:Q1938362|чиста милли продукт]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3406741|чиста эчке продукт]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1502719|чын прогресс индикаторы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7301159|чын тулаем эчке продукт]]''
| 
| [[тулаем эчке продукт]]
|-
| ''[[:d:Q11452848|чын ТЭП үсеше зурлыгы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787954|эшсезлек дәрәҗәсе]]''
| 
| ''[[:d:Q12963794|labor statistics]]''
|-
| ''[[:d:Q56376768|юллар сыйфаты күрсәткече]]''
| 
| 
|-
| [[яшәү минимумы]]
| 
| ''[[:d:Q10585806|иң азы]]''&lt;br/&gt;[[керем]]
|-
| ''[[:d:Q571044|өстәлгән кыйммәтнең бүленеше]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24870714|ザーサイ指数]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11396137|分衆]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==

[[Төркем:Икътисади статистика]]
[[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]]</text>
      <sha1>rpblkasosml5afbs5j5s5omqg5dmdn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ирина Антонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>863105</id>
    <revision>
      <id>5969422</id>
      <parentid>5753070</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T05:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25135" sha1="i7s9px2p2fivjvdwn5zpzlewx2w8r4j" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Ирина Илгиз кызы Антонова''' ([[1971 ел]]ның [[13 декабрь|13 декабре]], [[Казан]], [[Татарстан]] [[АССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] туган) — [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] һәм [[Россия]] Федерациясенең күренекле икътисадчы-галиме һәм җәмәгать эшлеклесе&lt;ref&gt;https://www.rusjel.ru/jour/article/view/2372&lt;/ref&gt;, икътисад фәннәре докторы (2016), физика-математика фәннәре кандидаты (1998), доцент (2002). [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университетының (КИУ)]] проректоры&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://ieml.ru/about/administratsiya/antonova-irina-ilgizovna.php&lt;/ref&gt;, «Җитештерү системалары үсеше буенча фәнни-тикшеренү проектлары институты» директоры&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. РАЕНның хакыйкый әгъзасы (2016)&lt;ref&gt;https://famous-scientists.ru/anketa/antonova-irina-ilgizovna-17636&lt;/ref&gt;. [[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге|Россия Фәннәр академиясенең]] «Региональ сыйфат икътисады проблемалары» фәнни советы әгъзасы ИПРЭ РАН&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://www.iresras.ru/science-council.html&lt;/ref&gt;, РАН эксперты&lt;ref&gt;https://pish.spbstu.ru/news/9088&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rabe.ru/about/struktura/12404/&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
Ирина Антонова [[1971 ел]]ның [[13 декабрь|13 декабрендә]] [[Казанда туганнар исемлеге|Казанда туа.]] Әтисе — [[Ильгиз Котдус улы Насыров|Илгиз Котдус улы Насыров]]&lt;ref&gt;https://tatarica.org/ru/razdely/nauka/personalii/nasyrov-ilgiz-kutdusovich&lt;/ref&gt; ([[1943 ел]]гы, радиоэлектроника өлкәсендә галим), техник фәннәр докторы (1992), [[Профессор|профессор (]]1994), Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (2002). Әнисе — [[Раиса Григорьевна Насырова]]&lt;ref&gt;http://tre.kai.ru/staff/Nasyrova/&lt;/ref&gt; ([[1946 ел]]гы, радиоэлектроника белгече), техник фәннәр кандидаты, доцент, Россия Федерациясе Югары мәктәбенең мактаулы хезмәткәре.

[[1989 ел]]&lt;nowiki/&gt;да [[Казан]] дәүләт университетының (хәзерге [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан федераль университеты]]) физика факультетына «Радиофизика һәм электроника» белгечлеге буенча укырга керә. [[1994 ел]]да университетны кызыл диплом белән тәмамлап, аспирантурада квант электроникасы һәм радиоспектроскопия кафедрасында белемен дәвам итә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[1998 ел]]да «Каты җисем физикасы» белгечлеге буенча Fe³⁺ һәм Gd³⁺ ионнарының спины гамильтониан параметрларын тикшерүгә багышланган кандидатлык диссертациясен яклый&lt;ref&gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01000198282&lt;/ref&gt;. 1998 елдан [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновация университетында]] ([[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|КИУ]]) эшли, анда өлкән укытучыдан [[профессор]]га һәм «Санлы икътисад һәм сыйфат идарәсе» кафедрасы мөдиренә кадәр юл үтә. 2002 елда доцент, профессор&lt;ref&gt;https://ieml.ru/faculties/menedzhmenta-i-inzhenernogo-biznesa/kafedry/kafedra-integrirovannykh-sistem-menedzhmenta/&lt;/ref&gt; дигән гыйльми исем ала.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[2015 ел]]да «Регионда гомуми сыйфат идарәсе системасын формалаштыру» темасына икътисад фәннәре докторы диссертациясен яклый&lt;ref&gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01005562785&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://uuia.ucoz.ru/ABTOPEFEPAT/antonova_i.i..pdf&lt;/ref&gt;. [[2016 ел]]да аңа икътисад фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә&lt;ref&gt;https://unecon.ru/sites/default/files/inform.spr_.mkrtchyan.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://economy-lib.com/formirovanie-sistemy-vseobschego-upravleniya-kachestvom-regiona&lt;/ref&gt;.

Антонова гомуми сыйфат идарәсе, стандартлаштыру һәм ябык цикллы икътисад өлкәсендә фәнни тикшеренүләргә зур өлеш кертә. Аның җитәкчелегендә сыйфат идарәсе концепцияләре, «Җиңел җитештерү» (РС ВУК)&lt;ref&gt;https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsionno-ekonomicheskie-mehanizmy-v-obespechenii-regionalnoy-sistemy-vseobschego-upravleniya-kachestvom/viewer&lt;/ref&gt;, куллану модельләре һәм регионны инновацион үстерүгә юнәлтелгән проектлар эшләнгән&lt;ref&gt;https://www.elibrary.ru/item.asp?edn=gaixzl&lt;/ref&gt;.

== Педагогик һәм административ эшчәнлек ==
[[1998 ел]]дан — [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|КИУ]] да өлкән [[укытучы]], доцент, [[профессор]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[2002 ел]]дан — «Санлы икътисад һәм сыйфат идарәсе» кафедрасы мөдире&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[2017 ел]]дан — инновацион-проект эшчәнлеге буенча проректор һәм «Җитештерү системаларын үсеше буенча фәнни-тикшеренү проектеары институты» директоры&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фәнни эшчәнлек ==
И. И. Антонова —300 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән 190 тән артык мәкалә (Scopus, Web of Science, РИНЦ)&lt;ref&gt;https://www.webofscience.com/wos/author/record/AAA-7545-2022&lt;/ref&gt;, 6 монография, 2 [[дәреслек]], 50 дан артык уку-методик комплекс язган. Хирш индексы — 18&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.elibrary.ru/page_captcha.asp?rpage=https%3A%2F%2Fwww%2Eelibrary%2Eru%2Fauthor%5Fprofile%2Easp%3Fauthorid%3D261159&lt;/ref&gt;.

Ул гомуми сыйфат идарәсе һәм стандартлаштыру фәнни мәктәбен булдыра, аның эченә фәнни хезмәткәрләр, предприятиеләр белгечләре, студентлар, магистрантлар, аспирантлар, докторантлар керә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Стратегик идарә итү, икътисад, сыйфат менеджменты, стандартлаштыру модельләре һәм ябык цикллы икътисад өлкәләрендәге киң спектрлы тикшеренүләр аның уйлап табучан фәнни эшчәнлегенең нәтиҗәлелеген раслый&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Диссертация советларында эшләү ==
Диссертация советы әгъзасы Д 212.117.05, «МГУ им. Н. П. Огарева» белгечлеге буенча – 08.00.05 – Икътисад һәм халык хуҗалыгы белән идарә итү (2019 елдан 2022 елга кадәр)&lt;ref&gt;https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&amp;name=91039047002&amp;f=5194{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

КФУның диссертация советы әгъзасы.052.6 белгечлеге буенча КФУ каршында - 5.2.3 Төбәк һәм тармак икътисады (икътисад фәннәре)&lt;ref&gt;https://kpfu.ru/validation/sobstvennye-sovety-kfu/dissertacionnye-sovety&lt;/ref&gt;.

== Фәнни һәм эксперт оешмаларында катнашу ==
И. И. Антонова — Россиянең һәм халыкара фәнни советлар, комитетлар һәм комиссияләр әгъзасы һәм эксперты:

— Россия Фәннәр академиясенең эксперты&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/30045/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— РФА ИПРЭның «Икътисадның сыйфат проблемалары» фәнни советы әгъзасы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/36268/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— Дәүләт Думасының сәнәгать һәм сәүдә комитетың белән Россия машина төзүчеләре фундаменталь фәннәр үсеше һәм кадрлар әзерләү комитетының берлектәге Эксперт советы әгъзасы (югары технологияле сәнәгать өлкәләре өчен кадрлар әзерләү буенча)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://soyuzmash.ru/docs/kom/125127/22.10.2024_sostav.pdf |access-date=2025-05-27 |archive-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308092051/https://soyuzmash.ru/docs/kom/125127/22.10.2024_sostav.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;;

— Россия табигый фәннәр академиясенең (РАЕН) «Икътисад һәм социология» секциясе әгъзасы&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;https://tatcenter.ru/person/antonova-irina-ilgizovna/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/11757/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— ТК 115 «Административ-территориаль берәмлекләрнең тотрыклы үсеше» комитеты әгъзасы&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Антонова И. И. җитәкчелегендә ГОСТ Р ИСО 71610-2024 «Бистәләрнең тотрыклы үсеше. Сәнәгать предприятиеләренең инновацион һәм производство активлыгы күрсәткечләре» милли стандарты эшләнгән һәм ул сәнәгать предприятиеләренең гамәлдә җәмгыятьнең тотрыклы үсешенә юнәлтелгән инновацион һәм производство активлыгы, шулай ук конкуренция сәләте һәм сыйфат күрсәткечләрен билгели&lt;ref&gt;https://ipksyifat.ru/ru/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://docs.cntd.ru/document/1307338268&lt;/ref&gt;;

— Росстандартның ТК 483 «Ябык цикллы икътисад, җыелма куллану һәм тотрыклы финанслау» комитеты әгъзасы&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;;

— Росстандартның ТК 076 «Идарә итү системасы» техник комитетының «Сәламәтлек саклау оешмаларын белән идарә итү» буенча ПКЗ/ТК асткомитеты әгъзасы&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://mba.ieml.ru/ru/o-mba/government/?id=9&lt;/ref&gt;;

— РФ ТППның техник көйләү, стандартлаштыру һәм продукция сыйфаты комитеты әгъзасы&lt;ref&gt;https://rus-nga.tpprf.ru/ru/interaction/committee/komkach/members/?MEMBER_ID=17098{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;

— РФ ТППның ябык цикллы икътисад һәм экология үсеше советы әгъзасы&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://persons.tpprf.ru/10215/ |access-date=2025-05-27 |archive-date=2025-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317141452/https://persons.tpprf.ru/10215/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;;

— Россия Федерациясе Сәүдә-сәнәгать палатасының белем бирү һәм социаль сәясәт комитеты әгъзасы&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;;

— «Россия Дәүләте» Бөтенроссия иҗтимагый оешмасының калдыкларны эшкәртү һәм икенчел чимал ресурсларын һәм калдыкларны эшкәртү комитеты эксперты&lt;ref&gt;https://deloros.ru/komitety/komitet-po-pererabotke-otkhodov-i-vtorichnym-resursam/&lt;/ref&gt;;

— Сыйфат проблемалары академиясе (МОО АПК) әгъза-корреспонденты&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;

— Казан шәһәре мэрының исемле стипендияләрен бирү буенча Эксперт комиссиясе әгъзасы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/35224/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;.

== Редакция коллегияләрендә, фәнни һәм җәмәгать оешмаларында әгъзалык ==
— «Эффектив менеджмент системасы» халыкара фәнни-гамәли форумының программа комитеты рәисе&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;https://ieml.ru/innovation/forum2023/&lt;/ref&gt;;

— «Фәнни-җитештерү бизнесы: Икътисадның тотрыклы үсеше. Иң яхшы практикалар» инновацион-укыту КАМПУСы программа комитеты рәисе&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; — «[https://www.rusjel.ru/jour/index Russian Journal of Economics and Law]», «Санкт-Петербург дәүләт икътисад университетының хәбәрләре», «Икътисад сагында» (РФ Эчке эшләр министрлыгының Түбән Новгород академиясе) журналлары редакция коллегияләре әгъзасы&lt;ref&gt;https://www.rusjel.ru/jour/pages/view/EditorialC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://namvd.editorum.ru/ru/nauka/journal/135/view#journal-editorial&lt;/ref&gt;;

— Бөтенроссия сыйфат оешмасы идарәсе әгъзасы&lt;ref&gt;https://mirq.ru/company/staff/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/3128/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— Россия бизнес-белем бирү ассоциациясе советы әгъзасы&lt;ref&gt;https://rabe.ru/about/struktura/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/36697/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— ТР Бәяләүчеләр берлеге ҖЧҮ идарәсе әгъзасы&lt;ref&gt;http://xn----itbjajqfws6a9a.xn--p1ai/%D0%BE-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5/%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/&lt;/ref&gt;;

— «Җитештерүне тазару» методикасын кертү буенча эш төркеме әгъзасы (05.06.2012 № 130-ОД боерыгы)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;; — ГОСТ Р сертификациясе аудиторы:

Сыйфат белән идарә итү системасы (ГОСТ Р ИСО 9001-2015)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;

Экологик идарә итү системасы (ГОСТ Р ИСО 14001-2007); Хезмәт куркынычсызлыгы һәм сәламәтлекне саклау системасы (ГОСТ Р 54934-2012/OHSAS 18001:2007)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;

— Санкт-Петербург политехник университеты ФУМО әгъзасы («Техник системаларда идарә итү» юнәлеше буенча) һәм РФ ФСБ академиясенең «Информацион куркынычсызлык» юнәлеше буенча&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ksid.spbstu.ru/userfiles/files/SOSTAV-FUMO-27_00_00---NA-SAYT.pdf&lt;/ref&gt;;

— «Россия инженерлык белем бирү ассоциациясе» ҖЧҮ әгъзасы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190906215045/https:/aeer.ru/departments/ru/tatarstan.htm&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләр һәм исемнәр ==
'''Дәүләт бүләкләре'''

— «Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе» дигән мактаулы исем (2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rt-online.ru/news/priznanie-zaslug-10-fevralia-2026-goda-537030|title=Признание заслуг. 10 февраля 2026 года|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ieml.ru/news/42708/|title=Проректор по инновационно-проектной деятельности КИУ Ирина Антонова удостоена почётного звания «Заслуженный деятель науки Республики Татарстан» / ieml.ru}}&lt;/ref&gt;.

— «Ватан алдындагы казанышлары өчен» II дәрәҗә ордены медале (2022)&lt;ref&gt;https://tatarstan.ru/index.htm/news/2139614.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://docs.cntd.ru/document/351809909&lt;/ref&gt;.

— «Россия югары профессиональ белеме мактаулы хезмәткәре» (2012)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

— «Татарстанның атказанган югары мәктәп хезмәткәре» (2015)&lt;ref&gt;https://tatarstan.ru/press/photo.htm/photoreport/696080.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kazan.bezformata.com/listnews/ieup-antonova-i-i-zasluzhennij-rabotnik/37366841/&lt;/ref&gt;.

— «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

— «Хезмәт ветераны» (2022)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

'''Фәнни-профессиональ бүләкләр'''

— «Елның стандартлаштыручысы» премиясе лауреаты (2019) — Россия Федерациясенең мәгариф һәм икътисад системасында сыйфатны тәэмин итүнең фәнни-методик нигезләрен эшләгәне һәм сыйфат идеяләрен алга этәргәне өчен&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;;

— «Татарстан Республикасы өчен 50 иң яхшы инновацион идея» конкурсы җиңүчесе (2020) — «Социаль яктан мөһим инновацияләр» номинациясендә «Магнит сәяхәт» туристлык-агарту проекты өчен&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/16314/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;;

— «Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе (2009)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;;

— Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәте (2013) — «Җитештерүне тазару» методикасын кертү буенча нәтиҗәле эшчәнлеге һәм актив катнашуы өчен&lt;ref&gt;https://rt-online.ru/p-doc-prizaslug-72877/&lt;/ref&gt;;

— РФ Мәгариф министрлыгының «Мәгарифтә лидер — 2006» Бөтенроссия конкурсы җиңүчесе — «Өстәмә белем бирү лидерлары» номинациясендә&lt;ref&gt;https://mon.tatarstan.ru/index.htm/news/1829.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tatar-inform.ru/news/tatarstanskie-pedagogi-stali-laureatami-konkursa-lider-v-obrazovanii-2006-38902&lt;/ref&gt;;

— «Татарстан Республикасының иң яхшы сыйфат менеджеры» лауреаты исеме (2009)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;;

— И. А. Ильин исемендәге җәмәгать премиясе медале (2012) — төбәктә сыйфат идеяләрен алга этәрүгә практик өлеш керткәне өчен&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;;

— Бөтенроссия сыйфат оешмасының «Россиянең сыйфат лидеры» медале (2008) — югары профессионализм, сыйфатны тәэмин итүнең фәнни-методик нигезләрен эшләгәне һәм Россиянең мәгариф һәм икътисад системасында сыйфат идеяләрен алга этәргәне өчен&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://mirq.ru/news/2023/v-kazani-vruchili-nagrady-vok/&lt;/ref&gt;;

— «Инновацияләр һәм үсеш өчен» медале һәм дипломы (2002) — профессиональ казанышлары өчен&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://ieml.ru/news/3178/?sphrase_id=108024&lt;/ref&gt;.

== Библиография ==
1. Антонова И. И. [https://search.rsl.ru/ru/record/01000198282 ЭПР-тикшеренүләр: Fe³⁺ һәм Gd³⁺ ионнарының спин Гамильтониан параметрларын кольквириит структуралы кристаллларда анализлау — Физика-математика фәннәре кандидаты диссертациясе]. — Казан: В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университеты, 1998. — 138 бит.

2. Антонова И. И. [https://search.rsl.ru/ru/record/01008809582 Төбәкнең җәмгыять сыйфат белән идарә итү (TQM) системасын формалаштыру: теория һәм методика — Икътисад фәннәре докторы диссертациясе.] — Казан: Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты, 2015. — 362 бит. Тәрҗемә: — Всеобщее управление качеством → Җәмгыять сыйфат белән идарә итү (TQM)

== ӘДӘБИЯТ ==
1. Антонова И. И. [https://search.rsl.ru/ru/record/01006806424 Җитештерүне тазару: Республика предприятиеләрендә аны кертүнең системалы подходы] / фәнни ред. [[:ru:Смирнов, Владимир Александрович (философ)|В. А. Смирнов]]. — Казан: Икътисад һәм идарә итү институты, 2013. — 175 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8399-0485-9&lt;/nowiki&gt;.

2. Антонова И. И.[https://search.rsl.ru/ru/record/01010815177 Предприятие инновацион менеджмент системасын формалаштыруда стандартлаштыру]. — Казан: [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]], 2021. — 167 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8399-0639-6&lt;/nowiki&gt;.

