Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 8436 5994058 4451607 2026-08-01T14:05:35Z Заяц Павел 32203 /* Xäter */ 5994058 wikitext text/x-wiki {{Däwlät eşleklese | isem = Borhan Şähidi | tulı isem = qıtayça 包爾漢•沙希迪 | räsem = BorhanShahidi.jpg | şirina portreta = | räsem yazuı = | titul = [[Şeñcan]] Xalıq xökümäteneñ 1-nçe räise <br><br>[[1949]]-[[1955]]<br> | bayraq =Flag of the People's Republic of China.svg | periodbaş = | periodazaq = | aña qädär = Masud Sabri | däwamçısı = xezmät urını yuqqa çığarıla | titul_2 = Şeñcan koalitsion xökümäteneñ 3-nçe räise <br><br>[[1948]]-[[1949]] | bayraq_2 =Flag of the Republic of China.svg | periodbaş_2 = | periodazaq_2 = | aña qädär_2 = | däwamçısı_2 = | tuu datası = 21.9.1894 | tuu urını = [[Qazan gubernası]], [[Täteş öyäze]] | ülem datası = 27.8.1989 | ülem urını = Qıtay | din = | dinastiä = | äti = | äni = | ir = | xatın = | balalar = | avtoğraf = }} {{Tışqı mediafayllar|align = right |башлык = |subtopic = |width = |рәсем1 = [http://pit.dirty.ru/dirty/1/2012/06/18/33773-112236-078f55cbf4bb35be59f7c2d7dd1d32be.jpg Mao Tzıduñ belän. 1950.] |видео1 = [http://www.youtube.com/watch?v=TFrVz1r4Ve8 Бурхан Шахиди (док. фильм, rus) 1]. |видео2 = [http://www.youtube.com/watch?v=XgsUbHcPUIM Бурхан Шахиди (док. фильм, rus) 2] |видео3 = [http://www.youtube.com/watch?v=AN-TK-k_VqI Бурхан Шахиди (док. фильм, rus) 3]. |видео4 = [http://www.youtube.com/watch?v=ncowmM4V6oY Бурхан Шахиди (док. фильм, rus) 4] |видео5 = [http://www.youtube.com/watch?v=Ku_f6v1H-X0 Бурхан Шахиди (док. фильм, rus) 5]. |видео6 = [http://www.youtube.com/watch?v=Ku-pKb_5XQc Борһан Шаһиди, Кытайның танылган сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе]. }} '''Borhan Şähidi''' ([[1894]]-[[1989]]) - säyäsät häm däwlät eşleklese, tanılğan [[tatar]] säyäsätçese. Qazan gubernasınıñ Täteş öyäze Kişer Aqsuı awılında (bügenge [[Tatarstan]]) tuğan. [[Qıtay Xalıq Cömhüriäte]]neñ kürenekle säyäsät eşleklese. == Tärcemäi xäle == [[Täteş öyäze]]ndä tuğan. [[1911]] -[[1922]] yıllarda [[Qıtay]]dağı [[Öremçe]] (Ürümqi) şähärendä Tatar säwdägärläre Ğäbdelcabbarovlarnıñ "[[Tän-Şän]] säwdä şirkäte" xezmätkäre. [[1925]]-[[1929]] yılda [[Şeñcan]] wiläyäte aftamabil yulları tözü assosiatsiäse citäkçese. [[1929]]-[[1937]] yılda [[Şeñcan]] wiläyätene wälie (gubernatorı) qaramağında kiñäşçe-tärcemäçe. [[1937]] yılda [[Qazaqstan]]nıñ Zaysan şähärendä [[Qıtay]] xökümäte konsulı. [[1938]]-[[1944]] yıllarda [[Qıtay]]da törmädä utıra. [[1944]]-[[1947]] yıllarda [[Öremçe]] wiläyäte wälie. [[1947]]-[[1948]] yıllarda [[Nankin]]dä Gomindançılar xökümäte äğzası. [[1949]]-[[1955]] yıllarda [[Şeñcan]]nıñ waqıtlı xökümäte räise. [[1955]]-[[1966]] yıllarda Bötenqıtay Möselmannarı Cämğiäte räise häm [[Qıtay Xalıq Cömhüriäte]]neñ Säyäsi-konsultativ Şurasında räis urınbasarı. Qıtaydağı "[[Mädäni İnqıylab]]" çorında qabat törmädä utıra ([[1966]]-[[1976]] yıllarda). "Uyğırça-Qıtayça-Urısça löğät" häm "Şöncanda ütkän ille yıl" ([[1984]]) xezmätläre avtorı. == Xäter == 2005 yılda Qazannıñ Waxitov rayonındağı uramğa [[Borhan Şahidi uramı (Qazan)|Borhan Şähidi uramı]] iseme birelgän. == Ädäbiät == *http://tatmsk.tatarstan.ru/kto-vi-burhan-shahidi.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170815182526/http://tatmsk.tatarstan.ru/kto-vi-burhan-shahidi.htm |date=2017-08-15 }} Кто вы, Бурхан Шахиди? * [http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ Улица Шахиди Бурхана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717200637/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ |date=2018-07-17 }} * [http://yulnur.ocean.ru/publikatsii/mir-vokrug-nas/burhan-shahidi.html Халиуллин Ю. Бурхан Шахиди] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218052612/http://yulnur.ocean.ru/publikatsii/mir-vokrug-nas/burhan-shahidi.html |date=2020-02-18 }} * [http://diletant.ru/blogs/2494/3836/ Дилетант.ru: Талейран из Туркестана]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://magazeta.com/2011/06/baoerhan/ Как понаехать в Китай: рецепт от Бао Эрханя] [[Төркем:Сәясәтчеләр]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] 4wu2ujevonsyq8yeth7c242fzrt0v0u 0 9803 5994110 3159280 2026-08-01T21:19:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994110 wikitext text/x-wiki {{TwinLAT|Андорра-ла-Велья}} {| style="margin: 0 0 1em 1em; width:300px; float:right;" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ <big>'''Andorra la Vella'''</big> <br /> |- | align="center" colspan="2"|[[Файл:Andorra-Andorra la Vella.png|Andorra la Vella xarítası. Andorra mäxälläse]] |- |Xalıq sanı: |22,035 |- |Mäydan (km²): |59 |- |Başqala: |Andorra la Vella |- |Poçta kodı: |AD500 |} [[Файл:Valira river in Andorra la Vella.jpg|thumbnail|190px|right|Andorra de la Vella irtän]] [[Файл:Sant Esteve Church View from Centre de Congresssos.JPG|190px|мини|уңда|Sant Esteve Çirkäwe]] '''Andorra la Vella''' (yañğırışı: AndOrra la vElya, [[Katalan tele]]nnän tärcemäse - İske Andorra, тат. кир. [[Андорра-ла-Велья]]) (2004. xalıq sanı 22 035) [[Andorra]] [[Kenäzlek|Kenäzlege]] başqalası. [[Fransiä]] häm [[İspaniä]] arasında Könçığış [[Piriney]]lärdä urnaşa. Andorra la Vella iseme şähär häm yanıdağı mäxällälärgä qarıy. Berençel sänäğät – turizm. Keremnärneñ başqa möhim çığanağı – däwlätneñ [[salım ocmaxı]] (offshore) buluı. Cihaz häm ''brandie'' şärabı citeşterelä. == Cäğrafiä häm Klimat == Andorra la Vella Andorranıñ Könyaq-Çığışında 42°30' Tonyaq, 1°30' Çığış noqtasında urnaşa (42.5, 1.5). [http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120823004343/http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |date=2012-08-23 }}. Diñgez tigezlegennän 1409 m yuğarılıqta urnaşıp, [http://www.fallingrain.com/world/AN/0/Andorra_la_Vella.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220124035/http://www.fallingrain.com/world/AN/0/Andorra_la_Vella.html |date=2014-02-20 }}, ul popular [[timerayaq]] kurortı bula. Qışlar salqın, cäylär cılı häm qorı bula (Ğinwarda urtaça [[temperatur]] -1&nbsp;°C, iyül ayında – +20&nbsp;°C [http://www.atlapedia.com/online/countries/andorra.htm]; yılda 808&nbsp;mm yawım-töşem. == Demografiä häm Tellär == Milli Andorralılar xalıqnıñ %33 genä täşkil itä, küpçelektä [[İspan]]nar (%43) yäşi, tağı da [[Portugal]]lar (%11) häm [[Fransız]]lar (%7)yäşi. Räsmi tel – [[Katalan|Katalan Tele]], [[İspan]]ça häm [[Fransız|Fransuzça]] dä söyläşälär. Işanuçılarnıñ kübese [[Katolik]]lar. Urtaça ğömer ozınlığı bik yuğarı, 80 yıldan arta. '''Mömkinlegeñ bulğanda Tarix, İqtisad häm Andorrağa qarağan başqa qızıq faktlarnı da Tatarçağa tärcemä itärgä tırış. Aldan räxmät. Wikipediänı tözüçelär.''' {{Andorra}} [[Төркем:Шәһәр]] swkhhbut6jctt6n4u9su3rnrjsonkqb 0 12636 5994125 4643538 2026-08-02T05:06:43Z Каюм Хордай 59574 Мин берничә хата төзәттем. 5994125 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Finländiä}}<br> {{coord|display=title|63|24|0|N|25|51|0|E|type:country_region:FI}} {{ДәүләтВМ}} '''Финляндия''', рәсми исеме '''Финляндия Җөмһүрияте''' ({{lang-fi|Suomen tasavalta}}, {{lang-sv|Republiken Finland}}) — [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан [[дәүләт]]. Фиʜляʜдиᴙнең [[башкала]]сы — [[Һелсинки]] шәһәре. Көнчыгышта [[Россия Федерациясе]], төньяк-көнбатышта [[Швеция]], төньякта [[Норвегия]] белән чиктәш. [[Балтыйк диңгезе]] тарафыннан юыла. Илнең мәйданы — 338 145 квадрат километр, ягъни [[Татарстан|Татарстан Җөмһүриятенә]] караганда 5 мәртәбә зуррак. Барлык мәйданның 7 проценты гына эшкәртелә, ә калганы урманнар, күлләр һәм сазлыклар. Ил тоташ урман белән капланган, аның төньяк өлешен генә тундра били. Табигать үз халәтендә сакланган, илдә 60 000 чамасы күл исәпләнә. Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]] һәм [[Шенген килешүе]], 2023 елның 4 апреленнән бирле ― [[НАТО]] әгъзасы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/finlyandiya-4-aprelda-natoga-keracak-5869169 Финляндия 4 апрельдә НАТОга керәчәк.] [[Татар-информ]], 3.04.2023</ref>. 2022 елның 5 июлендә НАТО илләренең барлык 30 илчесе дә керү турында протоколларга кул куйган, 2023 елның 31 мартына НАТОның барлык әгъза илләре парламентлары протоколларны ратификацияләгән. Фиʜляʜдиᴙ — дөньяда беренче булып һәр ватандашының югары тизлекле [[интернет]]ка кануни хокукын игълан иткән ил<ref>http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html</ref>. Дөньяның иң мул һәм яшәү өчен кулай илләрен билгеләүче Legatum институты үзенең яңа хисабында Фиʜляʜдиᴙне яшәү өчен иң яхшы ил дип билгеләде<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1861596.html Яшәү өчен иң яхшы урын кайда?]</ref>. «Newsweek» журналы шулай ук Фиʜляʜдиᴙне «дөньяның иң яхшы илләре» исемлегендә беренче урынга куйган<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/2130374.html Newsweek: дөньяның иң яхшы иле – Фиʜляʜдиᴙ]</ref>. == Исем этимологиясе == '''Фиʜляʜдиᴙ''' сүзе [[швед теле]]ндә булган ''Finland'' (“финнар җире”) сүзеннән килә. Илнең фин исеме — ''Suomi''. Бу исем барлыкка килүенең берничә версиясе бар: * ''Suomi'' исеме [[фин теле|фин]] ''suomu'' («балык тәңкәсе») сүзеннән килгән, чөнки борынгы финнар киемнәрен балык тәңкәсеннән теккәннәр. * Башка теория буенча, '''''Suomi''''' — ялгызлык исем. Аны Дания патшасы йөрткән. * Тагын бер версия буенча, ''Suomi'' исеме [[эстон теле]]ннән килә. Кайчандыр ''Sooma'' (''soo'' — «сазлык», ''maa'' — «җир») дигән урын булган дип санала, һәм бу исем Фиʜлəʜдиᴙгә күчкән дигән фикер йөри. * Суоми “саами” сүзеннән килә (саами – элек бу җирләрдә яшәүче халыкның үзатамасы). == Географик мәгълүмат == ===Географик урнашуы=== [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]] [[Рәсем:Ev24856 Scandinavia.A2003050.1025.250mFINLANDONLY.jpg|left|150px|thumb|Космостан күренеш]] Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан, аның байтак кына территориясе котып сызыгы артында (25 %). Коры җирдә [[Швеция]] (чик озынлыгы 586 км), [[Норвегия]] (чик озынлыгы 716 км) һәм [[Россия]] (чик озынлыгы 1265 км) белән, ә диңгездә [[Балтыйк диңгезе]]нең Фин һәм Ботник култыклары аша [[Эстония]] белән чиктәш. Яр буе чиген санаганда ул 1 100 км га тигез. Утраулардан башка яр буе чиге 46 000 км. Яр буенча 81 000 гә якын утрау урнашкан (уртача зурлыклары 100 м²). Ил үзе өч төрле географик төбәккә бүленә: #Яр буе түбәнлеге — Ул Фин һәм Ботник култыклары буенда урнашкан, яр буйларында меңнәрчә текә тау һәм утрау бар. Төп архипелаглар: Аланд утраулары һәм Төрку архипелагы. Илнең көньяк-көнбатышында урнашкан бик вак утраулар системасы Фиʜлəʜдиᴙдәге иң зур [[архипелаг]] — Архипелаг диңгезен барлыкка китерә. #Эчке күлләр системасы (күлләр районы) — илнең үзәгеннән көньяктарак урнашкан кара урман һәм сазлыклар территориясе. #Котып артында урнашкан җирләр үзенең ярлы туфрагы белән аерылып тора. Лапландия текә таулары һәм зур булмаган калкулыклары белән характерлана. Фиʜляндиянең иң биек ноктасы [[Фьельд Халти]] диңгез өстеннән 1328 метр биеклектә урнашкан. === Флора һәм фауна === [[Рәсем:Төньяк боланнар.jpg|thumb|right|200px|Лапландиядәге төньяк боланнар]] Фиʜлəʜдиᴙнең көньягыннан төньягына хәрәкәт иткәндә кече утрауларлы, диңгезле ландшафтның урманлы табигатькә алмашуы күзәтелә. Илнең төньягында исә зур [[Лапландия]] урманнары урнаша. [[2008 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 35 милли парк урнашкан. Бу парк җирләрендә сирәк һәм кыйммәтле хайваннар һәм үсемлекләр төпләре яши, монда ландшафтның кызыклы формаларын, уникаль табигать объектларын очратып була. Паркларның гомуми мәйданы 8 мең дүрᴛкел киламитер тәшкил итә. Фиʜлəʜдиᴙ кануннары буенча һәр кеше ирекле рәвештә милли парклар территорияләрендә йөри ала<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |access-date=2010-08-06 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817173127/http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |dead-url=yes }}</ref>. Иң мәшһүр парклар арасында Урхо Кекконен милли паркы һәм Лемменйоки бар. == Геологик төзелеш == Фиʜляʜдиᴙнең күпчелек өлеше түбәнлектә урнашкан, ләкин илнең төньяк-көнчыгышта кайбер таулар биеклеге 1000 метрны уза. Фиʜляʜдиᴙ борынгы (1,4 — 3 млрд ел) кристаллик щитта урнашкан<ref>http://www.geologia.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=230&Itemid=38</ref>. Анда шулай ук [[Скандинавия ярымутравы|Скандинавия]] һәм [[Кола ярымутравы|Кола]] ярымутраулары, [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Ботник култыгы]] урнашканнар. == Халык == {| class="wikitable floatright" style="margin:0 0 0.5em 1em;" |+Фиʜляʜдиᴙ халык саны, 1750–2000<ref>{{cite book | last=Aunesluoma | first=Juhana | coauthors=Heikkonen, Esko; Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | language=Finnish | publisher=[[Sanoma|WSOY]] | year=2007| ISBN=9510276278}}</ref> |- !Ел!!Халык саны!!Ел!!Халык саны |- ||1750 ел||align=right|421,000||1880 ел||align=right|2,060,800 |- ||1760 ел||align=right|491,000||1890 ел||align=right|2,380,100 |- ||1770 ел||align=right|561,000||1900 ел||align=right|2,655,900 |- ||1780 ел||align=right|663,000||1910 ел||align=right|2,943,400 |- ||1790 ел||align=right|705,600||1920 ел||align=right|3,147,600 |- ||1800 ел||align=right|832,700||1930 ел||align=right|3,462,700 |- ||1810 ел||align=right|863,300||1940 ел||align=right|3,695,617 |- ||1820 ел||align=right|1,177,500||1950 ел||align=right|4,029,803 |- ||1830 ел||align=right|1,372,100||1960 ел||align=right|4,446,222 |- ||1840 ел||align=right|1,445,600||1970 ел||align=right|4,598,336 |- ||1850 ел||align=right|1,636,900||1980 ел||align=right|4,787,778 |- ||1860 ел||align=right|1,746,700||1990 ел||align=right|4,998,478 |- ||1870 ел||align=right|1,768,800||2000 ел||align=right|5,181,000 |} [[2008 ел]]ның ахырында Фиʜлəʜдиᴙ халык саны 5 544 877 кешене тәшкил итте (47 % — ир кешеләр һәм 53 % – хатын кызлар). Халыкның тормыш озынлыгы: ир-атлар биредә 76 яшькә җитсә (Pоссиядә — 58,7 яшь), ә хатын-кызларның гомер озынлыгы 82,4 яшь (Россиядә — 71,8).<ref>{{Citation |title=Фиʜляʜдиᴙдә ничек яшиләр? (Швеөиядә) / Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ. Казан / – № 15 (11181), 2 aугыc, 2008 |url=http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |access-date=2012-08-13 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723122838/http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |dead-url=yes }}</ref> === Милли cостав === 31.12.2008-гә Финляндия милли cоставы<ref>[http://www.vaestorekisterikeskus.fi/ Vəestɵrekisterikeskus]</ref>: * [[финнар]] 97,3 % (5 183 058) * [[руслар]] 0,51 % (26 909) * [[эстоннар]] 0,42 % (22 604) * [[шведлар]] 0,16 % (8 439) [[Рәсем:Finland pop.jpg|thumb|left|Ил халкының күпчелеге көньякта яши]] Фиʜляʜдиᴙдә яшәгән чит ил гражданнары — 2,7 %, илдә тумаганнар саны 4,1 %<ref>http://www.stat.fi/til/vaerak/2008/vaerak_2008_2009-03-27_tie_001_fi.html</ref>. Иң зур милли азчылыклар арасында [[шведлар|фин шведлары]], [[татарлар]], [[чегәннәр]], [[саамнар]]. === Телләр === [[1922 ел]]да кабул ителгән канун буенча Фиʜляʜдиᴙдә ике дәүләт теле ([[фин теле|фин]] һәм [[швед теле|швед]] телләре) бар. [[1917 ел]]га кадәр монда шулай ук [[рус теле]] дәүләт дәрәҗәсендә булган. Фин телендә халыкның күпчелеге сөйләшә. Швед телендә халыкның 5,5 %-ты сөйләшә, уpыc телен 0,8 % белә, эстон телендә исә 0,3 % кеше аралаша. Башка телләрдә (шул исәптән [[татар теле]]ндә дә) 1,77 % кеше сөйләшә. [[1992 ел]]да «Саам теле турында канун» үз өченә кергән. Канун буенча [[саам теле]]нә Фиʜляʜдиᴙдә махсус cтaтус бирелә<ref>http://www.russian.fi/info/index.php/2006/03/10/saamy.html</ref>. === Дин === Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча илдә Евангелик-лютеран чиркәү һәм Православ чиркәү дәүләт чиркәүләре булып санала<ref>[http://www.stat.fi/meta/kas/valtionkirkko.html Valtionkirkko. Tilastokeskus, kəsitteet ja məəritelmət]</ref>. Халыкның 13,5 %-ы бернинди дини төркемнәргә керми. [[2010 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 45 мең мөселман яши. Күпчелектә бу — иммигрантлар һәм аларның балалары. Илдә 40 мәчет бар<ref>[http://www.yle.fi/novosti/novosti/article1823664.html Фиʜлəʜдиᴙ мәчетләре] {{ref-ru}}</ref>. * [[Финляндиядә ислам]] * [[Финляндиядә Һинд дине]] == Фиʜляʜдиᴙ татарлары == {{main|Финляндия татарлары}} [[Рәсем:Ярвәнпә мәчете.jpg|right|200px|thumb|[[Ярвәнпә мәчете]]]] Фиʜляʜдиᴙдә 900гә якын [[татар]] яши. [[2010 ел]]да Фиʜляʜдиᴙ татарлары мәдәни оешмасы [http://www.azatliq.org/content/Finlandia_Tatarlari_bayrame/2015332.html 75 еллыгын бәйрәм итте]. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ татарлары бик актив дип санала. Даими рәвештә төрле чаралар, бәйрәмнәр үткәрелә<ref>[http://www.azatliq.org/content/finlandia_dardmand_nasretdin/1878789.html Фиʜлəʜдиᴙ татарлары Дәрдмәндне искә алды]</ref>. Фиʜляʜдиᴙ татарларының үз мәчетләре дә бар. [[Ярвәнпә мәчете]] исемле бу гыйбадәт йорты [[1943 ел]]ны ачыла һәм Фиʜляʜдиᴙдә бердәнбер манаралы мәчет дип санала. 2009 елда мәчетнең эче яңартыла<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1906759.html Фиʜляʜдиᴙ татарлары Ярвәнпә мәчетен яңартты]</ref>. * [http://www.azatliq.org/content/finlandia_tatarlar_diaspora/2018096.html Читтәге татарлар милли үсешкә өлешен керттеме? — Фиʜляʜдиᴙ татарлары] == Тарих == {{Төп мәкалә|Финляндия тарихы}} === Борынгы тарих === [[Рәсем:Astuvansalmi kalliojumala.jpg|right|180px|thumb|Иң иске тауда эшләнгән рәсемнәр]] Археологик казынуларга күрә беренче кешеләр Фиʜляʜдиᴙдә кешеләр якынча безнең эрага кадәр 8500 елда яши башлаганнар. Алар ау һәм ризык җыю белән шөгыльләнгәннәр, таш кораллар кулланганнар. 3 меңъеллыкта (б. э. к.) балчыктан савыт-саба эшләнә башлаган <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |access-date=2002-02-10 |archive-date=2002-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020210163438/http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |dead-url=yes }}</ref>. 32 гасырда (б. э. к.) хәрби [[балта]]лар белән бергә җирне хуҗалык итү максатыннан куллана башлыйлар. [[Бронза гасыр]]дан (1500—500 еллар б. э. к.) башлап, финнарның Скандинавия һәм Балтыйк регионнарның халыклары белән тыгыз аралашуы күзәтелә. 9 гасыр башына <ref>Gardiner, Samuel Rawson, ed (1910). [http://www.archive.org/download/rsschoolatlasofe00garduoft/rsschoolatlasofe00garduoft.pdf "Map No. 6: Europe at the death of Charles the Great, 814"]</ref> Фиʜляʜдиᴙ чикләре түбәндәге җирләр белән чикләнгән: * төньякта [[Ак диңгез]] * [[Скандинавия таулары]] * Шведлар җирләре * [[Балтыйк диңгезе]] *''Estland'' * [[Хәзәр каһанлыгы|Хазар каганаты]] === Швед хакимияте (1150/1300—1809) === Викинглар чоры ахырында швед сәүдәгәрләре бөтен [[Балтыйк диңгезе]] регионында тәэсирләрен арттыралар. Берничә гасыр дәвамында Фиʜляʜдиᴙ [[Швеция]] хакимияте астында була. === Pәсәй империясендә (1809—1917) === Pоссия-Швеция сугышы нәтиҗәсендә (1808—1809) Финляндия Россия империясе дәүләтенә кушыла. Pоссия армиясе гарнизоннары өчен хәрби ныгытмалар төзелә. Рәсми яктан Фиʜляʜдиᴙ [[Россия империясе]] cоставына киң автономия белән керә. [[1860-еллар|1860 еллардан]] башлап илдә мәдәни милли күтәрелеш башлана, җирле [[зыялылар]] [[фин теле]]нә дәүләт теле cтaтусын бирүне таләп иткән. Шул cтaтусны фин теленә [[Александр II]] бирщ. Автономия тиз ныгый, [[1899 ел]]да башланган уpыcлаштыру сәясәте дәүләт бәйсезлеге өчен көрәшне ныгыта гына. === Бәйсез Фиʜляʜдиᴙ === Pоссиядә монархия җимерелгәннән һәм [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, большевиклар хакимияте фин Сенатына [[1917 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] бәйсезлек игълан итәргә мөмкинлек бирә. Илдә гражданнар сугышы башлана. Аңарда 35000 нән артык кеше һәлак була. “Аклар”ның җиңүеннән соң Фиʜляʜдиᴙ гаскәрләре Көнчыгыш [[Карелия]]гә һөҗүм итәләр. [[Беренче совет-фин сугышы]] башлана. Ул [[1920 ел]]да гына тәмамлана. [[1939 ел]]да Советлар Берлеге [[Совет-фин сугышы (1939-1940)|Фин сугышы]]н башлый. Берничә бәрелештән соң Фиʜляʜдиᴙ үз территориясенең бер өлешен югалта. Кыска вакытлы “дуслык”тан соң, [[1941 ел]]да СССР Фиʜляʜдиᴙ Хәрби Һава Көчләренең аэродромына һөҗүм итә, Фиʜляʜдиᴙ Икенче бөтендөнья сугышына, [[СССР]]га каршы сугышка керә. [[1944 ел]]ның җәендә финнар белән [[СССР]] арасында солых килешүе төзелә. Сугыш елларында көчсезләндерелгән Фиʜляʜдиᴙ, Карел муенын СССРга биреп, СССР белән мөнәсәбәтләрдә яңа курс ала. [[Урхо Кекконен]]ның 25 еллык президентлыгында (1956—81) [[Скандинав илләре]] белән мөнәсәбәт яхшыртып, [[СССР]]дан да ерак тормыйлар. [[1995 ел]]ның ахырында Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]]нә керә. == Дәүләт төзелеше һәм сәясәт == Фиʜляʜдиᴙ — бер өлешчә [[автономия]]ле ([[Аланд утраулары]]) унитар [[дәүләт]]. Идарә итү формасы буенча Фиʜляʜдиᴙ — җөмһүрият. Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча канун чыгару вазыйфалары белән '''Эдускунта''' исемле [[Фиʜляʜдиᴙ парламенты]] һәм президент шөгыльләнә. Канунны үтәү вазыйфалары президентка һәм Дәүләт Шурасына йөкләнгән. === Президент === Фиʜляʜдиᴙ президенты туры сайлаулар нәтиҗәсендә алты елга билгеләнә. [[2000 ел|2000]]—[[2012 ел]]ларда бу вазыйфаны [[Тарья Халонен]], [[2012 ел]]дан [[Саули Ниинистө]], 2024 елдан [[Александр Стубб]] башкара. === Парламент === [[Рәсем:Parliament of Finland1.jpg|thumb|250px|right| Эдускунта – Фиʜлəʜдиᴙ парламентының бинасы]] Фиʜляʜдиᴙ парламентының төп институтлары 1863 елда барлыкка килгән. Pоссия императоpы [[Александр II]] 1863 елда фин сеймын чакыру турында карар кабул итә. Фиʜляʜдиᴙнең үзаллы (мөстәкыйль) үсеше шушы вакыйгага тыгыз бәйләнгән, чөнки фин теле рәсми хакимият теле итеп танылган. [[Эдускунта]] — илнең бер палаталы парламенты, ул 200 депутаттан тора. Депутатлар бөтен халык сайлауларында сайланып, 4 елга билгеләнәләр. [[2003 ел]]дагы парламент сайлауларында 18 фирка катнаша, ләкин шулар арасынна парламентка бары 8 фирка генә керщ. Иң зур фиркаләр булып [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]], [[Фиʜляʜдиᴙнең Социал-демократик фиркасе]], [[Милли коалиция фиркасе|Милли коалиция]], [[Сул берлек фиркасе|Сул берлек]], [[Яшел берлек фиркасе|Яшел берлек]] һәм [[Швед Халык фиркасе]] санала. [[2007 ел]]ның мартында үткән парламент сайлауларының нәтиҗәләре буенча, иң зур тавышны (23,1 %) [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]] ала (51 мандат). Шулай ук парламентка Милли коалиция (22,3 %, 50 урын), Социал-демократик фирка (21,4 %, 45 урын), Сул берлек (8,8 %, 17 урын), Яшел берлек (8,5 %, 15 урын), Швед Халык фиркасе (4,6 %, 9 урын), Христиан демократлар фиркасе (4,9 %, 7 урын) һәм «Чын финнар» фиркасе (4,1 %, 5 урын) уза. === Дәүләт һимны === [[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|200px|noicon]]<br> '''OI MAAMME''' (фин телендә) ''Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,'' ''soi, sana kultainen!'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' '''VÅRT LAND''' (швед телендә) ''Vårt land, vårt land, vårt fosterland,'' ''ljud hɵgt, o dyra ord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' '''ТУГАН ЯГЫМ''' Әй, Суоми, туган ягым, Горур яңгырый атың! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар – Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар — Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! '''OUR LAND''' (инглиз телендә) ''Our land, our land, our fatherland,'' ''Sound loud, O name of worth!'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' '''Һимнның тарихы''' Бүген Фиʜляʜдиᴙдә кулланылган “''Maamme''” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (''Johan Ludvig Runeberg'', 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (''Fredrik Pacius'', 1809—1891) иҗат иткән. Милли һимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган. Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (''Paavo Cajander''), Юлиус Кронның (''Julius Krohn'') 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада Эстония һимны булып танылып та өлгергән. Фиʜлəʜдиᴙнең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (''Papst und Sultan'') исемле... туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш. “Туган ягым”ны [[Александр Блок]] 1915 елда уpыc теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала. == Административ-территориаль бүленеш == [[Рәсем:Finland regions numbers.png|right|250px|Фиʜлəʜдиᴙ провинцияләре]] Фиʜляʜдиᴙ провинциаль шуралар белән идарә ителгән 20 провинциягә бүленә. Үз чиратында провинцияләр ᴋоммуналарга бүленәләр. Аларның саннары берләштерү сәясәтенә күрә даими кыскартыла, [[2010 ел]] башына Фиʜляʜдиᴙдә 342 ᴋоммуна булды. # '''[[Лапландия провинциясе|Лапландия]]''' ({{lang-fi|Lappi}} / {{lang-sv|Lappland}}) # '''[[Похьойс-Похьянмаа провинциясе|Похьойс-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Norra ɵsterbotten}}) # '''[[Кайнуу]]''' провинциясе ({{lang-fi|Kainuu}} / {{lang-sv|Kajanaland}}) # '''[[Похьойс-Карьяла]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Karjala}} / {{lang-sv|Norra Karelen}}) # '''[[Похьойс-Саво]] (Төньяк Саво)''' ({{lang-fi|Pohjois-Savo}} / {{lang-sv|Norra Savolax}}) # '''[[Этелә-Саво]] (Көньяк Саво)''' ({{lang-fi|Etelə-Savo}} / {{lang-sv|Sɵdra Savolax}}) # '''[[Этелә-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Etelə-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Sɵdra ɵsterbotten}}) # '''[[Похьянмаа провинциясе|Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjanmaa}} / {{lang-sv|ɵsterbotten}}) # '''[[Пирканмаа]]''' ({{lang-fi|Pirkanmaa}} / {{lang-sv|Birkaland}}) # '''[[Сатакунта]]''' ({{lang-fi|Satakunta}} / {{lang-sv|Satakunda}}) # '''[[Кески-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Keski-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Mellersta ɵsterbotten}}) # '''[[Кески-Суоми]]''' ({{lang-fi|Keski-Suomi}} / {{lang-sv|Mellersta Finland}}) # '''[[Варсинайс-Суоми]]''' ({{lang-fi|Varsinais-Suomi}} / {{lang-sv|Egentliga Finland}}) # '''[[Этелә-Карьяла]] (Көньяк Карелия)''' ({{lang-fi|Etelə-Karjala}}, {{lang-sv|Sɵdra Karelen}}) # '''[[пәйят-хәме]]''' ({{lang-fi|Pəijət-Həme}}, {{lang-sv|Pəijənne Tavastland}}) # '''[[Канта-хәме]]''' ({{lang-fi|Kanta-Həme}}, {{lang-sv|Egentliga Tavastland}}) # '''[[Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Uusimaa}}, {{lang-sv|Nyland}}) # '''[[Итә-Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Itə-Uusimaa}}, {{lang-sv|ɵstra Nyland}}) # '''[[күменлааксо]]''' ({{lang-fi|Kymenlaakso}}, {{lang-sv|Kymmenedalen}}) # '''[[Аланд утраулары]]''' ({{lang-fi|Ahvenanmaa}} / {{lang-sv|Åland}}) Фиʜляʜдиᴙнең иң зур шәһәрләре: [[Һелсинки]] — 583 549 кеше, [[Эспоо]] — 244 474 кеше, [[Тампере]] — 211 633 кеше, [[Турку]] — 176 242 кеше, [[Оулу]] — 139 275 кеше. == Икътисад == [[Рәсем:Fi real gdp growth.svg|left|200px|thumb|ТМП үсеше, 1998—2007]] Фиʜляʜдиᴙ югары индустриаль илләр рәтенә керә. Дөнья сәнәгатендә аның өлеше зур түгел — 0,4 %, дөнья сәүдәсендә исә 0,8 %. Тулаем милли продукт [[2002 ел]]да 140,5 млрд евро тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ сәнәгате экспорт һәм сыйфатка нигезләнә. Хай-тек секторы ([[кесә телефон]]нар, [[интернет]]) мөһим урынны алып тора. Кәгазь җитештерү буенча дөньяда Фиʜлəʜдиᴙ беренче. Инфләция түбән. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ икътисады тиз үсә. == Туризм == [[Рәсем:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|right|200px|thumb|[[Һелсинки]] күренеше]] Фиʜляʜдиᴙ туристларында иң зур кызыксыну уяткан шәһәр — ил башкаласы [[Һелсинки]]. Башка шәһәрләрне дә туристлар зиярәт итә: [[Тампере]], [[Турку]], [[Оулу]], [[Куопио]] һәм [[Порвоо]]. Истәлекле урыннар һәм табигать һәйкәлләре арасында мөһим урынны [[Аавасакса]] (''Aavasaksa'') тавы ала. Фиʜлəʜдиᴙдә, аеруча Лапландиядә, кышкы туризм бик популәр. == Искәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Reflist}} </div> == Чыганаклар == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Finland Инглиз Википедиясе] * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Фиʜлəʜдиᴙ уpыc Википедиясе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/ Азатлык радиосы мәкаләләре] <!-- Сез мәкаләне тулыландырсагыз, чыганакларны исемлеккә языгыз --> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Навигация|Викиҗыентык=Finland}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Finland Wikimedia Атлас] {{ref-en}} * [http://www.visitfinland.com/ru_RU/web/guest/finland-guide/home Visit Finland] {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html Фиʜлəʜдиᴙдә һәрбер өй интернетлы булачак] * [http://www.finland.org.ru/ru/ Фиʜлəʜдиᴙ илчелеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026060856/http://www.finland.org.ru/ru/ |date=2019-10-26 }} {{ref-ru}} * [http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510180407/http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index |date=2007-05-10 }} {{ref-ru}} * [http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 Фиʜлəʜдиᴙнең интерактив картасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120013654/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 |date=2009-01-20 }} {{ref-en}} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/finland/map.html Фиʜлəʜдиᴙнең карталары] {{ref-ru}} * [http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland Фиʜлəʜдиᴙ Веб-күзләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724013910/http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland |date=2010-07-24 }} {{ref-ru}} * [http://da.fi Бөтен Фиʜлəʜдиᴙ - Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330045323/http://da.fi/ |date=2010-03-30 }} {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1924237.html Һенрик Торемарк: “Татарлар бәхетле кешеләр”] == Моны да карагыз == * [[Скандинавия ярымутравы]] * [[Фин теле]] * [[Швеция]] * [[Норвегия]] {{Фин-угыр дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Европа илләре}} {{Европа берлеге}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Финляндия]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] [[Төркем:НАТО дәүләтләре]] 2r6b0aptb0jfs7qfiq94fj3foh5i07l 5994126 5994125 2026-08-02T05:15:59Z Каюм Хордай 59574 Мин берничә хата төзәттем. 5994126 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Finländiä}}<br> {{coord|display=title|63|24|0|N|25|51|0|E|type:country_region:FI}} {{ДәүләтВМ}} '''Финляндия''', рәсми исеме '''Финляндия Җөмһүрияте''' ({{lang-fi|Suomen tasavalta}}, {{lang-sv|Republiken Finland}}) — [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан [[дәүләт]]. Фиʜляʜдиᴙнең [[башкала]]сы — [[Һелсинки]] шәһәре. Көнчыгышта [[Россия Федерациясе]], төньяк-көнбатышта [[Швеция]], төньякта [[Норвегия]] белән чиктәш. [[Балтыйк диңгезе]] тарафыннан юыла. Илнең мәйданы — 338 145 квадрат километр, ягъни [[Татарстан|Татарстан Җөмһүриятенә]] караганда 5 мәртәбә зуррак. Барлык мәйданның 7 проценты гына эшкәртелә, ә калганы урманнар, күлләр һәм сазлыклар. Ил тоташ урман белән капланган, аның төньяк өлешен генә тундра били. Табигать үз халәтендә сакланган, илдә 60 000 чамасы күл исәпләнә. Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]] һәм [[Шенген килешүе]], 2023 елның 4 апреленнән бирле ― [[НАТО]] әгъзасы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/finlyandiya-4-aprelda-natoga-keracak-5869169 Финляндия 4 апрельдә НАТОга керәчәк.] [[Татар-информ]], 3.04.2023</ref>. 2022 елның 5 июлендә НАТО илләренең барлык 30 илчесе дә керү турында протоколларга кул куйган, 2023 елның 31 мартына НАТОның барлык әгъза илләре парламентлары протоколларны ратификацияләгән. Фиʜляʜдиᴙ — дөньяда беренче булып һәр ватандашының югары тизлекле [[интернет]]ка кануни хокукын игълан иткән ил<ref>http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html</ref>. Дөньяның иң мул һәм яшәү өчен кулай илләрен билгеләүче Legatum институты үзенең яңа хисабында Фиʜляʜдиᴙне яшәү өчен иң яхшы ил дип билгеләде<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1861596.html Яшәү өчен иң яхшы урын кайда?]</ref>. «Newsweek» журналы шулай ук Фиʜляʜдиᴙне «дөньяның иң яхшы илләре» исемлегендә беренче урынга куйган<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/2130374.html Newsweek: дөньяның иң яхшы иле – Фиʜляʜдиᴙ]</ref>. == Исем этимологиясе == '''Фиʜляʜдиᴙ''' сүзе [[швед теле]]ндә булган ''Finland'' (“финнар җире”) сүзеннән килә. Илнең фин исеме — ''Suomi''. Бу исем барлыкка килүенең берничә версиясе бар: * ''Suomi'' исеме [[фин теле|фин]] ''suomu'' («балык тәңкәсе») сүзеннән килгән, чөнки борынгы финнар киемнәрен балык тәңкәсеннән теккәннәр. * Башка теория буенча, '''''Suomi''''' — ялгызлык исем. Аны Дания патшасы йөрткән. * Тагын бер версия буенча, ''Suomi'' исеме [[эстон теле]]ннән килә. Кайчандыр ''Sooma'' (''soo'' — «сазлык», ''maa'' — «җир») дигән урын булган дип санала, һәм бу исем Фиʜляʜдиᴙгә күчкән дигән фикер йөри. * '''''Suomi''''' “саами” сүзеннән килә (саами – элек бу җирләрдә яшәүче халыкның үзатамасы). == Географик мәгълүмат == ===Географик урнашуы=== [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]] [[Рәсем:Ev24856 Scandinavia.A2003050.1025.250mFINLANDONLY.jpg|left|150px|thumb|Космостан күренеш]] Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан, аның байтак кына территориясе котып сызыгы артында (25 %). Коры җирдә [[Швеция]] (чик озынлыгы 586 км), [[Норвегия]] (чик озынлыгы 716 км) һәм [[Россия]] (чик озынлыгы 1265 км) белән, ә диңгездә [[Балтыйк диңгезе]]нең Фин һәм Ботник култыклары аша [[Эстония]] белән чиктәш. Яр буе чиген санаганда ул 1100 км га тигез. Утраулардан башка яр буе чиге 46 000 км. Яр буенча 81 000 гә якын утрау урнашкан (уртача мәйданы — 100 м²). Ил үзе өч төрле географик төбәккә бүленә: #Яр буе түбәнлеге — Ул Фин һәм Ботник култыклары буенда урнашкан, яр буйларында меңнәрчә текә тау һәм утрау бар. Төп архипелаглар: Аланд утраулары һәм Төрку архипелагы. Илнең көньяк-көнбатышында урнашкан бик вак утраулар системасы Фиʜлəʜдиᴙдәге иң зур [[архипелаг]] — Архипелаг диңгезен барлыкка китерә. #Эчке күлләр системасы (күлләр районы) — илнең үзәгеннән көньяктарак урнашкан кара урман һәм сазлыклар территориясе. #Котып артында урнашкан җирләр үзенең ярлы туфрагы белән аерылып тора. Лапландия текә таулары һәм зур булмаган калкулыклары белән характерлана. Фиʜляндиянең иң биек ноктасы [[Фьельд Халти]] диңгез өстеннән 1328 метр биеклектә урнашкан. === Флора һәм фауна === [[Рәсем:Төньяк боланнар.jpg|thumb|right|200px|Лапландиядәге төньяк боланнар]] Фиʜлəʜдиᴙнең көньягыннан төньягына хәрәкәт иткәндә кече утрауларлы, диңгезле ландшафтның урманлы табигатькә алмашуы күзәтелә. Илнең төньягында исә зур [[Лапландия]] урманнары урнаша. [[2008 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 35 милли парк урнашкан. Бу парк җирләрендә сирәк һәм кыйммәтле хайваннар һәм үсемлекләр төпләре яши, монда ландшафтның кызыклы формаларын, уникаль табигать объектларын очратып була. Паркларның гомуми мәйданы 8 мең дүрᴛкел киламитер тәшкил итә. Фиʜлəʜдиᴙ кануннары буенча һәр кеше ирекле рәвештә милли парклар территорияләрендә йөри ала<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |access-date=2010-08-06 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817173127/http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |dead-url=yes }}</ref>. Иң мәшһүр парклар арасында Урхо Кекконен милли паркы һәм Лемменйоки бар. == Геологик төзелеш == Фиʜляʜдиᴙнең күпчелек өлеше түбәнлектә урнашкан, ләкин илнең төньяк-көнчыгышта кайбер таулар биеклеге 1000 метрны уза. Фиʜляʜдиᴙ борынгы (1,4 — 3 млрд ел) кристаллик щитта урнашкан<ref>http://www.geologia.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=230&Itemid=38</ref>. Анда шулай ук [[Скандинавия ярымутравы|Скандинавия]] һәм [[Кола ярымутравы|Кола]] ярымутраулары, [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Ботник култыгы]] урнашканнар. == Халык == {| class="wikitable floatright" style="margin:0 0 0.5em 1em;" |+Фиʜляʜдиᴙ халык саны, 1750–2000<ref>{{cite book | last=Aunesluoma | first=Juhana | coauthors=Heikkonen, Esko; Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | language=Finnish | publisher=[[Sanoma|WSOY]] | year=2007| ISBN=9510276278}}</ref> |- !Ел!!Халык саны!!Ел!!Халык саны |- ||1750 ел||align=right|421,000||1880 ел||align=right|2,060,800 |- ||1760 ел||align=right|491,000||1890 ел||align=right|2,380,100 |- ||1770 ел||align=right|561,000||1900 ел||align=right|2,655,900 |- ||1780 ел||align=right|663,000||1910 ел||align=right|2,943,400 |- ||1790 ел||align=right|705,600||1920 ел||align=right|3,147,600 |- ||1800 ел||align=right|832,700||1930 ел||align=right|3,462,700 |- ||1810 ел||align=right|863,300||1940 ел||align=right|3,695,617 |- ||1820 ел||align=right|1,177,500||1950 ел||align=right|4,029,803 |- ||1830 ел||align=right|1,372,100||1960 ел||align=right|4,446,222 |- ||1840 ел||align=right|1,445,600||1970 ел||align=right|4,598,336 |- ||1850 ел||align=right|1,636,900||1980 ел||align=right|4,787,778 |- ||1860 ел||align=right|1,746,700||1990 ел||align=right|4,998,478 |- ||1870 ел||align=right|1,768,800||2000 ел||align=right|5,181,000 |} [[2008 ел]]ның ахырында Фиʜлəʜдиᴙ халык саны 5 544 877 кешене тәшкил итте (47 % — ир кешеләр һәм 53 % – хатын кызлар). Халыкның тормыш озынлыгы: ир-атлар биредә 76 яшькә җитсә (Pоссиядә — 58,7 яшь), ә хатын-кызларның гомер озынлыгы 82,4 яшь (Россиядә — 71,8).<ref>{{Citation |title=Фиʜляʜдиᴙдә ничек яшиләр? (Швеөиядә) / Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ. Казан / – № 15 (11181), 2 aугыc, 2008 |url=http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |access-date=2012-08-13 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723122838/http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |dead-url=yes }}</ref> === Милли cостав === 31.12.2008-гә Финляндия милли cоставы<ref>[http://www.vaestorekisterikeskus.fi/ Vəestɵrekisterikeskus]</ref>: * [[финнар]] 97,3 % (5 183 058) * [[руслар]] 0,51 % (26 909) * [[эстоннар]] 0,42 % (22 604) * [[шведлар]] 0,16 % (8 439) [[Рәсем:Finland pop.jpg|thumb|left|Ил халкының күпчелеге көньякта яши]] Фиʜляʜдиᴙдә яшәгән чит ил гражданнары — 2,7 %, илдә тумаганнар саны 4,1 %<ref>http://www.stat.fi/til/vaerak/2008/vaerak_2008_2009-03-27_tie_001_fi.html</ref>. Иң зур милли азчылыклар арасында [[шведлар|фин шведлары]], [[татарлар]], [[чегәннәр]], [[саамнар]]. === Телләр === [[1922 ел]]да кабул ителгән канун буенча Фиʜляʜдиᴙдә ике дәүләт теле ([[фин теле|фин]] һәм [[швед теле|швед]] телләре) бар. [[1917 ел]]га кадәр монда шулай ук [[рус теле]] дәүләт дәрәҗәсендә булган. Фин телендә халыкның күпчелеге сөйләшә. Швед телендә халыкның 5,5 %-ты сөйләшә, уpыc телен 0,8 % белә, эстон телендә исә 0,3 % кеше аралаша. Башка телләрдә (шул исәптән [[татар теле]]ндә дә) 1,77 % кеше сөйләшә. [[1992 ел]]да «Саам теле турында канун» үз өченә кергән. Канун буенча [[саам теле]]нә Фиʜляʜдиᴙдә махсус cтaтус бирелә<ref>http://www.russian.fi/info/index.php/2006/03/10/saamy.html</ref>. === Дин === Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча илдә Евангелик-лютеран чиркәү һәм Православ чиркәү дәүләт чиркәүләре булып санала<ref>[http://www.stat.fi/meta/kas/valtionkirkko.html Valtionkirkko. Tilastokeskus, kəsitteet ja məəritelmət]</ref>. Халыкның 13,5 %-ы бернинди дини төркемнәргә керми. [[2010 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 45 мең мөселман яши. Күпчелектә бу — иммигрантлар һәм аларның балалары. Илдә 40 мәчет бар<ref>[http://www.yle.fi/novosti/novosti/article1823664.html Фиʜлəʜдиᴙ мәчетләре] {{ref-ru}}</ref>. * [[Финляндиядә ислам]] * [[Финляндиядә Һинд дине]] == Фиʜляʜдиᴙ татарлары == {{main|Финляндия татарлары}} [[Рәсем:Ярвәнпә мәчете.jpg|right|200px|thumb|[[Ярвәнпә мәчете]]]] Фиʜляʜдиᴙдә 900гә якын [[татар]] яши. [[2010 ел]]да Фиʜляʜдиᴙ татарлары мәдәни оешмасы [http://www.azatliq.org/content/Finlandia_Tatarlari_bayrame/2015332.html 75 еллыгын бәйрәм итте]. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ татарлары бик актив дип санала. Даими рәвештә төрле чаралар, бәйрәмнәр үткәрелә<ref>[http://www.azatliq.org/content/finlandia_dardmand_nasretdin/1878789.html Фиʜлəʜдиᴙ татарлары Дәрдмәндне искә алды]</ref>. Фиʜляʜдиᴙ татарларының үз мәчетләре дә бар. [[Ярвәнпә мәчете]] исемле бу гыйбадәт йорты [[1943 ел]]ны ачыла һәм Фиʜляʜдиᴙдә бердәнбер манаралы мәчет дип санала. 2009 елда мәчетнең эче яңартыла<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1906759.html Фиʜляʜдиᴙ татарлары Ярвәнпә мәчетен яңартты]</ref>. * [http://www.azatliq.org/content/finlandia_tatarlar_diaspora/2018096.html Читтәге татарлар милли үсешкә өлешен керттеме? — Фиʜляʜдиᴙ татарлары] == Тарих == {{Төп мәкалә|Финляндия тарихы}} === Борынгы тарих === [[Рәсем:Astuvansalmi kalliojumala.jpg|right|180px|thumb|Иң иске тауда эшләнгән рәсемнәр]] Археологик казынуларга күрә беренче кешеләр Фиʜляʜдиᴙдә кешеләр якынча безнең эрага кадәр 8500 елда яши башлаганнар. Алар ау һәм ризык җыю белән шөгыльләнгәннәр, таш кораллар кулланганнар. 3 меңъеллыкта (б. э. к.) балчыктан савыт-саба эшләнә башлаган <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |access-date=2002-02-10 |archive-date=2002-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020210163438/http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |dead-url=yes }}</ref>. 32 гасырда (б. э. к.) хәрби [[балта]]лар белән бергә җирне хуҗалык итү максатыннан куллана башлыйлар. [[Бронза гасыр]]дан (1500—500 еллар б. э. к.) башлап, финнарның Скандинавия һәм Балтыйк регионнарның халыклары белән тыгыз аралашуы күзәтелә. 9 гасыр башына <ref>Gardiner, Samuel Rawson, ed (1910). [http://www.archive.org/download/rsschoolatlasofe00garduoft/rsschoolatlasofe00garduoft.pdf "Map No. 6: Europe at the death of Charles the Great, 814"]</ref> Фиʜляʜдиᴙ чикләре түбәндәге җирләр белән чикләнгән: * төньякта [[Ак диңгез]] * [[Скандинавия таулары]] * Шведлар җирләре * [[Балтыйк диңгезе]] *''Estland'' * [[Хәзәр каһанлыгы|Хазар каганаты]] === Швед хакимияте (1150/1300—1809) === Викинглар чоры ахырында швед сәүдәгәрләре бөтен [[Балтыйк диңгезе]] регионында тәэсирләрен арттыралар. Берничә гасыр дәвамында Фиʜляʜдиᴙ [[Швеция]] хакимияте астында була. === Pәсәй империясендә (1809—1917) === Pоссия-Швеция сугышы нәтиҗәсендә (1808—1809) Финляндия Россия империясе дәүләтенә кушыла. Pоссия армиясе гарнизоннары өчен хәрби ныгытмалар төзелә. Рәсми яктан Фиʜляʜдиᴙ [[Россия империясе]] cоставына киң автономия белән керә. [[1860-еллар|1860 еллардан]] башлап илдә мәдәни милли күтәрелеш башлана, җирле [[зыялылар]] [[фин теле]]нә дәүләт теле cтaтусын бирүне таләп иткән. Шул cтaтусны фин теленә [[Александр II]] бирщ. Автономия тиз ныгый, [[1899 ел]]да башланган уpыcлаштыру сәясәте дәүләт бәйсезлеге өчен көрәшне ныгыта гына. === Бәйсез Фиʜляʜдиᴙ === Pоссиядә монархия җимерелгәннән һәм [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, большевиклар хакимияте фин Сенатына [[1917 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] бәйсезлек игълан итәргә мөмкинлек бирә. Илдә гражданнар сугышы башлана. Аңарда 35000 нән артык кеше һәлак була. “Аклар”ның җиңүеннән соң Фиʜляʜдиᴙ гаскәрләре Көнчыгыш [[Карелия]]гә һөҗүм итәләр. [[Беренче совет-фин сугышы]] башлана. Ул [[1920 ел]]да гына тәмамлана. [[1939 ел]]да Советлар Берлеге [[Совет-фин сугышы (1939-1940)|Фин сугышы]]н башлый. Берничә бәрелештән соң Фиʜляʜдиᴙ үз территориясенең бер өлешен югалта. Кыска вакытлы “дуслык”тан соң, [[1941 ел]]да СССР Фиʜляʜдиᴙ Хәрби Һава Көчләренең аэродромына һөҗүм итә, Фиʜляʜдиᴙ Икенче бөтендөнья сугышына, [[СССР]]га каршы сугышка керә. [[1944 ел]]ның җәендә финнар белән [[СССР]] арасында солых килешүе төзелә. Сугыш елларында көчсезләндерелгән Фиʜляʜдиᴙ, Карел муенын СССРга биреп, СССР белән мөнәсәбәтләрдә яңа курс ала. [[Урхо Кекконен]]ның 25 еллык президентлыгында (1956—81) [[Скандинав илләре]] белән мөнәсәбәт яхшыртып, [[СССР]]дан да ерак тормыйлар. [[1995 ел]]ның ахырында Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]]нә керә. == Дәүләт төзелеше һәм сәясәт == Фиʜляʜдиᴙ — бер өлешчә [[автономия]]ле ([[Аланд утраулары]]) унитар [[дәүләт]]. Идарә итү формасы буенча Фиʜляʜдиᴙ — җөмһүрият. Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча канун чыгару вазыйфалары белән '''Эдускунта''' исемле [[Фиʜляʜдиᴙ парламенты]] һәм президент шөгыльләнә. Канунны үтәү вазыйфалары президентка һәм Дәүләт Шурасына йөкләнгән. === Президент === Фиʜляʜдиᴙ президенты туры сайлаулар нәтиҗәсендә алты елга билгеләнә. [[2000 ел|2000]]—[[2012 ел]]ларда бу вазыйфаны [[Тарья Халонен]], [[2012 ел]]дан [[Саули Ниинистө]], 2024 елдан [[Александр Стубб]] башкара. === Парламент === [[Рәсем:Parliament of Finland1.jpg|thumb|250px|right| Эдускунта – Фиʜлəʜдиᴙ парламентының бинасы]] Фиʜляʜдиᴙ парламентының төп институтлары 1863 елда барлыкка килгән. Pоссия императоpы [[Александр II]] 1863 елда фин сеймын чакыру турында карар кабул итә. Фиʜляʜдиᴙнең үзаллы (мөстәкыйль) үсеше шушы вакыйгага тыгыз бәйләнгән, чөнки фин теле рәсми хакимият теле итеп танылган. [[Эдускунта]] — илнең бер палаталы парламенты, ул 200 депутаттан тора. Депутатлар бөтен халык сайлауларында сайланып, 4 елга билгеләнәләр. [[2003 ел]]дагы парламент сайлауларында 18 фирка катнаша, ләкин шулар арасынна парламентка бары 8 фирка генә керщ. Иң зур фиркаләр булып [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]], [[Фиʜляʜдиᴙнең Социал-демократик фиркасе]], [[Милли коалиция фиркасе|Милли коалиция]], [[Сул берлек фиркасе|Сул берлек]], [[Яшел берлек фиркасе|Яшел берлек]] һәм [[Швед Халык фиркасе]] санала. [[2007 ел]]ның мартында үткән парламент сайлауларының нәтиҗәләре буенча, иң зур тавышны (23,1 %) [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]] ала (51 мандат). Шулай ук парламентка Милли коалиция (22,3 %, 50 урын), Социал-демократик фирка (21,4 %, 45 урын), Сул берлек (8,8 %, 17 урын), Яшел берлек (8,5 %, 15 урын), Швед Халык фиркасе (4,6 %, 9 урын), Христиан демократлар фиркасе (4,9 %, 7 урын) һәм «Чын финнар» фиркасе (4,1 %, 5 урын) уза. === Дәүләт һимны === [[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|200px|noicon]]<br> '''OI MAAMME''' (фин телендә) ''Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,'' ''soi, sana kultainen!'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' '''VÅRT LAND''' (швед телендә) ''Vårt land, vårt land, vårt fosterland,'' ''ljud hɵgt, o dyra ord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' '''ТУГАН ЯГЫМ''' Әй, Суоми, туган ягым, Горур яңгырый атың! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар – Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар — Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! '''OUR LAND''' (инглиз телендә) ''Our land, our land, our fatherland,'' ''Sound loud, O name of worth!'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' '''Һимнның тарихы''' Бүген Фиʜляʜдиᴙдә кулланылган “''Maamme''” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (''Johan Ludvig Runeberg'', 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (''Fredrik Pacius'', 1809—1891) иҗат иткән. Милли һимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган. Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (''Paavo Cajander''), Юлиус Кронның (''Julius Krohn'') 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада Эстония һимны булып танылып та өлгергән. Фиʜлəʜдиᴙнең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (''Papst und Sultan'') исемле... туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш. “Туган ягым”ны [[Александр Блок]] 1915 елда уpыc теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала. == Административ-территориаль бүленеш == [[Рәсем:Finland regions numbers.png|right|250px|Фиʜлəʜдиᴙ провинцияләре]] Фиʜляʜдиᴙ провинциаль шуралар белән идарә ителгән 20 провинциягә бүленә. Үз чиратында провинцияләр ᴋоммуналарга бүленәләр. Аларның саннары берләштерү сәясәтенә күрә даими кыскартыла, [[2010 ел]] башына Фиʜляʜдиᴙдә 342 ᴋоммуна булды. # '''[[Лапландия провинциясе|Лапландия]]''' ({{lang-fi|Lappi}} / {{lang-sv|Lappland}}) # '''[[Похьойс-Похьянмаа провинциясе|Похьойс-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Norra ɵsterbotten}}) # '''[[Кайнуу]]''' провинциясе ({{lang-fi|Kainuu}} / {{lang-sv|Kajanaland}}) # '''[[Похьойс-Карьяла]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Karjala}} / {{lang-sv|Norra Karelen}}) # '''[[Похьойс-Саво]] (Төньяк Саво)''' ({{lang-fi|Pohjois-Savo}} / {{lang-sv|Norra Savolax}}) # '''[[Этелә-Саво]] (Көньяк Саво)''' ({{lang-fi|Etelə-Savo}} / {{lang-sv|Sɵdra Savolax}}) # '''[[Этелә-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Etelə-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Sɵdra ɵsterbotten}}) # '''[[Похьянмаа провинциясе|Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjanmaa}} / {{lang-sv|ɵsterbotten}}) # '''[[Пирканмаа]]''' ({{lang-fi|Pirkanmaa}} / {{lang-sv|Birkaland}}) # '''[[Сатакунта]]''' ({{lang-fi|Satakunta}} / {{lang-sv|Satakunda}}) # '''[[Кески-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Keski-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Mellersta ɵsterbotten}}) # '''[[Кески-Суоми]]''' ({{lang-fi|Keski-Suomi}} / {{lang-sv|Mellersta Finland}}) # '''[[Варсинайс-Суоми]]''' ({{lang-fi|Varsinais-Suomi}} / {{lang-sv|Egentliga Finland}}) # '''[[Этелә-Карьяла]] (Көньяк Карелия)''' ({{lang-fi|Etelə-Karjala}}, {{lang-sv|Sɵdra Karelen}}) # '''[[пәйят-хәме]]''' ({{lang-fi|Pəijət-Həme}}, {{lang-sv|Pəijənne Tavastland}}) # '''[[Канта-хәме]]''' ({{lang-fi|Kanta-Həme}}, {{lang-sv|Egentliga Tavastland}}) # '''[[Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Uusimaa}}, {{lang-sv|Nyland}}) # '''[[Итә-Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Itə-Uusimaa}}, {{lang-sv|ɵstra Nyland}}) # '''[[күменлааксо]]''' ({{lang-fi|Kymenlaakso}}, {{lang-sv|Kymmenedalen}}) # '''[[Аланд утраулары]]''' ({{lang-fi|Ahvenanmaa}} / {{lang-sv|Åland}}) Фиʜляʜдиᴙнең иң зур шәһәрләре: [[Һелсинки]] — 583 549 кеше, [[Эспоо]] — 244 474 кеше, [[Тампере]] — 211 633 кеше, [[Турку]] — 176 242 кеше, [[Оулу]] — 139 275 кеше. == Икътисад == [[Рәсем:Fi real gdp growth.svg|left|200px|thumb|ТМП үсеше, 1998—2007]] Фиʜляʜдиᴙ югары индустриаль илләр рәтенә керә. Дөнья сәнәгатендә аның өлеше зур түгел — 0,4 %, дөнья сәүдәсендә исә 0,8 %. Тулаем милли продукт [[2002 ел]]да 140,5 млрд евро тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ сәнәгате экспорт һәм сыйфатка нигезләнә. Хай-тек секторы ([[кесә телефон]]нар, [[интернет]]) мөһим урынны алып тора. Кәгазь җитештерү буенча дөньяда Фиʜлəʜдиᴙ беренче. Инфләция түбән. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ икътисады тиз үсә. == Туризм == [[Рәсем:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|right|200px|thumb|[[Һелсинки]] күренеше]] Фиʜляʜдиᴙ туристларында иң зур кызыксыну уяткан шәһәр — ил башкаласы [[Һелсинки]]. Башка шәһәрләрне дә туристлар зиярәт итә: [[Тампере]], [[Турку]], [[Оулу]], [[Куопио]] һәм [[Порвоо]]. Истәлекле урыннар һәм табигать һәйкәлләре арасында мөһим урынны [[Аавасакса]] (''Aavasaksa'') тавы ала. Фиʜлəʜдиᴙдә, аеруча Лапландиядә, кышкы туризм бик популәр. == Искәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Reflist}} </div> == Чыганаклар == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Finland Инглиз Википедиясе] * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Фиʜлəʜдиᴙ уpыc Википедиясе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/ Азатлык радиосы мәкаләләре] <!-- Сез мәкаләне тулыландырсагыз, чыганакларны исемлеккә языгыз --> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Навигация|Викиҗыентык=Finland}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Finland Wikimedia Атлас] {{ref-en}} * [http://www.visitfinland.com/ru_RU/web/guest/finland-guide/home Visit Finland] {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html Фиʜлəʜдиᴙдә һәрбер өй интернетлы булачак] * [http://www.finland.org.ru/ru/ Фиʜлəʜдиᴙ илчелеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026060856/http://www.finland.org.ru/ru/ |date=2019-10-26 }} {{ref-ru}} * [http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510180407/http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index |date=2007-05-10 }} {{ref-ru}} * [http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 Фиʜлəʜдиᴙнең интерактив картасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120013654/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 |date=2009-01-20 }} {{ref-en}} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/finland/map.html Фиʜлəʜдиᴙнең карталары] {{ref-ru}} * [http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland Фиʜлəʜдиᴙ Веб-күзләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724013910/http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland |date=2010-07-24 }} {{ref-ru}} * [http://da.fi Бөтен Фиʜлəʜдиᴙ - Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330045323/http://da.fi/ |date=2010-03-30 }} {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1924237.html Һенрик Торемарк: “Татарлар бәхетле кешеләр”] == Моны да карагыз == * [[Скандинавия ярымутравы]] * [[Фин теле]] * [[Швеция]] * [[Норвегия]] {{Фин-угыр дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Европа илләре}} {{Европа берлеге}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Финляндия]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] [[Төркем:НАТО дәүләтләре]] kem58pl7wuds7eu9ju0dlmqrhxe3780 5994127 5994126 2026-08-02T05:28:44Z Каюм Хордай 59574 5994127 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Finländiä}}<br> {{coord|display=title|63|24|0|N|25|51|0|E|type:country_region:FI}} {{ДәүләтВМ}} '''Финляндия''', рәсми исеме '''Финляндия Җөмһүрияте''' ({{lang-fi|Suomen tasavalta}}, {{lang-sv|Republiken Finland}}) — [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан [[дәүләт]]. Фиʜляʜдиᴙнең [[башкала]]сы — [[Һелсинки]] шәһәре. Көнчыгышта [[Россия Федерациясе]], төньяк-көнбатышта [[Швеция]], төньякта [[Норвегия]] белән чиктәш. [[Балтыйк диңгезе]] тарафыннан юыла. Илнең мәйданы — 338 145 квадрат километр, ягъни [[Татарстан|Татарстан Җөмһүриятенә]] караганда 5 мәртәбә зуррак. Барлык мәйданның 7 проценты гына эшкәртелә, ә калганы урманнар, күлләр һәм сазлыклар. Ил тоташ урман белән капланган, аның төньяк өлешен генә тундра били. Табигать үз халәтендә сакланган, илдә 60 000 чамасы күл исәпләнә. Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]] һәм [[Шенген килешүе]], 2023 елның 4 апреленнән бирле ― [[НАТО]] әгъзасы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/finlyandiya-4-aprelda-natoga-keracak-5869169 Финляндия 4 апрельдә НАТОга керәчәк.] [[Татар-информ]], 3.04.2023</ref>. 2022 елның 5 июлендә НАТО илләренең барлык 30 илчесе дә керү турында протоколларга кул куйган, 2023 елның 31 мартына НАТОның барлык әгъза илләре парламентлары протоколларны ратификацияләгән. Фиʜляʜдиᴙ — дөньяда беренче булып һәр ватандашының югары тизлекле [[интернет]]ка кануни хокукын игълан иткән ил<ref>http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html</ref>. Дөньяның иң мул һәм яшәү өчен кулай илләрен билгеләүче Legatum институты үзенең яңа хисабында Фиʜляʜдиᴙне яшәү өчен иң яхшы ил дип билгеләде<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1861596.html Яшәү өчен иң яхшы урын кайда?]</ref>. «Newsweek» журналы шулай ук Фиʜляʜдиᴙне «дөньяның иң яхшы илләре» исемлегендә беренче урынга куйган<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/2130374.html Newsweek: дөньяның иң яхшы иле – Фиʜляʜдиᴙ]</ref>. == Исем этимологиясе == '''Фиʜляʜдиᴙ''' сүзе [[швед теле]]ндә булган ''Finland'' (“финнар җире”) сүзеннән килә. Илнең фин исеме — ''Suomi''. Бу исем барлыкка килүенең берничә версиясе бар: * ''Suomi'' исеме [[фин теле|фин]] ''suomu'' («балык тәңкәсе») сүзеннән килгән, чөнки борынгы финнар киемнәрен балык тәңкәсеннән теккәннәр. * Башка теория буенча, '''''Suomi''''' — ялгызлык исем. Аны Дания патшасы йөрткән. * Тагын бер версия буенча, ''Suomi'' исеме [[эстон теле]]ннән килә. Кайчандыр ''Sooma'' (''soo'' — «сазлык», ''maa'' — «җир») дигән урын булган дип санала, һәм бу исем Фиʜляʜдиᴙгә күчкән дигән фикер йөри. * '''''Suomi''''' “саами” сүзеннән килә (саами – элек бу җирләрдә яшәүче халыкның үзатамасы). == Географик мәгълүмат == ===Географик урнашуы=== [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]] [[Рәсем:Ev24856 Scandinavia.A2003050.1025.250mFINLANDONLY.jpg|left|150px|thumb|Космостан күренеш]] Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан, аның байтак кына территориясе котып сызыгы артында (25 %). Коры җирдә [[Швеция]] (чик озынлыгы 586 км), [[Норвегия]] (чик озынлыгы 716 км) һәм [[Россия]] (чик озынлыгы 1265 км) белән, ә диңгездә [[Балтыйк диңгезе]]нең Фин һәм Ботник култыклары аша [[Эстония]] белән чиктәш. Яр буе чиген санаганда ул 1100 км га тигез. Утраулардан башка яр буе чиге 46 000 км. Яр буенча 81 000 гә якын утрау урнашкан (уртача мәйданы — 100 м²). Ил үзе өч төрле географик төбәккә бүленә: #Яр буе түбәнлеге — Ул Фин һәм Ботник култыклары буенда урнашкан, яр буйларында меңнәрчә текә тау һәм утрау бар. Төп архипелаглар: Аланд утраулары һәм Төрку архипелагы. Илнең көньяк-көнбатышында урнашкан бик вак утраулар системасы Фиʜляʜдиᴙдәге иң зур [[архипелаг]] — Архипелаг диңгезен барлыкка китерә. #Эчке күлләр системасы (күлләр районы) — илнең үзәгеннән көньяктарак урнашкан кара урман һәм сазлыклар территориясе. #Котып артында урнашкан җирләр үзенең ярлы туфрагы белән аерылып тора. Лапландия текә таулары һәм зур булмаган калкулыклары белән характерлана. Фиʜляндиянең иң биек ноктасы [[Фьельд Халти]] диңгез өстеннән 1328 метр биеклектә урнашкан. === Флора һәм фауна === [[Рәсем:Төньяк боланнар.jpg|thumb|right|200px|Лапландиядәге төньяк боланнар]] Фиʜлəʜдиᴙнең көньягыннан төньягына хәрәкәт иткәндә кече утрауларлы, диңгезле ландшафтның урманлы табигатькә алмашуы күзәтелә. Илнең төньягында исә зур [[Лапландия]] урманнары урнаша. [[2008 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 35 милли парк урнашкан. Бу парк җирләрендә сирәк һәм кыйммәтле хайваннар һәм үсемлекләр төпләре яши, монда ландшафтның кызыклы формаларын, уникаль табигать объектларын очратып була. Паркларның гомуми мәйданы 8 мең дүрᴛкел километр тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ кануннары буенча һәр кеше ирекле рәвештә милли парклар территорияләрендә йөри ала<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |access-date=2010-08-06 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817173127/http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |dead-url=yes }}</ref>. Иң мәшһүр парклар арасында Урхо Кекконен милли паркы һәм Лемменйоки бар. == Геологик төзелеш == Фиʜляʜдиᴙнең күпчелек өлеше түбәнлектә урнашкан, ләкин илнең төньяк-көнчыгышта кайбер таулар биеклеге 1000 метрны уза. Фиʜляʜдиᴙ борынгы (1,4 — 3 млрд ел) кристаллик щитта урнашкан<ref>http://www.geologia.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=230&Itemid=38</ref>. Анда шулай ук [[Скандинавия ярымутравы|Скандинавия]] һәм [[Кола ярымутравы|Кола]] ярымутраулары, [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Ботник култыгы]] урнашканнар. == Халык == {| class="wikitable floatright" style="margin:0 0 0.5em 1em;" |+Фиʜляʜдиᴙ халык саны, 1750–2000<ref>{{cite book | last=Aunesluoma | first=Juhana | coauthors=Heikkonen, Esko; Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | language=Finnish | publisher=[[Sanoma|WSOY]] | year=2007| ISBN=9510276278}}</ref> |- !Ел!!Халык саны!!Ел!!Халык саны |- ||1750 ел||align=right|421,000||1880 ел||align=right|2,060,800 |- ||1760 ел||align=right|491,000||1890 ел||align=right|2,380,100 |- ||1770 ел||align=right|561,000||1900 ел||align=right|2,655,900 |- ||1780 ел||align=right|663,000||1910 ел||align=right|2,943,400 |- ||1790 ел||align=right|705,600||1920 ел||align=right|3,147,600 |- ||1800 ел||align=right|832,700||1930 ел||align=right|3,462,700 |- ||1810 ел||align=right|863,300||1940 ел||align=right|3,695,617 |- ||1820 ел||align=right|1,177,500||1950 ел||align=right|4,029,803 |- ||1830 ел||align=right|1,372,100||1960 ел||align=right|4,446,222 |- ||1840 ел||align=right|1,445,600||1970 ел||align=right|4,598,336 |- ||1850 ел||align=right|1,636,900||1980 ел||align=right|4,787,778 |- ||1860 ел||align=right|1,746,700||1990 ел||align=right|4,998,478 |- ||1870 ел||align=right|1,768,800||2000 ел||align=right|5,181,000 |} [[2008 ел]]ның ахырында Фиʜлəʜдиᴙ халык саны 5 544 877 кешене тәшкил итте (47 % — ир кешеләр һәм 53 % – хатын кызлар). Халыкның тормыш озынлыгы: ир-атлар биредә 76 яшькә җитсә (Pоссиядә — 58,7 яшь), ә хатын-кызларның гомер озынлыгы 82,4 яшь (Россиядә — 71,8).<ref>{{Citation |title=Фиʜляʜдиᴙдә ничек яшиләр? (Швеөиядә) / Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ. Казан / – № 15 (11181), 2 aугыc, 2008 |url=http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |access-date=2012-08-13 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723122838/http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |dead-url=yes }}</ref> === Милли cостав === 31.12.2008-гә Финляндия милли cоставы<ref>[http://www.vaestorekisterikeskus.fi/ Vəestɵrekisterikeskus]</ref>: * [[финнар]] 97,3 % (5 183 058) * [[руслар]] 0,51 % (26 909) * [[эстоннар]] 0,42 % (22 604) * [[шведлар]] 0,16 % (8 439) [[Рәсем:Finland pop.jpg|thumb|left|Ил халкының күпчелеге көньякта яши]] Фиʜляʜдиᴙдә яшәгән чит ил гражданнары — 2,7 %, илдә тумаганнар саны 4,1 %<ref>http://www.stat.fi/til/vaerak/2008/vaerak_2008_2009-03-27_tie_001_fi.html</ref>. Иң зур милли азчылыклар арасында [[шведлар|фин шведлары]], [[татарлар]], [[чегәннәр]], [[саамнар]]. === Телләр === [[1922 ел]]да кабул ителгән канун буенча Фиʜляʜдиᴙдә ике дәүләт теле ([[фин теле|фин]] һәм [[швед теле|швед]] телләре) бар. [[1917 ел]]га кадәр монда шулай ук [[рус теле]] дәүләт дәрәҗәсендә булган. Фин телендә халыкның күпчелеге сөйләшә. Швед телендә халыкның 5,5 %-ты сөйләшә, уpыc телен 0,8 % белә, эстон телендә исә 0,3 % кеше аралаша. Башка телләрдә (шул исәптән [[татар теле]]ндә дә) 1,77 % кеше сөйләшә. [[1992 ел]]да «Саам теле турында канун» үз өченә кергән. Канун буенча [[саам теле]]нә Фиʜляʜдиᴙдә махсус cтaтус бирелә<ref>http://www.russian.fi/info/index.php/2006/03/10/saamy.html</ref>. === Дин === Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча илдә Евангелик-лютеран чиркәү һәм Православ чиркәү дәүләт чиркәүләре булып санала<ref>[http://www.stat.fi/meta/kas/valtionkirkko.html Valtionkirkko. Tilastokeskus, kəsitteet ja məəritelmət]</ref>. Халыкның 13,5 %-ы бернинди дини төркемнәргә керми. [[2010 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 45 мең мөселман яши. Күпчелектә бу — иммигрантлар һәм аларның балалары. Илдә 40 мәчет бар<ref>[http://www.yle.fi/novosti/novosti/article1823664.html Фиʜлəʜдиᴙ мәчетләре] {{ref-ru}}</ref>. * [[Финляндиядә ислам]] * [[Финляндиядә Һинд дине]] == Фиʜляʜдиᴙ татарлары == {{main|Финляндия татарлары}} [[Рәсем:Ярвәнпә мәчете.jpg|right|200px|thumb|[[Ярвәнпә мәчете]]]] Фиʜляʜдиᴙдә 900гә якын [[татар]] яши. [[2010 ел]]да Фиʜляʜдиᴙ татарлары мәдәни оешмасы [http://www.azatliq.org/content/Finlandia_Tatarlari_bayrame/2015332.html 75 еллыгын бәйрәм итте]. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ татарлары бик актив дип санала. Даими рәвештә төрле чаралар, бәйрәмнәр үткәрелә<ref>[http://www.azatliq.org/content/finlandia_dardmand_nasretdin/1878789.html Фиʜлəʜдиᴙ татарлары Дәрдмәндне искә алды]</ref>. Фиʜляʜдиᴙ татарларының үз мәчетләре дә бар. [[Ярвәнпә мәчете]] исемле бу гыйбадәт йорты [[1943 ел]]ны ачыла һәм Фиʜляʜдиᴙдә бердәнбер манаралы мәчет дип санала. 2009 елда мәчетнең эче яңартыла<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1906759.html Фиʜляʜдиᴙ татарлары Ярвәнпә мәчетен яңартты]</ref>. * [http://www.azatliq.org/content/finlandia_tatarlar_diaspora/2018096.html Читтәге татарлар милли үсешкә өлешен керттеме? — Фиʜляʜдиᴙ татарлары] == Тарих == {{Төп мәкалә|Финляндия тарихы}} === Борынгы тарих === [[Рәсем:Astuvansalmi kalliojumala.jpg|right|180px|thumb|Иң иске тауда эшләнгән рәсемнәр]] Археологик казынуларга күрә беренче кешеләр Фиʜляʜдиᴙдә кешеләр якынча безнең эрага кадәр 8500 елда яши башлаганнар. Алар ау һәм ризык җыю белән шөгыльләнгәннәр, таш кораллар кулланганнар. 3 меңъеллыкта (б. э. к.) балчыктан савыт-саба эшләнә башлаган <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |access-date=2002-02-10 |archive-date=2002-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020210163438/http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |dead-url=yes }}</ref>. 32 гасырда (б. э. к.) хәрби [[балта]]лар белән бергә җирне хуҗалык итү максатыннан куллана башлыйлар. [[Бронза гасыр]]дан (1500—500 еллар б. э. к.) башлап, финнарның Скандинавия һәм Балтыйк регионнарның халыклары белән тыгыз аралашуы күзәтелә. 9 гасыр башына <ref>Gardiner, Samuel Rawson, ed (1910). [http://www.archive.org/download/rsschoolatlasofe00garduoft/rsschoolatlasofe00garduoft.pdf "Map No. 6: Europe at the death of Charles the Great, 814"]</ref> Фиʜляʜдиᴙ чикләре түбәндәге җирләр белән чикләнгән: * төньякта [[Ак диңгез]] * [[Скандинавия таулары]] * Шведлар җирләре * [[Балтыйк диңгезе]] *''Estland'' * [[Хәзәр каһанлыгы|Хазар каганаты]] === Швед хакимияте (1150/1300—1809) === Викинглар чоры ахырында швед сәүдәгәрләре бөтен [[Балтыйк диңгезе]] регионында тәэсирләрен арттыралар. Берничә гасыр дәвамында Фиʜляʜдиᴙ [[Швеция]] хакимияте астында була. === Pәсәй империясендә (1809—1917) === Pоссия-Швеция сугышы нәтиҗәсендә (1808—1809) Финляндия Россия империясе дәүләтенә кушыла. Pоссия армиясе гарнизоннары өчен хәрби ныгытмалар төзелә. Рәсми яктан Фиʜляʜдиᴙ [[Россия империясе]] cоставына киң автономия белән керә. [[1860-еллар|1860 еллардан]] башлап илдә мәдәни милли күтәрелеш башлана, җирле [[зыялылар]] [[фин теле]]нә дәүләт теле cтaтусын бирүне таләп иткән. Шул cтaтусны фин теленә [[Александр II]] бирщ. Автономия тиз ныгый, [[1899 ел]]да башланган уpыcлаштыру сәясәте дәүләт бәйсезлеге өчен көрәшне ныгыта гына. === Бәйсез Фиʜляʜдиᴙ === Pоссиядә монархия җимерелгәннән һәм [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, большевиклар хакимияте фин Сенатына [[1917 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] бәйсезлек игълан итәргә мөмкинлек бирә. Илдә гражданнар сугышы башлана. Аңарда 35000 нән артык кеше һәлак була. “Аклар”ның җиңүеннән соң Фиʜляʜдиᴙ гаскәрләре Көнчыгыш [[Карелия]]гә һөҗүм итәләр. [[Беренче совет-фин сугышы]] башлана. Ул [[1920 ел]]да гына тәмамлана. [[1939 ел]]да Советлар Берлеге [[Совет-фин сугышы (1939-1940)|Фин сугышы]]н башлый. Берничә бәрелештән соң Фиʜляʜдиᴙ үз территориясенең бер өлешен югалта. Кыска вакытлы “дуслык”тан соң, [[1941 ел]]да СССР Фиʜляʜдиᴙ Хәрби Һава Көчләренең аэродромына һөҗүм итә, Фиʜляʜдиᴙ Икенче бөтендөнья сугышына, [[СССР]]га каршы сугышка керә. [[1944 ел]]ның җәендә финнар белән [[СССР]] арасында солых килешүе төзелә. Сугыш елларында көчсезләндерелгән Фиʜляʜдиᴙ, Карел муенын СССРга биреп, СССР белән мөнәсәбәтләрдә яңа курс ала. [[Урхо Кекконен]]ның 25 еллык президентлыгында (1956—81) [[Скандинав илләре]] белән мөнәсәбәт яхшыртып, [[СССР]]дан да ерак тормыйлар. [[1995 ел]]ның ахырында Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]]нә керә. == Дәүләт төзелеше һәм сәясәт == Фиʜляʜдиᴙ — бер өлешчә [[автономия]]ле ([[Аланд утраулары]]) унитар [[дәүләт]]. Идарә итү формасы буенча Фиʜляʜдиᴙ — җөмһүрият. Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча канун чыгару вазыйфалары белән '''Эдускунта''' исемле [[Фиʜляʜдиᴙ парламенты]] һәм президент шөгыльләнә. Канунны үтәү вазыйфалары президентка һәм Дәүләт Шурасына йөкләнгән. === Президент === Фиʜляʜдиᴙ президенты туры сайлаулар нәтиҗәсендә алты елга билгеләнә. [[2000 ел|2000]]—[[2012 ел]]ларда бу вазыйфаны [[Тарья Халонен]], [[2012 ел]]дан [[Саули Ниинистө]], 2024 елдан [[Александр Стубб]] башкара. === Парламент === [[Рәсем:Parliament of Finland1.jpg|thumb|250px|right| Эдускунта – Фиʜлəʜдиᴙ парламентының бинасы]] Фиʜляʜдиᴙ парламентының төп институтлары 1863 елда барлыкка килгән. Pоссия императоpы [[Александр II]] 1863 елда фин сеймын чакыру турында карар кабул итә. Фиʜляʜдиᴙнең үзаллы (мөстәкыйль) үсеше шушы вакыйгага тыгыз бәйләнгән, чөнки фин теле рәсми хакимият теле итеп танылган. [[Эдускунта]] — илнең бер палаталы парламенты, ул 200 депутаттан тора. Депутатлар бөтен халык сайлауларында сайланып, 4 елга билгеләнәләр. [[2003 ел]]дагы парламент сайлауларында 18 фирка катнаша, ләкин шулар арасынна парламентка бары 8 фирка генә керщ. Иң зур фиркаләр булып [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]], [[Фиʜляʜдиᴙнең Социал-демократик фиркасе]], [[Милли коалиция фиркасе|Милли коалиция]], [[Сул берлек фиркасе|Сул берлек]], [[Яшел берлек фиркасе|Яшел берлек]] һәм [[Швед Халык фиркасе]] санала. [[2007 ел]]ның мартында үткән парламент сайлауларының нәтиҗәләре буенча, иң зур тавышны (23,1 %) [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]] ала (51 мандат). Шулай ук парламентка Милли коалиция (22,3 %, 50 урын), Социал-демократик фирка (21,4 %, 45 урын), Сул берлек (8,8 %, 17 урын), Яшел берлек (8,5 %, 15 урын), Швед Халык фиркасе (4,6 %, 9 урын), Христиан демократлар фиркасе (4,9 %, 7 урын) һәм «Чын финнар» фиркасе (4,1 %, 5 урын) уза. === Дәүләт һимны === [[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|200px|noicon]]<br> '''OI MAAMME''' (фин телендә) ''Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,'' ''soi, sana kultainen!'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' '''VÅRT LAND''' (швед телендә) ''Vårt land, vårt land, vårt fosterland,'' ''ljud hɵgt, o dyra ord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' '''ТУГАН ЯГЫМ''' Әй, Суоми, туган ягым, Горур яңгырый атың! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар – Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар — Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! '''OUR LAND''' (инглиз телендә) ''Our land, our land, our fatherland,'' ''Sound loud, O name of worth!'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' '''Һимнның тарихы''' Бүген Фиʜляʜдиᴙдә кулланылган “''Maamme''” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (''Johan Ludvig Runeberg'', 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (''Fredrik Pacius'', 1809—1891) иҗат иткән. Милли һимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган. Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (''Paavo Cajander''), Юлиус Кронның (''Julius Krohn'') 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада Эстония һимны булып танылып та өлгергән. Фиʜлəʜдиᴙнең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (''Papst und Sultan'') исемле... туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш. “Туган ягым”ны [[Александр Блок]] 1915 елда уpыc теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала. == Административ-территориаль бүленеш == [[Рәсем:Finland regions numbers.png|right|250px|Фиʜлəʜдиᴙ провинцияләре]] Фиʜляʜдиᴙ провинциаль шуралар белән идарә ителгән 20 провинциягә бүленә. Үз чиратында провинцияләр ᴋоммуналарга бүленәләр. Аларның саннары берләштерү сәясәтенә күрә даими кыскартыла, [[2010 ел]] башына Фиʜляʜдиᴙдә 342 ᴋоммуна булды. # '''[[Лапландия провинциясе|Лапландия]]''' ({{lang-fi|Lappi}} / {{lang-sv|Lappland}}) # '''[[Похьойс-Похьянмаа провинциясе|Похьойс-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Norra ɵsterbotten}}) # '''[[Кайнуу]]''' провинциясе ({{lang-fi|Kainuu}} / {{lang-sv|Kajanaland}}) # '''[[Похьойс-Карьяла]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Karjala}} / {{lang-sv|Norra Karelen}}) # '''[[Похьойс-Саво]] (Төньяк Саво)''' ({{lang-fi|Pohjois-Savo}} / {{lang-sv|Norra Savolax}}) # '''[[Этелә-Саво]] (Көньяк Саво)''' ({{lang-fi|Etelə-Savo}} / {{lang-sv|Sɵdra Savolax}}) # '''[[Этелә-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Etelə-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Sɵdra ɵsterbotten}}) # '''[[Похьянмаа провинциясе|Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjanmaa}} / {{lang-sv|ɵsterbotten}}) # '''[[Пирканмаа]]''' ({{lang-fi|Pirkanmaa}} / {{lang-sv|Birkaland}}) # '''[[Сатакунта]]''' ({{lang-fi|Satakunta}} / {{lang-sv|Satakunda}}) # '''[[Кески-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Keski-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Mellersta ɵsterbotten}}) # '''[[Кески-Суоми]]''' ({{lang-fi|Keski-Suomi}} / {{lang-sv|Mellersta Finland}}) # '''[[Варсинайс-Суоми]]''' ({{lang-fi|Varsinais-Suomi}} / {{lang-sv|Egentliga Finland}}) # '''[[Этелә-Карьяла]] (Көньяк Карелия)''' ({{lang-fi|Etelə-Karjala}}, {{lang-sv|Sɵdra Karelen}}) # '''[[пәйят-хәме]]''' ({{lang-fi|Pəijət-Həme}}, {{lang-sv|Pəijənne Tavastland}}) # '''[[Канта-хәме]]''' ({{lang-fi|Kanta-Həme}}, {{lang-sv|Egentliga Tavastland}}) # '''[[Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Uusimaa}}, {{lang-sv|Nyland}}) # '''[[Итә-Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Itə-Uusimaa}}, {{lang-sv|ɵstra Nyland}}) # '''[[күменлааксо]]''' ({{lang-fi|Kymenlaakso}}, {{lang-sv|Kymmenedalen}}) # '''[[Аланд утраулары]]''' ({{lang-fi|Ahvenanmaa}} / {{lang-sv|Åland}}) Фиʜляʜдиᴙнең иң зур шәһәрләре: [[Һелсинки]] — 583 549 кеше, [[Эспоо]] — 244 474 кеше, [[Тампере]] — 211 633 кеше, [[Турку]] — 176 242 кеше, [[Оулу]] — 139 275 кеше. == Икътисад == [[Рәсем:Fi real gdp growth.svg|left|200px|thumb|ТМП үсеше, 1998—2007]] Фиʜляʜдиᴙ югары индустриаль илләр рәтенә керә. Дөнья сәнәгатендә аның өлеше зур түгел — 0,4 %, дөнья сәүдәсендә исә 0,8 %. Тулаем милли продукт [[2002 ел]]да 140,5 млрд евро тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ сәнәгате экспорт һәм сыйфатка нигезләнә. Хай-тек секторы ([[кесә телефон]]нар, [[интернет]]) мөһим урынны алып тора. Кәгазь җитештерү буенча дөньяда Фиʜлəʜдиᴙ беренче. Инфләция түбән. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ икътисады тиз үсә. == Туризм == [[Рәсем:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|right|200px|thumb|[[Һелсинки]] күренеше]] Фиʜляʜдиᴙ туристларында иң зур кызыксыну уяткан шәһәр — ил башкаласы [[Һелсинки]]. Башка шәһәрләрне дә туристлар зиярәт итә: [[Тампере]], [[Турку]], [[Оулу]], [[Куопио]] һәм [[Порвоо]]. Истәлекле урыннар һәм табигать һәйкәлләре арасында мөһим урынны [[Аавасакса]] (''Aavasaksa'') тавы ала. Фиʜлəʜдиᴙдә, аеруча Лапландиядә, кышкы туризм бик популәр. == Искәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Reflist}} </div> == Чыганаклар == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Finland Инглиз Википедиясе] * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Фиʜлəʜдиᴙ уpыc Википедиясе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/ Азатлык радиосы мәкаләләре] <!-- Сез мәкаләне тулыландырсагыз, чыганакларны исемлеккә языгыз --> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Навигация|Викиҗыентык=Finland}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Finland Wikimedia Атлас] {{ref-en}} * [http://www.visitfinland.com/ru_RU/web/guest/finland-guide/home Visit Finland] {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html Фиʜлəʜдиᴙдә һәрбер өй интернетлы булачак] * [http://www.finland.org.ru/ru/ Фиʜлəʜдиᴙ илчелеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026060856/http://www.finland.org.ru/ru/ |date=2019-10-26 }} {{ref-ru}} * [http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510180407/http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index |date=2007-05-10 }} {{ref-ru}} * [http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 Фиʜлəʜдиᴙнең интерактив картасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120013654/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 |date=2009-01-20 }} {{ref-en}} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/finland/map.html Фиʜлəʜдиᴙнең карталары] {{ref-ru}} * [http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland Фиʜлəʜдиᴙ Веб-күзләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724013910/http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland |date=2010-07-24 }} {{ref-ru}} * [http://da.fi Бөтен Фиʜлəʜдиᴙ - Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330045323/http://da.fi/ |date=2010-03-30 }} {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1924237.html Һенрик Торемарк: “Татарлар бәхетле кешеләр”] == Моны да карагыз == * [[Скандинавия ярымутравы]] * [[Фин теле]] * [[Швеция]] * [[Норвегия]] {{Фин-угыр дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Европа илләре}} {{Европа берлеге}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Финляндия]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] [[Төркем:НАТО дәүләтләре]] jmenvk9bkxb6ucn70gch4c0wql1khsi 10 13178 5994123 3954451 2026-08-02T04:40:21Z Каюм Хордай 59574 Мин "Венгрия"не Маҗарстан белән алмаштырдым. 5994123 wikitext text/x-wiki {{Навигация тасмасы |башлык = НАТО дәүләтләре |төс = silver |яшерү = 1 |рәсем = [[Рәсем:Flag_of_NATO.svg|70px]] |рәсем2 = |эчтәлек = [[Албания]] {{!}} [[Алмания]] {{!}}[[Бельгия]] {{!}} [[Болгария]] {{!}} [[Бөекбритания]] {{!}} [[Греция]] {{!}} [[Дания патшалыгы|Дания]] {{!}} [[Исландия]] {{!}} [[Испания]] {{!}} [[Италия]] {{!}} [[Канада]] {{!}} [[Каратау]] {{!}} [[Латвия]] {{!}} [[Литва]] {{!}} [[Люксембург]] {{!}} [[Маҗарстан]] {{!}} [[Нидерланд]] {{!}} [[Норвегия]] {{!}} [[Польша]] {{!}} [[Португалия]] {{!}} [[Румыния]] {{!}} [[Словакия]] {{!}} [[Словения]] {{!}} [[АКШ]] {{!}} [[Төньяк Македония]] {{!}} [[Төркия]] {{!}} [[Франция]] {{!}} [[Финляндия]] {{!}} [[Хорватия]] {{!}} [[Чехия]] {{!