3. Антонова И. И., Данилов И. П. [https://search.rsl.ru/ru/record/01003325366 Продукция сыйфатын идарә итүдә статистик методлар] / фәнни ред. [[:ru:Тимирясов, Виталий Гайнуллович|В. Г. Тимирясов]]. — Казан: Белем, 2007. — 239 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8399-0205-3&lt;/nowiki&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [https://tatcenter.ru/person/antonova-irina-ilgizovna/ Антонова Ирина Ильгизовна — Татцентр.ру]
* [https://ieml.ru/about/administratsiya/antonova-irina-ilgizovna.php Проректор по инновационно-проектной деятельности]

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Физика|Мәгариф|Икътисад|Шәхесләр|Казан}}

[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:13 декабрь]]
[[Төркем:1971 ел]]
[[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Россия физиклары]]
[[Төркем:XXI гасыр физиклары]]
[[Төркем:Физиклар]]
[[Төркем:Казанда туганнар]]
[[Төркем:Икътисад]]
[[Төркем:Шәхесләр]]
[[Төркем:Фән докторлары]]
[[Төркем:Фән]]
[[Төркем:Мәгариф]]</text>
      <sha1>i7s9px2p2fivjvdwn5zpzlewx2w8r4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Закир Хәсәнов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864487</id>
    <revision>
      <id>5969414</id>
      <parentid>4455824</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T23:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10479" sha1="a9x5add3i2qz6zlolswy8a2zppb6ayx" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем               = Закир Хәсәнов
 | тулы исем           = 
| рәсем              = Zakir Hasanov (2018).jpg
| киңлек             = 200px
 | титул1              = [[Азәрбайҗан]] саклану министры 
 | байрак             = 
 | чорбаш1             = [[2013 ел]]ның  [[22 октябрь |  22 октябре]]
 | чоразак1            = 
 | аңа кадәр1         =  {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Сәфәр Әбиев| Сәфәр Әбиев|d |Q2512500}}
 | дәвамчысы1         = 
 | президент_1                   =  [[Илһам Әлиев]]
 | титул2            = 
 | байрак2           = 
 | тәртип2           =  
 | чорбаш2           = 
 | чоразак2          = 
 | президент_2          = 
 | аңа кадәр2         =  
 | дәвамчысы2         = 
 | титул3            = 
 | тәртип3           = 
 | байрак3           = 
 | президент_3         = 
| чорбаш3           = 
| чоразак3          = 
 | аңа кадәр3        = 
 | дәвамчысы3        = 
 | хезмәт еллары      = 
 | иялек              = {{Азәрбайҗан}}
 | дин                =  [[Ислам]]
 | фирка              = ''фиркасез''
| белем              = {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Бакы Югары гомумгаскәр командирлар мәктәбе |БЮГКМ |d| Q30879268}}
 | туу датасы         = 6.06.1959
 | туу урыны          = [[СССР]], {{туу урыны|Азәрбайҗан ССР|Азәрбайҗанда}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Астара районы | Астара районы | d |Q269680}}
 | үлем датасы = 	
 | үлем урыны = 
 | әти =   
 | әни = 
 | ир = 
 | хатын = 
 | балалары = 
 | сайт               = 
 | Commons            = 
}}
{{фш|Хәсәнов}}
'''Закир Хәсәнов''', Закир Әскәр улы Хәсәнов ({{lang-az|Zakir Əsgər oğlu Həsənov}}; ''[[1959 ел]]ның [[6 июнь|6 июне]], [[СССР]], [[Азәрбайҗан ССР]], Астара районы'') ― азәрбайҗанлы хәрби җитәкче һәм дәүләт эшлеклесе. 2013 елның 22 октябреннән Азәрбайҗан оборона министры, генерал-полковник (2013).

== Тәрҗемәи хәле ==
1959 елның 6 июнендә Азәрбайҗан ССР Астара районында туган&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://mod.gov.az/ru/ministr-oborony-009/
 |title         = Биография Министрa обороны Азербайджанской Республики
 |publisher         = mod.gov.az
 |lang         = ru
 |access-date         = 2021-01-09
 |archive-date         = 2021-01-26
 |archive-url         = https://web.archive.org/web/20210126080754/https://mod.gov.az/ru/ministr-oborony-009/
 |url-status         = live
 }}&lt;/ref&gt;. Әтисе Әскәр Хәсәнов, совет чик буе гаскәрләренең офицеры,  Астара районында хезмәт иткән &lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/1728214 Отец нового министра обороны Азербайджана является выходцем из Армении.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250830091427/https://regnum.ru/news/1728214 |date=2025-08-30 }} regnum.ru, 5.11.2013&lt;/ref&gt;.

1976 елда Җәмшид Нахчыванлы исемендәге махсус мәктәпне, 1980 елда ― Азәрбайҗан ССР Югары Советы исемендәге Баку югары гомуми гаскәр команда училищесын тәмамлаган.

1985 елга кадәр [[Германия]]дә совет гаскәрләре {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Германиядә совет гаскәрләре төркеме|төркемендә|d|Q200598}} хезмәт иткән. 1985 елдан 1993 елга кадәр ― [[Себер]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Себер хәрби округы|хәрби округының|d|Q2381705}} Алтай хәрби комиссариатында хезмәттә. 1987 елда СССР Кораллы Көчләре Генераль штабының академик курсларын тәмамлаган.

1993 елдан 2003 елга кадәр Азәрбайҗан Милли иминлек министрлыгының чик буе гаскәрләренең баш идарәсендә хезмәт иткән, аннары Азәрбайҗан Дәүләт чик буе хезмәтенең Халыкара мөнәсәбәтләр идарәсе башлыгы вазsqфасына билгеләнгән.

2003 елда [[генерал-майор]] хәрби исеме бирелгән.

2003 елдан 2013 елга кадәр ― Азәрбайҗан Республикасы Эчке эшләр министры урынбасары – эчке гаскәрләр командующие.

2005 елда [[генерал-лейтенант]] хәрби исеме бирелгән.

2013 елның 22 октябрендә Азәрбайҗан Республикасы оборона министры итеп билгеләнгән&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://ru.president.az/articles/9726
 |title        = Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o новом составе Кабинета министров Азербайджанской Республики
 |publisher    = president.az
 |access-date   = 2013-10-22
 |lang         = ru
 |archive-date = 2013-10-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20131025212317/http://ru.president.az/articles/9726
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

2013 елда [[генерал-полковник]] хәрби исеме бирелгән.

== Шәхси тормышы ==
Өйләнгән. Өч бала атасы. [[Алман теле |Немец]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Рус теле| рус]] һәм [[Төрек теле| төрек]] телләрендә иркен сөйләшә &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141129023502/http://qaynar.info/xeber-n-cox-xarici-dil-biln-nazir-kimdir-t19621.html  Ən çox xarici dil bilən nazir kimdir?] Qaynar.info, 21.10.2013{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 1998 ― «Чиктәге аерымлык өчен» медале &lt;ref name=&quot;aia&quot;/&gt;
* 2002 ― «Хәрби казанышлар өчен» медале &lt;ref name=&quot;aia&quot;/&gt;
* 2004 ― «Азәрбайҗан Байрагы» ордены &lt;ref name=&quot;aia&quot;/&gt; 
* 2008 ― «Ватан өчен» медале &lt;ref name=&quot;aia&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aia.az/gundem/5043-general-polkovnk-hesenov-zakr-esger-oglu.html |title=Биография Закира Гасанова на сайте AİA |access-date=2016-05-19 |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805222434/http://aia.az/gundem/5043-general-polkovnk-hesenov-zakr-esger-oglu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
* 2019 ― «Дан» ордены — ''Азәрбайҗан Республикасы Кораллы Көчләренең сугышчан сәләтен арттырудагы казанышлары өчен'' &lt;ref&gt;[https://ru.president.az/articles/33441 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o награждении З. А. Гасанова орденом «Шохрат»]&lt;/ref&gt;
* 2020 ― «Җиңү» ордены — ''Азәрбәйҗан Республикасы территорияләрен азат итү һәм территориаль бөтенлеген торгызу вакытында хәрби операцияләр белән идарә иткәндә югары профессионализм өчен, шулай ук хәрби хезмәтне башкарганда батырлык һәм кыюлык өчен'' &lt;ref&gt;{{cite web
|url         = https://ru.president.az/articles/48681
|title       = Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o награждении военнослужащих Вооруженных сил Азербайджанской Республики
|publisher   = president.az|access-date  = 2020-12-09|lang = ru}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – «Карабах» ордены &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://media.az/politics/1067934823/prezident-azerbaydzhana-nagradil-rukovodstvo-minoborony-ordenom-karabah/ |title=Президент Азербайджана наградил руководство Минобороны орденом «Карабах» |access-date=2023-11-07 |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107145501/https://media.az/politics/1067934823/prezident-azerbaydzhana-nagradil-rukovodstvo-minoborony-ordenom-karabah/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
* СССР медальләре

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://web.archive.org/web/20161121034653/http://www.mod.gov.az/index2.php?content=rehberlik%2Fmn  Биографиясе Азәрбайҗан Республикасы Оборона министрлыгы сайтында]{{ref-az}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Хәсәнов, Закир}}
[[Төркем:Баку Югары гомумгаскәр командирлар мәктәбен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Азәрбайҗан саклану  министрлары]]
[[Төркем:Азәрбайҗан генераллары]]
[[Төркем:«Азәрбайҗан Байрагы» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:«Карабах» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Азәрбайҗанның «Җиңү» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Азәрбайҗанның «Дан» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Азәрбайҗанның «Хәрби казанышлар өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«Ватан өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>a9x5add3i2qz6zlolswy8a2zppb6ayx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сүриядәге Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864734</id>
    <revision>
      <id>5969364</id>
      <parentid>5956620</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T13:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10039" sha1="emps4pqnoou3zvtm9g8jx4bj0vkt0wt" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}
 
Бу исемлектә '''{{SYR}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. 

== Сайлау ==
Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган.

Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

== Рәсми исемлектә ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q858. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 }
|section=
|sort=label
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p757:ЮНЕСКО}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! ЮНЕСКО
|-
| style='text-align:right'| 1
| 
| ''[[:d:Q4115349|Ancient City of Aleppo]]''
| [[Файл:Aleppo 03.jpg|center|128px]]
| [[Хәлеб]]
| [[:commons:Category:Ancient City of Aleppo|Ancient City of Aleppo]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/21 21]
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| ''[[:d:Q15727412|Ancient City of Bosra]]''
| [[Файл:Nabatean Pillars Bosra.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q272680|Bosra]]''
| [[:commons:Category:Bosra|Bosra]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/22 22]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/22bis 22bis]
|-
| style='text-align:right'| 3
| 
| ''[[:d:Q3678596|Ancient City of Damascus]]''
| [[Файл:Umayyad Mosque, Damascus.jpg|center|128px]]
| [[Dimäşq|Димәшкъ]]
| [[:commons:Category:Ancient City of Damascus|Ancient City of Damascus]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/20 20]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/20bis 20bis]
|-
| style='text-align:right'| 4
| 
| ''[[:d:Q55140228|ancient village of Northern Syria]]''
| [[Файл:Overview of St. Simeons from the North Syria.jpg|center|128px]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| 
| ''[[:d:Q272680|Bosra]]''
| [[Файл:Bosra, Daraa, Syria, Citadel of Bosra, Walls.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1689560|Daraa Governorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12247132|Busra Esh-Sham Subdistrict]]''
| [[:commons:Category:Bosra|Bosra]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| 
| ''[[:d:Q15604681|Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din]]''
| [[Файл:Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din-114012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15178835|Al-Husn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2371098|Al-Haffah]]''
| [[:commons:Category:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]]&lt;br/&gt;[[:commons:Category:Qal'at Salah ed-Din|Qal'at Salah ed-Din]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1229 1229]
|-
| style='text-align:right'| 7
| 
| ''[[:d:Q393841|Dead Cities]]''
| [[Файл:Overview of St. Simeons from the North Syria.jpg|center|128px]]
| [[Сүрия]]
| [[:commons:Category:Dead cities|Dead cities]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1348 1348]
|-
| style='text-align:right'| 8
| 
| [[Palmira]]
| [[Файл:Palmira al capvespre (2495033007).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q938457|Tadmur]]''
| [[:commons:Category:Palmyra|Palmyra]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/23 23]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/23bis 23bis]
|-
| style='text-align:right'| 9
| 
| ''[[:d:Q107407019|Sitt er-Rum (Syria)]]''
| [[Файл:Church, Sitt er-Rum (ست الروم), Syria - General view from southeast - PHBZ024 2016 5941 - Dumbarton Oaks.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q214064|Aleppo Governorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q393841|Dead Cities]]''
| [[:commons:Category:Sitt er-Rum|Sitt er-Rum]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Намзәтләр ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q858. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 }
|section=
|sort=label
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p4171:ЮНЕСКО}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! ЮНЕСКО
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;-300&quot; | -300
| ''[[:d:Q617550|Apamea]]''
| [[Файл:Apamea 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q576132|Al-Ghab]]''
| [[:commons:Category:Apamea|Apamea]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1297/ 1297]
|-
| style='text-align:right'| 2
| 
| ''[[:d:Q377802|Arwad]]''
| [[Файл:Ruad large.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12246997|Arwad Subdistrict]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41642|Финикия цивилизациясе]]''
| [[:commons:Category:Arwad|Arwad]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1303/ 1303]
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;-300&quot; | -300
| ''[[:d:Q464266|Dura-Europos]]''
| [[Файл:Aerial view of Dura in late 1930s.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4703173|Al-Salihiyah]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q232387|Deir ez-Zor Governorate]]''
| [[:commons:Category:Dura Europos|Dura Europos]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1295/ 1295]
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;-3000&quot; | -3000
| ''[[:d:Q5743|Ebla]]''
| [[Файл:Ebla.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q233218|Idlib Governorate]]''
| [[:commons:Category:Ebla|Ebla]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1293/ 1293]
|-
| style='text-align:right'| 5
| 
| ''[[:d:Q740804|Maaloula]]''
| [[Файл:Maaloula 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12247359|Ma'loula Subdistrict]]''
| [[:commons:Category:Maaloula|Maaloula]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1299/ 1299]
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;-2900&quot; | 29th century BCE
| ''[[:d:Q244762|Mari]]''
| [[Файл:Mari-Zimri Lim Palace.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q152828|Abu Kamal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q232387|Deir ez-Zor Governorate]]''
| [[:commons:Category:Mari|Mari]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1294/ 1294]
|-
| style='text-align:right'| 7
| 
| ''[[:d:Q66204498|Mari &amp; Europos-Dura sites of Euphrates Valley]]''
| 
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5702/ 5702]
|-
| style='text-align:right'| 8
| 
| ''[[:d:Q15262467|Norias of Hama]]''
| [[Файл:Norias of Hama, Orontes River, Hama, Syria.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q173545|Хәма]]''
| [[:commons:Category:Norias of Hama|Norias of Hama]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1291/ 1291]
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| ''[[:d:Q1149473|Qasr al-Hayr al-Sharqi]]''
| [[Файл:Qasr al-Hayr al-Sharqi, Walls and towers, Syria.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q214094|Homs Governorate]]''
| [[:commons:Category:Qasr al-Heir al-Sharqi|Qasr al-Heir al-Sharqi]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1298/ 1298]
|-
| style='text-align:right'| 10
| 
| ''[[:d:Q174916|Tartus]]''
| [[Файл:Hamrat.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12247339|Tartous Subdistrict]]''
| [[:commons:Category:Tartus|Tartus]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1301/ 1301]
|-
| style='text-align:right'| 11
| 
| ''[[:d:Q100272845|Ugarit]]''
| [[Файл:Ugarit Corbel.jpg|center|128px]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Är-Raqqa]]
| [[Файл:ArRaqqah collection.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12247298|Raqqa Subdistrict]]''
| [[:commons:Category:Raqqa|Raqqa]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1302/ 1302]
|-
| style='text-align:right'| 13
| 
| ''[[:d:Q924225|Хиҗаз тимер юлы]]''
| [[Файл:Wadi Rum railway track, Hejaz railway, Jordan.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Hejaz Railway|Hejaz Railway]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1/ 1]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6026/ 6026]
|}
{{Wikidata list end}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|География|Мәдәният|Тарих}}
* [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]]

[[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Сүрия мәдәнияте]][[Төркем:Сүрия истәлекле урыннары]]</text>
      <sha1>emps4pqnoou3zvtm9g8jx4bj0vkt0wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төньяк һәм Үзәк Азиядәге Бөтендөнья матди мирас объектлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864790</id>
    <revision>
      <id>5969354</id>
      <parentid>5957066</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5969354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53306" sha1="iovne8ha2lgsabnlhjt5pc3wla9dzxc" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}
 
Бу исемлектә '''[[ЮНЕСКО]] билгеләве буенча [[Төньяк Азия|Төньяк]] һәм [[Үзәк Азия]] географик төбәкләре территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. 

Сәяси билгеләмәләрдән аерым буларак, бусы каплаган мәдәни-географик алан бүген [[Россия Федерациясе]]нең [[Россиянең Азия өлеше|Азия өлеше]] ([[Урал таулары]]+, ~[[Урал федераль округы|УФО]]+[[Себер федераль округы|СФО]]+[[Ерак Көнчыгыш федераль округы|ЕКФО]]), [[Монголия]], [[Казакъстан]], [[Үзбәкстан]], [[Төркмәнстан]], [[Таҗикстан]], [[Кыргызстан]], [[Әфганстан]], [[Кытай]]ның Төньяк-Көнбатыш өлеше буларак тасвирлана. 

[[1978 ел]]гы рәсми ЮНЕСКО билгеләмәсеннән&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000094520|title = A Note on the meaning of the term 'Central Asia' as used in this book (Appendix)|publisher=[[ЮНЕСКО]]|date=1992|author=Лев Иванович Мирошников|accessdate=[[2025 ел]]ның [[14 сентябрь]]|quote=The Meeting of Experts on the preparation of a History of Civilization of Central Asia,held at UNESCO Headquarters in Paris in October 1978, fully agreed with the statementmade at Dushanbe. It clearly stated that ‘the delimitation of modern Central Asia should bethat accepted by previous UNESCO sponsored conferences’. To avoid any misunderstand-ing concerning the cultural definition of Central Asia, the Final Report of this Meetingreads that the area in question covers ‘territories lying at present within the boundariesof Afghanistan, the western part of China, northern India, north-eastern Iran, Mongolia,Pakistan and the Central Asian Republics of the USSR.}}&lt;/ref&gt; аермалы буларак, хәзерге көн прагматик кирәкләре өчен Төньяк-Көнбатыш [[Иран]] һәм [[Пакьстан]] — [[Көнбатыш Азия]]гә, Төньяк [[Һиндстан]] исә [[Көньяк Азия]]гә кертелә. [[Монголия]] исә гомумән георгафик [[Көнчыгыш Азия]]гә керә.

== Сайлау ==
Керүче объектлар халыкара исемлегенә урнашкан дәүләт структуралары тарафыннан тәкъдим ителә. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла.

{{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган.

 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

== Рәсми исемлектә ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P361 wd:Q2990612. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 }
|section=
|sort=label
|columns=number:#,label:Исем,p18,p373:Викиҗыентык,P757:код,P17,p131:урнашу,P625:картада}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Исем
! рәсем
! Викиҗыентык
! код
! дәүләт
! урнашу
! картада
|-
| style='text-align:right'| 1
| ''[[:d:Q155495|Алтайның алтын таулары]]''
| [[Файл:Jazator Jul 006.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Golden Mountains of Altai World Heritage Site|Golden Mountains of Altai World Heritage Site]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/768 768]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/768rev 768rev]
| [[Россия]]
| [[Алтай Республикасы]]
| {{Coord|50.466667|86|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Байкал|Байкал күле]]
| [[Файл:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Lake Baikal|Lake Baikal]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/754 754]
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]&lt;br/&gt;[[Иркутск өлкәсе]]
| {{Coord|53.302778|108.004722|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 3
| ''[[:d:Q50810144|Бамиан үзәнендәге мәдәни ландшафт һәм археологик объектлар]]''
| [[Файл:Bamiyan Valley2.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/208rev 208rev]
| [[Әфганстан]]
| ''[[:d:Q171382|Бамиан вилаяте]]''
| {{Coord|34.832042|67.826803|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 4
| ''[[:d:Q66133349|Болан таш һәйкәлләре, Бронза гасыр мәдәният мирасы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/1621 1621]
| [[Монголия]]
| 
| {{Coord|47.742778|101.225833|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 5
| ''[[:d:Q1010335|Борхан-Халдун]]''
| [[Файл:Burkhan Khaldun mount2.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/1440 1440]
| [[Монголия]]
| 
| {{Coord|48.783333|109.166667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 6
| ''[[:d:Q29015225|Бохараның тарихи үзәге]]''
| [[Файл:Bukhara - Panorama.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Historic Centre of Bukhara|Historic Centre of Bukhara]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/602 602]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/602bis 602bis]
| [[Үзбәкстан]]&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]&lt;br/&gt;[[Россия империясе]]
| [[Бохара]]
| {{Coord|39.766667|64.433333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 7
| ''[[:d:Q64787456|Даурия ландшафтлары]]''
| [[Файл:Daurian reservate.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/1448 1448]
| [[Монголия]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| 
| {{Coord|49.93022|115.42544|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 8
| ''[[:d:Q122666385|Ефәк юлы: Зәрәфшан-Караком коридоры]]''
| [[Файл:Rabat Malik 12-50.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor|Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1675 1675]
| [[Таҗикстан]]&lt;br/&gt;[[Төрекмәнстан]]&lt;br/&gt;[[Үзбәкстан]]
| 
| {{Coord|39.441489|69.685558|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 9
| ''[[:d:Q17277933|Ефәк юлы: Чанган-Тянь-Шань коридоры юллар чылбыры]]''
| [[Файл:Yumenguan.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Silk Roads (World Heritage)|Silk Roads (World Heritage)]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1442 1442]
| [[Кытай]]&lt;br/&gt;[[Казакъстан]]&lt;br/&gt;[[Кыргызстан]]
| ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]''&lt;br/&gt;[[Гәнсу]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43684|Хенань]]''&lt;br/&gt;[[Ниңчә-Хуэй мөхтәри районы|Ниңчә-Хуэй автономияле районы]]&lt;br/&gt;[[Чиңхәй]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47974|Шэньси провинциясе]]''&lt;br/&gt;[[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16967|Чжэцзян провинциясе]]''&lt;br/&gt;[[Алматы өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Чуй өлкәсе]]
| {{Coord|34.3044|108.8572|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 10
| ''[[:d:Q535577|Ичан-кала]]''
| [[Файл:KhivaWalls.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Itchan Kala|Itchan Kala]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/543 543]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Хивә]]
| {{Coord|41.377718|60.359476|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 11
| ''[[:d:Q64746144|Камчатка янартаулары]]''
| [[Файл:D0807I14-HarbourTour.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Volcanoes of Kamchatka (World Heritage Site)|Volcanoes of Kamchatka (World Heritage Site)]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/765 765]
| [[Россия]]
| [[Камчатка крае]]
| {{Coord|54.9253|160.5403|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|55.67|157.6699|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|52|157.8299|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|56.1|160.5501|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|53.5|158.83|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 12
| ''[[:d:Q16434635|Көнбатыш Тянь-Шань]]''
| [[Файл:Aksu Jabagly 2.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Western Tien-Shan|Western Tien-Shan]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1490 1490]
| [[Казакъстан]]&lt;br/&gt;[[Кыргызстан]]&lt;br/&gt;[[Үзбәкстан]]
| 
| {{Coord|42.5|74.583333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Көһнә Үргәнеч]]
| [[Файл:KonyeUrgenchMausoleum.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Kunya Urgench|Kunya Urgench]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1199 1199]
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Ташугыз вилаяте]]&lt;br/&gt;[[Xiwä xanlığı|Хивә ханлыгы]]
| {{Coord|42.316667|59.158611|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 14
| ''[[:d:Q277683|Лена баганалары]]''
| [[Файл:Белые ночи на территории ЛС.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Lena Pillars|Lena Pillars]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1299 1299]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1299bis 1299bis]
| [[Россия]]
| [[Якутия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]''
| {{Coord|61.106944|127.361667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 15
| ''[[:d:Q4361429|Монгол Алтайның петроглифлары]]''
| [[Файл:Petroglyphic Complexes of the Altai, Mongolia.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Petroglyphic Complexes of the Mongolian Altai|Petroglyphic Complexes of the Mongolian Altai]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1382 1382]
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q191792|Bayan-Ölgii Province]]''
| {{Coord|49.333889|88.395278|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 16
| ''[[:d:Q193325|Мәрв каласы археологик аланы]]''
| [[Файл:Merv City Walls (10) (44747325714).jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Merv|Merv]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/886 886]
| [[Төрекмәнстан]]
| ''[[:d:Q4075698|Бәйрәмалы районы]]''
| {{Coord|37.662778|62.1925|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 17
| ''[[:d:Q854672|Ниса археологик каласы]]''
| [[Файл:Nisa.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Nisa, Turkmenistan|Nisa, Turkmenistan]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1242 1242]
| [[Төрекмәнстан]]
| ''[[:d:Q48726|Хыркания тарихи төбәге]]''&lt;br/&gt;[[Ашкабад]]
| {{Coord|37.951147|58.212408|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 18
| ''[[:d:Q1453235|Орхон елгасы үзәне мәдәни ландшафты]]''
| [[Файл:Orchon-mongolei.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Orkhon Valley Cultural Landscape|Orkhon Valley Cultural Landscape]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1081 1081]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1081rev 1081rev]
| [[Монголия]]
| 
| {{Coord|47.556667|102.831389|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 19
| ''[[:d:Q277576|Путорана платосы]]''
| [[Файл:Plato Putorana 01.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Putorana Plateau|Putorana Plateau]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1234 1234]
| [[Россия]]
| [[Красноярск крае]]
| {{Coord|69|93|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 20
| ''[[:d:Q2559020|Сарыарка — Төньяк Казакъстан дала һәм күлләре]]''
| [[Файл:Astana-steppe-7748.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan|Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1102rev 1102rev]
| [[Казакъстан]]
| 
| {{Coord|50.433333|69.188889|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 21
| ''[[:d:Q17255582|Сәмәрканд – мәдәниятләр чаты]]''
| [[Файл:Registan square Samarkand.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Samarkand – Crossroad of Cultures|Samarkand – Crossroad of Cultures]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/603 603]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/603rev 603rev]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сәмәрканд]]
| {{Coord|39.66861|67|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 22
| ''[[:d:Q750190|Сөләйман тавы]]''
| [[Файл:Сулайман-Тоо с дрона.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Sulayman Mountain|Sulayman Mountain]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1230 1230]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1230rev 1230rev]
| [[Кыргызстан]]
| [[Ош (Кыргызстан)|Ош]]
| {{Coord|40.529444|72.783333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 23
| ''[[:d:Q943327|Тамгалы археологик аланы]]''
| [[Файл:Tanbaly.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Tamgaly|Tamgaly]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1145 1145]
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы өлкәсе]]
| {{Coord|43.803333|75.535|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 24
| ''[[:d:Q64797735|Убс Нуур бассейны]]''
| [[Файл:Uvs-nuur.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/769 769]
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Монголия]]
| 
| {{Coord|50.275|92.71972|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 25
| ''[[:d:Q122731152|Уртача климат киңлегендәге Туран чүлләре]]''
| [[Файл:Karakum Desert, Turkmenistan.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Cold Winter Deserts of Turan|Cold Winter Deserts of Turan]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1693 1693]
| [[Казакъстан]]&lt;br/&gt;[[Үзбәкстан]]&lt;br/&gt;[[Төрекмәнстан]]
| 
| {{Coord|44.025833|79.034167|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 26
| ''[[:d:Q46069|Хуҗа Әхмәт Ясави төрбәсе]]''
| [[Файл:Ханака Ахмеда Ясави 2010 003.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi|Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1103 1103]
| [[Казакъстан]]
| [[Төркестан өлкәсе]]
| {{Coord|43.297644|68.271042|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 27
| ''[[:d:Q17993813|Шеңҗандагы Тянь-Шань таулары]]''
| [[Файл:Central Tian Shan mountains.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Xinjiang Tianshan|Xinjiang Tianshan]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/1414 1414]
| [[Кытай]]
| [[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]]
| {{Coord|43|82.3|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|41.9683|80.3542|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Шәһресәбз]]
| [[Файл:Ensemble Dorout Tilovat (Shahrisabz) (6018370667).jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Shahrisabz|Shahrisabz]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/885 885]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| {{Coord|39.05|66.833333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 29
| ''[[:d:Q65953897|Җамдагы манара һәм археологик объектлары]]''
| [[Файл:Minaret of jam 2009 ghor.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/list/211rev 211rev]
| [[Әфганстан]]
| ''[[:d:Q2719010|Шахрак районы]]''
| {{Coord|34.3964|64.5159|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 30
| ''[[:d:Q64787152|Үзәк Сихотэ-Алинь]]''
| [[Файл:Горы Среднего Сихотэ-Алиня, огромные нетронутые территории.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Sikhote-Alin|Sikhote-Alin]]
| [https://whc.unesco.org/en/list/766 766]
| [[Россия]]
| [[Диңгез буе крае]]
| {{Coord|46.68333|136.66111|display=inline}}
|}
{{Wikidata list end}}