}} [[Эстония]] }} [[Törkem:НАТО дәүләтләре]]<noinclude> [[Törkem:Навигацион калыплар:Дәүләтләр]] </noinclude> 37jzsc52zkdxw8j94k2u7nxb6gmve79 0 13197 5994065 5523632 2026-08-01T15:15:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994065 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Central-Europe-map.png|thumb|right|300px|Үзәк Европа]] '''Үзәк Европа''' — [[Европа]]ның [[Көнчыгыш Европа|Көнчыгыш]], [[Көньяк Европа|Көньяк]], [[Көнбатыш Европа|Көнбатыш]] һәм [[Төньяк Европа]] арасында урнашкан географик төбәк.<ref>[http://www.historyguide.org/europe/lecture14.html Lecture 14: The Origins of the Cold War]. Historyguide.org. Retrieved 29 October 2011.</ref><ref name="Economist">{{cite news |title=Central Europe –The future of the Visegrad group |url= http://www.economist.com/node/3871275 |newspaper=[[The Economist]] |date=14 April 2005 |access-date=7 March 2009}}</ref> Үзәк Европа үзенең мәдәни төрлелеге белән билгеле;<ref>{{Cite web |last=Rac |first=Katalin |date=2023 |title=Diversity and Belonging in Modern Central Europe |url=https://history.ufl.edu/wp-content/uploads/sites/113/2023/01/EUH-3931-Diversity-and-Belonging-in-Modern-Central-Europe-Rac.pdf |access-date=2023-10-20 |website=University of Florida}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kolman |first1=Ludek |last2=Noorderhaven |first2=Niels G. |last3=Hofstede |first3=Geert |last4=Dienes |first4=Elisabeth |date=February 2003 |title=Cross-cultural differences in Central Europe |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/02683940310459600/full/html |journal=Journal of Managerial Psychology|volume=18 |issue=1 |pages=76–88 |doi=10.1108/02683940310459600 |issn=0268-3946}}</ref> әмма бу төбәккә кергән илләр арасында тарихи һәм мәдәни уртаклыклар да бар.<ref>{{cite web |year=2002 |title=Central European Identity in Politics – Jiří Pehe |url=http://www.pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics |access-date=31 January 2010 |publisher=Conference on Central European Identity, Central European Foundation, Bratislava |language=cs |accessdate=2025-04-15 |archivedate=2022-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016153355/https://www.pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics }}</ref><ref name=":0">{{cite book |last=Zepetnek |first=Steven Tötösy de |title=Comparative Central European Culture |date=2002 |publisher=Purdue University Press |isbn=978-1-55753-240-4}}{{page needed|date=October 2023}}</ref> Төбәк төрлечә билгеләнсә дә, еш кына аңа [[Австрия]], [[Хорватия]], [[Чехия]], [[Алмания]], [[Маҗарстан]], [[Лихтенштейн]], [[Литва]]ния, [[Польша]], [[Словакия]], [[Словения]], [[Швейцария]], [[Румыния]]дәге [[Трансильвания]] һәм [[Сербия]]дәне [[Воеводина]] керә.<ref name="Fact"/><ref name="Jordan 2005"/> 16-нчы гасыр башыннан<ref>{{Citation |last=Moačanin |first=Nenad |title=The Ottoman Conquest and Establishment in Croatia and Slavonia |date=2019 |url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004396234/BP000014.xml |work=The Battle for Central Europe |pages=277–286 |access-date=2023-12-16 |publisher=Brill|doi=10.1163/9789004396234_014 |isbn=978-90-04-39623-4|doi-access=free }}</ref><ref>{{Citation |last=Szabó |first=János |title=The Ottoman Conquest in Hungary: Decisive Events (Belgrade 1521, Mohács 1526, Vienna 1529, Buda 1541) and Results |date=2019 |url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004396234/BP000013.xml |work=The Battle for Central Europe |pages=263–275 |access-date=2023-12-16 |publisher=Brill|doi=10.1163/9789004396234_013 |isbn=978-90-04-39623-4|doi-access=free }}</ref> 18-нче гасыр башына кадәр,<ref>{{Cite book |url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt6wq7kw |title=The Peace of Passarowitz, 1718 |date=2011-08-12 |publisher=Purdue University Press |isbn=978-1-61249-179-0 |editor-last=Ingrao |editor-first=Charles |doi=10.2307/j.ctt6wq7kw.12 |jstor=j.ctt6wq7kw |editor-last2=Samardžić |editor-first2=Nikola |editor-last3=Pešalj |editor-first3=Jovan}}</ref> Хорватия, Маҗарстан һәм Трансильваниянең кайбер өлешләре [[Госманлы дәүләте]] хакимлегендә булган. 17-нче гасырда бу мәмләкәт шулай ук хәзерге Словакиянең көньяк өлешләрен басып ала.<ref>{{Cite web |date=2010 |title=The Ottoman History of Slovakia |url=https://spectator.sme.sk/c/20035850/the-ottoman-history-of-slovakia.html |access-date=2023-12-30 |website=The Slovak Spectator}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ágoston |first=Gábor |date=1998 |title=HABSBURGS AND OTTOMANS: Defense, Military Change and Shifts in Power |url=https://www.jstor.org/stable/43385414 |journal=Turkish Studies Association Bulletin |volume=22 |issue=1 |pages=126–141 |jstor=43385414 |issn=0275-6048}}</ref> [[Яңа вакыт|Иртә яңа чакта]] Польша һәм Литва җирләре [[Reç Pospolita|Ләһстан-Литвания берлегенә]] кергән. Шул ук чорда [[Австрия эрцгерцоглыгы]], [[Богемия патшалыгы]] (хәзерге Чехия), Карниола дүклеге (хәзерге Словениянең бер өлеше), төрле алман бәклекләре һәм [[Иске Швейцария конфедерациясе]] [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим мәмләкәте]] идарәсендә булган. 18-нче гасыр ахырына [[Габсбурглар монархиясе|Һабсбурглар монархиясе]], Изге Рим мәмләкәтендәге иң зур көчләрнең берсе буларак, Австрия, [[Босния һәм Герцеговина]], Хорватия, Чехия, Маҗарстан, Словакия һәм Словения җирләрен, шулай ук [[Сербия]], Алмания, [[Италия]], Польша һәм Швейцария нең кайбер өлешләрен үз хакимлеге астына алган.<ref>{{Cite web |last=Benabdeljalil |first=Ilyas |date=2022-02-15 |title=The Habsburgs: A Millennia-Old Dynasty (Part II) |url=https://www.thecollector.com/the-habsburgs-dynasty/ |access-date=2023-10-20 |website=The Collector}}</ref> 18-нче гасыр башыннан 20-нче гасыр башына кадәр Үзәк Европада күп санлы [[яһүдләр|яһүд халкы]] яшәгән.<ref name=":14" /> [[Салкын сугыш]] чорыннан башлап, Үзәк Европага кергән илләр тарихи яктан Көнчыгыш һәм Көнбатыш Европа дип ике өлешкә бүленгән, һәм кайбер очракларда бу бүленеш бүген дә саклана.<ref>{{Cite web |title=Standard country or area codes for statistical use (M49) |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |access-date=12 September 2023 |work=Methodology |publisher=United Nation Statistics Division}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Berglee |first=Royal |date=2016 |title=2.3 Regions of Western Europe |publisher=University of Minnesota |at=2.16 Traditional Regions of Europe |url=https://open.lib.umn.edu/worldgeography/chapter/2-3-regions-of-western-europe/ |journal=World Regional Geography |archive-date=21 September 2023 |access-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921111707/https://open.lib.umn.edu/worldgeography/chapter/2-3-regions-of-western-europe/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230921111707/https://open.lib.umn.edu/worldgeography/chapter/2-3-regions-of-western-europe/ |date=2023-09-21 }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2021-05-10 |title=Regions Of Europe |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-four-european-regions-as-defined-by-the-united-nations-geoscheme-for-europe.html |access-date=2023-08-23 |website=WorldAtlas|first1=Jason |last1=Shvili }}</ref> [[Икенче бөтендөнья сугышы|Икенче дөнья сугышыннан]] соң, Европа [[Тимер пәрдә]] белән ике өлешкә бүленә:<ref>{{Cite web |title=Iron Curtain Trail – EuroVelo 13 |url=https://www.coe.int/en/web/cultural-routes/iron-curtain-trail |access-date=2023-10-17 |website=Council of Europe}}</ref> [[капитализм|капиталистик]] [[Көнбатыш блогы]] һәм [[социализм|социалистик]] [[Көнчыгыш блогы]]. Әмма Австрия, Швейцария һәм [[Югославия]] (үз эченә хәзерге Хырватстан, Словения һәм башка [[Балкан]] илләрен алган) битарафлык саклаган. Әлеге бүленешнең иң күренекле симболларының берсе — [[Берлин дивары]] була.<ref>{{Cite web |title=The Berlin Wall {{!}} Berlin Wall Foundation |url=https://www.stiftung-berliner-mauer.de/en/topics/berlin-wall |access-date=2023-10-17 |website=stiftung-berliner-mauer.de}}</ref> Шуңа бәйле рәвештә, Үзәк Европа илләренең Европаның әлеге киңрәк төбәкләре белән тарихи, мәдәни һәм [[Геосәясәт|геосәяси]] бәйләнешләре бар.<ref name=":4">{{Cite web |title=Fall of Communism in Eastern Europe, 1989 |url=https://history.state.gov/milestones/1989-1992/fall-of-communism |website=U.S. Department of State}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Western European Union – Archive of European Integration |url=http://aei.pitt.edu/westerneuropeanunion.html |access-date=2023-08-25 |website=aei.pitt.edu}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |title=Southeast European Cooperative Initiative (SECI) |url=https://unece.org/fileadmin/DAM/trans/old_new_tir/seci/documents/GEReport0307-final.pdf |access-date=25 August 2023 |website=United Nations Economics Commission for Europe}}</ref><ref>{{Cite web |last=Krastev |first=Ivan |date=2022 |title=Reimagining the East-West Divide in Europe |url=https://www.iwm.at/publication/iwmpost-article/reimagining-the-east-west-divide-in-europe |access-date=2023-10-20 |website=Institute for Human Sciences}}</ref> 20-нче гасыр азагы һәм 21-нче гасыр башында Үзәк Европада «стратегик уяну» башлана,<ref>{{cite web|url= http://www.spiegel.de/international/europe/the-mice-that-roared-central-europe-is-reshaping-global-politics-a-610019.html |title=The Mice that Roared: Central Europe Is Reshaping Global Politics|work=Der Spiegel |date=26 February 2006 |access-date=31 January 2010}}</ref> һәм аның кысаларында [[Үзәк Европа саклану хезмәттәшлеге]], Үзәк Европа берлеге, [[Centrope]] һәм [[Вишеград төркеме]] кебек башлангычлар булдырылды. Әлеге уянуга язучылар һәм башка зыялылар зур этәргеч бирде; алар таркалучы диктаторлыкларның җәмгыятьне торгынлыкка китерүен аңлап, [[Совет императорлыгы|Совет]] золымына каршы чыгарга мәҗбүр булалар.<ref name="europarl">{{Cite web |date=1984 |title=The Tragedy of Central Europe |url=https://www.europarl.europa.eu/100books/en/detail/49/the-tragedy-of-central-europe |access-date=23 August 2023 |website=European Parliament}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Регионнар}} [[Төркем:Үзәк Европа|*]] {{europe-geo-stub}} isvm80nrlldpgkd05k9mg3zzro0ley6 0 14598 5994128 5987052 2026-08-02T05:41:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994128 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Ак Барс (мәгънәләр)}} {{ҮК}} '''"Ак Барс" ''' — [[Континенталь хоккей лигасы]]нда чыгыш ясаучы профессиональ [[хоккей]] клубы. Төп базасы [[Казан]] шәһәрендә урнашкан. Өендәге матчларын 2005 елда ачылган [[Татнефть-Арена]]да үткәрә. "Ак Барс" - континенталь хоккей лигасындагы иң титуллы һәм популяр командаларның берсе. Гагарин кубагының өчләтә иясе. == Клубның тарихы == Команда [[1956 ел]]да [[Казан]] шәһәрендә оеша. Бу вакытта ул «Машстрой» дип атала. Чыгыш ясый башлаганда ук, атамасын «Урицкий исемендәге спорт клубы»на үзгәртеп, беренче ике сезон дәвамында Казан беренчелегендә катнаша. Ил чемпионатларында исә клуб [[1958 ел]]дан чыгыш ясый башлый. === Исемнәре === * «Машстрой» ([[1956]]-[[1958]]), * «Урицкий исемендәге спорт клубы» ([[1958]]-[[1990]]), * «Итил» ([[1990]]-[[1995]]), * «Ак Барс» ([[1995]] елдан). == «Ак Барс» командасының казанышлары == * Ике тапкыр [[РСФСР]] чемпионы ([[1962]], [[1976]]). * Дүрт тапкыр Россия чемпионы ([[1997]]-[[1998]], [[2005]]-[[2006]], [[2008]]-[[2009]], [[2009]]-[[2010]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр көмеш призеры ([[1999]]-[[2000]], [[2001]]-[[2002]], [[2006]]-[[2007]]). * Континенталь кубок ярышларының бронза призеры ([[1999]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр бронза призеры ([[2003]]-[[2004]]). * Европа чемпионнары кубогы иясе ([[2007]]). * Континенталь кубок иясе ([[2008]]). * [[Гагарин кубогы]] иясе һәм КХЛ чемпионы ([[2009]], [[2010]], [[2018 ел|2018]]). == Шәхесләр == === Баш тренерлары === * [[Анатолий Муравьев]] ([[1956]]-[[1965]], [[1966]]-[[1968]]) * [[Исмаил Милушев]] ([[1965]]-[[1966]], [[1968]]-[[1971]]) * [[Евгений Егоров]] ([[1971]]-[[1975]]) * [[Владимир Андреев]] ([[1975]]-[[1978]]) * [[Владимир Васильев]] ([[1978]]-[[1982]]) * [[Олег Голямин]] ([[1982]]-[[1984]]) * [[Геннадий Цыгуров]] ([[1984]]-[[1987]]) * [[Виталий Стаин]] ([[1987]]-[[1988]]) * [[Всеволод Елфимов]] ([[1988]]-[[1991]], [[1994]]-[[1995]]) * [[Юрий Очнев]] ([[1991]]-[[1992]]) * [[Владимир Гусев]] ([[1992]]) * [[Виктор Кузнецов]] ([[1992]]-[[1994]]) * [[Юрий Моисеев]] ([[1995]]-[[1999]], [[2001]]-[[2002]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[1999]]-[[2001]]) * [[Владимир Плюще]]в ([[2002]]-[[2003]]) * [[Владимир Вуйтек]] ([[2003]]-[[2004]]) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2004]]-[[2011]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[2011]]-[[2012]]) * [[Валерий Белов]] ([[2012]]- 2014) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2014]]-[[2019]]) * [[Дмитрий Квартальнов]] (25.03.1966) ([[2019]]-...)<ref>[http://tatcenter.ru/appointments/dmitrij-kvartalnov/ Дмитрий Вячеслав улы Квартальнов «Ак Барс» хоккей клубының баш тренеры итеп билгеләнде.] Деловой интернет-портал TatCenter, 1.05.2019{{ref-ru}}</ref> === Клуб белән бәйле аерым танылган хоккеистлар === {{seealso|Төркем:«Ак Барс» ХК уенчылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P54 wd:Q413568. ?item wdt:P106 wd:Q11774891 } |section= |sort=p54/Q413568/p580 |columns=p54/Q413568/p580:башлау,p54/Q413568/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Алексей Щебланов]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-24 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4536906|Egor Yakovlev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-09-17 | [[Магнитогорск]] | | [[:commons:Category:Egor Yakovlev|Egor Yakovlev]] | |- | | | ''[[:d:Q4755855|Андрей Макаров]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-08 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Артем Анисимов (1976)|Артем Анисимов]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Дмитрий Балмин]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q6315667|Jussi Rynnäs]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Пори]] | | [[:commons:Category:Jussi Rynnäs|Jussi Rynnäs]] | |- | | | ''[[:d:Q11792164|Nikolay Ignatov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12073441|Dmitry Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-28 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12087697|Марат Вәлиуллин]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12098582|Гусов Андрій Леонідович]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12140620|Андрей Писарев]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12152231|Maxim Sergeev]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-07-04 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12762621|Artur Iľdusovič Bagautdinov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-03-05 | | | | data-sort-value="2008" | 2008-10-17 |- | | | [[Сергей Абрамов (1959)|Сергей Абрамов]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16225736|Евгений Ярославлев]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-04-06 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Данил Фәйзуллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16528494|Andrei Gusov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16600580|Sergejs Povečerovskis]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-24 | [[Оленегорск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16614058|Валерий Гудожников]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-03 | [[Казан]] | | | |- | 1958<br/>1963<br/>1966<br/>1992 | 1959<br/>1964<br/>1970<br/>1992 | [[Владимир Гусев (1939)|Владимир Гусев]] | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 |- | 2019-05-21 | | ''[[:d:Q18916545|Кристиан Хенкель]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-11-07 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Kristian Khenkel|Kristian Khenkel]] | |- | | | [[Рәмир Хәйдәров|Рәмир Хәйдәрев]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-29 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-06-29 |- | | | ''[[:d:Q20069026|Ziyat Paigin]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-02-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | [[Дамир Мусин]] | data-sort-value="1994" | 1994-10-05 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21100288|Andrey Kirilov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-17 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21109486|Valery Nazarov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-25 | [[Электросталь]] | | | data-sort-value="1990" | 1990 |- | | | ''[[:d:Q22280611|Dmitry Arkhipov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Яңа Чабаксар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q22695628|Эдуард Милюшев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26776677|Alexander Trofimov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-09 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q30345621|Mikhail Sidorov]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-06-25 | [[Ярославль]] | | | |- | | | ''[[:d:Q32362087|Alexander Sokolov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-08 | ''[[:d:Q4425349|Smyshlyayevka]]'' | | | |- | | | [[Антон Юркин]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q48644155|Эдгар Гаделшин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-12 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-10-21 |- | 1962 | 1966 | ''[[:d:Q60827710|Владимир Курбатов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | |- | | | ''[[:d:Q60837682|Vladislav Podyapolsky]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-04 | [[Новокузнецк]] | | | |- | | | [[Ришат Гыймаев]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-02 | [[Тимәш]] | | | |- | | | ''[[:d:Q64853164|Дмитрий Воронков]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-09-10 | [[Ангарск]] | | [[:commons:Category:Dmitri Voronkov|Dmitri Voronkov]] | |- | | | ''[[:d:Q75430072|Danila Zhuravlyov]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-04-08 | ''[[:d:Q4335095|Опалиха (Кстован кӀошт)]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q76826652|Alexander Pechenyov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | | | |- | | | ''[[:d:Q78570938|Vladislav Kara]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-04-20 | [[Тында]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85853537|Орлов, Анатолий Николаевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-24 | [[Түбән Новгород]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-15 |- | | | [[Әмир Мифтахов]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-26 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85993090|Sergei Kiryakhin]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Тимур Билялов]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-28 | [[Түбән Кама]] | | | |- | | | ''[[:d:Q88263354|Artiom Galimov]]'' | data-sort-value="1999" | 1999-09-08 | [[Самар]] | | | |- | 2023 | | ''[[:d:Q104866795|Митчелл Миллер]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-20 | [[Силвения (Огайо)|Силвения]] | | | |- | | | ''[[:d:Q104903560|Pavel Lazarev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Чиләбе]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-09-03 |- | 1986<br/>1991 | 1988<br/>2001 | ''[[:d:Q105393437|Илнур Гыйззәтуллин]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-13 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26282|Mikhail Varnakov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-01 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Varnakov|Mikhail Varnakov]] | |- | | | ''[[:d:Q26286|Vasiliy Koshechkin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-27 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Koshechkin|Vasiliy Koshechkin]] | |- | | | ''[[:d:Q59702|Oleg Petrov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-18 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Oleg Petrov|Oleg Petrov]] | |- | | | [[Кирилл Петров]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-13 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q59953|Josef Straka]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-11 | ''[[:d:Q368929|Йиндржиһув-Һрадетс]]'' | | [[:commons:Category:Josef Straka|Josef Straka]] | |- | | | [[Кирилл Князев]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-09 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Kirill Knyazev|Kirill Knyazev]] | |- | | | ''[[:d:Q113607|Aleksandr Osipov]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-24 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Osipov (ice hockey)|Alexander Osipov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q126430|Vyacheslav Kozlov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-03 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Kozlov|Vyacheslav Kozlov]] | |- | | | ''[[:d:Q129202|Fedor Tyutin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-19 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Fedor Tyutin|Fedor Tyutin]] | |- | | | ''[[:d:Q129212|Niclas Bergfors]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-07 | [[Сөдертелье]]<br/>''[[:d:Q10728142|Östertälje church parish]]'' | | [[:commons:Category:Niclas Bergfors|Niclas Bergfors]] | |- | | | [[Александр Гуськов]] | data-sort-value="1976" | 1976-11-26 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q143299|Yuri Gunko]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-28 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Yuri Hunko|Yuri Hunko]] | |- | | | ''[[:d:Q155307|Niko Kapanen]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-29 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Niko Kapanen|Niko Kapanen]] | |- | | | [[Михаил Жуков]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Mikhail Zhukov|Mikhail Zhukov]] | |- | | | ''[[:d:Q203938|Mikhail Tyulyapkin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Tyulyapkin|Mikhail Tyulyapkin]] | |- | | | ''[[:d:Q283995|Petr Vrána]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-29 | ''[[:d:Q392429|Штернберк]]'' | | [[:commons:Category:Petr Vrána|Petr Vrána]] | |- | | | ''[[:d:Q285823|Nik Antropov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-18 | [[Үскәмән]] | | [[:commons:Category:Nikolai Antropov|Nikolai Antropov]] | |- | | | [[Җастин Азеведо]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-01 | ''[[:d:Q115134681|West Lorne]]'' | | [[:commons:Category:Justin Azevedo|Justin Azevedo]] | |- | | | ''[[:d:Q374052|Mikhail Yunkov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-02-16 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Mikhail Yunkov|Mikhail Yunkov]] | |- | | | ''[[:d:Q375902|Alexei Emelin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-25 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexey Emelin|Alexey Emelin]] | |- | | | ''[[:d:Q376357|Ruslan Salei]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-02 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Ruslan Salei|Ruslan Salei]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-07 |- | 2000 | 2001 | ''[[:d:Q381413|Павел Дацюк]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-20 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Pavel Datsyuk|Pavel Datsyuk]] | |- | | | [[Әлбирт Яруллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q434859|Ilya Kovalchuk]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-15 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Kovalchuk|Ilya Kovalchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q435078|Dmitriy Dudarev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-23 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q440283|Dany Heatley]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-21 | [[Фрайбург-им-Брайсгау]] | ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''<br/>''[[:d:Q5304065|Dr. E.P. Scarlett High School]]'' | [[:commons:Category:Dany Heatley|Dany Heatley]] | |- | | | [[Игорь Мирнов]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-19<br/>1984-09-15 | [[Чита]] | | | |- | | | ''[[:d:Q444607|Alexei Badyukov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexey Badyukov|Alexey Badyukov]] | |- | | | ''[[:d:Q445356|Yevgeny Fyodorov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-11-11 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Андрей Кузьмин (1981)|Андрей Кузьмин]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-05<br/>1981-04-15 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Andrei Kuzmin|Andrei Kuzmin]] | |- | | | ''[[:d:Q447246|David Nemirovsky]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-01 | [[Торонто]] | | | |- | | | ''[[:d:Q458564|Darius Kasparaitis]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-16 | ''[[:d:Q286554|Электренай]]'' | | [[:commons:Category:Darius Kasparaitis|Darius Kasparaitis]] | |- | 2002 | 2003 | ''[[:d:Q463755|Andrei Mezin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-08 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Andrei Mezin|Andrei Mezin]] | |- | | | ''[[:d:Q464087|Alexei Tertyshny]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q464821|Mikhail Glukhov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-13 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Mikhail Glukhov|Mikhail Glukhov]] | |- | | | ''[[:d:Q465380|Evgeny Skachkov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-14 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Александр Радулов]] | data-sort-value="1986" | 1986-07-05 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Radulov|Alexander Radulov]] | |- | | | [[Руслан Зәйнуллин]] | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Ruslan Zainullin|Ruslan Zainullin]] | |- | | | [[Евгений Моратов]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-28 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Василий Тукранов]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | ''[[:d:Q474281|Jan Benda]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-28 | ''[[:d:Q3423037|Reet]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q491204|Anders Nilsson]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-19 | [[Лулео]] | | [[:commons:Category:Anders Nilsson|Anders Nilsson]] | |- | | | [[Андрей Иванов (1981)|Андрей Иванов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Andrei Ivanov (ice hockey)|Andrei Ivanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q502528|Andrei Mukhachev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-21 | [[Екатеринбург]] | | | |- | | | ''[[:d:Q502541|Andrei Pervyshin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-02 | [[Архангельск]] | | | |- | | | [[Андрей Зубарев]] | data-sort-value="1987" | 1987-03-03 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Andrei Zubarev|Andrei Zubarev]] | |- | | | ''[[:d:Q502694|Andrei Trefilov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-31 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | [[Андрей Никитенко]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-13 | [[Төмән]] | | [[:commons:Category:Andrei Nikitenko|Andrei Nikitenko]] | |- | | | ''[[:d:Q503694|Mikhail Chernov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-11 | [[Прокопьевск]] | | | |- | | | [[Евгений Лапенков]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-01 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Динар Хәфизуллин]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-05 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Вадим Епанчинцев]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-16 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Vadim Epanchintsev|Vadim Epanchintsev]] | |- | | | [[Андрей Михнов]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-26 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Andriy Mikhnov|Andriy Mikhnov]] | |- | | | [[Дмитрий Космачёв]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-07 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q533838|Stepan Sannikov]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-09-25 | [[Саликам]] | | [[:commons:Category:Stepan Sannikov|Stepan Sannikov]] | |- | | | ''[[:d:Q553244|Николай Хәбибуллин]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Nikolai Khabibulin|Nikolai Khabibulin]] | |- | | | ''[[:d:Q561648|Marcel Hossa]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-10-12 | ''[[:d:Q481564|Илава]]'' | | [[:commons:Category:Marcel Hossa|Marcel Hossa]] | |- | | | ''[[:d:Q561846|Jarkko Immonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-04-19 | ''[[:d:Q1025745|Rantasalmi]]'' | | [[:commons:Category:Jarkko Immonen (1982)|Jarkko Immonen (1982)]] | |- | | | ''[[:d:Q575897|Ray Giroux]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-20 | ''[[:d:Q912253|North Bay]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]] | [[:commons:Category:Ray Giroux|Ray Giroux]] | |- | | | ''[[:d:Q587994|Anton Babchuk]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-06 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Anton Babchuk|Anton Babchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q593699|Artemi Panarin]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-10-30 | [[Коркино]] | | [[:commons:Category:Artemi Panarin|Artemi Panarin]] | |- | 2014 | 2015 | ''[[:d:Q603727|Сергей Костицын]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-20 | [[Новополоцк|Наваполатск]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Sergei Kostitsyn|Sergei Kostitsyn]] | |- | | | ''[[:d:Q609738|Antti Miettinen]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-03 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Antti Miettinen|Antti Miettinen]] | |- | | | ''[[:d:Q613467|Fredrik Norrena]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-29 | ''[[:d:Q1679567|Jakobstad]]'' | | [[:commons:Category:Fredrik Norrena|Fredrik Norrena]] | |- | | | [[Александр Королюк]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Korolyuk|Alexander Korolyuk]] | |- | | | ''[[:d:Q621156|Alexei Tereshchenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-16 | [[Можайск]] | | [[:commons:Category:Alexei Tereshchenko|Alexei Tereshchenko]] | |- | | | ''[[:d:Q688108|Alexei Kudashov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-21 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q689347|Jukka Hentunen]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-03 | ''[[:d:Q1641672|Joroinen]]'' | | [[:commons:Category:Jukka Hentunen|Jukka Hentunen]] | |- | | | [[Егор Миловзоров]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-19 | [[Новосибирск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q706875|Vincent Lecavalier]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-21 | [[Монреаль]] | ''[[:d:Q15229678|John-Rennie High School]]'' | [[:commons:Category:Vincent Lecavalier|Vincent Lecavalier]] | |- | | | [[Петри Веһанен]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-09 | ''[[:d:Q37013|Rauma]]'' | | [[:commons:Category:Petri Vehanen|Petri Vehanen]] | |- | | | [[Яков Рылов]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-15 | [[Кирово-Чепецк]] | | [[:commons:Category:Yakov Rylov|Yakov Rylov]] | |- | | | ''[[:d:Q722097|Tony Mårtensson]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-23 | ''[[:d:Q83681|Kalix]]'' | | [[:commons:Category:Tony Mårtensson|Tony Mårtensson]] | |- | | | ''[[:d:Q722653|Jiří Hudler]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-01-04 | [[Оломоуц|Оломоутс]] | | [[:commons:Category:Jiří Hudler|Jiří Hudler]] | |- | | | [[Максим Майоров]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-26 | [[Әндиҗан]] | | [[:commons:Category:Maksim Mayorov|Maksim Mayorov]] | |- | | | ''[[:d:Q730901|Chris Bourque]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-29 | [[Бостон]] | ''[[:d:Q5196182|Cushing Academy]]'' | [[:commons:Category:Chris Bourque|Chris Bourque]] | |- | | | ''[[:d:Q732817|Evgeny Bodrov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | [[Алексей Морозов]] | data-sort-value="1977" | 1977-02-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexei Morozov|Alexei Morozov]] | |- | | | ''[[:d:Q739793|Brad Richards]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-05-02 | ''[[:d:Q3328191|Murray Harbour]]'' | ''[[:d:Q4815630|Athol Murray College of Notre Dame]]'' | [[:commons:Category:Brad Richards|Brad Richards]] | |- | | | ''[[:d:Q739944|Alexei Kovalev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-24 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexei Kovalev|Alexei Kovalev]] | |- | | | ''[[:d:Q748492|Konstantin Glazachev]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-18 | [[Архангельск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q760803|Hannes Hyvönen]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-29 | [[Оулу]] | | | |- | | | ''[[:d:Q767721|Vyacheslav Buravchikov]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q769792|Yuri Dobryshkin]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-19 | [[Пенза]] | | | |- | | | ''[[:d:Q770226|Sergei Nikolaev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[Сарытау]] | | | |- | | | ''[[:d:Q771395|Vladimir Denisov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-29 | [[Чашники]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Denisov|Vladimir Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q787552|Yevgeny Medvedev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-27 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Yevgeny Medvedev|Yevgeny Medvedev]] | |- | | | [[Борис Тортунов]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-14 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q913261|Dmitri Bykov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-05 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Bykov|Dmitri Bykov]] | |- | | | ''[[:d:Q928220|Fred Brathwaite]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-24 | [[Ottawa|Оттава]] | ''[[:d:Q5728807|Henry Street High School]]''<br/>''[[:d:Q7528725|Sir Robert Borden High School]]'' | [[:commons:Category:Fred Brathwaite|Fred Brathwaite]] | |- | | | ''[[:d:Q929033|Jakub Petružálek]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-04-24 | ''[[:d:Q986082|Литвинов]]'' | | [[:commons:Category:Jakub Petružálek|Jakub Petružálek]] | |- | | | ''[[:d:Q932004|Enver Lisin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-22 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Enver Lisin|Enver Lisin]] | |- | | | ''[[:d:Q933375|Vitaly Atyushov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-04 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Vitaly Atyushov|Vitaly Atyushov]] | |- | | | ''[[:d:Q939710|Oscar Möller]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-01-22 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Oscar Möller|Oscar Möller]] | |- | 1997 | 1999 | [[Олег Антоненко]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-01 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Oleg Antonenko|Oleg Antonenko]] | |- | | | [[Геннадий Разин]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-03 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Руслан Нуретдинов (1980)|Руслан Нуретдинев]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-30 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Ruslan Nurtdinov|Ruslan Nurtdinov]] | |- | | | ''[[:d:Q942204|Vadym Shakhraychuk]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-06-12 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Vadym Shakhraychuk|Vadym Shakhraychuk]] | |- | | | [[Роман Кукумберг]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-08 | [[Братислава]] | | [[:commons:Category:Roman Kukumberg|Roman Kukumberg]] | |- | | | ''[[:d:Q944151|Igor Shadilov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-07 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q944229|Petr Čajánek]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-18 | [[Злин]] | | [[:commons:Category:Petr Čajánek|Petr Čajánek]] | |- | | | ''[[:d:Q944243|Tomáš Vlasák]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-02-01 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Tomáš Vlasák|Tomáš Vlasák]] | |- | | | [[Дмитрий Обухов]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dmitri Obukhov|Dmitri Obukhov]] | |- | | | [[Глеб Клименко]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-28 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | [[:commons:Category:Gleb Klimenko|Gleb Klimenko]] | |- | | | ''[[:d:Q959945|Maxim Spiridonov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-07 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q960482|Robert Esche]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-22 | ''[[:d:Q515404|Whitesboro]]'' | ''[[:d:Q5017660|Cairine Wilson Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Robert Esche|Robert Esche]] | |- | | | ''[[:d:Q963033|Stepan Zakharchuk]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-11-30 | [[Амдерма]] | | | |- | | | ''[[:d:Q965915|Denis Golubev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-07-11 | [[Магнитогорск]] | | | |- | | | [[Яков Селезнёв]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-04 | [[Алабуга]] | | | |- | | | [[Николай Лемтюгов]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-15 | [[Мияс]] | | [[:commons:Category:Nikolai Lemtyugov|Nikolai Lemtyugov]] | |- | | | ''[[:d:Q967517|Ilia Nikulin]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-03-12 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Ilya Nikulin|Ilya Nikulin]] | |- | | | ''[[:d:Q968213|Grigori Panin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-24 | [[Караганда|Караганды]] | | | |- | | | [[Евгений Давыдов]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Игорь Мусатов]] | data-sort-value="1987" | 1987-09-23 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Igor Musatov|Igor Musatov]] | |- | | | ''[[:d:Q973875|Stanislav Bocharov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-06-20 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | | |- | | | [[Николай Белов (1987)|Николай Белов]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-13 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q977232|Serhiy Klymentiev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Serhiy Klymentiev|Serhiy Klymentiev]] | |- | | | ''[[:d:Q981770|Tomáš Vincour]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-19 | [[Брно]] | ''[[:d:Q6802459|McNally High School]]'' | [[:commons:Category:Tomáš Vincour|Tomáš Vincour]] | |- | | | [[Данис Зарипов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-26 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Danis Zaripov|Danis Zaripov]] | |- | | | ''[[:d:Q984036|Stanislav Galimov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-02-12 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q984054|Konstantin Barulin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-09-04 | [[Караганда|Караганды]] | | [[:commons:Category:Konstantin Barulin|Konstantin Barulin]] | |- | | | ''[[:d:Q984252|Alexander Eremenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-10 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Eremenko (ice hockey)|Alexander Eremenko (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q984256|Denis Kulyash]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-05-31 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Denis Kulyash|Denis Kulyash]] | |- | | | ''[[:d:Q984259|Janne Pesonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-11 | ''[[:d:Q214054|Suomussalmi]]'' | | [[:commons:Category:Janne Pesonen|Janne Pesonen]] | |- | | | ''[[:d:Q998552|Alexander Svitov]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-03 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Alexander Svitov|Alexander Svitov]] | |- | | | [[Булат Шәвәлиев]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Денис Платонов]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-06 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Денис Соколов]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-27 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Denis Sokolov (ice hockey)|Denis Sokolov (ice hockey)]] | |- | | | [[Денис Архипов]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-19 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1187689|Denis Denisov]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-31 | [[Харьков]] | | [[:commons:Category:Denis Denisov|Denis Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q1232389|Dmitriy Kazionov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-13 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Kazionov|Dmitri Kazionov]] | |- | | | [[Дмитрий Ячанов|Дмитри Ячанов]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1232689|Dmitry Upper]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-27 | [[Дмитриевка (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)]] | | [[:commons:Category:Dmitri Upper|Dmitri Upper]] | |- | | | [[Дмитрий Квартальнов]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-25 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1245770|Janne Lahti]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-20 | ''[[:d:Q429864|Рийһимәки]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1252348|Vitali Yachmenev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-08 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1282551|Vadim Khomitsky]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-21 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Эдуард Кадыйрмәтов]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-07 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Алексей Симаков]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-07 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Alexei Simakov|Alexei Simakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1342208|Nikolay Zherdev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Nikolai Zherdev|Nikolai Zherdev]] | |- | | | ''[[:d:Q1342417|Mikael Tellqvist]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-19 | ''[[:d:Q19978722|Sundbyberg church parish]]'' | | [[:commons:Category:Mikael Tellqvist|Mikael Tellqvist]] | |- | | | ''[[:d:Q1342533|Michael Nylander]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-03 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Michael Nylander|Michael Nylander]] | |- | | | [[Александр Бурмистров]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-21 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Burmistrov|Alexander Burmistrov]] | |- | | | ''[[:d:Q1367412|Kanstantsin Kaltsou]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-04-17 | [[Минск]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1369648|Sergei Bautin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-11 | [[Рогачёв|Раһачоу]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-12-31 |- | | | ''[[:d:Q1373863|Vitali Prokhorov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-25 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1379215|Alexei Zhitnik]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-10 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1389715|Sergei Zinovjev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-04 | [[Прокопьевск]] | | [[:commons:Category:Sergei Zinovjev|Sergei Zinovjev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389806|Konstantin Korneyev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-05 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Konstantin Korneev|Konstantin Korneev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389952|Jonas Andersson]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-24 | ''[[:d:Q11057477|Лидингө]]'' | | [[:commons:Category:Jonas Andersson (ice hockey)|Jonas Andersson (ice hockey)]] | |- | | | [[Евгений Рясенский]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-18 | [[Тверь]] | | [[:commons:Category:Yevgeni Ryasensky|Yevgeni Ryasensky]] | |- | | | ''[[:d:Q1390031|Nikita Alexeev]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-27 | [[Мурманск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390145|Lauris Dārziņš]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-28 | [[Рига]] | | [[:commons:Category:Lauris Dārziņš|Lauris Dārziņš]] | |- | | | ''[[:d:Q1390258|Vitali Proshkin]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-08 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390434|Alexander Stepanov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-26 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Stepanov (ice hockey)|Alexander Stepanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q1390466|Vladimir Vorobiev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-02 | [[Череповец]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1392259|Evgeny Varlamov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-07 | [[Таллинн]] | | [[:commons:Category:Evgeny Varlamov|Evgeny Varlamov]] | |- | | | ''[[:d:Q1392507|Alekseï Tchoupine]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | [[Глазов]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1400502|Grigory Shafigulin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-13 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Grigori Shafigulin|Grigori Shafigulin]] | |- | | | ''[[:d:Q1422347|Fedor Malykhin]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Fedor Malykhin|Fedor Malykhin]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1440121|Serhiy Varlamov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-21 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Sergi Varlamov|Sergi Varlamov]] | |- | | | [[Иван Касутин]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-17 | [[Вологда]] | | [[:commons:Category:Ivan Kasutin|Ivan Kasutin]] | |- | | | [[Александр Рыбаков]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-11 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Rybakov|Alexander Rybakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1675763|Pēteris Skudra]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-24 | [[Рига]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1683613|Jaroslav Hlinka]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-10 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Jaroslav Hlinka|Jaroslav Hlinka]] | |- | | | ''[[:d:Q1688674|Evgeny Ketov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-17 | [[Губаха]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ketov|Evgeny Ketov]] | |- | | | [[Тим Стәплтон]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-19 | ''[[:d:Q968621|Лагранж]]'' | ''[[:d:Q16836536|Fenwick High School]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1932959|Mika Noronen]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-17 | [[Тампере]] | | [[:commons:Category:Mika Noronen|Mika Noronen]] | |- | | | ''[[:d:Q2004959|Sheldon Brookbank]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-03 | ''[[:d:Q1805495|Lanigan]]'' | | [[:commons:Category:Sheldon Brookbank|Sheldon Brookbank]] | |- | | | ''[[:d:Q2007327|Valeri Zelepukin]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-17 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2058897|Patrik Martinec]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-04 | ''[[:d:Q368796|Йилемнитсе]]'' | | [[:commons:Category:Patrik Martinec|Patrik Martinec]] | |- | | | ''[[:d:Q2092875|Vladimir Tsyplakov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-18 | [[Инта]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-12-14 |- | | | ''[[:d:Q2569145|Andrei Skabelka]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-20 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2577579|Alexander Golovin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-26 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | [[Альберт Вишняков]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-30 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Александр Дроздецкий]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-10 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Евгений Константинов (1982)|Евгений Константинов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2832543|Aleksandr Jdan]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-28 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Александр Виноградов (1970)|Александр Виноградов]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-20 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2846816|Andrey Kozyrev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-17 | [[Северск]] | | | |- | | | [[Аслан Рәисев]] | data-sort-value="1990" | 1990-12-29 | [[Грозный]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3022862|Denis Perevozchikov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Пермь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3079720|Jozef Daňo]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-28 | [[Нитра]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3148309|Igor Nikulin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-26 | [[Череповец]] | | | |- | | | [[Николай Цулыгин|Николай Сулыгин]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-29 | [[Уфа]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3350276|Oleg Shargorodsky]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-18<br/>1969-11-19 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Сергей Котов (1950)|Сергей Котов]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-09 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3481575|Shaun Heshka]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-30 | ''[[:d:Q605427|Melville]]'' | | [[:commons:Category:Shaun Heshka|Shaun Heshka]] | |- | | | ''[[:d:Q3554987|Vassili Tourkovski]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-09-03 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Валерий Белов (1967)|Валерий Белов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-24 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Эмиль Гарипов|Имил Гарипов]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4182512|Andrei Zabolotnev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-20 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Артём Лукоянов]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-31 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Денис Метлюк]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-30 | [[Тольятти]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4370292|Oleg Polkovnikov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-21 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4397188|Oleg Romanov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4404071|Oleksandr Savytskyi]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-03 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4427188|Konstantin Sokolov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4458997|Vladimir Tkachyov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-10-05 | [[Днипро]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4524624|Vladimir Shikhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-16 | [[Самар]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Чемпион булу серләре: хоккей/ авт-төз. [[Гөлнара Сибгатова|Г.Сибгатова]]. — [[Казан]]: Татар. кит. нәшр., [[2010]]. — 71 б.: рәс. б-н. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Спорт}} * [[Ак Бүре (спорт мәктәбе)|Ак Бүре]] * [[Нефтехимик (хоккей клубы, Түбән Кама)]] * [[Нефтяник (хоккей клубы, Әлмәт)]] * [[Барс (хоккей клубы, Казан)]] * [[Ирбис (хоккей клубы, Казан)]] * [[Реактор (хоккей клубы, Түбән Кама)]] {{Татарстан спорт оешмалары}} {{Континенталь хоккей лигасы}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Россия хоккей клублары]] [[Төркем:Казан спорт клублары]] p4c5fmg82th9qjsu87evschm6i874u4 0 15324 5994109 5366550 2026-08-01T20:58:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994109 wikitext text/x-wiki '''6 декабрь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә уникенче айның алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 25 көн кала. {{Декабрь тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Испания}} [[Испания]] — '''''[[Конституция]] көне''''' <small>({{lang-es|[[:es:Día de la Constitución (España)|Día de la Constitución española]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День Конституции|День Конституции]] Испании}}, {{lang-en|[[:en:Constitution Day (Spain)|Spanish Constitution Day]]}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.academia.andaluza.net/es/practicar/festividades/festividades/festividades-en-el-mundo-hispano/?tx_ttnews%5Byear%5D=2010&tx_ttnews%5Bmonth%5D=12&tx_ttnews%5Bday%5D=09&tx_ttnews%5Btt_news%5D=34&cHash=0af489a4f53cd8e88166c13d74c56de4&PHPSESSID=3f63f9ca9c9b2d6b50d97e122541da79 6 de diciembre: Día de la Constitución Española. Una fiesta por la libertad.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{CAN}} — '''''Хатыннарга каршы җинаятьләрне һәм аларга каршылык күрсәтүне искә алу көне''''' <small>({{lang-fr|[[:fr:Journée nationale de commémoration et d'action contre la violence faite aux femmes|Journée nationale de commémoration et d'action contre la violence faite aux femmes]]}}, {{lang-ru|Национальный день памяти и действий против насилия в отношении женщин}}, {{lang-en|[[:en:National Day of Remembrance and Action on Violence Against Women|National Day of Remembrance and Action on Violence Against Women]]}})</small>.<ref>{{ref-en}} Staff (undated) [http://www.swc-cfc.gc.ca/dates/vaw-vff/index-eng.html "The 16 Days of Activism Against Gender Violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910031555/http://www.swc-cfc.gc.ca/dates/vaw-vff/index-eng.html |date=2013-09-10 }}. [[:en:Status of Women Canada]]. Retrieved December 6, 2011. "December 6 is the National Day of Remembrance and Action on Violence Against Women in Canada. Established in 1991 by the Parliament of Canada, this day marks the anniversary of the murders in 1989 of 14 young women at l'École Polytechnique de Montréal. They died because they were women at the hands of [[:en:Marc Lepine]], a troubled young man who blamed his failures in life on women."</ref> * {{Байрак/Финляндия}} [[Финляндия]] — '''''[[Бәйсезлек]] көне''''' <small>({{lang-fi|[[:fi:Suomen itsenäisyyspäivä|Suomen itsenäisyyspäivä]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День независимости Финляндии|День независимости Финляндии]]}}, {{lang-en|[[:en:Independence Day (Finland)|Finland's Independence Day]]}})</small>. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{AZE}} — '''''Элемтә һәм мәгълүмати технологияләр министрлыгы хезмәткәрләре көне''''' <small>({{lang-az|Rabitə və İnformasiya texnologiyaları sahəsi işçilərinin peşə bayramı günü}}, {{lang-ru|День работников Министерства связи и информационных технологий Азербайджана}}, {{lang-en|[[:en:Day of the Ministry of Communications and Information Technologies of Azerbaijan|Day of the Ministry of Communications and Information Technologies of Azerbaijan]]}})</small>.<ref>{{ref-az}} [http://e-qanun.az/viewdoc.aspx?id=12622&type=1&state=1&df=2 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 dekabr 2006 tarixli, 1804 nömrəli Sərəncamı]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2228/ День работников Министерства связи и информационных технологий Азербайджана — 6 декабря. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * {{ARG}} — '''''Гаучолар милли көне''''' <small>({{lang-es|Día Nacional del Gaucho}}, {{lang-ru|Национальный день [[:ru:Гаучо|гаучо]]}}, {{lang-en|National [[:en:Gaucho|Gaucho]] Day}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.tradiciongaucha.com.ar/noticia.asp?id=20 Tradicion Gaucha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140816120538/http://www.tradiciongaucha.com.ar/noticia.asp?id=20 |date=2014-08-16 }}</ref> * {{BEL}}, {{LUX}}, Көньяк {{NED}}, Төньяк {{FRA}} — '''''Синтерклаас көне''''' <small>({{lang-nl|[[:nl:Sinterklaas|Sinterklaas]]}}, {{lang-fr|[[:fr:Saint-Nicolas (fête)|Saint-Nicolas (fête)]]}}, {{lang-ru|[[:ru:Синтаклаас|Синтаклаас]]}}, {{lang-en|[[:en:Sinterklaas|Sinterklaas]]}})</small>. * {{BRA}} — '''''Авыл җирлекләрен үстерү көне''''' <small>({{lang-pt|Dia Nacional da Extensão Rural}}, {{lang-ru|Национальный день сельского развития}}, {{lang-en|National Rural Development Day}})</small>.<ref>{{ref-pt}} [http://www.ematerce.ce.gov.br/index.php/noticias/14-lista-de-noticias/1708-6-de-dezembro-dia-nacional-da-extensao-rural 6 de dezembro: Dia Nacional da Extensão Rural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306015128/http://www.ematerce.ce.gov.br/index.php/noticias/14-lista-de-noticias/1708-6-de-dezembro-dia-nacional-da-extensao-rural |date=2016-03-06 }}</ref> * {{KAZ}} — '''''[[Прокуратура]] көне''''' <small>({{lang-kk|Прокуратура күні}}, {{lang-ru|День прокуратуры Казахстана}}, {{lang-en|Kazakhstan General Prosecution Office Day}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.kazato.kz/ru/kazato-reference/42/prazdnichnye-dni-v-kazakhstane Праздничные дни в Казахстане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407235201/http://www.kazato.kz/ru/kazato-reference/42/prazdnichnye-dni-v-kazakhstane |date=2014-04-07 }}</ref> * {{PER}} — '''''Милли [[полиция]] көне''''' <small>({{lang-es|Día de la Policía Nacional del Perú}}, {{lang-ru|День национальной полиции Перу}}, {{lang-en|Peru National Police Day}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.deperu.com/calendario/1301/dia-de-la-policia-nacional-del-peru DePeru.com]</ref> * {{TUR}} — '''''Төрек музыка сәнгате көне''''' <small>({{lang-tr|[[:tr:Türk Sanat Müziği Günü|Türk Sanat Müziği Günü]]}}, {{lang-ru|День турецкого музыкального искусства}}, {{lang-en|Turkish Musical Arts Day}})</small>. * {{UKR}} — '''''[[Хәрби көчләр]] көне''''' <small>({{lang-uk|[[:uk:День Збройних сил України|День Збройних сил України]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День Вооружённых сил Украины|День Вооружённых сил Украины]]}}, {{lang-en|[[:en:Armed Forces Day#Ukraine|Ukraine's Armed Forces Day]]}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/708/ День Вооруженных Сил Украины — 6 декабря. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * {{ECU}} — '''''Башкаласы {{Кито гербы}} нигезләнүе көне''''' <small>({{lang-es|Día de la fundación española de Quito}}, {{lang-ru|День основания столицы в Кито}}, {{lang-en|Anniversary of the Founding of Quito}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2394/ Основание столицы Кито в Эквадоре — 6 декабря. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. == {{Вакыйгалар}} == * [[1534 ел|1534]] — [[испаннар|испан]] конкистадорлары [[Кито]] шәһәрен нигезлиләр. * [[1741 ел|1741]] — [[Россия]] дәүләти системаны үзгәртү нәтиҗәсендә тәхеткә [[Елизавета Петровна]] килә. * [[1865 ел|1865]] — [[АКШ]]та [[коллык]] тыела. * [[1844 ел|1844]] — [[Вашингтон һәйкәле]]нә нигез ташы салына. * [[1909 ел|1909]] — [[Сарытау университеты]] ачыла. * [[1998 ел|1998]] — [[Венесуэла]] президентын сайлауларда [[Уго Чавес]] җиңү яулый. * [[2000 ел|2000]] — [[Унунгексий]], 116 нчы [[Менделеевның периодик таблицасы|химик элемент]] ачыла. * [[2000 ел|2000]] — [[Нефтекама]] шәһәрендә беренче [[НефАЗ]] автобусы җитештерелә. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:6 декабрь көнне туганнар}} * [[1421 ел|1421]] — [[Генрих VI]], [[Англия]] патшасы. * [[1841 ел|1841]] — [[Фредерик Базиль]], француз рәссамы. * [[1855 ел|1855]] — [[Әбүбәкер Диваев]], тюрколог, этнограф һәм фольклорчы галим. * [[1860 ел|1860]] — [[Николай Курнаков]], * [[1883 ел|1883]] — [[Иван Мещанинов (1883)|Иван Мещанинов]], * [[1888 ел|1888]] — [[Хикмәт Биккинин]], укытучы һәм дипломат. * [[1889 ел|1889]] — [[Виктор Тихомирнов (1889)|Виктор Тихомирнов]], инкыйлабчы, «''Республика Татарстан''» газетасының беренче мөхәррире. * [[1902 ел|1902]] — [[Николай Четаев]], * [[1904 ел|1904]] — [[Александр Введенский]], * [[1918 ел|1918]] — [[Евгения Ивченко]], * [[1921 ел|1921]] — [[Михаил Воронков]], * [[1926 ел|1926]] — [[Фәрзәнә Абдуллина]], * [[1931 ел|1931]] — [[Рөстәм Ибәтуллин]], * 1931 — [[Сергей Крылов]], * [[1934 ел|1934]] — [[Фёдор Кащеев]], * [[1938 ел|1938]] — [[Галимҗан Нәфыйков]], * [[1939 ел|1939]] — [[Юрий Коноплёв]], * [[1945 ел|1945]] — [[Мөхәммәт Кашаев]], * [[1948 ел|1948]] — [[Ёсихидэ Суга]], * [[1950 ел|1950]] — [[Мансур Вәлиев]], * [[1951 ел|1951]] — [[Рәисә Ибраһимова]], * [[1957 ел|1957]] — [[Дамир Гобәйдуллин]], * [[1963 ел|1963]] — [[Раушания Фәйзуллина]], * [[1964 ел|1964]] — [[Марат Ганиев]], [[велосипед]]та узышлары буенча дөнья чемпионы. * [[1968 ел|1968]] — [[Садыр Жапаров]], * [[1983 ел|1983]] — [[Дмитрий Макаров]], * [[1984 ел|1984]] — [[София Герцогиня]]сы, * [[1985 ел|1985]] — [[Лия Җәләлетдинова]], * [[1988 ел|1988]] — [[Сандра Нурмсалу]], * [[1991 ел|1991]] — [[Ясемин Адар]], * [[1994 ел|1994]] — [[Айдар Нуриев]], == {{Вафатлар}} == [[Рәсем:Barudi.jpg|right|85px|Галимҗан Баруди]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:6 декабрь көнне вафатлар}} * [[1785 ел|1785]] — [[Китти Клайв]], * [[1810 ел|1810]] — [[Геннадий (Челноков)|Геннадий]], * [[1874 ел|1874]] — [[Варлаам (Зотиков)|Варлаам]], * [[1906 ел|1906]] — [[Николай Барсуков]], * [[1921 ел|1921]] — [[Галимҗан Баруди]], татар дин әһеле. * [[1930 ел|1930]] — [[Сергей Пермяков]], * [[1937 ел|1937]] — [[Александр Балин (1890)|Александр Балин]], * [[1942 ел|1942]] — [[Афанасий Селищев]], * [[1945 ел|1945]] — [[Артур Марушевски]], * [[1956 ел|1956]] — [[Бхимрао Амбедкар]], * [[1960 ел|1960]] — [[Бруно Зернит]], * [[1965 ел|1965]] — [[Артём Айдинов]], [[КАИ]] студенты, Казан бандитлары кулыннан һәлак була. * [[1970 ел|1970]] — [[Вячеслав Лобков]], * [[1978 ел|1978]] — [[Томази Кереселидзе]], милиция лейтенанты Чаллы җинаятьчеләре кулыннан һәлак була. * [[1991 ел|1991]] — [[Василий Радаев (1907)|Василий Радаев]], * [[1994 ел|1994]] — [[Сергей Чумаков]], * [[2003 ел|2003]] — [[Геннадий Анисович]], * 2003 — [[Юрий Калинин]], * [[2006 ел|2006]] — [[Хан Әхмәтев]], * [[2009 ел|2009]] — [[Нина Минаева]], * [[2011 ел|2011]] — [[Флёра Сафиуллина]], татар тел галимәсе, филология фәннәре докторы. * [[2012 ел|2012]] — [[Виктор Александров]], * [[2018 ел|2018]] — [[Зинаида Яхимович]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== * Көнбатыш [[Христианлык]] — '''''Изге Николай көне''''' <small>({{lang-fr|[[:fr:Saint-Nicolas (fête)|Saint-Nicolas (fête)]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День святителя Николая|День святителя Николая]]}}, {{lang-en|[[:en:Saint Nicholas Day|Saint Nicholas Day]]}})</small>. ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|6 December}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:6 декабрь]] pb2o90wkirztu863eryugrevu6xpyu9 0 16087 5994157 5970515 2026-08-02T10:41:20Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994157 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Илһам Шакиров | рәсем = Ilham Shakirov.gif | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Илһам Гыйльметдин улы Шакиров | һөнәр = [[җырчы]] | туу датасы = 15.02.1935 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Тукай районында}}, [[Яңа Бүләк]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 16.01.2019 | үлем җире = {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[File:Order friendship of peoples rib.png‎|35px|Халыклар дуслыгы ордены]][[File:Orden of Honour.png‎|35px|Хөрмәт ордены (РФ)]]<br /> {{Тукай бүләге}}[[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|25px|Татарстанның халык артисты]][[Файл: Narodny_artist_RSFSR.png|20px|РСФСР халык артисты]][[Файл:OrdenMeritTatarstan.jpg|20px|"Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен" ордены]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шакиров}} '''Илһам Гыйльметдин улы Шакиров''' (''[[15 февраль]], [[1935 ел|1935]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов районы]], [[Яңа Бүләк]] – [[2019 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — [[җырчы]] (''баритон''), [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]нең сәнгать җитәкчесе (''[[1992 ел|1992]]-[[2012 ел|2012]])''. [[ТАССР халык артисты|ТАССР]] (''[[1969 ел|1969]]''), Каракалпакстан АССР (''[[1981 ел|1981]]''), РСФСР (''[[1983 ел|1983]]'') халык артисты, [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреаты (''[[1970 ел|1970]]'')<ref>[https://tatfil.ru/about/names/shakirov-ilgam-gilmutdinovich-/ Шакиров Ильгам Гильмутдинович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182651/https://tatfil.ru/about/names/shakirov-ilgam-gilmutdinovich-/ |date=2022-01-18 }} [[Татар филармониясе]] сайты{{ref-ru}}</ref><ref>{{Citation |title=Ильгам Шакиров |url=http://ruh-center.ru/node/246 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2011-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110114514/http://ruh-center.ru/node/246 |dead-url=yes }}</ref>. [[Сарман районы]]ның (2015), [[Казан|Казан шәһәре]]нең (2006) мактаулы гражданы. == Биография == [[1935 ел]]ның [[15 февраль|15 февралендә]] [[Татарстан АССР]] [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов районы]]ның (''[[1957 ел]]дан [[Яңа Юл районы]], [[1959 ел]]дан [[Сарман районы]], [[1976 ел]]дан [[Тукай районы]]'') [[Яңа Бүләк]] авылында алты балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Туганнары: Гөлсем, Имаметдин, Гыйльмисафа, Зәйнәп, Кыям. [[1937 ел]]да әтисе Гыйльметдинне кулга алалар һәм 8 ел төрмәгә хөкем итәләр («Совет хакимиятенә яла ягу, ачлык турында хәбәрләр тарату, троцкийчыл пропаганда алып бару»). Ул 1940 елда тоткынлыкта үлә.<ref>1972 елда аклана. Кара: [http://lists.memo.ru/d36/f195.htm Списки жертв: Гильми Шакиров]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Илһам Шакиров [[Теләнче-Тамак]] урта мәктәбен уңышлы тәмамлый. Ләкин, «дошман баласы» буларак аны [[Алабуга педагогия институты]]на укырга алмыйлар. <blockquote> Мин үземне дөньяда иң бәхетсез кеше дип саныйм. Без кечкенәдән үк, үзебезне–үзебез белә башлаганнан бирле, кагылып-сугылып, этелеп-төртелеп үскән кешеләр. Мин иң соңгы бала булып туганмын, төпчек. Ике яшьтә чакта, әткәйне алып китәләр. Мин аны белми калам. Менә шуннан безнең бәхетсезлегебез башлана инде. Шуннан безгә бер мөһер сугылып калды. Ул бик озак елларга барды. Ул мөһер күптән түгел генә, шул перестройка елларында гына төшеп калды <ref>Халык яшәгәндә, Илһам яшәр! [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2005 ел, гыйнвар, 18нче бит</ref>. </blockquote> 1954 елда Казанга, музыка училищесына укырга керә. 3нче курстан аны, укытучылар таләбе буенча консерваториягә, вокал бүлегенә кабул итәләр. [[1960 ел]]да җырчылык юнәлеше буенча [[Казан дәүләт консерваториясе|Казан консерваториясен]] тәмамлый. Сәләтле җырчы, тембр (баритон) тавышка ия, [[татар халык җырлары|халык җырларын]], композиторлар әсәрләрен, классиканы бердәй оста башкаручы. 1960 елдан башлап Г.Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә эшли, аңа 59 ел гомерен багышлый. 1992 – 2011 елларда филармониянең сәнгать җитәкчесе булып эшли. 2003 һәм 2005 елларда оештырылган татар җырын башкаручыларның Илһам Шакиров исемендәге Халыкара конкурсының жюри рәисе булып тора. 1970 елда «Татар халык җырлары» дигән концерт программасы өчен [[Габдулла Тукай премиясе]] бирелә. Соңгы елларда, Илһам Шакиров хәлен кайгыртып, аны Хаҗиевлар гаиләсе карады.<ref>[https://intertat.tatar/madaniyat/il-am-shakirov-yanynda-irt-nge-ch-y/ Рузилә МӨХӘММӘТОВА: "Әлфия Авзалованың кызы Зөлфия Илһам Шакировка “әни” дип дәшкәнен үзе дә сизми кала" - Интертат.ру, 21.11.2017]</ref> [[2019 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ында [[Казан]]да вафат. [[Яңа бистә|Яңа татар бистәсе]] зиратының үзәк аллеясында җирләнде<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2019/01/18/179079/ Яңа татар бистәсе зиратында Илһам Шакировны җирләделәр.]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «[[Татар-информ]]» МА, 18.01.2019</ref> ==Гастроль-концерт эшчәнлеге== {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == «Мин юл сорыйм» == Халкым минем гомер буе читтә...<br/> Читтә... һаман бәхет тартамы?<br/> Читтә...Чатта милиционер тора,<br/> Ул да безнең Казан татары.<br/> — Татарча җыр-пластинкалар юкмы?<br/> Әлфияләр, Илһам Шакиров?...<br/> ''[[Сибгат Хәким]]'' }} {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == « Илһамга ничә яшь » == Илһам Шакировка ничә яшь соң?<br/> Нинди уйлар аның башында?<br/> Халык яшәгәндә яшәр моңы - <br/> Илһамыбыз халык яшендә...<br/> ''[[Илдар Юзеев]]'' }} {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == «Илһам» == Ил кайгырса, илдә Илһам җырлый,<br/> Ил сөенсә, илдә Илһам көлә.<br/> Бәгырьләрне безнең телә-телә,<br/> Чорлар аша узып бер моң килә:<br/> ''Ай, дусларым минем, туганнарым,''<br/> ''Кайгылардан сезне ничек йолыйм?!''<br/> ''Онытыгыз бөтен кайгыларны -''<br/> ''Сезнең өчен бүген үзем җылыйм,''<br/> ''Сезнең өчен бүген үзем җырлыйм.''<br/> Туар көннән якты бәхет көтеп,<br/> Төште инде сары сагыш йөзгә.<br/> Гел кояшлы көн сорамыйм, Ходам,<br/> Илһамлы көн бир син бүген безгә.<br/> Илһамлы сүз – бары туган җирдә,<br/> Иң татлы моң – бары туган телдә...<br/> Шатлыгым да, хәсрәтем дә минем,<br/> Бәхетем дә бары туган илдә.<br/> ''[[Разил Вәлиев]]'' }} ==Альбомнар== == Иң күренекле җырлары == * «Кара урман» * «Зиләйлүк» * «Тәфтиләү» * «Әллүки» * «Хуш, авылым» * «Сандугач» * [[Сарман (җыр)|«Сарман»]] * «Өченче көн тоташ кар ява» * «Яшьлегемә йөгереп кайтыр идем» * «Син сазыңны уйнадың» * «Бик еракта идек без» * «Бер алманы бишкә бүләек» * «Әдрән диңгез» ([[Таҗи Гыйззәт]]нең «Чын мәхәббәт» пьесасыннан) * «Идел буе каеннары» ([[Әхмәт Ерикәй]] сүзләре) * «Очрашу җыры» ([[Гөлшат Зәйнашева]] сүзләре), * «Безнең Идел буйлары» (халык сүзләре) * «Һаман истә» ([[Ләбиб Айтуганов]] сүзләре) * «Гөлмәрьям» ([[Гамил Афзал]] сүзләре) * «Җиз кыңгырау моңнары» ([[Әнгам Атнабаев]] сүзләре, [[Вәсил Хәбисламов]] көе) == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1964 ел|1964]] — [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты]] * [[1969 ел|1969]] — [[Татарстан Республикасының Халык артисты]] * [[1973 ел|1973]] — РСФСР-ның атказанган артисты * [[1981 ел|1981]] — Каракалпакстан АССР-ның халык артисты * [[1983 ел|1983]] — РСФСР-ның халык артисты * [[1970 ел|1970]] — [[Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе]] * [[1986 ел|1986]] — [[Халыклар Дуслыгы ордены]] * [[2000 ел|2000]] — П.&nbsp;И.&nbsp;Чайковский исемендәге фондның «Алтын Аполлон» бүләге иясе * [[2005 ел|2005]] — [["Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен" ордены]] * [[2005 ел|2005]] — «Казанның меңьеллыгы истәлегенә» медале * [[2006 ел|2006]] — «[[Сарман районы]]ның беренче санлы шәрәфле ватандашы» * [[2006 ел|2006]] — [[Казан|Казан шәһәре]]нең шәрәфле ватандашы * [[2010 ел|2010]] — Почет (''Хөрмәт'') ордены (''[[РФ]]'') * [[2015 ел|2015]] — Сарман районының мактаулы гражданы<ref>[https://sarmanovo.tatarstan.ru/file/sarmanovo/File/список%20Почетный%20гражданин(1).pdf список Почетный гражданин(1).pdf]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Хәтер == [[Файл:Сарман ДШИ.jpg|200px|thumb|right|И. Шакиров исемендәге [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе]]]] * [[2019 ел|2019]] — «Казан Экспо» халыкара күргәзмә үзәгендәге [[Илһам Шакиров исемендәге концертлар залы (Казан)|концертлар залына]] исеме бирелгән. * [[2019 ел|2019]] — [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе]]нә исеме бирелгән<ref>{{Citation |title=И. Г. Шакиров исемендәге Сарман балалар сәнгать мәктәбенең «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе |url=https://edu.tatar.ru/sarmanovo/org5917/read-news/2122362 |access-date=2019-09-05 |archive-date=2019-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905144137/https://edu.tatar.ru/sarmanovo/org5917/read-news/2122362 |dead-url=yes }}</ref>. * [[2019 ел]]ның [[30 август]]ында, Республика көнендә, [[Сарман]]ның Ленин урамында, Сарман балалар сәнгать мәктәбе каршында, бюсты ачылган (''бюст авторы — сынчы [[Фәнил Вәлиуллин]], иганәче — Илдар Гамиров''). Тантанада [[Кадрия Идрисова]], [[Роберт Андреев]], [[Зөһрә Шәрифуллина]], [[Вәсим Әхмәтшин]] һ. б. иҗат әһелләре катнаша<ref>[http://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/sarmanda-ilam-shakirovka-byust-achyldy Сарманда Илһам Шакировка бюст ачылды.] [[Сарман (газета)|«Сарман»]], 30.08.2019</ref>. * 2019 елда [[Татарстан Республикасы Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов]] карары белән [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы» Халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсына]] РСФСРның халык артисты Илһам Шакиров исеме бирелә <ref>[https://tatfil.ru/yet/press_center/novosti/gala-kontsert-mezhdunarodnogo-televizionnogo-konkursa-molodykh-ispolniteley-tatar-mo-y/?sphrase_id=2624 Международный телевизионный конкурс молодых исполнителей «Татар моңы».] Татгосфилармония, 10.10.2022</ref>. * [[2020 ел]]ның [[22 август]]ында [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] карары белән җырчыларны бүләкләү өчен [[Илһам Шакиров исемендәге Республика премиясе]] гамәлгә кертелгән. * [[2020 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] Татарстан хөкүмәтенең 2020 елның 15 июнендә чыккан 488нче санлы карары нигезендә, [[Николаев урамы (Казан)|Казанның Николаев урамындагы]] җырчы яшәгән [[Николаев урамы, 5 (Казан)|5нче йорт]] диварында истәлек тактасы ачылды. Уң ягына татар һәм рус телләрендә: «Бу йортта 1974-2005 елларда бөек татар җырчысы, РСФСР һәм ТАССРның халык артисты, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Илһам Гыйльметдин улы Шакиров яшәде» дип язылган. Сул ягына җырчының сурәте урнаштырылган. Истәлек тактасының скульпторы — Фәнил Вәлиуллин. Тактаны эшләү 300 мең сумга төшкән<ref>[https://www.azatliq.org/a/30871939.html Аның васыяте — туган телебезне, моңыбызны саклау иде.] [[Азатлык радиосы]], 3.10.2020</ref>. * [[2023 ел]]да [[Тукай районы]] администрациясе «милли һәм рухи кыйммәтләрне популярлаштыру һәм саклап калу максатыннан» республика күләмендә Илһам Шакиров исемендәге I Республика «Илһам - Вдохновение» фестиваль-бәйгесе оештыра.<ref>{{Citation |title=Фестиваль-конкурс имени Ильгама Шакирова |url=http://ligamchakirovfest.tilda.ws/shakirov-fest |access-date=2023-03-09 |archive-date=2023-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309191517/http://ligamchakirovfest.tilda.ws/shakirov-fest |dead-url=yes }}</ref><ref>''Зилә Мөбәрәкшина.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tukai-raionynda-ilham-sakirovka-bagyslangan-berence-respublikakulam-ilham-baigese-bula-5868071 Тукай районында Илһам Шакировка багышланган беренче республикакүләм «Илһам» бәйгесе була.] [[Татар-информ]], 9.03.2023</ref> * [[2023 ел]]да татар композиторы [[Ильяс Камал]] җырчыга «Кара урман аша» дип аталган симфоник поэмасын багышлый. Симфоник поэманың премьерасы [[Уфа]]да узган. Дмитрий Крюков җитәкчелегендәге [[Башкортстан Милли симфоник оркестры]] (''[[:ru:Национальный симфонический оркестр Республики Башкортостан|ru]]'') әсәрне Башкортстан һәм Татарстан композиторларының көйләреннән торган концертта башкарган. Симфоник поэма партитурасында Илһам Шакиров репертуарындагы җырлар файдаланылган.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/ufada-yrcy-ilham-sakirovka-bagyslangan-simfonik-poemanyn-premerasy-buldy-5869258 Уфада Илһам Шакировка багышланган симфоник поэманың премьерасы булды.] [[Татар-информ]], 5.04.2023</ref><ref>''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева]].'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2023-04-05/v-ufe-prozvuchala-premiera-posvyaschennoy-pevtsu-ilgamu-shakirovu-simfonicheskoy-poemy-3205394 В Уфе прозвучала премьера посвященной певцу Ильгаму Шакирову симфонической поэмы.] [[Башинформ]], 5.04.2023</ref> * [[2023 ел]]да «Мелодия» фирмасы Илһам Шакировның «Туган моңнар» альбомын чыгарган<ref>''Зилә Мөбәрәкшина.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kariev-teatry-bas-rezisser-renat-ayupov-repeticiyalarnen-cit-yat-telda-baruy-zur-problema-5875479 «Мелодия» фирмасы Илһам Шакировның «Туган моңнар» альбомын чыгарган.] [[Татар-информ]], 25.08.2023</ref> <ref>[https://music.yandex.ru/album/27056469 Ильгам Шакиров альбом Родные напевы.] Яндекс Музыка</ref>. Альбомда «Мелодия» фирмасының бай архивыннан реставрация ясалган Илһам Шакировның язмалары тәкъдим ителгән (баянда [[Рамил Курамшин]]). * [[2025 ел|2025]] ― [[Казанның Вахитов районы|Казан шәһәре Вахитов районында]] «Пирамида» мәдәни-күңел ачу үзәге янында урнашкан скверга «Илһам Шакиров исемендәге сквер» исеме бирелгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-ike-skvernyn-isemen-rasladylar-5902959 Казанда ике скверның исемен расладылар.] [[Татар-информ]], 10.04.2025</ref>. * [[2025 ел|2025]] ― «Илһам Шакиров: бөек халык җырчысы» документаль фильмы төшерелгән (фильмның режиссеры һәм сценаристы – [[Рәдиф Кашапов]]). Фильм беренче мәртәбә 2026 елның 10 гыйнварында [[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|Татарстан Милли китапханәсендә]] күрсәтелгән<ref>''Фирүзә Гыйниятова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/milli-kitapxanada-ilham-sakirovka-bagyslangan-dokumental-film-kursatelde-5917003 Милли китапханәдә Илһам Шакировка багышланган документаль фильм күрсәтелде.] [[Татар-информ]], 10.01.2026</ref>. * [[2025 ел|2025]] ― [[Татарстан — Яңа Гасыр|«Татарстан — Яңа Гасыр»]] телерадиокомпаниясе заказы буенча һәм Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы Татар телен һәм Татарстан Республикасында яшәүче халыклар вәкилләренең туган телләрен саклау һәм үстерү комиссиясе ярдәме белән «Ватан 21» кинокомпаниясе 3 серияле [[Илһам (нәфис фильм)|«Илһам»]] нәфис фильмын төшерә (режиссерлар Олег Кондрашов, Рамил Гәрәев), баш рольне ― Илһам Шакировны [[Марсель Мөсәвиров]] уйный<ref>''Ляля Гайфутдинова''. [https://chelny-izvest.ru/news/culture/artist-iz-celnov-marsel-musavirov-sygraet-glavnuiu-rol-v-seriale-ilham?ysclid=mm6meqfcs1394916640 Артист из Челнов Марсель Мусавиров сыграет главную роль в сериале «Илhам».] [[Челнинские известия|«Челнинские известия»]], 17.12.2025</ref>.<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/teleserialda-ilham-sakirov-rolen-baskarucy-marsel-mosavirov-mine-ana-oxsatalar-5878131?ysclid=mm6osquguv715156379 Телесериалда Илһам Шакиров ролен башкаручы Марсель Мөсәвиров: «Тышкы яктан аңа охшаталар».] [[Интертат]], 10.02.2025</ref>. Өч серияле «Илһам» фильмының презентациясе 2026 елның 3 июлендә «Яңа гасыр» телерадиокомпаниясе бинасында узган. Фильмның премьерасы 2027 елның гыйнвар бәйрәмнәрендә ТНВ телеканалында була<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tnv-ilham-sakirovnyn-90-ellygy-unaennan-oc-seriyale-ilham-filmyn-takdim-itte-5925901 ТНВ Илһам Шакировның 90 еллыгы уңаеннан өч серияле «Илһам» фильмын тәкъдим итте.] [[Татар-информ]], 3.07.2026</ref>. * [[2026 ел|2026]] ― Казанда, Илһам Шакиров скверында Илһам Шакиров [[Илһам Шакиров һәйкәле (Казан)|һәйкәле]] урнаштырыла. Авторы ― Денис Мельников (1979 елгы; Казанда [[Фатих Кәрим]] һәйкәле авторларының берсе<ref>''Юлай Низаев.'' [https://tatar-inform.tatar/news/frontovik-sagyir-fatix-karimga-haikal-acylu-tantanasy-buldy-5904325 Фронтовик шагыйрь Фатих Кәримгә һәйкәл ачылу тантанасы булды.] [[Татар-информ]], 8.05.2025</ref>). Һәйкәл конкурс нәтиҗәсендә сайлап алынган<ref>''[[Зилә Мөбәрәкшина]]''. [https://tatar-inform.tatar/news/legendar-yrcy-ilham-sakirov-haikalenen-avtory-ham-uryny-bilgele-5921414 Легендар җырчы Илһам Шакиров һәйкәленең авторы һәм урыны билгеле.] Татар-информ, 30.03.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # ''[[Равил Фәхретдинов]]''. Җырчы: (Илһам Шакиров).— [[Казан]]: [[Татарстан китап нәшрияты]], 1973. {{Портал|Шәхесләр|Музыка}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.kazved.ru/article/18912.aspx Ильгам ШАКИРОВ: Я пою не как Уандер, а как Шакира]{{ref-ru}} * [http://moltat.ru/menu/culture/proshhalnyjj-koncert-ilgama-shakirova Прощальный концерт Ильгама Шакирова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020022423/http://moltat.ru/menu/culture/proshhalnyjj-koncert-ilgama-shakirova |date=2011-10-20 }}{{ref-ru}} * [https://tatfil.ru/about/names/shakirov-ilgam-gilmutdinovich-/ Шакиров Ильгам Гильмутдинович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182651/https://tatfil.ru/about/names/shakirov-ilgam-gilmutdinovich-/ |date=2022-01-18 }} [[Татар филармониясе]] сайты{{ref-ru}} *[http://syuyumbike.ru/medeniyat/lichnosti/?id=8480 ''Аяз Гыйләҗев.'' Айлы көннәрдә (Илһам Шакировка 60 яшь тулу уңаеннан). - «Сөембикә» журналы, №2, 1995 ел.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203165837/http://syuyumbike.ru/medeniyat/lichnosti/?id=8480 |date=2019-02-03 }} *[http://syuyumbike.ru/medeniyat/lichnosti/?id=8482 ''Эльмира Закирова.'' ИЛҺАМ ШАКИРОВКА ГАШЫЙК ИДЕК! - «Сөембикә» журналы, 17.01.2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210000559/http://syuyumbike.ru/medeniyat/lichnosti?id=8482 |date=2019-02-10 }} *[http://syuyumbike.ru/brendlar/?id=8479 ИЛҺАМ ШАКИРОВ ХАКЫНДА 10 КЫЗЫКЛЫ ФАКТ - «Сөембикә» журналы, 17.01.2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122191500/http://syuyumbike.ru/brendlar/?id=8479 |date=2019-01-22 }} == Шулай ук карагыз == * [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] == Галерея == <gallery perrow="6" widths="180" heights="180" caption="Илһам Шакиров"> Файл:Р.Г.Ибраһимова 1.jpg|Илһам Шакиров җырлый. Аккомпаниатор - [[Рокыя Ибраһимова]]. Файл:Umar Daher 1.jpg| [[Финляндия]] президенты У. К. Кекконен белән очрашу алдыннан: И. Шакиров (''{{comment|с.б.|сулдан беренче}}''), [[Рөстәм Яхин|Р.&nbsp;Яхин]], [[Айрат Арсланов|А.&nbsp;Арсланов]], [[Үмәр Даһер]], [[Марс Макаров|М.&nbsp;Макаров]], [[Венера Шәрипова|В.&nbsp;Шәрипова]], [[Марат Әхмәтов (скрипкачы)|М.&nbsp;Әхмәтов]]. ''[[Һелсинки]], [[1968 ел|1968]]'' Файл: Kazan Expo.jpg| [[Илһам Шакиров исемендәге концертлар залы (Казан)|И. Шакиров исемендәге концертлар залы]] урнашкан «Казан Экспо» халыкара күргәзмә үзәге (''[[Казан]]'') Файл: Сарманда_И.Шакиров_бюсты.png|[[Сарман]]дагы бюсты. ''[[2019 ел|2019]]'' Файл:Сарман_БСМ.jpg|[[Сарман]]да И. Шакиров исемендәге балалар сәнгать мәктәбе бинасы </gallery> {{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}} {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{DEFAULTSORT:Шакиров, Илһам}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Россиянең халык артистлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Каракалпакстан АССР халык артистлары]] [[Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казанның шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:Илһам Шакиров]] [[Төркем:Сарман районының мактаулы гражданнары]] mn5y9x3s0nv56ptrqs8pvwrbm4ry2qw 0 16111 5994155 4104103 2026-08-02T10:39:24Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994155 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фоат Мансуров | рәсем = Mansurov.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фуат Шакир улы Мансуров | һөнәр = дирижер | туу датасы = 10.01.1928 | туу җире = [[Казакстан]], [[Алма-Ата]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 12.06.2010 | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Мансуров}} '''Фоат Шакир улы Мансуров''' ({{Lang-ru|Фуат Шакирович Мансуров}}; [[1928 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ы — [[2010 ел]]ның [[12 июнь|12 июне]]) — танылган [[татар]] [[дирижер]]ы, [[музыка]]нт, [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге]] иясе. Казакъстанның (1967) һәм Русиянең (1998) халык артисты. == Биография == Ул [[1928 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ында [[Алма-Ата]] шәһәрендә туа. Аның әти-әнисе — гади хезмәткәрләр. Әтисе – эшче, әнисе – музыкаль-драма театрында костюмер. [[Театр]] репертуарында малай карамаган бер генә спектакль дә булмый. Малайның музыка белән кызыксынуын күреп, күршеләре Т.Н.Расторгуева үзе аның белән шөгыльләнә башлый, нота белемен, чит телләрне өйрәтә, ә аннары [[музыка]] техникумына илтә. Фуатны тыңлап карыйлар һәм [[виолончель]] классына укырга алалар. Аның педагогы О.О.Узинг була. Җиде ел дәвамында ул олы музыкант белән шөгыльләнә һәм искиткеч яхшы музыкаль хәзерлек ала. Ул чакта бик авыр чор була. Массакүләм репрессияләр Фуатлар гаиләсенә дә кагылып үтә. Ул гаиләсенә ярдәм итәргә карар кыла һәм укуын ташлап, заводка эшкә керергә мәҗбүр була. Ләкин аңа станок янында озак эшләргә туры килми, авариягә эләгә һәм производство имгәнүе ала. Яңадан [[үнивирситит]]тә һәм [[консерватория]]дә укый башлый. Мансуров [[1950 ел]]да үнивирсититне, [[1951 ел]]да консерваторияне тәмамлый. Казак консерваториясенең яшьләр оркестрын [[Мәскәү]]дә булачак Бөтендөнья яшьләр фестиваленә хәзерли башлый, аның җитәкчелегендә оркестр беренче премия һәм алтын медаль яулый. Мансуровның алдагы үсеш процессы, аның мавыгулары һәм музыкантның олы хезмәте, сәләт үзенчәлекләре, һичшиксез, [[Мәскәү]]гә китерергә тиеш була. Ул Мәскәү консерваториясе аспирантурасының дирижерлык кафедрасына, профессор Л.М.Гинзбургка кабул ителә. Шул ук вакытта Мансуров, Казак опера һәм балет театрында дирижерлык итеп, [[1963 ел]]да аның баш дирижеры була, консерваториядә дирижерлык курслары укыта. Мәскәүдә [[Париж]] консерваториясе профессоры Игор Макаревич алып барган югары дирижерлык осталыгы курсларында тыңлаучы буларак та, Мансуров күп нәрсә үзләштерә. [[1966 ел]]да Бөтенсоюз дирижерлар конкурсында лауреат була, ә [[СССР Зур театры|СССРның Зур театрында]] уңышлы стажировкадан соң, [[1967 ел]]да анда дирижер булып кала һәм хәзерге көнгә кадәр шул хезмәтен башкара. Бу вакыт эчендә Мансуров Мәскәү консерваториясендә укытучы буларак та уңышка ирешә, хәзерге вакытта ул – Казан һәм Алма-Ата консерваторияләре профессоры. Зур эрудиция һәм шомарган профессиональ осталык Мансуровка чит илләрдә уңышлы чыгыш ясарга мөмкинлек бирә. Ул дөньяның егермедән артык илендә була. Фоат Шакир улы [[Казан]]га даими рәвештә [[1967 ел]]дан килә башлый. 1968 елда [[Казан]]да [[М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театры]]на баш дирижер итеп билгеләнә. Ул үзен классик сюжетларга яңа аңлатмалар бирүче, сәхнә образларының гәүдәләнешенә заманча караш күрсәтүче үзенчәлекле, тирән фикер йөртүче сәнгатькәр буларак күрсәтә. Шул ук вакытта Фуат Мансуров [[Татарстан Республикасы Дәүләт симфоник оркестры]]нда дирижерлык итә. Дирижер Мансуровның репертуар колачы бик киң, ул үз эченә күпсанлы зур симфоник әсәрләр, опера һәм балет спектакльләрен ала. [[Татарстан Республикасы Дәүләт симфоник оркестры]]ның 1991-1993нче елгы концерт программасы өчен Фуат Шакир улы Мансуровка [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге]] бирелде. Ул 82 яшендә [[2010 ел]]ның [[12 июнь|12 июнендә]] [[Мәскәү]]дә вафат булды. == Хәтер == * 2023 елның 13 гыйнварында [[Казан]]да Фуат Мансуров яшәгән йорт (''[[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]], 23/6 санлы йорт'') фасадында истәлек тактасы урнаштырылган (авторы - скульптор [[Фәнил Вәлиуллин]]).<ref>''Зилә Мөбәрәкшина.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-dirizer-fuat-mansurov-yasagan-iortta-istalek-taktasy-acyldy-5865541 Казанда дирижер Фуат Мансуров яшәгән йортта истәлек тактасы ачылды.] [[Татар-информ]], 13.12.2023</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.azatliq.org/content/fuat_mansurov/2069383.html Дирижер Фуат Мансуров вафат булды] == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{Портал|Шәхесләр|Музыка|Опера}} {{DEFAULTSORT:Мансуров, Фуат}} [[Төркем:Татар музыкантлары]] [[Төркем:Дирижёрлар]] [[Төркем:Казакъстанда туганнар]] [[Төркем:Казакъстанның халык артистлары]] [[Төркем:Русиянең халык артистлары]] mbt4bei0o6pfm3nmnqj0lrvnv5k42wq 0 16610 5994117 4644951 2026-08-02T00:48:42Z Shiana1 61975 5994117 wikitext text/x-wiki {{ДәүләтВМ |Татарча исем = Пакистан Ислам Җөмһүрияте |Татарча исем2 =اسلامی جمہوریہ پاکِستان |Татарча исем3 =Islamic Republic of Pakistan |Дәүләт исеме =Пакстан |байрак = Flag of Pakistan.svg |герб =State_emblem_of_Pakistan.svg |девиз = "Iman, Ittehad, Nazm" (Иман, Бердәмлек, Әдәп) |гимн = [[Пакистан гимны|"Qaumi Tarana"]] |карта = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg |нигезләнү датасы = |бәйсезлек датасы = [[1947 ел]]ның [[14 август]]ы ([[Бөекбритания]]дән) |халәт = |идарә итү формасы = Президент Җөмһүрияте |телләр = [[урду]], [[инглиз теле]] |башкала = [[Исламабад]] |шәһәрләр = [[Карачи]], [[Лахор]], [[Исламабад]] |UTC = +5 |интернет домены = [[.pk]] |телефон коды = +92 }} '''Пакистан''' яки '''Пакьстан''' язылышы да очрый ({{lang-ur|پاکِستان}}, Пакиста́н {{IPA|[paːkɪsˈtaːn]}}, – «пакь кешеләр, чисталар җире»), тулы рәсми исем '''Пакистан Ислам Җөмһүрияте''' ({{lang-ur|پاکِستان اسلامی جمہوریہ}}) – [[Көньяк Азия]]дә урнашкан [[дәүләт]]. == Географиясе == Пакистан территориясенең төньяк һәм төньяк-көнбатыш өлешләрен таулар һәм калкулыклар били, көнчыгыш һәм көньяк-көнчыгыш өлешен исә Һинд-Гаңг тигезлеге били. Пакистанның көньяк-көнчыгышын Тар чүленең көнбатыш өлеше били. Илнең көнбатыш һәм төньяк өлешләрендә [[Һиндукуш]], [[Һималай]] һәм Иран тау тезмәләре урнашкан (иң биек ноктасы — Тирич-Мир тавы, 7690 м). Һиндукуш һәм Һималай тауларында бозлыклар бар. Файдалы казылмалардан [[нефть]], газ, күмер, [[тимер]], [[сөрмә]], барит, күкерт, таш тоз, гипс, магнезит, хромит, [[Марганец|марганис]], [[бакыр]], кургаш, һ.б.н. {| class="infobox borderless" |+ Пакистан рәсми милли символлары |- ! '''Милли хайван''' | | [[Image:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''Милли кош''' | | [[Image:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''Милли агач''' | | [[Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''Милли чәчәк''' | | [[Image:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''Мирас хайваны''' | | [[Image:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''Мирас кошы''' | | [[Image:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''National aquatic marine mammal''' | | [[Image:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|50px]] |- ! '''National reptile''' | | [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''National amphibian''' | | [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''National fruit''' | | [[Image:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''Милли мәчет''' | | [[Image:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''Милли төрбә''' | | |- ! '''Милли елга''' | | [[Image:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''Милли тау''' | | [[Image:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} == Тарих == БЭК 3-2 меңьеллыкта Пакистан җирендә Харапп цививилизациясе булган. БЭК 1 меңьеллыкта Пакистан җиренә арий кабиләләре күчеп килә. [[Искәндәр Зөлкарнәйн]] (БЭК 356 — 323) яуларыннан соң Пакистанга эллинизм рухы таратыла. Кушан патшалыгы барлыкка килә. Буддизм тарала башлый. 8 гасырда Пакистан җирендә [[Ислам]] дине таралышы башлана. Урта гасырларда Гәзни һәм Гүрид идарә иткән мөселман илләре барлыкка килә. [[Бөек Моголлар Империясе]] таркалганнан соң 18 гасырда сикх милләтчелеге Синд, [[Бәлүҗистан]], Пәнҗәб төбәкләрендә тарала. 19 гасырда [[Британия]] гаскәрләре Пакистанны басып ала. Мөселман Лигасы (''[[1920 ел]]дан президенты [[Мөхәммәт Гали Җиннаһ]]'') көрәше нәтиҗәсендә [[1947]] елда бәйсез Пакистан барлыкка килә. [[1947 ел]]да [[15 август]]та — [[Һиндстан]] ике дәүләткә бүленә — [[Пакистан]] һәм Һинд берлеге. [[1965]] елда, [[1971]] елда - [[Һиндстан]]га каршы сугышлар. [[1977]] елда хәрби түнтәрелеш нәтиҗәсендә (''оештыручы'' [[Мөхәммәт Зыяүлхак]]) Пакистан [[АКШ]] сәясәтен яклый башлый, [[Әфганстан]] мөҗәһидләрен яклый. [[1988]] елда хакимият ватандаш хөкүмәтенә кире кайтарыла. [[1990]] елларда атом-төш коралы программасы үстерелә. [[1999]] елда хәрби түнтәрелеш нәтиҗәсендә [[Пәрвәз Мүшәрәф]] хакимияткә килә. [[1988]]-[[1990]] һәм 1993-1996 елда беренче тапкыр мөселман илендә хөкүмәт рәисе хатын-кыз [[Бенәзир Бһутто]] була. [[2007]] елда Әл-Кагыйдә оештырылган террористик акт нәтиҗәсендә Бенәзир Бһутто үтерелә. == Икътисад == [[Тулаем эчке продукт]]та авыл хуҗалыгы өлеше 25,1%, сәнәгать өлеше 21,3%, хезмәт күрсәтү тармагы өлеше 53,6 процентны тәшкил итә. Төп экспорт партнөрлары — [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] (13.3%), [[Кытай]] (10.9%), [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре|БГӘ]] (8.6%), [[Әфганстан]] (8.5%), [[Алмания]] (5.1%).<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#pk |access-date=2016-11-24 |archive-date=2018-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206230311/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#pk |dead-url=yes }}</ref> Экспортлана торган таварлар — тикстил, [[дөге]], мамык таварлары, спорт таварлары, химикатлар, [[келәм]]нәр. Төп импорт партнөрлары — Кытай (17%), БГӘ (15%), [[Күвәйт|Кувәйт]] (8.8%), [[Согуд Гарәбстаны|Согуд Гарәпстаны]] (8.5%), [[Malaysia|Малайзия]] (4.8%).<ref>http://atlas.media.mit.edu/profile/country/pak/</ref> == Халык == Иң зур халык — пәнҗабиләр; [[пуштуннар]], синдһиләр, [[бәлүҗләр]] дә яши. Пакстанның төньяк өлешендә тау халыклары — кһуварлар һәм күһистаниләр яши. Рәсми телләре — [[урду]] һәм [[Инглиз теле|инглиз]] телләре; пушту, [[бәлүҗ теле|бәлүҗ]], сараики һәм пәнҗаб телләре дә киң таралган<ref>http://www.bbc.com/news/world-asia-34215293</ref>. Миллионлы шәһәрләр (2014<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |access-date=2016-12-14 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://archive.is/20131017035730/world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |dead-url=yes }}</ref>) — [[Karaçi|Карачи]], [[Лаһор]], Фәйсалабад, Хәйдәрабад, Рәвалпинди, Мултан, Пишәвәр, [[Исламабад]], Саргодһа, Бәһавалпур, Кветта. == Дин == Халкының 96 % [[ислам]] динендә тора.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |access-date=2016-12-14 |archive-date=2020-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517030017/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |dead-url=yes }}</ref> * [[Пакистанда ислам]] * [[Пакистанда Һинд дине]] == Мәдәният == {{seealso|Пакьстандагы Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары}} == Әдәбият== *Ганковский Ю. В. Народы Пакистана (основные этапы этнической истории). — М. — 1964 *Густерин П. Тайны семейства Бхутто // Азия и Африка сегодня. 2008, № 5. *Каменев С. Н. Пакистан. Государственные финансы и экономическое развитие. — М. — 1982 *Плешов О. В. Ислам и политическая культура в Пакистане. М. — 2005 == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Азия дәүләтләре}} {{Ислам хезмәттәшлеге оешмасы}} [[Төркем:Пакьстан]] [[Төркем:Федератив дәүләтләр]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] 9gkweizcdehlze09v1f1a279nntpikl 0 18015 5994108 4156944 2026-08-01T20:53:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994108 wikitext text/x-wiki '''5 апрель''' – [[Милади тәкъвиме]]ндә дүртенче айның бишенче көне. Ел ахырына кадәр 270 көн кала. {{Апрель тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== [[Рәсем:Alongtheriver BridgeDetail.jpg|right|350px|thumb|«Вафатларны искә алу көнендә елга буенда» (XII гасыр кытай рәсеме өлеше)]] ==={{Халыкара истәлекле период}}=== ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Бразилия}} [[Бразилия]]:<ref name="Көн бәйрәмнәре португальча">[http://pt.wikipedia.org/wiki/5_de_abril#Feriados_e_eventos_c.C3.ADclicos Көн бәйрәмнәре (португальча)]</ref> ** '''''Телекоммуникацияләр көне''''' <small>({{lang-pt|Dia das [[:pt:Telecomunicações|Telecomunicações]]}})</small>.<ref>{{ref-pt}} [http://www.calendariobr.com.br/dia-das-telecomunicacoes Dia das Telecomunicações] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409095411/http://www.calendariobr.com.br/dia-das-telecomunicacoes |date=2014-04-09 }}</ref> ** '''''Төзү материалларны җитештерүчеләр көне''''' <small>({{lang-pt|Dia dos Fabricantes de Materiais de Construção}})</small>.<ref>{{ref-pt}} [http://www.calendariobr.com.br/dia-dos-fabricantes-de-materiais-de-construcao Dia dos Fabricantes de Materiais de Construção] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409220954/http://www.calendariobr.com.br/dia-dos-fabricantes-de-materiais-de-construcao |date=2014-04-09 }}</ref> ** [[Рәсем:Bandeira do Estado de São Paulo.svg|20px]] [[Сан-Паулу]] [[штат]]ы — [[Рәсем:Brasaomococa.jpg|20px]] [[Мокока]] муниципалитеты көне ** [[Рәсем:Bandeira Santa Catarina.svg|20px]] [[Санта-Катарина]] [[штат]]ы — [[Рәсем:Brasao Camboriu SantaCatarina Brasil.svg|20px]] [[Камбориу]] муниципалитеты көне ** [[Рәсем:Bandeira do Rio Grande do Sul.svg|20px]] [[Риу-Гранди-ду-Сул]] [[штат]]ы — [[Рәсем:Brasão de Novo Hamburgo.svg|20px]] [[Нову-Амбургу]] шәһәрен азат итү көне (1927). * {{Байраклаштыру|Казакъстан}} — Миграцион полициясе көне.<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2529/ Казакъстан миграцион полициясе көне (урысча)]</ref>. * {{Байрак/Көньяк Корея}} [[Көньяк Корея]] — '''''[[Агачлар утырту көне]]''''' <small>({{lang-ko|[[:ko:식목일|식목일]]}})</small>. * {{Байрак/Көньяк Корея}} [[Көньяк Корея]] һәм {{Байрак/Кытай}} [[Кытай]] — '''''[[Хансик]]''''' <small>({{lang-ko|[[:ko:한식 (절기)|한식 (절기)]]}}, {{lang-zh|[[:zh:寒食节|寒食节]]}})</small>, салкын ашамлыклар бәйрәме. * {{TWN}}, {{CHN}}нең [[Рәсем:Flag of Hong Kong.svg|20px]] [[Һоңкоң]] һәм [[Рәсем:Flag of Macau.svg|20px]] [[Макао]] автоном территорияләре һәм {{Байрак/Малайзия}} [[Малайзия]] — борынгы кытайлы '''''[[Цинмин]] бәйрәме''''' <small>({{lang-zh|[[:zh:清明|清明]]}}, {{lang-ms|[[:ms:Perayaan Qingming|Perayaan Qingming]]}})</small>, элекке буыннарны искә алу көне. <!--* {{Байрак/Маврикий}} [[Маврикий]] – Угади http://mauritius.genosy.com/economic/public-holidays/ougadi/ - Ай тәкъвименә нигезләнгән һинд чыгышлы халыкның яңа елы, март аенда бәйрәм ителә.--> * {{Байрак/Россия}} [[Россия]] – '''''[[Аш]] көне''''' <small>({{lang-ru|День [[:ru:Суп|Супа]]}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://birthday.stihipro.ru/5-april-0.html 5 апреля — День Супа.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130405095620/http://birthday.stihipro.ru/5-april-0.html |date=2013-04-05 }}</ref> * {{Байрак/Төркия}} [[Төркия]] — '''''[[адвокат]]лар көне''''' <small>({{lang-tr|Avukatlar Günü}})</small>.<ref>{{ref-tr}} [http://www.haberler.com/5-nisan-avukatlar-gunu-28-5868544-haberi/ 5 Nisan Avukatlar Günü]</ref> * {{Байрак/Украина}} [[Украина]] – Кватрум көне. * {{CHL}}: ** '''''Хәрби кавалерия көне''''' <small>({{lang-es|Día de la Caballería Militar}})</small>, <u>Бәйсезлек сугышы</u> ''<small>([[:es:Guerra de la Independencia de Chile|es]])</small>'' дәвамында <u>Майпу елгасы</u> ''<small>([[:es:Río Maipo|es]])</small>'' үзәнлегендә <u>[[1818 ел]]да урын алган бәрелешендә</u> ''<small>([[:es:Batalla de Maipú|es]])</small>'' атлы гаскәрнең әһәммиятле җиңүе.<ref>{{ref-es}} [http://arcanoradio.com/index.php/gobierno/educacion/item/2074-efem%C3%A9ride-nacional-del-5-de-abril/2074-efem%C3%A9ride-nacional-del-5-de-abril Chile: Batalla de Maipú, día de la Caballería Militar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045749/http://arcanoradio.com/index.php/gobierno/educacion/item/2074-efem%C3%A9ride-nacional-del-5-de-abril/2074-efem%C3%A9ride-nacional-del-5-de-abril |date=2016-03-05 }}</ref> ** '''''Активлык терапия хезмәткәрләре көне''''' <small>({{lang-es|Día del [[:es:Terapeuta ocupacional|Terapeuta ocupacional]]}})</small>.<ref>{{ref-es}} [http://www.polartv.cl/noticia_72539.html Hoy es el día del terapeuta ocupacional]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Киң вакытлы халыкара чаралар ==== == {{Вакыйгалар}} == * [[1792 ел|1792]] — Беренче [[Рәсем:Seal Of The President Of The United States Of America.svg|20px]] [[АКШ президенты]] ''[[Джордж Вашингтон]]'' {{USA}} тарихында беренче тапкыр президент ветосын куллана. * [[1815 ел|1815]] — [[Сумбава утравы]]нда ''[[Тамбор]]'' [[янартау|янартавының]] катастрофик атуы була. * [[1843 ел|1843]] — ''[[Рәсем:Flag of Hong Kong.svg|20px]] [[Һоңкоң]]'' {{Байрак/Бөекбритания}} [[Британ империясе]] җире булып игълан ителә. * [[1875 ел|1875]] — {{CAN}} Югары мәхкәмәсе оештырыла. * [[1955 ел|1955]] — 80 яшьле ''[[Уинстон Черчилль]]'' {{GBR}} [[Бөекбритания премьер-министрлары исемлеге|премьер-министры]] вазифасыннан баш тарта. * [[1992 ел|1992]] — '''''{{BIH}}''''' [[File:Flag of SFR Yugoslavia.svg|20px]]/[[File:Emblem of SFR Yugoslavia.svg|20px]] [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте|Югославия социалист федератив республикасыннан]] чыгуын игълан итә. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:5 апрель көнне туганнар}} * [[1588 ел|1588]] — [[Томас Гоббс]] (''Thomas Hobbes''), инглиз фәлсәфәчесе. * [[1840 ел|1840]] — [[Габделкәрим Апанаев (1840)|Габделкәрим Апанаев]], сәүдәгәр. * [[1855 ел|1855]] — [[Захарий Благонравов]], * [[1878 ел|1878]] — [[Виссарион (Зорин)|Виссарион]], * [[1884 ел|1884]] — [[Варлаам Аванесов]], * 1884 — [[Гаврил Кореньков]], * [[1892 ел|1892]] — [[Алексей Попов (1892)|Алексей Попов]], * [[1893 ел|1893]] — [[Адольф Рабинович]], * [[1901 ел|1901]] — [[Сәрвәр Әдһәмова]], [[Татарлар|татар]] [[язучы]]сы, тәрҗемәче. * [[1903 ел|1903]] — [[Вера Белицер]], * [[1905 ел|1905]] — [[Илларион Афанасьев]], * [[1908 ел|1908]] — [[Бетт Дейвис]], * [[1914 ел|1914]] — [[Кирилл Мазуров]], * [[1917 ел|1917]] — [[Габдулла Мостафин]], * [[1923 ел|1923]] — [[Рамазан Байтимеров]], татар шагыйре, [[Рөстәм Яхин]] музыкасына язылган [[Татарстан гимны|«Туган ягым» җыры]]на сүзләр авторы. * [[1924 ел|1924]] — [[Шамил Исхаков]], татар дин әһеле, «Казан нуры» мәчете баш имамы. * [[1926 ел|1926]] — [[Сергей Лобастов]], * [[1927 ел|1927]] — [[Иван Иванов (1927)|Иван Иванов]], * 1927 — [[Рифкать Кәлимуллин]], * 1927 — [[Федосия Салтыкова]], * [[1928 ел|1928]] — [[Тимербулат Вилданов]], * [[1929 ел|1929]] — [[Ивар Евер]], * [[1933 ел|1933]] — [[Саҗидә Галимова]], * [[1934 ел|1934]] — [[Рәшид Хәкимҗан]], * [[1936 ел|1936]] — [[Зинфира Гафарова]], * [[1937 ел|1937]] — [[Колин Павелл]], * [[1938 ел|1938]] — [[Равил Шәрәфи]], Татарстанның халык артисты. * [[1939 ел|1939]] — [[Наил Әмиров]], * [[1940 ел|1940]] — [[Гайнан Мөхәммәтҗанов]], журналист. * [[1942 ел|1942]] — [[Рәфил Абдрахманов]], * [[1945 ел|1945]] — [[Виктор Антихович]], * [[1947 ел|1947]] — [[Валентин Друсинов]], * 1947 — [[Леонид Кузнецов (1947)|Леонид Кузнецов]], * [[1953 ел|1953]] — [[Нурия Рафыйкова]], * [[1960 ел|1960]] — [[Рөстәм Сәрвәров]], * [[1963 ел|1963]] — [[Лилия Азнабаева]], * 1963 — [[Миләүшә Айтуганова]], «Татаркино» оешмасы җитәкчесе. * [[1964 ел|1964]] — [[Ирек Мортазин]], журналист һәм блогчы, сәяси активист. * [[1966 ел|1966]] — [[Венера Зарипова]], * [[1973 ел|1973]] — [[Азат Җиһаншин (1973)|Азат Җиһаншин]], * [[1979 ел|1979]] — [[Павел Харчик]], * [[1981 ел|1981]] — [[Андрей Кузьмин (1981)|Андрей Кузьмин]], * [[1984 ел|1984]] — [[Арам MP3]], * [[1987 ел|1987]] — [[Фёдор Кудряшов]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:5 апрель көнне вафатлар}} * [[1794 ел|1794]] — [[Камиль Демулен]], * [[1879 ел|1879]] — [[Александр Китер]], * [[1887 ел|1887]] — [[Иван Крамской]], [[Россия империясе]] рәссамы, сәнгать тәнкыйтьчесе. * [[1888 ел|1888]] — [[Николай Казем-Бек]], [[Казан үнивирситите|Казан университеты]]ның көнчыгыш телләре укытучысы. * [[1943 ел|1943]] — [[Искәндәр Рәмиев]], тау инженеры. * [[1944 ел|1944]] — [[Алиме Абденанова]], [[Бөек Ватан сугышы]]нда совет күзәтчесе, [[Россия Федерациясе]] Каһарманы. * [[1949 ел|1949]] — [[Роман Дәүли]], Казан керәшен укытучылар семинариясе директоры. * [[1954 ел|1954]] — [[Марта Швед принцессасы]], * [[1967 ел|1967]] — [[Рөстәм Башкуров]], татар әдәбияты белгече. * 1967 — [[Һерман Җозеф Маллер]], * [[1969 ел|1969]] — [[Ромуло Гальегос]] (''Rómulo Gallegos''), венесуэл язучысы, мәгърифәтче, [[Венесуэла]] президенты. * [[1975 ел|1975]] — [[Фазулла Габдрәшитов]], [[Бөек Ватан сугышы]] чорында [[Кызыл Гаскәр]] кавалеристы, [[Советлар Берлеге каһарманы]]. * 1975 — [[Чаң Кайши]] ({{lang-en|Chiang Kai-shek}}, Кытайның хәрби һәм сәяси эшлеклесе. * [[1990 ел|1990]] — [[Алексей Яковлев (1923)|Алексей Яковлев]], * [[1994 ел|1994]] — [[Курт Кобейн]], музыкант, "Nirvana" АКШ рок-төркеменең вокалисты һәм лидеры. * [[1999 ел|1999]] — [[Сергей Иванов (1922)|Сергей Иванов]], * [[2005 ел|2005]] — [[Сол Беллоу]], * [[2007 ел|2007]] — [[Борис Дуров]], * [[2009 ел|2009]] — [[Николай Индюхов]], * [[2011 ел|2011]] — [[Барух Бламберг]], * [[2012 ел|2012]] — [[Миңнеәхмәт Моталов]], * [[2018 ел|2018]] — [[Исао Такахата]], * 2018 — [[Каюм Ихин]], * [[2019 ел|2019]] — [[Сидни Бреннер]], * [[2021 ел|2021]] — [[Минзия Насыйбуллина]], == Искәрмәләр == {{commonscat|5 April}} {{искәрмәләр}} {{Rq|stub}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:5 апрель|*]] 4lrau12qd3ftlghch30fxjn77lmi3cp 0 18903 5994105 5958208 2026-08-01T20:04:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994105 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2023}} {{Ел өчен навигация|2023}} {{Гасыр өчен навигация|21}} {{Башлана торган ел|2023}} == Вакыйгалар == * {{байрак/Татарстан}} [[Татарстан]]да Милли мәдәниятләр һәм гореф-гадәтләр елы игълан ителә.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://www.culture.ru/events/2654270/tatarstanda-2023-el-milli-m-d-niyatl-r-m-goref-gad-tl-r-ely-dip-iglan-itelde |access-date=2023-02-01 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201080508/https://www.culture.ru/events/2654270/tatarstanda-2023-el-milli-m-d-niyatl-r-m-goref-gad-tl-r-ely-dip-iglan-itelde |dead-url=yes }}</ref> * [[Россия Федерациясе]]ндә '''Педагог һәм остаз елы''' игълан ителә ― Россия Федерациясе Президенты [[Владимир Путин|В. В. Путинның]] 2022 елның 27 июнендәге Указы нигезендә<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/news/68707 Указ о проведении Года педагога и наставника.] Президент России</ref>. * [[Шерлок Холмс]]ның соңгы каноник басмасы иҗтимагый куллануга күчәчәк.. * [[Екатеринбур]]га 300 ел тулачак. * [[6 февраль]]дә [[Төркия һәм Сүриядә җир тетрәү (2023)|Төркиядә һәм Сүриядә көчле җир тетрәү]] була. * [[22 июнь]] — [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нә «гамәли академиклар» урынына чиновниклар [[Рифкать Миңнеханов]], [[Марина Патяшина]], [[Фәрит Мөхәммәтшин]] «сайлана». * [[15 сентябрь]] — [[Татарча Википедия]]дә беренче мәкалә язылуга 20 ел. * [[18 октябрь]] — Казанда [[ФСБ]] тарафыннан [[Азатлык радиосы]] журналисты [[Алсу Кормаш]] кулга алына. == Вафатлар == {{seealso|2022-2023 елларда Украинада сугышта һәлак булган татар һәм башкорт хәрбиләре исемлеге}} === Гыйнвар === * [[11 гыйнвар]] ― [[Мортаза Рәхимов]] (88), Башкортстанның 1993-2010 еллардагы Президенты.<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2023-01-13/pervyy-prezident-bashkirii-murtaza-rahimov-upokoilsya-na-musulmanskom-kladbische-v-ufe-3104556 Первый президент Башкирии Муртаза Рахимов упокоился на мусульманском кладбище в Уфе.] ИА «Башинформ» , 13.01.2023</ref> * [[15 гыйнвар]] ― [[Минсәгыйть Шакиров]] (74), Чирмешән районының 2006-2010 еллардагы Башлыгы.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/berence-ike-cakyrylys-daulat-sovety-deputaty-minsagyit-sakirov-vafat-bulgan-5865611 Беренче ике чакырылыш Дәүләт Советы депутаты Минсәгыйть Шакиров вафат.] [[Татар-информ]], 15.01.2023</ref> * [[29 гыйнвар]] ― [[Марат Садыйков (1970)|Марат Садыйков]] (53), [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы|ТР сәламәтлек саклау министры]] (''2018-2023'').<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstannyn-salamatlek-saklau-ministry-marat-sadyikov-vafat-5866272 Татарстанның сәламәтлек саклау министры Марат Садыйков вафат.] [[Татар-информ]], 29.01.2023</ref> * [[31 гыйнвар]] ― [[Кадрия Нурмәмбәт]] (89), Румыниянең кырым-татар җырчысы.<ref>[http://www.radioconstanta.ro/2023/02/01/s-a-stins-din-viata-priveghetoarea-cantecului-popular-tataresc-si-turcesc-kadriye-nurmambet-1932-2023/ S-a stins din viață priveghetoarea cântecului popular tătăresc și turcesc, Kadriye Nurmambet (1932-2023).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202065802/http://www.radioconstanta.ro/2023/02/01/s-a-stins-din-viata-priveghetoarea-cantecului-popular-tataresc-si-turcesc-kadriye-nurmambet-1932-2023/ |date=2023-02-02 }} radioconstanta.ro, 1.02.2023</ref> === Февраль === * [[2 февраль]] ― [[Йолдыз Нигъмәтуллина]] (93), филология фәннәре докторы, әдәбият белгече.<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kurenekle-galim-kazan-universitety-professory-ioldyz-nigmatullina-vafat-5866519?utm_source=top Күренекле галим, Казан университеты профессоры Йолдыз Нигъмәтуллина вафат.] [[Татар-информ]], 2.02.2023</ref> * [[12 февраль]] — [[Вадим Габдерәшитов]], * [[26 февраль]] — [[Марат Сираев]] (86), ТАССР министры.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-uzak-sailau-komissiyasenen-elekkege-raise-marat-siraev-vafat-5867585 Татарстан Үзәк сайлау комиссиясенең элеккеге рәисе Марат Сираев вафат.] [[Татар-информ]], 27.02.2023</ref> === Март === * [[6 март]] — [[Алтер Литвин]] (91), Казан университетының атказанган профессоры.<ref>[https://tatarstan24.tv/news/novosti-tatarstana/skonchalsya-zasluzhennyy-professor-kazanskogo-universiteta-alter-litvin Скончался заслуженный профессор Казанского университета Алтер Литвин.] tatarstan24.tv, 6.03.2023</ref> * [[18 март]] — [[Гарифҗан Галиев]] (95), укытучы, [[Чепья «Халыклар дуслыгы» музее|музей]] директоры.<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/baltac-raiony-cepya-avyly-xalyklar-duslygy-muzee-direktory-garifan-galiev-vafat-5868477 Балтач районы «Халыклар дуслыгы» музее директоры, сугыш ветераны Гарифҗан Галиев вафат.] [[Татар-информ]], 18.03.2023</ref> * [[19 март]] — [[Эмиль Җәләлетдинов]] (89), җырчы, ТАССР халык (1973), РСФСР атказанган (1982) артисты.<ref>[https://mincult.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2177930.htm Татар музыкаль мәдәниятенең күренекле вәкиле Эмиль Усман улы Җәләлетдинов вафат булды.] [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]], 19.03.2023</ref> === Апрель === * [[26 апрель]] — [[Ягъфәр Гарипов]] (82), социолог. * [[30 апрель]] — [[Вячеслав Зайцев]] (85), рәссам-модельер.<ref>[https://www.starhit.ru/novosti/umer-vyacheslav-zaicev-882152/ Умер Вячеслав Зайцев / STARHIT (рус.)]</ref> === Май === * [[4 май]] — [[Шәүкәт Әмиров]] (75), балалайкачы, ректор, [[РФ халык артисты]], [[ТР атказанган сәнгать эшлеклесе]].<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstannyn-atkazangan-sangat-esleklese-saukat-amirov-vafat-5870585 Россиянең халык артисты, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Шәүкәт Әмиров вафат.] [[Татар-информ]], 4.05.2023</ref> * [[5 май]] — [[Юрий Коноплёв]] (83), [[КДУ]] ректоры (1990―2001).<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazan-universitetynyn-elekkege-rektory-yurii-konoplev-vafat-5870630 Казан университетының элеккеге ректоры Юрий Коноплев вафат.] [[Татар-информ]], 5.05.2023</ref> === Июнь === * [[11 июнь]] ― [[Рәшит Мостафин]] (77), гармунчы, [[ТАССР халык артисты]] (''[[1986]]'').<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/mashur-muzykant-virtuoz-bayancy-kompozitor-rasit-mostafin-vafat-5872256 Мәшһүр музыкант, виртуоз баянчы, композитор Рәшит Мостафин вафат.] [[Татар-информ]], 11.06.2023</ref> * [[21 июнь]] ― [[Зинфәр Исмәгыйлев]] (75), фән докторы, РФ ФА академигы.<ref>[http://www.antat.ru/ru/news/16348/ Академия наук Республики Татарстан выражает искренние соболезнования родным и близким в связи с кончиной ИСМАГИЛОВА ЗИНФЕРА РИШАТОВИЧА.] [[ТР ФА|АН РТ]], 22.06.2023</ref> === Июль === * [[30 июль]] ― [[Валерий Куприянов]] (83), техник фәннәр докторы (''[[1988]]''), профессор (''[[1991]]''), КИСИ-КГАСУ ректоры (''[[1988]]―[[2008]]''), [[ТР атказанган фән эшлеклесе]].<ref>[https://vk.com/vestitatarstan?w=wall-16032171_51108 Скончался бывший ректор КГАСУ Валерий Куприянов.] Вести Татарстан, 30.07.2023</ref> === Август === * [[18 август]] ― [[Мирфатыйх Зәкиев]] (95), фән докторы, профессор, ТР ФА академигы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/galim-mirfatyix-zakiev-vafat-5875187 Галим Мирфатыйх Зәкиев вафат.] [[Татар-информ]], 19.08.2023</ref>. * [[21 август]] ― [[Лев Васильев]] (98), «КАМАЗ»ны оештыручы һәм автогигантның беренче генераль директоры<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/minnexanov-kamaznyn-berence-itakcese-vasilevnyn-yakynnarynyn-kaigysyn-urtaklasty-5875276 Миңнеханов «КАМАЗ»ның беренче җитәкчесе Васильевның якыннарының кайгысын уртаклашты.] [[Татар-информ]], 21.08.2023</ref>. === Сентябрь === * [[1 сентябрь]] ― [[Рашат Низами]] (73), язучы, [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]<ref>[http://shahrikazan.ru/news/kyiskacha-yaңalyiklar/rashat-nizamiev-vafat Рашат Низамиев вафат.] [[Шәһри Казан]], 1.09.2023</ref>. * 1 сентябрь ― [[Раббани Шәрипов]] (87), милли көрәш буенча РСФСР чемпионы<ref>''Энҗе Габдуллина.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tanylgan-korasce-rabbani-saripov-vafat-5875781 Танылган көрәшче Раббани Шәрипов вафат.] [[Татар-информ]], 1.09.2023</ref>. * [[14 сентябрь]] ― [[Флёра Сөләйманова]] (84), җырчы, Татарстанның халык артисты<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstannyn-xalyk-artisty-flera-solaimanova-vafat-5876354 Татарстанның халык артисты Флера Сөләйманова вафат.] [[Татар-информ]], 14.09.2023</ref>. === Октябрь === * [[20 октябрь]] ― [[Разил Вәлиев]] (76), [[Татарстанның халык шагыйре]] (2011)<ref>''Рифат Каюмов.'' [https://tatar-inform.tatar/news/razil-valiev-vafat-5877971 Разил Вәлиев вафат.] [[Татар-информ]], 20.10.2023</ref>. * [[23 октябрь]] ― [[Флюра Бикмурзина]] (84), «Татарстан» дәүләт телерадиокомпаниясе режиссеры<ref>''[[Рәмис Латыйпов]].'' [https://intertat.tatar/news/televideniega-nigez-salucylarnyn-berse-flera-bikmurzinanyn-vafatyn-belmi-da-kaldyk-5862040 «Телевидениегә нигез салучыларның берсе – Флера Бикмурзинаның вафатын белми дә калдык».] [[Интертат]], 23.10.2023</ref>. * [[27 октябрь]] ― [[Владимир Попов]] (99), рәссам, Тукай бүләге иясе<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/usel-iz-zizni-narodnyi-xudoznik-tassr-ucastnik-velikoi-otecestvennoi-vladimir-popov-5924162 Ушел из жизни народный художник ТАССР, участник Великой Отечественной Владимир Попов.] Татар-информ, 27.10.2023</ref>. === Ноябрь === * [[9 ноябрь]] ― [[Рөстәм Килдебәков]] (89), рәссам, [[Тукай премиясе]] лауреаты<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/89-yasenda-tatarstannyn-xalyk-rassamy-rostam-kildebakov-vafat-buldy-5878917 89 яшендә Татарстанның халык рәссамы Рөстәм Килдебәков вафат булды.] [[Татар-информ]], 10.11.2023</ref>. * [[11 ноябрь]] ― [[Азат Абдуллин]] (92), Башкортстанның халык язучысы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/baskortstannyn-xalyk-yazucysy-azat-abdullin-vafat-5878948 Башкортстанның халык язучысы Азат Абдуллин вафат.] [[Татар-информ]], 11.11.2023</ref>. * [[20 ноябрь]] ― [[Әман Түлиев]] (79), Кемерово өлкәсе губернаторы (1997―2018)<ref>[https://www.vedomosti.ru/society/news/2023/11/20/1006612-umer-bivshii-gubernator-kemerovskoi Умер бывший губернатор Кемеровской области Аман Тулеев.] Ведомости. 20.11.2023{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/minnexanov-aman-tuleevnyn-xatynyna-ham-kuzbass-itakcelegena-kaigy-urtaklasu-belderde-5879327 Миңнеханов Аман Тулеевның хатынына һәм Кузбасс җитәкчелегенә кайгы уртаклашу белдерде.] [[Татар-информ]], 20.11.2023</ref>. * [[28 ноябрь]] ― [[Наилә Гәрәева]] (83), РФ атказанган, ТР халык артисты, Тукай премиясе лауреаты<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kamal-teatrynyn-kurenekle-aktrisasy-naila-garaeva-vafat-5879681 Камал театрының күренекле актрисасы Наилә Гәрәева вафат.] [[Татар-информ]], 28.11.2029</ref>. * [[29 ноябрь]] ― [[Генри Киссинджер]] (100), АКШ дәүләт сәркәтибе (1973―1977) <ref>[https://www.reuters.com/world/us/henry-kissinger-american-diplomat-nobel-winner-dead-100-2023-11-30/ Henry Kissinger, dominant U.S. diplomat of Cold War era, dies aged 100.] Reuters, 30.11.2023{{ref-en}}</ref>. === Декабрь === * [[24 декабрь]] ― [[Искәндәр Биктаһиров]] (72), җырчы <ref>[https://vk.com/madani__zhomga?w=wall-172769170_11130&ysclid=lqlew0t48c414843974 Бүген, 24 декабрь көнне, 72 яшендә Татарстанның халык артисты Биктаһиров Искәндәр Исмәгыйль улы арабыздан мәңгелеккә китте]</ref>. * [[28 декабрь]] ― [[Эдуард Хәмитов]] (86), [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|БДПУ]] ректоры (1983―2005)<ref>''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева.]] ''[https://www.bashinform.ru/news/social/2023-12-28/v-ufe-ushel-iz-zhizni-byvshiy-rektor-bashkirskogo-peduniversiteta-eduard-hamitov-3585148 В Уфе ушел из жизни бывший ректор Башкирского педуниверситета Эдуард Хамитов.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 28.12.2023</ref>. * [[31 декабрь]] ― [[Назыйм Ханзафаров]] (86), филология фәннәре докторы<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-respublikasy-daulat-gerbynyn-ideya-avtory-nazyim-xanzafarov-vafat-5881249 Татарстан Республикасы Дәүләт гербының идея авторы Назыйм Ханзафаров вафат.] [[Татар-информ]], 31.12.2023</ref>. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Шәүкәт Гаделша]] * [[Наилә Кумысникова]] * [[Фирдәвис Ханов]] == Нобель премиясе лауреатлары == * медицина өлкәсендә ― Каталин Карико (Маҗарстаннан, АКШта эшли), Дрю Вайсман (АКШ) * физика өлкәсендә ― АКШтан Пьер Агостини, Германиядән Ференц Крауш һәм Швециядән Энн Л’Юлье * химия өлкәсендә ― Мунги Бавенди, Луи Брус, Алексей Екимов (АКШта эшләүчеләр) * әдәбият өлкәсендә ― [[Йон Фоссе]] * Нобель тынычлык бүләге ― [[Нәргиз Мөхәммәди]] * икътисад өлкәсендә ― Клаудия Голдин (АКШ) == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:2023 ел]] [[Төркем:Еллар]] cbfva9cb6zfrkr7jaxh4zfkjd3cq3yv 0 19733 5994107 4114256 2026-08-01T20:31:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994107 wikitext text/x-wiki '''2 август''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә сигезенче айның икенче көне. Ел ахырына кадәр 151 көн кала. {{Август тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * {{WHO}} — '''''Бөтендөнья [[Күкрәк сөтен имезү|күкрәк сөте белән имезүне]] популярлаштыруга багышланган атналыгы'''''ның икенче көне <small>({{lang-fr|Première journée internationale de la '''Semaine mondiale de l’allaitement maternel'''}})</small>.<ref>{{ref-fr}} [http://www.who.int/mediacentre/news/notes/2010/breastfeeding_20100730/fr/index.html Événement de l'OMS]</ref> ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Македония}} [[Македония]] — '''''[[җөмһүрият]] көне''''' <small>({{lang-mk|[[:mk:Ден на Републиката|Ден на Републиката]]}})</small>. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== * '''''Халыкара [[чегәннәр геноциды]]н искә алу көне''''' <small>({{lang-pl|[[:pl:Dzień Pamięci o Zagładzie Romów|Dzień Pamięci o Zagładzie Romów]]}}, {{lang-uk|[[:uk:Міжнародний день голокосту ромів|Міжнародний день голокосту ромів]]}})</small>. * {{AZE}} — '''''Милли [[кинематограф]] көне''''' <small>({{lang-az|Azərbaycan Kinosu Günü}}, {{lang-ru|[[:ru:День национального кино Азербайджана|День национального кино Азербайджана]]}})</small>. * {{BLR}}, {{RUS}}, {{UKR}} — '''''[[Һава-десант гаскәрләре көне]]''''' <small>({{lang-be|Дзень паветрана-дэсантных войскаў}}, {{lang-ru|[[:ru:День Воздушно-десантных войск|День Воздушно-десантных войск]]}}, {{lang-uk|[[:uk:День аеромобільних військ|День аеромобільних військ]]}})</small>. * {{BGR}} — '''''[[Элҗен көне]] [[баш күтәрү|күтәрелеше]] еллыгы''''' <small>({{lang-bg|Годишнина от [[:bg:Илинденско-Преображенско въстание|Илинденско-Преображенското въстание]]}})</small>. * {{SRB}} — '''''[[Авиация]] көне''''' <small>({{lang-sr|Дан авијације Србије}}, {{lang-ru|День [[:ru:Военно-воздушные силы и войска ПВО Сербии|авиации Сербии]]}})</small>.<ref>{{ref-sr}} [http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/77465/%D0%94%D0%B0%D0%BD+%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5+%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B5.html Дан авијације Србије]</ref><ref>{{ref-ru}} [http://www.srpska.ru/article.php?nid=17647 2 августа — День авиации Сербии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304122946/http://www.srpska.ru/article.php?nid=17647 |date=2016-03-04 }}</ref> * {{RUS}}: ** {{Архангельск өлкәсе байрагы}}/[[File:Flag_of_Nenets_Autonomous_District.svg|20px|border]] [[Ненец автономияле округы]] һәм [[File:Flag_of_Komi.svg|20px|border]] [[Коми Республикасы]] — '''''[[Болан]] көне''''' <small>({{lang-ru|[[:ru:День оленя|День оленя]]}})</small>. ** {{Красноярск крае байрагы}}/[[File:Flag_of_Evenkia.svg|20px|border]] [[Эвенк автономияле округы|Эвенк районы]] — '''''"Эвенкия табигате көне" бәйрәме''''' <small>({{lang-ru|Праздник «День Эвенкийской природы»}})</small>.<ref>{{ref-ru}} [http://trip2rus.ru/event/1613 Праздник «День Эвенкийской природы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222517/http://trip2rus.ru/event/1613 |date=2016-03-04 }}</ref> == {{Вакыйгалар}} == [[Рәсем:Tower subway carriage.jpg|right|120px|Пассажир вагоны хәрәкәте]] * [[1776 ел|1776]] — [[4 июль]] кабул ителгән {{USA}} бәйсезлеге турындагы декларацияне имзалау тантанасы уза. * [[1870 ел|1870]] — [[Темза]] астында пассажир вагоны хәрәкәте ачыла (''рәсемдә''). * [[1934 ел|1934]] — [[Гитлер]] {{Өченче рейх байрагы}}ның фюреры булып игълан ителә. * [[1945 ел|1945]] — [[Потсдам конференциясе]] тәмамлана. * [[1972 ел|1972]] — {{EGY}} һәм {{LBY}} бер дәүләткә берләшү турындагы килешүне имзалыйлар. * [[1990 ел|1990]] — {{IRQ}} гаскәрләренең {{KWT}}кә һуҗүме. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:2 август көнне туганнар}} * [[1895 ел|1895]] — [[Хәсән Урманов]], татар җәмәгать эшлеклесе, революционер. * [[1903 ел|1903]] — [[Вера Некрасова-Попова]], * [[1918 ел|1918]] — [[Надежда Сорокина]], * [[1929 ел|1929]] — [[Рәшит Болгаков]], * [[1935 ел|1935]] — [[Клара Зиннәтуллина]], татар тел галиме. * 1935 — [[Фәрит Рәхимов]], * [[1946 ел|1946]] — [[Җәмил Мөхәммәтшин]], * [[1948 ел|1948]] — [[Гафифә Гаффарова]], * [[1953 ел|1953]] — [[Геннадий Калистратов]], * [[1955 ел|1955]] — [[Александр Сергеев (1955)|Александр Сергеев]], * 1955 — [[Анн Лакатон]], * 1955 — [[Владимир Плющев]], * [[1958 ел|1958]] — [[Юрий Кузнецов]], * [[1961 ел|1961]] — [[Рәфикъ Каюмов]], * [[1962 ел|1962]] — [[Гүзәл Улумбәкова]], * [[1965 ел|1965]] — [[Халидә Сөнгатуллина]], * [[1967 ел|1967]] — [[Леон Литинецкий]], * [[1970 ел|1970]] — [[Лилия Хәмитова]], татар җырчысы. * [[1973 ел|1973]] — [[Видас Данченка]], * [[1976 ел|1976]] — [[Сергей Иванов (1976)|Сергей Иванов]], * [[1979 ел|1979]] — [[Лукаш Жыгадло]], * [[1980 ел|1980]] — [[Владимир Бәйрәмов]], * [[1982 ел|1982]] — [[Александр Бобкин]], * 1982 — [[Илья Соларёв]], * [[1984 ел|1984]] — [[Екатерина Борисевич]], * [[1988 ел|1988]] — [[Артём Яковенко]], * [[1989 ел|1989]] — [[Василий Тукранов]], * [[1990 ел|1990]] — [[Илья Кухарчук]], * [[1991 ел|1991]] — [[Антон Бабиков]], * [[1994 ел|1994]] — [[Наилә Фәхретдинова]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:2 август көнне вафатлар}} * [[1589 ел|1589]] — [[Генрих III (Франция короле)|Генрих III]], [[Франция]] [[патша]]сы. * [[1865 ел|1865]] — [[Екатерина Авдеева]], * [[1891 ел|1891]] — [[Роберт Колли]], * [[1909 ел|1909]] — [[Степан Смоленский]], * [[1922 ел|1922]] — [[Александр Белл]], шотланд [[кәшефче]]се. * [[1923 ел|1923]] — [[Воррен Һардиң]], * [[1929 ел|1929]] — [[Михаил Бородай]], * [[1944 ел|1944]] — [[Кристина Крахельская]], * [[1961 ел|1961]] — [[Александр Белецкий]], * [[1972 ел|1972]] — [[Лев Захаров]], * [[1984 ел|1984]] — [[Бибинур Галиуллина]], [[Мәскәү татар театры|Мәскәү]], [[Республика татар күчмә театры|Күчмә]] театрлар актрисасы, [[ТАССР атказанган артисты]]. * 1984 — [[Зөһрә Бәйрәшева]], җырчы (лирик сопрано), педагог. * [[1991 ел|1991]] — [[Борис Угаров]], * [[1995 ел|1995]] — [[Гертруд Вестерманн]], * [[2005 ел|2005]] — [[Раил Кузеев]], этнология һәм этнография белгече. * [[2007 ел|2007]] — [[Игорь Плеханов]], * [[2008 ел|2008]] — [[Реджинальд Овчинников]], * [[2011 ел|2011]] — [[Барух Бенасерраф]], * [[2012 ел|2012]] — [[Юнир Госманов]], * [[2015 ел|2015]] — [[Наталья Молчанова]], * [[2016 ел|2016]] — [[Әхмәт Зәвил]], * 2016 — [[Клавдия Линкова]], == Сынамышлар == * [[Керәшен татарлары]] 2 августны [[элҗен көне]] дип атыйлар: «Элҗен көне төшкә чаклы [[җәй]], төштән соң [[көз]]», «Элҗен көне өйләдән соң көз». Шушы көнне умартачылар арасында кәрәз ватып [[бал]] алу йоласы бар. * Элҗен көн [[яңгыр]] яуса, илле көн яңгыр явар. == Чыганаклар == * Без бер тамырдан: Керәшен татарларының этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәктәпләре өчен уку ярдәмлеге/Төзүчесе Н.В. Максимов. – Казан: Мәгариф, 2002. – 223б. ISBN 5-7761-1255-9 =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|2 August}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:2 август]] ir4gnz7mbc1k4w93o8spxyyroruyaul 0 30277 5994152 4643888 2026-08-02T10:36:37Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994152 wikitext text/x-wiki {{фш|Авзалов}} {{Шәхес | исем = Әлфия Авзалова | рәсем = Alfiya Avzalova.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = «Моң патшабикәсе» фильмыннан | тулы исем = Әлфия Әфзал кызы Әфзалова | һөнәр = җырчы | туу датасы = 15.1.1933 | туу җире = ТАССР {{туу җире|Актаныш районы|Актаныш районында}}, [[Актаныш]] авылы | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 15.06.2017 | үлем җире = Казан | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}<br/>{{Тукай бүләге}}[[Файл:Заслуженный артист РСФСР(1).png|25px|РСФСР атказанган артисты]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|25px|ТАССР халык артисты]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Әлфия Авзал кызы Авзалова''' ([[15 гыйнвар]] [[1933 ел|1933]], [[Актаныш]], [[Актаныш районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Җөмһүрияте|ТАССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге|ССРБ]]&nbsp;— [[15 июнь]] [[2017 ел|2017]], [[Казан]], [[Татарстан]], [[Россия]]) — [[татар]] эстрадасының күренекле җырчысы.<ref>{{Татар энциклопедиясе}}</ref> == Тормыш юлы == Ул [[1933 ел]]ның [[15 гыйнвар]]ында [[Татарстан]]ның [[Актаныш районы]] [[Актаныш]] авылында колхозчылар гаиләсендә дөньяга килгән. Биш яшендә анасы үлә. Атасы [[Бөек Ватан сугышы]]ннан кайталмый. Анасының сеңлесе тәрбиясендә үсә. Солистка буларак, [[1952 ел]]да [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нә эшкә чакырыла. Кабатланмас матур тавышка ия җырчы тиз арада ансамбльнең алдынгы башкаручыларыннан берсе булып таныла. [[1957 ел]]да [[Мәскәү]]дә Татар сәнгате һәм әдәбияты декадасында ясаган чыгышы Әлфия Әфзаловага беренче зур уңыш китерә. [[Солтан Габәши]], [[Александр Ключарев]], [[Мансур Мозаффаров]], [[Заһит Хәбибуллин]] һәм башка композиторларның катлаулы әсәрләрен, халык көйләрен һәм заманча җырларны башкара. Җырчының таланты һәм мөмкинлекләренең тар кысаларга гына сыймавын аңлаган филармония җитәкчелеге, Әлфия Авзаловага үз иҗат труппасын оештырырга рөхсәт бирә. Шулай итеп, легендар җырчы Урта Азия, Балтыйк буе республикаларында күп тапкырлар концертлар куя, Россия шәһәрләрендә чыгыш ясый. [[2017 ел]]ның [[15 июнь]] иртәсендә мәшһүр җырчының вафаты турында билгеле булды. Әлфия ханымга 84 яшь иде. [[Файл:Ф.М.Гыйльметдинов.jpg|250px|thumb|right|Баянчы [[Фәнис Гыйльметдинов]] белән]] == Дәрәҗәле исемнәре һәм дәүләт бүләкләре == Дөнья халыклары җырларын таныткан өчен, [[1960 ел]]да җырчы «Дөнья халыклары арасында тынычлыкны ныгытудагы өлеше өчен» дигән Мактау грамотасы белән бүләкләнә. Ул шулай ук ике тапкыр [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]]на ия була. Әлфия Авзалова — Татарстан АССР-ның халык (1970), РСФСР атказанган артисткасы (1983). [[Тукай премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты]] (1992). [[2010 ел]]да [[Казан]]да, «Мир» кинотеатрында Әлфия Әфзаловага багышланган «Моң патшабикәсе» документаль фильмы премьерасы узды.<ref>[http://art16.ru/content/al_fiia_avzalova_mon_patshabik_sie Альфия Әфзалова: «Моң патшабикәсе»]</ref> Сценарий авторы һәм режиссеры&nbsp;— [[Рабит Батулла]]. {{цитата|автор=[[Минтимер Шәймиев]], Татарстанның Дәүләт киңәшчесе|...Әлфия Авзалова — җыр сәнгатендә иң тирән эз калдырган шәхесләрнең берсе. Кешенең үзеннән тора: Әлфиянең җорлыгы, тырышлыгы, тормышта югалып калмавы шушы казанышлары барлыкка килүгә нык ярдәм итте. Булганның булганы булып чыкты ул... Бөтен илне гизеп, күпме җырлар җырлап, халкыбызның моңын башкаларга җиткерү — моннан да зур эшләр кайда булыр? Әлфиянең таланты зур, ничәмә ничә миллион кешеләргә хезмәт иткән кеше начар кеше була алмый. Бу зур казаныш. Әлфиянең гомере — җырлап узган гомер. «Моң патшабикәсе» дию аңа зур бәһа дияр идем...<ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/2017/06/17/142678/ Минтимер Шәймиев: Әлфия Авзалова - халкыбызның газиз баласы.] «[[Татар-информ]]» МА, 17.06.2017</ref>}} == Гаиләсе == * Олы кызы Гүзәл (''1953''), [[Алабуга дәүләт педагогия институты|АДПИ]] тәмамлаган. * Кече кызы Зөлфия, [[Казан театр укуханәсе|КТУ]] тәмамлаган. * Оныклары Ләйсән, Рената, Әскәр. == Хәтер == * [[2018 ел|2018]], [[июнь]] — [[Актаныш]]та Әлфия Авзалова исемендәге I Халыкара фестиваль-бәйге уздырыла<ref>''Ләйсән Тимерова''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/30-06-2018/lfiya-avzalova-isemend-ge-i-halykara-festivald-gran-pri-aluchyga-100-me-sum-birel-ch-k-5206286 Әлфия Авзалова исемендәге I Халыкара фестиваль-бәйге.] [[Татар-информ]] МА, 30.06.2018</ref>. * [[2019 ел|2019]] — [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|«Әкият» курчак театры]] [[Илгиз Зәйниев]]нең Әлфия Авзаловага багышлап иҗат иткән «Әлфия» спектаклен (өлкәннәр өчен) күрсәткән. Спектакль [[«Алтын битлек» премиясе|«Алтын битлек 2021»]] Россия милли театр премиясе лонг-листына кертелгән<ref>[https://mincult.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2157277.htm «Әкият» курчак театры Әлфия Авзалованың тууына 90 ел тулу уңаеннан «Әлфия» спектаклен күрсәтәчәк.] Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы, 11.01.2023</ref>. * [[2019 ел|2019]] — [[Актаныш районы]] үзәгендәге район мәдәният йортына Әлфия Авзалова исеме бирелгән. * [[2019 ел|2019]], [[июнь]] — Казанда Әлфия Авзалова яшәгән йортта (''[[Туфан Миңнуллин урамы (Казан)|Туфан Миңнуллин урамы]], 8а йорты'') истәлек тактасы ачылган<ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/14-06-2019/kazanda-lfiya-avzalova-yash-g-n-yortta-ist-lek-taktasy-achyldy-5576033 Казанда Әлфия Авзалова яшәгән йортта истәлек тактасы ачылды.] [[Татар-информ]] МА, 14.06.2019</ref>. * [[2019 ел|2019]], [[сентябрь]] — [[Яңа бистә зираты (Казан)|Казанның Яңа татар бистәсе зиратында]] һәйкәл-таш куелган (авторы – скульптор [[Фәнил Вәлиуллин]])<ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/20-09-2019/ya-a-tatar-bist-se-ziratynda-lfiya-avzalovaga-yk-l-tash-achyldy-5609872 Яңа татар бистәсе зиратында Әлфия Авзаловага һәйкәл-таш ачылды.] [[Татар-информ]] МА, 20.09.2019</ref>. * [[2019 ел|2019]], [[декабрь]] — Актанышның сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернатында Әлфия Авзалова (интерактив) музее булдырылган. Музей җитәкчесе — татар теле һәм әдәбияты укытучысы [[Татарстанның атказанган укытучысы]] Ландыш Филүс кызы Әһлетдинова<ref>''Рузилә Хәсәнова''. [http://aktanysh-rt.ru/news/obschestvo/lfiya-avzalovaga-87-yash-tulgan-bulyr-ide Сәләтле балалар өчен гимназиянең Әлфия Авзалова музее.] [[Актаныш таңнары (гәҗит)|«Актаныш таңнары»]], 25.01.2020</ref><ref>[https://edu.tatar.ru/aktanysh/gimnaziya/main-news Әлфия Авзалова музее укучылар һәм киң җәмәгатьчелек өчен хезмәт күрсәтә башлады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206173030/https://edu.tatar.ru/aktanysh/gimnaziya/main-news |date=2020-02-06 }} Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернатның «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе</ref>. * [[2020 ел|2020]], [[30 август]] — [[Актаныш]]та, җырчы исемен йөрткән район мәдәният йорты каршындагы ял паркында [[Әлфия Авзалова һәйкәле (Актаныш)|һәйкәле]] куелды. Скульптура авторы — Фәнил Вәлиуллин<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/30-08-2020/aktanyshta-lfiya-avzalovaga-yk-l-achyldy-5767336 Актанышта Әлфия Авзаловага һәйкәл ачылды.] [[Татар-информ]], 30.08.2020</ref>. * [[2021 ел|2021]], [[7 июль]] — Казанда, «Туган авылым» комплексында (''[[Туфан Миңнуллин урамы (Казан)|Т. Миңнуллин урамы]], 14/56''), '''Әлфия Авзалова үзәге''' ({{lang-ru|Центр Альфии Авзаловой}}) ачылган. Үзәкне Татарстан президенты [[Рөстәм Миңнеханов]]ка тәкъдим итү чарасы узган <ref>[https://www.azatliq.org/a/31346062.html Әлфия Авзалова үзәге ачылды.] [[Азатлык радиосы]], 7.07.2021</ref><ref>''Альфред Мухаметрахимов''. [https://www.business-gazeta.ru/article/515111 «Великая певица жила в пяти минутах ходьбы»: в «Туган Авылым» открылся центр Альфии Авзаловой.] business-gazeta.ru, 8.07.2021</ref>. * [[2022 ел|2022]] — Казанда [[рус теле]]ндә Әлфия Авзаловага багышланган китап нәшер ителгән. Китап өч бүлектән тора. Беренче бүлектә «Үзем турында» әсәре. Икенче бүлектә коллегаларының истәлекләре. Өченче бүлектә – җырчы башкарган 100 җыр текст һәм ноталары белән бирелә. Китапка җырлар яздырылган аудиодиск та беркетелгән.<ref name=":Китап" /> * [[2022 ел|2022]] — Казанда нәшер ителгән, Ә. Авзалова репертуарындагы иң популяр җырлар кергән китап музыка уку йортлары һәм җырчылар өчен кулланма буларак тәкъдим ителә. <ref name=":Китап">''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/alfiya-avzalovaga-bagyslangan-kitap-rus-telenda-donya-kurde-5862925 Әлфия Авзаловага багышланган китап рус телендә дөнья күрде.] [[Татар-информ]], 15.11.2022</ref> * [[2023 ел|2023]] — «Мелодия» фирмасы (''[[:ru:Мелодия (фирма)|ru]]'') җырчының 1973 һәм 1981 елларда яздырылган язмаларын берләштереп, «Җырлый Әлфия Авзалова» (Поет Альфия Авзалова) исемле пластинка чыгарган.<ref>[https://melody.su/en/catalog/folklore/73537/?ysclid=lgskd3c8ak505195487 Альфия Авзалова поёт татарские песни.] melody.su</ref> <ref>''[[Зилә Мөбәрәкшина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/melodiya-firmasy-alfiya-avzalovanyn-1973-ham-1981-elda-yazdyrylgan-yazmalaryn-kabat-cygardy-5870069 «Мелодия» фирмасы Әлфия Авзалованың 1973 һәм 1981 елда яздырылган язмаларын кабат чыгарды.] [[Татар-информ]], 23.04.2023</ref> * [[2024 ел|2024]] — [[Камал театры]]нда «Әлфия Авзалова. Мәңгелек юл...» музыкаль {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Байопик|байопигы|d|Q645928}} чыгарылган (авторлар: драматург [[Резеда Гобәева]], җырчының кызы Зөлфия Нигъмәтҗанова; режиссер [[Айдар Җаббаров]])<ref>[https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/repertoire/lfiya-avzalova-m-gelek-yul-alfiya-avzalova-put-v-vechnost/ Спектакль Әлфия Авзалова. Мәңгелек юл / Альфия Авзалова. Путь в вечность.] kamalteatr.ru</ref><ref>[https://intertat.tatar/news/alfiya-avzalova-turynda-spektakl-turynda-avtorlary-bez-any-sundyi-itep-kurdek-5871021 Әлфия Авзаловага багышланган спектакль турында авторлары: «Без аны шундый итеп күрдек».] [[Интертат]], 9.02.2025</ref>. === Әлфия Авзалова исемендәге Халыкара фестиваль-бәйге === 2018 елдан бирле Әлфия Авзалова истәлегенә Халыкара фестиваль-бәйге оештырыла. Номинацияләр өч яшь төркеменә бүленә: 13-17 яшь (1нче яшь төркеме), 18-28 яшь (2нче яшь төркеме), 26-35 яшь (3нче яшь төркеме). «Халык җыры», «Эстрада җыры» номинацияләре бар. Соңгысында катнашучы Әлфия Авзалова репертуарыннан җыр башкара, шулай ук җырчы хезмәттәшлек иткән композиторларның әсәрләрен башкарырга мөмкин. «Хореография» номинациясендә халык биюен, классик бию, эстрада биюен тәкъдим итәргә була. «Нәфис сүз» номинациясе Ватанны саклаучы елына багышлана. * Беренче фестиваль, [[2018 ел|2018]] — Гран-при — [[Илнар Миранов]] һәм Лилия Хөсәенова * Икенче фестиваль, 2021 — Гран-при — [[Алмас Хөсәенов]] * Өченче фестиваль, 2023 — Гран-при ― [[Татьяна Ефремова]]<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alfiya-avzalova-isemendage-iv-xalykara-festival-baige-zyuri-kemnarne-kota-5910583 Әлфия Авзалова исемендәге IV халыкара фестиваль-бәйге: жюри кемнәрне көтә?] [[Татар-информ]], 9.09.2025</ref> * Дүртенче фестиваль, 2025 — Гран-при ― [[Инсаф Һидиятуллин]], [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Чаллы татар дәүләт драма театры]] артисты<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/alfiya-avzalova-isemendage-baigenen-gran-priyn-salix-saidasevnyn-nasel-davamcysy-aldy-5913106 Әлфия Авзалова исемендәге бәйгенең гран-приын Салих Сәйдәшевның нәсел дәвамчысы алды.] [[Татар-информ]], 24.10.2025</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Әлфия Авзалова (''төзүчесе'' [[Рабит Батулла]]). Казан: [[ТКН]], 2007. ISBN 978-5-298-01533-2 {{Портал|Шәхесләр|Музыка}} == Сылтамалар== * [http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showday&y=2018&m=1&d=15 Белем порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305135830/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showday&d=15&m=1&y=2018 |date=2016-03-05 }} {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{DEFAULTSORT:Әфзалова, Әлфия}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Рим Хәсәнов җырларын башкаручылар]] [[Төркем:ТАССР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Казанның Яңа бистә зиратында җирләнгән шәхесләр]] 95hx6xnrkch50zxgeoyrzs9xe59w7xb 0 36836 5994151 4123327 2026-08-02T10:34:41Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994151 wikitext text/x-wiki {{фш|Сабиров}} {{Шәхес | исем = Мөхәммәт Сабиров | рәсем =Sabirov.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Мөхәммәт Галләм улы Сабиров | һөнәр = дәүләт эшлеклесе | туу датасы = 29.03.1932 | туу җире = [[Яңа Кормаш (Кушнарен р-ны)|Яңа Кормаш]] авылы, {{туу җире|Кушнаренко районы|Кушнаренко районында}}, [[Башкортстан]] | гражданлык = {{Байрак/Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}} [[СССР]], {{Байрак/Россия}} [[Россия]] | үлем датасы = 9.03.2015 | үлем җире = {{үлем җире |Казан|Казанда}} | милләт = [[татар]] | әти = | әни = | ир = | хатын = Фәһимә | балалар = кызы белән ике улы | бүләк һәм премияләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хөрмәт Билгесе ордены}}{{Халыклар Дуслыгы ордены}}[[Файл:OrdenMeritTatarstan.jpg|20px|"Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен" ордены]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Мөхәммәт Галләм улы Сабиров''' ({{lang-ru|Мухаммат Галлямович Сабиров}}) — [[Татарстан Республикасы]]ның беренче Премьер-министры, 1990-1995 елларда республика хөкүмәте җитәкчесе. == Тормыш юлы == [[1932 ел]]ның [[29 март]]ында [[Кушнаренко районы]]ның [[Яңа Кормаш (Кушнарен р-ны)|Яңа Кормаш]] авылында дөньяга килә. [[Кушнаренко|Район үзәгендә]] татар башлангыч һәм рус урта мәктәбендә укый. [[Уфа нефть институты]]н тау инженеры белгечлеге буенча (1955), [[ССРБ Министрлар Шурасы]] каршындагы Халык хуҗалыгы Академиясен тәмамлый (1983). * Юллама буенча “Әлмәт нефть боралау” трестының 2нче кантур боралаучы ярдәмчесе, [[инженер]], өлкән инженер, җитештерү-техник бүлек җитәкчесенең урынбасары булып эшли (1955-1964). * “Әлмәт нефть боралау” трестының фирка комитеты секретаре (1964). * [[Әлмәт]] [[КПСС]] шәһәр комитеты икенче секретаре (1965-1968). * "Востокмонтажгаз" (Әлмәт) трестының җитәкчесе (1968-1981). * "Татнефтестрой" җитештерү берләшмәсенең башлыгы (1981-1984). * [[ТАССР]] Министрлар Советының Рәисе урынбасары (1984-1989), Рәисе (1990). * Татарстан Республикасы Премьер-министры (1991-1995).<ref>{{Citation |title=Казанский Кремль: время и люди |url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F1998_3_4%2F01%2F01_2%2F |access-date=2011-06-12 |archive-date=2012-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122110112/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F1998_3_4%2F01%2F01_2%2F |dead-url=yes }}</ref> 1990 елдан башлап Татарстан суверенлыгы өчен актив көрәшә. Суверенлык нигезендә икътисади бәйсезлек ятарга тиеш дип исәпли. [[Россия Югары Шурасы|Россия Федерациясе Югары Шурасы]] депутаты (1991-1993). [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] президиумы әгъзасы (1995-1999). 1998 елның 23 сентябрендә [[Татарстан Республика фиркасе]]нең рәисе итеп сайлана. [[2015 ел]]ның [[9 март]]ында вафат була. == Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исемнәр == [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] белән ике тапкыр, [[Хөрмәт Билгесе ордены]], [[Халыклар Дуслыгы ордены]], медальләр белән бүләкләнгән. Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе Нефть-газ министрлыгы отличнигы (1978), [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе|Татарстан республикасының атказанган төзүчесе]] (1982). == Хәтер == * 2022 елның 27 маенда [[Чехов урамы (Казан)|Казанның Чехов урамы]] 53нче санлы йорт фасадында истәлек тактасы ачыла (авторы – скульптор, Россия Рәссамнар берлеге әгъзасы [[Фәнил Вәлиуллин]]). Тантанада [[Татарстан Дәүләт Советы]] Рәисе [[Фәрит Мөхәммәтшин]], беренче вице-премьер [[Рөстәм Нигъмәтуллин]], туганнары катнашкан <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-tatarstannyn-berence-premer-ministry-moxammat-sabirovka-istalek-taktasy-actylar-5855174 Казанда Татарстанның беренче Премьер-министры Мөхәммәт Сабировка истәлек тактасы ачтылар.] [[Татар-информ]], 27.05.2022</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == [http://www.matbugat.ru/news/?id=1657 "Безнең Гәҗит", 21.10.2009. Мөхәммәт Сабиров нигә борчыла?] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Татарстан премьер-министрлары}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 1 нче чакырылыш депутатлары (1995-1999)}} {{ТАССР җитәкчеләре}} {{DEFAULTSORT:Сабиров, Мөхәммәт }} [[Төркем:Татарстан сәясәтчеләре]] [[Төркем:Татарстан хөкүмәте рәисләре]] [[Төркем:Татар сәясәтчеләре]] [[Төркем:Геологлар]] [[Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары]] 3m8pemr4vs6qblba5eet61t323kj8fr 1 50154 5994191 551109 2026-08-02T11:58:32Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994191 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} Борынгы аты '''Лакау''' дигән хәбәр бар:[http://wikimapia.org/11008066/ru/%D0%9C%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BA%D0%B0] --[[Кулланучы:Derslek|Derslek]] ([[Кулланучы бәхәсе:Derslek|обсуждение]]) 25 апр 2012, 19:04 (UTC) Бу [[Лака]] авылы турында. Татар Лакасы (Татар Лакав(у)ы) соңрак барлыкка килгән. httl8f8vztzth2hzhco9370wtp9hba3 0 50220 5994055 5987886 2026-08-01T13:28:17Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994055 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме =Ятмис |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 48 |lon_deg = 43|lon_min = 57|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Пенза өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Каменка районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = авыл советы рәисе |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 775 |исәп елы = 2004 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ятмис''' ({{lang-ru|Кочалейка, Еникеевка, Сулеймановка, Енгалычевка}}) — [[Пенза өлкәсе]]нең [[Каменка районы]]на керүче татар авылы.<ref name="ПЭ">Полубояров М. С. Весь Пензенский край: Историко-топографическое описание Пензенской области. М.: ООО «САМ полиграфист», 2016. — 816 с.: илл. ISBN 978-5-00077-381-9</ref> == Географиясе == Авыл Идел буе калкулыгының көнбатыш читендә, Каменка шәһәреннән 5 км көнбатышта, [[Ятмис (елга)|Ятмис]] елгасы ярында урнашкан.<ref>{{Cite web|url=https://www.geonames.org/495285/shcherbakovka.html|title=Shcherbakovka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825115119/http://www.geonames.org/495285/shcherbakovka.html|archivedate=2018-08-25|language=en|publisher=GeoNames|accessdate=2021-02-20}}</ref>. ; Климаты Климат уртача континенталь дип характерлана. Иң салкын айның (гыйнвар) уртача һава температурасы −11,5 °C (абсолют минимум −44 °C); иң җылы айның (июль) һава температурасы — 19,5 °C (абсолют максимум −38 °C). Салкынсыз чор 133 көн дәвам итә. Еллык явым-төшем күләме 467 мм. Кар капламы уртача 141 көн дәвам итә<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/downloadDocFile.php?uin=5661500002020301202001162&fid=f0KuDLw.doc|title=Схема территориального планирования Вадинского района Пензенской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарихы == XVII—XVIII гасырлар чигендә Темников йомышлы татар морзалары нигез сала. XVIII гасырның беренче яртысында татарларның бер өлеше чукындырыла. Чукындырылмаган татарларда булган крепостной крестьяннарны башта патшага язып куялар, аннары башка алпавытларга бирәләр. 1780 елдан Түбән Ломов өязе авылы, 1877 елда — Кевдо-Мельситовск волостенә карый. 1864 елда авылда мәчет була, халыкның бер өлеше рус алпавыт крестьяннары, Иске Есинеевка авылы чиркәвенә караганнар. 1877 елда — 58 йорт, мәчет була. 1911 елда Түбән Ломов өязе Адикай волостенә караган авылда 132 йорт, мәчет, мәдрәсә, су тегермәне, 3 тимерче алачыгы, 4 кибет булган.<ref name="ПЭ" /> 1939—1955 елларда — Головинщина районы составында, Киров исемендәге колхозның үзәк утары (1955).<ref name="1980B">{{cite web|url=http://www.suslony.ru/Penzagebiet/kamenka2.htm|title=Каменский район на портале «Суслоны»|lang=ru|archive-date=2016-03-24|access-date=2024-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324214912/http://www.suslony.ru/Penzagebiet/kamenka2.htm|url-status=dead}}</ref> 2010 елның 22 декабренә кадәр авыл Ятмис авыл советы үзәге булып тора.<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/949113570 |title=ЗАКОН ПЕНЗЕНСКОЙ ОБЛАСТИ от 22 декабря 2010 года N 1992-ЗПО Об упразднении отдельных административно-территориальных образований (единиц) Пензенской области |access-date=2016-03-18 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309185353/http://docs.cntd.ru/document/949113570 |url-status=live }}</ref> == Халкы == Халык саны: 1864 елда — 440, 1877—442, 1897—816, 1911—894, 1926—984, 1930—1192, 1939—2015, 1959—1201, 1979—1274, 1989—851, 1996—740, 2010—786 кеше яшәгән.<ref name="ПЭ" /> ;Милли составы 2002 елгы җанисәп буенча халыкның 96 %ын [[татарлар]] алып тора<ref name="2002B">{{cite web | url = http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls | title = Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более | archive-url = https://web.archive.org/web/20120203125040/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls | archive-date = 2012-02-03 |lang=ru}}</ref>. == Шәхесләр == * [[Хәмзә Янаев|Х. И. Янаев]] — Дан орденының тулы кавалеры. == Дин == 1864 елда авылда мәчет булуы билгеле.<ref name="ПЭ" /> Бүгенге көндә дә авылда 1 мәчет эшли.<ref name="ТЭ">[https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/penzenskaya-oblast/kamenskij-rajon Онлайн — энциклопедия Tatarica]</ref> == Инфраструктурасы == 1918 елда Ятмиста мәктәп ачыла, анда 1946 елга кадәр укыту татар телендә алып барыла.<ref name="ТЭ" /> 2011 елга кадәр авылда төп гомуми белем бирү мәктәбе буларак эшләгән.<ref name="ПЭ" /> Мәдәният йорты каршында «Миләшләр» фольклор коллективы эшли.<ref name="ТЭ" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Пенза өлкәсе татар авыллары}} [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Каменка районы торак пунтлары]] 3nnpiiajvpib8gg0gwmyzhlim3xtu9s 0 53179 5994106 5993901 2026-08-01T20:22:28Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Gaborone_Airport.jpg|Gaborone_Airport.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]]. 5994106 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} Исемлектә {{тәрҗемә ителмәгән 5|халыкара аэропорт|халыкара|d|Q644371}} статуслы [[аэропорт]]лар өчен тулаем пассажир агымы саннарына очып килүче (төшүче), очып китүче һәм анарда транзит өчен туктаган барлык пассажирлар алына. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында иреклеләр теркәгән мәгълүматка нигезләнә, автоматик килеш үсә-яңартыла бара һәм бер кайчан да тулы-төгәл була алмый. Бәйле белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Өлеш кертүче бар халыкара вики-волонтёрларга изге рәхмәтебезне белдерәбез!}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q644371 } |section= |sort=p3872 |sort_order=DESC |columns=number:#,p238:IATA,label:Исем,p3872:әйләнеше,p18,P17,p931:шәһәр,p131}} {| class='wikitable sortable' ! # ! IATA ! Исем ! әйләнеше ! рәсем ! дәүләт ! шәһәр ! административ-территориаль берәмлек |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q115481355|King Salman International Airport]]'' | 120000000<br/>185000000 | | [[Согуд Гарәбстаны]] | [[Әр-Рияд]] | [[Әр-Рияд]] |- | style='text-align:right'| 2 | ATL | [[Һартсфилд-Җексон Атланта Халыкара һава аланы|Уильям Хартсфилд һәм Мэйнард Джексон исемендәге Атланта халыкара аэропорты]] | 108067766 | [[Файл:Atlanta Hartsfield-Jackson.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Атланта]] | [[Джорджия]]<br/>[[Клейтон (округ, Джорджия)]]<br/>[[Фултон (округ, Джорджия)]]<br/>[[Гейпвилл (Джорджия)|Гейпвилл]]<br/>[[Колледж-Парк (Джорджия)|Колледж-Парк]]<br/>[[Атланта]] |- | style='text-align:right'| 3 | DXB | ''[[:d:Q193439|Дубай халыкара аэропорты]]'' | 92331506 | [[Файл:Dubai Airport.jpg|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | [[Дөбәй]] | ''[[:d:Q3501086|Al Garhoud]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | DFW | ''[[:d:Q459096|Даллас - Форт-Верт халыкара аэропорты]]'' | 87817864 | [[Файл:DFWAirportOverview.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q179295|Dallas-Fort Worth metroplex]]''<br/>[[Мансфилд (Техас)]] | [[Техас (штат)|Техас]]<br/>[[Даллас (округ, Техас)|Джим-Хогг (округ, Техас)]]<br/>[[Тэррент (округ, Техас)]]<br/>[[Грейпвайн (Техас)|Грейпвайн]]<br/>[[Юлисс (Техас)|Юлисс]]<br/>[[Ирвиң]]<br/>[[Коппелл (Техас)|Коппелл]] |- | style='text-align:right'| 5 | PVG | ''[[:d:Q36420|Shanghai Pudong International Airport]]'' | 84994548 | [[Файл:Shanghai Pudong Airport 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Şanxay|Шаңхай]] | ''[[:d:Q125378|Pudong]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | IST | [[Истанбул аэропорты|Истанбул халыкара аэропорты]] | 84457421 | [[Файл:Istanbul asv2021-11 img72 IST Airport.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Истанбул]] | [[Арнавуткөй|Арнавуткүй]] |- | style='text-align:right'| 7 | LHR | [[Һитроу Халыкара һава аланы|Лондон-Һитроу халыкара аэропорты]] | 83884572 | [[Файл:London - Heathrow (LHR - EGLL) AN1572653.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q205690|London Borough of Hillingdon]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | DEN | ''[[:d:Q330015|Денвер халыкара аэропорты]]'' | 82358744 | [[Файл:DIA Roof and Hotel.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Денвер]] | [[Денвер]] |- | style='text-align:right'| 9 | ORD | [[Çikago O'Hara Xalıqara hawa alanı|Edward O'Heer isemendäge Çikago xalıqara aeroportı]] | 80071737 | [[Файл:O'Hare International Airport (USGS).png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Чикаго]]<br/>''[[:d:Q1754965|Зур Чикаго]]''<br/>[[Вест-Чикаго (Иллинойс)|Вест-Чикаго]] | [[Чикаго]] |- | style='text-align:right'| 10 | DEL | ''[[:d:Q821275|Индира Ганди исемендәге Дәһли халыкара аэропорты]]'' | 77820834 | [[Файл:Delhi airport terminal 3 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Dähli]]<br/>[[Yaña Dähli|Яңа Дәһли]] | ''[[:d:Q2379189|South West Delhi district]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | LAX | [[Los-Anceles Xalıqara hawa alanı|Los Anceles xalıqara aeroportı]] | 76587980 | [[Файл:LAX LA.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Лос-Анджелес]] | [[Лос-Анджелес]] |- | style='text-align:right'| 12 | CAN | ''[[:d:Q44868|Гуаңҗу Байюн халыкара аэропорты]]'' | 76370000 | [[Файл:Guangzhou Baiyun International Airport Terminal 2.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Гуаңҗу]] | [[Гуаңҗу]] |- | style='text-align:right'| 13 | CDG | [[Париж — Шарль-де-Голль һава аланы|Шарль де Голль исемендәге Париж халыкара аэропорты]] | 67421316 | [[Файл:Aeroport de Roissy.JPG|center|128px]] | [[Франция]] | [[Париж]] | [[Руасси-ан-Франс]]<br/>[[Трамбле-ан-Франс]]<br/>[[Эпье-ле-Лувр]]<br/>[[Ле-Мени-Амело]]<br/>[[Морегар (Сена һәм Марна)|Морегар]]<br/>[[Митри-Мори]] |- | style='text-align:right'| 14 | AMS | [[Amsterdam Sxiphol hawa alanı|Amsterdam-Sxiphol xalıqara aeroportı]] | 66828453 | [[Файл:Ams-above-2007.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | [[Амстердам]] | ''[[:d:Q9924|Haarlemmermeer]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | SZX | ''[[:d:Q842297|Шэньчжэнь-Баоань халыкара аэропорты]]'' | 66485213 | [[Файл:Shenzhen Bao'an Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q15174|Шэньчжэнь]]'' | ''[[:d:Q807049|Bao'an District]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | MAD | [[Madrid-Baraxas Adolfo Suares isemendäge hawa alanı|Adolfo Suares isemendäge Madrid-Baraxas aeroportı]] | 66197066 | [[Файл:Barajas overview1.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Madrid|Мадрид]] | ''[[:d:Q807230|Barajas]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | BKK | ''[[:d:Q194316|Суварнабхуми исемендәге Бангкок халыкара аэропорты]]'' | 62902183 | [[Файл:Bangkok - Suvarnabhumi International (BKK - VTBS) AN1822384.jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | [[Bangkok|Бангкок]]<br/>''[[:d:Q806484|Bangkok Metropolitan Region]]''<br/>''[[:d:Q271529|Samut Prakan]]'' | ''[[:d:Q15979244|Nong Prue]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | JFK | [[Nyu-York Con Kennedi isemendäge xalıqara hawa alanı|Con Kennedi isemendäge Nyu-York xalıqara aeroportı]] | 62440306 | [[Файл:JFK Aerial Nov 14 2018.