== Намзәтләр ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P361 wd:Q2990612. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 }
|section=
|sort=label
|columns=number:#,label:Исем,p18,p373:Викиҗыентык,P4171:код,p17,p131:урнашу,P625:картада}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Исем
! рәсем
! Викиҗыентык
! код
! дәүләт
! урнашу
! картада
|-
| style='text-align:right'| 1
| ''[[:d:Q4665873|Абдулхан банди буасы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5288/ 5288]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Нәвайи өлкәсе|Нәваи өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]''
| {{Coord|40.4833|66.7|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Аблайкет|Аблайкет буддист кәшишханәсе хәрабәләре]]
| [[Файл:Ablaikit 2018.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Abylaikit Monastery|Abylaikit Monastery]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6558/ 6558]
| [[Казакъстан]]
| ''[[:d:Q2550757|Улан районы]]''
| {{Coord|49.456611|82.570944|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Адҗинатеппа|Адҗина-тепе калкулыгындагы буддачылык кәшишханәсе хәрабәләре]]
| [[Файл:Ajina-Tepa.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Ajina-Tepa|Ajina-Tepa]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1382/ 1382]
| [[Таҗикстан]]
| [[Хәтлан вилаяте]]
| {{Coord|37.798028|68.854361|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 4
| ''[[:d:Q4700033|Ак Астана-баба төрбәсе]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/810/ 810]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сөрхандәрья өлкәсе]]
| {{Coord|36.883333|67.25|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 5
| ''[[:d:Q2593920|Амарбаясгалант кәшишханәсе]]''
| [[Файл:Amarbayasgalant Monastery.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Amarbayasgalant Monastery|Amarbayasgalant Monastery]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5947/ 5947]
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q234680|Selenge Province]]''
| {{Coord|49.48|105.085|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 6
| ''[[:d:Q4064541|Амудәрья тыюлыгы]]''
| [[Файл:Amudaryasunset.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5436/ 5436]
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Ләбап вилаяте]]
| {{Coord|39.65|62.85|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 7
| ''[[:d:Q7178914|Арпа-Үзән петроглифлары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1135/ 1135]
| [[Казакъстан]]
| [[Төркестан өлкәсе]]
| {{Coord|43.833333|68.833333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 8
| ''[[:d:Q2495429|Аһсикәнт шәһәрчеге археологик аланы]]''
| [[Файл:Achsikent.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Akhsikath|Akhsikath]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5293/ 5293]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2399879|Түрәкурган туманы]]''
| {{Coord|40.886569|71.450602|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|40.8866|71.4506|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 9
| ''[[:d:Q1900234|Баги-Бабур паркы]]''
| [[Файл:Babur Gardens.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Gardens of Babur|Gardens of Babur]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5469/ 5469]
| [[Әфганстан]]
| [[Кабул]]
| {{Coord|34.503|69.16|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Байсын]]
| [[Файл:Boysun Surkhandarya.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Boysun|Boysun]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5300/ 5300]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q1646711|Байсун районы]]''
| {{Coord|38.212222|67.198889|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 11
| ''[[:d:Q4848743|Байтудәшт IV борынгы кала археологик аланы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1380/ 1380]
| [[Таҗикстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 12
| ''[[:d:Q15196259|Балданбэрээвэн-хийд кәшишханәсе]]''
| [[Файл:Mongolia 104.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Baldan Bereeven Monastery|Baldan Bereeven Monastery]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5949/ 5949]
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q8078978|Ömnödelger]]''
| {{Coord|48.202439|109.439003|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 13
| ''[[:d:Q613251|Банде-Амир милли күлләр паркы]]''
| [[Файл:Lake Band-e-Amir.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Band-e Amir National Park|Band-e Amir National Park]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1946/ 1946]
| [[Әфганстан]]
| ''[[:d:Q171382|Бамиан вилаяте]]''
| {{Coord|34.839722|67.230833|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 14
| ''[[:d:Q16273581|Батхыз тыюлыгы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5432/ 5432]
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Мары вилаяте]]
| {{Coord|35.7|61.816667|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|35.781111|61.736389|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Бахауддин Нәкшбәнд төрбәсе]]
| [[Файл:Bakha ad Din2.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Bahaouddin Naqshbandi mausoleum|Bahaouddin Naqshbandi mausoleum]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5306/ 5306]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Бохара]]
| {{Coord|39.800833|64.536389|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|39.802|64.537|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 16
| ''[[:d:Q64803834|Башкорт Уралы]]''
| [[Файл:View from the mountains to the north Masim (South Urals).jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5666/ 5666]
| [[Россия]]
| 
| {{Coord|53.14167|57.00833|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 17
| ''[[:d:Q127442639|Башкорт шиханнары: Торатау, Йөрәктау һәм Куштау]]''
| [[Файл:Гора Юрак-Тау с высоты 85м.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6626/ 6626]
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| ''[[:d:Q7462243|борынгы Кахкаха шәһәрчеге археологик аланы (Шәһрестан)]]''
| [[Файл:Bunjikat,Kahkaha1-1.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Bunjikat|Bunjikat]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1387/ 1387]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q7462245|Шәһрестан]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2669467|Шәһрестан районы]]''&lt;br/&gt;[[Согыд вилаяте]]
| {{Coord|39.774472|68.809278|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 19
| ''[[:d:Q13202264|борынгы Пәнҗәкәнт каласы археологик аланы]]''
| [[Файл:Penjikent site.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Ancient Panjakent|Ancient Panjakent]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1385/ 1385]
| [[Таҗикстан]]
| [[Пәнҗәкәнт]]
| {{Coord|39.485539|67.617787|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 20
| ''[[:d:Q66210845|Борынгы Хәрәзем чүлләрендәге кирмәннәр]]''
| [[Файл:In the ruins of Toprak Kale.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5311/ 5311]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Каракалпакстан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q939147|Элликкала районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2603530|Беруни районы]]''
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Бәлех]]
| [[Файл:15c green mosque.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Balkh|Balkh]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1928/ 1928]
| [[Әфганстан]]
| ''[[:d:Q6850536|Бәлех районы]]''
| {{Coord|36.758056|66.898889|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 22
| ''[[:d:Q4294010|Вабкәнт манарасы]]''
| [[Файл:Vobkent minaret 14-33.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Vobkent minaret|Vobkent minaret]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5312/ 5312]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2609325|Вабкәнт туманы]]''
| {{Coord|40.01978|64.51773|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 23
| ''[[:d:Q4103586|Вараһша шәһәрчеге археологик аланы]]''
| [[Файл:Varaxsha 9.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Varahsha|Varahsha]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5302/ 5302]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Бохара]]
| {{Coord|39.862927|64.073183|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 24
| ''[[:d:Q1363707|Васюган сазлыклары]]''
| [[Файл:Vasyugan.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5114/ 5114]
| [[Россия]]
| [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| {{Coord|57.566667|75.65|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 25
| ''[[:d:Q4736408|Гарәп ата төрбәсе]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5290/ 5290]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2396561|Нурабад районы]]''
| {{Coord|39.583333|66.75|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 26
| ''[[:d:Q1029322|Денисова мәгарәсе]]''
| [[Файл:Известная на весь Мир Денисова пещера. 01.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Denisova Cave|Denisova Cave]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6625/ 6625]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q1822656|Солонешное районы]]''
| {{Coord|51.397581|84.676206|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 27
| ''[[:d:Q13201206|Дәшт-и-Җум тыюлыгы]]''
| [[Файл:Shuro-obod City TJ.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2110/ 2110]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q7482813|Шәмсетдин Шохин районы]]''&lt;br/&gt;[[Хәтлан вилаяте]]
| {{Coord|37.628611|70.080556|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 28
| ''[[:d:Q3021298|Дәһистан борынгы каласы археологик аланы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/967/ 967]
| [[Төрекмәнстан]]
| 
| {{Coord|38.27|54.625|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 29
| ''[[:d:Q64800626|Енисейск тарихи үзәге]]''
| [[Файл:Monastery of the Transfiguration of the Savior (Yeniseysk, Russia).jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1460/ 1460]
| [[Россия]]
| [[Красноярск крае]]
| {{Coord|58.62306|92.15444|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 30
| ''[[:d:Q136092473|Ефәк юлы: Фәргана-Сырдәрья коридоры]]''
| [[Файл:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6649/ 6649]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент вилаяте]]&lt;br/&gt;[[Фәрганә вилаяте]]&lt;br/&gt;[[Әндиҗан вилаяте]]&lt;br/&gt;[[Нәмәнгән вилаяте]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 31
| ''[[:d:Q4187121|Зараут-Сай тарлавыгы петроглифлары]]''
| [[Файл:Zarautsoy rasmlari - 6.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5299/ 5299]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q1645173|Шерабад районы]]''
| {{Coord|37.858066|66.734657|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 32
| ''[[:d:Q16904612|Зоркул тыюлыгы]]''
| [[Файл:Zorkul Nature Reserve view nortz to the lake.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Zorkul reserve|Zorkul reserve]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2111/ 2111]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q2992189|Мургаб районы]]''
| {{Coord|37.431796|73.811646|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 33
| ''[[:d:Q300701|Зур тәгәрмәч юлы]]''
| [[Файл:Grand Trunk Road - Chandan Nagar - Hooghly - 2013-05-19 7311.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Grand Trunk Road|Grand Trunk Road]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6056/ 6056]
| [[Бангладеш]]&lt;br/&gt;[[Һиндстан]]&lt;br/&gt;[[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]&lt;br/&gt;[[Әфганстан]]
| 
| {{Coord|27.3375|79.0625|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 34
| ''[[:d:Q136090538|Зәмин таулары]]''
| [[Файл:Zaamin National Park, Uzbekistan.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6781/ 6781]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]''
| {{Coord|38.2|67.2|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 35
| ''[[:d:Q4199195|Иле-Алатау милли паркы]]''
| [[Файл:Ущелье Туристов.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Ile-Alatau national park|Ile-Alatau national park]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1681/ 1681]
| [[Казакъстан]]
| 
| {{Coord|43.066667|77.166667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Илмән таулары]]
| [[Файл:Ilmenzapoved.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Ilmen Mountains|Ilmen Mountains]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5388/ 5388]
| [[Россия]]
| [[Чиләбе өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| {{Coord|55.2575|60.2225|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 37
| ''[[:d:Q64800603|Иркутск тарихи үзәге]]''
| [[Файл:Orthodox Church Irkutsk.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1166/ 1166]
| [[Россия]]
| [[Иркутск өлкәсе]]
| {{Coord|52.05|103|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 38
| ''[[:d:Q4212491|Канка борынгы шәһәрчеге археологик аланы]]''
| [[Файл:Kanka1.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Kanka|Kanka]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5286/ 5286]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q3711295|Аккурган туманы]]''
| {{Coord|40.806528|68.985417|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|40.802303|68.982622|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Карон (борынгы шәһәр)|Карон борынгы шәһәрчеге археологик аланы]]
| [[Файл:Karan in Darwaz.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6886/ 6886]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q2605259|Дарваз районы]]''&lt;br/&gt;[[Таулы Бәдәхшан автономияле вилаяте]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 40
| ''[[:d:Q4229211|Командор табигый тыюлыгы]]''
| [[Файл:О. Медный 57586.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Komandorsky Zapovednik|Komandorsky Zapovednik]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1997/ 1997]
| [[Россия]]
| [[Камчатка крае]]
| {{Coord|54.76|166.48|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 41
| ''[[:d:Q4442880|Красноярск багана сыман кыялары милли паркы]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk Pillars, Stolby, Russia.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk Stolby National Park|Krasnoyarsk Stolby National Park]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5113/ 5113]
| [[Россия]]
| [[Красноярск]]
| {{Coord|55.883333|92.766667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 42
| ''[[:d:Q136093781|Кукан тарихи үзәге]]''
| [[Файл:Коканд. Дворец Худояр-хана. общий вид (с востока) 02.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Cultural heritage monuments in Kokand|Cultural heritage monuments in Kokand]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5291/ 5291]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кукан]]&lt;br/&gt;[[Фәрганә вилаяте]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 43
| ''[[:d:Q97662851|Кулҗабашы археологик ландшафты петроглифлары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6564/ 6564]
| [[Казакъстан]]
| [[Җамбыл өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2554520|Кордай районы]]''
| {{Coord|44.133333|75.5|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 44
| ''[[:d:Q65145838|Кусавлисай ботаник заказник тыюлыгы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2109/ 2109]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q2669467|Шәһрестан районы]]''
| {{Coord|39.583|68.617|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 45
| ''[[:d:Q66125145|Кыргызстандагы Ефәк юлы аланнары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5518/ 5518]
| [[Кыргызстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 46
| ''[[:d:Q20624955|Кыталык милли паркы]]''
| [[Файл:Kytalyk Wildlife Reserve 2017.png|center|128px]]
| [[:commons:Category:Kytalyk National Park|Kytalyk National Park]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6520/ 6520]
| [[Россия]]
| [[Якутия]]
| {{Coord|70.85|147.85|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 47
| ''[[:d:Q66206459|Көйтентау динозавр һәм мәгарәләре]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5434/ 5434]
| [[Төрекмәнстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 48
| ''[[:d:Q3545429|Көйтентау сырты]]''
| [[Файл:Kugitangtau Airibaba.tif|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6786/ 6786]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6887/ 6887]
| [[Үзбәкстан]]&lt;br/&gt;[[Төрекмәнстан]]
| [[Сөрхандәрья өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Ләбап вилаяте]]
| {{Coord|37.666667|66.55|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 49
| ''[[:d:Q4273876|Магадан табигый тыюлыгы]]''
| [[Файл:Озеро Няша. Кава-Челомджинский участок.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Magadansky Nature Reserve|Magadansky Nature Reserve]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1998/ 1998]
| [[Россия]]
| 
| {{Coord|59.641944|147.448611|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 50
| ''[[:d:Q125226204|Мангышлак ярымутравы кыялы мәчетләре]]''
| [[Файл:Beket-Ata (Oglandy).jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6566/ 6566]
| [[Казакъстан]]
| [[Маңгыстау өлкәсе|Маңгыштау өлкәсе]]
| {{Coord|43.597056|54.069944|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 51
| ''[[:d:Q6819616|Мерке төркиләр изге җире]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1131/ 1131]
| [[Казакъстан]]
| [[Җамбыл өлкәсе]]
| {{Coord|42.689|73.117|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 52
| ''[[:d:Q6871982|Мир-Сәет Бахром төрбәсе]]''
| [[Файл:Mir Said Bahrom maqbarasi 01.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Mir-Sayid Bakhrom Mausoleum|Mir-Sayid Bakhrom Mausoleum]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5309/ 5309]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q9017250|Кармана каласы]]''&lt;br/&gt;[[Нәвайи өлкәсе|Нәваи өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2639087|Кармана районы]]''
| {{Coord|40.1429|65.3613|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 53
| ''[[:d:Q66133343|Монголиядәге Бөек Гоби чүле ландшафтлары]]''
| [[Файл:Gobi - Flickr - edans.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5943/ 5943]
| [[Монголия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| ''[[:d:Q66133344|Монголиянең Гоби чүлендәге Акбур чоры динозаврлары калдыклары]]''
| [[Файл:Bayan Shireh Formation Fauna.png|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5944/ 5944]
| [[Монголия]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 55
| ''[[:d:Q6794043|Мөхәммәт Башоро төрбәсе]]''
| [[Файл:Mosques in Panjakent District.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1386/ 1386]
| [[Таҗикстан]]
| ''[[:d:Q20613300|Мазори Шәриф авылы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2592634|Пәндҗәкәнт районы]]''&lt;br/&gt;[[Согыд вилаяте]]
| {{Coord|39.387583|67.85225|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 56
| ''[[:d:Q4120746|Нуратау сырты]]''
| [[Файл:Северный склон Нуратау.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Nuratau mountains|Nuratau mountains]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6787/ 6787]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2396486|Кошрабад районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1646688|Фариш районы]]''
| {{Coord|40.5|66.666667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 57
| ''[[:d:Q1593567|Оглахты тау сырты]]''
| [[Файл:Оглахты.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Oglakhty Mountains|Oglakhty Mountains]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6165/ 6165]
| [[Россия]]
| [[Хакасия]]
| {{Coord|54.055|91.492|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 58
| ''[[:d:Q65007288|Олытау мәдәни ландшафты]]''
| [[Файл:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1137/ 1137]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6560/ 6560]
| [[Казакъстан]]
| [[Караганды өлкәсе]]
| {{Coord|48.65556|67.00389|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 59
| ''[[:d:Q64807636|Пазырык мәдәнияте хәзинәләре]]''
| [[Файл:PazyrikHorseman.JPG|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6283/ 6283]
| [[Россия]]
| [[Алтай Республикасы]]
| {{Coord|51.14722|85.73972|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 60
| ''[[:d:Q1705802|Пайкәнд борынгы каласы археологик аланы]]''
| [[Файл:«Пайкент» табиий ёдгорлиги.png|center|128px]]
| [[:commons:Category:Paikend archaeological site|Paikend archaeological site]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5301/ 5301]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Бохара вилаяте]]
| {{Coord|39.58706|64.011673|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 61
| ''[[:d:Q4752903|Пап борынгы каласы археологик аланы (Баландтәпә)]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5294/ 5294]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q1646754|Пәп туманы]]''
| {{Coord|40.833333|71.033333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 62
| ''[[:d:Q4386673|Рабат-и Мәлик кәрвансарае]]''
| [[Файл:Rabati Malik caravanserai 03.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Rabat-i Malik caravanserai|Rabat-i Malik caravanserai]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5308/ 5308]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2639087|Кармана районы]]''
| {{Coord|40.122243|65.147363|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 63
| ''[[:d:Q4393351|Рәпәтәк биосфера тыюлыгы]]''
| [[Файл:Takirs of Karakum Desert.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Cold Winter Deserts of Turan|Cold Winter Deserts of Turan]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5435/ 5435]
| [[Төрекмәнстан]]&lt;br/&gt;[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| [[Ләбап вилаяте]]
| {{Coord|38.34|63.11|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 64
| ''[[:d:Q2621561|Саймалыташ дәүләт табигать паркы]]''
| [[Файл:Saimaluu Tash.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Saimaluu-Tash|Saimaluu-Tash]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1512/ 1512]
| [[Кыргызстан]]
| ''[[:d:Q754798|Toguz-Toro District]]''
| {{Coord|41.180667|73.814|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 65
| ''[[:d:Q66210803|Сармишсай петроглифлары]]''
| [[Файл:Sarmishsoy rasmlari 372.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5307/ 5307]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]''
| {{Coord|40.2833|65.5833|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 66
| ''[[:d:Q65007809|Саускандык археологик ландшафты петроглифлары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6156/ 6156]&lt;br/&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6565/ 6565]
| [[Казакъстан]]
| [[Кызылурда өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2632718|Шиели районы]]''
| {{Coord|44.3605|67.2151|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 67
| ''[[:d:Q7533381|Сийпанташ петроглифлары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5297/ 5297]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q687700|Китаб районы]]''
| {{Coord|39.25|66.6667|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 68
| ''[[:d:Q4361427|Сикачи-Алян петроглифлары]]''
| [[Файл:Петроглифы Сикачи-Аляна 1.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Petroglyph of Sikachi-Alyan|Petroglyph of Sikachi-Alyan]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1787/ 1787]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4419026|Сикачи-Алян авылы]]''
| {{Coord|48.752968|135.645477|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 69
| ''[[:d:Q4140236|Сөнт-Һасартау тыюлыгы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5433/ 5433]
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Балкан вилаяте]]
| {{Coord|38.5333|56.4167|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 70
| ''[[:d:Q124800237|Ташкент модернист архитектурасы. Үзәк Азиядәге модернизм һәм традиция]]''
| [[Файл:Stamps of Uzbekistan, 2011-70.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6708/ 6708]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 71
| ''[[:d:Q135948179|Ташкент мәхәлләләре]]''
| [[Файл:Мемориальный комплекс Шейхантаура.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6578/ 6578]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| ''[[:d:Q66205590|Таҗикстандагы Ефәк юлы аланнары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5790/ 5790]
| [[Таҗикстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Тирмез]]
| [[Файл:Termez Sultan-Saodat.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Termez|Termez]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5298/ 5298]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сөрхандәрья өлкәсе]]
| {{Coord|37.224167|67.278333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 74
| ''[[:d:Q852896|Турфан су системасы]]''
| [[Файл:Turpan-karez-maqueta-d01.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Turpan karez system|Turpan karez system]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5347/ 5347]
| [[Кытай]]
| [[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]]
| {{Coord|42.872667|89.397658|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 75
| ''[[:d:Q704240|Тыва патшалары үзәне]]''
| [[Файл:Аржаан - 2.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Arzhan kurgan|Arzhan kurgan]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6583/ 6583]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q918392|Пий-Хем районы]]''
| {{Coord|52.0805|93.66378|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Тәхт-и Сангин|Тәхт-и Сангин борынгы кала археологик аланы]]
| [[Файл:Takht-i Sangin, plan of the Temple.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Takht-i Sangin|Takht-i Sangin]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1379/ 1379]
| [[Таҗикстан]]
| [[Хәтлан вилаяте]]
| {{Coord|37.0989|68.285|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 77
| ''[[:d:Q66206481|Төрекмәнстандагы Ефәк юлы аланнары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5521/ 5521]
| [[Төрекмәнстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 78
| ''[[:d:Q2997163|Фан таулары]]''
| [[Файл:Fan Mountains300.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Fann Mountains|Fann Mountains]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2107/ 2107]
| [[Таҗикстан]]
| 
| {{Coord|39.166667|68.25|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 79
| ''[[:d:Q650394|Хазарасп каласы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5310/ 5310]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q943068|Хазарасп районы]]''
| {{Coord|41.3|61.083333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 80
| ''[[:d:Q6400186|Ханбәнди буасы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/809/ 809]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q1646688|Фариш районы]]''&lt;br/&gt;[[Җиззах өлкәсе|Җиззәх өлкәсе]]
| {{Coord|40.509208|67.27351|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 81
| ''[[:d:Q5063955|Хуҗа Мәшхәд төрбәсе археологик аланы]]''
| [[Файл:KhojaMahshad,S.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Khoja Mahshad|Khoja Mahshad]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1381/ 1381]
| [[Таҗикстан]]
| 
| {{Coord|37.2204|68.1481|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|37.220178|68.148089|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 82
| ''[[:d:Q6794050|Хуҗа Нашрон төрбәсе]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1384/ 1384]
| [[Таҗикстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 83
| ''[[:d:Q6794048|Хәзрәти-шаһ төрбәсе]]''
| [[Файл:Масҷид ва оромгоҳи Ҳазрати Шоҳ 01.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1378/ 1378]
| [[Таҗикстан]]
| 
| {{Coord|40.122692|70.612939|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 84
| ''[[:d:Q4494644|Хәзәр тыюлыгы]]''
| [[Файл:Hazardeniz.JPG|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5437/ 5437]
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Балкан вилаяте]]
| {{Coord|39|53.044722|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 85
| ''[[:d:Q4273796|Чишмә-Әйүб төрбәсе]]''
| [[Файл:Chashma-Ayub Mausoleum outside view 2.JPG|center|128px]]
| [[:commons:Category:Chashma-Ayub Mausoleum|Chashma-Ayub Mausoleum]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5304/ 5304]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Бохара]]
| {{Coord|39.77831|64.402321|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 86
| ''[[:d:Q1649236|Чор-Бәкер төрбәләр комплексы]]''
| [[Файл:Chor Bakr 03.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Chor-Bakr Mausoleum|Chor-Bakr Mausoleum]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5305/ 5305]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q283886|Бохара туманы]]''
| {{Coord|39.774444|64.334444|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 87
| ''[[:d:Q1005592|Шаһимәрдан каласы]]''
| [[Файл:Вид на кишлак и мазар Шахимардан.jpg|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5292/ 5292]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Фәрганә вилаяте]]
| {{Coord|39.979444|71.798333|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 88
| ''[[:d:Q7462288|Шаһрухийә шәһәрчеге археологик аланы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5287/ 5287]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент вилаяте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3711398|Куйичырчык туманы]]''
| {{Coord|40.766345|68.901359|display=inline}}&lt;br/&gt;{{Coord|40.766111|68.901389|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 89
| ''[[:d:Q7492951|Шәех Мохтар-Вәли төрбәсе комплексы]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/798/ 798]
| [[Үзбәкстан]]
| ''[[:d:Q2605147|Яңа Арык районы]]''
| {{Coord|41.339233|60.55663|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 90
| ''[[:d:Q66210857|Үзбәкстандагы Ефәк юлы җирләре]]''
| [[Файл:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|center|128px]]
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5500/ 5500]
| [[Үзбәкстан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 91
| ''[[:d:Q611729|Һамун күле]]''
| [[Файл:Hamoun wetland 2020-05-09 05.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Lake Hāmūn|Lake Hāmūn]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5276/ 5276]
| [[Иран]]&lt;br/&gt;[[Әфганстан]]
| [[Систан һәм Бәлуҗстан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q183021|Нимруз вилаяте]]''
| {{Coord|30.7653|61.6372|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 92
| ''[[:d:Q18326943|Һиссар дәүләт тау арчалы тыюлыгы]]''
| [[Файл:Танхаздарья.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Hissar sanctuary|Hissar sanctuary]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6782/ 6782]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| {{Coord|38.916667|67.4|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Һәрат]]
| [[Файл:View of Herat in 2009.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Herat|Herat]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1927/ 1927]
| [[Әфганстан]]
| ''[[:d:Q3696278|Һәрат районы]]''
| {{Coord|34.341944|62.203056|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Әндиҗан]]
| [[Файл:Devonaboy Jome Mosque in Andijan.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Andijan|Andijan]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5296/ 5296]
| [[Үзбәкстан]]
| [[Әндиҗан вилаяте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q21129666|Әндиҗан өязе]]''&lt;br/&gt;[[Qoqand xanlığı]]
| {{Coord|40.783333|72.350556|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 95
| ''[[:d:Q5397876|Әшкиүлмәс петроглифлары]]''
| 
| 
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1134/ 1134]
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы өлкәсе]]
| {{Coord|44.83333|78.5|display=inline}}
|-
| style='text-align:right'| 96
| ''[[:d:Q6680093|Өстйорт табигать тыюлыгы]]''
| [[Файл:Урочище Онере, сор Кендирли.jpg|center|128px]]
| [[:commons:Category:Ust'urt Nature reserve|Ust'urt Nature reserve]]
| [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6571/ 6571]
| [[Казакъстан]]
| ''[[:d:Q2476548|Каракия районы]]''
| {{Coord|42.786331|54.304047|display=inline}}
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|География|Мәдәният|Тарих}}
* [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]]

[[Төркем:Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Үзәк Азия тарихы]][[Төркем:Үзәк Азия мәдәнияте]][[Төркем:Үзәк Азия истәлекле урыннары]][[Төркем:Төньяк Азия тарихы]][[Төркем:Төньяк Азия мәдәнияте]][[Төркем:Төньяк Азия истәлекле урыннары]]</text>
      <sha1>iovne8ha2lgsabnlhjt5pc3wla9dzxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динар Бәдретдинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927721</id>
    <revision>
      <id>5969394</id>
      <parentid>5489125</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8482" sha1="8438dw4kq12xoolouqvjo6zgm7hunz7" xml:space="preserve">{{ Музыкант
 | Исем                = Динар Бәдретдинов
 | Имза                = 
 | Фото                = Д.А.Бадрутдинов.jpg
 | Рәсем асты язуы     = 
 | Фон                 = 
 | Тугандагы исеме     = 
 | Тулы исеме          = Динар Айдар улы Бәдретдинов
 | Туу көне            = 4.10.1985
 | Туу урыны           = {{Туу урыны|Чехословакия|Чехиядә}}, [[Оломоуц]]  
 | Үлү көне            = 
 | Үлү урыны           = 
 | Еллар               = 2002―{{х.в.}}
 | Дәүләт              = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
 | Милләт              = [[татар]]
 | Һөнәрләр            = баянчы, ансамбль җитәкчесе
 | Моң                 = 
 | Кораллар            = баян, аккордеон
 | Жанрлар             = 
 | Псевдонимнар        = 
 | Коллективлар        = «Сәйдәш» мәдәният үзәге&lt;br/&gt; «Сәйдәр» баянчылар ансамбле
 | Хезмәттәшлек        = 
 | Лейбллар            = 
 | Бүләкләр            = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты]]
 | Сайт                = [https://vk.com/dinar_badrutdinov Динар Бадрутдинов]
 }}
{{Фш|Бәдретдинов}}
'''Динар Бәдретдинов''', Динар Айдар улы Бәдретдинов (''Динар Айдарович Бадрутдинов; [[1985 ел]]ның [[4 октябрь|4 октябре]], [[Чехословакия]], [[Оломоуц]]'') ― музыкант, виртуоз баянчы, Казанда «Сәйдәш» мәдәният үзәгенең «Сәйдәр» баянчылар ансамбле җитәкчесе. Халыкара конкурслар лауреаты, [[Татарстанның атказанган артисты]].

== Тәрҗемәи хәле ==
1985 елның 4 октябрендә Чехословакиянең (хәзер [[Чехия]]нең) [[Оломоуц]] шәһәрендә хәрби гаиләсендә туган. Чыгышлары белән әтисе [[Чистай районы|Чистай]], әнисе [[Балык Бистәсе районы|Балык Бистәсе]] районнарыннан. Балачагы (өч ел) күбрәк әнисенең туган авылы Балык Бистәсе районы [[Балыклы Чүкәй]]дә узган. 6 яшендә Динар Казанда музыка мәктәбендә баянда уйнарга нота буенча өйрәнә башлаган, ишетү буенча да уйнарга өйрәнгән.
 
[[Казан]]ның 93нче санлы гимназиясен (2002), Ильяс Әүхәдиев исемендәге [[Казан музыка көллияте|музыка училищесын]] (2003), [[Казан дәүләт консерваториясе]]нең халык уен кораллары факультетын (2009) тәмамлаган&lt;ref&gt;[https://botsman.org/people/4760681/ Динар Бадрутдинов, 4 октября 1985 Казань, Россия.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260118075251/https://botsman.org/people/4760681/ |date=2026-01-18 }} botsman.org&lt;/ref&gt;.

2002 елдан «Сәйдәш» мәдәният үзәгендә музыкант һәм балалар өчен түгәрәк алып баручы булып эшли&lt;ref&gt;[https://vk.com/kcsaidash Культурный центр «Сайдаш»]&lt;/ref&gt;. 2019 елдан «Сәйдәр» баянчылар һәм гармунчылар ансамбле җитәкчесе &lt;ref&gt;[https://saidash.ru/studio/ansambl-bayanistov   Ансамбль баянистов «Сайдар».] МБУК города Казани «Культурный центр «Сайдаш»&lt;/ref&gt; (ансамбльгә исемне гармунда бик матур уйнаган бабасы хөрмәтенә куйган. Бабасы автомеханик Сәйдәр тальян гармунда бик матур уйнаган, «Уйнагыз, гармуннар»да җиңеп чыккан кеше). Элек Динар сольный концертлар да куйган, хәзер «Сәйдәр» баянчылар ансамбле белән оештыралар. Һәр ел [[апрель]] аенда «Сәйдәш» мәдәнит үзәгендә яңа пограмма белән концерт куялар. Ансамбль репертуарына халык көйләреннән башлап, классикага кадәр музыка кергән, инструменталь хитлар, аккордеонлы интерактив викториналар уздыралар. Әлеге коллектив ― халыкара конкурслар лауреаты, Беренче каналдагы «Играй гармонь» телепроектында даими катнашучы&lt;ref&gt;{{Citation |title=Динар Бадрутдинов и ансамбль баянистов «Сайдар» |url=https://www.culture.ru/events/5641287/dinar-badrutdinov-i-ansambl-bayanistov-saidar |access-date=2025-11-21 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614062012/https://www.culture.ru/events/5641287/dinar-badrutdinov-i-ansambl-bayanistov-saidar |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

2024 елда «Гармунчылар җыены» дип аталган Бөтенроссия фестивале оештырганнар &lt;ref&gt;[https://sun9-60.userapi.com/s/v1/ig2/M2H9yXLY2OOTDxIpvovjvPXSoJcO82alPbhahjGsOfh8KgWUaiRZkoZ51ZAsyv5XrW0UiTGI1gEeJgVgTqeuw8_J.jpg?quality=95&amp;as=32x57,48x85,72x128,108x192,160x284,240x427,360x640,480x853,540x960,640x1138,720x1280,1080x1920&amp;from=bu&amp;u=Yc7H82O7ZbD40JJSqAKzkfbHGj2m2r_ZOnLLfAAtflU&amp;cs=640x0  «Гармунчылар җыены»]&lt;/ref&gt;.

2023 елдан [[Татарстан — Яңа Гасыр|ТНВда]] «Һава торышы» тапшыруын алып бара ([[рус теле]]ндә).