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Нью-Йорк]] | [[Куинс]] |- | style='text-align:right'| 19 | FRA | [[Майндагы Франкфурт һава аланы|Майндагы Франкфурт халыкара аэропорты]] | 61564957 | [[Файл:FRA June2013.JPG|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Франкфурт]] | ''[[:d:Q1444863|Frankfurt-Süd]]''<br/>[[Кельстербах]]<br/>[[Мёрфельден-Вальдорф]]<br/>[[Рүсселсһайм-ам-Майн]] |- | style='text-align:right'| 20 | HND | [[Tokio Haneda Xalıqara hawa alanı|Tokio-Haneda xalıqara aeroportı]] | 56402206<br/>58692688<br/>61079478<br/>62876182<br/>62876269<br/>62291405<br/>63303843<br/>63282219<br/>66089277<br/>66823414<br/>66707213<br/>66754829<br/>61934302<br/>61903656<br/>64211074<br/>62598351<br/>62584826<br/>66720445<br/>66795178<br/>68577825<br/>68906509<br/>72743763<br/>72826565<br/>75254942<br/>75573106<br/>80109802<br/>79699762<br/>85300301<br/>87337479<br/>6462952<br/>6359704<br/>7411302<br/>6663745<br/>6945391<br/>6790132<br/>7149956<br/>8088697<br/>7040841<br/>7481713<br/>7431504<br/>7067805<br/>6726070<br/>6488927<br/>7817626<br/>6564485<br/>6967903<br/>7089264<br/>7175147<br/>7993671<br/>7294488<br/>7090485<br/>7246795<br/>6871259<br/>6859953<br/>5934986<br/>2820449<br/>505893<br/>345944<br/>1046180<br/>1632628<br/>1716410<br/>1996034<br/>2662919<br/>3077661<br/>2365970<br/>50928<br/>29624<br/>42497<br/>48488<br/>50907<br/>63368<br/>89462<br/>102389<br/>69523<br/>62909<br/>70498<br/>98141<br/>50334354<br/>85295<br/>56445<br/>108925<br/>174197<br/>202469<br/>265370<br/>381440<br/>421901<br/>414036<br/>524123<br/>770783<br/>958496<br/>85900617<br/>87406105<br/>32101879<br/>26557863<br/>78398596 | [[Файл:Tokyo-International-Airport Satellite.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | [[Токио]] | [[Ота (махсус район)|Ота]] |- | style='text-align:right'| 21 | TFU | ''[[:d:Q11074678|Чыңду-Тяньфу халыкара аэропорты]]'' | 54905784 | [[Файл:成都天府国际机场 Chengdu Tianfu International Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Чыңду]] | ''[[:d:Q14063224|Lujia Town]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | PEK | [[Пекин Башкала халыкара һава аланы|Пекин Башкала халыкара аэропорты]] | 52879156 | [[Файл:Beijing Capital International Airport Aerial Photo (20240113213409).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Ханбалык|Пекин]] | ''[[:d:Q394701|Chaoyang District]]''<br/>[[Ханбалык|Пекин]] |- | style='text-align:right'| 23 | SEA | ''[[:d:Q14295|Сиэтл-Такома халыкара аэропорты]]'' | 52715181 | [[Файл:Seattle–Tacoma International Airport, Washington, October 7, 2023.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сиэтл]] | [[Си-Так (Вашингтон)|Си-Так]] |- | style='text-align:right'| 24 | LAS | ''[[:d:Q853886|Гарри Рид исемендәге Лас-Вегас халыкара аэропорты]]'' | 52667741 | [[Файл:Las Vegas McCarran.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2624848|Las Vegas Valley]]''<br/>[[Лас-Вегас]] | [[Кларк (округ, Невада)|Черчилль (округ, Невада)]]<br/>[[Невада (штат)|Невада]] |- | style='text-align:right'| 25 | FCO | [[Фьюмичино (аэропорт)|Леонардо да Винчи исемендәге Рим-Фьюмичино халыкара аэропорты]] | 51306744 | [[Файл:Rom Fiumicino 2011-by-RaBoe-02.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Рим]] | [[Фьюмичино]] |- | style='text-align:right'| 26 | MIA | ''[[:d:Q127530|Майами халыкара аэропорты]]'' | 50684396 | [[Файл:1 - Aéroport de Miami - Août 2008.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Маями]] | [[Майами-Дейд (округ, Флорида)]]<br/>[[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 27 | SFO | ''[[:d:Q8688|Сан-Франциско халыкара аэропорты]]'' | 50196094 | [[Файл:Aerial view of San Francisco International Airport 2010.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сан-Франциско]] | [[Сан-Матео (округ, Калифорния)]]<br/>[[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 28 | MCO | ''[[:d:Q929859|Орландо халыкара аэропорты]]'' | 50178499 | [[Файл:Orlando International Airport terminal from arriving airplane.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Орландо]] | [[Орландо]] |- | style='text-align:right'| 29 | SHA | ''[[:d:Q421811|Shanghai Hongqiao International Airport]]'' | 50151025 | [[Файл:Shanghai Hongqiao 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Şanxay|Шаңхай]] | ''[[:d:Q660626|Changning District]]''<br/>''[[:d:Q661695|Minhang District]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | CLT | ''[[:d:Q597649|Бен Элберт Дуглас исемендәге Шарлотт халыкара аэропорты]]'' | 47758605 | [[Файл:CLT Atrium.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q11705539|Charlotte metropolitan area]]''<br/>[[Шарлот]] | [[Шарлот]] |- | style='text-align:right'| 31 | BOM | ''[[:d:Q504368|Чатрапати Шиваджи исемендәге Мумбай халыкара аэропорты]]'' | 47204259 | [[Файл:Terminal 1C Overview.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Mumbai|Мумбай]] | [[Mumbai|Мумбай]] |- | style='text-align:right'| 32 | MEX | ''[[:d:Q860559|Бенито Хуарес исемендәге Мехико халыкара аэропорты]]'' | 46258521 | [[Файл:Benitojuarezarptaerial.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Мехико]] | [[Венустияно Каранза (Венустияно Каранза, Мехико Сити)|Венустиано Карранса]] |- | style='text-align:right'| 33 | PHX | ''[[:d:Q912916|Финикс-Скай Харбор халыкара аэропорты]]'' | 44397854 | [[Файл:Phoenix-sky-harbor-control-tower.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Финикс]] | [[Финикс]] |- | style='text-align:right'| 34 | EWR | ''[[:d:Q466786|Ньюарк-Либерти халыкара аэропорты]]'' | 43402059 | [[Файл:Newark Liberty International Airport from the Air.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q683705|Нью-Йорк агломерациясе]]''<br/>[[Ньюарк]]<br/>[[Нью-Йорк]] | [[Ньюарк]]<br/>[[Нью-Джерси]]<br/>[[Эссекс (округ, Нью-Джерси)]]<br/>[[Элизабет (АКШ)]]<br/>[[Юнион (округ, Нью-Джерси)]] |- | style='text-align:right'| 35 | GRU | ''[[:d:Q385406|Сан-Паулу-Гуарульос халыкара аэропорты]]'' | 42831981 | [[Файл:ViewfromAir-SaoPaulo.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Сан-Паулу]]<br/>[[Гварульюс]] | [[Гварульюс]] |- | style='text-align:right'| 36 | BCN | ''[[:d:Q56973|Жосеп Таррадельяс исемендәге Барселона - Эль-Прат халыкара аэропорты]]'' | 41639622 | [[Файл:Barcelona El Prat 05.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Барселона]] | [[Эл-Прат-де-Льобергат]] |- | style='text-align:right'| 37 | IAH | ''[[:d:Q744748|Джордж Буш исемендәге Хьюстон кыйтгаара аэропорты]]'' | 40979422 | [[Файл:IAH Aerial.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Хьюстон]] | [[Хьюстон]] |- | style='text-align:right'| 38 | TPE | ''[[:d:Q44856|Тайвань-Таоюань халыкара аэропорты]]'' | 40906058 | [[Файл:Control tower at Taiwan Taoyuan International Airport, 2023.jpg|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | | ''[[:d:Q718384|Dayuan District]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | LGW | ''[[:d:Q8703|Лондон-Гатвик халыкара аэропорты]]'' | 40899000 | [[Файл:Gatwick Airport (50850159593).jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q21886073|Crawley]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | CGK | ''[[:d:Q749497|Сукарно һәм Мөхаммәт Хатта исемендәге Джакарта халыкара аэропорты]]'' | 40540000 | [[Файл:Soekarno-Hatta International Airport Terminal 3 apron.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q1015978|Jabodetabek]]''<br/>[[Cakarta|Джакарта]] | ''[[:d:Q3540|Бантен]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | HKG | ''[[:d:Q17704|Гонконг-Чхеклапкок халыкара аэропорты]]'' | 39491000 | [[Файл:Hong Kong International Airport restricted area 01-12-2024(9).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Һоң Коң]] | ''[[:d:Q752523|Islands District]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | BOG | ''[[:d:Q201785|Эль-Дорадо исемле Богота халыкара аэропорты]]'' | 36478591 | [[Файл:Vista aérea Aeropuerto Internacional Eldorado Bogotá (SKBO-BOG) (8204598528).jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Богота]] | [[Богота]]<br/>''[[:d:Q1055848|Capital District]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | BOS | ''[[:d:Q671475|Эдвард Лоуренс Логан исемендәге Бостон халыкара аэропорты]]'' | 36090716 | [[Файл:Logan Airport aerial view.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Бостон]] | [[Бостон]] |- | style='text-align:right'| 44 | YYZ | ''[[:d:Q242066|Лестер Боулз Пирсон исемендәге Торонто халыкара аэропорты]]'' | 35028484 | [[Файл:YYZ Aerial 2.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Торонто]] | [[Мисисога]]<br/>[[Торонто]] |- | style='text-align:right'| 45 | DUB | ''[[:d:Q178021|Дублин халыкара аэропорты]]'' | 34645335 | [[Файл:Departure from Dublin Airport onboard Aer Lingus A320.jpg|center|128px]] | [[Ирландия]] | [[Дублин]] | ''[[:d:Q520000|Fingal]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | SGN | ''[[:d:Q478595|Tan Son Nhat International Airport]]'' | 34278320 | [[Файл:Tan Son Nhat International Airport at night (12088245464).jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Һошимин|Хошимин]] | ''[[:d:Q2200028|Tân Bình]]'' |- | style='text-align:right'| 47 | PMI | ''[[:d:Q656993|Пальма-де-Майорка халыкара аэропорты]]'' | 33298164 | [[Файл:Mallorca Palma airport asv2023-04 img1.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | ''[[:d:Q8828|Mallorca]]''<br/>[[Пальма-де-Мальорка]] | [[Пальма-де-Мальорка]] |- | style='text-align:right'| 48 | VIE | ''[[:d:Q32999|Вена-Швехат халыкара аэропорты]]'' | 32559115 | [[Файл:2011-06-14 10-23-53 Austria Niederösterreich Fischamend Markt.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Вена шәһәре|Вена]] | [[Швехат]] |- | style='text-align:right'| 49 | SIN | ''[[:d:Q32159|Сингапур-Чанги халыкара аэропорты]]'' | 32200000 | [[Файл:Singapore Airport, Jewel Changi, 20230722 (1) (53337065497).jpg|center|128px]] | [[Сингапур]] | [[Сингапур]] | ''[[:d:Q1812824|Чанги]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | BLR | ''[[:d:Q503364|Кемпе Гоуда исемендәге Бангалор халыкара аэропорты]]'' | 32105723<br/>41875620<br/>37528533<br/>31911429<br/>16287097<br/>10914194<br/>32361666<br/>22881392<br/>18971149 | [[Файл:Bengaluru-airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Bäñgäluru|Бәңгәлуру]] | ''[[:d:Q2087756|Devanahalli]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | FLL | ''[[:d:Q635361|Форт-Лодердейл–Голливуд халыкара аэропорты]]'' | 31686404 | [[Файл:Fort Lauderdale-Hollywood International Airport (cropped).JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Форт-Лодердейл]] | [[Броуард (округ, Флорида)]]<br/>[[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 52 | AYT | ''[[:d:Q827480|Анталья халыкара аэропорты]]'' | 31566217<br/>31108181 | [[Файл:Antalya Airport Karakas-2.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Antalya|Анталия]] | [[Antalya|Анталия]] |- | style='text-align:right'| 53 | MXP | ''[[:d:Q60910|Сильвио Берлускони исемендәге Милан-Мальпенса халыкара аэропорты]]'' | 31385585 | [[Файл:Aerial photograph of Milan Malpensa airport.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Милан]]<br/>[[Ломбардия]] | [[Сомма-Ломбардо]]<br/>[[Ферно]] |- | style='text-align:right'| 54 | MSP | ''[[:d:Q875749|Миннеаполис–Сент-Пол халыкара аэропорты]]'' | 31241822 | [[Файл:Minneapolis-Saint Paul International Airport Control Tower (53999716911).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Миннеаполис]]<br/>[[Сент-Пол (Миннесота)|Сент-Пол]] | [[Хеннепин (округ, Миннесота)|Хеннепин (округ, Минесота)]]<br/>[[Миннесота]] |- | style='text-align:right'| 55 | ZRH | ''[[:d:Q15114|Цюрих халыкара аэропорты]]'' | 31204287 | [[Файл:Zurich airport img 3324.jpg|center|128px]] | [[Швейцария]] | [[Tsürix|Сүрих]] | ''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | LIS | ''[[:d:Q403671|Умберту Делгаду исемендәге Лиссабон-Портела халыкара аэропорты]]'' | 31173000 | [[Файл:Aeroporto Lisboa - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Португалия]] | [[Лиссабон]] | [[Санта-Мария-дуз-Оливайш (Лиссабон)|Санта-Мария-дуз-Оливайш]] |- | style='text-align:right'| 57 | CAI | ''[[:d:Q461793|Каһирә халыкара аэропорты]]'' | 31137557 | [[Файл:Cairo Int. Airport - NASA.JPG|center|128px]] | [[Мисыр]] | [[Каһирә]] | ''[[:d:Q30805|Каһирә провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 58 | MNL | ''[[:d:Q86446|Ниной Акино исемендәге Манила халыкара аэропорты]]'' | 30912162 | [[Файл:Ninoy Aquino International Airport aerial view.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q13580|Зур Манила]]'' | [[Параньяке]]<br/>[[Пасай]] |- | style='text-align:right'| 59 | DMK | ''[[:d:Q1046755|Бангкок–Дон Муанг халыкара аэропорты]]'' | 30490635 | [[Файл:DMK - Don Mueang Airport - as seen from a flight (2026) - IMG 02.jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | [[Bangkok|Бангкок]]<br/>''[[:d:Q806484|Bangkok Metropolitan Region]]'' | ''[[:d:Q15735833|Sanam Bin]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | CUN | ''[[:d:Q641967|Канкун халыкара аэропорты]]'' | 30342961 | [[Файл:CUNterminal3.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Канкун]] | [[Канкун]] |- | style='text-align:right'| 61 | XIY | ''[[:d:Q141677|Сиань-Сяньян халыкара аэропорты]]'' | 30173312<br/>13558364 | [[Файл:Airport, Terminal JP7562176.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q5826|Сиань]]'' | ''[[:d:Q11062989|Dizhang Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | CJU | ''[[:d:Q482497|Чеҗу халыкара аэропорты]]'' | 29703662 | [[Файл:Jeju Air.JPG|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | [[Чеҗу]] | ''[[:d:Q41164|Jeju Province]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | DME | [[Домодедово һава аланы|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Домодедово халыкара аэропорты]] | 29403705 | [[Файл:Domodedovo Airport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q846254|Domodedovsky District]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | HAN | ''[[:d:Q844098|Ханой-Нойбай халыкара аэропорты]]'' | 29200000 | [[Файл:NoiBaioutside.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Hanoy]] | [[Hanoy]] |- | style='text-align:right'| 65 | ORY | ''[[:d:Q223416|Париж-Орли халыкара аэропорты]]'' | 29187269 | [[Файл:OrlyVal Orly.JPG|center|128px]] | [[Франция]] | [[Париж]] | [[Орли (Франция)|Орли]] |- | style='text-align:right'| 66 | LGA | ''[[:d:Q319654|Нью-Йорк – Ла Гуардия халыкара аэропорты]]'' | 29040963 | [[Файл:LaGuardia Airport.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Нью-Йорк]] | [[Куинс]] |- | style='text-align:right'| 67 | SYD | ''[[:d:Q17581|Чарльз Кингсфорд-Смит исемендәге Сидней халыкара аэропорты]]'' | 28983874 | [[Файл:Sydney airport - International terminal.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Сидней]] | [[Яңа Көньяк Велс]] |- | style='text-align:right'| 68 | SVO | [[Шереметьево Халыкара һава аланы|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Шереметьево халыкара аэропорты]] | 28422000 | [[Файл:SVO aerial view 2024.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 69 | DTW | ''[[:d:Q652505|Зур Детройт – Уэйн округы халыкара аэропорты]]'' | 28160572 | [[Файл:Detroit Metropolitan Wayne County Airport DTW.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Детройт]]<br/>[[Толедо (АКШ)|Толедо]]<br/>[[Әнн-Арбор]]<br/>[[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]]<br/>''[[:d:Q3502890|Southwestern Ontario]]'' | [[Ромулус (Мичиган)|Ромулус]] |- | style='text-align:right'| 70 | PHL | ''[[:d:Q512128|Филадельфия халыкара аэропорты]]'' | 28131972 | [[Файл:Philadelphia International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Филадельфия|Филаделфия]] | [[Филадельфия|Филаделфия]]<br/>''[[:d:Q1184539|Tinicum Township]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | RUH | ''[[:d:Q47157|Патша Хәлид исемендәге Әр-Рияд халыкара аэропорты]]'' | 27900000 | [[Файл:Riyadh-airport.jpg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | [[Әр-Рияд]] | [[Әр-Рияд]] |- | style='text-align:right'| 72 | YVR | ''[[:d:Q321224|Vancouver International Airport]]'' | 26913561 | [[Файл:Vancouver Airport Tower.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Ванкувер]] | [[Ричмонд (Канада)]] |- | style='text-align:right'| 73 | ARN | ''[[:d:Q223499|Стокгольм-Арланда халыкара аэропорты]]'' | 26846720 | [[Файл:Arlanda 1 Publish.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | [[Стокгольм]]<br/>[[Уппсала]] | ''[[:d:Q216915|Sigtuna Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | AGP | ''[[:d:Q690894|Málaga-Costa del Sol]]'' | 26760549 | [[Файл:Malaga (AGP - LEMG) AN1863602.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Малага]] | ''[[:d:Q5118319|Churriana (District 8)]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | SLC | ''[[:d:Q526488|Солт-Лейк-Сити халыкара аэропорты]]'' | 25752783 | [[Файл:Salt Lake City International Airport SLC.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Солт-Лейк-Сити]] | [[Солт-Лейк-Сити]]<br/>[[Юта (штат)|Юта]] |- | style='text-align:right'| 76 | MEL | ''[[:d:Q733738|Мельбурн-Тулламарин халыкара аэропорты]]'' | 25690854 | [[Файл:Tullamarine International terminal Vabre-1.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Мельбурн]] | ''[[:d:Q1637032|City of Hume]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | DPS | ''[[:d:Q1061846|Нгурах Рай исемендәге Денпасар халыкара аэропорты]]'' | 25382335 | [[Файл:Ngurah Rai International Airport MRD-1.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Денпасар]]<br/>''[[:d:Q3125978|Бали]]'' | ''[[:d:Q3179574|Tuban]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | KUL | ''[[:d:Q500253|Куала-Лумпур халыкара аэропорты]]'' | 25377000 | [[Файл:KLIA MTB&Tower.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | [[Kuala-Lumpur]] | ''[[:d:Q911008|Sepang District]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | SAW | ''[[:d:Q723622|Сабиха Гөкчән исемендәге Истанбул халыкара аэропорты]]'' | 24900907<br/>48407318 | [[Файл:İstanbul Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Истанбул]] | [[Пендик]] |- | style='text-align:right'| 80 | SCL | ''[[:d:Q127671|Артуро Мерино Бенитез исемендәге Сантьяго халыкара аэропорты]]'' | 24645705 | [[Файл:Terminal Aeropuerto Pudahuel.jpg|center|128px]] | [[Чили]] | [[Сантьяго]] | ''[[:d:Q51591|Pudahuel]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | GMP | ''[[:d:Q482493|Сеул-Джимпо халыкара аэропорты]]'' | 24524065 | [[Файл:Gimpo International Airport (1).jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | [[Seul|Сеул]] | ''[[:d:Q50192|Gangseo District]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | ATH | ''[[:d:Q211734|Элефтериос Венизелос исемендәге Афин халыкара аэропорты]]'' | 24135736 | [[Файл:Athens International Airport Eleftherios Venizelos Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Ελευθέριος Βενιζέλος 2019-12-01 h.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | [[Афина|Афин]] | ''[[:d:Q2353609|Spata-Artemida Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | FUK | ''[[:d:Q1137465|Фукуока халыкара аэропорты]]'' | 24075925 | [[Файл:Fukuoka Airport Domestic Terminal.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | [[Фукуока]] | ''[[:d:Q1330839|Hakata-ku]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | LIM | ''[[:d:Q1142219|Хорхе Чавес исемендәге Лима халыкара аэропорты]]'' | 23578600 | [[Файл:Aeropuerto gorge chavez.png|center|128px]] | [[Перу]] | [[Лима]] | ''[[:d:Q105037|Callao]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | MAN | ''[[:d:Q8694|Манчестер халыкара аэропорты]]'' | 23340418 | [[Файл:Manchester Airport.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q23099|Зур Манчестер]]''<br/>[[Mançester]] | ''[[:d:Q257052|Ringway]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | STN | [[Станстед|Лондон-Станстед халыкара аэропорты]] | 23319523 | [[Файл:Stansted Airport - geograph.org.uk - 1710808.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q126579|Stansted Mountfitchet]]'' |- | style='text-align:right'| 87 | KIX | [[Osaka Kansai Xalıqara hawa alanı]] | 23264664 | [[Файл:関西国際空港全体写真20220811.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | ''[[:d:Q1149484|Keihanshin]]''<br/>[[Osaka|Осака]] | [[Идзумисано]]<br/>''[[:d:Q1347129|Tajiri]]''<br/>[[Сеннан]] |- | style='text-align:right'| 88 | AUH | ''[[:d:Q643562|Зәет бин Султан Аль Нахайян исемендәге Әбү-Дәби халыкара аэропорты]]'' | 22935316 | [[Файл:AbuDhabiIntlAirport.JPG|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]] | [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]] |- | style='text-align:right'| 89 | BWI | ''[[:d:Q94895|Тургуд Маршалл исемендәге Балтимор-Вашингтон халыкара аэропорты]]'' | 22804744 | [[Файл:BWI aerial2.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q4852987|Baltimore metropolitan area]]''<br/>''[[:d:Q2367175|Вашингтон агломерациясе]]''<br/>[[Балтимор]] | [[Энн-Эрандел (округ, Мэриленд)|Энн Арундел (округ, Мэриленд)]] |- | style='text-align:right'| 90 | HYD | ''[[:d:Q278667|Раджив Ганди исемендәге Хәйдәрабад халыкара аэропорты]]'' | 22622077 | [[Файл:Indian Airlines VT-SCF at Rajiv Gandhi Airport, Jan 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Хәйдәрабад]] | ''[[:d:Q7487753|Shamshabad mandal]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | OSL | ''[[:d:Q210559|Осло-Гардермуэн халыкара аэропорты]]'' | 22467510 | [[Файл:Oslo Airport terminal night view.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Осло]]<br/>[[Көнчыгыш Норвегия]] | ''[[:d:Q57917|Ullensaker Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | CPH | ''[[:d:Q206277|Копенһаген-Каструп халыкара аэропорты]]'' | 22143135 | [[Файл:Copenhagen airport from air.jpg|center|128px]] | [[Дания]] | ''[[:d:Q833754|Copenhagen metropolitan area]]''<br/>[[Копенһаген]] | ''[[:d:Q282496|Tårnby Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | SAN | ''[[:d:Q1333923|Сан-Диего халыкара аэропорты]]'' | 22009921 | [[Файл:British Airways Boeing 777-200ER G-YMMS SAN 2011-7-28.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]<br/>[[Сан-Диего]] | [[Сан-Диего]] |- | style='text-align:right'| 94 | CKG | ''[[:d:Q788417|Чунцин-Цзянбэй халыкара аэропорты]]'' | 21673547 | [[Файл:Terminal 3 of Chongqing Jiangbei Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Чуңчиң]] | ''[[:d:Q10871531|Lianglu Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 95 | TPA | ''[[:d:Q571536|Тампа халыкара аэропорты]]'' | 21528249 | [[Файл:American 737 at Tampa Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Тампа]] | [[Хиллсборо (округ, Флорида)]] |- | style='text-align:right'| 96 | IAD | ''[[:d:Q466835|Джон Фостер Даллес исемендәге Вашингтон халыкара аэропорты]]'' | 21376896 | [[Файл:2020 Dulles International Airport 03.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2367175|Вашингтон агломерациясе]]''<br/>[[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]] | [[Лаудон (округ, Виргиния)|Нью-Кент (округ, Виргиния)]]<br/>[[Фэрфакс (округ, Виргиния)|Калпепер (округ, Виргиния)]]<br/>[[Виргиния]] |- | style='text-align:right'| 97 | WAW | ''[[:d:Q465071|Фредерик Шопен исемендәге Варшава халыкара аэропорты]]'' | 21261806 | [[Файл:Lotnisko Chopina w Warszawie 2018b.jpg|center|128px]] | [[Польша]] | [[Варшава]] | ''[[:d:Q7082802|Okęcie]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | KMG | ''[[:d:Q1371636|Куньмин-Чаншуй халыкара аэропорты]]'' | 21237520 | [[Файл:Façade of Kunming Changshui International Airport (20180213180341).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q182852|Kunming]]'' | ''[[:d:Q10935763|Dabanqiao Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | JNB | ''[[:d:Q821750|Оливер Реджинальд Тамбо исемендәге Йоһаннесбург халыкара аэропорты]]'' | 21237208 | [[Файл:Ekurhuleni Aerotropolis.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]] | ''[[:d:Q1576076|Kempton Park]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | HNL | ''[[:d:Q531178|Daniel K. Inouye International Airport]]'' | 21188678 | [[Файл:HNL Interisland Terminal DSC00913.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гонолулу|Һонолулу]] | [[Гонолулу|Һонолулу]] |- | style='text-align:right'| 101 | AKL | ''[[:d:Q45938|Auckland Airport]]'' | 21111613 | [[Файл:Auckland International Airport 2017 aerial.png|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | [[Окленд]] | ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | AUS | ''[[:d:Q1430913|Austin-Bergstrom International Airport]]'' | 21089289 | [[Файл:AUS Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q5600444|Greater Austin]]''<br/>[[Остин]] | [[Остин]] |- | style='text-align:right'| 103 | SUB | ''[[:d:Q1431631|Джуанда Картавиджайя исемендәге Сурабая-Сидоарджо халыкара аэропорты]]'' | 20951063 | [[Файл:Juanda Airport.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Сурабая]] | ''[[:d:Q11129|Sidoarjo]]'' |- | style='text-align:right'| 104 | HGH | ''[[:d:Q1197691|Hangzhou Xiaoshan International Airport]]'' | 20038078 | [[Файл:202001 Domestic Terminal of Hangzhou Xiaoshan International Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q4970|Хаңҗу]]'' | ''[[:d:Q592727|Xiaoshan District]]'' |- | style='text-align:right'| 105 | TLV | ''[[:d:Q181479|Давид Бен-Гурион исемендәге Тель-Авив халыкара аэропорты]]'' | 20008532 | [[Файл:Ben-gurion-airport-terminal--september-2012.jpg|center|128px]] | [[Исраил]] | [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]]<br/>[[Иерусалим|Котдус]] | ''[[:d:Q188785|Central District]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | MDW | ''[[:d:Q1061437|Midway International Airport]]'' | 19916643 | [[Файл:Midway Airport Airfield.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Чикаго]]<br/>[[Вест-Чикаго (Иллинойс)|Вест-Чикаго]] | [[Чикаго]] |- | style='text-align:right'| 107 | BNA | ''[[:d:Q1432146|Nashville International Airport]]'' | 18990858 | [[Файл:N328NW (6479192769).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Нәшвилл]] | [[Нәшвилл]] |- | style='text-align:right'| 108 | BRU | ''[[:d:Q28934|Brussels Airport]]'' | 18930698 | [[Файл:Brussels Airport Runway 25 R.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | [[Брюссель башкала төбәге]]<br/>[[Брюссель]] | ''[[:d:Q28898|Zaventem]]''<br/>''[[:d:Q984888|Steenokkerzeel]]''<br/>''[[:d:Q752115|Machelen]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | PDX | ''[[:d:Q1425566|Portland International Airport]]'' | 18563132 | [[Файл:AirbusA330NWA.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Портленд]] | [[Портленд]] |- | style='text-align:right'| 110 | LED | [[Пулково һава аланы|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Пулково халыкара аэропорты]] | 18140100 | [[Файл:Pulkovo airport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 111 | ICN | ''[[:d:Q20932|Incheon International Airport]]'' | 17869759 | [[Файл:202403 Aerial View of Incheon International Airport.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | [[Seul|Сеул]]<br/>[[Инчон]] | [[Инчон]] |- | style='text-align:right'| 112 | CTU | ''[[:d:Q387560|Chengdu Shuangliu International Airport]]'' | 17817424 | [[Файл:201107 B-6632 at CTU.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Чыңду]] | ''[[:d:Q1339981|Shuangliu District]]'' |- | style='text-align:right'| 113 | GVA | ''[[:d:Q289972|Geneva International Airport]]'' | 17796333 | [[Файл:Geneva airport from air.jpg|center|128px]] | [[Швейцария]] | [[Женева]] | ''[[:d:Q68230|Meyrin]]'' |- | style='text-align:right'| 114 | CGQ | ''[[:d:Q1197677|Changchun Longjia International Airport]]'' | 17759299 | [[Файл:Changchun Longjia International Airport T2 20220815.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q92161|Changchun]]'' | ''[[:d:Q92161|Changchun]]'' |- | style='text-align:right'| 115 | PRG | ''[[:d:Q99172|Václav Havel Airport Prague]]'' | 17750528 | [[Файл:PRG Ruzyne airport view 8971b.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Прага]] | ''[[:d:Q2331979|Ruzyně]]'' |- | style='text-align:right'| 116 | GDL | ''[[:d:Q932025|Мигель Идальго-и-Костилья исемендәге Гвадалахара халыкара аэропорты]]'' | 17710200 | [[Файл:Fachada del Aeropuerto de Guadalajara.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Гвадалахара (Мексика)|Гвадалахара]] | [[Тлахомулко де Зуньига муниципалитеты (Халиско)]] |- | style='text-align:right'| 117 | DOH | ''[[:d:Q1198791|Хамад бин Халифа Аль Тани исемендәге Доха халыкара аэропорты]]'' | 17702635 | [[Файл:Hamad International Airport Qatar.jpg|center|128px]] | [[Катар]] | [[Doha]] | [[Doha]] |- | style='text-align:right'| 118 | HKT | ''[[:d:Q240694|Phuket International Airport]]'' | 17474051 | [[Файл:ท่าอากาศยานนานาชาติภูเก็ต อ.ถลาง จ.ภูเก็ต Phuket International Airport (7).jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q182565|Phuket]]''<br/>''[[:d:Q30918979|HTMS Phuket]]'' | ''[[:d:Q13015151|Mai Khao]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | YYC | ''[[:d:Q1160343|Calgary International Airport]]'' | 17343402 | [[Файл:CYYCWestjetTerminalNorth.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Кәлгари|Кәлгери]] | [[Кәлгари|Кәлгери]]<br/>[[Альберта]] |- | style='text-align:right'| 120 | OTP | ''[[:d:Q257631|Henri Coandă International Airport]]'' | 17001578 | [[Файл:HC arrivals.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Бухарест|Бүкрәш]] | ''[[:d:Q727421|Otopeni]]'' |- | style='text-align:right'| 121 | BGY | ''[[:d:Q517873|Bergamo-Il Caravaggio]]'' | 16937976 | [[Файл:Orio al Serio International Airport 2025.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Бергамо]] | [[Орио-аль-Серио]] |- | style='text-align:right'| 122 | BNE | ''[[:d:Q45523|Brisbane Airport]]'' | 16905697 | [[Файл:Brisbane Airport domestic terminal Vabre.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Брисбен]] | [[Квинсленд]] |- | style='text-align:right'| 123 | PER | ''[[:d:Q45935|Perth Airport]]'' | 16900000 | [[Файл:Singapore Airlines Boeing 777-200ER at Perth Airport Smith-1.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Пөрт]] | ''[[:d:Q606246|City of Belmont]]''<br/>''[[:d:Q1721949|City of Kalamunda]]''<br/>''[[:d:Q1506748|City of Swan]]'' |- | style='text-align:right'| 124 | VKO | [[Внуково һава аланы|Андрей Николаевич Туполев исемендәге Внуково халыкара аэропорты]] | 16400000 | [[Файл:Vnukovo International Airport 2019.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q861805|Vnukovo]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | HEL | [[Helsinki-Vantaa hawa alanı|Helsinki-Vantaa xalıqara aeroportı]] | 16308814 | [[Файл:Helsinki Airport (17087444118).jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Һельсинки|Һелсинки]] | [[Вантаа]] |- | style='text-align:right'| 126 | DUS | ''[[:d:Q58226|Дюссельдорф халыкара аэропорты]]'' | 16071936 | [[Файл:Aerial image of the Düsseldorf Airport.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Дүсселдорф]] | ''[[:d:Q1868132|Lohausen]]'' |- | style='text-align:right'| 127 | YUL | ''[[:d:Q736627|Montréal–Trudeau International Airport]]'' | 15973242 | [[Файл:YUL.U.S. Departures.Sector.Control.Tower.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Монреаль]] | ''[[:d:Q141963|Dorval]]'' |- | style='text-align:right'| 128 | PTY | ''[[:d:Q1420178|Tocumen International Airport]]'' | 15779103 | [[Файл:Tocumen International Airport.jpg|center|128px]] | [[Панама]] | [[Панама (шәһәр)]] | ''[[:d:Q557506|Panamá Province]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | DAD | ''[[:d:Q773330|Da Nang International Airport]]'' | 15504650 | [[Файл:DAD new terminal 2012 02.JPG|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Данаң]] | ''[[:d:Q1202888|South Central Coast]]'' |- | style='text-align:right'| 130 | KWI | ''[[:d:Q527157|Kuwait International Airport]]'' | 15448909 | [[Файл:مبنى الركاب 4 مطار الكويت الدولي.jpg|center|128px]] | [[Күвәйт]] | [[Күвәйт]]<br/>''[[:d:Q35178|Kuwait City]]'' | ''[[:d:Q1072757|Farwaniya Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | NRT | [[Tokio Narita Xalıqara hawa alanı|Tokio-Narita xalıqara aeroportı]] | 15415924 | [[Файл:Narita International Air Port (cropped).jpg|center|128px]] | [[Япония]] | [[Токио]] | [[Нарита]] |- | style='text-align:right'| 132 | HAM | ''[[:d:Q27706|Hamburg Airport]]'' | 14831711 | [[Файл:Hamburg airport terminals.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Һамбург]] | ''[[:d:Q1627|Hamburg-Nord]]'' |- | style='text-align:right'| 133 | ITM | ''[[:d:Q1046748|Osaka International Airport]]'' | 14752696 | [[Файл:Osaka Airport01.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | [[Osaka|Осака]] | [[Тоёнака|Тойонака]]<br/>[[Икеда (Осака)|Икеда]]<br/>[[Итами]] |- | style='text-align:right'| 134 | BUD | ''[[:d:Q500945|Budapest Ferenc Liszt International Airport]]'' | 14701090 | [[Файл:Aeropark légi felvételen.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | [[Будапешт]] | [[Будапешт]] |- | style='text-align:right'| 135 | TAO | ''[[:d:Q1156790|Qingdao Liuting International Airport]]'' | 14561592 | [[Файл:Qingdao Airport 01.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Чиңдау]]<br/>''[[:d:Q28826500|Qing Dao]]'' | ''[[:d:Q182982|Chengyang District]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | RDU | ''[[:d:Q1192962|Raleigh–Durham International Airport]]'' | 14523996 | [[Файл:Raleigh Durham International airport satellite view.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Роли]] | ''[[:d:Q5056683|Cedar Fork Township]]''<br/>[[Төньяк Каролина]]<br/>[[Уэйк (округ, Төньяк Каролина)|Вейк]] |- | style='text-align:right'| 137 | JED | ''[[:d:Q153592|Патша Габделгазиз исемендәге Җиддә халыкара аэропорты]]'' | 14117611 | [[Файл:King Abdul Aziz International Airport- South Terminal and Terminal 1 (2020-02-16).jpeg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | [[Җиддә]] | ''[[:d:Q234167|Мәккә провинциясе]]''<br/>[[Җиддә]] |- | style='text-align:right'| 138 | | ''[[:d:Q5613723|Guangzhou Baiyun International Airport (1933–2004)]]'' | 13829250<br/>12790999<br/>16014411<br/>26222037<br/>23558274 | [[Файл:广州老白云国际机场夜景3711711.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Гуаңҗу]] | ''[[:d:Q80946|Baiyun District]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | STL | ''[[:d:Q1425838|St. Louis Lambert International Airport]]'' | 13665517 | [[Файл:Concourse C Gates STL.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q944269|Greater St. Louis]]''<br/>[[Сент-Луис]] | [[Сент-Луис (округ, Миссури)|Стоддард (округ, Миссури)]] |- | style='text-align:right'| 140 | UPG | ''[[:d:Q1432006|Sultan Hasanuddin International Airport]]'' | 13537770 | [[Файл:Bandar Udara Internasional Sultan Hasanuddin.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Макассар]] | [[Макассар]] |- | style='text-align:right'| 141 | BSB | ''[[:d:Q909488|Brasilia President Juscelino Kubitschek International Airport]]'' | 13445518 | [[Файл:Brasilia aerea aeroportojk.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Бразилиа]]<br/>''[[:d:Q299202|Brasilia Open]]'' | ''[[:d:Q1452004|Lago Sul]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | MTY | ''[[:d:Q767660|Monterrey-Gen. Mariano Escobedo]]'' | 13326936 | | [[Мексика]] | [[Монтеррей]] | [[Аподака]] |- | style='text-align:right'| 143 | LTN | ''[[:d:Q8712|London Luton Airport]]'' | 13322236 | [[Файл:Luton Airport from the air (geograph 7106190).jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q21683239|Luton]]'' |- | style='text-align:right'| 144 | NAP | ''[[:d:Q849383|Naples International Airport]]'' | 13271522 | [[Файл:Airport, Ramp JP7227131.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Наполи]] | ''[[:d:Q1085929|San Pietro a Patierno]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | MDE | ''[[:d:Q535161|José María Córdova International Airport]]'' | 13214155 | [[Файл:Aeropuerto JMC-Vista aerea.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Медельин]] | [[Рионегро (Антьокия)]]<br/>''[[:d:Q123304|Антьокия департаменты]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | ALC | ''[[:d:Q849314|Alicante Airport]]'' | 13202880 | [[Файл:ALC aerial photo.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Аликанте]] | ''[[:d:Q54936|Province of Alicante]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | OPO | ''[[:d:Q943743|Francisco de Sá Carneiro Airport]]'' | 13105000 | [[Файл:Aeroporto Porto 17.jpg|center|128px]] | [[Португалия]] | [[Порту]] | ''[[:d:Q2652989|Metropolitan Area of Porto]]'' |- | style='text-align:right'| 148 | SHJ | ''[[:d:Q635826|Sharjah International Airport]]'' | 13000000 | [[Файл:Sharjah International Airport - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | [[Шарҗә]] | [[Шарҗә (әмирлек)|Шарҗә]] |- | style='text-align:right'| 149 | SXF | ''[[:d:Q9689|Berlin Schönefeld Airport]]'' | 12855347 | [[Файл:FLUGHAFEN SCHONEFELD BERLIN GERMANY JUNE 2013 (9025967808).jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Берлин]]<br/>[[Бранденбург]] | [[Шёнефельд (Даме-Шпревальд)|Шёнефельд]] |- | style='text-align:right'| 150 | KBP | [[Borıspil hawa alanı|Kiev-Borıspil xalıqara aeroportı]] | 12603271 | [[Файл:Аэропрт Борисполь стоянки самолетов. Фото Виктора Белоусова - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Киев]] | [[Борыспиль|Борыспил]] |- | style='text-align:right'| 151 | CSX | ''[[:d:Q1330618|Changsha Huanghua International Airport]]'' | 12508779 | [[Файл:Changsha Huanghua International Airport 6.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q174091|Changsha]]'' | ''[[:d:Q45761|Hunan]]'' |- | style='text-align:right'| 152 | LPA | ''[[:d:Q1130612|Gran Canaria Airport]]'' | 12417699 | [[Файл:Gran Canaria Airport aerial.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Лас-Пальмас]] | [[Телде]]<br/>[[Инхенио]] |- | style='text-align:right'| 153 | CTA | ''[[:d:Q540273|Catania-Fontanarossa Airport]]'' | 12369485 | [[Файл:Aeroporto di catania, veduta etna.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Катания]] | [[Катания]] |- | style='text-align:right'| 154 | TIJ | ''[[:d:Q1433064|Tijuana International Airport]]'' | 12324600 | [[Файл:Alpskwcrjuanew.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Түбән Калифорния|Баха-Калифорния]]<br/>[[Тихвана]] | [[Тихвана]] |- | style='text-align:right'| 155 | SMF | ''[[:d:Q1432668|Sacramento International Airport]]'' | 12313370 | [[Файл:Sac baggage claim.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сәкраменто]] | [[Сәкраменто]] |- | style='text-align:right'| 156 | ADD | ''[[:d:Q44923|Addis Ababa Bole International Airport]]'' | 12143938<br/>11799224 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Bole 2022 3.jpg|center|128px]] | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | [[Аддис-Абеба]] | ''[[:d:Q14201325|Bole]]'' |- | style='text-align:right'| 157 | NKG | ''[[:d:Q559107|Nanjing Lukou International Airport]]'' | 12140530 | [[Файл:南京禄口机场, 2023-02-20.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Нанҗиң|Нәнҗиң]] | ''[[:d:Q13758770|Lukou Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 158 | NCE | ''[[:d:Q821557|Nice Côte d'Azur Airport]]'' | 12119043 | [[Файл:Aéroport Nice vue aérienne.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Ницца]] | [[Ницца]] |- | style='text-align:right'| 159 | CCS | ''[[:d:Q1058344|Simón Bolívar International Airport]]'' | 12000000 | [[Файл:Maiquetiaairport.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Каракас]] | ''[[:d:Q6063634|Urimare parish]]'' |- | style='text-align:right'| 160 | VCP | ''[[:d:Q381653|Viracopos International Airport]]'' | 11917144 | [[Файл:Aeroporto de Campinas.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Кампинас]] | [[Кампинас]] |- | style='text-align:right'| 161 | MSY | ''[[:d:Q1461076|Louis Armstrong New Orleans International Airport]]'' | 11895985 | [[Файл:MSY Airport departure terminal, 19 June 2025 - 1.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Яңа Орлеан]] | [[Кеннер (Луизиана)|Кеннер]]<br/>[[Джефферсон (округ, Луизина)|Джефферсон (приход, Луизиана)]]<br/>[[Луизиана (штат)|Луизиана]] |- | style='text-align:right'| 162 | VCE | ''[[:d:Q849347|Venice Marco Polo Airport]]'' | 11850336 | [[Файл:Aeroporto di Venezia - vue aerienne.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Венеция]] | [[Тесера (Венеция)]] |- | style='text-align:right'| 163 | NGB | ''[[:d:Q3243622|Ningbo Lishe International Airport]]'' | 11718416 | [[Файл:Terminal 1, Ningbo Lishe International Airport, 2015-10-01.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q42780|Ningbo]]'' | ''[[:d:Q1026451|Haishu District]]'' |- | style='text-align:right'| 164 | WNZ | ''[[:d:Q716323|Wenzhou Longwan International Airport]]'' | 11688220 | [[Файл:Wenzhou Longwan International Airport T2 20230827.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q42635|Wenzhou]]'' | ''[[:d:Q42635|Wenzhou]]'' |- | style='text-align:right'| 165 | WUH | ''[[:d:Q601091|Wuhan Tianhe International Airport]]'' | 11606393 | [[Файл:Wuhan Tianhe Airport 2.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Үһән]] | ''[[:d:Q10939914|Tianhe Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 166 | HRG | ''[[:d:Q385191|Hurghada International Airport]]'' | 11425529 | [[Файл:Hurghada-Airport.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q187284|Hurghada]]'' | ''[[:d:Q30831|Кызыл Диңгез]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | SNA | ''[[:d:Q1692316|John Wayne Airport]]'' | 11360959 | [[Файл:John Wayne Airport Terminal photo Don Ramey Logan.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ориндж (округ, Калифорния)]]<br/>[[Санта-Ана]] | [[Ориндж (округ, Калифорния)]]<br/>[[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 168 | SJC | ''[[:d:Q1257392|San Jose International Airport]]'' | 11333723 | [[Файл:SJC Terminal A+B.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q213205|San Francisco Bay Area]]''<br/>[[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]] | [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]] |- | style='text-align:right'| 169 | HET | ''[[:d:Q3238282|Hohhot Baita International Airport]]'' | 11304646 | [[Файл:Hohhot Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q535534|Hohhot]]'' | [[Эчке Монголия]] |- | style='text-align:right'| 170 | EDI | ''[[:d:Q8716|Edinburgh Airport]]'' | 11248459 | [[Файл:Edinburgh Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Эдинбург]] | ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]'' |- | style='text-align:right'| 171 | EZE | ''[[:d:Q384788|Ministro Pistarini International Airport]]'' | 11203687 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Ezeiza.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Буэнос-Айрес]] | ''[[:d:Q2510045|Ezeiza Partido]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | HAK | ''[[:d:Q1143116|Haikou Meilan International Airport]]'' | 11162161 | [[Файл:Haikou Meilan Airport T2 20220620.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q189823|Haikou]]'' | ''[[:d:Q951789|Meilan District]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | OAK | ''[[:d:Q1165584|Oakland San Francisco Bay Airport]]'' | 11146229 | [[Файл:OAK Control Tower 07832.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q213205|San Francisco Bay Area]]''<br/>''[[:d:Q7073975|Oakland Cannabis Buyers' Cooperative]]'' | [[Оукленд]] |- | style='text-align:right'| 174 | BLQ | ''[[:d:Q389241|Bologna Guglielmo Marconi Airport]]'' | 11138013 | [[Файл:Bologna Guglielmo Marconi Airport aerial.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Болонья]] | [[Болонья]] |- | style='text-align:right'| 175 | LIN | ''[[:d:Q828386|Linate Airport]]'' | 11131764 | [[Файл:Terminal Linate.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Милан]] | [[Сеграте]]<br/>[[Пескьера-Борромео]] |- | style='text-align:right'| 176 | TFS | ''[[:d:Q821984|Tenerife South Airport]]'' | 10821703 | [[Файл:Airport Tenerife Sur 05.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''<br/>[[Санта-Круз-де-Тенерифе]] | [[Гранадилья-де-Абона]] |- | style='text-align:right'| 177 | CPT | ''[[:d:Q854130|Cape Town International Airport]]'' | 10693063 | [[Файл:CTIA-CentralTerminal.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | [[Keyptawn|Кейптаун]] | [[Keyptawn|Кейптаун]] |- | style='text-align:right'| 178 | AMD | ''[[:d:Q401700|Sardar Vallabhbhai Patel International Airport]]'' | 10665822<br/>8637657<br/>896216<br/>709206<br/>819806<br/>637335<br/>747746<br/>646935<br/>798537<br/>680781<br/>907641<br/>775060<br/>855052<br/>686179<br/>905754<br/>654982<br/>886108<br/>705074<br/>947382<br/>728954<br/>897639<br/>811009<br/>972871<br/>799013<br/>1020512<br/>869605<br/>332876<br/>364600<br/>438733<br/>388083<br/>423931<br/>377417<br/>369254<br/>362699<br/>421631<br/>434736<br/>420596<br/>350115<br/>359973<br/>373456<br/>424925<br/>413507<br/>340067<br/>356558<br/>355177<br/>442164<br/>425040<br/>341574<br/>324540<br/>563305<br/>595468<br/>705686<br/>593513<br/>630142<br/>578937<br/>537540<br/>593647<br/>610931<br/>669530<br/>583235<br/>567334<br/>277635<br/>258293<br/>419691<br/>302251<br/>336990<br/>273389<br/>318341<br/>277471<br/>372769<br/>393624<br/>297410<br/>257610<br/>359680<br/>287332<br/>386202<br/>404545<br/>428360<br/>292762<br/>348273<br/>352235<br/>392432<br/>378071<br/>300897<br/>270997<br/>496317<br/>472016<br/>615291<br/>459366<br/>502186<br/>464006<br/>476365<br/>452809<br/>551212<br/>581212<br/>511833<br/>494557<br/>1055869<br/>964451<br/>960652<br/>887436<br/>979114<br/>944378<br/>958675<br/>980096<br/>921315<br/>944769<br/>1059962<br/>1056645<br/>1093539<br/>1013248<br/>593819<br/>341<br/>16035<br/>109673<br/>125342<br/>188852<br/>274655<br/>358453<br/>451034<br/>478335<br/>523874<br/>556137<br/>556613<br/>3410<br/>350196<br/>139585<br/>233136<br/>345431<br/>443355<br/>463355<br/>558847<br/>762079<br/>751476<br/>457998<br/>511078<br/>636391<br/>777975<br/>615194<br/>711591<br/>779428<br/>885450<br/>654360<br/>707705<br/>950161<br/>1027493 | [[Файл:Sardar Vallabhbhai Patel International Airport, Ahmedabad, India 3.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Әхмәтабад]] | [[Әхмәтабад]] |- | style='text-align:right'| 179 | DMM | ''[[:d:Q911155|King Fahd International Airport]]'' | 10400000 | [[Файл:King Fahd Airport mosque 2.jpg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q160320|Dammam]]'' | ''[[:d:Q953508|Eastern Province]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | SJU | ''[[:d:Q1360523|Luis Muñoz Marín International Airport]]'' | 10310990 | [[Файл:Puerto Rico — San Juan — Luis Muñoz Marín International Airport (outside, pick-up-drop-off area).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q41211|San Juan]]'' | ''[[:d:Q990293|Carolina]]'' |- | style='text-align:right'| 181 | PKX | ''[[:d:Q1139574|Beijing Daxing International Airport]]'' | 10277623 | [[Файл:北京大兴机场航站楼, 2023-02-20 (20240113195424).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Ханбалык|Пекин]] | ''[[:d:Q13663977|Lixian]]''<br/>''[[:d:Q11120203|Yufa]]''<br/>''[[:d:Q10878837|Jiuzhou]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | KHN | ''[[:d:Q1375451|Nanchang Changbei International Airport]]'' | 10205783 | [[Файл:Nanchang Changbei International Airport 20150328 111402.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q171943|Nanchang]]'' | ''[[:d:Q10878318|Lehua]]'' |- | style='text-align:right'| 183 | XMN | ''[[:d:Q177216|Xiamen Gaoqi International Airport]]'' | 10125604 | [[Файл:Xiamen Gaoqi Intl Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q68744|Шиямен]]'' | ''[[:d:Q1335168|Huli District]]'' |- | style='text-align:right'| 184 | RSW | ''[[:d:Q1500002|Southwest Florida International Airport]]'' | 10069839 | [[Файл:Southwest Florida International Airport Overhead Shot.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Форт-Маэрс]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 185 | URC | ''[[:d:Q765650|Ürümqi Tianshan International Airport]]'' | 10035368 | [[Файл:乌鲁木齐天山国际机场航站楼 Terminal of Urumqi Tianshan International Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Öremçe|Өремче]] | ''[[:d:Q10928397|Dewobao Township]]'' |- | style='text-align:right'| 186 | PUS | ''[[:d:Q483223|Gimhae International Airport]]'' | 10027097 | [[Файл:Gimhae International Airport.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | [[Pusan|Пусан]]<br/>''[[:d:Q491853|Busan Open Challenger Tennis]]'' | [[Pusan|Пусан]] |- | style='text-align:right'| 187 | CMB | ''[[:d:Q60900|Bandaranaike International Airport]]'' | 9962670 | [[Файл:22 boeing 772 app cmb.jpg|center|128px]] | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q35381|Colombo]]'' | ''[[:d:Q856686|Көнбатыш провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 188 | SJW | ''[[:d:Q2421203|Shijiazhuang Zhengding International Airport]]'' | 9863183<br/>11314852 | [[Файл:20081026new airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q58401|Shijiazhuang]]'' | ''[[:d:Q21208|Hebei]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | ADB | ''[[:d:Q504382|İzmir Adnan Menderes Airport]]'' | 9837110 | [[Файл:Adnan Menderes Airport International Terminal.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Измир]] | [[Газиемир]]<br/>''[[:d:Q2005403|Menderes district]]'' |- | style='text-align:right'| 190 | MCI | ''[[:d:Q1431674|Kansas City International Airport]]'' | 9819092 | [[Файл:Kansas City International Airport New Terminal (53137890924).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Канзас-Сити (Миссури)|Кәнзас-Сити (Миссури)]] | [[Канзас-Сити (Миссури)|Кәнзас-Сити (Миссури)]] |- | style='text-align:right'| 191 | KWE | ''[[:d:Q3243613|Guiyang Longdongbao International Airport]]'' | 9797755 | [[Файл:Guiyang Longdongpu International Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q192271|Guiyang]]'' | ''[[:d:Q1340007|Nanming District]]'' |- | style='text-align:right'| 192 | TAO | ''[[:d:Q15672491|Qingdao Jiaodong International Airport]]'' | 9720090 | [[Файл:青岛胶东国际机场.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Чиңдау]] | ''[[:d:Q289051|Jiaozhou City]]'' |- | style='text-align:right'| 193 | BHX | ''[[:d:Q8719|Birmingham Airport]]'' | 9595557 | [[Файл:Birmingham Airport, England, Feb. 2008.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Birminghem]] | ''[[:d:Q1612248|Bickenhill]]'' |- | style='text-align:right'| 194 | SYX | ''[[:d:Q684964|Sanya Phoenix International Airport]]'' | 9514348 | [[Файл:Terminal 1 of ZJSY (20230328161349).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q319804|Sanya]]'' | ''[[:d:Q16259651|Tianya District]]'' |- | style='text-align:right'| 195 | HRB | ''[[:d:Q1156786|Harbin Taiping International Airport]]'' | 9496490 | [[Файл:Harbin Taiping International Airport 6-May-2019.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Харбин]] | [[Хейлуңҗаң]] |- | style='text-align:right'| 196 | SAT | ''[[:d:Q1432706|San Antonio International Airport]]'' | 9462449 | [[Файл:San Antonio International airport.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сан-Антонио]]<br/>''[[:d:Q26699077|Omni San Antonio Hotel at the Colonnade]]'' | [[Сан-Антонио]] |- | style='text-align:right'| 197 | CNF | ''[[:d:Q1987608|Tancredo Neves International Airport]]'' | 9428651 | [[Файл:Aeroporto Internacional de BH 02.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Белу-Оризонти]]<br/>[[Конфинс]] | [[Конфинс]] |- | style='text-align:right'| 198 | SHE | ''[[:d:Q1144167|Shenyang Taoxian International Airport]]'' | 9387281 | [[Файл:ShenyangAirportNight.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Шеньяң]]<br/>''[[:d:Q28045104|Shimao Wulihe City T5]]'' | ''[[:d:Q278429|Hunnan District]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | CGO | ''[[:d:Q2034869|Zhengzhou Xinzheng International Airport]]'' | 9221674 | [[Файл:Aerial View of Zhengzhou Xinzheng Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q30340|Zhengzhou]]'' | ''[[:d:Q43684|Хенань]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | NBO | ''[[:d:Q206349|Jomo Kenyatta International Airport]]'' | 9149147 | [[Файл:Jomo Kenyatta International Airport (JKIA).jpg|center|128px]] | [[Кения]] | [[Найроби]] | [[Найроби]]<br/>''[[:d:Q3335223|Nairobi City County]]'' |- | style='text-align:right'| 201 | MRS | ''[[:d:Q651190|Marseille Provence Airport]]'' | 9148306 | [[Файл:Marseille Provence Airport 2017 05.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Марсель]] | [[Мариньян]] |- | style='text-align:right'| 202 | SSH | ''[[:d:Q326268|Sharm el-Sheikh International Airport]]'' | 9046690 | [[Файл:Terminal 2 Sharm el-Sheikh Airport.JPG|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q644|Sharm el-Sheikh]]'' | ''[[:d:Q644|Sharm el-Sheikh]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | DAC | ''[[:d:Q30603|Hazrat Shahjalal International Airport]]'' | 8898000 | [[Файл:Zia aeropuerto internacional.JPG|center|128px]] | [[Бангладеш]] | [[Dakka|Дакка]] | [[Dakka|Дакка]] |- | style='text-align:right'| 204 | MHD | ''[[:d:Q1152024|Mashhad International Airport]]'' | 8861319 | [[Файл:1399012319140852020116134 ضدعفونی کردن فرودگاه بین المللی مشهد.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Мәшһәд]] | [[Мәшһәд]] |- | style='text-align:right'| 205 | BEY | ''[[:d:Q668329|Beirut–Rafic Hariri International Airport]]'' | 8834819 | [[Файл:Beirut Airport aerial overview Lim.jpg|center|128px]] | [[Ливан]] | [[Бәйрут]]<br/>''[[:d:Q19903474|Beirut III]]'' | [[Бәйрут]] |- | style='text-align:right'| 206 | CLE | ''[[:d:Q1100795|Cleveland Hopkins International Airport]]'' | 8693866 | [[Файл:CLE ATCT and Sun.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Кливленд]] | [[Оһайо (штат)|Оһайо]] |- | style='text-align:right'| 207 | IND | ''[[:d:Q1156865|Indianapolis International Airport]]'' | 8693024 | [[Файл:New-ind-a-concourse-10112008.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Индианаполис]] | [[Индианаполис]] |- | style='text-align:right'| 208 | PBI | ''[[:d:Q1432310|President Donald J. Trump International Airport]]'' | 8657372 | [[Файл:Palm Beach International Airport photo Don Ramey Logan.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Велике Маями]]<br/>[[Вест-Палм-Бич]] | [[Вест-Палм-Бич]] |- | style='text-align:right'| 209 | ESB | ''[[:d:Q430490|Ankara Esenboğa Airport]]'' | 8644967 | [[Файл:Esenboga International Airport Ankara Turkey.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Әнкара]] | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 210 | REC | ''[[:d:Q387704|Recife/Guararapes–Gilberto Freyre International Airport]]'' | 8631385 | [[Файл:Recife airport.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Ресифи]] | ''[[:d:Q3300237|Boa Viagem]]''<br/>[[Пернамбуку]] |- | style='text-align:right'| 211 | BKI | ''[[:d:Q645760|Kota Kinabalu International Airport]]'' | 8622488 | [[Файл:KKIA T1.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q137271|Kota Kinabalu]]'' | ''[[:d:Q6393105|Kepayan]]'' |- | style='text-align:right'| 212 | LYS | ''[[:d:Q1547|Lyon–Saint-Exupéry Airport]]'' | 8558341 | [[Файл:Vue aérienne d'une partie de l'aéroport de Lyon Saint-Exupéry et de la gare TGV (septembre 2022).jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Лион]] | [[Коломбье-Сонье]] |- | style='text-align:right'| 213 | NGO | ''[[:d:Q679345|Chubu Centrair International Airport]]'' | 8507373 | [[Файл:Chubu Centrair International Airport - North Wing - 01.JPG|center|128px]] | [[Япония]] | [[Нагоя]] | [[Токонамэ]] |- | style='text-align:right'| 214 | JOG | ''[[:d:Q1430731|Adisucipto International Airport]]'' | 8430622 | [[Файл:Garuda Indonesia New Livery.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Йокьякарта]] | ''[[:d:Q3741|Йокьякарта]]'' |- | style='text-align:right'| 215 | BEG | ''[[:d:Q127955|Belgrade Nikola Tesla Airport]]'' | 8367931 | [[Файл:Belgrade Nikola Tesla Airport 4.jpg|center|128px]] | [[Сербия]] | [[Белград]] | [[Белград]] |- | style='text-align:right'| 216 | PEN | ''[[:d:Q669261|Penang International Airport]]'' | 8316050 | [[Файл:Cmglee Penang airport 2012 terminal.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q188096|Пенанг штаты]]''<br/>''[[:d:Q61092|Джорджтаун]]'' | ''[[:d:Q4874282|Bayan Lepas]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | CXR | ''[[:d:Q25226|Cam Ranh International Airport]]'' | 8300000 | [[Файл:Cam Ranh International Airport Terminal 2.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Нячаң]] | ''[[:d:Q1202888|South Central Coast]]'' |- | style='text-align:right'| 218 | PUJ | ''[[:d:Q1352042|Punta Cana International Airport]]'' | 8181848 | [[Файл:PuntaCanaInternationalAirport.JPG|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q1568095|Punta Cana]]''<br/>''[[:d:Q56611904|Tortuga Bay]]'' | ''[[:d:Q1568095|Punta Cana]]'' |- | style='text-align:right'| 219 | IBZ | ''[[:d:Q1431549|Ibiza Airport]]'' | 8156675 | [[Файл:Ibiza Airport asv2023-04 img4.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | ''[[:d:Q52631|Ibiza]]'' | ''[[:d:Q52631|Ibiza]]'' |- | style='text-align:right'| 220 | VLC | ''[[:d:Q20455825|Valencia Airport]]'' | 8114852 | [[Файл:Valencia Airport Terminal.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Валенсия]] | [[Манисес]] |- | style='text-align:right'| 221 | PIT | ''[[:d:Q1421504|Pittsburgh International Airport]]'' | 8114028 | [[Файл:Pittsburgh International Airport aerial view.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Питтсбург]] | ''[[:d:Q965026|Findlay Township]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | POA | ''[[:d:Q1432702|Salgado Filho Porto Alegre International Airport]]'' | 8105932 | [[Файл:Aeroporto 1 Salgado Filho - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Порту-Алегри]] | ''[[:d:Q3509837|São João, Porto Alegre]]''<br/>[[Риу-Гранди-ду-Сул]] |- | style='text-align:right'| 223 | HER | ''[[:d:Q1142384|Heraklion International Airport "Nikos Kazantzakis"]]'' | 8087146 | [[Файл:Airbus A320-212 Aegean at Heraklion.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q160544|Heraklion]]'' | ''[[:d:Q160544|Heraklion]]'' |- | style='text-align:right'| 224 | SOF | ''[[:d:Q127951|Sofia Airport]]'' | 7992702 | [[Файл:SA-06-NOvember-2015.jpg|center|128px]] | [[Болгария]] | [[Sofiä|София]]<br/>''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]'' | ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 225 | BRI | ''[[:d:Q779805|Bari Karol Wojtyła Airport]]'' | 7977881 | [[Файл:Bari Airport seen from sea closeup.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Бари]] | [[Бари]] |- | style='text-align:right'| 226 | ALG | ''[[:d:Q623452|Algiers Houari Boumediene Airport]]'' | 7975412 | [[Файл:Aeroport Houari Boumediene IMG 1362.JPG|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[Әлҗәзаир (шәһәр)]] | [[Әлҗәзаир (шәһәр)]] |- | style='text-align:right'| 227 | BRS | ''[[:d:Q8725|Bristol Airport]]'' | 7945038 | [[Файл:N Side Road, Bristol Airport - geograph.org.uk - 3737093.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Бристол]] | ''[[:d:Q178196|North Somerset]]'' |- | style='text-align:right'| 228 | AMM | ''[[:d:Q721494|Queen Alia International Airport]]'' | 7837501 | [[Файл:Queen Alia International Airport - New Terminal - 2013.JPG|center|128px]] | [[Өрден]] | [[Амман]] | ''[[:d:Q472788|Amman Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 229 | KEF | ''[[:d:Q139921|Keflavík Airport]]'' | 7776147 | [[Файл:SSJ100 Keflavik runways (5160518757).jpg|center|128px]] | [[Исландия]] | ''[[:d:Q170693|Keflavík]]'' | ''[[:d:Q652130|Reykjanesbær]]''<br/>''[[:d:Q60297275|Suðurnesjabær]]'' |- | style='text-align:right'| 230 | MFM | ''[[:d:Q525486|Macau International Airport]]'' | 7641495 | [[Файл:Macao airport terminal.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' |- | style='text-align:right'| 231 | CMN | ''[[:d:Q955433|Mohammed V International Airport]]'' | 7637643 | [[Файл:Avion Royal Air Maroc à l'aéroport de Casablanca.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q7903|Casablanca]]'' | ''[[:d:Q516261|Nouaceur Province]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | CVG | ''[[:d:Q151121|Cincinnati/Northern Kentucky International Airport]]'' | 7573416 | [[Файл:Ariel View of CVG from East.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Синсинәти]] | [[Гиброн (Кентукки)|Гиброн]] |- | style='text-align:right'| 233 | BPN | ''[[:d:Q263652|Sultan Aji Muhammad Sulaiman Sepinggan Airport]]'' | 7553190 | | [[Индонезия]] | [[Баликпапан]] | [[Баликпапан]] |- | style='text-align:right'| 234 | SVQ | ''[[:d:Q1344758|San Pablo Airport]]'' | 7544473 | [[Файл:LEZL.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Севилья]] | [[Севилья]] |- | style='text-align:right'| 235 | YEG | ''[[:d:Q269588|Edmonton International Airport]]'' | 7499163 | [[Файл:Airport expansion.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q1133254|Edmonton Metropolitan Region]]''<br/>[[Эдмонтон]] | [[Альберта]] |- | style='text-align:right'| 236 | CMH | ''[[:d:Q1432440|John Glenn Columbus International Airport]]'' | 7455031 | [[Файл:John Glenn International Airport Departure level.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Коламбус]] | [[Коламбус]] |- | style='text-align:right'| 237 | KRK | ''[[:d:Q581545|John Paul II International Airport Kraków-Balice]]'' | 7394219 | [[Файл:John Paul II Airport in Balice-Kraków night november 2017(3).jpg|center|128px]] | [[Польша]] | [[Краков]] | [[Балице (Кече Польша воеводалыгы)]] |- | style='text-align:right'| 238 | ACE | ''[[:d:Q1430865|César Manrique Lanzarote Airport]]'' | 7350451 | [[Файл:Arrecife-Airport.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Сан-Бартоломе]]<br/>[[Арресифе]] | ''[[:d:Q182432|Lanzarote]]'' |- | style='text-align:right'| 239 | KTM | ''[[:d:Q61066|Tribhuvan International Airport]]'' | 7327042 | [[Файл:2009-03 Kathmandu 10.jpg|center|128px]] | [[Непал]] | [[Катманду]] | [[Катманду]] |- | style='text-align:right'| 240 | KHI | ''[[:d:Q61052|Jinnah International Airport]]'' | 7267582 | [[Файл:PK Karachi Airport asv2020-01.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[Karaçi]] | [[Karaçi]] |- | style='text-align:right'| 241 | TIA | ''[[:d:Q217226|Tirana International Airport Nënë Tereza]]'' | 7257634 | [[Файл:Rinas.JPG|center|128px]] | [[Албания]] | [[Тирана]] | ''[[:d:Q229892|Tirana County]]''<br/>''[[:d:Q192853|Durrës County]]''<br/>''[[:d:Q16350090|Krujë Municipality]]''<br/>[[Камаз (шәһәр)|Камза]] |- | style='text-align:right'| 242 | ALA | [[Almatı Xalıqara hawa alanı|Almatı xalıqara aeroportı]] | 7230156 | [[Файл:ALMATY AIRPORT - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Казакъстан]] | [[Алматы]] | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 243 | CLO | ''[[:d:Q2308547|Alfonso Bonilla Aragón International Airport]]'' | 7217373 | [[Файл:Terminal de pasajeros del aeropuerto Alfonso Bonilla Aragon.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Кали]] | [[Пальмира (Колумбия)]] |- | style='text-align:right'| 244 | CTG | ''[[:d:Q2670003|Rafael Núñez International Airport]]'' | 7087788 | [[Файл:77 - Carthagène - Décembre 2008.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Картахена (Колумбия)]] | [[Картахена (Колумбия)]] |- | style='text-align:right'| 245 | TLS | ''[[:d:Q372615|Toulouse-Blagnac]]'' | 7037150 | [[Файл:Aérogare LFBO 2016.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Тулуза]] | [[Бланьяк]] |- | style='text-align:right'| 246 | SJD | ''[[:d:Q2720492|Los Cabos International Airport]]'' | 7019300 | [[Файл:Los Cabos International Airport.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Кабо Сан Лукас (Лос Кабос)]]<br/>[[Сан Хосе дел Кабо (Лос Кабос)]] | [[Сан Хосе дел Кабо (Лос Кабос)]] |- | style='text-align:right'| 247 | KHH | ''[[:d:Q16810|Kaohsiung International Airport]]'' | 6973845 | [[Файл:KHH 02.jpg|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q181557|Kaohsiung]]'' | ''[[:d:Q718021|Siaogang District]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | CHC | ''[[:d:Q1061330|Christchurch International Airport]]'' | 6931441 | [[Файл:CHC airport.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | [[Крайстчерч]] | ''[[:d:Q32159699|Christchurch City]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | BAH | ''[[:d:Q637639|Bahrain International Airport]]'' | 6900000 | [[Файл:BahrainInternationalAirport01.jpeg|center|128px]] | [[Бәхрәйн]] | [[Бәхрәйн]]<br/>[[Манама]]<br/>''[[:d:Q1771398|Riffa]]'' | ''[[:d:Q270500|Al-Muharraq]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | BIO | ''[[:d:Q598197|Bilbao Airport]]'' | 6777645 | [[Файл:Ortoargazkia-aireportua-2017.png|center|128px]] | [[Испания]] | [[Билбао]] | [[Лухуа]]<br/>[[Сондика]]<br/>[[Дерио]] |- | style='text-align:right'| 251 | SKG | ''[[:d:Q127958|Thessaloniki Airport "Makedonia"]]'' | 6689193 | | [[Греция]] | [[Сәләник]] | ''[[:d:Q2010135|Mikra Municipal Unit]]'' |- | style='text-align:right'| 252 | NNG | ''[[:d:Q3238350|Nanning Wuxu International Airport]]'' | 6659516 | [[Файл:Wuxu airport main builiding.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q179608|Nanning]]'' | ''[[:d:Q10919361|Wuxu]]'' |- | style='text-align:right'| 253 | PMO | ''[[:d:Q630645|Falcone–Borsellino Airport]]'' | 6628558 | [[Файл:Palermo-Airport-bjs2007-01.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Палермо]] | [[Чинизи]] |- | style='text-align:right'| 254 | JAX | ''[[:d:Q1431579|Jacksonville International Airport]]'' | 6574903 | [[Файл:Jacksonville Int'l.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q6118061|Jacksonville metropolitan area]]''<br/>[[Җәксонвилл|Җәксонсвилл]] | [[Җәксонвилл|Җәксонсвилл]] |- | style='text-align:right'| 255 | BGO | ''[[:d:Q619980|Bergen Airport]]'' | 6552286 | [[Файл:New Bergen Airport Flesland with old terminal in the background.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Берген]] | ''[[:d:Q10428388|Bergen Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 256 | GLA | ''[[:d:Q8721|Glasgow Airport]]'' | 6516029 | [[Файл:GlasgowAirportFromAir.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Glazgo]] | ''[[:d:Q211091|Renfrewshire]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | SSA | ''[[:d:Q926029|Deputado Luís Eduardo Magalhães International Airport]]'' | 6504908 | [[Файл:Fachada Aeroporto de Salvador2.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Салвадор]] | [[Салвадор]] |- | style='text-align:right'| 258 | BTH | ''[[:d:Q780450|Hang Nadim Airport]]'' | 6500000 | [[Файл:Bandar Udara Hang Nadim.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Батам]] | [[Батам]] |- | style='text-align:right'| 259 | MCT | ''[[:d:Q1133357|Muscat International Airport]]'' | 6479860 | [[Файл:Aerial view of Muscat Airport.jpg|center|128px]] | [[Оман]] | ''[[:d:Q3826|Muscat]]'' | ''[[:d:Q544762|Muscat Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 260 | | ''[[:d:Q1190274|Kunming Wujiaba International Airport]]'' | 6446539<br/>5604090<br/>7087156<br/>14443607<br/>11818682 | [[Файл:Kunming Wujiaba Airport (KMG) front.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q182852|Kunming]]'' | ''[[:d:Q182852|Kunming]]'' |- | style='text-align:right'| 261 | DLC | ''[[:d:Q965083|Dalian Zhoushuizi International Airport]]'' | 6368458 | [[Файл:Dalian Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q74881|Dalian]]'' | ''[[:d:Q74881|Dalian]]'' |- | style='text-align:right'| 262 | AER | ''[[:d:Q1138408|Sochi International Airport]]'' | 6343869 | [[Файл:NASA FIRMS 2024-12-15 Sochi.png|center|128px]] | [[Россия]] | [[Сочи]] | [[Краснодар крае]] |- | style='text-align:right'| 263 | MED | ''[[:d:Q1205940|Шаһзадә Мөхәммәт бин Габделгазиз исемендәге Мәдинә халыкара аэропорты]]'' | 6340684 | [[Файл:Pano1-1.jpg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | [[Мәдинә]] | ''[[:d:Q236027|Мәдинә (провинция)]]'' |- | style='text-align:right'| 264 | WLG | ''[[:d:Q1150574|Wellington Airport]]'' | 6337165 | [[Файл:Wellington airport aerial.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | [[Wellington|Веллиңтон]] | ''[[:d:Q47037646|Wellington City]]'' |- | style='text-align:right'| 265 | EIN | ''[[:d:Q1348234|Eindhoven Airport]]'' | 6330599 | [[Файл:Vertekhal Eindhoven airport.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | [[Эйндһовен]] | [[Эйндһовен]] |- | style='text-align:right'| 266 | LOS | ''[[:d:Q1043631|Murtala Muhammed International Airport]]'' | 6235266 | [[Файл:MMIA Intl Terminal 2019.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q1024647|Ikeja]]''<br/>[[Лагос]] | ''[[:d:Q1024647|Ikeja]]''<br/>''[[:d:Q815913|Lagos State]]'' |- | style='text-align:right'| 267 | TSA | ''[[:d:Q702019|Taipei Songshan Airport]]'' | 6225932 | [[Файл:Taipei Songshan Airport 1st Terminal Building 20090926.JPG|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | [[Taybey|Тайпей]] | ''[[:d:Q271124|Songshan District]]'' |- | style='text-align:right'| 268 | PVR | ''[[:d:Q2666312|Licenciado Gustavo Díaz Ordaz International Airport]]'' | 6208700 | [[Файл:Aeropuerto Internacional de Puerto Vallarta.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Пуерто Вальярта (Халиско)]] | [[Пуерто Вальярта (Халиско)]] |- | style='text-align:right'| 269 | LCA | ''[[:d:Q654636|Larnaca International Airport]]'' | 6037053 | [[Файл:LCA Terminal outside.jpg|center|128px]] | [[Кипр Республикасы]] | ''[[:d:Q171882|Larnaca]]'' | ''[[:d:Q171882|Larnaca]]'' |- | style='text-align:right'| 270 | MLA | ''[[:d:Q672289|Malta International Airport]]'' | 6034650 | [[Файл:Malta International Airport from tarmac.JPG|center|128px]] | [[Мальта]] | [[Мальта]]<br/>[[Валлетта]] | ''[[:d:Q475585|Luqa]]'' |- | style='text-align:right'| 271 | MKE | ''[[:d:Q537950|Milwaukee Mitchell International Airport]]'' | 6015731 | [[Файл:Mke-airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Милуоки]] | [[Милуоки]] |- | style='text-align:right'| 272 | NQZ | ''[[:d:Q174233|Nursultan Nazarbayev International Airport]]'' | 6001471 | [[Файл:Astana International Airport 03.jpg|center|128px]] | [[Казакъстан]] | [[Астана]] | [[Астана]] |- | style='text-align:right'| 273 | SVX | [[Кольцово һава аланы|Акинфий Никитич Демидов исемендәге Екатеринбург-Кольцово халыкара аэропорты]] | 5973142 | [[Файл:Koltsovo Airport (July 2025) - 0.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Екатеринбург]] | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 274 | PSA | ''[[:d:Q709169|Pisa International Airport 'Galileo Galilei']]'' | 5944769 | [[Файл:Pisa International Airport Galileo Galilei, Italy.JPG|center|128px]] | [[Италия]] | [[Пиза]] | [[Пиза]] |- | style='text-align:right'| 275 | LHW | ''[[:d:Q3234734|Lanzhou Zhongchuan International Airport]]'' | 5942431 | [[Файл:Lanzhou Airport Terminal.JPG|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q183584|Lanzhou]]'' | ''[[:d:Q183584|Lanzhou]]'' |- | style='text-align:right'| 276 | FOR | ''[[:d:Q2074717|Pinto Martins – Fortaleza International Airport]]'' | 5899311 | [[Файл:Vista do Aeroporto Internacional de Fortaleza Pinto Martins.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Форталеза]] | [[Форталеза]]<br/>[[Сеара]] |- | style='text-align:right'| 277 | TSN | ''[[:d:Q774669|Tianjin Binhai International Airport]]'' | 5841680 | [[Файл:Tianjin Binhai International Airport 201509.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | [[Täncin|Тиәнҗин]] | ''[[:d:Q11083952|Xinli Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | GIG | ''[[:d:Q733998|Rio de Janeiro/Galeão – Antonio Carlos Jobim International Airport]]'' | 5809626 | [[Файл:Riodejaneiro aerea aeroportogaleao-131756(cut).jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Рио-де-Жанейро]] | ''[[:d:Q1759962|Galeão]]''<br/>[[Рио-де-Жанейро]] |- | style='text-align:right'| 279 | NTE | ''[[:d:Q1432144|Nantes Atlantique Airport]]'' | 5800372 | [[Файл:Aéroport Nantes Atlantique.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Нант]] | [[Бугене]] |- | style='text-align:right'| 280 | BDL | ''[[:d:Q1420233|Bradley International Airport]]'' | 5797044 | [[Файл:Airport 2.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Хартфорд (округ, Коннектикут)]]<br/>[[Рфилд (округ, Коннектикут)]]<br/>[[Нью-Хейвен (округ, Коннектикут)]]<br/>[[Нью-Лондон (округ, Коннектикут)]]<br/>[[Хампден (округ, Массачусетс)]]<br/>[[Олбани (округ, Нью-Йорк)]]<br/>[[Һартфорд (Коннектикут)|Һартфорд]] | [[Коннектикут]]<br/>[[Хартфорд (округ, Коннектикут)]]<br/>''[[:d:Q117286854|Capitol Planning Region]]''<br/>[[Виндзор-Локс (Коннектикут)|Виндзор-Локс]]<br/>[[Ист-Гранби (Коннектикут)|Ист-Гранби]] |- | style='text-align:right'| 281 | ONT | ''[[:d:Q949831|Ontario International Airport]]'' | 5740593 | [[Файл:Ontariointlairport1.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Онтарио (Калифорния)|Онтарио]] | [[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 282 | FOC | ''[[:d:Q1350630|Fuzhou Changle International Airport]]'' | 5739444 | [[Файл:Check-in Area@ZSFZ@201907.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q68481|Fuzhou]]'' | ''[[:d:Q14382988|Zhanggang Subdistrict]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | HAV | ''[[:d:Q381677|José Martí International Airport]]'' | 5713859 | [[Файл:Aeroport de l'Havana.jpg|center|128px]] | [[Куба]] | [[Һавана]] | ''[[:d:Q1936076|Boyeros]]'' |- | style='text-align:right'| 284 | HFE | ''[[:d:Q1431445|Hefei Xinqiao International Airport]]'' | 5712698 | [[Файл:P70527-174833.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q185684|Hefei]]'' | ''[[:d:Q1206193|Feixi County]]'' |- | style='text-align:right'| 285 | BOD | ''[[:d:Q612731|Bordeaux–Mérignac Airport]]'' | 5704455 | [[Файл:Aéroport Bx Mérignac.JPG|center|128px]] | [[Франция]] | [[Бордо]] | [[Мериньяк]] |- | style='text-align:right'| 286 | SRG | ''[[:d:Q1457975|Jenderal Achmad Yani International Airport]]'' | 5669282 | [[Файл:SemarangAirportTerminal.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Семараң]] | [[Семараң]] |- | style='text-align:right'| 287 | FUE | ''[[:d:Q1431349|Fuerteventura Airport]]'' | 5641500 | [[Файл:Aeropuerto de Los Estancos Fuerteventura.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | ''[[:d:Q192534|Fuerteventura]]'' | [[Пуэрто-дель-Росарио]] |- | style='text-align:right'| 288 | RHO | ''[[:d:Q833555|Rhodes International Airport "Diagoras"]]'' | 5567748 | [[Файл:Airpoort rhodes 31.JPG|center|128px]] | [[Греция]] | [[Родос]] | ''[[:d:Q12875763|Родос муниципалитеты]]'' |- | style='text-align:right'| 289 | TFN | ''[[:d:Q932514|Tenerife North Airport]]'' | 5566243 | [[Файл:Plataforma tfn.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''<br/>[[Санта-Круз-де-Тенерифе]] | [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]] |- | style='text-align:right'| 290 | KCH | ''[[:d:Q1305028|Kuching International Airport]]'' | 5564722 | [[Файл:KIA check-in.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q2552204|Kuching]]''<br/>''[[:d:Q220445|Kuching]]'' | ''[[:d:Q220445|Kuching]]'' |- | style='text-align:right'| 291 | CEB | ''[[:d:Q1048704|Mactan–Cebu International Airport]]'' | 5560258 | [[Файл:CEB Airport 2026-04-03 010.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q1075343|Metro Cebu]]''<br/>[[Лапу-Лапу]]<br/>[[Таклобан]] | [[Лапу-Лапу]] |- | style='text-align:right'| 292 | DUR | ''[[:d:Q392728|King Shaka International Airport]]'' | 5527890 | [[Файл:KSIA-Passenger-Terminal.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q5468|Durban]]'' | ''[[:d:Q6463836|La Mercy]]'' |- | style='text-align:right'| 293 | TYN | ''[[:d:Q2361055|Taiyuan Wusu International Airport]]'' | 5526997 | [[Файл:Taiyuan airport (6246642416).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q72778|Taiyuan]]'' | ''[[:d:Q72778|Taiyuan]]'' |- | style='text-align:right'| 294 | CNX | ''[[:d:Q1065082|Chiang Mai International Airport]]'' | 5459481 | [[Файл:Chiang Mai International Airport 2025.jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q233588|Chiang Mai]]''<br/>[[Чиаңмай]] | ''[[:d:Q7649941|Suthep]]'' |- | style='text-align:right'| 295 | RIX | ''[[:d:Q505421|Riga International Airport]]'' | 5380779 | [[Файл:Riga Airport 2016.jpg|center|128px]] | [[Латвия]] | [[Рига]] | ''[[:d:Q110029686|Mārupe Parish]]'' |- | style='text-align:right'| 296 | CHS | ''[[:d:Q1163183|Charleston International Airport]]'' | 5322147 | [[Файл:Charleston International Airport, Apr 2014.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Чарлстон]] | [[Көньяк Каролина]] |- | style='text-align:right'| 297 | KTW | ''[[:d:Q1162558|Katowice International Airport]]'' | 5297247 | [[Файл:Luftaufnahme Airport Kattowitz 2.jpg|center|128px]] | [[Польша]] | [[Katovitse|Катовитсе]] | [[Пижовици]]<br/>''[[:d:Q1145560|Tarnowskie Góry county]]'' |- | style='text-align:right'| 298 | LUX | ''[[:d:Q872186|Luxembourg Airport]]'' | 5209656 | | [[Люксембург]] | [[Люксембург (шәһәр)|Люксембург]] | ''[[:d:Q985476|Sandweiler]]''<br/>''[[:d:Q985402|Niederanven]]'' |- | style='text-align:right'| 299 | SIP | [[Aqmäscit Xalıqara hawa alanı|Simferopol xalıqara aeroportı]] | 5146095 | [[Файл:Аэропорт Симферополь.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Акмәсҗит]] | [[Кырым Автономияле Республикасы|Кырым Автономияле Җөмһүрияте]] |- | style='text-align:right'| 300 | PLM | ''[[:d:Q1432286|Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport]]'' | 5126298 | [[Файл:Sultan Mahmud Badaruddin Airport Front.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Палембаң]] | [[Палембаң]] |- | style='text-align:right'| 301 | ABV | ''[[:d:Q525030|Nnamdi Azikiwe International Airport]]'' | 5029843 | [[Файл:20101001 1355 D-ALEY.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q3787|Абуҗа]]'' | ''[[:d:Q3787|Абуҗа]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | CWB | ''[[:d:Q180464|Afonso Pena International Airport]]'' | 4930211 | [[Файл:Afonsopenaairport.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Сан-Жозе-дус-Пиньяйс]] | [[Сан-Жозе-дус-Пиньяйс]] |- | style='text-align:right'| 303 | RAK | ''[[:d:Q429304|Marrakesh Menara Airport]]'' | 4903681 | [[Файл:Marrakech Menara Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q101625|Marrakech]]'' | ''[[:d:Q101625|Marrakech]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | ANC | ''[[:d:Q767753|Ted Stevens Anchorage International Airport]]'' | 4901000 | [[Файл:Anchorage International Airport and Cook Inlet.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Анкоридж|Әңкориҗ]] | [[Анкоридж|Әңкориҗ]]<br/>[[Аляска]] |- | style='text-align:right'| 305 | EMA | ''[[:d:Q8977|East Midlands Airport]]'' | 4873757 | [[Файл:East Midlands2.JPG|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Ноттиңем]]<br/>[[Дарби]] | ''[[:d:Q23106|Leicestershire]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | BFS | ''[[:d:Q8979|Belfast International Airport]]'' | 4818214 | [[Файл:Belfast International Airport - geograph.org.uk - 119152.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Белфаст]] | ''[[:d:Q1816016|Aldergrove]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | GYD | ''[[:d:Q386864|Heydar Aliyev International Airport]]'' | 4730000 | [[Файл:GYD (2).jpg|center|128px]] | [[Азәрбайҗан]] | [[Бакы]] | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 308 | DLM | ''[[:d:Q1431180|Dalaman Airport]]'' | 4622280 | [[Файл:Dalaman Airport Karakas-2.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Даламан]]<br/>[[Мугла]] | [[Даламан]] |- | style='text-align:right'| 309 | BVA | ''[[:d:Q611983|Beauvais-Tillé Airport]]'' | 4614424 | [[Файл:Aéroport Beauvais - France , Aeropuerto Beauvais - Francia. - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Бове]] | [[Тилье]] |- | style='text-align:right'| 310 | BUF | ''[[:d:Q597986|Buffalo Niagara International Airport]]'' | 4606000 | [[Файл:Buffalo Niagara Airport terminal NY 2025-09-03 08-27-36 1.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Эри (округ, Нью-Йорк)]]<br/>[[Баффало]] | [[Чиктевага (шәһәр, Нью-Йорк)]] |- | style='text-align:right'| 311 | GDN | ''[[:d:Q779984|Gdańsk Lech Wałęsa Airport]]'' | 4576705 | [[Файл:Port Lotniczy im Lecha Walesy Terminal 2.jpg|center|128px]] | [[Польша]] | ''[[:d:Q732001|Tricity]]''<br/>[[Гданьск]] | [[Гданьск]] |- | style='text-align:right'| 312 | MSQ | ''[[:d:Q777855|Minsk National Airport]]'' | 4536644 | [[Файл:Parking lot of Minsk National Airport (2).jpg|center|128px]] | [[Беларусия|Беларусь]] | [[Минск]] | ''[[:d:Q2152317|Kastrychnitski District]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | SDQ | ''[[:d:Q1062676|Las Américas International Airport]]'' | 4519573 | [[Файл:MDSD-TerminalA.JPG|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q34820|Santo Domingo]]'' | ''[[:d:Q6461454|La Caleta]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | AHB | ''[[:d:Q2743319|Abha Regional Airport]]'' | 4500000 | [[Файл:Abha International Airport.jpg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q190948|Abha]]'' | ''[[:d:Q779855|Asir Province]]''<br/>''[[:d:Q190948|Abha]]'' |- | style='text-align:right'| 315 | LHE | ''[[:d:Q60879|Allama Iqbal International Airport]]'' | 4490182 | [[Файл:AllamaIqbalAirport.JPG|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[Lahor|Лаһор]] | [[Lahor|Лаһор]] |- | style='text-align:right'| 316 | GOT | ''[[:d:Q1137115|Gothenburg-Landvetter Airport]]'' | 4447037 | [[Файл:GOT D-AEMD.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | [[Гөтеборг]] | ''[[:d:Q500125|Härryda Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | TAS | ''[[:d:Q860952|Tashkent International Airport]]'' | 4430000 | [[Файл:Tashkent Airport Wallner.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Ташкент вилаяте]] |- | style='text-align:right'| 318 | ABQ | ''[[:d:Q1578972|Albuquerque International Sunport]]'' | 4365400 | [[Файл:Albuquerque International Sunport from above.jpeg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Әлбукерке]]<br/>''[[:d:Q4712839|Albuquerque metropolitan area]]''<br/>''[[:d:Q16960685|Albuquerque-Santa Fe-Las Vegas, NM Combined Statistical Area]]'' | [[Нью-Мексико]] |- | style='text-align:right'| 319 | MBJ | ''[[:d:Q174140|Sangster International Airport]]'' | 4356100 | [[Файл:Sangster Airport.jpg|center|128px]] | [[Ямайка]] | ''[[:d:Q637555|Montego Bay]]'' | ''[[:d:Q637555|Montego Bay]]'' |- | style='text-align:right'| 320 | MEM | ''[[:d:Q866831|Memphis International Airport]]'' | 4355206 | [[Файл:FedEx plane Memphis TN 2012-04-21 005.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис]] | [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис]] |- | style='text-align:right'| 321 | RNO | ''[[:d:Q597139|Reno–Tahoe International Airport]]'' | 4310958 | [[Файл:RNO - FAA airport diagram.gif|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Рино (АКШ)|Рино]] | [[Невада (штат)|Невада]] |- | style='text-align:right'| 322 | BDO | ''[[:d:Q49249|Husein Sastranegara International Airport]]'' | 4310000 | [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een Glenn Martin bommenwerper van het KNIL op het militaire vliegveld Andir bij Bandoeng TMnr 60029585.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q3724|Көнбатыш Ява]]''<br/>[[Бандуң]] | [[Бандуң]] |- | style='text-align:right'| 323 | COK | ''[[:d:Q592172|Cochin International Airport]]'' | 4306661 | [[Файл:AIX at COK.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q1800|Kochi]]'' | ''[[:d:Q1356097|Ernakulam district]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | UIO | ''[[:d:Q1547557|Mariscal Sucre International Airport]]'' | 4300000 | [[Файл:Acceso NAIQ.JPG|center|128px]] | [[Эквадор]] | [[Кито]] | ''[[:d:Q2466472|Quito Metro]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | KOA | ''[[:d:Q1781135|Ellison Onizuka Kona International Airport]]'' | 4297272 | [[Файл:Ellison Onizuka Kona International Airport at Keahole (46277006881).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Кайлуа-Кона]] | [[Гавай (штат)|Һавайлар]]<br/>[[Гавай (округ, Гавай)]] |- | style='text-align:right'| 326 | KRR | ''[[:d:Q1629051|Krasnodar International Airport]]'' | 4160053 | [[Файл:Domestic terminal of Krasnodar Airport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Краснодар]]<br/>[[Сочи]] | [[Краснодар]] |- | style='text-align:right'| 327 | LOP | ''[[:d:Q1395514|Zainuddin Abdul Madjid International Airport]]'' | 4139371 | [[Файл:Lombok International Airport.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Матарам (шәһәр)]] | ''[[:d:Q14115|East Lombok]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | PKU | ''[[:d:Q938233|Sultan Syarif Kasim II Airport]]'' | 4135762 | [[Файл:Departure hall of SSQ II.JPG|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Пеканбару]] | [[Пеканбару]] |- | style='text-align:right'| 329 | PDG | ''[[:d:Q177844|Minangkabau International Airport]]'' | 4130000 | [[Файл:Minangkabau Airport.JPG|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Падаң]] | ''[[:d:Q6042|Padang Pariaman]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | NCL | ''[[:d:Q8975|Newcastle International Airport]]'' | 4127035 | [[Файл:Newcastle International Airport - geograph.org.uk - 308047.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q23080|Тайн-әнд-Вир]]''<br/>[[Ньюкасл-апон-Тайн|Ньюкәсл-апон-Тайн]] | ''[[:d:Q2665950|Woolsington]]'' |- | style='text-align:right'| 331 | ORF | ''[[:d:Q1432196|Norfolk International Airport]]'' | 4115537 | [[Файл:Norfolk International Airport=VA-9Apr1990-USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q1011895|Hampton Roads]]''<br/>[[Норфолк (АКШ)]] | [[Норфолк (АКШ)]] |- | style='text-align:right'| 332 | UFA | [[Уфа (аэропорт)|Мостай Кәрим исемендәге Уфа халыкара аэропорты]] | 4089111 | [[Файл:Ufa International Airport (April 2025) -0 1.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Уфа]] | [[Башкортстан]] |- | style='text-align:right'| 333 | RIC | ''[[:d:Q1857178|Richmond International Airport]]'' | 4068689 | [[Файл:RIC Terminal Building.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]] | [[Виргиния]] |- | style='text-align:right'| 334 | KZN | [[Казан Халыкара аэропорты|Габдулла Тукай исемендәге Казан халыкара аэропорты]] | 4018000 | [[Файл:Kazan International Airport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Казан]] | [[Татарстан]]<br/>[[Лаеш районы]]<br/>''[[:d:Q23897585|Столбищенское сельское поселение]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | ECN | ''[[:d:Q607230|Ercan International Airport]]'' | 3990324 | [[Файл:Ercan Airport North Cyprus 007.JPG|center|128px]] | [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]<br/>[[Кипр Республикасы]] | [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q2853173|Tymvou]]''<br/>''[[:d:Q556055|Lefkoşa District]]'' |- | style='text-align:right'| 336 | VNO | ''[[:d:Q847711|Vilnius Airport]]'' | 3915960 | [[Файл:EYVI-VNO by Augustas Didzgalvis.jpg|center|128px]] | [[Литва]] | [[Vilnius|Вилнүс]] | [[Vilnius|Вилнүс]] |- | style='text-align:right'| 337 | BJV | ''[[:d:Q766860|Milas-Bodrum Airport]]'' | 3904083 | [[Файл:Bodrumairport.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | ''[[:d:Q172267|Бодрум шәһәре]]''<br/>[[Битез]] | ''[[:d:Q172267|Бодрум шәһәре]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | MAH | ''[[:d:Q651372|Menorca Airport]]'' | 3900935 | [[Файл:Menorca Airport (7336476996).jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Маон]] | [[Маон]]<br/>[[Сан-Луис (Менорка)]] |- | style='text-align:right'| 339 | ADA | ''[[:d:Q1430728|Adana Şakirpaşa Airport]]'' | 3871433 | [[Файл:Adana Airport (ADA).jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Адана]] | [[Адана]] |- | style='text-align:right'| 340 | SRQ | ''[[:d:Q1284157|Sarasota–Bradenton International Airport]]'' | 3847606 | [[Файл:Sarasota-Bradenton International Airport FL 31 Dec 1998.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сарасота]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 341 | CNS | ''[[:d:Q474632|Cairns Airport]]'' | 3807889 | [[Файл:Cairns Airport.JPG|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Кернс]] | [[Квинсленд]] |- | style='text-align:right'| 342 | BGW | ''[[:d:Q304438|Baghdad International Airport]]'' | 3797413 | [[Файл:Baghdadinternationalairportaerial.JPG|center|128px]] | [[Гыйрак]] | ''[[:d:Q6751860|Mansour]]'' | [[Багдад]] |- | style='text-align:right'| 343 | INC | ''[[:d:Q3270994|Yinchuan Hedong International Airport]]'' | 3785776 | [[Файл:YinChuan airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q211243|Yinchuan]]'' | [[Ниңчә-Хуэй мөхтәри районы|Ниңчә-Хуэй автономияле районы]] |- | style='text-align:right'| 344 | WUX | ''[[:d:Q1433255|Wuxi Shuofang Airport]]'' | 3768868 | [[Файл:Shuofang Airport seen from the air 20240724132210.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q42651|Wuxi]]''<br/>''[[:d:Q42622|Suzhou]]'' | ''[[:d:Q42651|Wuxi]]'' |- | style='text-align:right'| 345 | GYE | ''[[:d:Q1422154|José Joaquín de Olmedo International Airport]]'' | 3747000 | [[Файл:Aeropuertojosejoaquindeolmedo.jpg|center|128px]] | [[Эквадор]] | [[Гваякил]] | ''[[:d:Q335464|Guayas Province]]'' |- | style='text-align:right'| 346 | SMR | ''[[:d:Q2876055|Simón Bolívar International Airport]]'' | 3745615 | [[Файл:2018 Santa Marta - Pista de aterizaje del Aeropuerto Simón Bolívar.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Санта-Марта]] | [[Санта-Марта]] |- | style='text-align:right'| 347 | MRU | ''[[:d:Q36460|Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport]]'' | 3728970 | [[Файл:MRU-NBO 25.08.2009 07-53-03.jpg|center|128px]] | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q3390948|Plaine Magnien]]''<br/>''[[:d:Q56295224|Pyramiden von Plaine Magnien]]'' | [[Порт-Луи]] |- | style='text-align:right'| 348 | GUM | ''[[:d:Q1136355|Antonio B. Won Pat International Airport]]'' | 3701842 | [[Файл:GuamAntonioWonPatAirport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гуам]]<br/>[[Хагатна]] | ''[[:d:Q2714489|Barrigada]]''<br/>[[Гуам]] |- | style='text-align:right'| 349 | NAS | ''[[:d:Q1415006|Lynden Pindling International Airport]]'' | 3693146 | [[Файл:Lyndon Pindling International Airport, Nassau (1976).jpg|center|128px]] | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q2467|Nassau]]'' | ''[[:d:Q3339000|New Providence]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | BLL | ''[[:d:Q598121|Billund Airport]]'' | 3682398 | [[Файл:Billund Airport from NE.jpg|center|128px]] | [[Дания]] | ''[[:d:Q1701099|Billund]]'' | ''[[:d:Q27875|Billund Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | ELP | ''[[:d:Q1231062|El Paso International Airport]]'' | 3667439 | [[Файл:Elpasoaaf-28jan1996.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Эл-Пасо]] | [[Эл-Пасо]] |- | style='text-align:right'| 352 | EVN | ''[[:d:Q1124922|Zvartnots International Airport]]'' | 3649764 | [[Файл:Zvartnots airport.jpg|center|128px]] | [[Әрмәнстан]] | [[Ереван]] | ''[[:d:Q505175|Звартноц археологик аланы]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | CLJ | ''[[:d:Q1068685|Cluj International Airport]]'' | 3582134 | [[Файл:CLJairportEXTfront1.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Клуж-Напока]] | ''[[:d:Q182624|Cluj County]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | SVG | ''[[:d:Q1355258|Stavanger Airport]]'' | 3576772 | [[Файл:Sola lufthavn.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Ставаңер]] | ''[[:d:Q488948|Sola Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 355 | GRR | ''[[:d:Q1510001|Gerald R. Ford International Airport]]'' | 3573606 | [[Файл:Aerial of Ford International.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Грәнд-Рәпидс]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 356 | SAV | ''[[:d:Q1432789|Savannah/Hilton Head International Airport]]'' | 3533294 | [[Файл:Savairprot-14jan1999.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Савана (Техас)|Савана]] | [[Джорджия]] |- | style='text-align:right'| 357 | SYZ | ''[[:d:Q1151896|Shiraz International Airport]]'' | 3530525 | [[Файл:Shiraz airport by tasnim.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Шираз]] | [[Фарс (устан)]] |- | style='text-align:right'| 358 | JHB | ''[[:d:Q3239110|Senai International Airport]]'' | 3522576 | [[Файл:Senai International Airport.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q183032|Johor]]''<br/>''[[:d:Q231318|Johor Bahru]]'' | ''[[:d:Q1059565|Senai]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | BEL | ''[[:d:Q762986|Belém International Airport]]'' | 3520803 | [[Файл:Belém International Airport, 2018 (1).jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Белен (Бразилия)|Белен]]<br/>''[[:d:Q1421401|pastel de nata]]'' | [[Белен (Бразилия)|Белен]]<br/>[[Пара (штат)]] |- | style='text-align:right'| 360 | FLR | ''[[:d:Q707731|Florence Peretola Airport]]'' | 3516925 | [[Файл:Torre di controllo aeroporto di Firenze MG 6654 01.JPG|center|128px]] | [[Италия]] | [[Флоренция]] | [[Флоренция]] |- | style='text-align:right'| 361 | KRT | ''[[:d:Q1050244|Khartoum International Airport]]'' | 3492097 | [[Файл:Khartoum International Airport.jpg|center|128px]] | [[Судан]] | [[Хартум]] | [[Хартум]] |- | style='text-align:right'| 362 | LPL | ''[[:d:Q8727|Liverpool John Lennon Airport]]'' | 3490655 | [[Файл:John Lennon Airport Lpool.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Liverpul]] | ''[[:d:Q3492981|Speke]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | CIA | [[Чампино]] | 3475902 | [[Файл:Rom Flughafen Rom-Ciampino 2008 by-RaBoe-01.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Рим]] | ''[[:d:Q242513|Ciampino]]'' |- | style='text-align:right'| 364 | SAL | ''[[:d:Q587675|El Salvador International Airport]]'' | 3442739 | [[Файл:San salvador airport 4.jpg|center|128px]] | [[Сальвадор]] | [[Сальвадор]] | ''[[:d:Q1154286|San Luis Talpa]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | PQC | ''[[:d:Q1423325|Phu Quoc International Airport]]'' | 3400000 | [[Файл:Phu Quoc International Airport.JPG|center|128px]] | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q146695|Phú Quốc]]'' | ''[[:d:Q146695|Phú Quốc]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | COR | ''[[:d:Q201374|Ingeniero Aeronáutico Ambrosio L.V. Taravella International Airport]]'' | 3387530 | [[Файл:Aeropuerto Córdoba COR 1 - Entrada.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]] | [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]] |- | style='text-align:right'| 367 | CFU | ''[[:d:Q1144233|Corfu International Airport]]'' | 3364115 | [[Файл:Corfu Airport Terminal 02.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q121378|Corfu]]''<br/>''[[:d:Q205832|Corfu]]'' | ''[[:d:Q64865001|Үзәк Керкира һәм Диапонтии-Ниси муниципалитеты]]'' |- | style='text-align:right'| 368 | SDF | ''[[:d:Q1199087|Louisville International Airport]]'' | 3346545 | [[Файл:Aeropuerto internacional de Louisville.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Луивилл]] | [[Луивилл]]<br/>[[Джефферсон (округ, Кентукки)|Джефферсон (округ, Кентуки)]]<br/>[[Кентукки]] |- | style='text-align:right'| 369 | FLN | ''[[:d:Q539298|Florianópolis International Airport]]'' | 3341998 | [[Файл:HercilioLuz Airport Florianopolis.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Флорианополоис]] | [[Флорианополоис]]<br/>[[Санта-Катарина]] |- | style='text-align:right'| 370 | TUS | ''[[:d:Q1433111|Tucson International Airport]]'' | 3317494 | [[Файл:TUS Terminal Front.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Тусон]] | [[Тусон]] |- | style='text-align:right'| 371 | HDY | ''[[:d:Q912583|Hat Yai International Airport]]'' | 3305661 | [[Файл:Hat Yai International Airport.JPG|center|128px]] | [[Таиланд]] | [[Һатъяй]]<br/>''[[:d:Q11328385|Bangkok Hat-Yai Hospital]]'' | ''[[:d:Q18703017|Khlong La]]'' |- | style='text-align:right'| 372 | KNO | ''[[:d:Q4273083|Kualanamu International Airport]]'' | 3291554 | [[Файл:KNO Medan apron.JPG|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Медан]] | ''[[:d:Q5804|Deli Serdang]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | CHQ | ''[[:d:Q1232348|Chania International Airport]]'' | 3289547 | [[Файл:Chania Airport NASA.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q182299|Chania]]'' | ''[[:d:Q182299|Chania]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | LBA | ''[[:d:Q8699|Leeds Bradford Airport]]'' | 3287968 | [[Файл:LBIA Airside 2.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лидс]]<br/>[[Брәдфорд]] | ''[[:d:Q2281068|Yeadon]]'' |- | style='text-align:right'| 375 | ROV | ''[[:d:Q16534881|Platov International Airport]]'' | 3236000 | [[Файл:Platov-Aero-2017.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q2217097|Aksaysky District]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | KIH | ''[[:d:Q2670526|Kish International Airport]]'' | 3206496 | [[Файл:Overview of KIH.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | ''[[:d:Q221883|Kish Island]]'' | ''[[:d:Q10321288|Kish]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | PFO | ''[[:d:Q1050707|Paphos International Airport]]'' | 3179776 | [[Файл:Paphos International Airport Check-in Hall.jpg|center|128px]] | [[Кипр Республикасы]] | ''[[:d:Q59133|Paphos District]]''<br/>''[[:d:Q180918|Paphos]]'' | ''[[:d:Q7806650|Timi]]''<br/>''[[:d:Q4700714|Akhelia]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | CJJ | ''[[:d:Q483675|Cheongju International Airport]]'' | 3174649 | [[Файл:Cheongju airport 20090404.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q42147|Cheongju]]'' | ''[[:d:Q12618290|Cheongwon-gu]]''<br/>''[[:d:Q42147|Cheongju]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | ZAG | ''[[:d:Q128016|Zagreb Airport]]'' | 3124605 | [[Файл:Novi putnički terminal .jpg|center|128px]] | [[Хорватия]] | [[Загреб]] | ''[[:d:Q331141|Велика-Горитса]]'' |- | style='text-align:right'| 380 | YHZ | ''[[:d:Q1345785|Halifax Stanfield International Airport]]'' | 3107425 | [[Файл:HFX Airport 4.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Һәлифәкс]] | ''[[:d:Q5377279|Enfield]]''<br/>[[Яңа Шотландия]]<br/>[[Һәлифәкс]] |- | style='text-align:right'| 381 | YNT | ''[[:d:Q6587733|Yantai Penglai International Airport]]'' | 3102435 | [[Файл:烟台市, 中国 Jun 25, 2019 09-24-19.jpeg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q210493|Yantai]]'' | ''[[:d:Q1357774|Penglai District]]'' |- | style='text-align:right'| 382 | MID | ''[[:d:Q1432118|Manuel Crescencio Rejón International Airport]]'' | 3079618 | [[Файл:Aeropuerto de Mérida.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Мерида (Мексика)|Мерида (Миксикә)]] | [[Юкатан (штат)]] |- | style='text-align:right'| 383 | SJO | ''[[:d:Q555940|Juan Santamaría International Airport]]'' | 3063086 | [[Файл:TACA airplanes SJO 04 2005.jpg|center|128px]] | [[Коста-Рика]] | [[Сан-Хосе (Коста-Рика)]] | ''[[:d:Q2672761|Alajuela Canton]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | KUF | ''[[:d:Q950834|Kurumoch International Airport]]'' | 3056610 | [[Файл:Kurumoch International Airport 1.png|center|128px]] | [[Россия]] | [[Самар]] | [[Самар өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 385 | BAQ | ''[[:d:Q645151|Ernesto Cortissoz International Airport]]'' | 3030937 | [[Файл:Pista del Aeropuerto Internacional Ernesto Cortissoz - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Барранкилья]] | [[Барранкилья]] |- | style='text-align:right'| 386 | LCY | ''[[:d:Q8982|London City Airport]]'' | 3009313 | [[Файл:London City Airport Zwart.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q208139|London Borough of Newham]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | CUZ | ''[[:d:Q1431170|Alejandro Velasco Astete International Airport]]'' | 3004412 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Alejandro Velasco Astete.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Куско]] | ''[[:d:Q205057|Cusco Department]]'' |- | style='text-align:right'| 388 | ADZ | ''[[:d:Q2732053|Gustavo Rojas Pinilla International Airport]]'' | 3001923 | [[Файл:El Aeropuerto Internacional Gustavo Rojas Pinilla.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q134678|San Andrés]]''<br/>''[[:d:Q7413241|San Andrés]]'' | ''[[:d:Q134678|San Andrés]]'' |- | style='text-align:right'| 389 | TBS | ''[[:d:Q778213|Tbilisi International Airport]]'' | 2998785 | [[Файл:Tbilisi airport 1.jpg|center|128px]] | [[Гөрҗистан]] | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[Tbilisi|Тбилиси]] |- | style='text-align:right'| 390 | PRN | ''[[:d:Q643783|Pristina International Airport Adem Jashari]]'' | 2994550 | [[Файл:PIIAJ - Limak Kosovo.jpg|center|128px]] | [[Косово Җөмһүрияте]] | [[Приштина]] | ''[[:d:Q16036965|Lipjan Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2447449|Fushë Kosovë Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | YOW | ''[[:d:Q1319833|Ottawa Macdonald-Cartier International Airport]]'' | 2992334 | [[Файл:Ottawa Airport.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Ottawa|Оттава]] | [[Ottawa|Оттава]] |- | style='text-align:right'| 392 | PSP | ''[[:d:Q2550620|Palm Springs International Airport]]'' | 2981844 | [[Файл:Palm Springs International Airport - USGS topo.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2331865|Coachella Valley]]''<br/>[[Палм-Спрингз]] | [[Палм-Спрингз]] |- | style='text-align:right'| 393 | CGB | ''[[:d:Q1030919|Marechal Rondon International Airport]]'' | 2946878 | [[Файл:Cuiaba airport 3.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Куяба]]<br/>''[[:d:Q56450013|Municipal Prefecture of Cuiaba]]''<br/>[[Варзеа-Гранди (Мату-Гросу)|Варзеа-Гранди]] | [[Варзеа-Гранди (Мату-Гросу)|Варзеа-Гранди]] |- | style='text-align:right'| 394 | AWZ | ''[[:d:Q622296|Ahvaz General Ghasem Soleimani International Airport]]'' | 2939958 | [[Файл:Ahwaz International Airport Terminal.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Әһваз]] | [[Әһваз]] |- | style='text-align:right'| 395 | POS | ''[[:d:Q788810|Piarco International Airport]]'' | 2923003 | [[Файл:Piarco International Airport, 2010.jpg|center|128px]] | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q39178|Port of Spain]]'' | ''[[:d:Q7190237|Piarco]]'' |- | style='text-align:right'| 396 | TUL | ''[[:d:Q515522|Tulsa International Airport]]'' | 2888881 | [[Файл:Tulsa International Airport entrance.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Талса]] | [[Талса]] |- | style='text-align:right'| 397 | RMO | ''[[:d:Q844951|Chișinău International Airport]]'' | 2828626 | [[Файл:Chisinau Airport KIV.jpg|center|128px]] | [[Молдова]] | [[Кишинёв]] | [[Кишинёв]] |- | style='text-align:right'| 398 | MDC | ''[[:d:Q1428685|Sam Ratulangi International Airport]]'' | 2819640 | | [[Индонезия]] | [[Манадо]] | [[Манадо]] |- | style='text-align:right'| 399 | ALB | ''[[:d:Q1430745|Albany International Airport]]'' | 2818643 | [[Файл:Albany International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]] | [[Колони (Нью-Йорк)|Колони]] |- | style='text-align:right'| 400 | RMF | ''[[:d:Q123222|Marsa Alam International Airport]]'' | 2817308 | [[Файл:MarsaAlamInternationalAirport.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q1001901|Marsa Alam]]'' | ''[[:d:Q30831|Кызыл Диңгез]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | IEV | ''[[:d:Q939543|Kyiv Zhuliany International Airport]]'' | 2812300 | [[Файл:Міжнародний аеропорт "Київ" (Жуляни).jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Киев]] | ''[[:d:Q2081505|Zhuliany]]''<br/>''[[:d:Q528868|Соломәнка районы]]'' |- | style='text-align:right'| 402 | DSM | ''[[:d:Q1431204|Des Moines International Airport]]'' | 2808125 | [[Файл:Des Moines International Airport (DSM) aerial 01.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Де-Мойн]] | [[Айова]] |- | style='text-align:right'| 403 | ACC | ''[[:d:Q177689|Accra International Airport]]'' | 2805347 | [[Файл:Kotoka International Airport, Accra, Ghana.JPG|center|128px]] | [[Гана]] | [[Аккра]] | ''[[:d:Q48796194|La-Dade-Kotopon Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' |- | style='text-align:right'| 404 | SFB | ''[[:d:Q597631|Orlando Sanford International Airport]]'' | 2801478 | [[Файл:Orlando Sanford International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Орландо]]<br/>[[Сенфорд (Флорида)|Сенфорд]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 405 | IFN | ''[[:d:Q1151889|Isfahan shahid behadhti International Airport]]'' | 2784616 | [[Файл:Isfahan International Airport 03.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Исфәһан]] | ''[[:d:Q15624185|Qahab-e Shomali Rural District]]'' |- | style='text-align:right'| 406 | DVO | ''[[:d:Q1192811|Francisco Bangoy International Airport]]'' | 2769546 | [[Файл:Davao International Airport.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Давао-Сити]]<br/>''[[:d:Q6824554|Metro Davao]]'' | [[Давао-Сити]] |- | style='text-align:right'| 407 | LGK | ''[[:d:Q1431863|Langkawi International Airport]]'' | 2735703 | [[Файл:View of Langkawi International Airport.JPG|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q273303|Langkawi]]''<br/>''[[:d:Q25241028|Langkawi]]'' | ''[[:d:Q188947|Kedah]]'' |- | style='text-align:right'| 408 | MAO | ''[[:d:Q657271|Manaus International Airport]]'' | 2728418 | [[Файл:Aeroporto Internacional Eduardo Gomes Manaus.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Манаус]] | [[Амазонас]] |- | style='text-align:right'| 409 | AUA | ''[[:d:Q1139661|Queen Beatrix International Airport]]'' | 2677882 | [[Файл:Queen Beatrix Airport.jpg|center|128px]] | [[Аруба]] | ''[[:d:Q131243|Oranjestad]]'' | [[Аруба]] |- | style='text-align:right'| 410 | FAT | ''[[:d:Q2720229|Fresno Yosemite International Airport]]'' | 2672881 | [[Файл:Fresno Airport aerial.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Фресно]] | [[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 411 | KGS | ''[[:d:Q1420601|Kos International Airport "Hippocrates"]]'' | 2666307 | [[Файл:Kos airport.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q187027|Kos]]'' | ''[[:d:Q1120887|Kos Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | CRK | ''[[:d:Q692279|Clark International Airport]]'' | 2664378 | [[Файл:Clark Airport.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q13617|Central Luzon]]''<br/>[[Манила]]<br/>[[Анхелес]] | ''[[:d:Q13617|Central Luzon]]'' |- | style='text-align:right'| 413 | PEI | ''[[:d:Q381688|Matecaña International Airport]]'' | 2656011 | [[Файл:Aeropuerto Matecaña.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Перейра (шәһәр)]] | [[Перейра (шәһәр)]] |- | style='text-align:right'| 414 | BHM | ''[[:d:Q865724|Birmingham-Shuttlesworth International Airport]]'' | 2653207 | [[Файл:Birmingham-Shuttlesworth International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Бирмиңһәм]] | [[Алабама]] |- | style='text-align:right'| 415 | UTH | ''[[:d:Q1299161|Udon Thani International Airport]]'' | 2651242 | [[Файл:Udon Thani terminal,Thailand (27412478245).jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q380752|Udon Thani]]'' | ''[[:d:Q16267961|Mak Khaeng]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | SOC | ''[[:d:Q283970|Adisumarmo International Airport]]'' | 2639301 | [[Файл:AdiSumarmoInterior.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Суракарта]] | ''[[:d:Q10609|Boyolali]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | RMQ | ''[[:d:Q374558|Taichung International Airport]]'' | 2638774 | [[Файл:Taichung Airport Airfield color.jpg|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q245023|Taichung]]'' | ''[[:d:Q245023|Taichung]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | CBB | ''[[:d:Q2671345|Jorge Wilstermann International Airport]]'' | 2631862 | [[Файл:JorgeWilstermannAirport.jpg|center|128px]] | [[Боливия]] | [[Кочабамба]] | ''[[:d:Q1952931|Cochabamba Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 419 | SUF | ''[[:d:Q1431860|Lamezia Terme International Airport]]'' | 2622535 | [[Файл:Aeroporto Lamezia.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Ламеция-Терме]] | [[Ламеция-Терме]] |- | style='text-align:right'| 420 | BJX | ''[[:d:Q1431200|Del Bajío International Airport]]'' | 2603200 | [[Файл:Aeropuerto-guanajuato.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Гуанхуато (штат)|Гванхвато (штат)]]<br/>[[Леон (Мексика)|Леон (Миксикә)]] | [[Силао муниципалитеты (Гуанахуато)]] |- | style='text-align:right'| 421 | BSL<br/>EAP<br/>MLH | ''[[:d:Q156971|EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg]]'' | 2597652 | [[Файл:Euroairport from the air (7262130986).jpg|center|128px]] | [[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]] | [[Базел]]<br/>[[Мюлуз]]<br/>[[Фрайбург-им-Брайсгау]] | [[Сен-Луи (Югары Рейн)|Сен-Луи]] |- | style='text-align:right'| 422 | NJF | ''[[:d:Q3499545|Al Najaf International Airport]]'' | 2579355 | [[Файл:AL NAJAF AL ASHRAF INT.AIRPORT - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Гыйрак]] | [[Нәҗәф]] | ''[[:d:Q192882|Najaf Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 423 | KJA | ''[[:d:Q1431601|Krasnoyarsk International Airport]]'' | 2517298 | [[Файл:Аэропорт Красноярск.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Красноярск]] | [[Красноярск крае]] |- | style='text-align:right'| 424 | BMA | ''[[:d:Q29863|Stockholm Bromma Airport]]'' | 2501589 | [[Файл:Bromma flygplats2.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | [[Стокгольм]] | ''[[:d:Q506250|Стокгольм]]''<br/>''[[:d:Q104231|Стокгольм ләне]]''<br/>''[[:d:Q10436033|Bromma city district]]'' |- | style='text-align:right'| 425 | PTP | ''[[:d:Q1156872|Pointe-à-Pitre International Airport]]'' | 2488782 | [[Файл:Guadeloupe (9).JPG|center|128px]] | [[Франция]] | [[Пуэнт-а-Питр]]<br/>''[[:d:Q765720|canton of Pointe-à-Pitre-1]]'' | [[Лез-Абим]] |- | style='text-align:right'| 426 | BZN | ''[[:d:Q915657|Bozeman Yellowstone International Airport]]'' | 2464325 | [[Файл:CRJ200 at Bozeman Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Бозмен (Монтана)|Бозмен]] | ''[[:d:Q387978|Галлатин (округ, Монтана)]]'' |- | style='text-align:right'| 427 | ASB | ''[[:d:Q1148527|Ashgabat International Airport]]'' | 2450000 | [[Файл:Ashgabat - Main airport terminal.jpg|center|128px]] | [[Төрекмәнстан]] | [[Ашкабад]] | [[Ахал вилаяте]] |- | style='text-align:right'| 428 | CBR | ''[[:d:Q14300|Canberra Airport]]'' | 2437607 | [[Файл:Canberra Airport overview Gilbert.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Канберра]] | ''[[:d:Q16894530|Majura]]'' |- | style='text-align:right'| 429 | IKT | [[Иркутск (аэропорт)|Өркет]] | 2433794 | [[Файл:Airport, Terminal JP6727375.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Иркутск]] | [[Иркутск өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 430 | LAD | ''[[:d:Q598002|Quatro de Fevereiro Airport]]'' | 2430794 | [[Файл:1.Luanda Airport Aeroporto 4 de Fevereiro LAD.jpg|center|128px]] | [[Ангола]] | ''[[:d:Q3897|Luanda]]'' | ''[[:d:Q3897|Luanda]]'' |- | style='text-align:right'| 431 | CUL | ''[[:d:Q2231716|Federal de Bachigualato International Airport]]'' | 2426003 | [[Файл:Aeropuerto Culiacan.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Кульякан]] | [[Синалоа]] |- | style='text-align:right'| 432 | YWG | ''[[:d:Q1323755|Winnipeg James Armstrong Richardson International Airport]]'' | 2413600<br/>2375000<br/>2085000<br/>2004900<br/>2117346<br/>2150581<br/>2267635<br/>2227559<br/>2459932<br/>2314395<br/>2254497<br/>2072674<br/>2142124<br/>2081464<br/>2148800<br/>2299005<br/>2830044<br/>3129531<br/>3025500<br/>3007800<br/>2919950<br/>3090500<br/>2828325<br/>3281000<br/>2775876<br/>3379600<br/>2675335<br/>2811797<br/>3030905<br/>3227447<br/>263351<br/>263612<br/>281125<br/>240584<br/>260710<br/>275742<br/>303701<br/>308386<br/>257803<br/>272305<br/>238224<br/>266345<br/>3387000<br/>274898<br/>3386538<br/>261217<br/>285923<br/>242967<br/>276835<br/>289965<br/>317040<br/>334657<br/>279794<br/>292241<br/>257158<br/>273843<br/>3570673<br/>281731<br/>277781<br/>301128<br/>272432<br/>302511<br/>309657<br/>327910<br/>351893<br/>284784<br/>304643<br/>271842<br/>284361<br/>3547332<br/>294011<br/>3573844<br/>298955<br/>315276<br/>284776<br/>294647<br/>303830<br/>326295<br/>334503<br/>277890<br/>292104<br/>265852<br/>281894<br/>3372817<br/>290963<br/>3379702<br/>288362<br/>298730<br/>275641<br/>270658<br/>278667<br/>301641<br/>314780<br/>265955<br/>278138<br/>242322<br/>273583<br/>3369974<br/>284894<br/>3384991<br/>277971<br/>302256<br/>263593<br/>274430<br/>285277<br/>308858<br/>306755<br/>271011<br/>275298<br/>247696<br/>271935<br/>3389237<br/>277295<br/>3383671<br/>271841<br/>294336<br/>260024<br/>267923<br/>283673<br/>313337<br/>320948<br/>276239<br/>282943<br/>258420<br/>282258<br/>3538175<br/>300739<br/>3423267<br/>298713<br/>310606<br/>276583<br/>280971<br/>295384<br/>321019<br/>335612<br/>281395<br/>296089<br/>265541<br/>275523<br/>3483898<br/>294372<br/>3448823<br/>285455<br/>306771<br/>264316<br/>278834<br/>292264<br/>318170<br/>332837<br/>275748<br/>290223<br/>256493<br/>288415<br/>3669797<br/>295020<br/>3538056<br/>291862<br/>309170<br/>284681<br/>291593<br/>309144<br/>338159<br/>362120<br/>295485<br/>311977<br/>270730<br/>309856<br/>3778035<br/>308165<br/>3597274<br/>307261<br/>317167<br/>293369<br/>303590<br/>326395<br/>353643<br/>362952<br/>303679<br/>314030<br/>279666<br/>308119<br/>4015200<br/>316319<br/>3888854<br/>316323<br/>326651<br/>292459<br/>322424<br/>342435<br/>382505<br/>395149<br/>350680<br/>353740<br/>295552<br/>320963<br/>4149531<br/>4146275<br/>336486<br/>324460<br/>350710<br/>321876<br/>349237<br/>380233<br/>416560<br/>447382<br/>347460<br/>366574<br/>321423<br/>343343<br/>4484343<br/>4406483<br/>350825<br/>4289197<br/>339187<br/>364372<br/>333964<br/>354809<br/>384739<br/>432662<br/>462719<br/>377291<br/>384782<br/>337963<br/>361030<br/>4484249<br/>4273893<br/>4395426<br/>370952<br/>363317<br/>399056<br/>334018<br/>369248<br/>390414<br/>423135<br/>433188<br/>364774<br/>361852<br/>322395<br/>351899<br/>1235260<br/>1299225<br/>353502<br/>357054<br/>205646<br/>11021<br/>14264<br/>30417<br/>61219<br/>69363<br/>58072<br/>56534<br/>40147<br/>41987<br/>1223054<br/>3031113<br/>3951568<br/>4200711<br/>4412013 | [[Файл:Calm Air C FECI.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Виннипег]] | [[Виннипег]]<br/>[[Манитоба]] |- | style='text-align:right'| 433 | ROC | ''[[:d:Q3914227|Frederick Douglass Greater Rochester International Airport]]'' | 2393251 | [[Файл:Greater Rochester International Airport May 2007 Aerial View.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Рочестер (Нью-Йорк)|Рочестер]] | [[Рочестер (Нью-Йорк)|Рочестер]] |- | style='text-align:right'| 434 | NAT | ''[[:d:Q2090101|Greater Natal International Airport]]'' | 2390159 | [[Файл:Natal airport.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Натал]]<br/>''[[:d:Q2306915|Greater Natal]]''<br/>[[Сан-Гонсалу-ду-Амаранти]] | [[Сан-Гонсалу-ду-Амаранти]] |- | style='text-align:right'| 435 | ORK | ''[[:d:Q1345361|Cork Airport]]'' | 2387806 | [[Файл:CorkAirport2.jpg|center|128px]] | [[Ирландия]] | [[Корк]] | ''[[:d:Q4852272|Ballyphehane]]'' |- | style='text-align:right'| 436 | DAR | ''[[:d:Q1411192|Julius Nyerere International Airport]]'' | 2385456 | [[Файл:D80-2007-03-26 25.JPG|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q1960|Dar es Salaam]]'' | ''[[:d:Q557539|Dar es Salaam Region]]'' |- | style='text-align:right'| 437 | VVI | ''[[:d:Q1427782|Viru Viru International Airport]]'' | 2384746 | [[Файл:VVI 2011.jpg|center|128px]] | [[Боливия]] | [[Санта-Крус-де-ла-Сьерра]] | [[Варнес]] |- | style='text-align:right'| 438 | HPH | ''[[:d:Q1425356|Cat Bi International Airport]]'' | 2373700 | [[Файл:Cat Bi Airport.JPG|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Һайфоң]] | [[Һайфоң]] |- | style='text-align:right'| 439 | DJJ | ''[[:d:Q963169|Sentani Airport]]'' | 2334614 | [[Файл:Aerial view of Sentani Airport 20130412.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Җаяпура]] | ''[[:d:Q27477|Jayapura]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | HBE | ''[[:d:Q1194015|Alexandria International Airport]]'' | 2329157 | [[Файл:Terminal 2, Alexandria International Airport (Egypt).jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q29943|Alexandria Governorate]]'' | ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | ZQN | ''[[:d:Q1204970|Queenstown Airport]]'' | 2321347 | [[Файл:Queenstown Airport view from Deer Park.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q613602|Queenstown]]'' | ''[[:d:Q7108338|Otago]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | HBA | ''[[:d:Q15498|Hobart Airport]]'' | 2303538 | [[Файл:Hobart Airportview.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Һобарт]] | ''[[:d:Q1095386|City of Clarence]]''<br/>[[Тасмания]] |- | style='text-align:right'| 443 | MCZ | ''[[:d:Q2448604|Maceió-Zumbi dos Palmares International Airport]]'' | 2285153 | [[Файл:Aeroporto Internacional de Maceió-Zumbi dos Palmares.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Масейо]] | [[Риу-Ларгу]] |- | style='text-align:right'| 444 | ASR | ''[[:d:Q1431698|Erkilet International Airport]]'' | 2281624 | [[Файл:Kayseri Erkilet Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Кайсери]] | [[Кайсери]] |- | style='text-align:right'| 445 | TAE | ''[[:d:Q483254|Daegu International Airport]]'' | 2255883 | [[Файл:Daegu International Airport 20161012.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | [[Тегу]] | ''[[:d:Q50376|Dong-gu]]''<br/>[[Тегу]] |- | style='text-align:right'| 446 | IAS | ''[[:d:Q1431529|Iași International Airport]]'' | 2244156 | [[Файл:Aeroportul International Iasi 2024.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Яшь (шәһәр)|Яшь]] | [[Яшь (шәһәр)|Яшь]] |- | style='text-align:right'| 447 | TOS | ''[[:d:Q2413018|Tromsø Airport]]'' | 2212225 | [[Файл:Tromsø airport, Norway.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q26087|Тромсө]]'' | ''[[:d:Q26087|Тромсө]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | FAO | ''[[:d:Q667001|Faro Airport]]'' | 2207000 | [[Файл:FaroAPoverview.jpg|center|128px]] | [[Португалия]] | [[Фару]] | [[Фару]] |- | style='text-align:right'| 449 | PWM | ''[[:d:Q1432470|Portland International Jetport]]'' | 2180154 | [[Файл:KPWM Aerial Wiki.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Портленд (Мэн)]] | [[Мэн (штат)|Мэн]] |- | style='text-align:right'| 450 | BSZ | ''[[:d:Q32997|Manas International Airport]]'' | 2167759 | [[Файл:Bishkek 03-2016 img51 Manas Airport.jpg|center|128px]] | [[Кыргызстан]] | [[Бишкәк]] | [[Чуй өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 451 | HMO | ''[[:d:Q1431468|General Ignacio Pesqueira García International Airport]]'' | 2155149 | [[Файл:Hmoair.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Эрмосильо]] | [[Эрмосильо]] |- | style='text-align:right'| 452 | RTM | ''[[:d:Q656807|Rotterdam The Hague Airport]]'' | 2133708 | [[Файл:2010-05-16-rotterdam-by-RalfR-02.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | [[Роттердам]] | ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | BGA | ''[[:d:Q2674281|Bucaramanga-Palonegro International Airport]]'' | 2101787 | [[Файл:Bucaramanga Palonegro Airport approach PAOC.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Букараманга]] | ''[[:d:Q235166|Santander Department]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | MVD | ''[[:d:Q9064|Carrasco International Airport]]'' | 2084836 | [[Файл:Airport (235599585).jpeg|center|128px]] | [[Уругвай]] | [[Монтевидео]] | ''[[:d:Q6027924|Municipality of Ciudad de la Costa]]'' |- | style='text-align:right'| 455 | TRF | ''[[:d:Q957105|Sandefjord Airport]]'' | 2073228 | [[Файл:Sandefjord Airport, Torp.JPG|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Саннефьорд]] | [[Саннефьорд]] |- | style='text-align:right'| 456 | DAY | ''[[:d:Q1135486|Dayton International Airport]]'' | 2069572 | [[Файл:Runway 24R, Dayton International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Дейтон]] | [[Оһайо (штат)|Оһайо]] |- | style='text-align:right'| 457 | VVO | ''[[:d:Q577067|Vladivostok International Airport]]'' | 2065000 | [[Файл:NewUHWWterminal.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Владивосток]]<br/>''[[:d:Q18461263|Vladivostok]]'' | [[Диңгез буе крае]] |- | style='text-align:right'| 458 | MDZ | ''[[:d:Q1432029|Governor Francisco Gabrielli International Airport]]'' | 2032195 | [[Файл:Aeropuerto Internacional "El Plumerillo" de Mendoza (Argentina) 5.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Мендоса (шәһәр)]] | [[Мендоса (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 459 | ADL | ''[[:d:Q14302|Adelaide Airport]]'' | 2019781<br/>1911747<br/>108034<br/>2115004<br/>136571<br/>1978433<br/>2148535<br/>139692<br/>2008843<br/>2305135<br/>2164251<br/>140884<br/>1882230<br/>147178<br/>1735052<br/>2289243<br/>181397<br/>2107846<br/>2822100<br/>192084<br/>2630016<br/>2934318<br/>204463<br/>2729855<br/>3126314<br/>216419<br/>2909895<br/>3389106<br/>214356<br/>3174750<br/>3627315<br/>3419694<br/>207621<br/>3765692<br/>205863<br/>3559829<br/>3845292<br/>208890<br/>3636402<br/>4012493<br/>3789458<br/>223035<br/>4101924<br/>3860910<br/>241014<br/>4233258<br/>3963159<br/>270099<br/>4424324<br/>241844<br/>4182480<br/>4218661<br/>224351<br/>3994310<br/>4590944<br/>206849<br/>4384095<br/>5125968<br/>4839885<br/>286083<br/>5595975<br/>334298<br/>5261677<br/>5992802<br/>5592313<br/>400489<br/>6361578<br/>5906429<br/>455149<br/>6750048<br/>479679<br/>6270369<br/>562745<br/>6841747<br/>6340348<br/>501399<br/>503104<br/>602881<br/>596962<br/>553609<br/>522002<br/>587518<br/>579462<br/>576599<br/>608506<br/>574967<br/>573392<br/>567868<br/>7290604<br/>6758212<br/>532392<br/>538101<br/>629641<br/>632130<br/>581309<br/>566016<br/>637854<br/>610676<br/>610715<br/>615725<br/>661786<br/>612434<br/>637064<br/>598735<br/>7021407<br/>6438334<br/>583073<br/>540863<br/>632227<br/>618337<br/>593412<br/>519653<br/>604209<br/>576137<br/>575054<br/>603135<br/>579467<br/>580178<br/>581221<br/>7066892<br/>650077<br/>6416815<br/>539297<br/>610966<br/>582957<br/>571349<br/>543022<br/>601822<br/>577768<br/>595516<br/>622418<br/>627250<br/>613306<br/>598874<br/>7373874<br/>799585<br/>6574289<br/>540283<br/>628167<br/>631379<br/>578332<br/>555582<br/>648677<br/>603981<br/>614880<br/>675940<br/>626951<br/>670828<br/>651897<br/>7698864<br/>967265<br/>6731599<br/>573857<br/>652515<br/>650475<br/>610743<br/>596644<br/>669353<br/>642031<br/>638194<br/>710166<br/>627753<br/>675236<br/>635469<br/>7671169<br/>871388<br/>6799781<br/>573004<br/>655983<br/>656615<br/>610415<br/>575982<br/>675280<br/>630720<br/>634195<br/>692916<br/>651429<br/>679161<br/>651089<br/>7920173<br/>924179<br/>6995994<br/>591678<br/>671019<br/>661909<br/>632987<br/>605352<br/>698637<br/>643500<br/>665481<br/>718039<br/>681624<br/>698858<br/>682114<br/>8111934<br/>962975<br/>7148959<br/>592560<br/>692194<br/>664951<br/>642003<br/>619419<br/>708820<br/>657527<br/>678585<br/>736180<br/>702337<br/>735244<br/>710449<br/>8346303<br/>621056<br/>716470<br/>705926<br/>705927<br/>664038<br/>636942<br/>729595<br/>690507<br/>690724<br/>745468<br/>716252<br/>718875<br/>700427<br/>8516171<br/>631605<br/>711385<br/>718048<br/>672228<br/>643063<br/>751443<br/>716714<br/>721207<br/>788252<br/>729672<br/>732127<br/>710550<br/>613852<br/>428787<br/>11845<br/>15739<br/>25334<br/>53928<br/>75977<br/>101196<br/>183943<br/>145393<br/>222869<br/>3066795<br/>7290643<br/>2589413<br/>6416836<br/>7997486<br/>8351636 | [[Файл:AdelaideAirportSkyline.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Аделаида|Әделайд]] | [[Көньяк Австралия]] |- | style='text-align:right'| 460 | GSP | ''[[:d:Q3914496|Greenville-Spartanburg International Airport]]'' | 2018319 | [[Файл:KGSP Greenville Spartanburg 001.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q7899317|Upstate South Carolina]]''<br/>[[Грир (Көньяк Каролина)|Грир]] | [[Көньяк Каролина]] |- | style='text-align:right'| 461 | CJS | ''[[:d:Q2233076|Abraham González Airport]]'' | 2004524 | [[Файл:Aeropuerto Internacional de Ciudad Juárez. - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сьюдад-Хварес]]<br/>''[[:d:Q5028329|Campestre]]'' | [[Чивава (штат)]] |- | style='text-align:right'| 462 | SYR | ''[[:d:Q175028|Syracuse Hancock International Airport]]'' | 2004066 | [[Файл:SYR Airport Diagram.gif|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сирекьюз]] | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 463 | TJM | ''[[:d:Q2290825|Roshchino International Airport]]'' | 1978979 | [[Файл:Roschino International Airport of Tyumen.JPG|center|128px]] | [[Россия]] | [[Төмән]] | [[Төмән]] |- | style='text-align:right'| 464 | PNH | ''[[:d:Q1054163|Phnom Penh International Airport]]'' | 1970000 | [[Файл:Phnom penh airport.JPG|center|128px]] | [[Камбоджа]] | [[Pnompen]] | [[Pnompen]] |- | style='text-align:right'| 465 | DKR | ''[[:d:Q513689|Léopold Sédar Senghor International Airport]]'' | 1965223 | [[Файл:Aeroport LSS Dakar.jpg|center|128px]] | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q3718|Dakar]]'' | ''[[:d:Q3098136|Yoff]]'' |- | style='text-align:right'| 466 | ABZ | ''[[:d:Q8981|Aberdeen Airport]]'' | 1959883 | [[Файл:Aberdeen Airport - geograph.org.uk - 1470090.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Әбердин]] | ''[[:d:Q62274582|Aberdeen City]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | DSS | ''[[:d:Q597308|Blaise Diagne International Airport]]'' | 1957877 | [[Файл:Blaise Diagne1.jpg|center|128px]] | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q3718|Dakar]]'' | ''[[:d:Q3026413|Ndiass]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | NVT | ''[[:d:Q1432040|Ministro Victor Konder International Airport]]'' | 1953814 | [[Файл:Pr-mbv=sbnf.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Навегантис]]<br/>''[[:d:Q19456852|Los navegantes]]'' | [[Санта-Катарина]] |- | style='text-align:right'| 469 | GUA | ''[[:d:Q765608|La Aurora International Airport]]'' | 1948662 | [[Файл:707landingAurora.jpeg|center|128px]] | [[Гватемала]] | [[Гватемала (шәһәр)]] | ''[[:d:Q695660|Guatemala Department]]''<br/>[[Гватемала (шәһәр)]] |- | style='text-align:right'| 470 | TBZ | ''[[:d:Q721618|Tabriz International Airport]]'' | 1942726 | [[Файл:Tabriz Airport.JPG|center|128px]] | [[Иран]] | [[Тәбриз]] | [[Тәбриз]] |- | style='text-align:right'| 471 | ORN | ''[[:d:Q637028|Oran Ahmed Ben Bella Airport]]'' | 1938373 | [[Файл:Aéroport dOran (côté tarmac).jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q131818|Oran]]'' | ''[[:d:Q231331|Oran Province]]'' |- | style='text-align:right'| 472 | COV | ''[[:d:Q8077814|Çukurova International Airport]]'' | 1928644<br/>5434070 | [[Файл:Çukurova International Airport.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | [[Адана иле]]<br/>''[[:d:Q132637|Мәрсин иле]]''<br/>''[[:d:Q281206|Госмание иле]]''<br/>''[[:d:Q155219|Нигъдә иле]]'' | [[Тарсус]] |- | style='text-align:right'| 473 | EBL | ''[[:d:Q648423|Erbil International Airport]]'' | 1909785 | [[Файл:Erbil International Airport terminal building.JPG|center|128px]] | [[Гыйрак]] | [[Әрбил]] | [[Гыйрак Көрдстаны]] |- | style='text-align:right'| 474 | HLA | ''[[:d:Q2163819|Lanseria International Airport]]'' | 1900000 | [[Файл:LanseriaAirport LandsideExterior Jan2009.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | | ''[[:d:Q133083|Gauteng]]'' |- | style='text-align:right'| 475 | PAP | ''[[:d:Q794560|Toussaint Louverture International Airport]]'' | 1893470 | [[Файл:Aerial view of PAP 2010-01-26 2.JPG|center|128px]] | [[Haiti]] | ''[[:d:Q34261|Port-au-Prince]]'' | ''[[:d:Q1434621|Ouest]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | UTP | ''[[:d:Q1371432|U-Tapao International Airport]]'' | 1860786 | [[Файл:Rayong - U-Taphao International (UTP - VTBU) AN1906182.jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q207068|Chon Buri]]''<br/>''[[:d:Q335221|Rayong]]'' | ''[[:d:Q15999231|Phla]]'' |- | style='text-align:right'| 477 | EBB | ''[[:d:Q586065|Entebbe International Airport]]'' | 1840264 | [[Файл:Fly540 ATR42 at Entebbe.jpg|center|128px]] | [[Уганда]] | ''[[:d:Q211970|Entebbe]]''<br/>[[Кампала]] | ''[[:d:Q429685|Central Region]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | PIE | ''[[:d:Q1584069|St. Petersburg–Clearwater International Airport]]'' | 1837035 | [[Файл:PIE ST.PETERSBURG CLEARWATER AIRPORT FROM N693DL (7176582637).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сент-Питерсберг]] | [[Пинелас (округ, Флорида)]] |- | style='text-align:right'| 479 | HUI | ''[[:d:Q160094|Phu Bai International Airport]]'' | 1831000 | [[Файл:Phu Bai Airport (2006).jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q36167|Һве]]'' | ''[[:d:Q1022242|North Central Coast]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | BOJ | ''[[:d:Q1324587|Burgas Airport]]'' | 1808300 | [[Файл:Runway Burgas.JPG|center|128px]] | [[Болгария]] | ''[[:d:Q6509|Бургас]]''<br/>''[[:d:Q167807|Burgas]]'' | ''[[:d:Q369220|Burgas]]'' |- | style='text-align:right'| 481 | ZTH | ''[[:d:Q733326|Zakynthos International Airport]]'' | 1800457 | [[Файл:Terminal building at Zakynthos Airport.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q144880|Zakynthos]]'' | ''[[:d:Q144880|Zakynthos]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | STI | ''[[:d:Q1431111|Cibao International Airport]]'' | 1796209 | [[Файл:B777 Continental Cibao.jpg|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q42763|Santiago de los Caballeros]]'' | ''[[:d:Q3831982|Licey al Medio]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | SXM | ''[[:d:Q723325|Princess Juliana International Airport]]'' | 1795117 | [[Файл:American 757 on final approach at St Maarten Airport.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]'' | ''[[:d:Q30958|Philipsburg]]'' | ''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | SZG | ''[[:d:Q251538|Salzburg Airport]]'' | 1787169 | [[Файл:Salzburg Airport from the air.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Зальцбург]] | [[Зальцбург]] |- | style='text-align:right'| 485 | AGA | ''[[:d:Q1416280|Agadir–Al Massira Airport]]'' | 1774605 | [[Файл:Aéroport Agadir.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q170525|Agadir]]'' | ''[[:d:Q170525|Agadir]]'' |- | style='text-align:right'| 486 | FDF | ''[[:d:Q651330|Martinique Aimé Césaire International Airport]]'' | 1752955 | [[Файл:Aeroport Aime Cesaire.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Фор-де-Франс]] | ''[[:d:Q947069|Le Lamentin]]'' |- | style='text-align:right'| 487 | SGC | ''[[:d:Q1432943|Surgut International Airport]]'' | 1752278 | [[Файл:Airport Surgut 2013.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Соргыт]] | [[Соргыт]] |- | style='text-align:right'| 488 | YQB | ''[[:d:Q794549|Québec City Jean Lesage International Airport]]'' | 1737803 | [[Файл:Aéroport Jean Lesage.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Квебек (шәһәр)]] | ''[[:d:Q7402342|Sainte-Foy–Sillery–Cap-Rouge]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | KWL | ''[[:d:Q1197688|Guilin Liangjiang International Airport]]'' | 1736191 | [[Файл:GuilinAirport.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q189633|Guilin]]'' | ''[[:d:Q10871447|Liangjiang Town, Lingui]]'' |- | style='text-align:right'| 490 | CUU | ''[[:d:Q732278|Chihuahua International Airport]]'' | 1727006 | [[Файл:Aeropuerto Internacional General Roberto Fierro Villalobos.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Чивава]] | [[Чивава]] |- | style='text-align:right'| 491 | YLW | ''[[:d:Q1431708|Kelowna International Airport]]'' | 1718059 | [[Файл:CYLW.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | [[Келоуна]] | [[Британия Колумбиясе]] |- | style='text-align:right'| 492 | ILO | ''[[:d:Q3085934|Iloilo International Airport]]'' | 1708764 | [[Файл:Iloilo International Airport Panorama.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q13825|Iloilo]]''<br/>[[Илоило]]<br/>''[[:d:Q3543613|Metro Iloilo-Guimaras]]'' | ''[[:d:Q13665|Көнбатыш Висайлар]]''<br/>''[[:d:Q13825|Iloilo]]''<br/>''[[:d:Q274693|Cabatuan]]'' |- | style='text-align:right'| 493 | ODS | ''[[:d:Q1432234|Әдис айрапурты]]'' | 1694022 | [[Файл:Новый терминал аэропорта Одесса.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Одесса]] | [[Одесса]] |- | style='text-align:right'| 494 | AQP | ''[[:d:Q1430861|Rodríguez Ballón International Airport]]'' | 1691716 | [[Файл:Full Runway SPQU 01.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Арекипа]] | ''[[:d:Q205068|Arequipa Department]]'' |- | style='text-align:right'| 495 | CGP | ''[[:d:Q525609|Shah Amanat International Airport]]'' | 1687000 | [[Файл:ShahAmanatAirport-01.jpg|center|128px]] | [[Бангладеш]] | [[Читтагонг]] | ''[[:d:Q3350264|Patenga]]'' |- | style='text-align:right'| 496 | GSO | ''[[:d:Q847772|Piedmont Triad International Airport]]'' | 1686862 | [[Файл:Piedmont Triad International Airport - North Carolina.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гринсборо]] | [[Төньяк Каролина]] |- | style='text-align:right'| 497 | CEI | ''[[:d:Q969597|Mae Fah Luang – Chiang Rai International Airport]]'' | 1686726 | [[Файл:Chiang Rai International Airport.jpg|center|128px]] | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q856772|Chiang Rai]]'' | ''[[:d:Q4853598|Ban Du]]'' |- | style='text-align:right'| 498 | KOS | ''[[:d:Q2113291|Sihanouk International Airport]]'' | 1680000 | [[Файл:Cambodian Sihanouk International Airport.jpg|center|128px]] | [[Камбоджа]] | ''[[:d:Q18207676|Sihanoukville]]'' | ''[[:d:Q4930264|Prey Nob District]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | DRW | ''[[:d:Q17609|Darwin International Airport]]'' | 1673129 | [[Файл:Aircraft Waiting to Cross Runway 1129 at Darwin Airport in March 2012.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Дарвин (шәһәр)]] | ''[[:d:Q24239665|Eaton]]'' |- | style='text-align:right'| 500 | CGY | ''[[:d:Q3274023|Laguindingan Airport]]'' | 1664643 | [[Файл:Laguindingan International Airport main building.JPG|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Кагаян-де-Оро]]<br/>''[[:d:Q6824513|Metro Cagayan de Oro]]'' | ''[[:d:Q195755|Laguindingan]]'' |- | style='text-align:right'| 501 | HRE | ''[[:d:Q760897|Robert Gabriel Mugabe International Airport]]'' | 1657622 | [[Файл:Harare International Airport.jpg|center|128px]] | [[Зимбабве]] | ''[[:d:Q3921|Һараре]]'' | ''[[:d:Q3921|Һараре]]'' |- | style='text-align:right'| 502 | BHD | ''[[:d:Q8987|George Best Belfast City Airport]]'' | 1655156 | [[Файл:George Best Belfast City Airport - geograph.org.uk - 714574.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Белфаст]] | ''[[:d:Q7231086|Port of Belfast]]'' |- | style='text-align:right'| 503 | ABJ | ''[[:d:Q1165280|Port Bouet Airport]]'' | 1647832 | [[Файл:Felix HOUPHOUET-BOIGNY INT. AIRPORT. ABIDJAN - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Кот-д’Ивуар]] | ''[[:d:Q1515|Абиҗан]]'' | ''[[:d:Q1491106|Port-Bouët]]'' |- | style='text-align:right'| 504 | CUC | ''[[:d:Q2670008|Cúcuta-Camilo Daza]]'' | 1640339 | [[Файл:2019 Aeropuerto Camilo Daza de Cúcuta.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Кукута]] | ''[[:d:Q233058|Norte de Santander Department]]'' |- | style='text-align:right'| 505 | MGA | ''[[:d:Q530773|Augusto C. Sandino International Airport]]'' | 1627527 | [[Файл:Sandino International Airport.jpg|center|128px]] | [[Никарагуа]] | [[Манагва]] | [[Манагва]] |- | style='text-align:right'| 506 | ULN | ''[[:d:Q837745|Buyant-Ukhaa International Airport]]'' | 1621571 | [[Файл:Buyant-Ukhaa International Airport Front 2023.jpg|center|128px]] | [[Монголия]] | [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]<br/>''[[:d:Q2282418|Nalaikh]]'' | [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]] |- | style='text-align:right'| 507 | PNS | ''[[:d:Q6587079|Pensacola International Airport]]'' | 1609063 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Пенсакола]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 508 | LWO | ''[[:d:Q282909|Lviv Danylo Halytskyi International Airport]]'' | 1598700 | [[Файл:TerminalLWO.png|center|128px]] | [[Украина]] | [[Львов]]<br/>''[[:d:Q3113885|Lviv Grand Prix]]'' | [[Львов өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 509 | TGZ | ''[[:d:Q3267344|Ángel Albino Corzo International Airport]]'' | 1590178 | [[Файл:Ángel Albino Corzo International Airport - View from Runway.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Тустла-Гутьеррес]] | [[Чияпа де Корзо (град)]] |- | style='text-align:right'| 510 | CGR | ''[[:d:Q607211|Campo Grande International Airport]]'' | 1578585 | [[Файл:Aeroporto Internacional de Campo Grande MS, 20-07-2025.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Кампу-Гранди]]<br/>''[[:d:Q4977555|Padel Campo Grande]]'' | [[Мату-Гросу-ду-Сул]] |- | style='text-align:right'| 511 | KIN | ''[[:d:Q1432206|Norman Manley International Airport]]'' | 1562100 | [[Файл:Norman Manley International Airport.jpg|center|128px]] | [[Ямайка]] | ''[[:d:Q34692|Kingston]]'' | ''[[:d:Q3352144|Palisadoes]]'' |- | style='text-align:right'| 512 | BRC | ''[[:d:Q370274|San Carlos de Bariloche Airport]]'' | 1559455 | [[Файл:Aerolineas Argentinas B737-500 at Bariloche Airport.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Сан-Карлос-де-Барилоче]] | [[Рио-Негро (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 513 | VAR | ''[[:d:Q1423410|Varna Airport]]'' | 1557017 | [[Файл:Varna Airport.jpg|center|128px]] | [[Болгария]] | ''[[:d:Q6506|Варна]]''<br/>''[[:d:Q748965|Varna]]'' | ''[[:d:Q183487|Varna]]'' |- | style='text-align:right'| 514 | BGI | ''[[:d:Q902486|Grantley Adams International Airport]]'' | 1551170 | [[Файл:Sir Grantley Adams Int Airport, Barbados-05.jpg|center|128px]] | [[Барбадос]] | [[Барбадос]]<br/>''[[:d:Q36168|Бриҗтаун]]'' | ''[[:d:Q7442282|Seawell]]'' |- | style='text-align:right'| 515 | YXE | ''[[:d:Q1430711|Saskatoon John G. Diefenbaker International Airport]]'' | 1516840 | [[Файл:Saskatoon 115.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Сәскатун|Саскатун]] | [[Саскәчеван|Саскачеван]] |- | style='text-align:right'| 516 | IGU | ''[[:d:Q1431328|Foz do Iguaçu International Airport]]'' | 1505636 | [[Файл:Terminal building, Foz do Iguaçú airport, 30-07-2025.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Фос-ду-Игвасу]]<br/>''[[:d:Q56450101|municipal prefecture of Foz do Iguaçu]]'' | [[Фос-ду-Игвасу]]<br/>[[Парана (штат)]] |- | style='text-align:right'| 517 | YYJ | ''[[:d:Q130193|Victoria International Airport]]'' | 1490039 | [[Файл:YYJ-Terminal.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Виктория (Британия Колумбиясе)|Виктория (Британ Колумбиясе)]] | [[Британия Колумбиясе]] |- | style='text-align:right'| 518 | CUR | ''[[:d:Q1431168|Hato International Airport]]'' | 1465061 | [[Файл:Hato Airport.jpg|center|128px]] | [[Кюрасао]] | ''[[:d:Q132679|Willemstad]]'' | ''[[:d:Q132679|Willemstad]]'' |- | style='text-align:right'| 519 | TSR | ''[[:d:Q1417736|Traian Vuia International Airport]]'' | 1458098 | [[Файл:Timisoara International Airport.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | ''[[:d:Q185586|Timiș County]]'' | [[Timişoara]] |- | style='text-align:right'| 520 | OVD | ''[[:d:Q1430901|Asturias Airport]]'' | 1454763 | [[Файл:Aeropuerto de Asturias.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Овьедо]] | ''[[:d:Q7420394|Santiago del Monte]]'' |- | style='text-align:right'| 521 | MZT | ''[[:d:Q1432022|General Rafael Buelna International Airport]]'' | 1450944 | [[Файл:MZT terminal1.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Масатлан]] | [[Масатлан]] |- | style='text-align:right'| 522 | VOG | ''[[:d:Q1433263|Volgograd International Airport]]'' | 1440697 | [[Файл:Gumrak Airport 012.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Волгоград]] | [[Волгоград өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 523 | YYT | ''[[:d:Q1516699|St. John's International Airport]]'' | 1435013 | [[Файл:CYYT.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Сент-Җонс (Канада)|Сент-Җонс]] | [[Сент-Җонс (Канада)|Сент-Җонс]]<br/>[[Ньюфаундленд һәм Лабрадор]] |- | style='text-align:right'| 524 | TNG | ''[[:d:Q1433022|Tangier Ibn Battouta Airport]]'' | 1432175 | [[Файл:Tangier Airport.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | [[Тәнҗә]] | ''[[:d:Q19951300|Tangier-Tetouan-Al Hoceima]]'' |- | style='text-align:right'| 525 | DYU | ''[[:d:Q532778|Dushanbe International Airport]]'' | 1422204 | [[Файл:Dushanbe international airport 2026.jpg|center|128px]] | [[Таҗикстан]] | [[Дүшәнбе]] | [[Дүшәнбе]] |- | style='text-align:right'| 526 | SNN | ''[[:d:Q584102|Shannon Airport]]'' | 1418084 | [[Файл:Ryanair EI-DAD Boeing 737-800 Shannon NEIN zum Lufthansa Kerosinzuschlag.jpg|center|128px]] | [[Ирландия]] | [[Лимерик]] | ''[[:d:Q611919|Shannon]]'' |- | style='text-align:right'| 527 | BTS | ''[[:d:Q828379|M. R. Štefánik Airport]]'' | 1406284 | [[Файл:Bratislava airport.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | [[Братислава]] | ''[[:d:Q183498|Bratislava Region]]''<br/>[[Братислава]] |- | style='text-align:right'| 528 | PPT | ''[[:d:Q1049719|Faa'a International Airport]]'' | 1404115 | [[Файл:Aéroport international Tahiti Faa'a.JPG|center|128px]] | [[Франция]] | ''[[:d:Q42000|Tahiti]]'' | ''[[:d:Q1022934|Faʻaʻā]]'' |- | style='text-align:right'| 529 | ZIA | ''[[:d:Q2388744|Zhukovsky International Airport]]'' | 1400000 | [[Файл:MosObl ZIA Airport asv2018-08 img2.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q27477627|Zhukovsky Urban Okrug]]'' |- | style='text-align:right'| 530 | DAM | ''[[:d:Q570873|Damascus International Airport]]'' | 1392699 | [[Файл:Damascus International Airport Karakas-1.jpg|center|128px]] | [[Сүрия]] | [[Dimäşq|Димәшкъ]] | [[Dimäşq|Димәшкъ]] |- | style='text-align:right'| 531 | SLZ | ''[[:d:Q587801|Marechal Cunha Machado International Airport]]'' | 1387827 | [[Файл:Slz.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Сан-Луис (Мараньян)|Сан-Луис]] | [[Мараньян]] |- | style='text-align:right'| 532 | MBA | ''[[:d:Q392784|Moi International Airport]]'' | 1386315 | [[Файл:Moi International Airport terminal building, 2025 (01).jpg|center|128px]] | [[Кения]] | ''[[:d:Q225641|Mombasa]]'' | ''[[:d:Q185371|Яр буе провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 533 | SJJ | ''[[:d:Q740392|Sarajevo International Airport (SJJ)]]'' | 1377348 | [[Файл:Sarajevo Airport 1 2024.jpg|center|128px]] | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[Сараево]]<br/>''[[:d:Q147556|Istočno Sarajevo]]'' | ''[[:d:Q12756621|Ilidža Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 534 | SPN | ''[[:d:Q1257667|Saipan International Airport]]'' | 1371284 | [[Файл:Entrance to Saipan International Airport.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Сайпан]] |- | style='text-align:right'| 535 | MAF | ''[[:d:Q3566524|Midland International Airport]]'' | 1344764 | [[Файл:Midland International Airport - Texas.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 536 | IQQ | ''[[:d:Q1431221|Diego Aracena International Airport]]'' | 1340607 | [[Файл:Aereopuerto Diego Aracena.jpg|center|128px]] | [[Чили]] | [[Икике]] | [[Икике]] |- | style='text-align:right'| 537 | VER | ''[[:d:Q3274799|Flughafen Veracruz]]'' | 1333578 | [[Файл:AMMVR 03 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Веракрус]]<br/>[[Халапа]] | [[Веракрус (штат)]] |- | style='text-align:right'| 538 | BCD | ''[[:d:Q1825524|Bacolod-Silay International Airport]]'' | 1322149 | [[Файл:Bacolod-Silay Airport, Negros Occidental, Philippines.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Баколод]] | [[Силай (шәһәр)]]<br/>''[[:d:Q13862|Negros Occidental]]''<br/>''[[:d:Q13665|Көнбатыш Висайлар]]'' |- | style='text-align:right'| 539 | FEZ | ''[[:d:Q1431302|Fes-Saïss Airport]]'' | 1319192 | [[Файл:AEROPORT FES SAISS FES Commune Oulad Tay.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q80985|Фәс]]'' | ''[[:d:Q19951027|Fès-Meknès]]'' |- | style='text-align:right'| 540 | EOH | ''[[:d:Q1431257|Medellín-E. Olaya Herrera]]'' | 1317319 | [[Файл:Aeropuerto Olaya Herrera-Medellin.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Медельин]] | [[Медельин]]<br/>''[[:d:Q123304|Антьокия департаменты]]'' |- | style='text-align:right'| 541 | OAX | ''[[:d:Q1432218|Xoxocotlán International Airport]]'' | 1304034 | [[Файл:Xoxocotlán International Airport Oaxaca.png|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Оахака]] | [[Оахака]] |- | style='text-align:right'| 542 | MXL | ''[[:d:Q2493883|General Rodolfo Sánchez Taboada International Airport]]'' | 1298800 | [[Файл:MXL AEROPUERTO.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Мехикали]] | [[Түбән Калифорния|Баха-Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 543 | MYR | ''[[:d:Q1528300|Myrtle Beach International Airport]]'' | 1298047<br/>1260291<br/>1335496<br/>1418307<br/>1440400<br/>1482554<br/>1487525<br/>1489664<br/>1535212<br/>1565372<br/>1566409<br/>1664917<br/>1683823<br/>1736138<br/>1749657<br/>1830071<br/>1942927<br/>2277044<br/>2467093<br/>2611563<br/>1113820<br/>3210247<br/>3459803<br/>3361277<br/>3837052<br/>3530754 | [[Файл:Myrtlebeachairport.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Мертл-Бич (Көньяк Каролина)|Мертл-Бич]] | [[Көньяк Каролина]]<br/>[[Орри (округ, Көньяк Каролина)]] |- | style='text-align:right'| 544 | BND | ''[[:d:Q2358345|Bandar Abbas International Airport]]'' | 1289063 | [[Файл:Bandar Abbas International Airport 3.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Бәндәре-Габбас]] | [[Бәндәре-Габбас]] |- | style='text-align:right'| 545 | GCM | ''[[:d:Q665948|Owen Roberts International Airport]]'' | 1247345 | [[Файл:Cayman Airways Boeing 737.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q737765|Grand Cayman]]''<br/>''[[:d:Q172996|George Town]]'' | ''[[:d:Q172996|George Town]]''<br/>[[Кайман утраулары]] |- | style='text-align:right'| 546 | ITO | ''[[:d:Q1431490|Hilo International Airport]]'' | 1237285 | [[Файл:Coming into land at Hilo Airport. (8615958015).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гило]] | [[Гавай (штат)|Һавайлар]]<br/>[[Гавай (округ, Гавай)]] |- | style='text-align:right'| 547 | JPA | ''[[:d:Q2876050|Presidente Castro Pinto International Airport]]'' | 1229079 | [[Файл:Presidente Castro Pinto International Airport.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Жван-Песоа]] | [[Байе (Бразилия)]] |- | style='text-align:right'| 548 | VSA | ''[[:d:Q2231542|Carlos Rovirosa Pérez International Airport]]'' | 1214190 | [[Файл:Villahermosa Aeropuerto Internacional.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Вильяэрмоса]] | [[Табаско]] |- | style='text-align:right'| 549 | TNA | ''[[:d:Q1378003|Jinan Yaoqiang International Airport]]'' | 1212129<br/>1337148<br/>1589521<br/>1739838<br/>2371786<br/>3063946<br/>3696305<br/>4363483<br/>4828746<br/>5852871<br/>6898936<br/>7879707<br/>7664111<br/>8139087<br/>8708950<br/>9520887<br/>11616914<br/>14319264<br/>16611795<br/>17560507<br/>12384736<br/>13616212<br/>8242323<br/>17561028<br/>20012106<br/>20329972 | [[Файл:Jinan Yaoqiang Airport 2005 10 15.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q170247|Jinan]]'' | ''[[:d:Q1337346|Licheng District]]'' |- | style='text-align:right'| 550 | BTV | ''[[:d:Q2750047|Patrick Leahy Burlington International Airport]]'' | 1208343 | [[Файл:BTV airport map.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон]] | [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон]] |- | style='text-align:right'| 551 | MDT | ''[[:d:Q3888046|Harrisburg International Airport]]'' | 1205442 | [[Файл:HIA ortho 2018.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гаррисбург (Пенсильвания)]] | [[Пенсилвания]]<br/>[[Дофин (округ, Пенсильвания)]]<br/>''[[:d:Q608246|Lower Swatara Township]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | HSV | ''[[:d:Q2213419|Huntsville International Airport]]'' | 1201105 | [[Файл:Huntsville International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Һантсвилл|Һантсвил]] | [[Һантсвилл|Һантсвил]] |- | style='text-align:right'| 553 | SEZ | ''[[:d:Q1432843|Seychelles International Airport]]'' | 1200000 | [[Файл:Mahe International Airport.jpg|center|128px]] | [[Сейшел утраулары]] | ''[[:d:Q3940|Victoria]]'' | [[Сейшел утраулары]] |- | style='text-align:right'| 554 | GOJ | ''[[:d:Q1432178|Валерий Чкалов исемендәге Түбән Новгород (Стригино) халыкара һава аланы]]'' | 1200000 | [[Файл:Nizhny Novgorod International Airport (April 2024).jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Түбән Новгород]] | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 555 | TAG | ''[[:d:Q7130967|Bohol–Panglao International Airport]]'' | 1199283 | [[Файл:Photo shows the exterior of the Bohol-Panglao International Airport.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q178330|Panglao]]'' | ''[[:d:Q178330|Panglao]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | MLM | ''[[:d:Q2231705|General Francisco J. Mujica International Airport]]'' | 1172700 | [[Файл:Morelia International Airport DSC 0585 AD.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Морелия]]<br/>''[[:d:Q5861015|Festival Internacional de Música de Morelia]]'' | [[Мичоакан]] |- | style='text-align:right'| 557 | QRO | ''[[:d:Q1932794|Querétaro International Airport]]'' | 1151602 | [[Файл:Edificio Terminal AIQ.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Керетаро (штат)]] | [[Колон муниципалитеты (Керетаро)]] |- | style='text-align:right'| 558 | KGL | ''[[:d:Q1322696|Kigali International Airport]]'' | 1144144 | [[Файл:KigaliAirport.jpg|center|128px]] | [[Руанда]] | ''[[:d:Q3859|Kigali]]'' | ''[[:d:Q3859|Kigali]]'' |- | style='text-align:right'| 559 | SAP | ''[[:d:Q2308399|Ramón Villeda Morales International Airport]]'' | 1142635 | [[Файл:Honduras-0051 - San Pedro Sula Airport (2213586595).jpg|center|128px]] | [[Һондурас]] | [[Сан-Педро-Сула]] | [[Сан-Педро-Сула]] |- | style='text-align:right'| 560 | LIR | ''[[:d:Q1708765|Guanacaste Airport]]'' | 1125000 | [[Файл:Daniel Oduber Quirós International Airport.JPG|center|128px]] | [[Коста-Рика]] | ''[[:d:Q1387526|Liberia]]'' | ''[[:d:Q1387526|Liberia]]'' |- | style='text-align:right'| 561 | PPS | ''[[:d:Q1432514|Puerto Princesa International Airport]]'' | 1121373 | [[Файл:Puerto Princesa International Airport Outside 1.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Пверто-Принсеса]] | ''[[:d:Q13665|Көнбатыш Висайлар]]'' |- | style='text-align:right'| 562 | CZL | ''[[:d:Q2510194|Mohamed Boudiaf International Airport]]'' | 1116415 | [[Файл:Constantine airport.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q187346|Constantine]]'' | ''[[:d:Q232043|Constantine Province]]'' |- | style='text-align:right'| 563 | CCP | ''[[:d:Q127721|Carriel Sur International Airport]]'' | 1112320 | [[Файл:Lan 737en CCP.jpg|center|128px]] | [[Чили]] | [[Талькавано]] | [[Талькавано]] |- | style='text-align:right'| 564 | SLA | ''[[:d:Q652588|Martín Miguel de Güemes International Airport]]'' | 1110587 | [[Файл:Martín Miguel de Güemes International Airport (Salta, Argentina).jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Сальта (шәһәр)]] | [[Сальта (шәһәр)]]<br/>[[Сальта (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 565 | RMU | ''[[:d:Q3015351|Región de Murcia International Airport]]'' | 1090954 | [[Файл:AIRM - Corvera - Exterior.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Мурсия (автономияле төбәк)]] | ''[[:d:Q5789792|Corvera]]'' |- | style='text-align:right'| 566 | IGR | ''[[:d:Q1962002|Cataratas del Iguazú International Airport]]'' | 1089011 | [[Файл:Aeropuerto Internacional de Puerto Iguazú PLANTA ALTA.JPG|center|128px]] | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q55378|Puerto Iguazú]]'' | [[Мисионес (правинсә)|Мисьонес (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 567 | FAI | ''[[:d:Q1431295|Fairbanks International Airport]]'' | 1083302 | [[Файл:Aerial view of Fairbanks International Airport (Quintin Soloviev).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Фербанкс|Фербәңкс]] | [[Фэрбанкс-Норт-Стар]] |- | style='text-align:right'| 568 | LAP | ''[[:d:Q1030564|Manuel Márquez de León International Airport]]'' | 1079700 | [[Файл:Aeropuerto-de-la-paz.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Ла Паз (Мехико)]] | [[Көньяк Түбән Калифорния|Баха-Калифорния-Сур]] |- | style='text-align:right'| 569 | PHF | ''[[:d:Q6586790|Newport News/Williamsburg International Airport]]'' | 1058505 | [[Файл:Patrickhenrypano04.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2553780|Virginia Peninsula]]'' | [[Виргиния]] |- | style='text-align:right'| 570 | LBB | ''[[:d:Q1627015|Lubbock Preston Smith International Airport]]'' | 1040362 | [[Файл:Lubbock Preston Smith International Airport TX 2006 USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Лаббок]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 571 | UME | ''[[:d:Q1433148|Umeå Airport]]'' | 1031728 | [[Файл:Umeå Flygplats-20080726.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | [[Умео]] | ''[[:d:Q507709|Umeå Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 572 | TRK | ''[[:d:Q2233018|Juwata International Airport]]'' | 1030222 | [[Файл:Tarakan Airstrip (AWM 108191).jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Таракан (шәһәр)]] | [[Таракан (шәһәр)]]<br/>''[[:d:Q3903|Төньяк Калимантан]]'' |- | style='text-align:right'| 573 | NQN | ''[[:d:Q2600422|Presidente Perón International Airport]]'' | 1018948 | [[Файл:AeropuertoNQN1.JPG|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Неукен]] | ''[[:d:Q960802|Confluencia Department]]'' |- | style='text-align:right'| 574 | IKA | ''[[:d:Q734729|Имам Хөмәйни исемендәге Тәһран халыкара аэропорты]]'' | 1013745<br/>1382075<br/>2173661<br/>3798905<br/>4030859<br/>4611943<br/>4730619<br/>4446356<br/>4846181<br/>6155829<br/>6883960<br/>7439643<br/>8512209<br/>6843259<br/>6037280<br/>4005076<br/>6301398<br/>7429391<br/>7672152 | [[Файл:IKA Airport main terminal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Тәһран]] | [[Тәһран (устан)]] |- | style='text-align:right'| 575 | YXX | ''[[:d:Q969671|Abbotsford International Airport]]'' | 992712 | [[Файл:CYXX.