Туристлык агентлыгы бар.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]]

== Шәхси тормышы ==
Гаиләле. Хатыны Алинә Искәндәр кызы Сафина&lt;ref&gt;[https://vk.com/iskandarovna Алина Сафина Вконтакте]&lt;/ref&gt; (аның энесе ― Казан диджее Bruno). Кызы Зәринә фортепианода уйный, җырлый. Улы Әнвәр шахмат уйный. Динар, иҗаттан тыш, [[футбол]] белән мавыга, икенче хоббие ― сәяхәт. Музыкант, җырчы, рус һәм татар телендә алып баручы итеп мәҗлесләргә чакыралар&lt;ref&gt;[https://kazan.needspec.ru/artisty/profile/dinar-badrutdinov Динар Бадрутдинов — инструментальный коллектив, аккордеонист, баянист (Казань)]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
;Мәкаләләр
* ''Лилия Йосыпова''. «6 яшемдә ноталар өйрәнә башладым». [[«Ирек мәйданы» газетасы|«Ирек мәйданы»]], ; 46 (789), 20.11.2025. – Б.7

== Сылтамалар ==
* [https://saidash.ru/studio/ansambl-bayanistov Ансамбль баянистов «Сайдар».] МБУК города Казани «Культурный центр «Сайдаш»
* [https://www.shazam.com/id-id/song/1523442597/зэнгэр-кынгыраулар  Динар Бәдретдинов «Зәңгәр кыңгыраулар» һ.б. уйный.] shazam.com

{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Бәдретдинов, Динар}}
[[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Баянчылар]]
[[Төркем:Казан музыка училищесын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>8438dw4kq12xoolouqvjo6zgm7hunz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фоса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953819</id>
    <redirect title="Фосса (мәгънәләр)" />
    <revision>
      <id>5969446</id>
      <parentid>4823382</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T11:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>3807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Фосса (мәгънәләр)]]</comment>
      <origin>5969446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="7cfc1j0psj8qrjiiidi29vgn3ns360x" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Фосса (мәгънәләр)]]</text>
      <sha1>7cfc1j0psj8qrjiiidi29vgn3ns360x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гельсий Зәйниев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487976</id>
    <revision>
      <id>5969370</id>
      <parentid>5916029</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8239" sha1="g07j13txooslw4whw1t1b4i8xtd7ai0" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Гельсий Зәйни улы Зәйниев''' ([[1940 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ында туган) — [[Журналистика|журналист]], әдәби тәнкыйтьче һәм [[тәрҗемә]]че. 1967 елдан — [[Йошкар-Ола]]да чыга торган «Мари Комуна» («Мари Коммунасы») [[газета]]сы хезмәткәре, 1971 елдан — бүлек мөдире, 1975 елдан — җаваплы сәркатип; 1991 елдан — «Кече», 1993 елдан 2005 елга кадәр  «Ончыко» («Алга») журналларының баш мөхәррир урынбасары. [[Мари Ил|Мари АССРның]] атказанган мәдәният хезмәткәре (1988), [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] матбугаты отличнигы (1978). Әдәбият өлкәсендә Мари Ил Республикасының Чавайн исемендәге дәүләт премиясе (2005); А. Кастрен фин мәдәният җәмгыяте премиясе лауреаты (2002).

== Биографиясе ==
Гельсий Зәйни улы Зәйниев 1940 елның 8 гыйнварында [[Башкортстан|Башкортостан Республикасының]] [[Мишкә районы|Мишка районы]] [[Иске Колчыбай|Иске Колсобай]] авылында күп балалы гаиләдә туган. 1956 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул ике ел [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] медицина көллиятендә белем ала, фельдшер һөнәрен ала&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=Гельсий Зайниев|url=https://15mishcbs.ru/literaturnaya-karta-rajona/gelsij-zajniev/|publisher=15mishcbs.ru|accessdate=2026-04-06}}{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[Сосновка (Мишкә районы)|Сосновка]] авылында фельдшер-акушерлык пункты мөдире булып эшли. 1959—1962 елларда [[Маҗарстан]] Совет армиясендә хезмәт итә. Аннары Н. К. Крупская исемендәге Мари дәүләт педагогия институтының тарих-филология факультетында укый, аны [[1967 ел|1954 елда]] кызыл диплом белән тәмамлый.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=Журналист-профессионал Гельсий Зайниев|url=https://nbmariel.ru/content/oni-proslavili-nash-kray-zhurnalist-professional-gelsiy-zayniev|work=|date=2024-10-29|publisher=nbmariel.ru|accessdate=2026-04-06}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Урта мәктәптә укыганда, Гельсий район газетасының авыл хәбәрчесе була, шигырьләр һәм мәкаләләр бастыра. Аның журналистик карьерасы «Мари Комуна» (хәзерге «Мари Эл») газетасы редакциясендә башлана, анда ул 23 елдан артык эшли. Ул әдәби хезмәткәр (корреспондент), мәдәният, әдәбият һәм сәнгать бүлеге мөдире, җаваплы сәркатип, тәрҗемәче булып эшли. Аннары өч елга якын «Кече» журналының баш мөхәррир урынбасары вазифасын башкара. 1993 елның декабреннән 2005 елның мартына кадәр Гельсий Зайни улы «Ончико» (Верёд) журналының бүлек мөхәррире булып эшли. 1993 елның гыйнварыннан 2004 елның июленә кадәр ул «Кугарня» (Пятница) газетасының күзәтчесе була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Иҗади эшчәнлеге ==
Зәйниев «Мари Комуна» газетасының мәдәният бүлегендә эшләгәндә эсселар, яңа китаплар һәм спектакльләргә рецензияләр, мәдәният хезмәткәрләренең иҗади портретлары яза. Шул ук вакытта ул элеккеге елларның онытылган һәм аз билгеле язучылары, күренекле мәдәният һәм сәнгать эшлеклеләре, совет киносында мари тематикасының чагылышы турында материаллар туплый. Аның мәкаләләре берничә псевдоним астында бастырылган: Чокмар, Г. Ш. Инин, И. Ванаев, И. Сергеев, Мух.

Г. З. Зәйниев «Мари АССР язучылары» (1988), «Мари Ил язучылары» (2020), биографик сүзлек-белешмәлек, «Кто есть кто в Марий Ил» (2002) «Мари биографик энциклопедиясе» (2017, 2009) әзерләүдә актив катнаша. Ел саен С. Г. Чавайна исемендәге Милли китапханә тарафыннан бастырылган «Мари Эл: Вакыт, Вакыйгалар, Кешеләр» календарен әзерләүдә катнаша. Зәйниев 60 ел элек югалган дип саналган. Чавай, Шабдар Осип һәм Олык Ипайның «Чоткар Патыр Мур» («Чоткар батыр турында җыр») эпик поэмасын тапкан тапкан&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Аның мари телендә язылган «Чиксез эзләр» (1987), «Тормыш җыры» (2006) китаплары арасында туган якны өйрәнүгә багышланган әдәби очерклар, мари мәдәнияте һәм әдәбияты эшлеклеләренең тормышы һәм иҗаты турындагы мәкаләләр бар. «Көнчыгыш чишмәләре» (2001), «Таң иле» (2004), «Молох» (2013) китаплары Башкортостанда туып үскән Көнчыгыш мари халкына багышланган. Ул шулай ук тәржемә өлкәсендә лә актив эшли&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|title=Зайниев Гельсий Зайниевич|author=Абдрахманова Л. Н.|url=https://bashenc.online/ba/articles/85088/|work=Башҡорт энциклопедияһы|date=2018-10-10|publisher=|accessdate=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;.

== Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре ==
* Мари АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* СССР матбугаты отличнигы
* Мари Эл Республикасының әдәбият өлкәсендә С. Чавайн исемендәге дәүләт премиясе
* М. А. Кастрен фин җәмгыяте премиясе лауреаты&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* Абдрахманова Л. Н. Зайниев Гельсий Зайниевич // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-88185-143-9&lt;/nowiki&gt;.
* [https://15mishcbs.ru/literaturnaya-karta-rajona/gelsij-zajniev/ Гельсий Зайниев]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://mari-lab.ru/index.php/ Гельсий_ЗайниевГельсий Зайниев]

[[Төркем:Мишкә районында туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1940 елда туганнар]]
[[Төркем:8 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>g07j13txooslw4whw1t1b4i8xtd7ai0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йолдызның формалашуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488482</id>
    <revision>
      <id>5969425</id>
      <parentid>5916081</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T07:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42616" sha1="qqih5hnqzfnxtmqyfqnzdl2kqxovhef" xml:space="preserve">{{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}}
{{УК}}
[[Файл:Heic0411a.jpg|мини|300x300пкс|Зур Магеллан болытындагы N11B йолдыз формалашу өлкәсе]]
'''Йолдыз формалашуы''' — йолдызлар эволюциясенең башлангыч этабы, анда йолдызара болыт [[йолдыз]]га әйләнә. Бу процесс барышында болыт кысыла һәм кисәкләнә, үз нурланышы өчен тоныклана һәм протойолдызга әйләнә. Бу этапта болытның тышкы өлешләреннән матдә протойолдызга җыела, һәм туплану тәмамлангач, ул үзенең кысылуы хисабына нурланучы төп эзлеклелек алды йолдызына әйләнә. Әкренләп йолдызның үзәгендә термоядер реакцияләр башлана, аннан соң йолдыз формалашуы тәмамлана һәм ул төп эзлеклелеккә күчә.

== Процесс ==
[[Файл:Evolution_of_young_stellar_objects.svg|сулда|мини|300x300пкс|Төп эзлеклелеккә кадәр протойолдызларның һәм йолдызларның эволюция этаплары]]
«Йолдыз формалашуы» яки «йолдыз барлыкка килүе» термины бер йолдызның барлыкка килү процессына карый, ә «йолдызлар барлыкка килүе» гадәттә галактикада йолдызларның күпләп пәйда булу процессын аңлата{{Sfn|Засов, Постнов|2011|pp=153—158, 404—405}}. Ләкин, ике процесс та кайвакыт йолдыз формалашуы дип атала&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/physics/text/1990375|автор=Б. М. Шустов|статья=ЗВЕЗДООБРАЗОВА́НИЕ|том=10|страницы=329-330|архив=https://web.archive.org/web/20220615162511/https://bigenc.ru/physics/text/1990375|архив дата=2022-06-15}}&lt;/ref&gt;.
.

=== Молекуляр болытның кысылуы ===
[[Файл:Bok_globules_in_IC2944.jpg|мини|304x304пкс|[[:ru:IC 2944|IC 2944-тагы]] глобулалар]]
Галактикалардагы йолдызара мохит, нигездә, [[водород]] һәм [[гелий]]дан тора, бу элементлар атомнар саны буенча 90 % һәм 10 % тәшкил итә. Моннан тыш, аның массасының якынча бер проценты йолдызара тузаннан тора. Күпчелек төбәкләрдә [[температура]] 100 дән {{E|6|0}} К га кадәр, ә кисәкчәләрнең тыгызлыгы {{E|−3|0}} дән 10 см &lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; га кадәр. Йолдызара мохиттә массасы {{E|5|0}} — {{E|6|0}} Mo, температурасы 10—100 K һәм концентрациясе 10—100 см−3 булган гигант молекуляр болытлар очрый, алар йолдызлар барлыкка килү өлкәләре булып торалар{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=386—387}}{{Sfn|Salaris, Cassisi|2005|p=106}}.

Гравитация тотрыксызлыгы үскән саен, болыт кысыла башларга мөмкин. Бу тотрыксызлык төрле факторлар аркасында килеп чыгарга мөмкин, мәсәлән, ике болытның бәрелеше, болытның спираль галактиканың тыгыз кулсасы аша үтүе яки якындагы яңа йолдызның шартлавы, аның шок дулкыны молекуляр болыт белән бәрелергә мөмкин. Моннан тыш, галактикалар арасындагы бәрелешләр газ болытларының бәрелү ешлыгын арттыра, бу йолдызлар барлыкка килү тизлегенең артуын аңлатая&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www-ssg.sr.unh.edu/406/LectureNotes/Notes_X_LifeStar_04.pdf|title=Section X, Stellar Evolution|website=Lectures|publisher=University of New Hampshire Experimental Space Plasma Group|access-date=2021-02-04|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819062454/http://www-ssg.sr.unh.edu/406/LectureNotes/Notes_X_LifeStar_04.pdf|url-status=live|accessdate=2026-04-26|archivedate=2019-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819062454/http://www-ssg.sr.unh.edu/406/LectureNotes/Notes_X_LifeStar_04.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Вириаль теорема буенча болыт, аның икеләтә кинетик энергиясе һәм потенциал энергиясе суммасы нульгә тигез булганда, тотрыклы була. Әгәр бу сумма нульдән кимрәк булса, гравитация тотрыксызлыгы барлыкка килә. Тыгызлыгы даими, радиусы R булган болытның потенциал энергиясы модуле (үзе тискәре) &lt;math&gt;R^5&lt;/math&gt; -га пропорциональ үсә, ә барлык молекулаларның кинетик энергия кыйммәтләренең суммасы &lt;math&gt;R^3&lt;/math&gt;гә пропорциональ үсә, шуңа күрә җитәрлек зур болыт кысылачак. Әгәр болыт сферик һәм әйләнми дип саналса, болытның массасы &lt;math&gt;M&lt;/math&gt;, радиус &lt;math&gt;r&lt;/math&gt;, аның газының моляр массасы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; һәм температура &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; булганда, болытның кысылу шартларын яза алабыз{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=387}}{{Sfn|Salaris, Cassisi|2005|p=107}}:

: &lt;math&gt;\frac{3R_gTM}{\mu} &lt; \frac{3}{5} \frac{GM^2}{r}&lt;/math&gt;;

монда &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; гравитация даимисе, &lt;math&gt;R_g&lt;/math&gt; универсаль газ даимисе. Әгәр &lt;math&gt;r = 3M/4\pi \rho&lt;/math&gt; дип язсак, монда &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; болыт тыгызлыгы була, без {{Sfn|Salaris, Cassisi|2005}} шартын яза алабыз:

&lt;math&gt;M &gt; M_J = \left(\frac{3}{4 \pi \rho}\right)^{1/2} \left(\frac{5R_gT}{\mu G}\right)^{3/2}&lt;/math&gt;.

&lt;math&gt;M_J&lt;/math&gt; дәүмәле Джинс массасы дип атала. Молекуляр болытлардагы шартлар өчен бу күрсәткеч 10³—10⁵ M⊙ тирәсендә. Болыт кысыла башлагач, ул тыгызрак һәм җылырак булырга тиеш. Әмма болыт әле нурланышны үткәрә алган вакытта, җылы газ белән тузан энергия югалталар һәм шуның нәтиҗәсендә суыналар{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=387}}{{Sfn|Salaris, Cassisi|2005|pp=107—108}}.

Шуңа күрә кысылу изотермик рәвештә зур төгәллек белән бара. Болыт тыгызлыгы арту сәбәпле, кысылу вакытында Джинс массасы кими, һәм болытның кечерәк, зуррак өлешләре аерыла һәм бер-берсеннән аерым кысыла башлый. Бу процесс йолдыз формалашу болытының фрагментациясе дип атала, һәм фрагментация болыт үз нурланышы өчен тонык булганчы кабат-кабат була ала, бу суыну процессын сизелерлек акрынайта һәм Джинс массасының кимүен туктата. Бу йолдызларның нигездә төркемләп формалашуын аңлата. Болотның барлык матдәсе дә ахыр чиктә йолдызларга әйләнми: уртача алганда, әгәр болот массасының 30 % -тан артыгы йолдызларга күчсә, гравитация белән бәйләнгән йолдызлар тупланмасы барлыкка киләчәк, ләкин ешрак йолдызлар барлыкка килү эффективлыгы азрак була һәм йолдызлар ассоциацияләре барлыкка килә{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=387}}&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/science/star-astronomy/Star-formation-and-evolution|title=Star — Star formation and evolution|website=[[Encyclopedia Britannica]]|publisher=Encyclopedia Britannica Inc.|access-date=2021-02-04|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506192158/https://www.britannica.com/science/star-astronomy/Star-formation-and-evolution|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Моннан тыш, фрагментация күренеше йолдызларның массаларының башлангыч Болыт өчен Джинс массасына караганда ни өчен шактый азрак булуын аңлата. Фрагментация нәтиҗәсендә барлыкка килә алган болытның минималь массасы якынча 10⁻² M⊙ тәшкил итә. Әмма, әгәр болыт матдәсендә гелийдан авыррак элемент бик аз булса, суыну күпкә әз нәтиҗәлерәк бара, һәм болыт акрынрак фрагментацияләнә. Иң беренчел йолдызлар беренчел нуклеосинтез вакытында барлыкка килгән матдәдән, тап бу сценарий буенча барлыкка килгәннәр дип санала: аларның массасы ким дигәндә 100 ''M''&lt;sub&gt;⊙&lt;/sub&gt; булырга һәм бик кыска вакыт яшәргә тиеш булалар{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=387}}&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;{{Sfn|Salaris, Cassisi|2005|pp=107—110}}.

Инде кысыла башлаган болытлар еш кына глобулалар — массалары 100 Mo чамасы һәм зурлыгы парсек чамасы булган караңгы томанлыклар кебек күзәтелә. Кайвакыт аларда формалашу тәмамлануга якынрак объектлар да була: T Тельца тибындагы йолдызлар һәм Хербиг — Аро объектлары{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=390—391}}.

=== Протойолдыз этабы ===
[[Файл:Protostar_structure.svg|сулда|мини|300x300пкс|Протойолдызның төзелеше. 1 — ирекле төшә торган матдә 2 — инфракызыл диапазонда нурланучы фотосфера 3 — тонык газ-тузан кабыгы 4 — удар дулкын фронты 5 — гидростатик тигезләнеш үзәге]]
Болытның кысылуы бертигез түгел, һәм кысылу башлануга шактый вакыт үткәч, болыт эчендә гидростатик тигезлектәге үзәк формалаша — гадәттә, бу вакыттан алып болытның үзәге протойолдыз дип атала&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node12.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=От облака к звезде|date=1992|access-date=2021-02-04|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923190023/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Karttunen et al.|2007|p=244}}. Болытның массасы нинди генә булмасын, аның үзәге массасы якынча 0,01 M⊙, радиусы берничә а.б., ә үзәгендәге температурасы 200 K булачак. Болытның тышкы катламнарының үзәккә аккрециясе аның массасы һәм температурасының артуына китерә, ләкин 2000 K температурада аның артуы туктала, чөнки энергия водород молекулаларының таркалуына китә. Ниндидер бер мизгелдә тигезлек бозыла һәм үзәк кысыла башлый. Аннары барлыкка килгән яңа тигезләнеш халәте массасы 0,001 M⊙, радиусы якынча 1 R⊙ һәм температурасы 2⋅10⁴ K булган, хәзерге вакытта ионлашкан, кечерәк үзәк өчен була. Бу очракта, оптик нурлар тараткан үзәк, әйләнә-тирә мохиттән күпкә салкынрак һәм бары тик инфра-кызыл нурлар бирә торган тышча белән каплана&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
Тышкы катламнарның аккреция процессы туктамый, һәм үзәккә 15 км/с тизлек белән төшүче матдә тулкын тудыра. Үзәккә сферик катламның матдәсе төшә, ионлаша, һәм материалның күпчелеге протойолдызга эләккәч, ул күзәтү өчен ачыла&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node13.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды.|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=Что же такое протозвёзды?|date=1992|access-date=2021-02-18|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306150608/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бу вакытка кадәр тышкы катламның кысылуы динамик вакыт шкаласы буенча бара, ягъни аның дәвамлылыгы матдәнең ирекле төшүе дәвамлылыгына туры килә, моңа газ басымы комачауламый&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astro.tsu.ru/astrophysics/lecture_7.pdf|title=Эволюция звезд|website=Кафедра астрономии и космической геодезии|publisher=[[Томский государственный университет]]|access-date=2021-02-05|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713081844/http://www.astro.tsu.ru/astrophysics/lecture_7.pdf|url-status=live|accessdate=2026-04-26|archivedate=2018-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713081844/http://www.astro.tsu.ru/astrophysics/lecture_7.pdf}}&lt;/ref&gt;..