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | [[Әботсфорд]] | [[Британия Колумбиясе]] |- | style='text-align:right'| 576 | PIU | ''[[:d:Q1432372|Cap. FAP Guillermo Concha Iberico International Airport]]'' | 991786 | [[Файл:Piura Airport.JPG|center|128px]] | [[Перу]] | [[Пьюра]] | [[Пьюра]] |- | style='text-align:right'| 577 | JAN | ''[[:d:Q1025454|Jackson-Evers International Airport]]'' | 985450 | [[Файл:Jackson-Evers International Airport in July 2005.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Җәксон (Миссисипи)|Җәксон]] | [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] |- | style='text-align:right'| 578 | BSR | ''[[:d:Q1418829|Basra International Airport]]'' | 984985 | [[Файл:Basrah Intl Airport terminal building april 1 2008.JPG|center|128px]] | [[Гыйрак]] | [[Бәсрә]] | ''[[:d:Q193551|Basra Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 579 | MAA | ''[[:d:Q502670|Chennai International Airport]]'' | 980290<br/>850544<br/>888767<br/>921744<br/>1056125<br/>994787<br/>962135<br/>972592<br/>932498<br/>992038<br/>1010983<br/>1137391<br/>1090532<br/>966788<br/>1012066<br/>1000453<br/>1149730<br/>1107500<br/>1108276<br/>1067260<br/>1006373<br/>1035633<br/>1049097<br/>1177176<br/>1160836<br/>1043379<br/>1019505<br/>1037198<br/>1186502<br/>1090302<br/>1042287<br/>1039130<br/>962855<br/>995039<br/>1036796<br/>1154542<br/>1131664<br/>1015920<br/>1084525<br/>1042433<br/>1177088<br/>1077267<br/>1062123<br/>1120178<br/>1025857<br/>1007014<br/>1034859<br/>1182482<br/>1300913<br/>1144178<br/>1209652<br/>1231294<br/>1367337<br/>1239805<br/>1250481<br/>1293551<br/>1231616<br/>1231141<br/>1238178<br/>1044055<br/>1395987<br/>1311512<br/>1383060<br/>1402247<br/>1562866<br/>1442910<br/>1577926<br/>1553191<br/>1504761<br/>1498694<br/>1535281<br/>1564940<br/>1706872<br/>1440267<br/>1572260<br/>1613812<br/>1773423<br/>1607826<br/>1633933<br/>1584976<br/>1614785<br/>1605684<br/>1630846<br/>1814754<br/>1898450<br/>1726663<br/>1856330<br/>1829531<br/>2013157<br/>1823714<br/>1937743<br/>1881836<br/>1845246<br/>1879517<br/>1777740<br/>2016771<br/>1997591<br/>1821283<br/>1719693<br/>1715305<br/>1938405<br/>1907141<br/>1959176<br/>1952673<br/>1853121<br/>1871871<br/>1987002<br/>2096458<br/>2071998<br/>1870409<br/>1043163<br/>5459<br/>28752<br/>155836<br/>181476<br/>252769<br/>388419<br/>517433<br/>622569<br/>768482<br/>878016<br/>848478<br/>848018<br/>665728<br/>224485<br/>280323<br/>499988<br/>704327<br/>793215<br/>952718<br/>1075811<br/>1288947<br/>915618<br/>1290483<br/>1341817<br/>1461219<br/>1453409<br/>1468723<br/>1488002<br/>1534646<br/>1578468<br/>841658<br/>1450372<br/>1712571 | [[Файл:Chennai airport view 4.jpeg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q955990|Chennai metropolitan area]]'' | ''[[:d:Q2229582|Tirusulam]]'' |- | style='text-align:right'| 580 | HUX | ''[[:d:Q2901831|Bahías de Huatulco International Airport]]'' | 971035 | [[Файл:MMBT1.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Санта Мария Уатулко (Санта Мария Уатулко, Оахака)]]<br/>''[[:d:Q16681093|Triathlon de Huatulco]]'' | [[Оахака (штат)]] |- | style='text-align:right'| 581 | LJU | ''[[:d:Q1109558|Ljubljana Jože Pučnik Airport]]'' | 970152 | [[Файл:Ljubljana airport 2017.jpg|center|128px]] | [[Словения]] | [[Любляна]] | [[Згорний Брник]] |- | style='text-align:right'| 582 | SID | ''[[:d:Q482315|Amílcar Cabral International Airport]]'' | 970034 | [[Файл:GVAC SID.jpg|center|128px]] | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q498968|Espargos]]''<br/>''[[:d:Q111989|Sal]]'' | ''[[:d:Q2721003|Sal]]'' |- | style='text-align:right'| 583 | EYW | ''[[:d:Q1321158|Key West International Airport]]'' | 969069 | [[Файл:Airports KEYW Nuggetboy 001.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ки-Вест]] | [[Ки-Вест]] |- | style='text-align:right'| 584 | MFE | ''[[:d:Q650205|McAllen-Miller International Airport]]'' | 964246 | [[Файл:George W. Bush and Rick Perry at McAllen-Miller International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Мак-Аллен (Техас)|Мак-Аллен]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 585 | HRK | ''[[:d:Q2492784|Kharkiv International Airport]]'' | 962500 | [[Файл:Kharkiv International Airport. Passenger Terminal A.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Харьков]] | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 586 | FAR | ''[[:d:Q2699491|Hector International Airport]]'' | 961552 | [[Файл:Hector International Airport - North Dakota.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Фарго]] | [[Фарго]] |- | style='text-align:right'| 587 | LFW | ''[[:d:Q1431925|Lomé-Tokoin Airport]]'' | 960000 | [[Файл:Aérogare de l'Aéroport International Gnassingbé Eyadéma 01.jpg|center|128px]] | [[Того]] | ''[[:d:Q3792|Lomé]]'' | ''[[:d:Q316291|Диңгез буе өлкәсе]]''<br/>''[[:d:Q3792|Lomé]]'' |- | style='text-align:right'| 588 | DCS<br/>DSA | ''[[:d:Q8996|Doncaster Sheffield Airport]]'' | 959321 | [[Файл:Robin Hood Airport 2006-04-02.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Донкастер]] | ''[[:d:Q1618003|Finningley]]'' |- | style='text-align:right'| 589 | IQT | ''[[:d:Q1431540|Crnl. FAP Francisco Secada Vignetta International Airport]]'' | 956933 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Francisco Secada Vignetta - Aéreo.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Икитос]] | [[Икитос]] |- | style='text-align:right'| 590 | LPB | ''[[:d:Q1142225|El Alto International Airport]]'' | 950000 | [[Файл:00 1706 South America. - El Alto International Airport (La Paz).jpg|center|128px]] | [[Боливия]] | [[La-Pas|Ла-Пас]] | [[Эл-Альто]] |- | style='text-align:right'| 591 | PHC | ''[[:d:Q1432453|Port Harcourt International Airport]]'' | 946784 | [[Файл:Port Harcourt international airport.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q217432|Port Harcourt]]''<br/>''[[:d:Q24969410|Government House, Port Harcourt]]'' | ''[[:d:Q503923|Rivers State]]'' |- | style='text-align:right'| 592 | BZE | ''[[:d:Q1422858|Philip S. W. Goldson International Airport]]'' | 943000 | [[Файл:Philip S. W. Goldson International Airport.jpg|center|128px]] | [[Белиз]] | ''[[:d:Q108223|Belize City]]'' | ''[[:d:Q1014353|Ladyville]]'' |- | style='text-align:right'| 593 | PBC | ''[[:d:Q583424|Hermanos Serdán International Airport]]'' | 935500 | [[Файл:Terminal AIP.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Пвебла-де-Сарагоса]] | [[Пуэбла|Пвебла (штат)]] |- | style='text-align:right'| 594 | ZNZ | ''[[:d:Q1393401|Abeid Amani Karume International Airport]]'' | 934337 | [[Файл:Abeid Amani Karume International Airport.jpg|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q2222874|Zanzibar City]]'' | ''[[:d:Q7332301|Unguja]]'' |- | style='text-align:right'| 595 | ILM | ''[[:d:Q847779|Wilmington International Airport]]'' | 934058<br/>836589<br/>817896<br/>769809<br/>776102<br/>1075963<br/>477242<br/>905630<br/>1086245<br/>1317897<br/>1465869<br/>1826994 | [[Файл:Wilmington International Airport (31 July 2023) 24 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Вилмиңтон]]<br/>[[Вилмингтон (Делавер)|Вилмиңтон]]<br/>''[[:d:Q5034783|Cape Fear]]''<br/>[[Нью-Хановер (округ, Төньяк Каролина)]] | [[Нью-Хановер (округ, Төньяк Каролина)]] |- | style='text-align:right'| 596 | TUC | ''[[:d:Q1432711|Teniente Benjamín Matienzo International Airport]]'' | 933472 | [[Файл:AeropuertoTuc.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Тукуман (правинсә)]]<br/>[[Сан-Мигел-де-Тукуман]] | [[Тукуман (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 597 | ZAM | ''[[:d:Q1200033|Zamboanga International Airport]]'' | 929985 | [[Файл:Zamboanga City viewed from the Garden Orchid Hotel.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Замбоанга]] | [[Замбоанга]] |- | style='text-align:right'| 598 | AGU | ''[[:d:Q2593243|Lic. Jesús Terán Peredo International Airport]]'' | 929300 | [[Файл:Aeropuerto Internacional de Aguascalientes 05.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Агваскальентес]] | [[Агваскальентес (штат)]] |- | style='text-align:right'| 599 | LUN | ''[[:d:Q332302|Kenneth Kaunda International Airport]]'' | 925077 | [[Файл:Lusaka International Airport, Zambia - entrance, 2015.jpg|center|128px]] | [[Замбия]] | ''[[:d:Q3881|Lusaka]]'' | ''[[:d:Q3881|Lusaka]]'' |- | style='text-align:right'| 600 | JNU | ''[[:d:Q2505424|Juneau International Airport]]'' | 918382 | [[Файл:Juneau International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q29445|Җуно]]'' | ''[[:d:Q29445|Җуно]]'' |- | style='text-align:right'| 601 | BDA | ''[[:d:Q1797758|L.F. Wade International Airport]]'' | 914457 | [[Файл:BDA Terminal.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Бермуда утраулары]]<br/>''[[:d:Q30985|Hamilton]]'' | ''[[:d:Q2062552|St. David's Island]]''<br/>[[Бермуда утраулары]] |- | style='text-align:right'| 602 | HRL | ''[[:d:Q1320543|Valley International Airport]]'' | 908910 | [[Файл:HarlingenTX-15jan1995.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гарлинген (Техас)|Гарлинген]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 603 | GRX | ''[[:d:Q1431412|Federico García Lorca Granada Airport]]'' | 908713 | [[Файл:Aeropuerto de Granada.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | [[Гранада]] | ''[[:d:Q82142|Province of Granada]]''<br/>[[Чаучина]] |- | style='text-align:right'| 604 | MSO | ''[[:d:Q3565547|Missoula International Airport]]'' | 907508 | [[Файл:Terminal at Missoula Airport, May 2007.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Миссула (Монтана)|Миссула]] | [[Монтана]] |- | style='text-align:right'| 605 | TGG | ''[[:d:Q2233067|Sultan Mahmud Airport]]'' | 900218 | [[Файл:Sultan Mahmud Airport.JPG|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q189701|Тренгану штаты]]''<br/>''[[:d:Q846502|Kuala Terengganu]]'' | ''[[:d:Q18073135|Kuala Nerus]]'' |- | style='text-align:right'| 606 | ECP | ''[[:d:Q6586746|Northwest Florida Beaches International Airport]]'' | 897679 | [[Файл:Northwestfloridabeaches.gif|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Панама-Сити]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 607 | ASU | ''[[:d:Q903521|Silvio Pettirossi International Airport]]'' | 885052 | [[Файл:International Airport Silvio Pettirossi by Felipe Méndez.jpg|center|128px]] | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q47005|Gran Asunción]]''<br/>[[Парагвай]]<br/>[[Асунсьон]] | [[Луке (Парагвай)|Луке]] |- | style='text-align:right'| 608 | INN | ''[[:d:Q694434|Innsbruck Airport]]'' | 882876 | [[Файл:12-06-05-innsbruck-by-ralfr-164.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Иннсбрук]] | [[Иннсбрук]] |- | style='text-align:right'| 609 | RBA | ''[[:d:Q1432573|Rabat-Salé Airport]]'' | 873305 | [[Файл:Salé Airport.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | [[Сале]]<br/>''[[:d:Q3551|Rabat]]'' | ''[[:d:Q19951239|Rabat-Salé-Kénitra]]'' |- | style='text-align:right'| 610 | ABE | ''[[:d:Q2875759|Lehigh Valley International Airport]]'' | 868014 | [[Файл:ABE terminal (2).JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q123202|Lehigh Valley]]''<br/>[[Аллентаун]] | ''[[:d:Q5649454|Hanover Township]]'' |- | style='text-align:right'| 611 | BIL | ''[[:d:Q598269|Billings Logan International Airport]]'' | 865431 | [[Файл:Billings Logan Intl Airport tower.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Биллиңс (Монтана)|Биллиңс]] | [[Биллиңс (Монтана)|Биллиңс]] |- | style='text-align:right'| 612 | CWL | ''[[:d:Q8994|Cardiff Airport]]'' | 857397 | [[Файл:CardiffInternationalAirport.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Кардифф]]<br/>[[Уэльс|Велс]] | ''[[:d:Q844784|The Vale of Glamorgan]]'' |- | style='text-align:right'| 613 | OUD | ''[[:d:Q1382309|Angads Airport]]'' | 855911 | [[Файл:Aeroport Oujda Angads 2024.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q193802|Уҗда]]'' | ''[[:d:Q23048167|Көнчыгыш өлкә]]'' |- | style='text-align:right'| 614 | ROS | ''[[:d:Q1432622|Rosario – Islas Malvinas International Airport]]'' | 847855 | [[Файл:AeropuertoRosario.JPG|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Росарио]] | [[Санта-Фе (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 615 | MPM | ''[[:d:Q1022397|Maputo International Airport]]'' | 839390 | | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q3889|Maputo]]'' | ''[[:d:Q3889|Maputo]]'' |- | style='text-align:right'| 616 | ACA | ''[[:d:Q1430720|General Juan N. Álvarez International Airport]]'' | 838991 | [[Файл:Aeropuerto Acapulco 03.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Акапулько]] | [[Акапулько]] |- | style='text-align:right'| 617 | NDR | ''[[:d:Q1432126|Nador International Airport]]'' | 836742 | [[Файл:Nador - El Aroui Airport.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q824594|Nador]]'' | ''[[:d:Q648160|Oriental]]'' |- | style='text-align:right'| 618 | GRZ | ''[[:d:Q178162|Graz Airport]]'' | 831095 | [[Файл:Aerial image of the Graz airport.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Грац]] | [[Фельдкирхен-бай-Грац]] |- | style='text-align:right'| 619 | TLH | ''[[:d:Q1432990|Bobby Bowden-Tallahassee International Airport]]'' | 830544 | [[Файл:Air Florida Douglas DC-9-15 at Tallahassee Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Талаһаси|Таллаһасси]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 620 | KSC | ''[[:d:Q777774|Košice International Airport]]'' | 827798 | [[Файл:Kosice International Airport.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | [[Кошице|Кошитсе]] | ''[[:d:Q377416|Košice-Barca]]''<br/>[[Кошице|Кошитсе]] |- | style='text-align:right'| 621 | VCA | ''[[:d:Q170343|Can Tho International Airport]]'' | 815000 | [[Файл:Nha Ga HK CHKQT Can Tho 2.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | [[Канто (Вьетнам)]] | [[Канто (Вьетнам)]] |- | style='text-align:right'| 622 | MFR | ''[[:d:Q7359556|Rogue Valley International-Medford Airport]]'' | 811901 | [[Файл:Rogue Valley International-Medford Airport - Oregon.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Медфорд (Орегон)]] | [[Джексон (округ, Орегон)]] |- | style='text-align:right'| 623 | DLA | ''[[:d:Q898928|Douala International Airport]]'' | 805557 | [[Файл:Aéroport de Douala.jpg|center|128px]] | [[Камерун]] | ''[[:d:Q132830|Douala]]'' | ''[[:d:Q845172|Яр буе төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 624 | KUT | ''[[:d:Q1156904|Kutaisi International Airport]]'' | 796063 | [[Файл:Airport Kutaisi, 2024 (04).jpg|center|128px]] | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]'' | ''[[:d:Q200045|Imereti]]'' |- | style='text-align:right'| 625 | USH | ''[[:d:Q1433151|Ushuaia – Malvinas Argentinas International Airport]]'' | 794484 | [[Файл:Ushuaia Airport Aerial Image.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Ушуая]] | [[Ушуая]]<br/>[[Утлы Туфраклары (правинсә)|Тьерра-дел-Фвего (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 626 | WDH | ''[[:d:Q667326|Windhoek Hosea Kutako International Airport]]'' | 785928 | [[Файл:Hosea Kutako International Airport, Namibia.jpg|center|128px]] | [[Намибия]] | ''[[:d:Q3935|Виндһук]]''<br/>''[[:d:Q20618929|Windhoek (circunscripción)]]'' | ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]'' |- | style='text-align:right'| 627 | NBC | [[Bigeş hawa alanı|Nikolay Vasilyeviç Lemayev isemendäge Bigeş хalıqara aeroportı]] | 777263 | | [[Россия]] | [[Түбән Кама]] | [[Чаллы]]<br/>[[Тукай районы]] |- | style='text-align:right'| 628 | ATW | ''[[:d:Q3294586|Appleton International Airport]]'' | 773474 | [[Файл:Appleton International Airport Tower and Gulfstream Hangar.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Эпплтон (Висконсин)]]<br/>''[[:d:Q5476644|Fox Cities]]'' | [[Гринвилл (Висконсин)|Гринвилл]] |- | style='text-align:right'| 629 | GES | ''[[:d:Q2479774|General Santos International Airport]]'' | 768749 | [[Файл:Upgraded General Santos International Airport.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Хенераль-Сантос]] | ''[[:d:Q13701|Soccsksargen]]'' |- | style='text-align:right'| 630 | ANU | ''[[:d:Q1433157|V. C. Bird International Airport]]'' | 767490 | [[Файл:VC Bird International Airport (5916099180).jpg|center|128px]] | [[Антигуа һәм Барбуда]] | [[Sent-Cons|Сент-Җонс]] | [[Sent-Cons|Сент-Җонс]] |- | style='text-align:right'| 631 | VOZ | ''[[:d:Q2444515|Voronezh International Airport]]'' | 766291 | [[Файл:Vozairport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Воронеж]] | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 632 | YQR | ''[[:d:Q1571015|Regina International Airport]]'' | 764128 | [[Файл:CYQR aerial view – Regina, SK – (2018-09-07).jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Реҗайна]] | [[Саскәчеван|Саскачеван]] |- | style='text-align:right'| 633 | AZD | ''[[:d:Q1151886|Shahid Sadooghi Airport]]'' | 764074 | | [[Иран]] | [[Йәзд|Язд]] | ''[[:d:Q15427656|Fajr Rural District]]'' |- | style='text-align:right'| 634 | YQT | ''[[:d:Q2748239|Thunder Bay International Airport]]'' | 763283 | [[Файл:Thunder Bay Airport 1.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | [[Тандер-Бей]] | [[Онтарио]] |- | style='text-align:right'| 635 | EFL | ''[[:d:Q1364927|Kefalonia International Airport]]'' | 761647 | [[Файл:Kefalonia airport 02.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q178488|Cephalonia]]''<br/>''[[:d:Q25118227|Stenó Kefallinías]]'' | ''[[:d:Q643695|Argostoli]]'' |- | style='text-align:right'| 636 | TRU | ''[[:d:Q1433108|Cap. FAP Carlos Martínez de Pinillos International Airport]]'' | 759526 | [[Файл:Aeropuerto de Trujillo - Perú.png|center|128px]] | [[Перу]] | [[Трухильо]] | [[Трухильо]] |- | style='text-align:right'| 637 | LXR | ''[[:d:Q1347322|Luxor International Airport]]'' | 753440 | [[Файл:Flughafen Luxor 01.JPG|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q130514|Luxor]]'' | ''[[:d:Q130514|Luxor]]'' |- | style='text-align:right'| 638 | KRS | ''[[:d:Q1431790|Kristiansand Airport, Kjevik]]'' | 739907 | [[Файл:Kristiansand lufthavn, Kjevik 2013.JPG|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Кристиансанн]]<br/>''[[:d:Q26772254|Kristiansand]]'' | ''[[:d:Q1025357|Tveit]]'' |- | style='text-align:right'| 639 | BOH | ''[[:d:Q580409|Bournemouth Airport]]'' | 734344 | [[Файл:Bournemouth Airport control tower geograph.org.uk 130727 1e343629-by-Pierre-Terre.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Борнмут]] | ''[[:d:Q2511901|Hurn]]'' |- | style='text-align:right'| 640 | PXM | ''[[:d:Q3498937|Puerto Escondido International Airport]]'' | 729004 | [[Файл:252ac - Aerotucán Cessna 208B Grand Caravan; XA-TDS@OAX;28.7.2003 (6161637491).jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Пуерто Эскондидо (Сан Педро Мистепек -дто. 22 -)]] | [[Оахака (штат)]] |- | style='text-align:right'| 641 | CCU | ''[[:d:Q388535|Netaji Subhas Chandra Bose International Airport]]'' | 728090<br/>650627<br/>685533<br/>717476<br/>806987<br/>794529<br/>735116<br/>682611<br/>672327<br/>903376<br/>847504<br/>957006<br/>881779<br/>780241<br/>852720<br/>781999<br/>905969<br/>904714<br/>837925<br/>738808<br/>745649<br/>951463<br/>883974<br/>986264<br/>926228<br/>823156<br/>817842<br/>842321<br/>915626<br/>890240<br/>789431<br/>725131<br/>667703<br/>828135<br/>892422<br/>978764<br/>840541<br/>795893<br/>811279<br/>862830<br/>874304<br/>854846<br/>799670<br/>818763<br/>782079<br/>726390<br/>818409<br/>947145<br/>981654<br/>905081<br/>958639<br/>974452<br/>1087625<br/>1002978<br/>974948<br/>958401<br/>938950<br/>1017600<br/>1093646<br/>1181973<br/>1111996<br/>993869<br/>1104495<br/>1087059<br/>1216977<br/>1147490<br/>1227582<br/>1185837<br/>1218798<br/>1401147<br/>1349601<br/>1568727<br/>1554996<br/>1361274<br/>1463601<br/>1465418<br/>1641811<br/>1514932<br/>1462074<br/>1535815<br/>1606838<br/>1741201<br/>1677038<br/>1857181<br/>1847954<br/>1698214<br/>1844048<br/>1770928<br/>1869151<br/>1765920<br/>1780543<br/>1717107<br/>1694434<br/>1896868<br/>1829815<br/>1948481<br/>1954848<br/>1763794<br/>1885461<br/>1768007<br/>1816611<br/>1847106<br/>1822845<br/>1759395<br/>1737545<br/>2007165<br/>2039106<br/>2100785<br/>2033384<br/>1832931<br/>1250511<br/>662<br/>704<br/>15591<br/>380415<br/>261595<br/>317639<br/>607105<br/>807463<br/>907205<br/>1049279<br/>1121112<br/>1116826<br/>1144014<br/>792121<br/>247968<br/>335814<br/>579980<br/>812288<br/>885259<br/>1241927<br/>1360686<br/>1503572<br/>870569<br/>1022349<br/>1383575<br/>1363320<br/>1517328<br/>1407686<br/>1360282<br/>1329703<br/>1361875<br/>1627705<br/>1446116<br/>1650149 | [[Файл:External view of Netaji Subhas Chandra Bose International Airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Kälküttä|Кәлкүттә]] | ''[[:d:Q36752|North Dum Dum]]''<br/>''[[:d:Q4858450|Barasat II community development block]]'' |- | style='text-align:right'| 642 | FWA | ''[[:d:Q5472295|Fort Wayne International Airport]]'' | 727896 | [[Файл:Fort Wayne International Airport - USGS 10 April 2002.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Форт-Вейн]] | [[Индиана]] |- | style='text-align:right'| 643 | PNQ | ''[[:d:Q1432525|Pune Airport]]'' | 727654<br/>621082<br/>688906<br/>585390<br/>719417<br/>600681<br/>749976<br/>605204<br/>783234<br/>672751<br/>777779<br/>643576<br/>761288<br/>651829<br/>756788<br/>675810<br/>726158<br/>648249<br/>766698<br/>692426<br/>745557<br/>702710<br/>786561<br/>736308<br/>242766<br/>269706<br/>308145<br/>233400<br/>241573<br/>268602<br/>266466<br/>240209<br/>270784<br/>301923<br/>260235<br/>247010<br/>290836<br/>318950<br/>340294<br/>284292<br/>291305<br/>297034<br/>297421<br/>286484<br/>326082<br/>304714<br/>281896<br/>277809<br/>511564<br/>551142<br/>600878<br/>466185<br/>477694<br/>557466<br/>517897<br/>489912<br/>567212<br/>582345<br/>539701<br/>533494<br/>220844<br/>223940<br/>253908<br/>201630<br/>210269<br/>223667<br/>233198<br/>205710<br/>239985<br/>244945<br/>238104<br/>215166<br/>278702<br/>259429<br/>300742<br/>288328<br/>301507<br/>262579<br/>276496<br/>267674<br/>298337<br/>279878<br/>240802<br/>235863<br/>419026<br/>444470<br/>474724<br/>362095<br/>375792<br/>442715<br/>418190<br/>369014<br/>450788<br/>454999<br/>442787<br/>435677<br/>782518<br/>718487<br/>715883<br/>691578<br/>565592<br/>702852<br/>720577<br/>710562<br/>684356<br/>685191<br/>713579<br/>746814<br/>733843<br/>700120<br/>430543<br/>130<br/>17295<br/>112256<br/>103177<br/>144042<br/>183108<br/>227061<br/>242075<br/>275375<br/>296262<br/>298635<br/>238443<br/>177849<br/>61186<br/>133661<br/>218268<br/>276299<br/>333564<br/>226473<br/>476572<br/>555050<br/>375956<br/>553613<br/>665386<br/>553165<br/>582430<br/>674738<br/>711509<br/>325000<br/>497926<br/>594488<br/>586244<br/>806034 | [[Файл:Departure Lounge Pune Airport India.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q1538|Pune]]'' | ''[[:d:Q1538|Pune]]'' |- | style='text-align:right'| 644 | YHM | ''[[:d:Q1431444|John C. Munro Hamilton International Airport]]'' | 725630 | [[Файл:YHM entrance in May 2019.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Һәмилтон (Онтарио)|Һәмилтон]] | [[Онтарио]] |- | style='text-align:right'| 645 | MLI | ''[[:d:Q1629309|Quad Cities International Airport]]'' | 719000 | [[Файл:QuadCityIntlAirport Aerial.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Молин (Иллинойс)|Молин]]<br/>[[Ист-Молин (Иллинойс)|Ист-Молин]] | [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] |- | style='text-align:right'| 646 | SLP | ''[[:d:Q1932826|San Luis Potosí International Airport]]'' | 718639 | [[Файл:Terminal MMSP.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сан-Луис-Потоси]] | [[Сан-Луис-Потоси]] |- | style='text-align:right'| 647 | PVH | ''[[:d:Q1153219|Governador Jorge Teixeira de Oliveira International Airport]]'' | 710414 | [[Файл:Aeroporto de Porto Velho2.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Порту-Велью]]<br/>''[[:d:Q56450019|municipal prefecture of Porto Velho]]'' | [[Рондония]] |- | style='text-align:right'| 648 | NOC | ''[[:d:Q848921|Ireland West Airport Knock]]'' | 709540 | [[Файл:Cnock airport 2013.png|center|128px]] | [[Ирландия]] | ''[[:d:Q164421|Connacht]]''<br/>[[Сәгать (корал)|сәгать]] | ''[[:d:Q164421|Connacht]]'' |- | style='text-align:right'| 649 | DAB | ''[[:d:Q1708812|Daytona Beach International Airport]]'' | 707657 | [[Файл:Aerial view of runway 7R, Daytona Beach International Airport, 2007-11-03.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Дейтона-Бич]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 650 | NSI | ''[[:d:Q221351|Yaoundé Nsimalen International Airport]]'' | 706868 | | [[Камерун]] | [[Яунде]] | ''[[:d:Q739951|Үзәк төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 651 | AMA | ''[[:d:Q1570890|Rick Husband Amarillo International Airport]]'' | 706248 | [[Файл:Amarillo Texas airport satellite photo 1997.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Әмарило]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 652 | TGU | ''[[:d:Q930733|Toncontín International Airport]]'' | 697925 | [[Файл:ToncontinTerminal.jpg|center|128px]] | [[Һондурас]] | [[Тегусигальпа]] | ''[[:d:Q609188|Distrito Central]]'' |- | style='text-align:right'| 653 | | ''[[:d:Q3234818|Hefei Luogang International Airport]]'' | 697268<br/>612169<br/>813381<br/>1851464<br/>1511705 | [[Файл:Hefei Airport 01.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q185684|Hefei]]'' | ''[[:d:Q177367|Baohe District]]'' |- | style='text-align:right'| 654 | SWF | ''[[:d:Q130864|New York Stewart International Airport]]'' | 690411 | [[Файл:Port Authority Stewart Airport sign.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q1140235|Hudson Valley]]'' | [[Ориндж (округ, Нью-Йорк)]] |- | style='text-align:right'| 655 | LBV | ''[[:d:Q420847|Libreville International Airport]]'' | 690224 | [[Файл:B777 d'Air France à LBV.jpg|center|128px]] | [[Габон]] | ''[[:d:Q3825|Libreville]]'' | ''[[:d:Q281109|Estuaire Province]]'' |- | style='text-align:right'| 656 | BKO | ''[[:d:Q721258|Bamako-Sénou International Airport]]'' | 686431 | [[Файл:L'aéroport international Président Modibo Keïta de Bamako-Senou.jpg|center|128px]] | [[Мали]] | ''[[:d:Q3703|Bamako]]'' | ''[[:d:Q55747176|Бамако округы]]'' |- | style='text-align:right'| 657 | CRP | ''[[:d:Q1656909|Corpus Christi International Airport]]'' | 675701 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Корпус-Кристи]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 658 | VCL | ''[[:d:Q1406198|Chu Lai Airport]]'' | 673000 | [[Файл:Chu Lai Airport, May 2013.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q35661|Tam Kỳ]]''<br/>[[Кваңңай]] | ''[[:d:Q35661|Tam Kỳ]]'' |- | style='text-align:right'| 659 | CRD | ''[[:d:Q3275909|General Enrique Mosconi International Airport]]'' | 672772 | [[Файл:Aeropuerto mosconi.JPG|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Комодоро-Ривадавия]] | [[Чубут (провинция)]] |- | style='text-align:right'| 660 | JRO | ''[[:d:Q1365099|Kilimanjaro International Airport]]'' | 665149 | [[Файл:Kilimanjaro Airport.jpg|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q4301|Arusha]]''<br/>''[[:d:Q6406944|Kilimanjaro]]''<br/>[[Kilimancaro]] | ''[[:d:Q328922|Kilimanjaro Region]]'' |- | style='text-align:right'| 661 | CZM | ''[[:d:Q1431147|Cozumel International Airport]]'' | 663270 | [[Файл:Cozumel (1).jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Козумел (Козумел, Кинтана-Роо)]] | [[Козумел муниципалитеты (Кинтана-Роо)]] |- | style='text-align:right'| 662 | ELS | ''[[:d:Q3496971|East London Airport]]'' | 663139 | [[Файл:East London Airport, South Africa.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q209537|East London]]'' | ''[[:d:Q130840|Көнчыгыш Кап провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 663 | AAP | ''[[:d:Q1927133|Aji Pangeran Tumenggung Pranoto International Airport]]'' | 662454 | [[Файл:AAP Tower, Lion Air and Batik Air.png|center|128px]] | [[Индонезия]] | [[Самаринда]] | ''[[:d:Q6683307|North Samarinda]]'' |- | style='text-align:right'| 664 | GEO | ''[[:d:Q1333912|Cheddi Jagan International Airport]]'' | 657433 | [[Файл:Arrivals - Cheddi Jagan International Airport, Guyana.jpg|center|128px]] | [[Гайана]] | [[Джорджтаун (Гайана)|Джорджтаун]] | ''[[:d:Q1185362|Demerara-Mahaica]]'' |- | style='text-align:right'| 665 | SSG | ''[[:d:Q655320|Malabo International Airport]]'' | 657287 | [[Файл:Aeropuerto de Malabo.jpg|center|128px]] | [[Экваториаль Гвинея]] | ''[[:d:Q3818|Malabo]]'' | ''[[:d:Q845834|Төньяк Биоко]]'' |- | style='text-align:right'| 666 | | ''[[:d:Q1284174|Panama City–Bay County International Airport]]'' | 648363 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Панама-Сити]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 667 | POP | ''[[:d:Q766356|Gregorio Luperón International Airport]]'' | 645064 | [[Файл:Puerto Plata Airport 1.JPG|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q988413|Puerto Plata]]''<br/>''[[:d:Q23761059|Puerto Plata]]'' | ''[[:d:Q1639488|Sosúa]]'' |- | style='text-align:right'| 668 | AXM | ''[[:d:Q2670829|El Edén International Airport]]'' | 637844 | [[Файл:Aeropuertoeleden.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Армения (Киндио)|Армения]] | [[Армения (Киндио)|Армения]] |- | style='text-align:right'| 669 | BLI | ''[[:d:Q1657287|Bellingham International Airport]]'' | 633386 | [[Файл:Bellingham International Airport-WA-16 July 1998-USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Беллингем (Вашингтон)|Беллингем]] | [[Уотком (округ, Вашингтон)]] |- | style='text-align:right'| 670 | ACY | ''[[:d:Q1430885|Atlantic City International Airport]]'' | 632691 | [[Файл:AtlanticCityAirport.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Атлантик-Сити]] | [[Нью-Джерси]]<br/>[[Атлантик (округ, Нью-Джерси)]]<br/>''[[:d:Q484956|Egg Harbor Township]]''<br/>''[[:d:Q363310|Galloway Township]]''<br/>''[[:d:Q1573538|Hamilton Township]]'' |- | style='text-align:right'| 671 | UVF | ''[[:d:Q1431475|Hewanorra International Airport]]'' | 632478 | [[Файл:American Airlines Takeoff Hewanorra International Airport.jpg|center|128px]] | [[Сент-Люсия]] | ''[[:d:Q1472864|Vieux Fort Quarter]]'' | ''[[:d:Q1472864|Vieux Fort Quarter]]'' |- | style='text-align:right'| 672 | OUL | ''[[:d:Q1131604|Oulu Airport]]'' | 632130 | [[Файл:Oulu Airport 20131020.JPG|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Оулу]] | [[Оулу]] |- | style='text-align:right'| 673 | SOU | ''[[:d:Q8988|Southampton Airport]]'' | 631329 | [[Файл:Southampton Airport Control Tower - geograph.org.uk - 28103.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Саутһәмптон]] | ''[[:d:Q894083|Eastleigh]]'' |- | style='text-align:right'| 674 | PCL | ''[[:d:Q20979014|FAP Captain David Abensur Rengifo International Airport]]'' | 630684 | [[Файл:FAP Captain David Abensur Rengifo International Airport Terminal External View 2012.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Пукальпа]] | [[Пукальпа]] |- | style='text-align:right'| 675 | KLO | ''[[:d:Q1209088|Kalibo International Airport]]'' | 628803 | [[Файл:Kalibo Airport, Philippines.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q626721|Kalibo]]'' | ''[[:d:Q13665|Көнбатыш Висайлар]]'' |- | style='text-align:right'| 676 | DUD | ''[[:d:Q1364375|Dunedin International Airport]]'' | 626619 | [[Файл:Dunedin Airport From the air.JPG|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | [[Данидин]] | ''[[:d:Q32188005|Dunedin City]]'' |- | style='text-align:right'| 677 | PIA | ''[[:d:Q3274636|Peoria International Airport]]'' | 623134 | [[Файл:Peoria Airport Terminal.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Пиория (Иллинойс)]]<br/>[[Ист-Пиория (Иллинойс)|Ист-Пиория]] | [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] |- | style='text-align:right'| 678 | SBZ | ''[[:d:Q946418|Sibiu International Airport]]'' | 621514 | [[Файл:Flughafen Hermannstadt2.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Сибиу]] | [[Сибиу]] |- | style='text-align:right'| 679 | CIT | ''[[:d:Q27315|Shymkent International Airport]]'' | 621380 | [[Файл:Shymkent International Airport 03.jpg|center|128px]] | [[Казакъстан]] | [[Чимкәнт]] | [[Төркестан өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 680 | GPT | ''[[:d:Q1554290|Gulfport-Biloxi International Airport]]'' | 618590 | [[Файл:Gulfport-apt-19feb1992.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Галфпорт (Миссисипи)]]<br/>''[[:d:Q5617618|Gulfport–Biloxi metropolitan area]]'' | [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] |- | style='text-align:right'| 681 | OZH | ''[[:d:Q1432786|Запорожье халыкара аэропорты]]'' | 617518 | [[Файл:Аэродромы и терминалы-ВПП, Запорожье - Мокрая RP41030.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Запорожье]] | [[Запорожье]] |- | style='text-align:right'| 682 | BUS | ''[[:d:Q1200570|Batumi International Airport]]'' | 616885 | [[Файл:Batumi Airport Karakas-2.jpg|center|128px]] | [[Гөрҗистан]] | [[Батум]] | [[Батум]] |- | style='text-align:right'| 683 | FNT | ''[[:d:Q597396|Bishop International Airport]]'' | 605212 | [[Файл:Bishop International Airport Air Traffic Control Tower.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Флинт (Мичиган)|Флинт]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 684 | CIX | ''[[:d:Q3275990|Cap. FAP José A. Quiñones Gonzáles International Airport]]'' | 602069 | [[Файл:Chiclayo Airport.JPG|center|128px]] | [[Перу]] | [[Чиклайо]] | [[Чиклайо]] |- | style='text-align:right'| 685 | GRB | ''[[:d:Q2876031|Green Bay–Austin Straubel International Airport]]'' | 601247 | [[Файл:Aerial Photo of Green Bay Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Грин-Бей]] | [[Браун (округ, Висконсин)]] |- | style='text-align:right'| 686 | FTE | ''[[:d:Q1655986|Comandante Armando Tola International Airport]]'' | 597982 | [[Файл:El Calafate airport control tower.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q81561|El Calafate]]'' | [[Санта-Крус (правинсә)|Санта-Крус (провинция)]] |- | style='text-align:right'| 687 | ZIH | ''[[:d:Q2608594|Ixtapa-Zihuatanejo International Airport]]'' | 593354 | [[Файл:ZIH 04.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Истапа Зиватанехо (Зиватанехо де Азуета)]]<br/>[[Зиватанехо (Зиватанехо де Азуета)]] | [[Зиватанехо (Зиватанехо де Азуета)]] |- | style='text-align:right'| 688 | TLC | ''[[:d:Q2593750|Toluca International Airport]]'' | 585036 | [[Файл:Salas de Ultima Espera.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Толука-де-Лердо]] | [[Толука-де-Лердо]] |- | style='text-align:right'| 689 | AVP | ''[[:d:Q255637|Wilkes-Barre/Scranton International Airport]]'' | 577946 | [[Файл:KAVP Terminals.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Вилкс-Барре]] | ''[[:d:Q7199511|Pittston Township]]'' |- | style='text-align:right'| 690 | ISU | ''[[:d:Q326468|Sulaimaniyah International Airport]]'' | 574654 | [[Файл:44929 The Sulayamaniyah International Airport in 2007.jpg|center|128px]] | [[Гыйрак]] | [[Сөләймания (Гыйрак)|Сөләймания]] | ''[[:d:Q213182|Sulaymaniyah Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 691 | CKY | ''[[:d:Q644978|Ahmed Sékou Touré International Airport]]'' | 573600 | [[Файл:Entre de l'aéroport de Conakry.jpg|center|128px]] | [[Гвинея]] | ''[[:d:Q3733|Conakry]]'' | ''[[:d:Q3733|Conakry]]'' |- | style='text-align:right'| 692 | HMB | ''[[:d:Q4115512|Sohag International Airport]]'' | 571622 | [[Файл:BabsohagC00107.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q388108|Sohag]]'' | ''[[:d:Q30669|Sohag Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 693 | RVN | ''[[:d:Q1323139|Rovaniemi Airport]]'' | 560734 | [[Файл:Rovaniemi Airport March 6 2009 01.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Рованиеми]] | [[Рованиеми]] |- | style='text-align:right'| 694 | BCM | ''[[:d:Q1147758|Bacău International Airport]]'' | 556327 | [[Файл:Aeroportul Internațional "George Enescu" Bacău.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Бакыу]] | [[Румыния]] |- | style='text-align:right'| 695 | ZAH | ''[[:d:Q559454|Zahedan Airport]]'' | 554683 | | [[Иран]] | [[Заһидан]] | [[Заһидан]] |- | style='text-align:right'| 696 | MCP | ''[[:d:Q1270645|Macapá International Airport]]'' | 546030 | [[Файл:Aeroporto Internacional de Macapá.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Макапа]]<br/>''[[:d:Q106252|marzipan]]'' | [[Амапа]] |- | style='text-align:right'| 697 | REX | ''[[:d:Q2232580|General Lucio Blanco International Airport]]'' | 540122 | [[Файл:Sala de abordaje.png|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Рейноса]] | [[Тамаулипас]] |- | style='text-align:right'| 698 | ZYL | ''[[:d:Q162139|Osmani International Airport]]'' | 536000 | [[Файл:Osmani International Airport.jpg|center|128px]] | [[Бангладеш]] | ''[[:d:Q466221|Sylhet]]'' | ''[[:d:Q459732|Sylhet Division]]'' |- | style='text-align:right'| 699 | BGR | ''[[:d:Q591971|Bangor International Airport]]'' | 531639 | [[Файл:BGRAcrossField.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Бангор (Мэн)|Бангор]] | [[Мэн (штат)|Мэн]] |- | style='text-align:right'| 700 | AAE | ''[[:d:Q979270|Annaba Rabah Bitat Airport]]'' | 530709 | [[Файл:Annaba (Argelia) (39792080482).jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q45942|Annaba]]'' | ''[[:d:Q213944|Annaba Province]]'' |- | style='text-align:right'| 701 | DRP | ''[[:d:Q4903706|Bicol International Airport]]'' | 526742 | [[Файл:Bicol International Airport.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Легаспи]] | ''[[:d:Q493008|Daraga]]'' |- | style='text-align:right'| 702 | ASW | ''[[:d:Q752537|Aswan International Airport]]'' | 523163 | [[Файл:Aswan International Airport, Aswan, AG, EGY (48025277278).jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q29888|Aswan]]'' | ''[[:d:Q29937|Aswan Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 703 | RAI | ''[[:d:Q1191196|Praia International Airport]]'' | 519459 | [[Файл:Praia International Airport.jpg|center|128px]] | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q3751|Praia]]'' | ''[[:d:Q497019|Прая җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 704 | VUP | ''[[:d:Q1936910|Alfonso López Pumarejo Airport]]'' | 507343 | [[Файл:Aeropuerto Alfonso Lopez.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Вальедупар]] | ''[[:d:Q234916|Cesar Department]]'' |- | style='text-align:right'| 705 | TAP | ''[[:d:Q2233085|Tapachula International Airport]]'' | 503254 | [[Файл:Tapachula airport parking lot.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Тапачула де Кордова и Ордоньез (Тапачула)]] | [[Чьяпас]] |- | style='text-align:right'| 706 | SKD | ''[[:d:Q976746|Samarkand International Airport]]'' | 500000 | [[Файл:Аеродром Самарканд у свитање.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Сәмәрканд]] | [[Сәмәрканд]] |- | style='text-align:right'| 707 | TAM | ''[[:d:Q3274478|General Francisco Javier Mina International Airport]]'' | 495602 | [[Файл:Aeropuerto Javier Mina.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Тампико]]<br/>''[[:d:Q27767783|Tampico]]'' | [[Тампико]] |- | style='text-align:right'| 708 | KEJ | ''[[:d:Q240706|Kemerovo International Airport]]'' | 494295 | [[Файл:Kemerovo airport .jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Кемерово]] | [[Кемерово]] |- | style='text-align:right'| 709 | FCA | ''[[:d:Q3273831|Glacier Park International Airport]]'' | 494000 | [[Файл:Glacier Park Airport terminal view from airside Jul 2020.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Калиспелл (Монтана)|Калиспелл]] | [[Монтана]] |- | style='text-align:right'| 710 | DGO | ''[[:d:Q3274472|General Guadalupe Victoria International Airport]]'' | 485524 | [[Файл:Aeropuerto de Durango.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Виктория-де-Дуранго]] | [[Дуранго (штат)]] |- | style='text-align:right'| 711 | PUQ | ''[[:d:Q919952|Presidente Carlos Ibáñez del Campo International Airport]]'' | 483909 | [[Файл:Aéroport Punta Arenas.jpg|center|128px]] | [[Чили]] | [[Пунта-Аренас]] | ''[[:d:Q684369|Magallanes Province]]'' |- | style='text-align:right'| 712 | JUL | ''[[:d:Q1286295|Inca Manco Cápac International Airport]]'' | 482971 | [[Файл:Mancocapac3 1.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Хульяка]] | [[Хульяка]] |- | style='text-align:right'| 713 | HME | ''[[:d:Q25060|Oued Irara–Krim Belkacem Airport]]'' | 481371 | [[Файл:HassiMessaoudIntArrivals.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q1000139|Hassi Messaoud]]'' | ''[[:d:Q235709|Ouargla Province]]'' |- | style='text-align:right'| 714 | TNN | ''[[:d:Q702035|Tainan Airport]]'' | 475844 | [[Файл:Tainan Airport.jpg|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q140631|Tainan]]'' | ''[[:d:Q710222|South District]]''<br/>''[[:d:Q708437|Rende District]]'' |- | style='text-align:right'| 715 | TZL | ''[[:d:Q1433133|Tuzla International Airport]]'' | 474336 | [[Файл:Tuzla International Airport.jpg|center|128px]] | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[Тузла]] | [[Босния һәм Герцеговина]] |- | style='text-align:right'| 716 | BRQ | ''[[:d:Q748848|Brno-Tuřany Airport]]'' | 471811 | [[Файл:Interiér haly letiště Brno-Tuřany.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Брно]] | ''[[:d:Q8012740|Tuřany]]''<br/>''[[:d:Q371321|Шлапанитсе]]'' |- | style='text-align:right'| 717 | YQM | ''[[:d:Q2876104|Greater Moncton International Airport]]'' | 468821 | | [[Канада]] | [[Моңктон]] | [[Нью-Брансвик]] |- | style='text-align:right'| 718 | AOI | ''[[:d:Q1155932|Ancona/Falconara Airport]]'' | 467622 | [[Файл:Aerial image of the Ancona-Falconara airport.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Анкона]] | [[Фальконара-Мариттима]] |- | style='text-align:right'| 719 | MLB | ''[[:d:Q652030|Melbourne Orlando International Airport]]'' | 465082 | [[Файл:Melbourne International Airport (Florida) Monument Sign 1.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Мельбурн (Флорида)]] | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 720 | MJT | ''[[:d:Q1528995|Mytilene International Airport]]'' | 465057 | [[Файл:Mytilini airport.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q189059|Mytilene]]'' | ''[[:d:Q16737235|Mytilene Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 721 | MDQ | ''[[:d:Q2902159|Astor Piazzolla International Airport]]'' | 453251 | [[Файл:DipticoAeropuertoMarDelPlata.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Мар-дел-Плата]] | ''[[:d:Q671742|General Pueyrredón Partido]]''<br/>[[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]] |- | style='text-align:right'| 722 | PBM | ''[[:d:Q183494|Johan Adolf Pengel International Airport]]'' | 450979 | [[Файл:JAP Airport, 2022 - 1.jpg|center|128px]] | [[Суринам]] | [[Парамарибо]] | ''[[:d:Q1140891|Para District]]'' |- | style='text-align:right'| 723 | MDG | ''[[:d:Q1209229|Mudanjiang Hailang International Airport]]'' | 450066 | [[Файл:Mudanjiang Airport Building.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q217646|Mudanjiang]]'' | [[Хейлуңҗаң]] |- | style='text-align:right'| 724 | PHE | ''[[:d:Q1188577|Port Hedland International Airport]]'' | 449490 | [[Файл:Port Hedland airport terminal 2012.JPG|center|128px]] | [[Австралия]] | ''[[:d:Q14935899|Port of Port Hedland]]''<br/>''[[:d:Q550465|Port Hedland]]'' | ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]'' |- | style='text-align:right'| 725 | RCH | ''[[:d:Q2233144|Almirante Padilla Airport]]'' | 447352 | | [[Колумбия]] | [[Риоача]] | [[Риоача]] |- | style='text-align:right'| 726 | HAH | ''[[:d:Q653299|Prince Said Ibrahim International Airport]]'' | 446789 | [[Файл:Air Tanzania B737 at Hahaya Airport.jpg|center|128px]] | [[Коморлар|Комор утраулары]] | ''[[:d:Q3901|Moroni]]'' | ''[[:d:Q244978|Grande Comore]]'' |- | style='text-align:right'| 727 | PIK | ''[[:d:Q8992|Glasgow Prestwick Airport]]'' | 444433 | [[Файл:GPAirport.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Glazgo]]<br/>''[[:d:Q7275531|RAF Prestwick]]'' | ''[[:d:Q209131|South Ayrshire]]'' |- | style='text-align:right'| 728 | SMI | ''[[:d:Q1432699|Samos International Airport]]'' | 440755 | [[Файл:Airport Samos.JPG|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q853527|Vathy]]''<br/>''[[:d:Q13580795|Samos]]'' | ''[[:d:Q173620|Төньяк Эгей утраулары]]'' |- | style='text-align:right'| 729 | KAN | ''[[:d:Q1431654|Mallam Aminu Kano International Airport]]'' | 440373 | [[Файл:Aminu Kano International Airport Kano.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q182984|Kano]]'' | ''[[:d:Q182984|Kano]]'' |- | style='text-align:right'| 730 | GIB | ''[[:d:Q501083|Gibraltar International Airport]]'' | 437172 | [[Файл:Gibraltar airport.JPG|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Гибралтар]] | [[Гибралтар]] |- | style='text-align:right'| 731 | BME | ''[[:d:Q1431002|Broome International Airport]]'' | 436029 | [[Файл:Broome International Airport.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | ''[[:d:Q606294|Broome]]'' | ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]'' |- | style='text-align:right'| 732 | ZCL | ''[[:d:Q1927552|General Leobardo C. Ruiz International Airport]]'' | 433952 | [[Файл:Zacatecas airport.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сакатекас (град)]]<br/>''[[:d:Q139491924|Q139491924]]'' | [[Сакатекас (штат)]] |- | style='text-align:right'| 733 | CEN | ''[[:d:Q1331040|Ciudad Obregón International Airport]]'' | 430276 | [[Файл:Ciudad Obregon aeropuerto.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сьюдад-Обрегон]]<br/>''[[:d:Q21050448|Pioneros de Ciudad Obregón]]'' | [[Сьюдад-Обрегон]] |- | style='text-align:right'| 734 | NVA | ''[[:d:Q619873|Benito Salas Airport]]'' | 426861 | [[Файл:Aeropuerto Benito Salas.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Нейва (шәһәр)]]<br/>''[[:d:Q12772480|Neviazaný]]'' | ''[[:d:Q234920|Уила департаменты]]'' |- | style='text-align:right'| 735 | JIB | ''[[:d:Q620706|Djibouti-Ambouli International Airport]]'' | 426854 | [[Файл:Djibouti airport.jpg|center|128px]] | [[Җибути]] | ''[[:d:Q3604|Җибути]]'' | ''[[:d:Q3604|Җибути]]'' |- | style='text-align:right'| 736 | FAE | ''[[:d:Q371471|Vágar Airport]]'' | 424281 | [[Файл:Vágar Airport, Faroe Islands.JPG|center|128px]] | [[Фарер утраулары]] | ''[[:d:Q207675|Vágar]]'' | ''[[:d:Q648131|Sørvágs Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 737 | LMM | ''[[:d:Q1431949|Valle del Fuerte Federal International Airport]]'' | 424000 | [[Файл:LMM International 4.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Лос-Мочис]]<br/>''[[:d:Q5899134|historia de Los Mochis]]'' | [[Лос-Мочис]] |- | style='text-align:right'| 738 | HOF | ''[[:d:Q2875750|Al-Ahsa International Airport]]'' | 409000 | [[Файл:Al Hasa Airport.jpg|center|128px]] | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q4702167|Al-Ahsa governorate]]'' | ''[[:d:Q27136|Hofuf]]'' |- | style='text-align:right'| 739 | TRV | ''[[:d:Q1466205|Thiruvananthapuram International Airport]]'' | 407881<br/>369812<br/>348131<br/>287632<br/>375374<br/>306591<br/>390310<br/>349680<br/>397521<br/>373571<br/>358589<br/>333707<br/>395531<br/>361069<br/>528412<br/>379415<br/>343693<br/>354896<br/>311175<br/>346295<br/>336834<br/>353283<br/>373670<br/>410167<br/>221488<br/>239255<br/>270697<br/>193578<br/>223916<br/>237221<br/>225200<br/>211079<br/>234332<br/>231223<br/>219783<br/>235188<br/>252609<br/>258727<br/>270736<br/>211074<br/>260644<br/>228695<br/>243968<br/>235388<br/>266777<br/>224501<br/>214915<br/>235301<br/>324398<br/>331676<br/>354852<br/>274986<br/>320144<br/>328133<br/>302182<br/>325716<br/>337279<br/>311590<br/>298787<br/>323981<br/>216463<br/>219343<br/>227485<br/>189133<br/>230401<br/>217565<br/>203990<br/>196100<br/>223289<br/>198598<br/>192651<br/>198948<br/>248984<br/>245253<br/>267069<br/>214379<br/>260250<br/>219658<br/>232024<br/>226461<br/>259489<br/>229543<br/>212207<br/>217750<br/>277081<br/>309793<br/>312408<br/>241657<br/>295187<br/>277286<br/>269647<br/>256777<br/>296640<br/>266630<br/>267297<br/>273160<br/>370486<br/>305422<br/>322816<br/>334090<br/>321247<br/>320485<br/>348496<br/>369056<br/>323999<br/>317025<br/>329501<br/>387476<br/>384271<br/>321420<br/>162127<br/>324<br/>6968<br/>36066<br/>41331<br/>4803<br/>65479<br/>84765<br/>98577<br/>134625<br/>146894<br/>136241<br/>136139<br/>320<br/>128682<br/>40810<br/>44839<br/>66853<br/>48030<br/>112544<br/>132244<br/>163041<br/>190703<br/>237400<br/>257176<br/>176629<br/>145861<br/>287670<br/>266240<br/>285603<br/>296054<br/>276111<br/>283261<br/>215900<br/>279604<br/>330173 | [[Файл:Maldivian and Air India Express at Trivandrum.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q162612|Thiruvananthapuram district]]''<br/>[[Тируванантапурам]] | [[Тируванантапурам]] |- | style='text-align:right'| 740 | BVC | ''[[:d:Q1430965|Aristides Pereira International Airport]]'' | 404571 | [[Файл:Aeroporto-Internacional-Aristides-Pereira-Terminal-2012.JPG|center|128px]] | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q501656|Sal Rei]]''<br/>''[[:d:Q110440|Boa Vista]]''<br/>''[[:d:Q2721025|Boa Vista]]'' | ''[[:d:Q2721025|Boa Vista]]'' |- | style='text-align:right'| 741 | DZA | ''[[:d:Q642313|Dzaoudzi Pamandzi International Airport]]'' | 400866 | [[Файл:Aéroport de Pamandzi.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | ''[[:d:Q846048|Dzaoudzi]]'' | ''[[:d:Q1010634|Pamandzi]]'' |- | style='text-align:right'| 742 | GAU | ''[[:d:Q2673008|Lokpriya Gopinath Bordoloi International Airport]]'' | 400506<br/>384234<br/>375035<br/>332162<br/>430579<br/>354498<br/>451776<br/>371911<br/>458913<br/>383757<br/>449237<br/>366260<br/>489939<br/>392980<br/>423058<br/>374585<br/>430699<br/>388370<br/>507348<br/>394596<br/>493138<br/>380302<br/>555066<br/>409172<br/>170560<br/>175180<br/>206937<br/>149684<br/>175743<br/>210193<br/>191770<br/>168291<br/>207928<br/>185892<br/>213276<br/>169030<br/>183193<br/>176898<br/>210889<br/>163729<br/>187660<br/>200001<br/>189254<br/>164277<br/>188771<br/>176257<br/>206388<br/>151028<br/>259668<br/>275215<br/>384043<br/>239773<br/>243532<br/>295420<br/>271604<br/>250736<br/>274021<br/>329031<br/>332532<br/>297228<br/>165469<br/>130156<br/>193040<br/>124902<br/>141686<br/>162031<br/>157367<br/>137897<br/>168337<br/>157421<br/>182184<br/>125027<br/>194590<br/>138947<br/>200350<br/>161335<br/>197159<br/>186945<br/>187809<br/>163909<br/>187805<br/>169638<br/>166029<br/>129159<br/>218927<br/>246024<br/>250355<br/>185338<br/>188705<br/>224872<br/>223698<br/>203698<br/>219842<br/>220204<br/>238121<br/>208231<br/>546172<br/>457920<br/>482362<br/>469365<br/>493538<br/>492108<br/>506555<br/>450518<br/>413726<br/>492100<br/>489675<br/>446703<br/>463103<br/>426811<br/>313247<br/>229<br/>10639<br/>92288<br/>81463<br/>120156<br/>163979<br/>217425<br/>247170<br/>291320<br/>310915<br/>309741<br/>343810<br/>293916<br/>80744<br/>98598<br/>151331<br/>223285<br/>246762<br/>386492<br/>375592<br/>415091<br/>265068<br/>388178<br/>269748<br/>385391<br/>399558<br/>424394<br/>427604<br/>345083<br/>348558<br/>450362<br/>347750<br/>458413<br/>474624<br/>407984 | [[Файл:Borjhar-Airport 9763-.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q199605|Guwahati]]'' | ''[[:d:Q199605|Guwahati]]'' |- | style='text-align:right'| 743 | MWZ | ''[[:d:Q392790|Mwanza Airport]]'' | 400457 | [[Файл:Mwanza Airport.png|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q110218|Mwanza]]'' | ''[[:d:Q331153|Mwanza Region]]'' |- | style='text-align:right'| 744 | YFC | ''[[:d:Q2735729|Fredericton International Airport]]'' | 398000 | [[Файл:Fredericton Airport.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Фредериктон]] | [[Нью-Брансвик]] |- | style='text-align:right'| 745 | JUJ | ''[[:d:Q1927818|Gobernador Horacio Guzmán International Airport]]'' | 394594 | [[Файл:Jujuy Mayo05 018 copy.JPG|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Сан-Сальвадор-де-Хухуй]]<br/>''[[:d:Q1094368|Perico]]'' | [[Хухуй]] |- | style='text-align:right'| 746 | KVA | ''[[:d:Q676516|Kavala International Airport "Alexander the Great"]]'' | 391696 | [[Файл:Kavala International Airport 4.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q187352|Kavala]]'' | ''[[:d:Q2000198|Nestos Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 747 | HTA | ''[[:d:Q2735084|Kadala Airport]]'' | 389541 | [[Файл:Chita Kadala Airport (2026-06-12) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Чита]] | [[Байкал арты крае]] |- | style='text-align:right'| 748 | TCQ | ''[[:d:Q1658484|Crnl. FAP Carlos Ciriani Santa Rosa International Airport]]'' | 387045 | [[Файл:Aeropuerto Tacna.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | [[Такна]] | [[Такна]] |- | style='text-align:right'| 749 | YNY | ''[[:d:Q483469|Yangyang International Airport]]'' | 384642 | [[Файл:Yangyang International Airport 20130829.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q50254|Yangyang County]]'' | ''[[:d:Q50254|Yangyang County]]'' |- | style='text-align:right'| 750 | EXT | ''[[:d:Q8999|Exeter Airport]]'' | 382198 | [[Файл:ExeterAirportUK.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Эксетер]] | ''[[:d:Q48026|Көньяк-Көнбатыш Англия]]'' |- | style='text-align:right'| 751 | OSR | ''[[:d:Q922954|Leoš Janáček Airport Ostrava]]'' | 377936 | [[Файл:OSRintl.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Острава]] | [[Албрехтички]] |- | style='text-align:right'| 752 | TNJ | ''[[:d:Q2220491|Raja Haji Fisabilillah Airport]]'' | 375000 | | [[Индонезия]] | [[Танҗуң-Пинаң]] | [[Танҗуң-Пинаң]] |- | style='text-align:right'| 753 | CTM | ''[[:d:Q1708773|Chetumal International Airport]]'' | 374152 | [[Файл:CTM airport night.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Четумаль]] | [[Четумаль]] |- | style='text-align:right'| 754 | REP | ''[[:d:Q1054472|Siem Reap International Airport]]'' | 372000 | [[Файл:Siem Reap International Airport.jpg|center|128px]] | [[Камбоджа]] | ''[[:d:Q11711|Siem Reap]]'' | ''[[:d:Q652818|Siem Reap Province]]'' |- | style='text-align:right'| 755 | RTB | ''[[:d:Q555952|Juan Manuel Gálvez International Airport]]'' | 371657 | [[Файл:Roatan International Airport.jpg|center|128px]] | [[Һондурас]] | ''[[:d:Q1419813|Roatán]]''<br/>''[[:d:Q25268680|Coxen Hole]]'' | ''[[:d:Q1419813|Roatán]]'' |- | style='text-align:right'| 756 | LET | ''[[:d:Q432334|Alfredo Vásquez Cobo International Airport]]'' | 370277 | [[Файл:Alfredo Vásquez Cobo International Airport.jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q214913|Leticia]]'' | ''[[:d:Q44724|Amazonas Department]]'' |- | style='text-align:right'| 757 | SBT | ''[[:d:Q21644281|Sabetta International Airport]]'' | 369819 | [[Файл:Перрон аэропорт Сабетта.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | | [[Ямал-Ненец автономияле округы]] |- | style='text-align:right'| 758 | BVB | ''[[:d:Q597669|Boa Vista International Airport]]'' | 369482 | [[Файл:Entrada do Aeroporto Internacional de Boa Vista - Atlas Brasil Cantanhede, Boa Vista RR.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Боа-Виста (Рорайма)|Боа-Виста]] | [[Боа-Виста (Рорайма)|Боа-Виста]] |- | style='text-align:right'| 759 | OST | ''[[:d:Q1432260|Ostend-Bruges International Airport]]'' | 369363 | [[Файл:Oostende - Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | [[Брүгге]]<br/>[[Остенде]] | [[Остенде]] |- | style='text-align:right'| 760 | PEG | ''[[:d:Q1371018|Perugia San Francesco d'Assisi]]'' | 369222 | [[Файл:Aeroporto Internazionale dell'Umbria - Perugia "San Francesco d'Assisi".jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Перуҗа]] | [[Перуҗа]] |- | style='text-align:right'| 761 | YXY | ''[[:d:Q1433251|Erik Nielsen Whitehorse International Airport]]'' | 368238 | [[Файл:Whitehorse Airport, Yukon Territory.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Вайтһорс]] | [[Вайтһорс]] |- | style='text-align:right'| 762 | RST | ''[[:d:Q1432602|Rochester International Airport]]'' | 366374 | [[Файл:RST-Airport-Rochester-Minnesota.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Рочестер (Миннесота)]] |- | style='text-align:right'| 763 | NIM | ''[[:d:Q905933|Diori Hamani International Airport]]'' | 363093 | [[Файл:Niameyairport 2005 crop.JPG|center|128px]] | [[Нигер]] | ''[[:d:Q3674|Niamey]]'' | ''[[:d:Q3674|Niamey]]'' |- | style='text-align:right'| 764 | UGC | ''[[:d:Q975965|Urgench International Airport]]'' | 360000 | [[Файл:URGairport1.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Үргәнеч]] | [[Үргәнеч]] |- | style='text-align:right'| 765 | INI | ''[[:d:Q1262128|Niš Constantine the Great Airport]]'' | 357313 | [[Файл:Nis Airport new terminal.jpg|center|128px]] | [[Сербия]] | [[Ниш]] | [[Ниш]] |- | style='text-align:right'| 766 | KLX | ''[[:d:Q924954|Kalamata International Airport "Captain Vasilis Konstantakopoulos"]]'' | 354546 | [[Файл:Kalamata Airport.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q167895|Kalamata]]'' | ''[[:d:Q1192028|Kalamata Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 767 | FRL | ''[[:d:Q942017|Forlì Airport]]'' | 351369<br/>810359<br/>565341<br/>708681<br/>778871<br/>523944<br/>640866<br/>346325<br/>261939<br/>39885<br/>16077<br/>43365<br/>69018<br/>146730<br/>620309<br/>29818<br/>94610<br/>134983<br/>133110<br/>118073<br/>0 | [[Файл:Aeroporto di Forlì.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Форли]]<br/>''[[:d:Q244482|Romagna]]'' | [[Форли]] |- | style='text-align:right'| 768 | GTF | ''[[:d:Q3456412|Great Falls International Airport]]'' | 351226 | [[Файл:Great Falls International Airport - Montana.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Грейт-Фолс (Монтана)|Грейт-Фолс]] | [[Монтана]] |- | style='text-align:right'| 769 | NKC | ''[[:d:Q25337089|Nouakchott–Oumtounsy International Airport]]'' | 350373 | [[Файл:مطار نواكشوط الدولي ام التونسي.jpg|center|128px]] | [[Мавритания]] | ''[[:d:Q3688|Nouakchott]]'' | ''[[:d:Q3688|Nouakchott]]'' |- | style='text-align:right'| 770 | BNX | ''[[:d:Q1430945|Banja Luka International Airport]]'' | 343009 | [[Файл:Blairport.jpg|center|128px]] | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[Баня-Лука|Банә-Лука]] | [[Босния һәм Герцеговина]] |- | style='text-align:right'| 771 | CME | ''[[:d:Q2231684|Ciudad del Carmen International Airport]]'' | 342737 | [[Файл:Mmcetwr.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сиудад дел Кармен]] | [[Кармен муниципалитеты (Кампече)]] |- | style='text-align:right'| 772 | YMM | ''[[:d:Q670072|Fort McMurray International Airport]]'' | 339615 | [[Файл:Aerial view of Fort McMurray Airport 2014.tif|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q1263195|Regional Municipality of Wood Buffalo]]'' | [[Альберта]] |- | style='text-align:right'| 773 | RBR | ''[[:d:Q5110606|Rio Branco International Airport]]'' | 336623 | [[Файл:Riobranco aeroporto.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Риу-Бранку (Акри)|Риу-Бранку]] | [[Акри]] |- | style='text-align:right'| 774 | ARI | ''[[:d:Q948809|Chacalluta International Airport]]'' | 331449 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Chacalluta.jpg|center|128px]] | [[Чили]] | [[Арика]] | ''[[:d:Q201119|Arica Province]]'' |- | style='text-align:right'| 775 | ATZ | ''[[:d:Q2107478|Assiut Airport]]'' | 329416 | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q29962|Asyut]]'' | ''[[:d:Q29965|Asyut Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 776 | MOT | ''[[:d:Q3566301|Minot International Airport]]'' | 328206 | [[Файл:Minot International Airport - North Dakota.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Майнот (Төньяк Дакота)|Майнот]] | [[Төньяк Дакота]] |- | style='text-align:right'| 777 | PMR | ''[[:d:Q1432305|Palmerston North Airport]]'' | 323615 | [[Файл:PMR ATC Tower.JPG|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | [[Палмерстон-Норт]] | [[Палмерстон-Норт]] |- | style='text-align:right'| 778 | BON | ''[[:d:Q1430982|Flamingo International Airport]]'' | 323110 | [[Файл:Flamingo Airport.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q25396|Bonaire]]''<br/>''[[:d:Q61918826|2019 Bonaire general election]]'' | ''[[:d:Q331584|Kralendijk]]'' |- | style='text-align:right'| 779 | ENU | ''[[:d:Q3497354|Akanu Ibiam International Airport]]'' | 321017 | [[Файл:Enugu Airport.JPG|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q465022|Enugu]]'' | ''[[:d:Q5380873|Enugu East]]'' |- | style='text-align:right'| 780 | NOU | ''[[:d:Q892783|La Tontouta International Airport]]'' | 320333 | [[Файл:Hangar - Aéroport Nouméa-La Tontouta.JPG|center|128px]] | [[Франция]] | [[Нумеа]] | ''[[:d:Q9737|Païta]]'' |- | style='text-align:right'| 781 | NWI | ''[[:d:Q349673|Norwich International Airport]]'' | 319040 | [[Файл:Norwich Airport 25th October 2007.JPG|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Норвич]] | [[Норвич]] |- | style='text-align:right'| 782 | DLH | ''[[:d:Q3277758|Duluth International Airport]]'' | 311062 | [[Файл:Duluth-apt-17may1991.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Дулут (Миннесота)|Дулут]] | [[Дулут (Миннесота)|Дулут]] |- | style='text-align:right'| 783 | PEM | ''[[:d:Q656854|Padre Aldamiz International Airport]]'' | 310488 | [[Файл:PuertoMaldonado Aeropuerto.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | ''[[:d:Q541435|Puerto Maldonado]]'' | ''[[:d:Q541435|Puerto Maldonado]]'' |- | style='text-align:right'| 784 | LAN | ''[[:d:Q597590|Capital Region International Airport]]'' | 310369 | [[Файл:Capital Region International Airport USGS 08-Mar-2010.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ләнсиң]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 785 | BJA | ''[[:d:Q2875809|Bejaia Soummam – Abane Ramdane Airport]]'' | 309070 | [[Файл:Vue aérienne de l'aéroport de Béjaïa (Algérie).jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q59975|Béjaïa]]'' | [[Алжир|Әлҗәзаир]] |- | style='text-align:right'| 786 | IVC | ''[[:d:Q752694|Invercargill Airport]]'' | 307308 | [[Файл:Late afternoon, Invercargill Airport, Southland New Zealand, 22 July 2005 - Flickr - PhillipC.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q31805|Invercargill]]'' | ''[[:d:Q31805|Invercargill]]'' |- | style='text-align:right'| 787 | YQG | ''[[:d:Q1052673|Windsor International Airport]]'' | 307283 | [[Файл:Windsor Airport 2.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | [[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]] | [[Онтарио]] |- | style='text-align:right'| 788 | AAN | ''[[:d:Q1391995|Al Ain International Airport]]'' | 302766 | [[Файл:AlAin01.jpg|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | ''[[:d:Q234600|Al Ain]]'' | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] |- | style='text-align:right'| 789 | AZO | ''[[:d:Q3457490|Kalamazoo/Battle Creek International Airport]]'' | 302508 | [[Файл:Azoairportaerial.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Каламазу]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 790 | DNK | ''[[:d:Q1431225|Dnipro International Airport]]'' | 299250 | [[Файл:Main terminal at Dnipropetrovsk International Airport.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Днипро]] | [[Днипропетровск өлкәсе|Днепропетровск өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 791 | RES | ''[[:d:Q3495781|Resistencia International Airport]]'' | 297886 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Resistencia from entry.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Ресистенсия]] | [[Чако (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 792 | LLW | ''[[:d:Q721780|Lilongwe International Airport]]'' | 296190 | [[Файл:2005-07-12 Lilongwe International Airport, Malawi.jpg|center|128px]] | [[Малави]] | ''[[:d:Q3876|Lilongwe]]'' | [[Малави]] |- | style='text-align:right'| 793 | BHK | ''[[:d:Q978200|Bukhara International Airport]]'' | 290000 | [[Файл:Здание аэровокзала Бухары, вид с со стороны аэродрома.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Бохара]] | [[Бохара]] |- | style='text-align:right'| 794 | BEW | ''[[:d:Q381643|Beira Airport]]'' | 283000 | [[Файл:Beira Airport DF-SD-01-01511.jpg|center|128px]] | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q211563|Beira]]'' | ''[[:d:Q56037053|Beira District]]'' |- | style='text-align:right'| 795 | ROR | ''[[:d:Q1147092|Roman Tmetuchl International Airport]]'' | 276084 | [[Файл:FAT Boeing 757 Palau Airport Spijkers.jpg|center|128px]] | [[Палау]] | ''[[:d:Q2663949|Airai]]'' | ''[[:d:Q407967|Airai]]'' |- | style='text-align:right'| 796 | PLQ | ''[[:d:Q1332588|Palanga International Airport]]'' | 274879 | [[Файл:Plq-apt-aug222008.jpg|center|128px]] | [[Литва]] | ''[[:d:Q2047414|Паланга]]''<br/>''[[:d:Q16468481|Palanga circuit]]'' | [[Литва]] |- | style='text-align:right'| 797 | CCJ | ''[[:d:Q573547|Calicut International Airport]]'' | 274281<br/>235294<br/>236908<br/>206840<br/>252517<br/>247245<br/>284979<br/>277079<br/>277285<br/>279269<br/>232800<br/>226458<br/>295423<br/>270490<br/>345210<br/>289125<br/>267058<br/>260170<br/>267216<br/>248132<br/>264417<br/>247664<br/>309331<br/>277339<br/>195265<br/>184724<br/>173586<br/>143416<br/>172862<br/>205226<br/>187611<br/>177172<br/>211320<br/>168360<br/>177599<br/>197127<br/>215802<br/>203701<br/>213313<br/>188498<br/>209787<br/>197588<br/>220355<br/>216171<br/>237321<br/>177781<br/>196466<br/>194084<br/>208277<br/>232077<br/>239298<br/>179031<br/>202464<br/>224116<br/>198357<br/>187239<br/>225185<br/>210459<br/>203607<br/>220333<br/>183891<br/>177288<br/>178083<br/>135251<br/>150174<br/>180846<br/>167307<br/>158238<br/>191939<br/>157311<br/>163062<br/>166802<br/>194088<br/>181275<br/>199267<br/>162356<br/>171950<br/>175131<br/>175430<br/>174592<br/>198033<br/>184722<br/>172250<br/>179051<br/>246068<br/>199837<br/>207396<br/>206103<br/>243673<br/>179282<br/>169349<br/>229876<br/>197910<br/>178722<br/>177926<br/>180323<br/>294967<br/>251370<br/>270791<br/>305645<br/>294398<br/>276668<br/>286239<br/>292964<br/>270703<br/>257342<br/>256123<br/>303290<br/>297177<br/>252444<br/>136917<br/>129<br/>5333<br/>43975<br/>39844<br/>42869<br/>63582<br/>88433<br/>91727<br/>115955<br/>140006<br/>127830<br/>142329<br/>125333<br/>42157<br/>43206<br/>92185<br/>105060<br/>140895<br/>175646<br/>187125<br/>211798<br/>150535<br/>211304<br/>250453<br/>268868<br/>250311<br/>231108<br/>179901<br/>219990<br/>263625<br/>261805<br/>247414<br/>247070 | [[Файл:കരിപ്പുര്‍ വിമാനത്താവളം.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q28729|Kozhikode]]'' | ''[[:d:Q1030918|Malappuram district]]'' |- | style='text-align:right'| 798 | KTN | ''[[:d:Q2076613|Ketchikan International Airport]]'' | 274180 | [[Файл:Aeropuerto de Ketchikan, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-16, DD 48.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Кетчикан (Аляска)|Кетчикан]] | [[Аляска]] |- | style='text-align:right'| 799 | MUB | ''[[:d:Q121760|Maun Airport]]'' | 271414 | [[Файл:Maun Airport.jpg|center|128px]] | [[Ботсвана]] | ''[[:d:Q170732|Maun]]'' | ''[[:d:Q57617|Төньяк-Көнбатыш округ]]'' |- | style='text-align:right'| 800 | IFP | ''[[:d:Q3545149|Laughlin/Bullhead International Airport]]'' | 268996 | [[Файл:Bullhead Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Буллгед-Сити]] | [[Аризона]] |- | style='text-align:right'| 801 | VVC | ''[[:d:Q6465644|La Vanguardia Airport]]'' | 268598 | [[Файл:Aeropuerto Vanguardia, Villavicencio - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Вильявисенсио]] | ''[[:d:Q238629|Meta Department]]'' |- | style='text-align:right'| 802 | FNC | ''[[:d:Q639161|Madeira Cristiano-Ronaldo Airport]]'' | 265836 | [[Файл:Aeroporto da Madeira runway.JPG|center|128px]] | [[Португалия]] | [[Мадейра]]<br/>[[Фуншал]] | [[Санта-Круш (Мадейра)|Санта-Круш]] |- | style='text-align:right'| 803 | ROT | ''[[:d:Q1134679|Rotorua International Airport]]'' | 265443 | [[Файл:De Havilland Canada DHC-8-300 (ANZ) Rotorua.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q208948|Rotorua]]'' | ''[[:d:Q2192924|Bay of Plenty Region]]''<br/>''[[:d:Q15059492|Rotorua Lakes District]]'' |- | style='text-align:right'| 804 | GFK | ''[[:d:Q2062820|Grand Forks International Airport]]'' | 262962 | [[Файл:Gfkairport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Гранд-Форкс]] | [[Гранд-Форкс (округ, Төньяк Дакота)]] |- | style='text-align:right'| 805 | APO | ''[[:d:Q3498820|Antonio Roldán Betancourt Airport]]'' | 261396 | [[Файл:Carepa Aeropuerto.JPG|center|128px]] | [[Колумбия]] | [[Апартадо]]<br/>''[[:d:Q1162282|post office box]]'' | ''[[:d:Q123304|Антьокия департаменты]]'' |- | style='text-align:right'| 806 | VDO | ''[[:d:Q6587434|Van Don International Airport]]'' | 260434 | [[Файл:San-bay-van-don-toan-canh.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | | ''[[:d:Q7913303|Vân Đồn]]'' |- | style='text-align:right'| 807 | BJM | ''[[:d:Q681134|Bujumbura International Airport]]'' | 257806 | [[Файл:BujumburaAirport.jpg|center|128px]] | [[Бурунди]] | ''[[:d:Q3854|Bujumbura]]'' | ''[[:d:Q1816580|Bujumbura Mairie]]'' |- | style='text-align:right'| 808 | AEX | ''[[:d:Q592206|Alexandria International Airport]]'' | 255229 | [[Файл:Englandafb-mar83.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Александрия (Луизиана)]] | [[Луизиана (штат)|Луизиана]]<br/>[[Рапид (приход, Луизиана)]] |- | style='text-align:right'| 809 | PBG | ''[[:d:Q2876075|Plattsburgh International Airport]]'' | 250998 | [[Файл:PBG Airport Diagram.pdf|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Платтсбург (Нью-Йорк)]] | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 810 | AXD | ''[[:d:Q1430762|Alexandroupolis International Airport "Democritus"]]'' | 249584 | [[Файл:Flughafen Demokritos von Alexandroupolis.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q190847|Alexandroupolis]]'' | [[Греция]] |- | style='text-align:right'| 811 | DIL | ''[[:d:Q1432488|Presidente Nicolau Lobato International Airport]]'' | 245514 | [[Файл:Airport Pres Lobato.jpg|center|128px]] | [[Көнчыгыш Тимор]] | [[Дили]] | [[Дили]] |- | style='text-align:right'| 812 | LRM | ''[[:d:Q737856|La Romana International Airport]]'' | 245123 | [[Файл:La Romana Aeropuerto RD.jpg|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q40508|La Romana]]'' | ''[[:d:Q1140742|La Romana]]'' |- | style='text-align:right'| 813 | IAG | ''[[:d:Q1984520|Niagara Falls International Airport]]'' | 241374 | [[Файл:Niagara Falls International Airport - New York - 28 March 1995.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ниагара-Фоллс (Нью-Йорк)|Ниагара-Фолс]] | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 814 | FEG | ''[[:d:Q547124|Fergana International Airport]]'' | 240000 | [[Файл:FerganaAirport.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Фәрганә]] | [[Фәрганә вилаяте]] |- | style='text-align:right'| 815 | ANR | ''[[:d:Q17480|Antwerp International Airport]]'' | 239517 | [[Файл:Antwerp Airport (Deurne).jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | [[Antwerpen|Антверпен]] | [[Antwerpen|Антверпен]] |- | style='text-align:right'| 816 | APL | ''[[:d:Q1526611|Nampula Airport]]'' | 236000 | [[Файл:Nampula Airport.jpg|center|128px]] | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q323801|Nampula]]'' | ''[[:d:Q6962046|Nampula District]]'' |- | style='text-align:right'| 817 | LRD | ''[[:d:Q5642669|Laredo International Airport]]'' | 235373 | [[Файл:Laredo International Airport TX 2006 USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ларедо]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 818 | PSM | ''[[:d:Q6587102|Portsmouth International Airport at Pease]]'' | 233806 | [[Файл:Pease ANG Base aerial View.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Портсмут (Нью-Һәмпшир)|Портсмут]] | [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]] |- | style='text-align:right'| 819 | RGL | ''[[:d:Q2876048|Piloto Civil Norberto Fernández International Airport]]'' | 232135 | [[Файл:Río Gallegos airport.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Рио-Гальегос]] | [[Санта-Крус (правинсә)|Санта-Крус (провинция)]] |- | style='text-align:right'| 820 | PAC | ''[[:d:Q3496541|Albrook "Marcos A. Gelabert" International Airport]]'' | 230000 | [[Файл:AirPanamaF70.JPG|center|128px]] | [[Панама]] | [[Панама (шәһәр)]] | [[Панама (шәһәр)]] |- | style='text-align:right'| 821 | YXU | ''[[:d:Q1431928|London International Airport]]'' | 229241 | [[Файл:London International Airport arrivals outside.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Лондон (Канада)]] | [[Лондон (Канада)]] |- | style='text-align:right'| 822 | ALP | ''[[:d:Q1420222|Aleppo International Airport]]'' | 226260 | [[Файл:Aleppo (2) cropped.jpg|center|128px]] | [[Сүрия]] | [[Хәлеб]] | [[Хәлеб]] |- | style='text-align:right'| 823 | RFD | ''[[:d:Q1071990|Chicago Rockford International Airport]]'' | 224432 | [[Файл:Chicago Rockford International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Рокфорд (Иллинойс)]] | [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] |- | style='text-align:right'| 824 | VIL | ''[[:d:Q1431176|Dakhla Airport]]'' | 222480 | [[Файл:Dakhla Airport.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6250|Көнбатыш Сахара]]'' | ''[[:d:Q345204|Dakhla]]'' | ''[[:d:Q345204|Dakhla]]'' |- | style='text-align:right'| 825 | PDV | ''[[:d:Q1370380|Plovdiv Airport]]'' | 221721 | [[Файл:Plovdiv airport - New terminal building.jpg|center|128px]] | [[Болгария]] | ''[[:d:Q459|Филибә]]''<br/>''[[:d:Q4365146|Plovdiv]]'' | ''[[:d:Q187874|Plovdiv]]'' |- | style='text-align:right'| 826 | NDJ | ''[[:d:Q979272|N'Djamena International Airport]]'' | 221328 | [[Файл:N'Djamena International Airport, Chad.jpg|center|128px]] | [[Чад]] | ''[[:d:Q3659|N'Djamena]]'' | ''[[:d:Q3659|N'Djamena]]'' |- | style='text-align:right'| 827 | TML | ''[[:d:Q2195432|Tamale International Airport]]'' | 217958 | [[Файл:Tamale Airport Terminal.jpg|center|128px]] | [[Гана]] | ''[[:d:Q217040|Тамале]]'' | ''[[:d:Q217040|Тамале]]''<br/>''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]''<br/>''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' |- | style='text-align:right'| 828 | BRO | ''[[:d:Q3385055|Brownsville/South Padre Island International Airport]]'' | 217195 | [[Файл:Brownsvilleiap-8feb2002.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Браунсвил]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 829 | RMI | ''[[:d:Q1140972|Federico Fellini International Airport]]'' | 214851 | [[Файл:Aeroporto Rimini-Miramare.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Римини]] | [[Римини]] |- | style='text-align:right'| 830 | NAG | ''[[:d:Q1657780|Dr. Babasaheb Ambedkar International Airport]]'' | 211370<br/>183480<br/>190753<br/>153437<br/>209430<br/>153972<br/>220457<br/>152624<br/>225943<br/>185132<br/>212281<br/>176220<br/>218937<br/>160933<br/>220006<br/>169679<br/>222147<br/>155812<br/>224599<br/>170774<br/>259181<br/>183589<br/>278202<br/>219821<br/>100538<br/>97712<br/>138541<br/>100107<br/>113792<br/>121369<br/>128056<br/>106480<br/>136571<br/>133038<br/>127148<br/>100187<br/>103955<br/>110324<br/>116813<br/>114811<br/>111279<br/>105353<br/>112246<br/>99507<br/>131631<br/>113164<br/>94738<br/>90571<br/>139063<br/>148300<br/>192708<br/>134961<br/>148617<br/>149200<br/>144046<br/>133985<br/>153879<br/>179592<br/>154524<br/>139274<br/>87660<br/>81962<br/>120187<br/>70160<br/>76698<br/>108046<br/>112349<br/>70544<br/>117213<br/>119296<br/>89114<br/>80526<br/>112132<br/>86115<br/>125425<br/>108628<br/>120992<br/>95630<br/>118833<br/>102959<br/>120570<br/>107505<br/>89332<br/>81782<br/>118569<br/>119972<br/>157772<br/>117547<br/>125912<br/>121376<br/>134749<br/>112900<br/>140755<br/>138675<br/>125525<br/>120285<br/>273000<br/>230115<br/>217042<br/>221070<br/>285072<br/>277946<br/>259704<br/>254057<br/>250271<br/>257865<br/>277936<br/>280871<br/>271785<br/>268984<br/>155987<br/>0<br/>3339<br/>25093<br/>25448<br/>42754<br/>68828<br/>93443<br/>120312<br/>150016<br/>160735<br/>152129<br/>106140<br/>61525<br/>27517<br/>72435<br/>103035<br/>134177<br/>135286<br/>155516<br/>220174<br/>229895<br/>140634<br/>198826<br/>197877<br/>168745<br/>181183<br/>174185<br/>226456<br/>123642<br/>198967<br/>201597<br/>217808<br/>237702 | [[Файл:NagpurAirport.JPG|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q1513|Nagpur]]'' | [[Махараштра|Маһараштра]] |- | style='text-align:right'| 831 | UAQ | ''[[:d:Q1655092|Domingo Faustino Sarmiento Airport]]'' | 208963 | [[Файл:Entrada al aerosanjaun.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Сан-Хван (Аргентина)]] | [[Сан-Хуан (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 832 | VXE | ''[[:d:Q674514|Cesária Évora Airport]]'' | 207802 | [[Файл:CesariaEvoraInternationaleLufthavn.jpg|center|128px]] | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q495547|Mindelo]]''<br/>''[[:d:Q648842|São Vicente]]'' | ''[[:d:Q648842|São Vicente]]'' |- | style='text-align:right'| 833 | EUN | ''[[:d:Q1431242|Hassan I Airport]]'' | 206458 | [[Файл:Hassan 1 Airport.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6250|Көнбатыш Сахара]]'' | ''[[:d:Q47837|Әл-Гаюн]]'' | ''[[:d:Q47837|Әл-Гаюн]]'' |- | style='text-align:right'| 834 | TPQ | ''[[:d:Q2231675|Tepic – Riviera Nayarit International Airport]]'' | 205617 | [[Файл:Aeropuerto de Tepic.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Тепик]] | [[Наярит (штат)]] |- | style='text-align:right'| 835 | LCK | ''[[:d:Q1432595|Rickenbacker International Airport]]'' | 203269 | [[Файл:LCK Aerial.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Коламбус]] | [[Оһайо (штат)|Оһайо]] |- | style='text-align:right'| 836 | COO | ''[[:d:Q856939|Cadjehoun Airport]]'' | 199453 | [[Файл:Benin Golf Air McDonnell Douglas DC-9-32 Mutzair.jpg|center|128px]] | [[Бенин]] | ''[[:d:Q43595|Cotonou]]'' | ''[[:d:Q29158|Littoral]]'' |- | style='text-align:right'| 837 | IVL | ''[[:d:Q850269|Ivalo Airport]]'' | 197987 | [[Файл:Ivalon lentoasema kesällä.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q755702|Inari]]''<br/>''[[:d:Q539767|Ivalo]]'' | ''[[:d:Q755702|Inari]]'' |- | style='text-align:right'| 838 | ABA | ''[[:d:Q558204|Abakan International Airport]]'' | 197222 | [[Файл:Abakan Airport.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Абакан]] | [[Абакан]] |- | style='text-align:right'| 839 | MQF | ''[[:d:Q2156249|Magnitogorsk International Airport]]'' | 193175 | [[Файл:Magnitogorsk.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Магнитогорск]]<br/>''[[:d:Q4274106|Magnitogorsk Opera and Ballet Theatre]]'' | [[Магнитогорск]] |- | style='text-align:right'| 840 | HUN | ''[[:d:Q703921|Hualien Airport]]'' | 192900 | [[Файл:Taiwan HuaLien Airport 2.JPG|center|128px]] | [[Кытай Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q713310|Hualien City]]'' | ''[[:d:Q712969|Xincheng Township]]'' |- | style='text-align:right'| 841 | TTU | ''[[:d:Q1433058|Tetouan Saniat R'mel Airport]]'' | 187777 | [[Файл:Sania Ramel Airport.jpg|center|128px]] | [[Марокко]] | ''[[:d:Q185157|Tétouan]]'' | [[Марокко]] |- | style='text-align:right'| 842 | CPR | ''[[:d:Q1048131|Casper–Natrona County International Airport]]'' | 186223 | [[Файл:Casper-Natrona County International Airport-WY-17Sep1994-USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Каспер (Вайоминг)|Каспер]] | [[Вайоминг]] |- | style='text-align:right'| 843 | NOS | ''[[:d:Q613657|Fascene Airport]]'' | 184000 | [[Файл:Aeroport de Nosy Be DSCN1165.jpg|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | | ''[[:d:Q656073|Antsiranana Province]]'' |- | style='text-align:right'| 844 | POG | ''[[:d:Q1807680|Port-Gentil International Airport]]'' | 181145 | [[Файл:AEROPORTPORTGENTIL.JPG|center|128px]] | [[Габон]] | ''[[:d:Q501715|Порт-Жантил]]'' | ''[[:d:Q823751|Ogooué-Maritime Province]]'' |- | style='text-align:right'| 845 | LNZ | ''[[:d:Q700852|Linz Airport]]'' | 180694 | [[Файл:Aerial image of the Linz airport.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Линц]] | [[Хёршинг]] |- | style='text-align:right'| 846 | GNA | ''[[:d:Q27049|Hrodna Airport]]'' | 180145 | [[Файл:Grodno airport.jpg|center|128px]] | [[Беларусия|Беларусь]] | [[Гродно|Һродна]] | [[Гродно өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 847 | CUE | ''[[:d:Q651585|Mariscal Lamar International Airport]]'' | 179384 | [[Файл:Aeropuerto Mariscal Lamar de Cuenca.jpg|center|128px]] | [[Эквадор]] | [[Квенка (Иквадур)|Квенка]] | [[Эквадор]] |- | style='text-align:right'| 848 | QSR | ''[[:d:Q1432673|Salerno Costa d'Amalfi Airport]]'' | 179123 | [[Файл:Salerno-Pontecagnano Airport (terminal building in 2009).jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Салерно]] | [[Беллицци]] |- | style='text-align:right'| 849 | XWA | ''[[:d:Q27349419|Williston Basin International Airport]]'' | 178080 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Виллистон (Төньяк Дакота)]] | [[Уильямс (округ, Төньяк Дакота)]] |- | style='text-align:right'| 850 | TGM | ''[[:d:Q645100|Târgu Mureș International Airport]]'' | 177342 | [[Файл:Aeroportul.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Тыргу-Муреш]] | ''[[:d:Q190711|Mureș County]]'' |- | style='text-align:right'| 851 | ZLO | ''[[:d:Q2631115|Playa de Oro International Airport]]'' | 172212 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Playa de Oro.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Манзанильо (Манзанильо, Колима)]] | [[Колима (штат)]] |- | style='text-align:right'| 852 | LYR | ''[[:d:Q59633|Svalbard Airport]]'' | 170277 | [[Файл:Longyearbyen Hotellneset IMG 3003-rot.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q25923|Longyearbyen]]'' | [[Шпицберген]] |- | style='text-align:right'| 853 | OMR | ''[[:d:Q2102332|Oradea International Airport]]'' | 169166 | | [[Румыния]] | [[Oradä|Орадя]] | [[Румыния]] |- | style='text-align:right'| 854 | TMP | ''[[:d:Q1126306|Tampere-Pirkkala Airport]]'' | 168328 | [[Файл:Tampere-Pirkkala Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Тампере]] | ''[[:d:Q853628|Pirkkala]]'' |- | style='text-align:right'| 855 | IXC | ''[[:d:Q1835533|Shaheed Bhagat Singh International Airport]]'' | 166360<br/>213122<br/>61565<br/>228832<br/>168569<br/>216694<br/>195374<br/>206936<br/>204264<br/>198781<br/>205028<br/>191664<br/>213578<br/>163608<br/>194876<br/>164884<br/>179393<br/>152115<br/>150347<br/>144323<br/>69831<br/>169708<br/>180925<br/>203629<br/>63287<br/>62119<br/>70563<br/>55654<br/>28511<br/>66133<br/>72375<br/>66530<br/>73479<br/>70856<br/>69609<br/>55532<br/>94612<br/>93347<br/>82150<br/>83544<br/>54454<br/>88181<br/>94230<br/>97682<br/>103139<br/>84486<br/>92756<br/>83455<br/>118855<br/>137254<br/>144904<br/>130572<br/>101346<br/>144980<br/>152556<br/>143261<br/>140553<br/>172095<br/>159796<br/>137228<br/>55578<br/>49432<br/>49926<br/>42230<br/>8223<br/>53960<br/>58968<br/>49360<br/>63373<br/>58601<br/>56887<br/>47806<br/>67577<br/>64997<br/>72736<br/>70305<br/>55481<br/>68925<br/>68961<br/>72354<br/>70041<br/>87086<br/>79180<br/>66372<br/>124387<br/>122939<br/>116903<br/>105731<br/>66331<br/>127075<br/>138373<br/>121920<br/>147531<br/>128061<br/>125936<br/>127674<br/>167174<br/>159143<br/>183321<br/>194670<br/>202775<br/>189440<br/>197458<br/>188538<br/>202420<br/>215294<br/>235502<br/>212435<br/>208915<br/>227452<br/>170303<br/>213<br/>5619<br/>37319<br/>42696<br/>49114<br/>63743<br/>104751<br/>161511<br/>20242<br/>214780<br/>226376<br/>240072<br/>235440<br/>155546<br/>43708<br/>88990<br/>151313<br/>181909<br/>194476<br/>256074<br/>281811<br/>261127<br/>177793<br/>296484<br/>329861<br/>325666<br/>267303<br/>294494<br/>303104<br/>308342<br/>199938<br/>275675<br/>317230<br/>316228 | [[Файл:Chandigarh Airport - mural.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Чандигарх|Чәндигарһ]] | [[Чандигарх|Чәндигарһ]] |- | style='text-align:right'| 856 | LCE | ''[[:d:Q2231517|Golosón International Airport]]'' | 165802 | [[Файл:Goloson Airport Honduras aerial 1987.JPEG|center|128px]] | [[Һондурас]] | [[Ла-Сейба]] | [[Ла-Сейба]] |- | style='text-align:right'| 857 | ARK | ''[[:d:Q1430871|Arusha Airport]]'' | 164419 | [[Файл:Arusha Airport.jpg|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q4301|Arusha]]'' | ''[[:d:Q329261|Arusha Region]]'' |- | style='text-align:right'| 858 | CUF | ''[[:d:Q130270|Cuneo International Airport]]'' | 160189 | [[Файл:Aeroporto cuneo levaldigi terminal.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | [[Кунео]] | [[Савильяно]]<br/>[[Левалдиҗи (Кунео)|Левалдиҗи]] |- | style='text-align:right'| 859 | YQX | ''[[:d:Q1431350|Gander International Airport]]'' | 158222 | [[Файл:Gander International Airport (satellite view).jpg|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q745257|Gander]]'' | [[Ньюфаундленд һәм Лабрадор]] |- | style='text-align:right'| 860 | CBQ | ''[[:d:Q1030578|Margaret Ekpo International Airport]]'' | 157208 | [[Файл:Boeing 737-2F9 5N-AND Nigeria Aws Calabar 08.11.81.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q844091|Calabar]]'' | ''[[:d:Q739676|Cross River State]]'' |- | style='text-align:right'| 861 | BGF | ''[[:d:Q790043|Bangui M'Poko International Airport]]'' | 156995 | [[Файл:Bangui airport 2.jpg|center|128px]] | [[Үзәк Африка Җөмһүрияте|Үзәк Африка Республикасы]] | ''[[:d:Q3832|Bangui]]'' | ''[[:d:Q378970|Ombella-M'Poko Prefecture]]'' |- | style='text-align:right'| 862 | GNJ | ''[[:d:Q1030032|Ganja International Airport]]'' | 154000 | | [[Азәрбайҗан]] | [[Гәнҗә]] | [[Гәнҗә]] |- | style='text-align:right'| 863 | GAN | ''[[:d:Q1431353|Gan International Airport]]'' | 152740 | [[Файл:8Q-IAQ (638190811).jpg|center|128px]] | [[Мальдивлар]] | ''[[:d:Q4681407|Addu City]]'' | ''[[:d:Q353375|Addu Atoll]]'' |- | style='text-align:right'| 864 | UPN | ''[[:d:Q2233051|Lic. y Gen. Ignacio López Rayón International Airport]]'' | 151151 | [[Файл:Aeropuerto Internacional De Uruapan.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Урвапан]] | [[Мичоакан]] |- | style='text-align:right'| 865 | MIU | ''[[:d:Q3497345|Maiduguri International Airport]]'' | 150265 | [[Файл:Dornier Aviation Nigeria Dornier 228 Makinde-2.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q221436|Maiduguri]]'' | ''[[:d:Q130626|Borno State]]'' |- | style='text-align:right'| 866 | KHE | ''[[:d:Q4497328|Kherson International Airport]]'' | 150100 | [[Файл:Kherson airport passenger terminal.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Херсон]] | ''[[:d:Q4513744|Chornobaivka]]'' |- | style='text-align:right'| 867 | PED | ''[[:d:Q2115080|Pardubice Airport]]'' | 147572 | [[Файл:Letiště Pardubice - letecký snímek.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Пардубице]] | [[Тржебосице]] |- | style='text-align:right'| 868 | FRS | ''[[:d:Q589550|Mundo Maya International Airport]]'' | 146764 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Mundo Maya - Guatemala 3.jpg|center|128px]] | [[Гватемала]] | ''[[:d:Q466061|Petén Department]]'' | ''[[:d:Q466061|Petén Department]]''<br/>''[[:d:Q679383|Flores]]'' |- | style='text-align:right'| 869 | YUM | ''[[:d:Q6587748|Yuma International Airport]]'' | 146475 | [[Файл:Aerial View of Yuma International Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сан-Луис (Аризона)|Сан-Луис]] | [[Аризона]] |- | style='text-align:right'| 870 | TRZ | ''[[:d:Q56935|Tiruchirappalli Airport]]'' | 145894<br/>121713<br/>114735<br/>103677<br/>116315<br/>111998<br/>120738<br/>117388<br/>138519<br/>139146<br/>136762<br/>131781<br/>134873<br/>125054<br/>131026<br/>120073<br/>124321<br/>122580<br/>114594<br/>122738<br/>123155<br/>120179<br/>142607<br/>137390<br/>70254<br/>73684<br/>83081<br/>62365<br/>69270<br/>75072<br/>73909<br/>65010<br/>75429<br/>73173<br/>72516<br/>76098<br/>74365<br/>79639<br/>95668<br/>69146<br/>83982<br/>75836<br/>80789<br/>75224<br/>83154<br/>82409<br/>75761<br/>81515<br/>107269<br/>110578<br/>124245<br/>104117<br/>119033<br/>115746<br/>114770<br/>108765<br/>121164<br/>110551<br/>106268<br/>111468<br/>60800<br/>56052<br/>78092<br/>56037<br/>61644<br/>57198<br/>59833<br/>57501<br/>63575<br/>72896<br/>54242<br/>56260<br/>70496<br/>73266<br/>78300<br/>76095<br/>90567<br/>67232<br/>72851<br/>68903<br/>76050<br/>73234<br/>65743<br/>64506<br/>99242<br/>111890<br/>112739<br/>96753<br/>112629<br/>102840<br/>109863<br/>100012<br/>115752<br/>108509<br/>99259<br/>105203<br/>149661<br/>127155<br/>135420<br/>137136<br/>145788<br/>143172<br/>141461<br/>142949<br/>132628<br/>123911<br/>135924<br/>150970<br/>159222<br/>131194<br/>68137<br/>540<br/>1231<br/>12359<br/>21358<br/>31166<br/>36379<br/>37442<br/>38056<br/>42066<br/>46204<br/>41224<br/>47877<br/>35728<br/>15008<br/>17606<br/>21359<br/>24116<br/>33002<br/>42373<br/>48924<br/>56671<br/>80815<br/>63222<br/>83054<br/>112642<br/>128492<br/>118968<br/>56188<br/>98289<br/>129253<br/>119030<br/>129525<br/>123816<br/>138240 | [[Файл:TRZ NITB.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Тиручираппалли]] | [[Тиручираппалли]] |- | style='text-align:right'| 871 | YKF | ''[[:d:Q3912835|Region of Waterloo International Airport]]'' | 145699 | [[Файл:Region of Waterloo International Airport.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q16801136|Tri-Cities]]'' | ''[[:d:Q4116337|Woolwich]]'' |- | style='text-align:right'| 872 | CPE | ''[[:d:Q1932879|Ing. Alberto Acuña Ongay International Airport]]'' | 144013 | [[Файл:15-07-15-Aeropuerto-Internacional-Ing-Alberto-Acuña-Ongay-RalfR-WMA 0914.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сан-Франсиско-де-Кампече]] | [[Сан-Франсиско-де-Кампече]] |- | style='text-align:right'| 873 | TET | ''[[:d:Q3275527|Chingozi Airport]]'' | 144000 | [[Файл:Y Coetsee Tete Airport Mozambique (2017).jpg|center|128px]] | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q388242|Tete]]'' | ''[[:d:Q388242|Tete]]'' |- | style='text-align:right'| 874 | IXM | ''[[:d:Q3465662|Madurai International Airport]]'' | 143966<br/>84118<br/>129082<br/>75574<br/>141843<br/>94706<br/>137274<br/>120554<br/>148929<br/>118612<br/>140913<br/>107868<br/>129770<br/>107112<br/>133014<br/>106004<br/>114324<br/>104876<br/>119978<br/>114135<br/>119214<br/>117576<br/>126369<br/>131179<br/>39825<br/>40406<br/>47357<br/>38427<br/>43838<br/>41417<br/>42073<br/>39117<br/>44767<br/>44729<br/>41035<br/>40401<br/>50704<br/>51273<br/>69571<br/>47830<br/>51791<br/>50563<br/>54642<br/>56258<br/>57194<br/>53738<br/>47756<br/>48586<br/>83570<br/>80019<br/>77864<br/>78440<br/>84243<br/>83302<br/>81658<br/>82256<br/>87366<br/>75296<br/>77891<br/>77555<br/>28395<br/>24932<br/>43005<br/>28638<br/>33093<br/>28654<br/>30213<br/>27922<br/>33452<br/>39028<br/>11439<br/>28074<br/>40292<br/>44485<br/>52071<br/>41239<br/>48185<br/>43954<br/>48108<br/>40314<br/>50226<br/>44647<br/>40415<br/>38425<br/>57262<br/>68070<br/>71280<br/>51749<br/>58033<br/>66692<br/>58110<br/>53442<br/>63037<br/>74279<br/>70476<br/>68155<br/>127645<br/>107245<br/>115341<br/>114014<br/>124227<br/>124714<br/>128802<br/>128702<br/>122308<br/>114790<br/>118870<br/>120119<br/>130266<br/>123284<br/>72241<br/>4<br/>2453<br/>15194<br/>22044<br/>34056<br/>48949<br/>64117<br/>7227<br/>70907<br/>82438<br/>76803<br/>76304<br/>54838<br/>19939<br/>26114<br/>43742<br/>55766<br/>58576<br/>65735<br/>72270<br/>78179<br/>86371<br/>61531<br/>75854<br/>89934<br/>89808<br/>90609<br/>85954<br/>90456<br/>97400<br/>81659<br/>89238<br/>53136<br/>109629 | [[Файл:MaduraiAirport.JPG|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Мадурай]] | [[Мадурай]] |- | style='text-align:right'| 875 | TXN | ''[[:d:Q1139165|Huangshan Tunxi International Airport]]'' | 141352 | [[Файл:Huangshan Tunxi International Airport inside.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q180470|Huangshan]]'' | ''[[:d:Q10942422|Yiqi]]'' |- | style='text-align:right'| 876 | ISN | ''[[:d:Q2063380|Sloulin Field International Airport]]'' | 139604 | [[Файл:Sloulin Field Terminal.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Виллистон (Төньяк Дакота)]] | [[Төньяк Дакота]] |- | style='text-align:right'| 877 | TLM | ''[[:d:Q2875969|Zenata – Messali El Hadj Airport]]'' | 137907 | [[Файл:Tlemcen-airport.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q185134|Tlemcen]]'' | ''[[:d:Q3575193|Zenata]]'' |- | style='text-align:right'| 878 | KLU | ''[[:d:Q694404|Klagenfurt Airport]]'' | 137844 | [[Файл:Aerial image of the Klagenfurt airport.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | [[Клагенфурт]] | [[Клагенфурт]] |- | style='text-align:right'| 879 | ASM | ''[[:d:Q522898|Asmara International Airport]]'' | 136526 | [[Файл:Eritrean Airlines Boeing 767-200ER UR-SDV-1.jpg|center|128px]] | [[Эритрея]] | ''[[:d:Q3642|Asmara]]'' | ''[[:d:Q3642|Asmara]]'' |- | style='text-align:right'| 880 | KGP | ''[[:d:Q2442630|Kogalym International Airport]]'' | 136052 | [[Файл:Airport Kogalym.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Когалым]] | [[Когалым]] |- | style='text-align:right'| 881 | ROB | ''[[:d:Q721497|Roberts International Airport]]'' | 133656 | [[Файл:Roberts International Airport.JPG|center|128px]] | [[Либерия]] | ''[[:d:Q3748|Monrovia]]'' | ''[[:d:Q1052737|Margibi County]]'' |- | style='text-align:right'| 882 | TKU | ''[[:d:Q1130231|Turku Airport]]'' | 133137 | [[Файл:Turku airport terminal.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Турку]] | [[Турку]] |- | style='text-align:right'| 883 | YXC | ''[[:d:Q908580|Canadian Rockies International Airport]]'' | 132424 | [[Файл:TerminolyYXC.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | | [[Британия Колумбиясе]] |- | style='text-align:right'| 884 | LTO | ''[[:d:Q1932928|Loreto International Airport]]'' | 131933 | [[Файл:Loreto Airport 100 0225.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Лорето (Лорето, Көньяк Түбән Калифорния)]] | [[Лорето муниципалитеты (Көньяк Түбән Калифорния)]] |- | style='text-align:right'| 885 | BLB | ''[[:d:Q21072127|Panamá Pacífico International Airport]]'' | 131930 | [[Файл:Howardafb-panama.jpg|center|128px]] | [[Панама]] | ''[[:d:Q7129934|Panama Pacifico]]'' | ''[[:d:Q2216621|Arraiján District]]'' |- | style='text-align:right'| 886 | KUO | ''[[:d:Q973283|Kuopio Airport]]'' | 126083 | [[Файл:Kuopio airport from air cropped.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | [[Куопио]] | ''[[:d:Q999210|Siilinjärvi]]'' |- | style='text-align:right'| 887 | LXS | ''[[:d:Q2670580|Lemnos International Airport]]'' | 124089 | [[Файл:Limnos Airport.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | ''[[:d:Q192483|Lemnos]]'' | ''[[:d:Q173620|Төньяк Эгей утраулары]]'' |- | style='text-align:right'| 888 | SZY | ''[[:d:Q1432944|Szczytno-Szymany International Airport]]'' | 121300<br/>62395 | [[Файл:POL Olsztyn Mazury Airport 09.JPG|center|128px]] | [[Польша]] | ''[[:d:Q953181|Шчытно]]'' | [[Шимани (Щиценский повяты)]] |- | style='text-align:right'| 889 | CMF | ''[[:d:Q1431076|Chambéry Airport]]'' | 120970 | [[Файл:Aéroport Chambéry - Savoie (73).jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Шамбери]] | [[Вивье-дю-Лак]] |- | style='text-align:right'| 890 | ROW | ''[[:d:Q3536484|Roswell International Air Center]]'' | 120434 | [[Файл:Roswell-19oct1997.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Розвелл (Нью-Мексико)]] | [[Нью-Мексико]] |- | style='text-align:right'| 891 | PDP | ''[[:d:Q9071|Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo International Airport]]'' | 119000 | [[Файл:Flughafen Punta del Este.jpg|center|128px]] | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q56069|Punta del Este]]'' | ''[[:d:Q6030956|Municipality of Piriapolis]]'' |- | style='text-align:right'| 892 | PPG | ''[[:d:Q939904|Pago Pago International Airport]]'' | 118492 | [[Файл:C-141 at Pago Pago Airport.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Паго-Паго]] | [[Паго-Паго]] |- | style='text-align:right'| 893 | GBE | ''[[:d:Q1327949|Sir Seretse Khama International Airport]]'' | 117227 | | [[Ботсвана]] | ''[[:d:Q3919|Gaborone]]'' | ''[[:d:Q3919|Gaborone]]'' |- | style='text-align:right'| 894 | BTK | ''[[:d:Q2310549|Bratsk Airport]]'' | 115548 | [[Файл:Bratsk Airport (1).jpg|center|128px]] | [[Россия]]<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' |- | style='text-align:right'| 895 | IFO | ''[[:d:Q1431569|Ivano-Frankivsk International Airport]]'' | 112607 | [[Файл:Ivano-Frankivsk International Airport.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Ивано-Франковск]] | [[Ивано-Франковск]] |- | style='text-align:right'| 896 | EDL | ''[[:d:Q1258402|Eldoret International Airport]]'' | 111250 | [[Файл:Main lounge at Eldoret International Airport.jpg|center|128px]] | [[Кения]] | ''[[:d:Q322149|Eldoret]]'' | ''[[:d:Q322149|Eldoret]]'' |- | style='text-align:right'| 897 | FMA | ''[[:d:Q2233135|Formosa International Airport]]'' | 107956 | [[Файл:Aeropuerto Formosa Argentina FMA.jpg|center|128px]] | [[Аргентина]] | [[Формоса (шәһәр)|Формоса]] | [[Формоса (правинсә)]] |- | style='text-align:right'| 898 | NLD | ''[[:d:Q2231559|Quetzalcóatl International Airport]]'' | 107368 | [[Файл:MMNL.JPG|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Нвево-Ларедо]] | [[Тамаулипас]] |- | style='text-align:right'| 899 | BBK | ''[[:d:Q1431675|Kasane Airport]]'' | 107078 | [[Файл:Kasane Airport, Botswana (52541632848).jpg|center|128px]] | [[Ботсвана]] | ''[[:d:Q170715|Kasane]]'' | ''[[:d:Q57617|Төньяк-Көнбатыш округ]]'' |- | style='text-align:right'| 900 | JBQ | ''[[:d:Q59733|La Isabela International Airport]]'' | 103901 | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q34820|Santo Domingo]]'' | ''[[:d:Q1543031|La Isabela]]'' |- | style='text-align:right'| 901 | ILR | ''[[:d:Q3086140|Ilorin International Airport]]'' | 99892 | [[Файл:Front View of Ilorin International Airport, Ilorin Kwara State.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q587085|Ilorin]]'' | ''[[:d:Q464953|Kwara State]]'' |- | style='text-align:right'| 902 | TRC | ''[[:d:Q381668|Francisco Sarabia International Airport]]'' | 99130 | [[Файл:Aeropuerto internacional de Torreón.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Торреон]] | [[Коауила (штат)|Коавила (штат)]] |- | style='text-align:right'| 903 | CJB | ''[[:d:Q505572|Coimbatore Airport]]'' | 98407<br/>83886<br/>83763<br/>100868<br/>117062<br/>100761<br/>92295<br/>95326<br/>90721<br/>97320<br/>104065<br/>120044<br/>120674<br/>100923<br/>103764<br/>106284<br/>132223<br/>118935<br/>115580<br/>107801<br/>107676<br/>107203<br/>112997<br/>116157<br/>121232<br/>108215<br/>91078<br/>113700<br/>134340<br/>114649<br/>105244<br/>102130<br/>91020<br/>94740<br/>105479<br/>114946<br/>122693<br/>97194<br/>101669<br/>108100<br/>125221<br/>107139<br/>97276<br/>104787<br/>101118<br/>95935<br/>102076<br/>112269<br/>102533<br/>124793<br/>136385<br/>140665<br/>154227<br/>139866<br/>136319<br/>139422<br/>135115<br/>136220<br/>142013<br/>142980<br/>149259<br/>139207<br/>136260<br/>153596<br/>176128<br/>164048<br/>180466<br/>178431<br/>173874<br/>168419<br/>173747<br/>187626<br/>204566<br/>170655<br/>173348<br/>183970<br/>205879<br/>187144<br/>184979<br/>176036<br/>182963<br/>189974<br/>201583<br/>225607<br/>216081<br/>220996<br/>228723<br/>246018<br/>265657<br/>247551<br/>232187<br/>240431<br/>237258<br/>239349<br/>258275<br/>278276<br/>274991<br/>244350<br/>236539<br/>218973<br/>177264<br/>235388<br/>254564<br/>252441<br/>240966<br/>235408<br/>257628<br/>292104<br/>282548<br/>252044<br/>143507<br/>113<br/>4508<br/>28277<br/>30521<br/>44671<br/>66669<br/>76396<br/>95596<br/>111726<br/>131986<br/>132522<br/>123664<br/>87079<br/>24384<br/>29042<br/>64457<br/>98467<br/>114321<br/>131642<br/>155157<br/>180799<br/>104370<br/>115554<br/>180650<br/>219344<br/>214088<br/>222439<br/>208300<br/>195706<br/>207159<br/>211120<br/>206053<br/>224742 | [[Файл:Arrival terminal at CJB.JPG|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Коимбаторе]] | [[Коимбаторе]] |- | style='text-align:right'| 904 | VST | ''[[:d:Q29864|Stockholm Västerås Airport]]'' | 93080 | [[Файл:Stockholm Västerås Airport.JPG|center|128px]] | [[Швеция]] | [[Вестерос]]<br/>[[Стокгольм]] | ''[[:d:Q34550|Västerås Municipality]]''<br/>[[Вестерос]] |- | style='text-align:right'| 905 | NZH | ''[[:d:Q1031116|Manzhouli Xijiao Airport]]'' | 90395 | [[Файл:Manzhouli Xijiao Airport Terminal Building.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | ''[[:d:Q890671|Манҗурия]]'' | [[Эчке Монголия]] |- | style='text-align:right'| 906 | TAT | ''[[:d:Q1432421|Poprad-Tatry Airport]]'' | 87624 | [[Файл:Terminál letiska Poprad-Tatry.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | [[Попрад]] | ''[[:d:Q189001|Prešov Region]]''<br/>[[Попрад]] |- | style='text-align:right'| 907 | HGA | ''[[:d:Q15564|Hargeisa International Airport]]'' | 85800 | [[Файл:Somaliland and Hargeisa (29482568932).jpg|center|128px]] | [[Сомалиленд]]<br/>[[Сомали]] | ''[[:d:Q168652|Hargeisa]]'' | ''[[:d:Q877021|Maroodi Jeeh]]'' |- | style='text-align:right'| 908 | OXB | ''[[:d:Q1432281|Osvaldo Vieira International Airport]]'' | 83616 | [[Файл:Aeroporto Internacional Osvaldo Vieira Bissau.jpg|center|128px]] | [[Гвинея-Бисау]] | ''[[:d:Q3739|Bissau]]'' | [[Гвинея-Бисау]] |- | style='text-align:right'| 909 | MEC | ''[[:d:Q1444671|Eloy Alfaro International Airport]]'' | 83134 | | [[Эквадор]] | [[Манта (шәһәр)]] | [[Манта (шәһәр)]] |- | style='text-align:right'| 910 | TIQ | ''[[:d:Q1137513|Tinian International Airport]]'' | 82508 | [[Файл:Boeing Unloading.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | ''[[:d:Q7808227|Tinian Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 911 | SKO | ''[[:d:Q922675|Sadiq Abubakar III International Airport]]'' | 82453 | | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q336350|Sokoto]]'' | ''[[:d:Q13140401|Bodinga]]'' |- | style='text-align:right'| 912 | TMM | ''[[:d:Q2006710|Toamasina Airport]]'' | 80781 | [[Файл:12-2023 TMM.jpg|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q178067|Toamasina]]'' | ''[[:d:Q639418|Toamasina Province]]'' |- | style='text-align:right'| 913 | BOC | ''[[:d:Q583587|Bocas del Toro "Isla Colón" International Airport]]'' | 80378 | [[Файл:Aeropuerto de Bocas del Toro.jpg|center|128px]] | [[Панама]] | ''[[:d:Q888971|Bocas del Toro]]'' | ''[[:d:Q217138|Bocas del Toro Province]]'' |- | style='text-align:right'| 914 | CYB | ''[[:d:Q3275688|Charles Kirkconnell International Airport]]'' | 79427 | [[Файл:Cayman Brac Airport.jpg|center|128px]] | [[Кайман утраулары]] | | [[Кайман утраулары]] |- | style='text-align:right'| 915 | CND | ''[[:d:Q382546|Mihail Kogălniceanu International Airport]]'' | 78713 | [[Файл:NASA FIRMS Mihail Kogălniceanu airport.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Күстәнҗә]] | [[Михаил-Когелничану (коммуна, Констанца)]] |- | style='text-align:right'| 916 | BLJ | ''[[:d:Q2265566|Mostépha Ben Boulaid Airport]]'' | 78285 | [[Файл:Aéroport de Batna - Mostepha Ben Boulaid.JPG|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q338844|Batna]]'' | ''[[:d:Q338844|Batna]]'' |- | style='text-align:right'| 917 | LAO | ''[[:d:Q598033|Laoag International Airport]]'' | 78229 | [[Файл:Laoag International Airport terminal exterior.jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | [[Лаоаг]] | [[Лаоаг]] |- | style='text-align:right'| 918 | TLE | ''[[:d:Q3606099|Toliara Airport]]'' | 77547 | [[Файл:Aeroporto di Tulear.JPG|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q824043|Toliara]]'' | ''[[:d:Q757781|Atsimo-Andrefana]]'' |- | style='text-align:right'| 919 | BAY | ''[[:d:Q1430921|Maramures International Airport]]'' | 76363 | [[Файл:Aeroportul baia mare.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Бая-Маре]] | ''[[:d:Q930102|Tăuții-Măgherăuș]]'' |- | style='text-align:right'| 920 | CWC | ''[[:d:Q1708535|Chernivtsi International Airport]]'' | 72973 | [[Файл:Аэропорт "Черновцы" (UKLN) вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Черновцы|Чернивси]] | [[Черновцы|Чернивси]] |- | style='text-align:right'| 921 | SUJ | ''[[:d:Q2234608|Satu Mare International Airport]]'' | 70206 | | [[Румыния]] | ''[[:d:Q165459|Satu Mare County]]''<br/>[[Сату-Маре]] | [[Сату-Маре]] |- | style='text-align:right'| 922 | HFA | ''[[:d:Q643113|Haifa International Airport]]'' | 69677 | [[Файл:Haifa Airport terminal 2013.jpg|center|128px]] | [[Исраил]] | ''[[:d:Q41621|Haifa]]'' | ''[[:d:Q41621|Haifa]]'' |- | style='text-align:right'| 923 | DIE | ''[[:d:Q2902969|Arrachart Airport]]'' | 68505 | [[Файл:Aéroport Arrachart Antsiranana.jpg|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q218928|Antsiranana]]'' | ''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' |- | style='text-align:right'| 924 | NVI | ''[[:d:Q1432150|Navoi International Airport]]'' | 65000 | [[Файл:Navoi International Airport.jpg|center|128px]] | [[Үзбәкстан]] | [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]] | [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]] |- | style='text-align:right'| 925 | ATQ | ''[[:d:Q385356|Sri Guru Ram Dass Jee International Airport]]'' | 64954<br/>67439<br/>73517<br/>62231<br/>56942<br/>53591<br/>57291<br/>59061<br/>58425<br/>62400<br/>65885<br/>70034<br/>64587<br/>71674<br/>83026<br/>70213<br/>58476<br/>60567<br/>62790<br/>69972<br/>66749<br/>87638<br/>80556<br/>83437<br/>80481<br/>83457<br/>87356<br/>77775<br/>58918<br/>56538<br/>59648<br/>63997<br/>58696<br/>72410<br/>87239<br/>86070<br/>84132<br/>90848<br/>99154<br/>82974<br/>77081<br/>67651<br/>70724<br/>76648<br/>70812<br/>85664<br/>97301<br/>87964<br/>84719<br/>91349<br/>103573<br/>97548<br/>88047<br/>82265<br/>91273<br/>96307<br/>97970<br/>103749<br/>108495<br/>121887<br/>121193<br/>121395<br/>120241<br/>120297<br/>113304<br/>112569<br/>125595<br/>128899<br/>119520<br/>137312<br/>140124<br/>140735<br/>148769<br/>136783<br/>142500<br/>155650<br/>158380<br/>162604<br/>170783<br/>172645<br/>170354<br/>212002<br/>213615<br/>219216<br/>223553<br/>228316<br/>232837<br/>196716<br/>178882<br/>178687<br/>184595<br/>184448<br/>191632<br/>208876<br/>226255<br/>260174<br/>256088<br/>221949<br/>235492<br/>199633<br/>193837<br/>204893<br/>195556<br/>191403<br/>171346<br/>209310<br/>228848<br/>255364<br/>249381<br/>237172<br/>120872<br/>5972<br/>15988<br/>21420<br/>28179<br/>40533<br/>51275<br/>74102<br/>98940<br/>9894<br/>121410<br/>127146<br/>130008<br/>139379<br/>96334<br/>25533<br/>35391<br/>58125<br/>88386<br/>103691<br/>142079<br/>172551<br/>203193<br/>130701<br/>130874<br/>195146<br/>203306<br/>205181<br/>186059<br/>178136<br/>169173<br/>203927<br/>222758<br/>173566<br/>240200 | [[Файл:Amritsar Airport Entrance.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q48403|Amritsar]]'' | ''[[:d:Q387676|Rajasansi]]'' |- | style='text-align:right'| 926 | TBT | ''[[:d:Q2576078|Tabatinga International Airport]]'' | 64808 | [[Файл:Operação Ágata 7 em Tabatinga - AM (8903760089).jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q1750030|Tabatinga]]''<br/>[[Табатинга (Амазонас)|Табатинга]] | [[Амазонас]] |- | style='text-align:right'| 927 | AZS | ''[[:d:Q1262548|Samaná El Catey International Airport]]'' | 63094 | [[Файл:Flughafen El Catey.jpg|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q579950|Samaná]]'' | ''[[:d:Q1145487|Samaná Province]]'' |- | style='text-align:right'| 928 | PET | ''[[:d:Q2395917|Pelotas International Airport]]'' | 62995 | [[Файл:Aeroporto Pelotas.JPG|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Пелотас]]<br/>''[[:d:Q56641207|Obelisco Republicano Pelotas]]'' | [[Риу-Гранди-ду-Сул]] |- | style='text-align:right'| 929 | FTU | ''[[:d:Q939516|Tôlanaro Airport]]'' | 62740 | [[Файл:Aeroport de Tolagnaro.jpg|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q526568|Tôlanaro]]'' | ''[[:d:Q16045730|Anôsy]]'' |- | style='text-align:right'| 930 | CTC | ''[[:d:Q1657365|Coronel Felipe Varela International Airport]]'' | 61191 | | [[Аргентина]] | [[Сан-Фернандо-дел-Валье-де-Катамарка]] | [[Катамарка]]<br/>''[[:d:Q288586|Valle Viejo Department]]'' |- | style='text-align:right'| 931 | VIN | ''[[:d:Q4111595|Havryshivka Vinnytsia International Airport]]'' | 60873 | [[Файл:Аэропорт «Винница».jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Винница]] | [[Винница өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 932 | TAB | ''[[:d:Q1431143|A. N. R. Robinson International Airport]]'' | 58736 | [[Файл:TOBAGO-Crownpoint-airport-abflugh.jpg|center|128px]] | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q966660|Scarborough]]''<br/>''[[:d:Q1444575|Chaguanas]]'' | ''[[:d:Q1141782|Crown Point, Tobago]]'' |- | style='text-align:right'| 933 | MKZ | ''[[:d:Q782821|Malacca International Airport]]'' | 58703 | [[Файл:MKZnewterminalentrance.JPG|center|128px]] | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q185221|Малакка штаты]]''<br/>''[[:d:Q61089|Малакка шәһәре]]'' | ''[[:d:Q2621054|Batu Berendam]]'' |- | style='text-align:right'| 934 | IXZ | ''[[:d:Q937462|Veer Savarkar International Airport]]'' | 58516<br/>44099<br/>49431<br/>45405<br/>56051<br/>50009<br/>32155<br/>29751<br/>35418<br/>59580<br/>61860<br/>60173<br/>56071<br/>46342<br/>48178<br/>46175<br/>51726<br/>49155<br/>34836<br/>30629<br/>36579<br/>57610<br/>57944<br/>66010<br/>62470<br/>62497<br/>55555<br/>53832<br/>71250<br/>57037<br/>29922<br/>35835<br/>43255<br/>57777<br/>64801<br/>73221<br/>76021<br/>69005<br/>71527<br/>70777<br/>76060<br/>61763<br/>35248<br/>42705<br/>47385<br/>66641<br/>62235<br/>79641<br/>81650<br/>70442<br/>77983<br/>76579<br/>73437<br/>65170<br/>51412<br/>56037<br/>58606<br/>76990<br/>80070<br/>77598<br/>83139<br/>81419<br/>90861<br/>93885<br/>102848<br/>87534<br/>70557<br/>74478<br/>76352<br/>112997<br/>118930<br/>125539<br/>135829<br/>117436<br/>121946<br/>121085<br/>133857<br/>109584<br/>76390<br/>83737<br/>97624<br/>131470<br/>124560<br/>157060<br/>185688<br/>152938<br/>175958<br/>164137<br/>182063<br/>132569<br/>90016<br/>95607<br/>124218<br/>150336<br/>160100<br/>179856<br/>164428<br/>118007<br/>150544<br/>145354<br/>158971<br/>128785<br/>96484<br/>108854<br/>127355<br/>154124<br/>154990<br/>167598<br/>170131<br/>156394<br/>89621<br/>3<br/>2251<br/>19328<br/>16143<br/>7765<br/>13639<br/>22030<br/>2203<br/>35113<br/>48966<br/>62733<br/>77730<br/>94660<br/>66822<br/>17640<br/>21595<br/>22894<br/>33303<br/>49637<br/>83010<br/>111121<br/>124986<br/>73860<br/>79018<br/>77724<br/>94523<br/>101862<br/>107784<br/>72375<br/>78051<br/>101891<br/>115683<br/>102991<br/>136682 | [[Файл:Veer Savarkar International Airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q203476|Srivijayapuram]]'' | [[Андаман һәм Никобар утраулары]] |- | style='text-align:right'| 935 | GOU | ''[[:d:Q2161272|Garoua International Airport]]'' | 57070 | [[Файл:Aéroport International Airport - panoramio (2).jpg|center|128px]] | [[Камерун]] | ''[[:d:Q157915|Garoua]]'' | ''[[:d:Q502341|Төньяк төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 936 | VSG | ''[[:d:Q2233195|Luhansk International Airport]]'' | 51100 | [[Файл:Luhansk International Airport, September 4, 2014.jpg|center|128px]] | [[Украина]]<br/>[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]] | [[Луганск]] | [[Луганск]] |- | style='text-align:right'| 937 | MAM | ''[[:d:Q389802|General Servando Canales International Airport]]'' | 50530 | | [[Мексика]] | [[Матаморос]] | [[Тамаулипас]] |- | style='text-align:right'| 938 | DQM | ''[[:d:Q387628|Duqm Airport]]'' | 50505 | | [[Оман]] | ''[[:d:Q763346|Duqm]]'' | ''[[:d:Q763346|Duqm]]'' |- | style='text-align:right'| 939 | TEE | ''[[:d:Q1708790|Cheikh Larbi Tébessi Airport]]'' | 48845 | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q984575|Tébessa]]'' | ''[[:d:Q984575|Tébessa]]'' |- | style='text-align:right'| 940 | CIU | ''[[:d:Q3274238|Chippewa County International Airport]]'' | 48780 | [[Файл:Chippewa County International Airport-2006-USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Су-Сент-Мари (Мичиган)|Су-Сент-Мари]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 941 | CFB | ''[[:d:Q3813677|Cabo Frio International Airport]]'' | 48566 | | [[Бразилия]] | [[Кабу-Фриу]] | [[Рио-де-Жанейро (штат)|Риу-де-Жанейру (штат)]] |- | style='text-align:right'| 942 | EUX | ''[[:d:Q2479758|F.D. Roosevelt Airport]]'' | 46470<br/>43220<br/>42570<br/>40630<br/>42390<br/>37830<br/>42180<br/>42120<br/>13190<br/>15250<br/>36740<br/>37910<br/>31730<br/>22740 | [[Файл:Sint Eustatius runway.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]'' | ''[[:d:Q26180|Sint Eustatius]]'' |- | style='text-align:right'| 943 | LWN | ''[[:d:Q1431399|Shirak International Airport]]'' | 46100<br/>46410<br/>18630<br/>22268<br/>71568<br/>66534<br/>34747<br/>35153<br/>12421<br/>105664<br/>165946<br/>147536<br/>35491<br/>122139<br/>48492<br/>94768<br/>104532<br/>138399 | [[Файл:Shirak Airport (exterior).jpg|center|128px]] | [[Әрмәнстан]] | [[Гөмре]] | ''[[:d:Q201063|Shirak Province]]'' |- | style='text-align:right'| 944 | ART | ''[[:d:Q6586946|Watertown International Airport]]'' | 45024 | [[Файл:Watertown (New York) International Airport August 2018.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Вотертаун (Нью-Йорк)]] | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 945 | No/unknown value | ''[[:d:Q1431914|Croydon Airport]]'' | 44944<br/>70162<br/>87115<br/>120390 | [[Файл:Croydon Airport former terminal building - geograph 3044446.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Лондон]] | ''[[:d:Q23306|Зур Лундын]]'' |- | style='text-align:right'| 946 | DRT | ''[[:d:Q1657383|Del Rio International Airport]]'' | 44878 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Дель-Рио (Техас)|Дель-Рио]] | [[Вал-Верде (округ, Техас)]] |- | style='text-align:right'| 947 | CZS | ''[[:d:Q1657929|Cruzeiro do Sul International Airport]]'' | 41101 | [[Файл:Aeroporto de Cruzeiro do Sul-AC.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Крузейру-ду-Сул (Акри)|Крузейру-ду-Сул]]<br/>''[[:d:Q18469185|Cruzeiro do Sul-class survey vessel]]'' | [[Акри]] |- | style='text-align:right'| 948 | MJN | ''[[:d:Q1657683|Amborovy Airport]]'' | 39450 | [[Файл:Aéroport Philbert Tsiranana de Mahajunga.jpg|center|128px]] | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q218753|Mahajanga]]''<br/>''[[:d:Q4890987|Beramba]]'' | [[Мадагаскар]] |- | style='text-align:right'| 949 | ERL | ''[[:d:Q1108990|Erenhot Saiwusu International Airport]]'' | 39059 | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q1001036|Erenhot]]'' | [[Эчке Монголия]] |- | style='text-align:right'| 950 | BOY | ''[[:d:Q598661|Bobo Dioulasso Airport]]'' | 38711 | [[Файл:Bobo Dioulasso Airport.jpg|center|128px]] | [[Буркина Фасо]] | ''[[:d:Q223761|Bobo-Dioulasso]]'' | [[Буркина Фасо]] |- | style='text-align:right'| 951 | INL | ''[[:d:Q5432482|Falls International Airport]]'' | 35488 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Интернешнл-Фоллс]] | [[Интернешнл-Фоллс]] |- | style='text-align:right'| 952 | KJT | ''[[:d:Q889070|Kertajati International Airport]]'' | 35186 | [[Файл:"+arya+" bandara Kertajati 2020 01.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q3724|Көнбатыш Ява]]'' | ''[[:d:Q10377|Majalengka]]'' |- | style='text-align:right'| 953 | DEB | ''[[:d:Q903138|Debrecen International Airport]]'' | 33119 | [[Файл:Debrecen-apt.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | [[Дебрецен]] | ''[[:d:Q185368|Hajdú-Bihar County]]'' |- | style='text-align:right'| 954 | URG | ''[[:d:Q2744827|Ruben Berta International Airport]]'' | 33051 | [[Файл:Let 410 at Uruguaiana Airport - Brazil.JPG|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Уругваяна]]<br/>''[[:d:Q16258|Maldonado]]'' | [[Риу-Гранди-ду-Сул]] |- | style='text-align:right'| 955 | CMG | ''[[:d:Q1657573|Corumbá International Airport]]'' | 31295 | [[Файл:Aeroporto Internacional de Corumbá DSC002731111.JPG|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Корумба]] | [[Корумба]] |- | style='text-align:right'| 956 | CNN | ''[[:d:Q3595649|Kannur International Airport]]'' | 31271<br/>51151<br/>58343<br/>83537<br/>141372<br/>147733<br/>138392<br/>141569<br/>159051<br/>139197<br/>136279<br/>134850<br/>138104<br/>136178<br/>111189<br/>59686<br/>0<br/>4332<br/>29434<br/>23736<br/>27404<br/>30593<br/>43532<br/>53236<br/>66140<br/>70008<br/>64227<br/>68442<br/>60798<br/>27134<br/>32154<br/>42220<br/>57811<br/>71765<br/>80798<br/>88048<br/>96494<br/>66684<br/>79417<br/>95799<br/>87334<br/>101749<br/>109150<br/>111692<br/>90494<br/>100397<br/>98759<br/>96673<br/>115459 | [[Файл:Kannur International Airport (34358).jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q2980652|Kannur district]]'' | ''[[:d:Q2475713|Mattannur]]'' |- | style='text-align:right'| 957 | WVB | ''[[:d:Q960708|Walvis Bay Airport]]'' | 31222 | [[Файл:Flughafen Walfish Bay Luftaufnahme.jpg|center|128px]] | [[Намибия]] | ''[[:d:Q220843|Walvis Bay]]'' | ''[[:d:Q648753|Erongo Region]]'' |- | style='text-align:right'| 958 | TGT | ''[[:d:Q4189775|Tanga Airport]]'' | 30967 | [[Файл:Tanga Airport 2007.jpg|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q152902|Tanga]]'' | ''[[:d:Q389737|Tanga Region]]'' |- | style='text-align:right'| 959 | IPI | ''[[:d:Q1321708|San Luis Airport]]'' | 29828 | | [[Колумбия]] | [[Ипьялес]] | ''[[:d:Q230217|Nariño Department]]'' |- | style='text-align:right'| 960 | IMF | ''[[:d:Q2247550|Imphal Airport]]'' | 29750<br/>35457<br/>36972<br/>39150<br/>48367<br/>47768<br/>44565<br/>44023<br/>43220<br/>46112<br/>46455<br/>51936<br/>50865<br/>46744<br/>55006<br/>50561<br/>54899<br/>63902<br/>61839<br/>65604<br/>66634<br/>62294<br/>62132<br/>64524<br/>60285<br/>52212<br/>57820<br/>60362<br/>61354<br/>61323<br/>52821<br/>49066<br/>45113<br/>56023<br/>61463<br/>61469<br/>49877<br/>56181<br/>48855<br/>54717<br/>57143<br/>58881<br/>56711<br/>47863<br/>51356<br/>48628<br/>52622<br/>52796<br/>48280<br/>55927<br/>52793<br/>59703<br/>63528<br/>61390<br/>58195<br/>60705<br/>63722<br/>65895<br/>72094<br/>68722<br/>66398<br/>73732<br/>70453<br/>71246<br/>73284<br/>71444<br/>66581<br/>69690<br/>73477<br/>74515<br/>83246<br/>79965<br/>73444<br/>78993<br/>77731<br/>82376<br/>80289<br/>87436<br/>80202<br/>76901<br/>83536<br/>85909<br/>86961<br/>85521<br/>75625<br/>85019<br/>95663<br/>98742<br/>104147<br/>106538<br/>98542<br/>98946<br/>107444<br/>110535<br/>128370<br/>121461<br/>95341<br/>111434<br/>105914<br/>116195<br/>114559<br/>121419<br/>112132<br/>103362<br/>115584<br/>107167<br/>104607<br/>106250<br/>100067<br/>78604<br/>7<br/>3658<br/>21320<br/>20499<br/>16516<br/>31123<br/>43414<br/>52852<br/>66917<br/>75470<br/>74631<br/>86345<br/>69456<br/>23085<br/>32059<br/>41886<br/>59206<br/>70938<br/>86521<br/>95418<br/>98570<br/>72374<br/>68964<br/>96436<br/>92473<br/>96403<br/>94830<br/>96309<br/>92089<br/>93973<br/>107289<br/>109024<br/>114243 | [[Файл:Imphal airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Импхал]] | [[Импхал]] |- | style='text-align:right'| 961 | MWX | ''[[:d:Q484060|Muan International Airport]]'' | 29394 | | [[Көньяк Корея]] | [[Кваңҗу]]<br/>''[[:d:Q41161|South Jeolla]]'' | ''[[:d:Q50241|Muan County]]'' |- | style='text-align:right'| 962 | CVM | ''[[:d:Q3273846|General Pedro J. Méndez International Airport]]'' | 29327 | [[Файл:MMCV1.jpeg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сьюдад-Виктория]]<br/>[[Виктория-де-Дуранго]] | [[Гвемез (Гвемез, Тамаулипас)]] |- | style='text-align:right'| 963 | SAB | ''[[:d:Q1137714|Juancho E. Yrausquin Airport]]'' | 29160<br/>30920<br/>32420<br/>30290<br/>30480<br/>26570<br/>28260<br/>30670<br/>9040<br/>15260 | [[Файл:Saba Flughafen.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q475718|The Bottom]]'' | ''[[:d:Q25528|Saba]]''<br/>''[[:d:Q2511504|Zion's Hill]]'' |- | style='text-align:right'| 964 | BSK | ''[[:d:Q598215|Biskra Mohamed Khider Airport]]'' | 29154 | [[Файл:Biskra Airport.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q312759|Biskra]]'' | ''[[:d:Q3358295|Oumache]]'' |- | style='text-align:right'| 965 | POW | ''[[:d:Q1432473|Portorož Airport]]'' | 28881 | [[Файл:Portorož (14135166976).jpg|center|128px]] | [[Словения]] | [[Порторож]] | [[Пиран (община)]] |- | style='text-align:right'| 966 | QSF | ''[[:d:Q2875946|Ain Arnat Airport]]'' | 25964 | [[Файл:Vue aérienne de l'aéroport de Sétif (Algérie).jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q244004|Sétif]]'' | ''[[:d:Q244004|Sétif]]'' |- | style='text-align:right'| 967 | MUH | ''[[:d:Q651557|Marsa Matruh International Airport]]'' | 23105 | [[Файл:MarsaMatruhIntlAirport.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q393829|Marsa Matruh]]'' | ''[[:d:Q30682|Matruh Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 968 | ROP | ''[[:d:Q1187633|Rota International Airport]]'' | 22744 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | ''[[:d:Q949090|Rota]]'' |- | style='text-align:right'| 969 | HEX | ''[[:d:Q2876065|Herrera International Airport]]'' | 22373 | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q34820|Santo Domingo]]'' | ''[[:d:Q34820|Santo Domingo]]'' |- | style='text-align:right'| 970 | KWG | ''[[:d:Q111731|Kryvyi Rih International Airport]]'' | 21964 | | [[Украина]] | [[Кривой Рог]] | [[Кривой Рог]] |- | style='text-align:right'| 971 | PQM | ''[[:d:Q4342531|Palenque International Airport]]'' | 20666 | [[Файл:Aeropuerto Palenque Chiapas.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Паленке (Паленке, Чияпас)]] | [[Паленке (Паленке, Чияпас)]] |- | style='text-align:right'| 972 | HRI | ''[[:d:Q652678|Mattala Rajapaksa International Airport]]'' | 20474 | | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q1025283|Hambantota]]'' | ''[[:d:Q1025283|Hambantota]]'' |- | style='text-align:right'| 973 | BZK | ''[[:d:Q1771329|Bryansk International Airport]]'' | 20444 | [[Файл:Aeroport bryansk.jpg|center|128px]] | [[Россия]] | [[Брянск]] | [[Россия]] |- | style='text-align:right'| 974 | | ''[[:d:Q1932866|Cabo San Lucas International Airport]]'' | 20237 | [[Файл:Torre de Control.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Кабо Сан Лукас (Лос Кабос)]] | [[Көньяк Түбән Калифорния|Баха-Калифорния-Сур]] |- | style='text-align:right'| 975 | KLV | ''[[:d:Q1431669|Karlovy Vary Airport]]'' | 19908 | [[Файл:Karlovy Vary Airport, terminal.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Карловы-Вары]] | [[Олшова Врата]]<br/>[[Карловы-Вары]] |- | style='text-align:right'| 976 | LLK | ''[[:d:Q218738|Lankaran International Airport]]'' | 18000 | | [[Азәрбайҗан]] | [[Ләнкәрән]] | ''[[:d:Q269986|Lankaran District]]'' |- | style='text-align:right'| 977 | MXJ | ''[[:d:Q3565752|Minna Airport]]'' | 16769 | | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q994105|Minna]]'' | ''[[:d:Q503932|Niger State]]'' |- | style='text-align:right'| 978 | GJL | ''[[:d:Q2875839|Jijel Ferhat Abbas Airport]]'' | 16379 | [[Файл:Photo aeroport jijel ferhat abbes 16112015.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q312095|Таһир]]''<br/>''[[:d:Q402726|Jijel]]'' | ''[[:d:Q312095|Таһир]]'' |- | style='text-align:right'| 979 | IPC | ''[[:d:Q1070747|Mataveri International Airport]]'' | 16276 | [[Файл:Chile-03389 - Airport (49073333472).jpg|center|128px]] | [[Чили]] | ''[[:d:Q233369|Hanga Roa]]'' | ''[[:d:Q9009773|Isla de Pascua]]'' |- | style='text-align:right'| 980 | PEV | ''[[:d:Q255039|Pécs-Pogány International Airport]]'' | 15008 | [[Файл:Pogany airport.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | [[Печ]] | [[Маҗарстан]] |- | style='text-align:right'| 981 | AJY | ''[[:d:Q1444681|Mano Dayak International Airport]]'' | 14859 | [[Файл:Niger, Agadez, Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Нигер]] | ''[[:d:Q320049|Agadez]]'' | ''[[:d:Q320049|Agadez]]'' |- | style='text-align:right'| 982 | KOV | [[Күкчәтау Халыкара һава аланы]] | 14213 | [[Файл:Kokshetau airport.jpg|center|128px]] | [[Казакъстан]] | [[Күкчәтау]] | [[Акмола өлкәсе|Акмулла өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 983 | KVO | ''[[:d:Q3497747|Morava Airport]]'' | 13683 | | [[Сербия]] | [[Кралево]] | [[Ладҗевци (Кральево)]] |- | style='text-align:right'| 984 | STV | ''[[:d:Q2775871|Surat International Airport]]'' | 13045<br/>13684<br/>19883<br/>11691<br/>12035<br/>13850<br/>12504<br/>12695<br/>14162<br/>15194<br/>14862<br/>13279<br/>4570<br/>4166<br/>12461<br/>3195<br/>2874<br/>4414<br/>4705<br/>4248<br/>4620<br/>10930<br/>9480<br/>3057<br/>140548<br/>130313<br/>132533<br/>135739<br/>154667<br/>138009<br/>130245<br/>124589<br/>103292<br/>120938<br/>144674<br/>134635<br/>129960<br/>124637<br/>74172<br/>11<br/>1613<br/>8329<br/>8367<br/>17664<br/>44925<br/>58124<br/>68338<br/>75240<br/>89358<br/>96813<br/>95478<br/>47912<br/>16170<br/>29062<br/>54533<br/>77921<br/>80725<br/>86002<br/>126111<br/>136993<br/>79906<br/>84014<br/>114468<br/>131453<br/>111388<br/>100243<br/>93961<br/>101366<br/>96478<br/>92826<br/>102492<br/>103205 | [[Файл:Surat Airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | | [[Сурат]] |- | style='text-align:right'| 985 | DKA | ''[[:d:Q6378034|Katsina Airport]]'' | 11592 | [[Файл:Umaru Musa Yar'adua International Airport.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q937487|Katsina]]'' | ''[[:d:Q657821|Katsina State]]'' |- | style='text-align:right'| 986 | OMO | ''[[:d:Q1432098|Mostar International Airport]]'' | 10711 | [[Файл:Mostar Airport Control tower.jpg|center|128px]] | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[Мостар]] | ''[[:d:Q3356817|Ortiješ]]'' |- | style='text-align:right'| 987 | TMS | ''[[:d:Q1418267|São Tomé International Airport]]'' | 10516 | [[Файл:Sao Tome Airport 1 (15627228594).jpg|center|128px]] | [[Сан-Томе һәм Принсипи]] | [[Сан-Томе (шәһәр)]] | ''[[:d:Q249742|Água Grande]]'' |- | style='text-align:right'| 988 | PDS | ''[[:d:Q53080|Piedras Negras International Airport]]'' | 10178 | [[Файл:AIPN.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Пьедрас Неграс (Пьедрас Неграс, Коауила)]] | [[Пьедрас Неграс муниципалитеты (Коауила)]] |- | style='text-align:right'| 989 | KJK | ''[[:d:Q2536144|Kortrijk-Wevelgem International Airport]]'' | 9794 | [[Файл:StartbaanKortrijkAirport.JPG|center|128px]] | [[Бельгия]] | [[Кортрейк]] | [[Vevelgem]]<br/>[[Кортрейк]] |- | style='text-align:right'| 990 | LPX | ''[[:d:Q517037|Liepāja International Airport]]'' | 9751 | [[Файл:LiepajaInternationalAirport.jpg|center|128px]] | [[Латвия]] | [[Лиепая]] | [[Лиепая]] |- | style='text-align:right'| 991 | BBU | ''[[:d:Q843229|Bucharest Băneasa Aurel Vlaicu International Airport]]'' | 9624 | [[Файл:Aerogara Baneasa fata.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | [[Бухарест|Бүкрәш]]<br/>''[[:d:Q683346|Bucharest North railway station]]'' | [[Бухарест|Бүкрәш]] |- | style='text-align:right'| 992 | GAY | ''[[:d:Q531481|Gaya Airport]]'' | 8934<br/>11041<br/>10061<br/>1408<br/>0<br/>176<br/>1937<br/>1949<br/>3777<br/>8670<br/>8786<br/>6191<br/>9463<br/>8293<br/>2785<br/>133<br/>10<br/>2397<br/>2638<br/>14926<br/>15275<br/>15324<br/>12959<br/>17581<br/>14245<br/>4251<br/>122<br/>2471<br/>6723<br/>13268<br/>26146<br/>20825<br/>13555<br/>16464<br/>17266<br/>4006<br/>1388<br/>5434<br/>12823<br/>22167<br/>11611<br/>16993<br/>20539<br/>21293<br/>9459<br/>1931<br/>2048<br/>1865<br/>7023<br/>7819<br/>20264<br/>20901<br/>19948<br/>18045<br/>25812<br/>22029<br/>12817<br/>5930<br/>5760<br/>5591<br/>11774<br/>10971<br/>21830<br/>4147<br/>26045<br/>23302<br/>27597<br/>21899<br/>8889<br/>3643<br/>3935<br/>4055<br/>10392<br/>12262<br/>19550<br/>21386<br/>24928<br/>24902<br/>26042<br/>26686<br/>12162<br/>5488<br/>4974<br/>10086<br/>6476<br/>10332<br/>17518<br/>31385<br/>32847<br/>24890<br/>29707<br/>27770<br/>8613<br/>3031<br/>4024<br/>6060<br/>12564<br/>10536<br/>25709<br/>37224<br/>38426<br/>3633<br/>38239<br/>16696<br/>600<br/>1349<br/>8281<br/>10598<br/>5647<br/>241<br/>322<br/>6996<br/>2489<br/>2777<br/>606<br/>9237<br/>7456<br/>36330<br/>6973<br/>6888<br/>5250<br/>1609<br/>549<br/>205<br/>2410<br/>3220<br/>4563<br/>10435<br/>11419<br/>1920<br/>14375<br/>13279<br/>9835<br/>10150<br/>12776<br/>3326<br/>25719<br/>10422<br/>10997<br/>8035<br/>25644 | [[Файл:Gaya Airport GAY.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Гайя]] | [[Гайя]] |- | style='text-align:right'| 993 | FTW | ''[[:d:Q5472402|Fort Worth Meacham International Airport]]'' | 8696 | [[Файл:FTW Airport Diagram.svg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Форт-Ворт|Форт-Верт]] |- | style='text-align:right'| 994 | YJT | ''[[:d:Q3506282|Stephenville International Airport]]'' | 8275 | [[Файл:Stephenville2.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q626279|Stephenville]]'' | [[Ньюфаундленд һәм Лабрадор]] |- | style='text-align:right'| 995 | ILS | ''[[:d:Q588038|Ilopango International Airport]]'' | 8034 | [[Файл:32-0001 Aeropuerto de Ilopango.jpg|center|128px]] | [[Сальвадор]] | [[Сан-Сальвадор]] | [[Илопанго]] |- | style='text-align:right'| 996 | BUN | ''[[:d:Q3275128|Gerardo Tobar López Airport]]'' | 8025 | | [[Колумбия]] | [[Бвенавентура]] | ''[[:d:Q13990|Валье-дель-Каука департаменты]]'' |- | style='text-align:right'| 997 | AGT | ''[[:d:Q2673205|Guaraní International Airport]]'' | 7952 | [[Файл:IATA AGT Aeropuerto Guaraní by Felipe Méndez.jpg|center|128px]] | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q37735|Gran Ciudad del Este]]''<br/>[[Сьюдад-дел-Эсте]] | ''[[:d:Q682654|Alto Paraná Department]]'' |- | style='text-align:right'| 998 | OSF | ''[[:d:Q1432093|Ostafyevo International Airport]]'' | 7700 | [[Файл:Ostafyevo International Airport.JPG|center|128px]] | [[Россия]] | [[Мәскәү]] | [[Яңа Мәскәү административ округы (Мәскәү)|Яңа Мәскәү административ округы]] |- | style='text-align:right'| 999 | TCP | ''[[:d:Q690636|Taba International Airport]]'' | 7580 | [[Файл:Аэропорт Таба (близко).jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q867592|Taba]]'' | ''[[:d:Q30815|Көньяк Синай]]'' |- | style='text-align:right'| 1000 | SFS | ''[[:d:Q2293938|Subic Bay International Airport]]'' | 7059 | [[Файл:Aerial view of the U.S. Naval Air Station Cubi Point, Philippines, on 6 February 1988 (6482943).jpg|center|128px]] | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q13895|Zambales]]''<br/>''[[:d:Q2198482|Subic Special Economic and Freeport Zone]]'' | ''[[:d:Q13617|Central Luzon]]'' |- | style='text-align:right'| 1001 | RWN | ''[[:d:Q7338967|Rivne International Airport]]'' | 6403 | [[Файл:Глісада Рівне(аеропорт).jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Ровно|Ривне]] | [[Ровно|Ривне]] |- | style='text-align:right'| 1002 | YTM | ''[[:d:Q778990|Mont Tremblant International Airport]]'' | 5791 | [[Файл:Mt-Tremblant Airport 2.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | ''[[:d:Q142082|Mont-Tremblant]]'' | ''[[:d:Q3210219|La Macaza]]''<br/>[[Квебек]] |- | style='text-align:right'| 1003 | GYM | ''[[:d:Q1331032|General José María Yáñez International Airport]]'' | 5666 | | [[Мексика]] | [[Эроика Гваймас (Гваймас)|Гваймас]] | [[Эроика Гваймас (Гваймас)|Гваймас]] |- | style='text-align:right'| 1004 | LOV | ''[[:d:Q1932904|Venustiano Carranza International Airport]]'' | 5434 | | [[Мексика]] | [[Монклова (Монклова, Коауила)]] | [[Коауила (штат)|Коавила (штат)]] |- | style='text-align:right'| 1005 | SFE | ''[[:d:Q8190630|San Fernando Airport]]'' | 5135 | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q2241864|San Fernando]]'' | ''[[:d:Q2241864|San Fernando]]'' |- | style='text-align:right'| 1006 | PPE | ''[[:d:Q1031865|Mar de Cortés International Airport]]'' | 5099 | | [[Мексика]] | [[Пуерто Пеньяско (Пуерто Пеньяско, Сонора)]] | [[Сонора]] |- | style='text-align:right'| 1007 | KFZ | ''[[:d:Q1431804|Kukës International Airport Zayed]]'' | 4742 | [[Файл:Kukës Airport 2022.jpg|center|128px]] | [[Албания]] | ''[[:d:Q210197|Кукыс]]'' | ''[[:d:Q210197|Кукыс]]'' |- | style='text-align:right'| 1008 | BQT | ''[[:d:Q27048|Brest Airport]]'' | 4197 | [[Файл:Brest Airport.jpg|center|128px]] | [[Беларусия|Беларусь]] | | [[Брест өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 1009 | SOB | ''[[:d:Q1187044|Hévíz–Balaton Airport]]'' | 4085 | [[Файл:Peter Stehlik 2011.08.29 001a Flugplatz Balaton Flybalaton.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q1184282|Sármellék]]'' | ''[[:d:Q1184282|Sármellék]]'' |- | style='text-align:right'| 1010 | No/unknown value | ''[[:d:Q2875822|Francazal Airport]]'' | 3933<br/>5135<br/>6675 | [[Файл:LFBF AIRPORT AFB TOULOUSE-FRANCAZAL (29224281747).jpg|center|128px]] | [[Франция]] | [[Тулуза]] | [[Франция]] |- | style='text-align:right'| 1011 | CZA | ''[[:d:Q5659020|Chichen Itza International Airport]]'' | 3443 | | [[Мексика]] | [[Чичен-Ица]] | [[Юкатан (штат)]] |- | style='text-align:right'| 1012 | PTK | ''[[:d:Q2900549|Oakland County International Airport]]'' | 2768<br/>5396<br/>6532<br/>6818 | [[Файл:Oakland County International Airport Michigan.JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Окленд (округ, Мичиган)]] | [[Окленд (округ, Мичиган)]] |- | style='text-align:right'| 1013 | SQQ | ''[[:d:Q1433338|Šiauliai International Airport]]'' | 1985 | [[Файл:Šiauliai Airport runway.jpg|center|128px]] | [[Литва]] | ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]'' | ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]'' |- | style='text-align:right'| 1014 | DET | ''[[:d:Q1657858|Coleman A. Young International Airport]]'' | 1776 | [[Файл:Detroit City Airport 2005 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Детройт]] | [[Детройт]] |- | style='text-align:right'| 1015 | SLW | ''[[:d:Q6587070|Plan de Guadalupe International Airport]]'' | 1417 | [[Файл:Aeropuerto Internacional Plan de Guadalupe, March 2015.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сальтильо]]<br/>[[Рамос Ариспе (Рамос Ариспе, Коауила)]] | [[Рамос Ариспе (Рамос Ариспе, Коауила)]] |- | style='text-align:right'| 1016 | CLM | ''[[:d:Q6586969|William R. Fairchild International Airport]]'' | 1272 | [[Файл:William R. Fairchild International Airport, Port Angeles, Washington, August 14, 2023.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Порт-Анджелес (Вашингтон)|Порт-Анджелес]] | [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] |- | style='text-align:right'| 1017 | NOG | ''[[:d:Q6586771|Nogales International Airport]]'' | 1225 | | [[Мексика]] | [[Эроика Ногалес (Ногалес)|Ногалес]] | [[Эроика Ногалес (Ногалес)|Ногалес]]<br/>[[Сонора]] |- | style='text-align:right'| 1018 | HUF | ''[[:d:Q7703348|Terre Haute International Airport]]'' | 950 | [[Файл:HUF airport map.PNG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Терре-Хот]] | [[Индиана]] |- | style='text-align:right'| 1019 | WZA | ''[[:d:Q1153024|Wa Airport]]'' | 653<br/>2698<br/>4696<br/>25875 | [[Файл:DGLW-Terminal.jpg|center|128px]] | [[Гана]] | | ''[[:d:Q772550|Wa Municipal District]]'' |- | style='text-align:right'| 1020 | MWH | ''[[:d:Q3913646|Grant County International Airport]]'' | 646 | [[Файл:GrantCountyIntlAptWA-13july1996.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Мозес-Лейк (Вашингтон)|Мозес-Лейк]] | [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] |- | style='text-align:right'| 1021 | LRU | ''[[:d:Q6492168|Las Cruces International Airport]]'' | 620 | [[Файл:SC20130719-235817.jpeg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Лас-Крусес]] | [[Нью-Мексико]] |- | style='text-align:right'| 1022 | ILZ | ''[[:d:Q1433348|Žilina Airport]]'' | 523 | [[Файл:Zilina Airport.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | [[Жилина]] | [[Долни Гричов]]<br/>[[Жилина]] |- | style='text-align:right'| 1023 | CWF | ''[[:d:Q1708583|Chennault International Airport]]'' | 442 | [[Файл:Chennault AFB LA - 2 march 1998.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Лейк-Чарлз (Луизиана)|Лейк-Чарлз]] | [[Калкашу (округ, Луизина)|Калкашу (приход, Луизиана)]] |- | style='text-align:right'| 1024 | PZY | ''[[:d:Q1432377|Piešťany Airport]]'' | 384 | [[Файл:Terminal Piešťany.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | ''[[:d:Q321074|Пьештәни]]''<br/>''[[:d:Q22080025|Rugby Union Club Piešťany]]'' | ''[[:d:Q321074|Пьештәни]]'' |- | style='text-align:right'| 1025 | FPR | ''[[:d:Q7589731|Treasure Coast International Airport]]'' | 228 | [[Файл:Kfpr.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 1026 | SPX | ''[[:d:Q28716932|Sphinx International Airport]]'' | 224<br/>22<br/>82<br/>63<br/>71<br/>27<br/>90<br/>28<br/>0<br/>59<br/>165<br/>41<br/>3500<br/>33<br/>26<br/>72<br/>102<br/>80<br/>2<br/>49<br/>64<br/>744<br/>136<br/>671<br/>99<br/>68<br/>95<br/>62<br/>125<br/>5414<br/>3200 | [[Файл:Sphinx International Airport 01.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q81788|Giza]]''<br/>''[[:d:Q335708|6 Үктәбер исемендәге шәһәр]]''<br/>''[[:d:Q4165945|Sheikh Zayed City]]'' | ''[[:d:Q81788|Giza]]'' |- | style='text-align:right'| 1027 | LEE | ''[[:d:Q6516447|Leesburg International Airport]]'' | 200 | [[Файл:Leesburg International Airport FL 25 Jan 1999.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 1028 | SBD | ''[[:d:Q1626991|San Bernardino International Airport]]'' | 196 | [[Файл:SBD terminal.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Сан-Бернардино]] | [[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 1029 | CXL | ''[[:d:Q3813536|Calexico International Airport]]'' | 184 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Калексико]] | [[Калифорния (штат)|Калифорния]] |- | style='text-align:right'| 1030 | THF | ''[[:d:Q9686|Berlin-Tempelhof Airport]]'' | 150<br/>41214<br/>81335<br/>247453<br/>80000<br/>21556<br/>833718<br/>127235<br/>2395640<br/>4128743<br/>4779411<br/>1124822<br/>932149<br/>451116<br/>350172<br/>158515<br/>836887<br/>1128383<br/>1035617<br/>773941<br/>718254<br/>878422<br/>933761<br/>840893<br/>757426<br/>774329<br/>612867<br/>451150<br/>441580<br/>545600<br/>634538<br/>350181<br/>278555 | [[Файл:TempelhofExterior.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Берлин]] | ''[[:d:Q4071168|Neukölln]]''<br/>''[[:d:Q158106|Темпелһоф-Шөнеберг]]'' |- | style='text-align:right'| 1031 | PHN | ''[[:d:Q10847213|St. Clair County International Airport]]'' | 138 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Порт-Гурон (Мичиган)|Порт-Гурон]] | [[Мичиган (штат)|Мичиган]] |- | style='text-align:right'| 1032 | RME | ''[[:d:Q5608857|Griffiss International Airport]]'' | 118 | [[Файл:Griffisafb-2may1997.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Онейда (округ, Нью-Йорк)]] | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 1033 | HLE | ''[[:d:Q269294|Saint Helena Airport]]'' | 82<br/>0<br/>16<br/>29<br/>11<br/>23<br/>45<br/>48<br/>38<br/>21<br/>44<br/>117<br/>7<br/>25<br/>89<br/>24<br/>353<br/>421<br/>586<br/>763<br/>683<br/>698<br/>576<br/>550<br/>619<br/>515<br/>532<br/>522<br/>555<br/>521<br/>1102<br/>1110<br/>804<br/>916<br/>657<br/>534<br/>599<br/>488<br/>635<br/>616<br/>423<br/>424<br/>644<br/>1137<br/>1222<br/>1120<br/>387<br/>56<br/>85<br/>10<br/>184<br/>4<br/>155<br/>203<br/>86<br/>183<br/>231<br/>211<br/>181<br/>1<br/>291<br/>337<br/>458<br/>486<br/>271<br/>526<br/>304<br/>583<br/>270<br/>508<br/>208<br/>280<br/>504<br/>326<br/>314<br/>438 | [[Файл:First Comair Boeing 737-800 flight to Saint Helena Airport (191).jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q30970|Jamestown]]'' | ''[[:d:Q134978852|Изге Елена утравы]]'' |- | style='text-align:right'| 1034 | BRX | ''[[:d:Q1030428|María Montez International Airport]]'' | 78 | [[Файл:Main entrance airport.jpg|center|128px]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q958586|Santa Cruz de Barahona]]'' | ''[[:d:Q1137551|Barahona Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1035 | No/unknown value | ''[[:d:Q5388261|Erie-Ottawa International Airport]]'' | 76 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Порт-Клинтон (Огайо)|Порт-Клинтон]] | [[Оһайо (штат)|Оһайо]] |- | style='text-align:right'| 1036 | MSV | ''[[:d:Q7636403|Sullivan County International Airport]]'' | 64 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q432255|Monticello]]'' | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 1037 | TWD | ''[[:d:Q2902617|Jefferson County International Airport]]'' | 50 | [[Файл:Jefferson County International Airport - Washington.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Порт-Таунсенд (Вашингтон)|Порт-Таунсенд]] | [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] |- | style='text-align:right'| 1038 | GLS | ''[[:d:Q6587665|Scholes International Airport at Galveston]]'' | 32 | [[Файл:Scholes International Airport at Galveston - Texas.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Галвестон]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 1039 | OLS | ''[[:d:Q6586764|Nogales International Airport]]'' | 26 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Ногалес (Аризона)|Ногалес]] | [[Аризона]] |- | style='text-align:right'| 1040 | AKC | ''[[:d:Q4059807|Akron Fulton International Airport]]'' | 24<br/>84<br/>8<br/>22 | [[Файл:Akron-Fulton Terminal.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Әкрон|Әкрен]] | [[Оһайо (штат)|Оһайо]] |- | style='text-align:right'| 1041 | PGL | ''[[:d:Q7838426|Trent Lott International Airport]]'' | 4 | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Паскагула (Миссисипи)|Паскагула]] | [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] |- | style='text-align:right'| 1042 | EFD | ''[[:d:Q841771|Ellington International Airport]]'' | 2 | [[Файл:Ellington-13jan1995.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Хьюстон]] | [[Харрис (округ, Техас)]] |- | style='text-align:right'| 1043 | | ''[[:d:Q138027698|Valle Alto International Airport]]'' | | | [[Боливия]] | [[Кочабамба]] | ''[[:d:Q233917|Cochabamba Department]]'' |- | style='text-align:right'| 1044 | | ''[[:d:Q137946514|Mokha International Airport]]'' | | | [[Йәмән]] | | ''[[:d:Q1650840|Al Mukha District]]'' |- | style='text-align:right'| 1045 | | ''[[:d:Q135919871|Old Beirut International Airport]]'' | | | [[Ливан]] | | |- | style='text-align:right'| 1046 | | ''[[:d:Q132813625|Gia Binh International Airport]]'' | | | [[Вьетнам]] | | ''[[:d:Q33408|Bắc Ninh]]'' |- | style='text-align:right'| 1047 | | ''[[:d:Q130215165|Ouagadougou-Donsin Airport]]'' | | | [[Буркина Фасо]] | | |- | style='text-align:right'| 1048 | | ''[[:d:Q129262092|Kidepo International Airport]]'' | | | [[Уганда]] | | |- | style='text-align:right'| 1049 | BEJ | ''[[:d:Q127269688|Nusantara Airport]]'' | | | [[Индонезия]] | | [[Индонезия]] |- | style='text-align:right'| 1050 | | ''[[:d:Q126112956|Dominica International Airport]]'' | | | [[Доминика]] | | |- | style='text-align:right'| 1051 | XNH | ''[[:d:Q125504926|Nasiriyah International Airport]]'' | | | [[Гыйрак]] | [[Насыйрия]] | ''[[:d:Q215649|Dhi Qar Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 1052 | BOR | ''[[:d:Q125120548|Bokeo International Airport]]'' | | | [[Лаос]] | ''[[:d:Q24896442|Golden Triangle Special Economic Zone]]'' | ''[[:d:Q334884|Bokeo Province]]''<br/>''[[:d:Q6578402|Ton Pheung District]]'' |- | style='text-align:right'| 1053 | LHL | ''[[:d:Q110319433|Lachin International Airport]]'' | | [[Файл:Opening ceremony of Lachin International Airport 08.jpg|center|128px]] | [[Азәрбайҗан]] | | ''[[:d:Q301832|Lachin District]]'' |- | style='text-align:right'| 1054 | ZZE | ''[[:d:Q109050463|Zangilan International Airport]]'' | | [[Файл:Ilham Aliyev and President of the Republic of Turkey Recep Tayyip Erdogan attended the opening ceremony of Zangilan International Airport 15.jpg|center|128px]] | [[Азәрбайҗан]] | | [[Азәрбайҗан]] |- | style='text-align:right'| 1055 | KTI | ''[[:d:Q106616277|Phnom Penh Techo International Airport]]'' | | | [[Камбоджа]] | | |- | style='text-align:right'| 1056 | SAI | ''[[:d:Q106511570|Siem Reap-Angkor International Airport]]'' | | [[Файл:New Siem Reap-Angkor International Airport 05.jpg|center|128px]] | [[Камбоджа]] | | ''[[:d:Q652818|Siem Reap Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1057 | FZL | ''[[:d:Q104918311|Fuzuli International Airport]]'' | | [[Файл:Fuzuli International Airport, Azerbaijan 5.jpg|center|128px]] | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q1996181|Fuzuli]]'' | ''[[:d:Q331687|Fuzuli District]]'' |- | style='text-align:right'| 1058 | NLA | ''[[:d:Q104861396|Simon Mwansa Kapwepwe International Airport]]'' | | [[Файл:2013-04-08 10-04-21 Zambia Copperbelt - Malabo.JPG|center|128px]] | [[Замбия]] | ''[[:d:Q219671|Ndola]]'' | [[Замбия]] |- | style='text-align:right'| 1059 | | ''[[:d:Q97585842|Amaala International Airport]]'' | | | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q1315953|Tabuk Province]]''<br/>''[[:d:Q236027|Мәдинә (провинция)]]'' | ''[[:d:Q1315953|Tabuk Province]]''<br/>''[[:d:Q236027|Мәдинә (провинция)]]'' |- | style='text-align:right'| 1060 | EES | ''[[:d:Q97279714|Berenice International Airport]]'' | | | [[Мисыр]] | | ''[[:d:Q30831|Кызыл Диңгез]]'' |- | style='text-align:right'| 1061 | RSI | ''[[:d:Q96675015|Red Sea International Airport]]'' | | | [[Согуд Гарәбстаны]] | | ''[[:d:Q1315953|Tabuk Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1062 | | ''[[:d:Q86502347|New International Airport of Heraklion Crete]]'' | | | [[Греция]] | | ''[[:d:Q432472|Minoa Pediada Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 1063 | EAX | ''[[:d:Q85764840|Eduard Alexander Gummels Airport]]'' | | [[Файл:EAG Airport Paramaribo Suriname.jpg|center|128px]] | [[Суринам]] | | [[Парамарибо районы]] |- | style='text-align:right'| 1064 | | ''[[:d:Q61473846|Airport of the Pacific]]'' | | [[Файл:Nayib Bukele and Fernando Romero.jpg|center|128px]] | [[Сальвадор]] | ''[[:d:Q2420477|La Unión]]''<br/>''[[:d:Q124613662|Bitcoin City]]'' | ''[[:d:Q1130688|La Unión Department]]'' |- | style='text-align:right'| 1065 | VLO | ''[[:d:Q55637197|Vlora Airport]]'' | | [[Файл:Vlora Airport during construction.jpg|center|128px]] | [[Албания]] | [[Влёра|Влөра]] | ''[[:d:Q192849|Vlorë County]]'' |- | style='text-align:right'| 1066 | PHH | ''[[:d:Q55630162|Pokhara International Airport]]'' | | [[Файл:Sign board at International Airport in Pokhara.jpg|center|128px]] | [[Непал]] | ''[[:d:Q6640|Pokhara]]'' | ''[[:d:Q6640|Pokhara]]'' |- | style='text-align:right'| 1067 | | ''[[:d:Q48816856|Soledad International Airport]]'' | | | [[Колумбия]] | | [[Соледад]] |- | style='text-align:right'| 1068 | HSR | ''[[:d:Q42377088|Rajkot International Airport]]'' | | [[Файл:Rajkot airport.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q1069636|Saurashtra]]'' | ''[[:d:Q25565187|Rajkot Taluka]]'' |- | style='text-align:right'| 1069 | | ''[[:d:Q35318214|Weedpatch International Airport]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Оклахома (штат)|Оклахома]] |- | style='text-align:right'| 1070 | | ''[[:d:Q35298434|San Patricio International Airport]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Сан-Патрисио (округ, Техас)]] |- | style='text-align:right'| 1071 | | ''[[:d:Q29017968|Dutse International Airport]]'' | | [[Файл:Dutse International Airport.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q1023713|Dutse]]'' | ''[[:d:Q1023713|Dutse]]'' |- | style='text-align:right'| 1072 | YIA | ''[[:d:Q28725656|Yogyakarta International Airport]]'' | | [[Файл:Yogyakarta International Airport terminal.jpg|center|128px]] | [[Индонезия]] | | ''[[:d:Q11479|Kulon Progo]]'' |- | style='text-align:right'| 1073 | CCE | ''[[:d:Q28716933|Capital International Airport]]'' | 0<br/>34<br/>8<br/>11 | [[Файл:Capital International Airport.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q19588497|New Capital]]'' | ''[[:d:Q19588497|New Capital]]''<br/>''[[:d:Q30805|Каһирә провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 1074 | OCS | ''[[:d:Q25037308|Corisco International Airport]]'' | | | [[Экваториаль Гвинея]] | ''[[:d:Q749561|Corisco]]'' | [[Экваториаль Гвинея]] |- | style='text-align:right'| 1075 | No/unknown value | ''[[:d:Q24886990|Luau International Airport]]'' | | | [[Ангола]] | ''[[:d:Q1872804|Luau]]''<br/>''[[:d:Q1015069|Dilolo]]'' | ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]'' |- | style='text-align:right'| 1076 | | ''[[:d:Q18387412|Sir Ahmadu Bello International Airport]]'' | | | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q865828|Birnin Kebbi]]'' | [[Нигерия]] |- | style='text-align:right'| 1077 | | ''[[:d:Q16892685|International Pan American Airport]]'' | | [[Файл:Pan American Miami Terminal aerial view in the 1930s.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Флорида (штат)|Флорида]] |- | style='text-align:right'| 1078 | GGR | ''[[:d:Q15221425|Garowe International Airport]]'' | | [[Файл:Garowe Airport Terminal.jpg|center|128px]] | [[Сомали]] | ''[[:d:Q822679|Garowe]]'' | ''[[:d:Q1046329|Nugal]]'' |- | style='text-align:right'| 1079 | UBN | ''[[:d:Q14697701|Chinggis Khaan International Airport]]'' | | [[Файл:Chinggis Khaan International Airport near Zuunmod.jpg|center|128px]] | [[Монголия]] | | ''[[:d:Q276195|Töv Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1080 | SNF | ''[[:d:Q12695173|Sub Teniente Nestor Arias Airport]]'' | | | [[Венесуэла]] | [[Сан-Фелипе (Венесуэла)]]<br/>''[[:d:Q8347407|Cocorote]]'' | ''[[:d:Q2161707|Municipio Cocorote]]''<br/>[[Сан-Фелипе (Венесуэла)]]<br/>''[[:d:Q201121|Yaracuy]]'' |- | style='text-align:right'| 1081 | | ''[[:d:Q11824442|Itaipu International Airport]]'' | | | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q2271787|Hernandarias District]]'' | [[Парагвай]] |- | style='text-align:right'| 1082 | JIJ | ''[[:d:Q11824359|Jijiga Airport]]'' | | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | ''[[:d:Q755763|Jijiga]]'' | ''[[:d:Q202800|Somali Region]]'' |- | style='text-align:right'| 1083 | DBB | ''[[:d:Q11824194|El Alamein International Airport]]'' | 0 | [[Файл:20121021 AK W105465 0001.JPG - Flickr - NZ Defence Force (8).jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q204439|El Alamein]]'' | ''[[:d:Q3136983|El Dabaa]]'' |- | style='text-align:right'| 1084 | | ''[[:d:Q11370191|Kyushu International Airport]]'' | | | [[Япония]] | | |- | style='text-align:right'| 1085 | KMU | ''[[:d:Q10853735|Kismayo Airport]]'' | | [[Файл:Kismayo Airport.jpg|center|128px]] | [[Сомали]] | ''[[:d:Q270787|Kismayo]]'' | ''[[:d:Q877042|Түбән Джубба]]'' |- | style='text-align:right'| 1086 | LWV | ''[[:d:Q10847328|Lawrenceville-Vincennes International Airport]]'' | | [[Файл:Lawrenceville-Vincennes International Airport IL 2006 USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Лоренсвилл (Иллинойс)|Лоренсвилл]] | [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]] |- | style='text-align:right'| 1087 | VNX | ''[[:d:Q7930082|Vilankulo Airport]]'' | | | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q2006546|Vilankulo]]'' | ''[[:d:Q6316575|Vilanculos District]]'' |- | style='text-align:right'| 1088 | EIS | ''[[:d:Q7703252|Terrance B. Lettsome International Airport]]'' | | [[Файл:Beef Island (2074569801).jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | [[Британия Виргин Утраулары]] | ''[[:d:Q2893661|Beef Island]]''<br/>[[Британия Виргин Утраулары]] |- | style='text-align:right'| 1089 | TBG | ''[[:d:Q7673600|Tabubil Airport]]'' | | [[Файл:Ok Tedi Tabubil Airfield - 8605438165.jpg|center|128px]] | [[Папуа — Яңа Гвинея]] | | ''[[:d:Q849790|Western Province]]''<br/>''[[:d:Q3711259|North Fly District]]''<br/>''[[:d:Q1017801|Tabubil]]''<br/>''[[:d:Q7600806|Star Mountains Rural LLG]]'' |- | style='text-align:right'| 1090 | SFH | ''[[:d:Q7413855|San Felipe International Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto San Felipe, Mexicali, Baja California- San Felipe Airport, Mexicali, Baja California (23176771910) (2).jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Сан Фелипе (Мексикали)]] | [[Сан Фелипе (Мексикали)]] |- | style='text-align:right'| 1091 | UIO | ''[[:d:Q7376063|Old Mariscal Sucre International Airport]]'' | | [[Файл:Quito Mariscal Sucre Airport.JPG|center|128px]] | [[Эквадор]] | [[Кито]] | [[Эквадор]] |- | style='text-align:right'| 1092 | OGL | ''[[:d:Q7080093|Eugene F. Correia International Airport]]'' | | [[Файл:Airport Ogle-Correia.jpeg|center|128px]] | [[Гайана]] | [[Джорджтаун (Гайана)|Джорджтаун]] | [[Гайана]] |- | style='text-align:right'| 1093 | LLC | ''[[:d:Q7058187|Cagayan North International Airport]]'' | | | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q13759|Cagayan]]'' | ''[[:d:Q49320|Lal-lo]]'' |- | style='text-align:right'| 1094 | NYI | ''[[:d:Q6768637|Sunyani Airport]]'' | | | [[Гана]] | ''[[:d:Q406037|Sunyani]]'' | ''[[:d:Q406037|Sunyani]]''<br/>''[[:d:Q1786388|Sunyani Municipal District]]'' |- | style='text-align:right'| 1095 | LIZ | ''[[:d:Q6681265|Loring International Airport]]'' | | [[Файл:Loring Air Force Base.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Мэн (штат)|Мэн]] |- | style='text-align:right'| 1096 | RBR | ''[[:d:Q6587048|Presidente Médici International Airport]]'' | | | [[Бразилия]] | [[Риу-Бранку (Акри)|Риу-Бранку]] | [[Риу-Бранку (Акри)|Риу-Бранку]] |- | style='text-align:right'| 1097 | RRT | ''[[:d:Q6586952|Warroad International Airport]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Варроад (Миннесота)|Варроад]] | [[Розо (округ, Миннесота)|Розо (округ, Минесота)]] |- | style='text-align:right'| 1098 | | ''[[:d:Q6368126|Karakol International Airport]]'' | | | [[Кыргызстан]] | [[Каракул|Каракол]] | [[Каракул|Каракол]] |- | style='text-align:right'| 1099 | | ''[[:d:Q6354856|Kalyan International Airport]]'' | | | [[Һиндстан]] | | ''[[:d:Q366754|Kalyan]]'' |- | style='text-align:right'| 1100 | KAI | ''[[:d:Q6347639|Kaieteur International Airport]]'' | | [[Файл:Runway at Kaieteur Falls Guyana (16408969637).jpg|center|128px]] | [[Гайана]] | ''[[:d:Q3364456|Kaieteur National Park]]'' | ''[[:d:Q1454035|Potaro-Siparuni]]'' |- | style='text-align:right'| 1101 | IZL | ''[[:d:Q6102047|Izmail International Airport]]'' | | [[Файл:UKOI-9.