Массасы җитәрлек булган протойолдызларда нурланыш басымы һәм йолдыз җиле арту материалның бер өлешен очырта, бу Хербиг-Аро объектының барлыкка килүенә китерергә мөмкин&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Herbig-Haro_object.html|title=Herbig-Haro object|author=David Darling|website=The Internet Encyclopedia of Science|access-date=2021-02-04|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429075859/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Herbig-Haro_object.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Моннан тыш, протойолдызда йолдызга җыелмаган материянең протопланетар дискы булырга мөмкин; аннары ул [[Планеталар системасы|планета системасына]] әйләнергә мөмкин&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Статья|ссылка=http://www.astro.yale.edu/larson/papers/Physics03.pdf|автор=Richard B. Larson|заглавие=The physics of star formation|год=2003|месяц=9|язык=en|издание={{iw|Reports on Progress in Physics}}|место=Bristol|издательство=[[IOP Publishing]]|том=66|выпуск=10|страницы=1651—1697|issn=0034-4885|doi=10.1088/0034-4885/66/10/R03|archive-date=2021-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407233206/http://www.astro.yale.edu/larson/papers/Physics03.pdf}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=356—358}}.Планеталарның формалашу процессы, мәсәлән, [[HL Телец]] йолдызы янында күзәтелә&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://www.eso.org/public/russia/news/eso1436/|title=На сенсационном снимке, полученном на ALMA, — детали процесса рождения планет|website=[[European Southern Observatory]]|access-date=2021-02-26|archive-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305092501/https://www.eso.org/public/russia/news/eso1436/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:HL_Tau_protoplanetary_disk.jpg|мини|[[HL Телец]] һәм аның [[протопланетлы дискы]]|300x300пкс]]

=== Йолдызның төп эзлеклелеккә кадәрге этабы ===
[[Файл:PMS_evolution_tracks-ru.svg|альт=|мини|323x323пкс|Әкрен кысылу вакытында төрле массалы протойолдызларның эволюцион эзләре (зәңгәр төс) һәм аларның изохроннары (төрле төсләр белән билгеләнгән)]]
Кайвакыт кабыгы аккрециясен тәмамлаган протойолдызлар аерым төр буларак классификацияләнә: төп эзлеклелеккә кадәрге йолдызлар. Инглиз әдәбиятында мондый объектлар хәзер протойолдызлар түгел, ә «яшь йолдызлы объект» дип атала ({{Lang-en|young stellar object}}), аңа протойолдызлар һәм төп эзлеклелеккә кадәрге йолдызлар керә&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfa.harvard.edu/rg/star_and_planet_formation/young_stellar_objects.html|title=RG Research: Young Stellar Objects|website=www.cfa.harvard.edu|access-date=2021-01-29|archive-date=2017-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124055317/https://www.cfa.harvard.edu/rg/star_and_planet_formation/young_stellar_objects.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
Бу этапта протойолдызның урнашуын Герцшпрунг-Рассел диаграммасы буенча билгеләргә мөмкин: түбән температуралы һәм югары яктылыклы протойолдыз аның өске уң өлешендә урнашкан. Йолдызда термоядер реакцияләр башланганчы һәм гравитацион кысылуы аркасында энергия чыгарганда, ул әкренләп төп эзлеклелеккә таба хәрәкәт итә&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Бу җисемнәр үз басымнары белән тотылганлыктан, алар алдагы стадиягә — термик ваҡыт шкаласында, ягъни потенциаль гравитацион энергиянең яртысы нурланышка сарыф ителгән чорга караганда күпкә әкренрәк кысылалар&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;. Иң массив йолдызлар өчен бу якынча {{E|5|0}} ел, ә кечерәк массив йолдызлар өчен якынча {{E|9|0}} ел дәвам итә. Кояш өчен бу этап 30 миллион ел дәвам иткән&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=393—394}}{{Sfn|Karttunen et al.|2007|p=243}}&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ApJ...418..457S|автор=I.-Juliana Sackmann, Arnold I. Boothroyd, Kathleen E. Kraemer|заглавие=Our Sun. III. Present and Future|год=1993|месяц=11|день=1|язык=en|издание=[[The Astrophysical Journal]]|место=Bristol|издательство=[[IOP Publishing]]|том=418|страницы=457|issn=0004-637X|doi=10.1086/173407|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226162242/http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ApJ...418..457S}}&lt;/ref&gt;.

Төрле массалы протойолдызлар арасында сыйфат аермалары бар: массасы 3 Мо-дан кимрәк булган протойолдызларның бөтен тирәнлеге буенча конвектив зонасы бар, ә массасы зуррак булганнарында юк. Бу аерма йолдыз [[:ru:Звёздная эволюция|эволюциясенең соңгы этапларында]] аермалыктарга китерә&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=399}}.
1961 елда Чусиро Хаяси (Hayashi) йолдызның бөтен күләмен конвектив зона биләп алса, аның температурасы әкрен кысылу вакытында үзгәрешсез диярлек кала, ә яктылык кими икәнен ачыклады. Бу йолдызның картадагы хәзерге позициясенең вертикаль аска таба хәрәкәтенә туры килә, һәм йолдызның мондый юлы гадәттә Хаяши эзе дип атала. Массалары 0,3—0,5 M⊙ (төрле бәяләүләр буенча)- дан 3 M⊙ га кадәр булган йолдызлар кысылу вакытында конвектив катламнардан мәхрүм булалар һәм кайсыдыр мизгелдә Хаяши трекыннан чыгалар, шул ук вакытта массалары 0,3—0,5 M⊙ дан кимрәк булган йолдызлар кысылуның барлык чорында Хаяши трекында калалар&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Henyey_track.html|title=Henyey track|author=Darling D.|website=The Internet Encyclopedia of Science|access-date=2021-02-04|archive-date=2010-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129054835/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Henyey_track.html|url-status=unfit|accessdate=2026-04-26|archivedate=2010-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129054835/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Henyey_track.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095931440|title=Henyey track|author=|website=[[Oxford Reference]]|publisher=[[Oxford University Press]]|access-date=2021-02-04|archive-date=2021-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715195931/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095931440|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Хаяши эзеннән чыкканнан соң (уртача массалы йолдызлар өчен) яки әкрен кысылу башланганнан соң шунда ук (массив йолдызлар өчен) йолдыз конвектив булудан туктый һәм кысылганда җылына башлый, яктылыгы бераз гына үзгәрә. Бу диаграммада сулга хәрәкәткә туры килә, һәм юлның бу өлеше Хеней сукмагы дип атала&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/126791|автор=[[Хеньи, Льюис Джордж|Henyey L. G.]]; Lelevier R.; Levée R. D.|заглавие=The early phases of stellar evolution|год=1955|язык=en|место=San Francisco|издание=Lectures|издательство=[[Тихоокеанское астрономическое общество|The Astronomical Society of the Pacific]]|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008084409/https://iopscience.iop.org/article/10.1086/126791}}&lt;/ref&gt;. Һәрхәлдә, кысылу барышында йолдызның үзәгендә температура арта, һәм йолдызның төшендә термоядер реакцияләр уза башлый — кече һәм урта массалы йолдызларда кысылу башланганнан соң бераз вакыт узгач, ә массасы 8 Mo- дан арткан йолдызларда — аккреция туктаганчы ук&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007ARA%26A..45..565M|автор=Christopher F. McKee, Eve C. Ostriker|заглавие=Theory of Star Formation|язык=en|год=2007|месяц=9|день=1|издание={{iw|Annual Review of Astronomy and Astrophysics}}|место=Palo Alto|издательство=[[Annual Reviews]]|том=45|страницы=565—687|doi=10.1146/annurev.astro.45.051806.110602|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713045641/http://adsabs.harvard.edu/abs/2007ARA%26A..45..565M}}&lt;/ref&gt;. Башлангыч этапларда бу [[литий]] һәм [[бериллий]]ның [[гелий]]га әйләнүе, һәм бу реакцияләр йолдыз нурланышына караганда азрак энергия җитештерәләр. Кысылу дәвам итә, ләкин энергия бүленеп чыгуга термоядер реакцияләренең өлеше арта, үзәк җылынуын дәвам итә, һәм температура 3-4 миллион [[:ru:Кельвин|К -га]] җиткәч, [[водород]]ның [[гелий]]га әйләнүе [[:ru:Протон-протонный цикл|pp циклында]] башлана{{Sfn|Karttunen et al.|2007|p=244}}.

Берәр мәлдә, әгәр йолдызның массасы 0,07-0,08 Mo -дан зуррак булса, термоядер реакцияләр тарафыннан бүленеп чыгарылган энергия йолдызның яктыртуына тигез була, һәм кысылу туктала. Бу момент йолдызның формалашуы тәмамлану һәм аның төп эзлеклелеккә күчү моменты булып санала. Әгәр йолдызның массасы бу кыйммәттән кимрәк булса, аның эчендә дә берникадәр вакыт термоядер реакцияләр булырга мөмкин, ләкин йолдызның үзәктәге матдәсе кысылу туктаганчы ук какшап китә, ​​шуңа күрә термоядер реакцияләр беркайчан да бердәнбер энергия чыганагына әйләнми, һәм кысылу дәвам итә. Мондый объектлар [[коңгырт кәрлә]]ләр дип аталалар&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ApJ...406..158B|автор=A. Burrows, W. B. Hubbard, D. Saumon, J. I. Lunine|заглавие=An expanded set of brown dwarf and very low mass star models|язык=en|год=1993|месяц=3|день=1|издание=[[The Astrophysical Journal]]|место=Bristol|издательство=[[IOP Publishing]]|том=406|страницы=158—171|issn=0004-637X|doi=10.1086/172427|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007024159/http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ApJ...406..158B}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Кононович, Мороз|2004|страницы=398}}.

== Өйрәнү тарихы ==
Йолдызлар барлыкка килүенең беренче фәнни нигезләнгән теориясен 1644 елда [[:ba:Рене Декарт|Рене Декарт]] форулировкалай, ул йолдызлар һәм планеталар йолдызара мөхитнең өермәле хәрәкәте вакытында барлыкка килә дип саный&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node3.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=Возрождение интереса к звёздам|access-date=2021-02-05|archive-date=2020-12-01|archive url=https://web.archive.org/web/20201201220508/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node3.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1692 елда [[Исаак Ньютон]] гравитация тәэсирендә матдә куерырга һәм йолдызлар хасил итәргә мөмкин дигән гипотезаны тәкъдим итә. Ньютонга кадәр дә охшаш гипотезалар булса да, [[Бөтендөнья тартылу кануны|Ньютонның классик гравитация теориясе]] ачылгандан соң гына бу идеялар физик нигезләнә. Шул ук вакытта диффуз томанлыклар ачыла, алар куера торган йолдызга кадәрге матдә булып күренәләр. Бу фикерләр нигезендә Кант — Лаплас — Шмидтның җентекләп формалаштырылган гипотезасы барлыкка килә, аның нигезендә йолдызлар һәм Планета системалары формалашуның төп механизмы булып әйләнүче болытларның кысылуы тора&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node4.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=От Ньютона до Джинса|access-date=2021-02-05|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201220018/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node4.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Киләсе ике гасыр эчендә төрле томанлыклар буенча күзәтү мәгълүматлары әкренләп тупланә, һәм галимнәр аларны бердәм теориягә берләштерергә тырышалар. Мәсәлән, 18 гасыр ахырында һәм 19 гасыр башында 2500 дән артык томанлык ачкан Уильям Гершель аларда төрле этапларда йолдызлар барлыкка килү бара дип фаразлай һәм аларны эволюцион эзлеклелекләргә бүлә. Ләкин Гершель бу эзлеклелекләргә шулай ук йолдызлар барлыкка килү белән бәйле булмаган объектларны, мәсәлән, [[галактика]]ларны һәм планета томанлыкларын да кертә. Икенче яктан, Гершель үз эзлеклелегенә йолдызлар барлыкка килүе белән бәйле булган кара томанлыкларны кертмәгән. [[XIX гасыр]]да мәгълүматларны алга таба туплауга [[фотография]] һәм спектроскопия уйлап табу ярдәм итә, бу томанлыкларның химик составын өйрәнергә мөмкинлек бирә&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

[[1902 ел]]да Джеймс Джинс йолдызлар барлыкка килү теориясен үстерүдә тагын бер мөһим адым ясай. Үзенең «Сфера томанлыгының тотрыклылыгы» дигән теоретик хезмәтендә ул гравитацион тотрыксызлыкларны өйрәнә һәм ул кысыла башларга тиешле болыт массасын исәпләп чыгара&lt;ref&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node5.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=От Джинса до наших дней|access-date=2021-02-05|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234234/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node5.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Ләкин йолдызара болытлар формалашу вакытында аларда барган процесслар әле җитәрлек дәрәҗәдә өйрәнелмәгән иде. Протойолдызларны модельләштерүдә катнашкан һәм 1966 елда бу объектларны җентекләп сурәтләгән мәкалә бастырып чыгарган Чусиро Хаяши ярдәмендә хәзерге протойолдызларны фаразлауга якын протойолдыз концепциясе барлыкка килә&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1966ARA%26A...4..171H|автор=Chushiro Hayashi|заглавие=Evolution of Protostars|год=1966|язык=en|издание={{iw|Annual Review of Astronomy and Astrophysics}}|место=Paolo Alto|издательство=[[Annual Reviews]]|том=4|страницы=171|doi=10.1146/annurev.aa.04.090166.001131}}&lt;/ref&gt;. Алга таба төп идеяләр үзгәрми диярлек, ләкин теория яхшыртыла: мәсәлән, Ричард Ларсон протойолдызлар эволюциясе вакытында аларның кайбер параметрларын шактый ачыклый&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web|lang=|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node13.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды.|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=Что же такое протозвёзды?|date=1992|access-date=2021-02-05|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306150608/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://academic.oup.com/mnras/article/145/3/271/2602795|автор=Richard B. Larson|заглавие=Numerical Calculations of the Dynamics of a Collapsing Proto-Star|год=1969|месяц=8|день=1|язык=en|издание=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]|место=N. Y.|издательство=[[Wiley-Blackwell]]|том=145|выпуск=3|страницы=271—295|issn=0035-8711|doi=10.1093/mnras/145.3.271|archive-date=2020-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910010833/https://academic.oup.com/mnras/article/145/3/271/2602795}}&lt;/ref&gt;.

1980 еллар ахырына кадәр иртә йолдызлар күзәтелмәгән — төп кыенлык шунда иде ки, башта протойолдызлар газ һәм тузаннан торган тыгыз кабык артында яшеренгән. Моннан тыш, кабык үзе, нигездә, [[Инфракызыл нурланыш|инфракызыл диапазонда]] нурланыш чыгара, ул [[Җир]] атмосферасы тарафыннан нык сеңдерелә, бу Җир өслегеннән күзәтүләрне тагын да катлауландыра&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=http://www.spitzer.caltech.edu/mission/213-Stars|title=Stars|website=[[Спитцер (космический телескоп)|NASA Spitzer Space Telescope]]|publisher=[[NASA]]|access-date=2021-02-18|archive-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113161856/http://www.spitzer.caltech.edu/mission/213-Stars|url-status=live|accessdate=2026-04-26|archivedate=2020-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113161856/http://www.spitzer.caltech.edu/mission/213-Stars}}&lt;/ref&gt;. Озак вакытлар дәвамында йолдызлар эволюциясенең башлангыч этапларындагы йолдызлар турындагы төп мәгълүмат чыганагы булып T Телец тибындагы йолдызлар була, алар 1945 елда ук аерым йолдыз тибы буларак билгеләнә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node14.html|title=Протозвёзды. Где, как и из чего формируются звёзды|author=[[Сурдин, Владимир Георгиевич|Сурдин В. Г.]], Ламзин С. А.|website=[[Астронет]]|subtitle=Звёзды типа T Тельца|date=1992|access-date=2021-02-18|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923190030/http://www.astronet.ru/db/msg/1190949/node14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Спитцер һәм Гершель кебек космик инфракызыл телескоплар да протойолдызларны өйрәнүгә зур өлеш кертәләр: мәсәлән, хәзер Орион болытында гына ким дигәндә 200 протойолдыз билгеле&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://irsa.ipac.caltech.edu/data/Herschel/HOPS/gator_docs/hopsfits_colDescriptions.html|title=Herschel Orion Protostars Survey SED Fits Catalog Definitoins|website=irsa.ipac.caltech.edu|access-date=2021-02-18|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414230339/https://irsa.ipac.caltech.edu/data/Herschel/HOPS/gator_docs/hopsfits_colDescriptions.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка часть=http://adsabs.harvard.edu/abs/2014prpl.conf..195D|автор=M. M. Dunham, A. M. Stutz, L. E. Allen, N. J., II Evans, W. J. Fischer|часть=The Evolution of Protostars: Insights from Ten Years of Infrared Surveys with Spitzer and Herschel|язык=en|год=2014|заглавие=Protostars and Planets VI|страницы=195—218|страниц=945|место=Tucson; Huston|издательство={{iw|Издательство Аризонского университета|University of Arizona Press|en|University of Arizona Press}}; [[Лунно-планетный институт|Lunar and Planetary Institute]]|isbn=978-0-8165-3124-0|doi=10.2458/azu_uapress_9780816531240-ch009}}&lt;/ref&gt;.

1990 еллар уртасына кадәр йолдыз формалашу билгеләре булмаган югары массалы молекуляр болытлар проблемасы кискен иде. Озак вакыт эчендә җимерелүгә комачаулый торган туңган магнит кыры моның классик аңлатмасы булып тора. Аннары барлык массив болытларда да диярлек йолдыз формалашу билгеләре булуы ачыклана, ләкин икенче, бераз тискәре проблема туа: йолдыз формалашу процесслары хәтта водородның күпчелек өлеше атом хәлдә булган болытларда да күзәтелә. Моны молекуляр болытлар озак вакыт яшәми, ә кыска вакыт эчендә матдә агымнары бәрелешүе нәтиҗәсендә барлыкка киләләр, һәм аларда бик тиз йолдызлар формалаша дигән фараз белән аңлатырга мөмкин&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://postnauka.ru/longreads/88754|title=Рождение звезд: от водорода до звездных ассоциаций|website=[[ПостНаука]]|access-date=2021-02-18|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122002549/https://postnauka.ru/longreads/88754|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әдәбият ==

* {{Китап|ref=Засов, Постнов|автор=Засов А. В., [[Постнов, Константин Александрович|Постнов К. А.]]|isbn=978-5-85099-188-3}}
* {{Китап|ref=Кононович, Мороз|автор=Кононович Э. В., [[Мороз, Василий Иванович|Мороз В. И.]]|isbn=5-354-00866-2}}
* {{Китап|ref=Salaris, Cassisi|автор=Salaris M., Cassisi S.|allpages=388|isbn=978-0-470-09219-X}}
* {{Китап|ref=Karttunen et al.|автор=Karttunen H., Kroger P., Oja H., Poutanen M., Donner K. J.|allpages=510|isbn=978-3-540-34143-7}}

[[Төркем:Йолдыз эволюциясе]]
[[Төркем:Йолдыз барлыкка китерүче төбәкләр]]</text>
      <sha1>qqih5hnqzfnxtmqyfqnzdl2kqxovhef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврозона</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488585</id>
    <revision>
      <id>5969409</id>
      <parentid>5916100</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5969409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38805" sha1="e7dih5qz4goz1vuwantqscpo98eozj0" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге]]нең 21 [[ил]]ен берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре -  [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд]]лар, [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм  [[Эстония]]. .

Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла.

Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар.

== Барлыкка килү тарихы ==
Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә.

1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм  валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота.

Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла:

- Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live |accessdate=2026-05-03 |archivedate=2014-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 }}&lt;/ref&gt;.

== Әгъзалары ==
1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла.

2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live|accessdate=2026-05-03|archivedate=2022-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live|accessdate=2026-05-03|archivedate=2022-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin}}&lt;/ref&gt;.
{{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ил
!Кабул итә
!Халкы
! class=&quot;unsortable&quot; |Искәрмә
|-
|{{Байраклаштыру|Австрия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|8923507}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Бельгия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|11521238}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Болгария}}
| align=&quot;center&quot; |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|6847402}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Алмания}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|83019200}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Греция}}
| align=&quot;center&quot; |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|10340064}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Ирландия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5123236}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Испания}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|47394223}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Италия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|58983122}}
|&lt;small&gt;[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Кипр}}
| align=&quot;center&quot; |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1229087}}
|&lt;small&gt; [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Латвия}}
| align=&quot;center&quot; |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1873100}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Литва}}
| align=&quot;center&quot; |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|2797945}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Люксембург}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|626108}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Мальта}}
| align=&quot;center&quot; |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|514564}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Нидерландлар}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|17710600}}
|&lt;small&gt;{{флагификация|ABW}}&lt;ref&gt;[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Флагификация|Кюрасао}}&lt;ref name=&quot;Caribbean guilder&quot;&gt;В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Флагификация|Синт-Мартен}}&lt;ref name=&quot;Caribbean guilder&quot; /&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]&lt;ref&gt;1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Португалия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|10347892}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Словакия}}
| align=&quot;center&quot; |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5466965}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Словения}}
| align=&quot;center&quot; |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|2085556}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Финляндия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5550066}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Франция}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|68084217}}
|&lt;small&gt;{{NCL}}&lt;br /&gt;{{PYF}} &lt;br /&gt;{{WLF}}&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Хорватия}}
| align=&quot;center&quot; |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|4188853}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Эстония}}
| align=&quot;center&quot; |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1331824}}
|
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона'''
| align=&quot;right&quot; | 347 111 377
|
|}
[[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}}
{{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}}
{{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}}
{{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}}
{{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}}
{{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә.

=== Киңәйү мөмкинлеге ===
Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре:

* {{Байраклаштыру|Венгрия}}
* {{Байраклаштыру|Дания}}
* {{Байраклаштыру|Польша}}
* {{Байраклаштыру|Румыния}}
* {{Байраклаштыру|Чехия}}
* {{Байраклаштыру|Швеция}}

[[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;.

2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;.

== Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану  ==

=== Килешү белән ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em&quot;
! Ил
! Кабул итә
! Килешү
! Халык
|-
| {{Флагификация|Ватикан}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 800
|-
| {{Флагификация|Монако}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 32 671
|-
| {{Флагификация|Сан-Марино}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 29 615
|-
| {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 6 125
|-
| {{Флагификация|Майотта}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 186 452
|-
| {{Флагификация|Андорра}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
| 1 апрель 2012
|align=&quot;right&quot;| 82 000
|}
Европа Берлеге (ЕБ) чикләреннән тыш урнашкан берничә ил евроны үз валютасы буларак кабул итте. Еврозонага формаль рәвештә кушылу, үз тәңкәләрен сугу хокукы да кертеп, акча килешүе төзүне шарт итә. Мондый килешү [[Ватикан]], [[Монако]], [[Сан-Марино]] һәм [[Андорра]] белән төзелгән иде. Рәсми рәвештә Ватикан һәм Сан-Мариноның Италия лирасына тиңләштерелгән үз валюталары булган (Ватикан лирасы һәм сан-Марин лирасы), ә Монако Француз франкына 1:1 нисбәтендә булган монак франкын кулланган&lt;ref name=&quot;agreements&quot;&gt;{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra) |date=2004-09-30 |access-date=2006-09-12 |lang=en |publisher=European Communities |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNaeuxe?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |archive-date=2012-02-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agreements 2&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm Евро за пределами еврозоны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724063503/http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm |date=2008-07-24 }}.&lt;/ref&gt;. Италия һәм Франция Европа Берлегенә кергәннән соң һәм евроны акчалата әйләнешкә керткәннән соң, бу илләр Европа Берлеге белән чикләнгән күләмдә евро тәңкәләрен кулланырга һәм сугарга мөмкинлек бирә торган килешүләр төзей (милли ягында үз милли символлары белән), алар бөтен еврозонада гамәлдә.

2002 елда Андорра еврога берьяклы тәртиптә, Европа Берлеге белән килешүдән башка күчә.
Андоррада еврога рәсми статус бирү турында сөйләшүләр 2003 елдан алып барыла. Алар банк конфиденциальлегенең югары дәрәҗәсе һәм илнең салым оазисы статусы аркасында күп тапкырлар тукталып тора&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |title=Andorranische Euros nicht zu jedem Preis |date=2006-11-15 |access-date=2007-01-03 |author=Boldt, Hans H. and Sant Julià de Lòria |lang=de |publisher=Andorra-Intern |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNbA9t3?url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |archive-date=2012-02-25 }}&lt;/ref&gt;. Акча-кредит килешүе, ниһаять, 2011 елның февралендә ике як тарафыннан да килештерелә һәм 2011 елның 30 июнендә имзалана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|title=Monetary agreement between the European Union and the Principality of Andorra|date=2011-12-17|access-date=2012-06-01|lang=en|publisher=eur-lex.europa.eu|archive-url=https://www.webcitation.org/68i2UZgim?url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|archive-date=2012-06-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2012 елның 1 апрелендә евро Андорраның рәсми валютасы була. Шулай ук дәүләт 2013 елның 1 июненнән үз милли ягы белән 2 млн. 342 мең экземплярга кадәр тираж белән евро тәңкәләрен чыгару хокукы ала&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |title=Монетам евро Андорры — быть! |date=2011-07-03 |access-date=2012-07-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2V8Veh?url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;.

Шулай ук килешүләр Франциянең ике диңгез арты территориясе белән дә төзелә. Болар - Канада һәм Һинд океанындагы Майотта ярлары буендагы Сен-Пьер һәм Микелон. Алар Евросоюздан читтә урнашкан, аларга евроны үз валютасы сыйфатында кулланырга рөхсәт ителә. Шуңа да карамастан, аларга акча билгеләрен үзләренә чыгарырга рөхсәт итмәгәннәр&lt;ref name=&quot;agreements 2&quot;/&gt;.

=== Килешүсез ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em&quot;
!Ил/Территория
! Кабул ителде
! Килешү
! халык саны
|-
|{{Байраклаштыру|Косово}}
| align=&quot;center&quot; | 1999 елның 1 гыйнвары
| әгъзалык
| align=&quot;right&quot; | 2,200,000
|-
|{{Байраклаштыру|Черногория}}
| align=&quot;center&quot; | 1999 елның 1 гыйнвары
| әгъзалык
| align=&quot;right&quot; | 684,736
|-
|{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]]
| align=&quot;center&quot; | 2008 елның 1 гыйнвары
| Юк
| align=&quot;right&quot; | 14,500
|-
|}
Евро чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр&lt;ref name=&quot;IHT use07&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070104055657/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/business/euro.php Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны] [[International Herald Tribune]] (01.01.2007)&lt;/ref&gt;. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук сепаратистлар контролендә булмаган өлкәләрдә Серб динарларыннан файдалана&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217051818/http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm |date=2008-02-17 }}{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.

Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы]]на һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота&lt;ref&gt;Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814104634/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece |date=2011-08-14 }}, Times Online&lt;/ref&gt;

== Еврозонаны киңәйтү хроникасы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;| Дәүләт / Территория
! colspan=&quot;13&quot; | Үз валютасы һәм аны алмаштыру датасы
! rowspan=&quot;2&quot;| Гомуми валюта
|-
! 1991 елга кадәр
! 1991—1997
! 1998
! 1999—2001
! colspan=&quot;5&quot;| 2002—2011
! 2014
! 2015
! 2023
!2026
|-
| width=&quot;24%&quot;|
| width=&quot;14%&quot;|
| width=&quot;18%&quot;|
| width=&quot;16%&quot;|
| width=&quot;8%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;4%&quot;|
|
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флаг|Европа Берлеге}} [[Европа валюта кооперациясе фонды]]
| colspan=&quot;3&quot;| → [[ЭКЮ|экю]] (1999, январь)
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FAFAD2&quot; rowspan=&quot;27&quot;|
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;28&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;29&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;30&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;32&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;33&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;34&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;35&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;36&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| rowspan=&quot;37&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; |[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| rowspan=&quot;38&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; |[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Австрия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[австрийский шиллинг|Австрия шиллингы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Бельгия}}
| rowspan=&quot;2&quot;| → [[конвертируемый франк]]&lt;br&gt;[[финанс франкы]] (1990, март)
| colspan=&quot;3&quot;| [[Бельгия франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Люксембург}}
| colspan=&quot;3&quot;| [[люксембург франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Алмания}}
| → [[немецкая марка]]
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Алман маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|ГДР}} ([[Алмания]] составына керде)
| → [[ГДР маркасы]] (1990, сентябрь)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Греция}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[грек драхмасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Ирландия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[ирланд фунты]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Испания}}
| → [[Испан песетасы]] (1981)
| [[конвертируемая песета]] (1994, декабрь)
| colspan=&quot;2&quot;| [[Испан песетасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Италия}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;3&quot;| → [[Италия лирасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Ватикан}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;Lira&quot;&gt;Помимо [[итальянская лира|итальянской лиры]] на территории [[Сан-Марино]] и [[Ватикан]]а использовались [[сан-маринская лира|сан-маринская]] и [[ватиканская лира|ватиканская]] лиры, [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённые]] в стандарт [[ISO 4217]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Сан-Марино}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;Lira&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Нидерландтар}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[Нидерланд гульдены]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Португалия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[Португалия эскудосы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Финляндия}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot;| → [[Финляндия маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Аланд утраулары}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Франция}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;11&quot;| → [[Француз франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Гваделупа}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Майотта}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Мартиника}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Монако}}&lt;ref group=&quot;e&quot;&gt;Помимо [[французский франк|французского франка]] на территории [[Монако]] использовался [[монегасский франк|монегасский (монакский) франк]], [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённый]] в стандарт [[ISO 4217]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Реюньон}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флаг Франции}} [[Сен-Бартелеми (заморское сообщество)|Сен-Бартелеми]]
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Сен-Пьер һәм Микелон}}
|-
| align=&quot;center&quot;| [[Файл:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]]
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Француз Гвианасы}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Француз Көньяк һәм Антарктика территорияләре}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Черногория}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;dF&quot;&gt;Использование евро [[де-факто]], но не [[де-юре]]&lt;/ref&gt; (2002, март)
| → [[югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Югославия динары]] (1995, ноябрь)
| [[Югославия динары]] (1999, гыйнвар)
| [[Алман маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Андорра}}
| colspan=&quot;5&quot;| → [[Андорра песетасы]] (2003, июль)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Словения}}
| → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Югославия динары]] (1991, октябрь)
| colspan=&quot;4&quot;| [[Словен толары]] (2007, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Кипр}}
| colspan=&quot;7&quot;| → [[Кипр фунты]] (2008, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Мальта}}
| → [[Мальта фунты]] (1983, июнь)
| colspan=&quot;6&quot;| [[Мальта лирасы]] (2008, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Словакия}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[Чехословакия кронасы]] (1993)
| colspan=&quot;6&quot;| [[Словак кронасы]] (2009, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Эстония}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, июнь)
| colspan=&quot;7&quot;| → [[Эстония кронасы]] (2011, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Латвия}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, июнь) → [[Латвия сумы]] (1993, март)
| colspan=&quot;8&quot;| → [[Латвия латы]] (2014, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Литва}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, сентябрь) → [[Литва талоны]] (1993, июль)
| colspan=&quot;9&quot;| → [[Литва литы]] (2015,гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Хорватия}}
| → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Хорват динары]] (1994, май)
| colspan=&quot;10&quot;| [[Хорват кунасы]] (2023, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot; |{{Флагификация|Болгария}}
| colspan=&quot;13&quot; |→ [[Болгар левы]] (2026, январь)
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
| style=&quot;background:#FAFAD2&quot;|01.01.1999 елдан [[евро]] акчасыз әйләнешкә кертелгән, милли валюталар акчалата сакланып калган
| style=&quot;background:#EEE8AA&quot;| 01.01.2002 елдан [[евро]] кул әйләнешенә кертелә
|}
{{примечания|group=e|2}}

== Аңлатмалар ==
{{комментарийҙар}}

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка]

Ҡалып:Европейский союз в темах
Ҡалып:Евро
Ҡалып:Коллективные валюты

[[Төркем:Евро]]
[[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]]
[[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]]</text>
      <sha1>e7dih5qz4goz1vuwantqscpo98eozj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1489188</id>
    <revision>
      <id>5969380</id>
      <parentid>5969190</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Динә Абдуллина</username>
        <id>51542</id>
      </contributor>
      <origin>5969380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="876ldtqqifjjcn05d81eo0bl2ukiw6q" xml:space="preserve">[[Төркем:Проект:IV &quot;Минем Татарстан&quot; вики-марафоны]]
== Катнашучылар һәм өлеше таблицасы ==
[https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Караулар статистикасы] һәм призлар тапшыру максаты өчен [[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики/2026#Таләпләр|квалификацион өлешне]] сыйфат баллары нигезендә [[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV#Бәяләү|техник бәяләү процессы]] бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|мәкалә калыбы]] ярдәмендә башкарыла:
&lt;pre&gt;{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= ... районы |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}&lt;/pre&gt;

Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен &lt;u&gt;'''[[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''&lt;/u&gt;: 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|~2026-20951-15 }}
|[[Радик Сабиров]]{{*}}[[Әхмәт Урманчиев]] {{*}}[[]]{{*}}[[]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Азат Вәлиев (1937)]]{{*}}[[Айзат Шәйхелмәрданов]] {{*}}[[Дилбәр Шәмсетдинова]]{{*}}[[Азат Габдрәшитов]]{{*}}[[Альбина Гайнетдинова]]{{*}}[[Рамил Минһаҗев]]{{*}}[[Әлфия Газизова]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|7
| 
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Түбән Чулман (милли парк)]] {{*}}[[Рәшит Рәхмәти Арат]] {{*}}[[Аркадия (бакча, Казан)]]{{*}}[[Николай Андреевский]]{{*}}[[Яңа Аракчино (станция)]]{{*}}[[Мемориаль сквер (Казан)]]{{*}}[[Карабаш сусаклагычы]]{{*}}[[Зәй сусаклагычы]]{{*}}[[Куйбышев сусаклагычы]]{{*}}[[Ромашкино нефть чыганагы]]{{*}}[[Кирмән яр буе урамы (Казан)]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Динә Абдуллина}}
|[[Сазлык миләүшәсе]] {{*}}[[Йөзгәләк керпебаш]] {{*}}[[Томалан]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Марьям Султанбаева }}
|[[Шертвитис Томас Альгисович]] {{*}}[[Балык мәйданы (Алабуга)]] {{*}}[[Людмила Никандрова]]{{*}}[[Чуаш яссылыгы]]{{*}}[[Артём Прокофьев]]{{*}}[[Шарсыман саркосома]]{{*}}[[Рамил Ибәтуллин]]{{*}}[[Aurus Senat]]{{*}}[[Бәшир Рәмиев исемендәге IT-парк]]{{*}}[[Тутык төсендәге схенус]]
|10
|
|
|-
|{{u|Фәрһад}}
|[[Прикосновение (иҗади проект)]] {{*}}[[]] {{*}}
|1
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Җанка]] {{*}}[[Шарбирде]] {{*}}
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|{{u|}}
|[[]] {{*}}[[]] {{*}}
|#
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>876ldtqqifjjcn05d81eo0bl2ukiw6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томалан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491911</id>
    <revision>
      <id>5969378</id>
      <timestamp>2026-06-24T16:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Динә Абдуллина</username>
        <id>51542</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/151461590|Трюфель]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5969378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8113" sha1="iqxxinrv7imz0efp8uqvu6jvxtbli1d" xml:space="preserve">
{{Taxobox|name=Трюфель}}
[[Файл:دنبلان_یامچی_Yamchi_Truffle.jpg|мини|Иранның Ямчи шәһәрендәге чүл томаланы]]
'''Томалан, трюфель''' ({{Lang-fr|truffle}} ; {{Lang-it|tartufo, tartufolo}} ; {{Lang-la|Tuber}}, &quot;бүлбе&quot; дигәнне аңлата) - томаланчалар (Pezizales) рәтендәге аскомицет гөмбәләр ыругы. Җир астында үсүче бүлбесыман итләч җимешлек тәннәренә ия. Бу ыруг кыйммәтле деликатес дип саналган ашарга яраклы төрләрне үз эченә ала.100 дән артык төрләре билгеле, ике ярымшарның да уртача поясында үсәләр.

Охшаш җимешлек тәннәре булган башка гөмбәләрне (мәсәлән, ''[[Choiromyces]]'', ''Elaphomyces'' һәм ''[[Terfezia]]'' ыругыннан булганнар) дә еш кына &quot;томалан&quot; дип атыйлар. Ашарга яраклы гөмбәләр дә шулар арасында бар, һәм кайвакыт коммерция максатларында сатыла, ләкин алар ''Tuber'' ыругыннан булган (&quot;чын томаланнар&quot; дип аталучы) гөмбәләр белән чагыштырганда күпкә арзанрак.

== Тасвирлама һәм экология ==
Томаланнарның җимешлек тәннәре җир астында урнашкан, йомры яки бүлбесыман формада, итләч яки кимерчәксыман консистенция белән тасвирлана. Алар апотецияләр тибында; өлгергән хәлдә күпчелек төрләрдә ябык булалар. Зурлыгы урман чикләвегеннән алып зур бәрәңге бүлбесенә кадәр төрлечә була. Җимешлек тәненең тышкы өлеше - тире катламы - перидий, ул тышкы яктан шома, ярылган яки азмы-күпме зур күпкырлы сөялләр белән капланган булырга мөмкин. Киселгәндә, җимешлек тәне тукымасы мәрмәргә охшаган һәм чиратлашып торган ачык һәм караңгы тамырлардан тора; ачык төстәге тамырлар &quot;эчке тамырлар&quot;, ә караңгылары &quot;тышкы тамырлар&quot; дип атала. Сумкалары эчке тамырларда урнашкан һәм төрле формада була {{Sfn|с=201—202|Жизнь растений, т. 2|1976}} .

Томаланнар [[Яфраклы урман|яфраклы урманнарда]] үсә һәм агач тамырлары белән микориза барлыкка китерә. Шулай итеп, кара томалан һәм җәйге томалан [[имән]], бүк агачы, [[күг агач]] һәм урман чикләвеге янында үсә, ә Пьемонт томаланы (итальян трюфеле синонимы) [[каен]], [[тирәк]], [[карама]], [[Юкә|юкә,]] [[миләш]] [[Дүләнә|һәм дүләнә]] янында үсә {{Sfn|с=203|Жизнь растений, т. 2|1976}} .

== Төрләре ==

* {{Bt-lattt|Tuber aestivum|Җәйге томалан|}}
* {{Bt-lattt|Tuber brumale|Кышкы томалан}}
* {{Bt-lattt|Tuber gibbosum|}}
* {{Bt-lattt|Tuber himalayensis|Һималай томаланы}}
* {{Bt-lattt|Tuber magnatum|Италия, яисә Пьемонт томаланы|}}
* {{Bt-lattt|Tuber melanosporum|Кара томалан|}}
* {{Bt-lattt|Tuber mesentericum|}}
* {{Bt-lattt|Tuber oregonense|Орегона томаланы}}
* {{Bt-lattt|Tuber sinensis|Кытай томаланы}}

Татарстан территориясендә бер төре — ак томалан (Choiromyces meandriformis) Идел алдында һәм Көнбатыш Кама алдында, берәрләп яки төркемләп очрый. Имән, юкә, каен, чикләвек, миләш һәм башка катнаш яфраклы урманнарда үсә. ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/tomalannar Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Томаланнар|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;

== Гамәли әһәмияте ==
Чын томаланнар ашарга яраклы. Аларга гөмбә тәме, кыздырылган орлыклар яки әстерхан чикләвеге ноталары һәм көчле, үзенчәлекле хуш ис хас. Әгәр томаланнар суга чыланса, алар соя соусы тәме ала. Кайбер пешекчеләр яңа трюфельләрне чи килеш, бигрәк тә тоз белән (croque au sel) ашау яхшырак дип саныйлар {{Sfn|с=236|Гастрономическая энциклопедия Ларусс|2009}} .

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Tuber_aestivum_Valnerina_014.jpg|альт=Трюфель летний(Tuber blotii)| Җәйге томалан&lt;br /&gt; (''Tuber blotii'')
Файл:Tuber_brumale_-_Vue_sur_la_tranche_coupée.jpg|альт=Трюфель зимний(Tuber brumale)| Кышкы томалан&lt;br /&gt; (''Tuber brumale'')
Файл:Tuber_gibbosum_85548.jpg|альт=Пушистый трюфель(Tuber gibbosum)| [[Пушистый трюфель|Йомшак томалан]]&lt;br /&gt; (''Tuber gibbosum)''
Файл:Tuber_indicum_of_jar.jpg|альт=Трюфель китайский(Tuber indicum)| [[Трюфель китайский|Һинд томаланы]]&lt;br /&gt;(''Tuber indicum'')
Файл:Tuber_magnatum_(sezione).jpg|альт=Трюфель итальянский(Tuber magnatum)| Италия томаланы&lt;br /&gt;(''Tuber magnatum'')
Файл:Diamant_noir_Tuber_melanosporum.jpg|альт=Трюфель чёрный(Tuber melanosporum)| Кара томалан&lt;br /&gt;(''Tuber melanosporum'')
&lt;/gallery&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Әдәбият ==

* {{Китап|автор=Бухгольц Ф. В.&amp;nbsp;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055112/libgen.info/view.php?id=212755|archivedate=2013-09-21}}
* {{Публикация|книга||автор=|заглавие=[[Larousse gastronomique|Гастрономическая энциклопедия Ларусс]]. В 15 томах. Том 5. Колбаски — Кюшоль|место={{М.}}|издательство=Чернов и К°|год=2009}}
* {{Китап|isbn=5-17-009961-4}}
* {{Мәкалә|автор=[[Железнов Н. И.]]&amp;nbsp;|год=1883}}
* {{Мәкалә|автор=Клицов С.&amp;nbsp;|год=2001}} — С. 30—33.
* {{Китап|автор=Лессо Т.&amp;nbsp;|isbn=5-17-020333-0}}. — С. 258—259.
* {{Мәкалә|автор=Сокольский И.|издательство=|год=2021}}
* {{Китап|автор=Уду Ж.&amp;nbsp;|isbn=5-271-05827-1}}. — С. 170—171.

== Сылтамалар ==

* [http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&amp;Rec=5629 Таксономия һәм тасвирлама www.mycobank.org сайтында.] (ингл.)
* {{Cite web|url=http://nauka.relis.ru/19/0301/19301063.htm|title=Тайная жизнь трюфелей|author=Эндрю Кларидж, Джеймс Трапп|date=|language=|work=|publisher=All Rights Reserved|accessdate=2013-09-19}}
* [http://cookingzone.net/articlesadvices/products/36 Гастрономиядә трюфельләр]
[[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]]
[[Төркем:Татарстан табигате]]
[[Төркем:Гөмбәләр]]</text>
      <sha1>iqxxinrv7imz0efp8uqvu6jvxtbli1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5969379</id>
      <parentid>5969378</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T16:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Динә Абдуллина</username>
        <id>51542</id>
      </contributor>
      <origin>5969379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="t5wnvjktofwp777i4kbiadf9nmkd69t" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Файл:دنبلان_یامچی_Yamchi_Truffle.jpg|мини|Иранның Ямчи шәһәрендәге чүл томаланы]]
'''Томалан, трюфель''' ({{Lang-fr|truffle}} ; {{Lang-it|tartufo, tartufolo}} ; {{Lang-la|Tuber}}, «бүлбе» дигәнне аңлата) — томаланчалар (Pezizales) рәтендәге аскомицет гөмбәләр ыругы. Җир астында үсүче бүлбесыман итләч җимешлек тәннәренә ия. Бу ыруг кыйммәтле деликатес дип саналган ашарга яраклы төрләрне үз эченә ала.100 дән артык төрләре билгеле, ике ярымшарның да уртача поясында үсәләр.

Охшаш җимешлек тәннәре булган башка гөмбәләрне (мәсәлән, ''[[Choiromyces]]'', ''Elaphomyces'' һәм ''[[Terfezia]]'' ыругыннан булганнар) дә еш кына «томалан» дип атыйлар. Ашарга яраклы гөмбәләр дә шулар арасында бар, һәм кайвакыт коммерция максатларында сатыла, ләкин алар ''Tuber'' ыругыннан булган («чын томаланнар» дип аталучы) гөмбәләр белән чагыштырганда күпкә арзанрак.

== Тасвирлама һәм экология ==
Томаланнарның җимешлек тәннәре җир астында урнашкан, йомры яки бүлбесыман формада, итләч яки кимерчәксыман консистенция белән тасвирлана. Алар апотецияләр тибында; өлгергән хәлдә күпчелек төрләрдә ябык булалар. Зурлыгы урман чикләвегеннән алып зур бәрәңге бүлбесенә кадәр төрлечә була. Җимешлек тәненең тышкы өлеше — тире катламы — перидий, ул тышкы яктан шома, ярылган яки азмы-күпме зур күпкырлы сөялләр белән капланган булырга мөмкин. Киселгәндә, җимешлек тәне тукымасы мәрмәргә охшаган һәм чиратлашып торган ачык һәм караңгы тамырлардан тора; ачык төстәге тамырлар «эчке тамырлар», ә караңгылары «тышкы тамырлар» дип атала. Сумкалары эчке тамырларда урнашкан һәм төрле формада була {{Sfn|с=201—202|Жизнь растений, т. 2|1976}} .

Томаланнар [[Яфраклы урман|яфраклы урманнарда]] үсә һәм агач тамырлары белән микориза барлыкка китерә. Шулай итеп, кара томалан һәм җәйге томалан [[имән]], бүк агачы, [[күг агач]] һәм урман чикләвеге янында үсә, ә Пьемонт томаланы (итальян трюфеле синонимы) [[каен]], [[тирәк]], [[карама]], [[Юкә|юкә,]] [[миләш]] [[Дүләнә|һәм дүләнә]] янында үсә {{Sfn|с=203|Жизнь растений, т. 2|1976}} .

== Төрләре ==

* {{Bt-lattt|Tuber aestivum|Җәйге томалан|}}
* {{Bt-lattt|Tuber brumale|Кышкы томалан}}
* {{Bt-lattt|Tuber gibbosum|}}
* {{Bt-lattt|Tuber himalayensis|Һималай томаланы}}
* {{Bt-lattt|Tuber magnatum|Италия, яисә Пьемонт томаланы|}}
* {{Bt-lattt|Tuber melanosporum|Кара томалан|}}
* {{Bt-lattt|Tuber mesentericum|}}
* {{Bt-lattt|Tuber oregonense|Орегона томаланы}}
* {{Bt-lattt|Tuber sinensis|Кытай томаланы}}

Татарстан территориясендә бер төре — ак томалан (Choiromyces meandriformis) Идел алдында һәм Көнбатыш Кама алдында, берәрләп яки төркемләп очрый. Имән, юкә, каен, чикләвек, миләш һәм башка катнаш яфраклы урманнарда үсә. ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/tomalannar Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Томаланнар|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;

== Гамәли әһәмияте ==
Чын томаланнар ашарга яраклы. Аларга гөмбә тәме, кыздырылган орлыклар яки әстерхан чикләвеге ноталары һәм көчле, үзенчәлекле хуш ис хас. Әгәр томаланнар суга чыланса, алар соя соусы тәме ала. Кайбер пешекчеләр яңа трюфельләрне чи килеш, бигрәк тә тоз белән (croque au sel) ашау яхшырак дип саныйлар {{Sfn|с=236|Гастрономическая энциклопедия Ларусс|2009}} .

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Tuber_aestivum_Valnerina_014.jpg|альт=Трюфель летний(Tuber blotii)| Җәйге томалан&lt;br /&gt; (''Tuber blotii'')
Файл:Tuber_brumale_-_Vue_sur_la_tranche_coupée.jpg|альт=Трюфель зимний(Tuber brumale)| Кышкы томалан&lt;br /&gt; (''Tuber brumale'')
Файл:Tuber_gibbosum_85548.jpg|альт=Пушистый трюфель(Tuber gibbosum)| [[Пушистый трюфель|Йомшак томалан]]&lt;br /&gt; (''Tuber gibbosum)''
Файл:Tuber_indicum_of_jar.jpg|альт=Трюфель китайский(Tuber indicum)| [[Трюфель китайский|Һинд томаланы]]&lt;br /&gt;(''Tuber indicum'')
Файл:Tuber_magnatum_(sezione).jpg|альт=Трюфель итальянский(Tuber magnatum)| Италия томаланы&lt;br /&gt;(''Tuber magnatum'')
Файл:Diamant_noir_Tuber_melanosporum.jpg|альт=Трюфель чёрный(Tuber melanosporum)| Кара томалан&lt;br /&gt;(''Tuber melanosporum'')
&lt;/gallery&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Әдәбият ==

* {{Китап|автор=Бухгольц Ф. В.&amp;nbsp;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055112/libgen.info/view.php?id=212755|archivedate=2013-09-21}}
* {{Публикация|книга||автор=|заглавие=[[Larousse gastronomique|Гастрономическая энциклопедия Ларусс]]. В 15 томах. Том 5. Колбаски — Кюшоль|место={{М.}}|издательство=Чернов и К°|год=2009}}
* {{Китап|isbn=5-17-009961-4}}
* {{Мәкалә|автор=[[Железнов Н. И.]]&amp;nbsp;|год=1883}}
* {{Мәкалә|автор=Клицов С.&amp;nbsp;|год=2001}} — С. 30—33.
* {{Китап|автор=Лессо Т.&amp;nbsp;|isbn=5-17-020333-0}}. — С. 258—259.
* {{Мәкалә|автор=Сокольский И.|издательство=|год=2021}}
* {{Китап|автор=Уду Ж.&amp;nbsp;|isbn=5-271-05827-1}}. — С. 170—171.

== Сылтамалар ==

* [http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&amp;Rec=5629 Таксономия һәм тасвирлама www.mycobank.org сайтында.] (ингл.)
* {{Cite web|url=http://nauka.relis.ru/19/0301/19301063.htm|title=Тайная жизнь трюфелей|author=Эндрю Кларидж, Джеймс Трапп|date=|language=|work=|publisher=All Rights Reserved|accessdate=2013-09-19}}
* [http://cookingzone.net/articlesadvices/products/36 Гастрономиядә трюфельләр]
[[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]]
[[Төркем:Татарстан табигате]]
[[Төркем:Гөмбәләр]]</text>
      <sha1>t5wnvjktofwp777i4kbiadf9nmkd69t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Potd/2026-06-25</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1491912</id>
    <revision>
      <id>5969403</id>
      <timestamp>2026-06-24T21:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Genex Tower 19.jpg»</comment>
      <origin>5969403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny" xml:space="preserve">Genex Tower 19.jpg</text>
      <sha1>e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Motd/2026-06-25</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1491913</id>
    <revision>
      <id>5969404</id>
      <timestamp>2026-06-24T21:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Daishojisekisakaemachi Shishimai performed in the 61st Jumangoku festival.webm»</comment>
      <origin>5969404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="fscwgbdh4g8feofdf18f98jwwit7f9l" xml:space="preserve">Daishojisekisakaemachi Shishimai performed in the 61st Jumangoku festival.webm</text>
      <sha1>fscwgbdh4g8feofdf18f98jwwit7f9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Гаяз С. Закиров.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1491914</id>
    <revision>
      <id>5969430</id>
      <timestamp>2026-06-25T09:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>{{Ирексез лицензияле сурәт
 |тасвир        = Гаяз Закиров фотосы
 |чыганак       = https://opno52.ru/zakirov
 |ясау вакыты   = билгесез
 |автор         = билгесез
}}
{{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ
 |мәкалә                 = Гаяз Закиров
 |максат                 = сурәтләү өчен
 |алмаштыру мөмкинлеге   = бар
 |өстәмә мәгълүмат       = юк
}}
[[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]]</comment>
      <origin>5969430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="oyeb20w6p34c41elmqead12pyknvk54" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
{{Ирексез лицензияле сурәт
 |тасвир        = Гаяз Закиров фотосы
 |чыганак       = https://opno52.ru/zakirov
 |ясау вакыты   = билгесез
 |автор         = билгесез
}}
{{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ
 |мәкалә                 = Гаяз Закиров
 |максат                 = сурәтләү өчен
 |алмаштыру мөмкинлеге   = бар
 |өстәмә мәгълүмат       = юк
}}
[[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]]</text>
      <sha1>oyeb20w6p34c41elmqead12pyknvk54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаяз Закиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1491915</id>
    <revision>
      <id>5969431</id>
      <timestamp>2026-06-25T09:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>яңа бит ясау</comment>
      <origin>5969431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14407" sha1="glcmaoyepltjbjjzebwt6552dl5ixcs" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гаяз Закиров
| рәсем = Гаяз С. Закиров.png
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Гаяз Салих улы Закиров
| һөнәр = имам-хатыйб, Диния нәзарәте рәисе
| туу датасы =  25.09.1955
| туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу җире|Горький өлкәсе|Нижгар өлкәсендә}}, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]]
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =[[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png|20px|«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале (2024)]][[Файл:Орден «Аль-Фахр» I степени.png|20px|Әл-Фәхр ордены (2005)]]{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:RUS Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Nizhny Novgorod ribbon.svg|35px|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале (2021)]]
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
{{Фш|Закиров}}
'''Гаяз Закиров''', Гаяз Салих улы Закиров (''Гаяз (Гаязь&lt;ref&gt;[https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович.] opno52.ru&lt;/ref&gt;) Салихович Закиров''; ''[[1955 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Горький өлкәсе]], [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]]'') — дин әһеле, [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы (ЦРО ДУМНО) рәисе (2008 елдан)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |title=Закиров, Гаяз Салихович |access-date=2020-01-24 |archive-date=2019-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719044246/http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Түбән Новгород шәһәренең Мактаулы гражданы (2024&lt;ref&gt;[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Решение городской Думы города Нижнего Новгорода от 26.06.2024 № 115]&lt;/ref&gt;.
[[Файл:NN Cathedral Mosque 08-2016.jpg|200px|thumb|right|[[Түбән Новгород]]ның [[Нижгар җәмигъ мәчете|Җәмигъ мәчете]]]]
== Тәрҗемәи хәле ==
1955 елның 25 сентябрендә [[Горький өлкәсе|Горький]] (1990 елдан [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]]) өлкәсенең [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]] [[Ишавыл]] авылында туган. [[Бозлау]] авылында татар  сигезьеллык мәктәбендә укыган, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|район]] үзәге Спасское авылындагы рус мәктәбендә тугызынчы һәм унынчы сыйныфларны тәмамлаган&lt;ref&gt;[https://fnkat.tatarstan.ru/novgorod Закиров Гаяз Салихович.] РНКАТ Нижегородской области&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://new.dumrf.ru/handbook/biographies/zakirov-gaiaz-salixovic Закиров Гаяз Салихович.] ДУМ РФ&lt;/ref&gt;.

1977 елдан, [[армия]]дә хезмәт иткәннән соң, Горький өлкәсе [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] шәһәрендә яшәгән, «Синтез» һәм «Капролактам» химия заводларында эшләгән &lt;ref&gt;''Сенюткина О. Н., Костенюк Н. В.'' [https://pedpsyjournal.mgpu.ru/wp-content/uploads/sites/2/2024/11/senyutkina-o-n-kostenyuk-n-v.pdf  Из истории мусульманской общины города Дзержинска Нижегородской области.] Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки». 2024. № 3 (55). С. 100–111{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

1987 елдан 1994 елга кадәр Гомәр хәзрәт Идрисовтан [[ислам]] нигезләре буенча шәхси дәресләр алган, Ижевская урамындагы мәчет каршындагы Ислам мәктәбендә укыган.

[[Түбән Новгород]]ның «Маһинур» Ислам мәдрәсәсен&lt;ref&gt;[https://tatar-congress.org/yanalyklar/zerzhinsknyn-zhemig-mechetende-mahinur-medresese-ukuchylarynyn-chygarylysh-kichese-ytte/ Дзержинскның Җәмигъ мәчетендә “Махинур” мәдрәсәсе укучыларының чыгарылыш кичәсе үтте.] Всемирный конгресс татар, 19.06.2026&lt;/ref&gt; (2008 ел), [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә|«Ислам кабул ителүнең 1000 еллыгы исемендәге»]] мәдрәсәне (2015 ел) тәмамлаган.

1986 елдан — ун меңнән артык татар-мөселман яшәгән [[Дзержинск (Россия)|Дзержинскида]] дини һәм милли тормышны торгызу инициаторы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=print&amp;sid=108|title=Религиозное объединение мусульман г. Дзержинска Нижегородской области|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2009-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702112903/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=print&amp;sid=108|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=608|title=Торжественная закладка камня второй мечети г. Дзержинск|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2017-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218092903/http://islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=608|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, «Арафат» Ислам мәктәбен &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|title=Соборная мечеть открылась в Дзержинске|website=www.vremyan.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219191836/http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, «Ихлас» мөселман телевизион тапшыруын оештыручыларның берсе. Җәмигъ мәчете имам-хатыйбы ярдәмчесе, Дзержинск шәһәренең «Туган Як» татар мәдәнияте иҗтимагый оешмасы рәисе.

1998 елдан — [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы ({{lang-ru|ЦРО ДУМНО}}) рәисенең җәмәгатьчелек белән элемтә буенча урынбасары. 2003 елдан — ДУМНО Рәисенең беренче урынбасары, Түбән Новгород һәм Дзержинск шәһәрләрендәге татарларның җирле милли-мәдәни автономияләре рәисе, Түбән Новгород өлкәсе татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе Советы Рәисе.

Дзержинскида Ислам комплексын төзү инициаторы, аңа яңа Җәмигъ мәчете бинасы, мәдрәсә бинасы һәм административ бүлмәләр керә.

2008 елдан — [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте]] карамагындагы [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе. {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Гомәр Идрисов|Гомәр хәзрәт Идрисовның|d| Q4197969}} ирекле рәвештә отставкага китүе сәбәпле, 2008 елның ноябрь аенда узган чираттагы Диния нәзарәте пленумында Түбән Новгород өлкәсе Диния нәзарәте рәисе итеп, әлеге вазыйфага бердәнбер кандидат, [[Дзержинск (Русия)|Дзержинск]] шәһәре җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Гаяз хәзрәт Закиров сайланган. Гаяз хәзрәт «Хендай» автомобиле ачкычын алган (Әбу-Хәнифә исемендәге Фондтан бүләк). [[2013 ел|2013]] һәм [[2018 ел]]ларда яңадан рәис итеп сайланган&lt;ref&gt;[http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=2864 Гаяз Закиров – «Вперед, на крыльях преемственности!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614141609/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=2864 |date=2022-06-14 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте Президиумы әгъзасы.
* Мөселманнарның 2нче мәхәллә дини берләшмәсе рәисе.
* Дзержинск шәһәре Җәмигъ мәчетенең баш имам-хатыйбы.
* РФ Федераль миграция хезмәтенең Түбән Новгород өлкәсе буенча идарәсе каршындагы иҗтимагый берләшмәләр советы әгъзасы
* 2016 елдан Түбән Новгород өлкәсе Иҗтимагый палатасы әгъзасы&lt;ref&gt;[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаязь Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;     
 
== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2005 ел|2005]] — 2нче дәрәҗә «Әл-Фәхр» ордены ([[Россия мөфтиләр шурасы]])
* 2009 — [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]]
* 2021 — [[Түбән Новгород]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале| 800 еллыгы медале|d |Q108807664}} — ''Түбән Новгород шәһәре үсешенә зур өлеш керткән өчен''&lt;ref&gt;[https://uren-vesti.ru/gubernskie-novosti-1/media/2021/12/1/gleb-nikitin-vruchil-gosudarstvennyie-nagradyi-zhitelyam-regiona/  Глеб Никитин вручил государственные награды жителям региона.] uren-vesti.ru, 01.12.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; 
* 2024 — [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]]
* 2024 — Түбән Новгород шәһәренең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары|Мактаулы гражданы|d|Q4375481}}&lt;ref&gt;[https://admgor.nnov.ru/upload/getODA/document29640.html О присвоении звания «Почетный гражданин города Нижнего Новгорода» Закирову Гаязу Салиховичу.] admgor.nnov.ru{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормышы ==
Гаиләле. Улы ([[Мәгълүмат технологияләре|IT]] өлкәсендә югары белем алган. Хәзер Түбән Новгород технологик компанияләренең берсендә программист булып эшли), кызы (медицина факультетын тәмамлаган, табиб-терапевт белгечлеге алган. Түбән Новгород шәһәр поликлиникаларының берсендә эшли).

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович]{{ref-ru}}
* [https://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&amp;new_topic=64 Гаяз хазрат Закиров.] ИИК Ислам в Нижнем Новгороде The Islam in Nizhniy Novgorod Islamic Information Channel
* [https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаяз Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT: Закиров, Гаяз}}
[[Төркем:Имамнар]] 
[[Төркем:Ислам дине әһелләре]]
[[Төркем:Россия дин әһелләре]]
[[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе дин эшлеклеләре]]
[[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Әл-Фәхр ордены кавалерлары]]
[[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары]]
[[Төркем:«Түбән Новгородның 800 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>glcmaoyepltjbjjzebwt6552dl5ixcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1491916</id>
    <revision>
      <id>5969437</id>
      <timestamp>2026-06-25T09:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>төркем ясау</comment>
      <origin>5969437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="54xt4m5t9988tykv9a4v49q8zn59m7d" xml:space="preserve">[[Төркем:Россия шәһәрләренең мактаулы гражданнары]]
[[Төркем:Шәхесләр:Нижгар]]</text>
      <sha1>54xt4m5t9988tykv9a4v49q8zn59m7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:«Түбән Новгородның 800 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1491917</id>
    <revision>
      <id>5969438</id>
      <timestamp>2026-06-25T09:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>төркем ясау</comment>
      <origin>5969438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="2ylpqtntnwaqi22wpmho6g6gsmv20h8" xml:space="preserve">[[Төркем:Россия Федерациясе медальләре белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>2ylpqtntnwaqi22wpmho6g6gsmv20h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Түбән Новгород өлкәсе дин эшлеклеләре</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1491918</id>
    <revision>
      <id>5969439</id>
      <timestamp>2026-06-25T09:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>төркем ясау</comment>
      <origin>5969439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="7mlwl1ieoal7hyzy6bt2pj8sbh0a0tu" xml:space="preserve">[[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары буенча дин эшлеклеләре]]
[[Төркем:Шәхесләр:Түбән Новгород өлкәсе]]</text>
      <sha1>7mlwl1ieoal7hyzy6bt2pj8sbh0a0tu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>