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Измаил]] | [[Измаил]]<br/>''[[:d:Q100526054|Safiany Rural Hromada]]'' |- | style='text-align:right'| 1102 | | ''[[:d:Q6082890|Islamkot International Airport]]'' | | [[Файл:Mai Bakhtawar International Airport.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | | ''[[:d:Q2315507|Tharparkar District]]'' |- | style='text-align:right'| 1103 | | ''[[:d:Q6031698|Ing. Fernando Espinosa Gutiérrez International Airport]]'' | | | [[Мексика]] | [[Керетаро (штат)]] | [[Сантьяго-де-Керетаро]] |- | style='text-align:right'| 1104 | ULU | ''[[:d:Q5617915|Gulu Airport]]'' | | [[Файл:Gulu Airfield.jpg|center|128px]] | [[Уганда]] | ''[[:d:Q581379|Gulu City]]'' | ''[[:d:Q2559686|Northern Region]]'' |- | style='text-align:right'| 1105 | | ''[[:d:Q5511766|Nürnberg-Fürth Industry Airfield]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | | [[Фүрт]] |- | style='text-align:right'| 1106 | SVD | ''[[:d:Q4789828|Argyle International Airport]]'' | | [[Файл:Argyle Terminal Building.jpg|center|128px]] | [[Сент-Винсент һәм Гренадиналар|Сент-Винсент һәм Гренадиннар]] | ''[[:d:Q41474|Kingstown]]'' | [[Сент-Винсент һәм Гренадиналар|Сент-Винсент һәм Гренадиннар]] |- | style='text-align:right'| 1107 | ASD | ''[[:d:Q4759539|Andros Town International Airport]]'' | | | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q1771818|Andros Town]]'' | [[Багамалар]] |- | style='text-align:right'| 1108 | ALI | ''[[:d:Q4725933|Alice International Airport]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Элис (Техас)|Элис]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 1109 | | ''[[:d:Q4520104|HAL Airport]]'' | 0<br/>47<br/>115<br/>298<br/>333<br/>205<br/>286<br/>549<br/>234<br/>165<br/>196<br/>1342<br/>391<br/>1917<br/>417<br/>1286<br/>1766 | [[Файл:Bangalore airport old.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | | [[Bäñgäluru|Бәңгәлуру]] |- | style='text-align:right'| 1110 | BYH | ''[[:d:Q4387053|Arkansas International Airport]]'' | | [[Файл:Blytheville BYH.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Блайтвиль (Арканзас)|Блайтвиль]] | [[Арканзас]] |- | style='text-align:right'| 1111 | GMO | ''[[:d:Q3914644|Gombe Lawanti International Airport]]'' | | [[Файл:Gombe International Airport.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q591598|Gombe]]''<br/>''[[:d:Q660986|Arik Air]]'' | ''[[:d:Q376241|Gombe State]]'' |- | style='text-align:right'| 1112 | GSW | ''[[:d:Q3913365|Greater Southwest International Airport]]'' | | [[Файл:GSW Airport Diagram.png|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | [[Форт-Ворт|Форт-Верт]] |- | style='text-align:right'| 1113 | | ''[[:d:Q3884833|Bugesera International Airport]]'' | | | [[Руанда]] | | ''[[:d:Q3859|Kigali]]''<br/>''[[:d:Q2724056|Bugesera District]]''<br/>''[[:d:Q21405823|Rilima]]'' |- | style='text-align:right'| 1114 | DXN | ''[[:d:Q3812243|Noida International Airport]]'' | | [[Файл:Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi at the inauguration ceremony of the Noida International Airport, Jewar.jpg|center|128px]] | [[Һиндстан]] | [[Dähli]] | [[Уттар-Прадеш]] |- | style='text-align:right'| 1115 | MFU | ''[[:d:Q3566281|Mfuwe Airport]]'' | | [[Файл:Mfuwe International Airport.JPG|center|128px]] | [[Замбия]] | ''[[:d:Q255008|Mfuwe]]'' | [[Замбия]] |- | style='text-align:right'| 1116 | CYO | ''[[:d:Q3505324|Vilo Acuña Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto Vilo Acuna.JPG|center|128px]] | [[Куба]] | ''[[:d:Q1052027|Cayo Largo del Sur]]'' | ''[[:d:Q11714161|Municipio Especial Isla de la Juventud]]'' |- | style='text-align:right'| 1117 | GGT | ''[[:d:Q3499608|Exuma International Airport]]'' | | [[Файл:Exuma International Airport.jpg|center|128px]] | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q1385577|Exuma]]'' | ''[[:d:Q1385577|Exuma]]'' |- | style='text-align:right'| 1118 | SNU | ''[[:d:Q3496664|Abel Santamaría Airport]]'' | | [[Файл:Abel Santamaria Airport.jpg|center|128px]] | [[Куба]] | [[Санта-Клара (Куба)|Санта-Клара]] | ''[[:d:Q115434|Villa Clara Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1119 | NEV | ''[[:d:Q3495906|Vance W. Amory International Airport]]'' | | [[Файл:Vance Amory Airport facade, June 2006.jpg|center|128px]] | [[Сент-Китс һәм Невис]] | | ''[[:d:Q2835379|Newcastle]]'' |- | style='text-align:right'| 1120 | UHE | ''[[:d:Q3490779|Kunovice Airport]]'' | | [[Файл:Letiště Kunovice - ČÚZK (2022).jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | ''[[:d:Q502993|Уһерске-Һрадиште]]'' | ''[[:d:Q175197|Куновитсе]]'' |- | style='text-align:right'| 1121 | PYK | ''[[:d:Q3443067|Payam International Airport]]'' | | [[Файл:Payam Airport 08.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | | [[Кәрәҗ]] |- | style='text-align:right'| 1122 | LRR | ''[[:d:Q3434640|Larestan International Airport]]'' | | [[Файл:Lar airport.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | ''[[:d:Q721029|Lar]]'' | ''[[:d:Q721029|Lar]]'' |- | style='text-align:right'| 1123 | ZBR | ''[[:d:Q3433938|Konarak Airport]]'' | | | [[Иран]] | [[Чабәһар]] | ''[[:d:Q16726902|Jahliyan Rural District]]'' |- | style='text-align:right'| 1124 | ACN | ''[[:d:Q3275110|Ciudad Acuña International Airport]]'' | | | [[Мексика]] | [[Сиудад Акунья (Акунья)]] | [[Коауила (штат)|Коавила (штат)]] |- | style='text-align:right'| 1125 | VNT | ''[[:d:Q3243402|Ventspils International Airport]]'' | | [[Файл:Ventspils Airport 01.jpg|center|128px]] | [[Латвия]] | [[Вентспилс]] | [[Вентспилс]] |- | style='text-align:right'| 1126 | RYK | ''[[:d:Q3235708|Shaikh Zayed International Airport]]'' | | | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q989297|Rahim Yar Khan]]'' | ''[[:d:Q4478|Пәнҗаб]]'' |- | style='text-align:right'| 1127 | CMW | ''[[:d:Q3086164|Ignacio Agramonte International Airport]]'' | | [[Файл:Camagüey Airport entrance, July 2016.jpg|center|128px]] | [[Куба]] | [[Камагвей]] | ''[[:d:Q215147|Camagüey Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1128 | GAQ | ''[[:d:Q3083185|Gao International Airport]]'' | | [[Файл:Boeing C-17 landing at Gao Airport, Mali.jpg|center|128px]] | [[Мали]] | ''[[:d:Q188904|Гао шәһәре]]'' | ''[[:d:Q332392|Гао төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 1129 | NYT | ''[[:d:Q3016810|Nay Pyi Taw International Airport]]'' | | | [[Мьянма]] | [[Нейпьидо]] | ''[[:d:Q119494|Мандалай төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 1130 | INH | ''[[:d:Q3015312|Inhambane Airport]]'' | | [[Файл:Inhambane airport terminal.jpg|center|128px]] | [[Мозамбик]] | ''[[:d:Q456577|Inhambane]]'' | ''[[:d:Q456577|Inhambane]]'' |- | style='text-align:right'| 1131 | UKS | [[Belbek Xalıqara hawa alanı]] | | [[Файл:BelbekAirport.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | [[Акъяр]] | [[Акъяр]] |- | style='text-align:right'| 1132 | VAV | ''[[:d:Q2980547|Vavaʻu International Airport]]'' | | [[Файл:Vavau airport, Tonga.jpg|center|128px]] | [[Тонга]] | | ''[[:d:Q859666|Vavaʻu group]]'' |- | style='text-align:right'| 1133 | GDT | ''[[:d:Q2902808|JAGS McCartney International Airport]]'' | | [[Файл:Caribbean winter 2008 2009 2 998.JPG|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q34205|Cockburn Town]]'' | ''[[:d:Q1473924|Grand Turk]]''<br/>[[Төркс һәм Кайкос]] |- | style='text-align:right'| 1134 | RUA | ''[[:d:Q2902777|Arua Airport]]'' | | | [[Уганда]] | ''[[:d:Q500111|Arua]]'' | ''[[:d:Q2559686|Northern Region]]'' |- | style='text-align:right'| 1135 | ABB | ''[[:d:Q2902763|Asaba International Airport]]'' | | [[Файл:Asaba International Airport, Asaba, Delta state.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q1061665|Asaba]]'' | ''[[:d:Q7106622|Oshimili North]]'' |- | style='text-align:right'| 1136 | CFG | ''[[:d:Q2902044|Jaime González Airport]]'' | | [[Файл:Airport sign, Cienfuegos, Cuba. (11805417135).jpg|center|128px]] | [[Куба]] | [[Сьенфвегос]] | ''[[:d:Q115444|Cienfuegos Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1137 | CCC | ''[[:d:Q2895532|Jardines del Rey Airport]]'' | | [[Файл:2023-04 CCC airport 16.jpg|center|128px]] | [[Куба]] | ''[[:d:Q1052012|Cayo Coco]]'' | ''[[:d:Q1052012|Cayo Coco]]'' |- | style='text-align:right'| 1138 | RSD | ''[[:d:Q2887446|Rock Sound International Airport]]'' | | | [[Багамалар]] | | ''[[:d:Q2699715|South Eleuthera]]'' |- | style='text-align:right'| 1139 | | ''[[:d:Q2886480|Base aérienne de Ouakam]]'' | | [[Файл:Ouakam-Base aérienne (5).jpg|center|128px]] | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q3718|Dakar]]'' | ''[[:d:Q856268|Dakar]]'' |- | style='text-align:right'| 1140 | LIO | ''[[:d:Q2878674|Limón International Airport]]'' | | | [[Коста-Рика]] | [[Лимон (Коста-Рика)]] | ''[[:d:Q642644|Limón Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1141 | PSZ | ''[[:d:Q2876080|Puerto Suárez International Airport]]'' | | [[Файл:Puerto Suárez airport terminal, Bolivia.jpg|center|128px]] | [[Боливия]] | ''[[:d:Q1014456|Puerto Suárez]]'' | ''[[:d:Q1014456|Puerto Suárez]]'' |- | style='text-align:right'| 1142 | GAF | ''[[:d:Q2876067|Gafsa – Ksar International Airport]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q466006|Кафсә]]''<br/>''[[:d:Q3094306|delegation of Gafsa Sud]]'' | ''[[:d:Q466006|Кафсә]]'' |- | style='text-align:right'| 1143 | IAM | ''[[:d:Q2876003|In Aménas Airport]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q3118424|In Amenas]]'' | ''[[:d:Q188166|Adrar Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1144 | ELU | ''[[:d:Q2875773|Guemar Airport]]'' | | [[Файл:مطار قمار الوادي.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q1642636|El Oued]]'' | ''[[:d:Q3118881|Guemar]]'' |- | style='text-align:right'| 1145 | AZR | ''[[:d:Q2875746|Touat-Cheikh Sidi Mohamed Belkebir Airport]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q251181|Adrar]]'' | ''[[:d:Q188166|Adrar Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1146 | FJR | ''[[:d:Q2739813|Fujairah International Airport]]'' | | [[Файл:Fujairah International Airport.JPG|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | [[Фөҗәйрә]] | [[Фөҗәйрә (әмирлек)|Фөҗәйрә]] |- | style='text-align:right'| 1147 | | ''[[:d:Q2684487|Duhok International Airport]]'' | | | [[Гыйрак]] | [[Дәһук]] | ''[[:d:Q16885392|Simele District]]'' |- | style='text-align:right'| 1148 | ATR | ''[[:d:Q2670961|Atar International Airport]]'' | | [[Файл:Atar International Airport.jpg|center|128px]] | [[Мавритания]] | ''[[:d:Q735645|Atar]]'' | ''[[:d:Q735645|Atar]]'' |- | style='text-align:right'| 1149 | BLZ | ''[[:d:Q2670307|Bakili Muluzi International Airport]]'' | | [[Файл:2010-10-23 11-13-59 Malawi - Chileka.jpg|center|128px]] | [[Малави]] | ''[[:d:Q188693|Blantyre]]'' | [[Малави]] |- | style='text-align:right'| 1150 | GWD | ''[[:d:Q2639197|Gwadar International Airport]]'' | | | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q580533|Gwadar]]'' | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] |- | style='text-align:right'| 1151 | TUK | ''[[:d:Q2633549|Turbat International Airport]]'' | | [[Файл:Turbat International Airport unofficial banner.png|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q2977093|Turbat]]'' | ''[[:d:Q2977093|Turbat]]'' |- | style='text-align:right'| 1152 | HOD | ''[[:d:Q2584014|Hodeida International Airport]]'' | | | [[Йәмән]] | ''[[:d:Q270041|Al Hudaydah]]'' | ''[[:d:Q270041|Al Hudaydah]]'' |- | style='text-align:right'| 1153 | SON | ''[[:d:Q2580525|Santo-Pekoa International Airport]]'' | | [[Файл:Santo airport.jpg|center|128px]] | [[Вануату]] | ''[[:d:Q876557|Luganville]]'' | ''[[:d:Q740640|Sanma]]'' |- | style='text-align:right'| 1154 | NAT | ''[[:d:Q2579272|Augusto Severo International Airport]]'' | 0 | [[Файл:Aeroporto Augusto Severo.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | [[Натал]] | [[Парнамирин]] |- | style='text-align:right'| 1155 | TKD | ''[[:d:Q2576085|Takoradi Airport]]'' | | [[Файл:9GAEU-DGTK.jpg|center|128px]] | [[Гана]] | ''[[:d:Q243293|Sekondi-Takoradi]]'' | ''[[:d:Q243293|Sekondi-Takoradi]]''<br/>''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' |- | style='text-align:right'| 1156 | | ''[[:d:Q2566659|Cahul International Airport]]'' | | | [[Молдова]] | | ''[[:d:Q503469|Cahul, satul Gotești]]'' |- | style='text-align:right'| 1157 | GOM | ''[[:d:Q2564541|Goma International Airport]]'' | | [[Файл:Aérogare et Parking de l'Aéroport de Goma.jpg|center|128px]] | [[Конго Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q204381|Goma]]'' | ''[[:d:Q204381|Goma]]'' |- | style='text-align:right'| 1158 | ULG | ''[[:d:Q2525980|Ölgii International Airport]]'' | | [[Файл:Olgii Airport01.JPG|center|128px]] | [[Монголия]] | ''[[:d:Q297060|Ölgii]]'' | ''[[:d:Q297060|Ölgii]]'' |- | style='text-align:right'| 1159 | DIR | ''[[:d:Q2507539|Aba Tenna Dejazmach Yilma International Airport]]'' | | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | ''[[:d:Q193486|Dire Dawa]]'' | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] |- | style='text-align:right'| 1160 | FPO | ''[[:d:Q2493876|Grand Bahama International Airport]]'' | | | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q867573|Freeport]]'' | ''[[:d:Q867573|Freeport]]'' |- | style='text-align:right'| 1161 | DGP | ''[[:d:Q2371274|Daugavpils International Airport]]'' | | [[Файл:'Lidosta' - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Латвия]] | | ''[[:d:Q2615046|Naujene Parish]]'' |- | style='text-align:right'| 1162 | CAP | ''[[:d:Q2286957|Cap-Haitien International Airport]]'' | | [[Файл:International Airport Cap Haitien (8070547595).jpg|center|128px]] | [[Haiti]] | ''[[:d:Q216835|Cap-Haïtien]]'' | [[Haiti]] |- | style='text-align:right'| 1163 | SHO | ''[[:d:Q2285574|King Mswati III International Airport]]'' | | [[Файл:King Mswati III International Airport - Terminal.jpg|center|128px]] | [[Эсватини]] | [[Манзини]] | ''[[:d:Q856657|Lubombo Region]]'' |- | style='text-align:right'| 1164 | | ''[[:d:Q2262149|Waalhaven]]'' | | [[Файл:Vliegveld Waalhaven 1932.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | [[Роттердам]] | ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- | style='text-align:right'| 1165 | NTY | ''[[:d:Q2233125|Pilanesberg International Airport]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q985798|Sun City, North West]]'' | ''[[:d:Q165956|Төньяк-Көнбатыш провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 1166 | PTG | ''[[:d:Q2233103|Polokwane International Airport]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q131662|Polokwane]]'' | ''[[:d:Q134907|Limpopo]]'' |- | style='text-align:right'| 1167 | BTE | ''[[:d:Q2233057|Sherbro International Airport]]'' | | [[Файл:Sherbro Island - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Сьерра-Леоне]] | ''[[:d:Q892886|Bonthe]]'' | [[Сьерра-Леоне]] |- | style='text-align:right'| 1168 | BRM | ''[[:d:Q2231932|Jacinto Lara International Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto Jacinto Lara.JPG|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Баркисимето]] | [[Баркисимето]]<br/>''[[:d:Q2435584|Municipio Iribarren]]'' |- | style='text-align:right'| 1169 | VLN | ''[[:d:Q2231898|Arturo Michelena International Airport]]'' | | [[Файл:Aviones de Avior Airlines en AIAM.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Валенсия (Венесуэла)]] | ''[[:d:Q191186|Carabobo]]'' |- | style='text-align:right'| 1170 | BLA | ''[[:d:Q2231506|Barcelona Internacional Gral J. A. Anzoátegui Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto13.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Барселона (Венесуэла)]] | ''[[:d:Q190922|Anzoátegui]]'' |- | style='text-align:right'| 1171 | CFK | ''[[:d:Q2228220|Chlef International Airport]]'' | | [[Файл:Façade Nord de l'aéroport de Chlef.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q849561|Chlef]]'' | [[Алжир|Әлҗәзаир]] |- | style='text-align:right'| 1172 | OCJ | ''[[:d:Q2220544|Ian Fleming International Airport]]'' | | | [[Ямайка]] | ''[[:d:Q602783|Ocho Rios]]'' | ''[[:d:Q4947174|Boscobel]]'' |- | style='text-align:right'| 1173 | SDD | ''[[:d:Q2089913|Lubango Airport]]'' | | [[Файл:Lubango Airport.jpg|center|128px]] | [[Ангола]] | [[Lubango]] | ''[[:d:Q214572|Huíla Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1174 | GLK | ''[[:d:Q2011096|Abdullahi Yusuf International Airport]]'' | | [[Файл:Galkaio Airport - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Сомали]] | ''[[:d:Q865586|Galkayo]]'' | ''[[:d:Q877034|Mudug]]'' |- | style='text-align:right'| 1175 | XBJ | ''[[:d:Q1955907|Birjand International Airport]]'' | | [[Файл:Birjand International Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Иран]] | [[Бирҗәнд]] | ''[[:d:Q1286327|Birjand County]]'' |- | style='text-align:right'| 1176 | SKB | ''[[:d:Q1933813|Robert L. Bradshaw International Airport]]'' | | [[Файл:St. Kitts Airport Terminal from side.jpg|center|128px]] | [[Сент-Китс һәм Невис]] | ''[[:d:Q41295|Basseterre]]'' | [[Сент-Китс һәм Невис]] |- | style='text-align:right'| 1177 | LSP | ''[[:d:Q1932974|Josefa Camejo International Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto-internacional-josefa-camejo-venezuela.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Пунто-Фихо]] | ''[[:d:Q2318412|Municipio Los Taques]]'' |- | style='text-align:right'| 1178 | PLS | ''[[:d:Q1748436|Providenciales International Airport]]'' | | [[Файл:Providenciales International Airport.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q1616654|Providenciales]]'' | ''[[:d:Q1616654|Providenciales]]''<br/>[[Төркс һәм Кайкос]] |- | style='text-align:right'| 1179 | CKC | ''[[:d:Q1708502|Cherkasy International Airport]]'' | | [[Файл:Cherkasy Airport.JPG|center|128px]] | [[Украина]] | [[Черкассы|Черкасы]] | [[Черкассы|Черкасы]] |- | style='text-align:right'| 1180 | LTX | ''[[:d:Q1658001|Cotopaxi International Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto Cotopaxi.JPG|center|128px]] | [[Эквадор]] | ''[[:d:Q379338|Latacunga]]'' | [[Эквадор]] |- | style='text-align:right'| 1181 | PJC | ''[[:d:Q1657937|Dr. Augusto Roberto Fuster International Airport]]'' | | | [[Парагвай]] | [[Педро-Хуан-Кабальеро]] | ''[[:d:Q686586|Amambay Department]]'' |- | style='text-align:right'| 1182 | NTR | ''[[:d:Q1657885|Del Norte International Airport]]'' | | [[Файл:ElNorte201806p4.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | [[Монтеррей]] | [[Хенераль-Эскобедо]] |- | style='text-align:right'| 1183 | AXA | ''[[:d:Q1657604|Clayton J. Lloyd International Airport]]'' | | [[Файл:Aircraft parking at Anguilla Airport.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q30994|The Valley]]'' | ''[[:d:Q30994|The Valley]]''<br/>[[Ангилья]] |- | style='text-align:right'| 1184 | PMV | ''[[:d:Q1655978|Santiago Mariño Caribbean International Airport]]'' | | [[Файл:TerminalSVMG.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Порламар]] | ''[[:d:Q334738|Margarita Island]]'' |- | style='text-align:right'| 1185 | ESG | ''[[:d:Q1655907|Dr. Luis María Argaña International Airport]]'' | | [[Файл:Airport hall at Mariscal Estigarribia 1.jpg|center|128px]] | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q741017|Boquerón Department]]'' | ''[[:d:Q1093167|Mariscal Estigarribia]]'' |- | style='text-align:right'| 1186 | MVB | ''[[:d:Q1528953|M'Vengue El Hadj Omar Bongo Ondimba International Airport]]'' | | [[Файл:Aeroport de franceville.jpg|center|128px]] | [[Габон]] | ''[[:d:Q459369|Franceville]]'' | ''[[:d:Q654438|Югары Огове]]'' |- | style='text-align:right'| 1187 | PEW | ''[[:d:Q1516769|Bacha Khan International Airport]]'' | | [[Файл:Peshawar Airport (retouched).JPG|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[Пишавәр]] | ''[[:d:Q183314|Хәйбәр-Пәхтунхва]]'' |- | style='text-align:right'| 1188 | FNA | ''[[:d:Q1453722|Lungi International Airport]]'' | | [[Файл:New Freetown International Airport airside.jpg|center|128px]] | [[Сьерра-Леоне]] | ''[[:d:Q3780|Freetown]]'' | ''[[:d:Q1852034|Port Loko District]]'' |- | style='text-align:right'| 1189 | VFA | ''[[:d:Q1433189|Victoria Falls Airport]]'' | | [[Файл:VictoriaFallsAirport arrivals.jpg|center|128px]] | [[Зимбабве]] | ''[[:d:Q1393804|Victoria Falls]]'' | ''[[:d:Q1393804|Victoria Falls]]'' |- | style='text-align:right'| 1190 | SCU | ''[[:d:Q1432764|Antonio Maceo Airport]]'' | | [[Файл:Cubana in SdC.JPG|center|128px]] | [[Куба]] | [[Сантьяго-де-Куба]] | [[Сантьяго-де-Куба]] |- | style='text-align:right'| 1191 | RVY | ''[[:d:Q1432606|Rivera International Airport]]'' | | | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q646498|Rivera]]'' | ''[[:d:Q16609|Rivera Department]]'' |- | style='text-align:right'| 1192 | RKT | ''[[:d:Q1432589|Ras Al Khaimah International Airport]]'' | | [[Файл:Ras Al Khaimah International Airport.jpg|center|128px]] | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | | [[Рәэсел-Хәймә (әмирлек)|Рәэсел-Хәймә]] |- | style='text-align:right'| 1193 | KAC | ''[[:d:Q1432529|Qamishli International Airport]]'' | | [[Файл:Qamishli International Airport, 2010.jpg|center|128px]] | [[Сүрия]] | ''[[:d:Q212757|Qamishli]]'' | ''[[:d:Q212757|Qamishli]]'' |- | style='text-align:right'| 1194 | PKZ | ''[[:d:Q1432294|Pakse International Airport]]'' | | [[Файл:Pakxe Airport Laos.jpg|center|128px]] | [[Лаос]] | ''[[:d:Q383622|Pāksē]]'' | ''[[:d:Q334888|Champasak Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1195 | GHA | ''[[:d:Q1432199|Noumérat – Moufdi Zakaria Airport]]'' | | [[Файл:DAUG-terminal.jpg|center|128px]] | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q622841|Ghardaia]]'' | ''[[:d:Q17601|Ghardaïa Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1196 | NIC | ''[[:d:Q1432185|Nicosia International Airport]]'' | | [[Файл:Cyprus - Nicosia airport front.JPG|center|128px]] | [[Кипр Республикасы]]<br/>[[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] | [[Никосия]] | [[Никосия]] |- | style='text-align:right'| 1197 | OSM | ''[[:d:Q1432089|Mosul International Airport]]'' | | [[Файл:MOSUL AIRPORT . IRAQ - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Гыйрак]] | | ''[[:d:Q189352|Nineveh Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 1198 | MAK | ''[[:d:Q1432004|Malakal Airport]]'' | | [[Файл:Sudan Envoy - Malakal Airstrip.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Судан]] | ''[[:d:Q220049|Malakal]]'' | [[Көньяк Судан]] |- | style='text-align:right'| 1199 | LVI | ''[[:d:Q1431890|Harry Mwaanga Nkumbula International Airport]]'' | | [[Файл:Livingstone Airport.jpg|center|128px]] | [[Замбия]] | ''[[:d:Q1866604|Livingstone]]'' | ''[[:d:Q738382|Көньяк провинциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 1200 | MQP | ''[[:d:Q1431784|Kruger Mpumalanga International Airport]]'' | | [[Файл:Entrada al Aeropuerto Internacional Kruger Mpumalanga en Nelspruit, Sudáfrica.JPG|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q170313|Mbombela]]'' | ''[[:d:Q132410|Mpumalanga]]'' |- | style='text-align:right'| 1201 | KIS | ''[[:d:Q1431734|Kisumu International Airport]]'' | | [[Файл:Kisumu Airport (8373856262).jpg|center|128px]] | [[Кения]] | ''[[:d:Q214485|Kisumu]]'' | ''[[:d:Q38589|Nyanza Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1202 | HEA | ''[[:d:Q1431482|Herat International Airport]]'' | | [[Файл:Plane of Pamir Airways at Herat Airport in 2010.jpg|center|128px]] | [[Әфганстан]] | [[Һәрат]] | [[Һәрат]] |- | style='text-align:right'| 1203 | GYY | ''[[:d:Q1431348|Gary/Chicago International Airport]]'' | 0 | [[Файл:Gary-Chicago International Airport (7238210524).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Чикаго]]<br/>[[Гери]] | [[Индиана]] |- | style='text-align:right'| 1204 | MLZ | ''[[:d:Q1431059|Cerro Largo International Airport]]'' | | [[Файл:DSC 0154 (3863116268).jpg|center|128px]] | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q738250|Melo]]'' | ''[[:d:Q738250|Melo]]'' |- | style='text-align:right'| 1205 | CXI | ''[[:d:Q1431055|Cassidy International Airport]]'' | | [[Файл:CassidyAirport CXI 1.JPG|center|128px]] | [[Кирибати]] | ''[[:d:Q193331|Kiritimati]]'' | ''[[:d:Q4853814|Banana]]'' |- | style='text-align:right'| 1206 | | ''[[:d:Q1431043|Carmelo Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto Internacional de Carmelo (Zagarzazú).jpg|center|128px]] | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q1043575|Carmelo]]'' | ''[[:d:Q18416919|Municipality of Carmelo]]'' |- | style='text-align:right'| 1207 | PZU | ''[[:d:Q1431022|Port Sudan New International Airport]]'' | | [[Файл:Port Sudan Airport.jpg|center|128px]] | [[Судан]] | ''[[:d:Q208718|Port Sudan]]'' | [[Судан]] |- | style='text-align:right'| 1208 | AQJ | ''[[:d:Q1430839|King Hussein International Airport]]'' | | [[Файл:Aqaba BW 4.JPG|center|128px]] | [[Өрден]] | ''[[:d:Q180522|Aqaba]]'' | ''[[:d:Q180522|Aqaba]]'' |- | style='text-align:right'| 1209 | ADE | ''[[:d:Q1398872|Aden International Airport]]'' | | [[Файл:Aden International Airport in July 2017 ruin 01.jpg|center|128px]] | [[Йәмән]] | ''[[:d:Q131694|Aden]]'' | ''[[:d:Q131694|Aden]]''<br/>''[[:d:Q6403050|Khur Maksar District]]'' |- | style='text-align:right'| 1210 | PMA | ''[[:d:Q1393222|Pemba Airport]]'' | | [[Файл:Karume Airport.jpg|center|128px]] | [[Танзания]] | ''[[:d:Q993159|Chake-Chake]]'' | ''[[:d:Q498067|Көньяк Пемба]]'' |- | style='text-align:right'| 1211 | DEZ | ''[[:d:Q1369165|Deir ez-Zor International Airport]]'' | | | [[Сүрия]] | ''[[:d:Q239097|Deir ez-Zor]]'' | ''[[:d:Q232387|Deir ez-Zor Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 1212 | LTK | ''[[:d:Q1357851|Latakia International Airport]]'' | | [[Файл:NASA FIRMS 2024-10-14 Khmeimim.png|center|128px]] | [[Сүрия]] | [[Lataqiä]] | ''[[:d:Q175923|Gabala]]'' |- | style='text-align:right'| 1213 | BSA | ''[[:d:Q1355062|Bender Qassim International Airport]]'' | | [[Файл:Bosasairp2.jpg|center|128px]] | [[Сомали]] | ''[[:d:Q331556|Bosaso]]'' | ''[[:d:Q729170|Bari]]'' |- | style='text-align:right'| 1214 | MAR | ''[[:d:Q1335087|La Chinita International Airport]]'' | | [[Файл:La Chinita International Airport.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Маракайбо]] | [[Маракайбо]] |- | style='text-align:right'| 1215 | FUN | ''[[:d:Q1327938|Funafuti International Airport]]'' | | [[Файл:Air Force Hercules - Flickr - NZ Defence Force.jpg|center|128px]] | [[Тувалу]] | [[Фунафути]] | [[Фунафути]] |- | style='text-align:right'| 1216 | JCL | ''[[:d:Q1322727|České Budějovice Airport]]'' | | [[Файл:Letiště České Budějovice (04).jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | [[Ческе-Будеёвице|Ческе-Будейовитсе]] | [[Гомоле (Ческе Будейовице)]]<br/>[[Плана (Ческе Будейовице)]] |- | style='text-align:right'| 1217 | MUN | ''[[:d:Q1321040|José Tadeo Monagas International Airport]]'' | | [[Файл:Aeropuerto Jose Tadeo Monagas (Interior).jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | [[Матурин]] | [[Матурин]]<br/>''[[:d:Q3300002|Municipio Maturín]]'' |- | style='text-align:right'| 1218 | KQT | ''[[:d:Q1319974|Bokhtar International Airport]]'' | | [[Файл:Фурудгоҳи байналмилалии Қурғонтеппа (approach).jpg|center|128px]] | [[Таҗикстан]] | [[Бохтар]] | [[Таҗикстан]] |- | style='text-align:right'| 1219 | DUR | ''[[:d:Q1266839|Durban International Airport]]'' | | [[Файл:Durban Airport.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q5468|Durban]]'' | ''[[:d:Q81725|KwaZulu-Natal]]'' |- | style='text-align:right'| 1220 | MDL | ''[[:d:Q1193001|Mandalay International Airport]]'' | | [[Файл:Mandalay Airport.JPG|center|128px]] | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q185518|Mandalay]]'' | ''[[:d:Q119494|Мандалай төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 1221 | ISB | ''[[:d:Q1190316|Islamabad International Airport]]'' | | [[Файл:New Islamabad International Airport front view.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q848613|Islamabad Capital Territory]]''<br/>[[İslamabad]] | ''[[:d:Q3249614|Fateh Jang Tehsil]]'' |- | style='text-align:right'| 1222 | SUV | ''[[:d:Q1188985|Nausori International Airport]]'' | | [[Файл:Sunflower Airlines Short 330 Spijkers-1.jpg|center|128px]] | [[Фиджи]] | [[Сува]] | ''[[:d:Q1365322|Tailevu]]'' |- | style='text-align:right'| 1223 | SAH | ''[[:d:Q1165296|Sanaa International Airport]]'' | | [[Файл:Yemenia Ilyushin Il-76 KvW.jpg|center|128px]] | [[Йәмән]] | [[Сәнга]] | ''[[:d:Q388291|Sanaa Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 1224 | YAP | ''[[:d:Q1152202|Yap International Airport]]'' | | [[Файл:YapAirport.jpg|center|128px]] | [[Микронезия Федератив Штатлары|Микронезия]] | ''[[:d:Q631152|Colonia]]'' | ''[[:d:Q209638|Yap]]'' |- | style='text-align:right'| 1225 | IUE | ''[[:d:Q1150665|Niue International Airport]]'' | | [[Файл:Niue airport satellite picture (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ниуэ]] | [[Ниуэ]] | [[Ниуэ]] |- | style='text-align:right'| 1226 | NAN | ''[[:d:Q1150557|Nadi International Airport]]'' | | [[Файл:Aerial view of Nadi Airport from southwest.jpg|center|128px]] | [[Фиджи]] | ''[[:d:Q619443|Nadi]]'' | [[Фиджи]] |- | style='text-align:right'| 1227 | BWN | ''[[:d:Q1148514|Brunei International Airport]]'' | | [[Файл:Brunei International Airport departure.jpg|center|128px]] | [[Бруней]] | [[Бруней]]<br/>''[[:d:Q2181642|Limbang]]'' | [[Бәндәр-Сери-Бегаван|Бандар-Сери-Бегаван]] |- | style='text-align:right'| 1228 | GOH | ''[[:d:Q1139968|Nuuk Airport]]'' | | [[Файл:Nuuk Airport 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q223|Гренландия]]'' | [[Нуук]] | ''[[:d:Q695387|Sermersooq]]'' |- | style='text-align:right'| 1229 | JUB | ''[[:d:Q1122958|Juba International Airport]]'' | | [[Файл:SPAF Mi17 helicopters at Juba Airport January 2011.jpg|center|128px]] | [[Көньяк Судан]] | ''[[:d:Q1947|Juba]]'' | ''[[:d:Q1947|Juba]]'' |- | style='text-align:right'| 1230 | MGQ | ''[[:d:Q1119032|Aden Adde International Airport]]'' | | [[Файл:Mogadishu International Airport.jpg|center|128px]] | [[Сомали]] | ''[[:d:Q2449|Mogadishu]]'' | ''[[:d:Q806070|Banaadir]]'' |- | style='text-align:right'| 1231 | POM | ''[[:d:Q1088438|Jacksons International Airport]]'' | | [[Файл:Port Moresby Intl Airport 2008.jpg|center|128px]] | [[Папуа — Яңа Гвинея]] | [[Порт-Морсби]] | [[Порт-Морсби]] |- | style='text-align:right'| 1232 | LPQ | ''[[:d:Q1077327|Luang Prabang International Airport]]'' | | | [[Лаос]] | ''[[:d:Q190165|Луангпхабанг каласы]]'' | ''[[:d:Q747881|Luang Prabang Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1233 | GZA | ''[[:d:Q1063604|Yasser Arafat International Airport]]'' | | [[Файл:Gaza AirPort , Gaza , 2-1-2011 (47).jpg|center|128px]] | [[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]] | ''[[:d:Q39760|Газзә секторы]]'' | ''[[:d:Q1074341|Rafah Governorate]]'' |- | style='text-align:right'| 1234 | TBU | ''[[:d:Q975696|Fuaʻamotu International Airport]]'' | | [[Файл:Fua'amoto International Airport.jpg|center|128px]] | [[Тонга]] | [[Нукуалофа]] | ''[[:d:Q10383165|Tongatapu]]'' |- | style='text-align:right'| 1235 | LRL | ''[[:d:Q956152|Niamtougou International Airport]]'' | | | [[Того]] | ''[[:d:Q201342|Niamtougou]]'' | ''[[:d:Q316216|Kara Region]]''<br/>''[[:d:Q201342|Niamtougou]]''<br/>''[[:d:Q117829492|Niamtougou]]''<br/>''[[:d:Q385600|Doufelgou]]'' |- | style='text-align:right'| 1236 | RAR | ''[[:d:Q954472|Rarotonga International Airport]]'' | | [[Файл:Rarotonga Airport from air1.JPG|center|128px]] | [[Кук утраулары]] | [[Аваруа]] | [[Аваруа]] |- | style='text-align:right'| 1237 | HIR | ''[[:d:Q859876|Honiara International Airport]]'' | | [[Файл:Honiara Airport.jpg|center|128px]] | [[Соломон утраулары|Сөләйман утраулары]] | [[Һониара|Хониара]] | ''[[:d:Q760888|Guadalcanal Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1238 | | ''[[:d:Q816717|Benazir Bhutto International Airport]]'' | | [[Файл:Islamabad-Airport-40156.JPG|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[İslamabad]] | ''[[:d:Q24440|Rawalpindi District]]'' |- | style='text-align:right'| 1239 | VLI | ''[[:d:Q811239|Bauerfield International Airport]]'' | | [[Файл:Bauerfield.jpg|center|128px]] | [[Вануату]] | [[Порт-Вила]] | [[Порт-Вила]] |- | style='text-align:right'| 1240 | YMX | ''[[:d:Q794552|Montréal–Mirabel International Airport]]'' | 0 | [[Файл:NKN-2007-08-05 144714 MIRABEL AIRPORT(Yvan Leduc author for Wikipedia).Jpg|center|128px]] | [[Канада]] | [[Монреаль]] | ''[[:d:Q141921|Mirabel]]''<br/>[[Квебек]] |- | style='text-align:right'| 1241 | BJL | ''[[:d:Q753531|Banjul International Airport]]'' | | | [[Гамбия]] | ''[[:d:Q3726|Banjul]]'' | ''[[:d:Q846158|Көнбатыш яр буе төбәге]]'' |- | style='text-align:right'| 1242 | KBL | ''[[:d:Q744802|Kabul International Airport]]'' | | [[Файл:Kabul Airport Aerial.jpg|center|128px]] | [[Әфганстан]] | [[Кабул]] | [[Кабул]] |- | style='text-align:right'| 1243 | PNI | ''[[:d:Q741262|Pohnpei International Airport]]'' | | [[Файл:PohnpeiAirport.jpg|center|128px]] | [[Микронезия Федератив Штатлары|Микронезия]] | ''[[:d:Q319836|Pohnpei]]'' | ''[[:d:Q7771127|Pohnpei State]]'' |- | style='text-align:right'| 1244 | FBM | ''[[:d:Q738866|Lubumbashi International Airport]]'' | | [[Файл:Lubumbashi International Airport.png|center|128px]] | [[Конго Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q187593|Lubumbashi]]'' | ''[[:d:Q187593|Lubumbashi]]'' |- | style='text-align:right'| 1245 | ELH | ''[[:d:Q667980|North Eleuthera Airport]]'' | | [[Файл:North Eleuthera's Airport - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Багамалар]] | | ''[[:d:Q2705535|North Eleuthera]]'' |- | style='text-align:right'| 1246 | MPW | ''[[:d:Q652315|Mariupol International Airport]]'' | | [[Файл:Mariupol airport 01.JPG|center|128px]] | [[Украина]]<br/>[[Россия]] | [[Мариуполь]] | [[Донецк өлкәсе]]<br/>[[Donetsk Xalıq Respublikası|Донецк Халык Республикасы]] |- | style='text-align:right'| 1247 | MHH | ''[[:d:Q651770|Leonard M. Thompson International Airport]]'' | | [[Файл:LTIA.jpg|center|128px]] | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q1337651|Marsh Harbour]]'' | [[Багамалар]] |- | style='text-align:right'| 1248 | GND | ''[[:d:Q651339|Maurice Bishop International Airport]]'' | | [[Файл:Point Salines Airport.jpg|center|128px]] | [[Гренада]] | ''[[:d:Q41547|Сент-Җорҗес]]'' | ''[[:d:Q41547|Сент-Җорҗес]]'' |- | style='text-align:right'| 1249 | MSW | ''[[:d:Q651210|Massawa International Airport]]'' | | [[Файл:Antonov An-12BP AN1639638.jpg|center|128px]] | [[Эритрея]] | ''[[:d:Q275635|Massawa]]'' | [[Эритрея]] |- | style='text-align:right'| 1250 | MAJ | ''[[:d:Q650373|Marshall Islands International Airport]]'' | | [[Файл:Majuro (40325973).jpg|center|128px]] | [[Маршалл утраулары]] | [[Маджуро]] | [[Маджуро]] |- | style='text-align:right'| 1251 | EGP | ''[[:d:Q650090|Maverick County Memorial International Airport]]'' | | [[Файл:Eagle Pass Air Force Station TX 2006 USGS.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Игл-Пасс (Техас)|Игл-Пасс]] | [[Техас (штат)|Техас]] |- | style='text-align:right'| 1252 | FIH | ''[[:d:Q645492|N'Djili International Airport]]'' | | [[Файл:KIH01.jpg|center|128px]] | [[Конго Демократик Республикасы]] | [[Kinşasa]] | [[Kinşasa]] |- | style='text-align:right'| 1253 | MSU | ''[[:d:Q645462|Moshoeshoe I International Airport]]'' | | [[Файл:Maseru airport (4019614223).jpg|center|128px]] | [[Лесото]] | ''[[:d:Q3909|Maseru]]'' | ''[[:d:Q5763138|Mazenod]]'' |- | style='text-align:right'| 1254 | ZTU | ''[[:d:Q619702|Zaqatala International Airport]]'' | | | [[Азәрбайҗан]] | [[Закаталы]] | [[Азәрбайҗан]] |- | style='text-align:right'| 1255 | DEA | ''[[:d:Q609603|Dera Ghazi Khan International Airport]]'' | | [[Файл:D.G. Khan International Airport 1.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q999076|Dera Ghazi Khan]]'' | ''[[:d:Q4478|Пәнҗаб]]'' |- | style='text-align:right'| 1256 | ASA | ''[[:d:Q607789|Assab International Airport]]'' | | | [[Эритрея]] | ''[[:d:Q738496|Assab]]'' | [[Эритрея]] |- | style='text-align:right'| 1257 | KSA | ''[[:d:Q598642|Kosrae International Airport]]'' | | [[Файл:KosraeAirport.jpg|center|128px]] | [[Микронезия Федератив Штатлары|Микронезия]] | ''[[:d:Q2570212|Tafunsak]]'' | ''[[:d:Q1785093|Kosrae State]]'' |- | style='text-align:right'| 1258 | KVG | ''[[:d:Q593237|Kavieng Airport]]'' | | | [[Папуа — Яңа Гвинея]] | | ''[[:d:Q838690|New Ireland Province]]''<br/>''[[:d:Q1017358|Kavieng]]'' |- | style='text-align:right'| 1259 | | ''[[:d:Q590005|Poti Airport]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | | [[Гөрҗистан]] |- | style='text-align:right'| 1260 | BUQ | ''[[:d:Q556056|Joshua Mqabuko Nkomo International Airport]]'' | | [[Файл:Air Zimbabwe B767-2N0ER (Z-WPF) at Joshua Mqabuko Nkomo International Airport.jpg|center|128px]] | [[Зимбабве]] | | ''[[:d:Q193250|Bulawayo]]'' |- | style='text-align:right'| 1261 | VRA | ''[[:d:Q555863|Juan Gualberto Gómez Airport]]'' | | [[Файл:Juan Gualberto Gómez Airport overview Idaszak.jpg|center|128px]] | [[Куба]] | ''[[:d:Q726751|Varadero]]'' | [[Матансас]] |- | style='text-align:right'| 1262 | SVZ | ''[[:d:Q555454|General Cipriano Castro International Airport]]'' | | [[Файл:VIA AL AEROPUERTO "SAN ANTONIO" (2093157803).jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | ''[[:d:Q6174030|Greater San Cristóbal]]'' | ''[[:d:Q41144|Táchira]]'' |- | style='text-align:right'| 1263 | RAI | ''[[:d:Q543335|Francisco Mendes International Airport]]'' | | [[Файл:Francisco Mendes Airport.jpg|center|128px]] | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q497019|Прая җәмгыяте]]'' | ''[[:d:Q497019|Прая җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 1264 | NBJ | ''[[:d:Q541858|Dr. Antonio Agostinho Neto International Airport]]'' | | [[Файл:Construction site Angola International Airport1.jpg|center|128px]] | [[Ангола]] | ''[[:d:Q3897|Luanda]]'' | ''[[:d:Q291729|Ícolo e Bengo]]'' |- | style='text-align:right'| 1265 | INU | ''[[:d:Q534251|Nauru International Airport]]'' | | [[Файл:Air-Nauru 1972.jpg|center|128px]] | [[Науру]] | [[Ярен]] | ''[[:d:Q378829|Boe District]]''<br/>[[Ярен]] |- | style='text-align:right'| 1266 | HOG | ''[[:d:Q527031|Frank País Airport]]'' | | [[Файл:Airport Holguin.JPG|center|128px]] | [[Куба]] | [[Ольгин]] | ''[[:d:Q115302|Holguín Province]]'' |- | style='text-align:right'| 1267 | TRW | ''[[:d:Q522496|Bonriki International Airport]]'' | | [[Файл:NGTA.jpg|center|128px]] | [[Кирибати]] | ''[[:d:Q2486|Tarawa]]''<br/>[[Көньяк Тарава]] | ''[[:d:Q892859|Bonriki]]'' |- | style='text-align:right'| 1268 | BZY | ''[[:d:Q522432|Bălți International Airport]]'' | | [[Файл:BaltiInternationalAirport1.JPG|center|128px]] | [[Молдова]] | ''[[:d:Q37801|Бельцы]]'' | [[Корлытени (Рышкани)]] |- | style='text-align:right'| 1269 | TAI | ''[[:d:Q521292|Ta'izz International Airport]]'' | | | [[Йәмән]] | ''[[:d:Q466216|Ta'izz]]'' | ''[[:d:Q466216|Ta'izz]]'' |- | style='text-align:right'| 1270 | FNJ | ''[[:d:Q491767|Pyongyang International Airport]]'' | | [[Файл:North Korea-Pyongyang-Sunan International Airport-02.jpg|center|128px]] | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | [[Пхеньян]] | ''[[:d:Q196307|Sunan-guyok]]'' |- | style='text-align:right'| 1271 | QUO | ''[[:d:Q426795|Akwa Ibom Airport]]'' | | [[Файл:Margaret Ekpo International Airport Domestics arrival wing, Calabar, Cross River state.jpg|center|128px]] | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q1999000|Uyo]]'' | ''[[:d:Q7082466|Okobo]]'' |- | style='text-align:right'| 1272 | | ''[[:d:Q372317|Munich-Riem Airport]]'' | | [[Файл:Flughafen riem2.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | [[Мүнхен]] | [[Мүнхен]] |- | style='text-align:right'| 1273 | | ''[[:d:Q269633|El Nouzha Airport]]'' | 0 | [[Файл:Alexandria Airport.jpg|center|128px]] | [[Мисыр]] | | ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]'' |- | style='text-align:right'| 1274 | VTE | ''[[:d:Q221279|Wattay International Airport]]'' | | [[Файл:Tour-Wattay-Airport.JPG|center|128px]] | [[Лаос]] | ''[[:d:Q9326|Vientiane]]'' | ''[[:d:Q56321928|Sikhottabong District]]'' |- | style='text-align:right'| 1275 | AAC | ''[[:d:Q201626|El Arish International Airport]]'' | 0 | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q238452|Arish]]'' | [[Мисыр]] |- | style='text-align:right'| 1276 | APW | ''[[:d:Q197933|Faleolo International Airport]]'' | | [[Файл:Faleolo International Airport.jpg|center|128px]] | [[Самоа]] | [[Апиа]] | ''[[:d:Q1154121|A'ana]]'' |- | style='text-align:right'| 1277 | RGN | ''[[:d:Q174764|Yangon International Airport]]'' | | [[Файл:YIA-entrance.JPG|center|128px]] | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q37995|Yangon]]'' | ''[[:d:Q856781|Yangon Region]]'' |- | style='text-align:right'| 1278 | TKK | ''[[:d:Q166512|Chuuk International Airport]]'' | | [[Файл:Chuuk International Airport, Weno.jpg|center|128px]] | [[Микронезия Федератив Штатлары|Микронезия]] | ''[[:d:Q1009384|Weno]]'' | ''[[:d:Q1009384|Weno]]'' |- | style='text-align:right'| 1279 | FBU | ''[[:d:Q76269|Oslo Airport]]'' | | [[Файл:Fornebu opening.jpeg|center|128px]] | [[Норвегия]] | [[Осло]] | ''[[:d:Q57076|Bærum Municipality]]'' |- | style='text-align:right'| 1280 | MJI | ''[[:d:Q45000|Mitiga International Airport]]'' | | [[Файл:MiG23s (12573874093).jpg|center|128px]] | [[Ливия]] | | ''[[:d:Q3579|Триполи шәһәре]]'' |- | style='text-align:right'| 1281 | PBH | ''[[:d:Q44877|Paro Airport]]'' | | [[Файл:Paro Airport.jpg|center|128px]] | [[Бутан]] | [[Тхимпху]] | ''[[:d:Q652784|Paro District]]'' |- | style='text-align:right'| 1282 | TIP | ''[[:d:Q44588|Tripoli International Airport]]'' | | [[Файл:Tripoli Airport.jpg|center|128px]] | [[Ливия]] | ''[[:d:Q3579|Триполи шәһәре]]'' | ''[[:d:Q84168|Qasr bin Ghashir]]'' |- | style='text-align:right'| 1283 | BEN | ''[[:d:Q44553|Benina International Airport]]'' | | [[Файл:Benina International Airport.jpg|center|128px]] | [[Ливия]] | ''[[:d:Q4888033|Benina]]'' | ''[[:d:Q4888033|Benina]]'' |- | style='text-align:right'| 1284 | SEB | ''[[:d:Q41293|Sabha Airport]]'' | | | [[Ливия]] | ''[[:d:Q208389|Sabha]]'' | [[Ливия]] |- | style='text-align:right'| 1285 | LAQ | ''[[:d:Q36171|Al Abraq International Airport]]'' | | [[Файл:Labraq International Airport (Bayda - Libya) 2012.jpg|center|128px]] | [[Ливия]]<br/>''[[:d:Q4843701|Ливия Бөек Социалистик Халык Гарәп Җамаһириясе (1977-2011)]]'' | ''[[:d:Q35784|Al Bayda]]'' | ''[[:d:Q35784|Al Bayda]]'' |- | style='text-align:right'| 1286 | KDH | ''[[:d:Q33156|Kandahar International Airport]]'' | | [[Файл:Women from 203rd Zone Afghan Border Police and TAAC-S attend shura at Kandahar Airfield, Afghanistan 150809-N-SQ656-227.jpg|center|128px]] | [[Әфганстан]] | [[Кандаһар (шәһәр)|Кандаһар]] | [[Кандаһар (шәһәр)|Кандаһар]] |- | style='text-align:right'| 1287 | UET | ''[[:d:Q31581|Quetta International Airport]]'' | | [[Файл:Queeta-Airport-40227.JPG|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q185458|Quetta]]'' | ''[[:d:Q163239|Balochistan]]'' |- | style='text-align:right'| 1288 | LYP | ''[[:d:Q31580|Faisalabad International Airport]]'' | | [[Файл:Faisalabad Intl Airport.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[Фәйсалабад]] | ''[[:d:Q4478|Пәнҗаб]]'' |- | style='text-align:right'| 1289 | MUX | ''[[:d:Q31569|Multan International Airport]]'' | | [[Файл:Multan International Airport front view.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q185453|Multan]]'' | ''[[:d:Q4478|Пәнҗаб]]'' |- | style='text-align:right'| 1290 | MLE | ''[[:d:Q29104|Velana International Airport]]'' | | [[Файл:Hulele-airport.jpg|center|128px]] | [[Мальдивлар]] | ''[[:d:Q9347|Мале]]'' | ''[[:d:Q1468407|Kaafu Atoll]]'' |- | style='text-align:right'| 1291 | SKT | ''[[:d:Q28461|Sialkot International Airport]]'' | | [[Файл:Sialkot Airport.jpg|center|128px]] | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q643883|Sialkot]]'' | ''[[:d:Q3246527|Sambrial]]'' |- | style='text-align:right'| 1292 | FKI | ''[[:d:Q27596|Kisangani Bangoka International Airport]]'' | | [[Файл:Nouveau parking de l'aéroport.jpg|center|128px]] | [[Конго Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q146723|Kisangani]]'' | ''[[:d:Q146723|Kisangani]]'' |- | style='text-align:right'| 1293 | AVV | ''[[:d:Q17896|Avalon Airport]]'' | | [[Файл:Control tower and offices at avalon airport.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | [[Җилоң]]<br/>[[Мельбурн]] | ''[[:d:Q1476602|City of Greater Geelong]]'' |- | style='text-align:right'| 1294 | STY | ''[[:d:Q9074|Nueva Hespérides International Airport]]'' | | [[Файл:Salto Airport.jpg|center|128px]] | [[Уругвай]] | [[Сальто (шәһәр)]] | [[Сальто (шәһәр)]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{reflist}} == Шулай ук карагыз == * [[Дөньяның иң күп кулланылган йөк Һава аланнары исемлеге]] * [[Дөньяның иң күп халыкара пассажирларына хезмәт күрсәтүче һава аланнары исемлеге]] * [[Русияның иң куп кулланылган һава аланнары исемлеге]] * [[Аурупадагы 100 иң күп кулланылган һава аланнары исемлеге]] * [[Һава аланнары исемлеге]] == Сылтамалар == * http://www.airports.org/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&cp=1_9_2__ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206205709/http://www.airports.org/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&cp=1_9_2__ |date=2012-02-06 }} [[Төркем:Һава аланнары]] [[Төркем:Һава аланнары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча исемлекләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] ih38dy1rslvggfnh6wozrl61mpw2xl4 0 53442 5994094 3086555 2026-08-01T19:01:18Z Nanoqq 43586 5994094 wikitext text/x-wiki {{Язам|Nanoqq|1 август 2026}} [[Файл:Rio 2016 - Weightlifting men's 69 kg (29228738142).jpg|мини]] '''Awır atletika''' — yarışu köç sportı töre, anda sportçılar ştanganı idännän baş östennän kütärüdä yarışalar, mömkin qädär kübräk awırlıqnı kütärergä omtılalar. Sportçılar ştanganı baş östennän kütärüneñ ike konkret ısulı buyınça yarışalar. Yolqıp kütärü — ul kiñ totıp kütärelü, şul waqıtta ştanga ber genä xäräkät belän baş östennän kütärelä. Etep kütärü — ul kütärelü, bu waqıtta awırlıq başta idännän iñbaşlarnıñ alğı öleşenä, ä annarı iñbaşlardan baş östenä kütärelä. Elegräk bu sport törendä basıp kütärü bularaq bilgele öçençe künegü dä bulğan ide. Här ştangist yolqıp kütärüdä, etep kütärüdä dä öç tapqır omtıla, östäwenä yolqıp kütärü berençe bulıp başqarıla. Sportçınıñ näticäse — här künegüdä uñışlı kütärelgän iñ yuğarı awırlıq summası ul. Sportçılar här cenes öçen ayırıla torğan häm waqıt uzu belän üzgärgän törle awırlıq kategoriälärendä yarışalar. Awır atletika — 1920 yıldan birle barlıq cäyge Olimpiä uyınnarında qatnaşa torğan Olimpiä sport töre. Başqa köç sport törläre köç çiklären tikşergändä, awır atletika şulay uq keşe qüäte (şartlaw köçe) çiklären tikşerä: Olimpiä kütäreleşläre tizräk başqarıla häm alarnı başqarğanda, ştanganıñ başqa kütäreleşlärenä qarağanda, kübräk xäräkätçänlek häm zurraq xäräkät diapazonı taläp itä. Olimpiä kütäreleşläre häm alarnıñ variatsiäläre, şulay uq Olimpiä kütäreleşläre komponentları (mäsälän, kükräkkä alu, çügäläw) sportnıñ başqa törlärendä elitalı sportçılar tarafınnan funksional’ häm şartlaw köçe künegüläre öçen qullanıla. [[Төркем:Спорт төрләре]] [[ang:Ȝearƿung (indryhtu)#Strengþuȝearƿung]] mkgqu7m6y7c769bei86sm6ol1xh6sns 0 56135 5994122 5975426 2026-08-02T04:28:28Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994122 wikitext text/x-wiki {{ҮК}} '''{{Label|Q1437166|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1437166|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1437166|lang=en}}}}) — [[Сембер]]дә урнашкан [[югары уку йорты]], Россиянең [[Россия_югары_уку_йортлары_исемлеге#Төбәк_терәк_университетлары_(33)|33 терәк университетының]] берсе. [[1988 ел]]ны [[Мәскәү дәүләт университеты]] филиалы кебек ачыла. [[Сембер өлкәсе]] [[Мәләкәс]] һәм [[Инза (шәһәр)|Инза]] шәһәрләрендә филиаллары бар. == Тарихы == Сембердә Университетның нигезләнү тарихы [[1919]] елдан башлана, бу елда Сембер пролетариат университеты барлыкка килә. Россиянең яңа вузына ректор булып Казан университетының профессоры Александр Семен улы Архангельский билгеләнә. ==Рейтинглар== [[2014]] елда «[[Эксперт РА]]» агентлыгы, Ульян [[югары уку йорты]]н [[Бәйсез Дәүләтләр Берлеге]]нең иң яхшы [[югары уку йортлары]] исемлегенә керткән, шуңа күрә аңа «Е»<ref name="Викиновости 2014">[[n:Составлен свежий рейтинг ВУЗов России и стран СНГ#Рейтинг ВУЗов России и СНГ|Рейтинг высших учебных заведений России и стран членов Содружества Независимых Государств.]]</ref> рейтинг классы бирелгән . == Төзелеше == 7 институт: - [[Икътисад]] һәм бизнес институты - Идарә факультеты - Финанслар һәм хисап (учет) факультеты - [[Медицина]], [[экология]] һәм физика мәдәнияте институты - Медицина факультеты - Физика мәдәнияте һәм реабилитация факультеты - Экология факультеты - Дипломнан соң, өстәмә һәм югары сестрин белеме факультеты - Халыкара мөнәсәбәтләре институты - [[Тел белеме]] һәм халыкара хезмәттәшлеге - [[Чит тел]]ләрне [[һөнәр]]и коммуникацияләрдә куллану өчен [[өйрәнү]] факультеты - Россия-Америка факультеты - Росия-Алмания факультеты - INTERLINGUA Халыкара тел белеме үзәге - Өстәмә белем институты - Ачык белем институты. - 8 бәйсез факультетлар: - Юридик факультеты - Таможня факультеты - [[Математика]] һәм [[мәглүмати технология]]ләр факультеты - Югары технологияләр инженер-физика факультеты - Һуманитар фәннәре һәм социаль технологияләр факультеты - [[Мәдәният]] һәм [[сәнгать]] факультеты - Трансфер белгечлекләре факультеты - Югары һәм урта махсус уку йортларының мөгаллимнәрнең квалификацияләрен күтәрү факультеты. - 2 колледж: - Медицина колледжы - «СОКОЛ» заманлы ачык колледж - [[Музыка]]ль училище - УлДУ каршындагы 40чы санлы физика, математика һәм информатика лицее - Шәһәр һәм өлкә мәктәпләрендә профиль сыйныфлары челтәре - Экологик мәктәп, яшь медик мәктәбе, мультимедиатехнологияләр мәктәбе. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1437166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q1437166/p580:башлау,p108/Q1437166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1993-09-01 | | [[Валентин Бажанов]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[фәлсәфәче]] | | |- | 2017 | 2019 | ''[[:d:Q125423994|Natalia Anatolyevna Ilyina]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-23 | ''[[:d:Q4239442|Krasny Gulyay]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]<br/>Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q56948320|Anna Khokhlova]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1999-10-08 | | ''[[:d:Q57414001|Julia Tsyganova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q57495398|Pavel L'vov]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q57514963|Sergey Ratseev]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | [[математик]] | | |- | | | ''[[:d:Q59914469|Julia S. Volkova]]'' | | | | ''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60054322|Gleb N. Uspensky]]'' | | | | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q61826860|Alexander A Butov]]'' | | | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1992-09-01 | | ''[[:d:Q68043894|Victor V. Mashin]]'' | | | ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q83188726|Mikhail Balykin]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2009-01-09 | | ''[[:d:Q85915206|Maksim Menzorov]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2009-08-01 | | ''[[:d:Q86492963|S G Moiseev]]'' | | | Сембер ил үнивирситите<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2012-01 | 2015-07 | ''[[:d:Q87902020|Maxim A Terpilowski]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014-11-01 | | ''[[:d:Q89795819|Yuliya Dadoenkova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1997-09-01 | | ''[[:d:Q91296029|Alexander Petrovich Cherdantsev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010-09-01 | | ''[[:d:Q91419584|Tatyana Kuznetsova]]'' | | | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2019-04-15 | | ''[[:d:Q92020540|Ruslan Meftakhutdinov]]'' | | | Сембер ил үнивирситите | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2019-05-05 | | ''[[:d:Q92020553|Aleksey Kochaev]]'' | | | [[Сембер дәүләт техник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Сембер дәүләт университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1437166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q1437166/p580:башлау,p69/Q1437166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q55103831|Marina Bespalova]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-26 | ''[[:d:Q4108984|Verkhnyaya Tishanka]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q136456667|Svetukhin V.]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-13 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q28664932|Alexey Kurinny]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-18 | [[Цхинвал]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хирург]] | | | |- | 1991 | 1996 | ''[[:d:Q124341004|Oleg Nefyodov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-01 | [[Күзнәй]] | ''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q2664701|jurist-consultant]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | ''[[:d:Q2622450|Россия Федерациясе Югары Мәхкәмәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q42307559|Перегудова, Ольга Алексеевна]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-06 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q60831920|Вилков, Евгений Александрович]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-03-29 | | [[галим]] | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]'' | | |- | | 2002 | ''[[:d:Q125423994|Natalia Anatolyevna Ilyina]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-23 | ''[[:d:Q4239442|Krasny Gulyay]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]<br/>Сембер ил үнивирситите<br/>[[Псков дәүләт университеты]] | | |- | | 2002 | ''[[:d:Q65209380|Viktoriya Poltorak]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-11-18 | ''[[:d:Q4108405|Verkhnezeysk]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3286043|erotic photography model]]'' | | | |- | 2002 | 2006 | ''[[:d:Q135336384|Evgenia Valeryevna Zhukova]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-27 | [[Сембер]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1049296|casting director]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q60829132|Svetlana Soluianova]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-09-21 | [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q56948320|Anna Khokhlova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Сембер ил үнивирситите | | |- | | | ''[[:d:Q57495398|Pavel L'vov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Сембер ил үнивирситите | | |- | | | ''[[:d:Q57514963|Sergey Ratseev]]'' | | | [[математик]] | Сембер ил үнивирситите | | |- | 2004 | 2004 | ''[[:d:Q83765224|Nail Khusnutdinov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q3551407|Federal University of ABC]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 1992-01-09 | 1998-08-31 | ''[[:d:Q85915206|Maksim Menzorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Сембер ил үнивирситите | | |- | 1995-11-01 | 1998-11-30 | ''[[:d:Q86492963|S G Moiseev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Сембер ил үнивирситите | | |- | 2008-09<br/>2003-09-01 | 2011-12<br/>2008-06 | ''[[:d:Q87902020|Maxim A Terpilowski]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''<br/>Сембер ил үнивирситите | | |- | | | ''[[:d:Q92020540|Ruslan Meftakhutdinov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Сембер ил үнивирситите | | |- | 2012-10 | 2016-10 | ''[[:d:Q95966228|Ivan Lamzin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1993-11 | 1997-11 | ''[[:d:Q97531012|Eugene Dulov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2012-09-01 | | ''[[:d:Q100729491|Elena Iurova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q102311060|Aleksandr Nemovich Vernik]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377286|Irina Viktorovna Bogomolova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377290|Irina Romanovna Vasilyeva, nee Khanina]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377295|Lubov Yevgenyevna Abanina]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377298|Dmitry Vladimirovich Repin]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377300|Sergey Mikhailovich Ratseyev]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377304|Olga Ivanovna Cherevatenko]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377307|Sergey Georgiyevich Klementyev]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377309|Aigul Dyusenbekovna Uadilova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377312|Andrey Smirnov]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377314|Irina Yuryevna Sviridova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q102377317|Leonid Mikhailovich Samoilov]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377325|Elena Valeryevna Lukoyanova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102377328|Luiza Yuryevna Kasapenko, nee Appanova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102403847|Natalia Alekseevna Zinchenko]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102406095|Tatyana Vladimirovna Skoraya]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102406742|Alexander Popov]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102413236|Sergey Sergeevich Mishchenko]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102414860|Yuliya Yurievna Frolova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102421391|Nikolai Anatolyevich Vlasov]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102437855|Olga Alexsandrovna Bogdanchuk]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102441631|Anastasiya Polovinkina]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102552989|Yulia Pestova]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q102553004|Olesya Shulezhko]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q103065104|Rushan Ziatdinov]]'' | | | | | | |- | | | ''[[:d:Q103139507|Nikolay Panov]]'' | | | | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] * [[Сембер автомеханика техникумы]] * [[Сембер дәүләт техник университеты]] * [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] [[Төркем:1988 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Сембер университетлары]] [[Төркем:Сембер дәүләт университеты]] spre18hkyvyyixqh5d1bermdic40x17 0 56263 5994063 4109163 2026-08-01T14:33:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994063 wikitext text/x-wiki {{rq|stub|error}} [[File:Volkstelling 1925 Census.jpg|300px|thumb|Җанисәп уздыручы [[күчмә өй]]дә яшәүче [[гаилә]]не сораштыра, [[Нидирлан|Нидерландлар]] 1925]] [[Рәсем:Lastcensus.svg|thumb|right|350px|2011 елга хәл буенча соңгы җанисәпләр:<br /> {{Легенда|#80FF80|2005 елдан соң}} {{Легенда|#67CC79|2000–2004}} {{Легенда|#408170|1995–1999}} {{Легенда|#1A3466|1990–1994}} {{Легенда|#000060|1970–1989}} ]] '''Җанисәп''' (яки '''халык исәбе'''): * систематик рәвештә билгеләнгән [[халык популяциясе]] вәкилләре турында [[мәгълүмат]]ны [[туплау]] һәм [[төркәү]]. Халык популяциясенең регуляр рәвештә кабатланган рәсми исәп.<ref>[[:en:Census]]{{ref-en}}</ref> * махсус билгеләнгән [[заман]]да [[ил]]дә яки аның бер [[өлеш]]ендә яшәгән барлык [[кеше]]ләрнең [[демография|демографик]], [[икътисад]]и һәм [[җәмгыять|җәмгыяви]] мәгълүматны туплау, [[гомумиләштерү]], [[әнәлиз]] һәм [[бастыру]]ның бердәм [[процесс]]ын үткәрү<ref>[[:ru:Перепись населения]]{{ref-ru}}</ref> ==Моны да карагыз== * [[Бөтенрусия халык санын алу, 2010]] {{Портал|Фән}} ==Искәрмәләр== {{reflist|30em}} == Әдәбият == * Alterman, Hyman, (1969). ''Counting People: The Census in History''. Harcourt, Brace & Company. * Bielenstein, Hans, (1978). "Wang Mang, the restoration of the Han dynasty, and Later Han." In ''The Cambridge History of China'', vol. 1, eds. Denis Twitchett and John K. Fairbank, p.&nbsp;223-90, Cambridge: Cambridge University Press. * Krüger, Stephen, (Fall 1991). "The Decennial Census", [http://wsulawreview.org/Volume19Articles.pdf 19 ''Western State University Law Review'' 1]; available at [http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/wsulr19&div=6&id=&page= HeinOnline] {{subscription}}. * [http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=297 Effects of UK 'Jedi' hoax on 2001 UK census from ONS]. * [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/miscellaneous/000507.html U.S. Census Press Release on 1930 Census]. * [http://www.archives.gov/publications/prologue/spring_2002_soundex_projects.html U.S. Census Press Release on Soundex and WPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050227224505/http://www.archives.gov/publications/prologue/spring_2002_soundex_projects.html |date=2005-02-27 }}. ==Сылтамалар== {{Commons category|Census}} * [http://www.census.nationalarchives.ie/ Census of Ireland 1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909142652/http://www.census.nationalarchives.ie/ |date=2009-09-09 }}. * [http://www.histpop.org Online Historical Population Reports Project (OHPR)]. * [http://www.tesionline.com/intl/thesis.jsp?idt=8384 PR as a function of census management: comparative analysis of fifteen census experiences] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Халыклар]] [[Төркем:Демография]] 4ez0oitzjyng2mm2jiud39zzrjqsvux 0 100843 5994156 4456792 2026-08-02T10:40:18Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994156 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |исем = Мәхмүт Әхмәт улы Гәрәев |рәсем = Makhmut Gareev.jpg |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Мәхмүт Әхмәт улы Гәрәев |һөнәр = гаскәри, хәрби җитәкче, хәрби галим һәм укытучы |туу датасы = |туу җире = {{Туу җире|Чиләбе|Чиләбедә}}, [[Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге|ССРБ]] |гражданлык = |милләт = [[татар]] |үлем датасы = |үлем җире = |әти = |әни = |ир = |хатын = |балалар = |бүләк һәм премияләр = {{Дуслык ордены}} {{Ленин ордены}} {{Кызыл Байрак ордены}} {{Кызыл Байрак ордены}} {{Кызыл Байрак ордены}}{{!!}}{{Кызыл Байрак ордены}} {{Александр Невский ордены (ССРБ)}} {{I дәрәҗә Бөек Ватан Сугышы ордены}} {{II дәрәҗә Бөек Ватан Сугышы ордены}} {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} {{Кызыл йолдыз ордены}} {{Кызыл йолдыз ордены}} {{Кызыл йолдыз ордены}} {{Жуков медале}} {{Кёнигсбергны алу өчен медале}} {{Кызыл Байрак ордены (Әфганстан)}} [[Файл:Order of Alexander Nevsky 2010 ribbon.svg|40px|Александр Невский ордены (РФ)]] [[Файл:Orden of Honour.png|40px|{{comment|Хөрмәт|Почет}} ордены (РФ)]] һ. б. |сайт = |башка мәгълүмат = Армия Генералы }} {{Фш|Гәрәев}} '''Мәхмүт Әхмәт улы Гәрәев''' (tat. lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Мәхмүт_Гәрәев ''Mäxmüt Äxmät ulı Gäräyev '']{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) (27 июлендә 1923, [[Чиләбе]]) – күренекле Совет һәм [[Россия]] хәрби эшлеклесе, отставкада [[армия генералы]], тарих һәм хәрби фәннәре докторы, профессор. Хәрби теоретик. == Тәрҗемәи хәл == Мәхмүт Гәрәев [[татар]] гаиләсендә [[Чиләбе]] шәһәрендә [[1923 ел]]да туган. Аның әтисе – Әхмәт Гәрәев – эшче булып эшләгән, әнисе – Рәхимә Гәрәева Чиләбегә [[Уфа губернасы]]ның [[Салих (Чишмә районы)|Салих]] авылыннан килеп төпләнәләр.<ref>[http://kiziltan.ru/tat/news/tormish/23214.html Туган телне оныту Ватанга хыянәт итүгә тиң]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[1939]] елда үз теләге белән [[Кызыл Гаскәр]]гә киткән. [[Ташкәнт]] җәяүле гаскәр уку йортын [[1941]] елда тәмамлаган. [[1941]]-1942 елларда [[Урта Азия]] хәрби округында хезмәт иткән. === Бөек Ватан сугышы=== [[1942]] елның декабреннән [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнаша. [[Көнбатыш фронты|Көнбатыш]] һәм [[3-нче Беларус фронты|Өченче Беларус фронтларында]] сугышкан. [[1942]] елда [[Ржев сугышы]]нда яраланган, [[1944]] елда башына янә яраланган. [[1945]] елның февралендә Ерак Көнчыгышка 5-нче армиягә җибәрелгән. [[1945]] елның августында Совет-Япония сугышында катнашкан. 5-нче армия эчендә [[Япония]]нең Квантун гаскәрен тар-мар итү операциясендә катнашкан. === Сугыштан соң === [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң башта Ерак Көнчыгышта хезмәт итә, [[1950]] елда [[Фрунзе]] исемендәге Хәрби академиясен тәмамлый. [[1950]]-1957 елларда Беларус хәрби округының штабында хезмәт итә. [[1959]] елда Генераль штабның Хәрби академиясен тәмамлый. [[1959]] елдан танк {{comment|төмәне|дивизиясе}} башлыгы, Беларус хәрби округы штабының җитәкчесе. [[1970]]-1971 елларда – [[Берләшкән Гарәп Җөмһүрияте]]ндә баш киңәшче булып эшли. [[1971]] елдан – [[Урал]] хәрби округының башлыгы. [[1974]] елдан – Генераль штабының Хәрби-фәнни идарәсенең җитәкчесе. [[1984]] елда Совет Берлеге Кораллы көчләр Генераль штабы җитәкчесенең урынбасары. [[1989]] елда [[Әфганстан]]нан совет гаскәре киткәннән соң Нәҗибулла көчләренә хәрби киңәшчесе булып булышкан. [[1990]] елда Хәрби киңәшче. 1992 елдан отставкада. == Фәнни-хәрби эшчәнлеге == [[1960]] еллардан Мәхмүт Гәрәев хәрби-фәнни эшчәнлек белән шөгыльләнә. 100 фәнни хезмәт, 300 артык мәкалә языла. [[1995]] елдан Хәрби Фәннәр Академиясе президенты. [[Икенче бөтендөнья сугышы]] тарихын бозып күрсәтүгә каршы чыгыш ясый. == 95 яшьлек юбилее == * [[2018 ел|2018]] — Александр Невский ордены (''[[РФ]]'')<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/43024 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ от 06.05.2018 г. № 199 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Хәтер == * [[2023 ел]]да тууына 100 ел тулу уңаеннан истәлек медальләре әзерләнгән. Медальнең алгы ягында портреты сурәтләнгән, арткы ягында генерал белән бәйле өземтә китерелгән. Беренче санлы истәлек медале улы – отставкадагы генерал-майор Тимур Мәхмүт улы Гәрәевка (1961 елгы) тапшырылган. <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/general-garaevnen-tuuyna-100-el-tulu-unaennan-cykkan-berence-medal-anyn-ulyna-tapsyryldy-5870681 Генерал Гәрәевнең тууына 100 ел тулу уңаеннан чыккан беренче медаль аның улына тапшырылды.] [[Татар-информ]], 7.05.2023</ref> * 2023 елның 7 июлендә [[Борисов (шәһәр)|Борисов]] шәһәрендә ([[Беларусия]]) 1960-елларда гаиләсе яшәгән Серебренников урамындагы 11нче йортта истәлек тактасы ачылган.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/belarusta-maxmut-garaevka-istalek-taktasy-acyldy-5873356 Беларусьта Мәхмүт Гәрәевкә истәлек тактасы ачылды.] Татар-информ, 7.07.2023</ref> * 2024 елда [[Уфа]]ның «Цветы Башкирии» торак комплексында урнашкан [[Мәхмүт Гәрәев урамы (Уфа)|урамга]] исеме бирелгән. 500 метр озынлыгындагы яңа урам Академик Курчатов урамы белән кисешкән җирдә урнашкан<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-11-27/v-ufe-poyavilis-dve-novye-ulitsy-4026193 В Уфе появились две новые улицы.] [[Башинформ]], 27.11.2024</ref>. * 2025 елның 28 августында [[Казан]]да бюсты ачылган (бронза; скульптор [[Фәнил Вәлиуллин]])<ref>''Дмитрий Шатров.'' [https://www.tatar-inform.ru/news/byus-otkrytie-5996786 Минниханов открыл бюст генерала армии Махмута Гареева в Казани.] [[Татар-информ]], 28.08.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} # [http://lib.ru/MEMUARY/ZHUKOW/GAREEV/bio_gar.txt Биография генерала армии Махмута Гареева] # [http://polit.ru/dossie/2004/04/05/gareev_bio.html Махмут Гареев: избранные моменты из биографии и библиографии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301004549/http://polit.ru/dossie/2004/04/05/gareev_bio.html |date=2009-03-01 }} # [http://www.youtube.com/watch?v=hZh83Yzo82I Видео: Интервью с Махмутом Гареевым] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{DEFAULTSORT:Гәрәев, Мәхмүт}} [[Төркем:Генераллар]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] [[Төркем:Хәрби теоретиклар]] snf72y6rgsgdbc1k2u8gwb8hj7dv1nf 0 104387 5994183 4422520 2026-08-02T11:54:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994183 wikitext text/x-wiki {{УК}}[[File:Goya Caprichos3.jpg|thumb|[[Франциско Гоя]]ның ''El sueño de la razón produce monstruos'' (Акылның йоклавы җанварларның тууына китерә, ''[[:en:The Sleep of Reason Produces Monsters|ингл.]]''), як. [[1797 ел]]]] '''Акыл''' - әйберләр һәм процессларның мәгънәсенә [[аң]]лы килеш [[мантыйк]]ны кулланып төшенү сәләте. [[Факт]]ларны табу һәм тикшерү, төрле практикаларны, оешмаларны һәм [[ышану]]ларны билгеле мәгълүматларга нигезләнеп үзгәртү яки алга сөрү өчен кулланыла.<ref>[http://dx.doi.org/10.1080/096725500750039282 "So We Need Something Else for Reason to Mean"], ''International Journal of Philosophical Studies'' 8: 3, 271 — 295.</ref> [[Фәлсәфә]], [[фән]], [[тел]], [[математика]] һәм [[сәнгать]] кебек [[кеше]]ләр эшчәнлекләре белән бәйле, һәм гадәттә кешеләр табигатен билгеләүче үзенчәлек буларак кабул ителә.<ref>Alasdair MacIntyre, ''Dependent Rational Animals: Why Human Beings Need the Virtues'', Peru, Illinois: 2002.</ref> Акыл төшенчәсен [[интуиция]]гә нигезләнгән эш итүдән аеру өчен кайвакыт [[рационализм]] буларак атыйлар.<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/intuitive%20reason Merriam-Webster Dictionary definition of intuitive reason]</ref> Акыл яки "акылны куллану"ны [[фикерләү]], [[өйрәнү]] һәм [[интеллект]] белән бәйлиләр. Акыл аңлы килеш үз [[ышану]]ларны, [[караш]]ларны, [[гадәт]]ләрне һәм [[оешма]]ларны үзгәртү, нәтиҗәдә иреклелек һәм [[үз билгеләнү (фәлсәфә)|үз билгеләнү]] сәләте белән нык бәйле.<ref>Michel Foucault, "What is Enlightenment?" in ''The Essential Foucault'', eds. Paul Rabinow and Nikolas Rose, New York: The New Press, 2003, 43-57. See also Nikolas Kompridis, "The Idea of a New Beginning: A Romantic Source of Normativity and Freedom," in ''Philosophical Romanticism'', New York: Routledge, 2006, 32-59; [http://dx.doi.org/10.1080/096725500750039282 "So We Need Something Else for Reason to Mean"], ''International Journal of Philosophical Studies'' 8: 3, 271 — 295.</ref> [[Коръән]]нең күп урыннарында [[мөселман]]нар һәм гомумән бар [[кеше]]ләр үз акылларын кулланырга өндәләнә.<ref>{{ref-ru}} [http://e-minbar.com/umm-iklil/sdelaj-razum-svoim-pomoshchnikom Сделай разум своим помощником] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170421015929/http://e-minbar.com/umm-iklil/sdelaj-razum-svoim-pomoshchnikom |date=2017-04-21 }}</ref><ref>мәс. [[Мәидә сүрәсе]]ндә ([[Коръән]], [http://kitap.net.ru/sura/5.php 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312172424/http://kitap.net.ru/sura/5.php |date=2017-03-12 }}:100): "Әйт: "пакь илә нәҗес, хак илә батыл һич тигез булмас", – дип, гәрчә сине нәҗеснең күплеге ґәҗәбләндерсә дә! Ий гакыл ияләре! [[Аллаһ]]удан куркыгыз – нәҗес һәм батыл эшләрдән сакланыгыз! Шаять өстенлек табарсыз – котылырсыз."</ref><ref>[[:en:'Aql|'Aql]] {{ref-en}} / [[:ru:Акль|Акль]] {{ref-ru}}</ref> ==Искәрмәләр== {{Reflist|2}} ==Өстәмә әдәбият== {{wikiquote}} * Beer, Francis A., "Words of Reason", ''Political Communication'' 11 (Summer, 1994): 185-201. *{{cite book|year=1991 |author=Gilovich, Thomas |authorlink=:en:Thomas Gilovich |title=How We Know What Isn't So: The Fallibility of Human Reason in Everyday Life |place=New York |publisher=The [[:en:Free Press (publisher)|Free Press]] |isbn=0-02-911705-4}} * [[:en:Swami Tripurari|Tripurari, Swami]], ''[http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ On Faith and Reason] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522124737/http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ |date=2013-05-22 }}'', ''[http://harmonist.us/ The Harmonist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003170725/http://harmonist.us/ |date=2016-10-03 }}'', May 27, 2009. == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} ==Шулай ук карагыз== {{Портал|Фикерләү|Мантыйк}} * [[Вөҗдан]] * [[Аң]] * [[Аң (психология)]] * [[Гносеология]] * [[Рационализм]] * [[Интеллект]] * [[Зиһен]] * [[Белем]] * [[Тел]] * [[Мантыйк]] * [[Хакыйкать]] * [[Акыллы кеше]] * [[Акыллы шәһәр]] * [[Фәлсәфи төшенчәләр]] [[Төркем:Фәлсәфи төшенчәләр]] [[Төркем:Ышану]] [[Төркем:Мантыйк төшенчәләре]] [[Төркем:Гносеология]] [[Төркем:Фикер]] {{Stub}} gfp6ai14m4d70idkx2ywfs0jiw4juvq 2 116931 5994113 4401177 2026-08-02T00:01:44Z Pathoschild 860 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5994113 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|tt-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> 3uz3oazldluhbn4038itfacbxo711kv 3 116933 5994112 4401176 2026-08-01T23:21:05Z Pathoschild 860 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5994112 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 0 130836 5994129 4658040 2026-08-02T06:14:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994129 wikitext text/x-wiki {{ТП-Русия |халәт = авыл |татар исеме= Яңа Мир |чын исеме ={{lang-mhr|Новый Мир}}, {{lang-ru|Новый Мир}} |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Мари Ил |төбәк җәдвәлдә= Мари Ил |район төре = Район |район = Мари-Төрек районы{{!}}Мари-Төрек районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 35 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы =425525 |сәгать кушагы = +3 |почта индекслары= |телефон коды = 83634 |санлы идентификатор = 88224822015 |Commons та төркем = |сайт = |add3n = [[Федераль салым хезмәте инспекциясе коды|ФСХИК]] |add3 = 1206 }} '''Яңа Мир''' ({{lang-mhr|Новый Мир}}, {{lang-ru|Новый Мир}}) — [[Мари Ил]]нең [[Мари-Төрек районы]]нда урнашкан авыл. == Сәгать поясы == {{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK|Объект={{PAGENAME}}}} == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=64% |- class='bright' ! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |access-date=2014-05-18 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |dead-url=yes }}</ref> !! [[2010]]<ref>{{Citation |title=Мари-Турекский муниципальный район |url=http://maristat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/maristat/resources/7b25e6004d99bfdaabd4eb4f41f7af70/2241.htm |access-date=2014-05-18 |archive-date=2018-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314142506/http://maristat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/maristat/resources/7b25e6004d99bfdaabd4eb4f41f7af70/2241.htm |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' || 64 || 35 |} [[2010 елгы җанисәп]] буенча күпчелекне алып торучы халыклар: [[татарлар]] (100%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-05-18 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18793767. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://aboutmari.com/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD Мари-Төрек районы авыллары aʙoutmari.com сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404195029/http://aboutmari.com/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD |date=2014-04-04 }} {{Мари-Төрек районы}} [[Төркем:Мари Иле татар авыллары]] [[Төркем:Мари-Төрек районы торак пунктлары]] [[Төркем:Мари Иле торак пунктлары]] {{Mari-El-geo-stub}} {{Мари Иле татар авыллары}} 33y8nr8bu8ue68rzcg31nrygijx11e4 2 158349 5994116 4401199 2026-08-02T00:38:38Z Pathoschild 860 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5994116 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 158350 5994118 4401200 2026-08-02T01:08:02Z Pathoschild 860 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5994118 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 173836 5994180 5144738 2026-08-02T11:40:15Z Әмир 15082 викиләштерү 5994180 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Зөһрә Шәрифуллина | рәсем = З.Н.Шәрифуллина.jpg | рәсем_зурлыгы =200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = З.Н. Шәрифуллина | тулы исем = Зөһрә Нигъмәтулла кызы Шәрифуллина | һөнәр = җырчы | туу датасы = 20.12.1956 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Сарман районы|Сарман районында}}, [[Сарман]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Азат Хәлимов]] | балалар = ике улы | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстанның халык артисты - 1997]][[Файл:MedalTatarstan1.jpg|25px|«Фидакарь хезмәте өчен» медале - 2016]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шәрифуллина}} '''Зөһрә Шәрифуллина''', Зөһрә Нигъмәтулла кызы Шәрифуллина (''[[1956 ел]]ның [[20 декабрь|20 декабре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Сарман]]'') — җырчы, [[Татарстанның халык артисты]] (''[[1997]]''). Сарман районының мактаулы гражданы (2019). == Тәрҗемәи хәле == 1956 елның 20 декабрендә <ref>[https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/804587.htm Юбилейный вечер популярной татарской певицы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230507160418/https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/804587.htm |date=2023-05-07 }} Министерство культуры Республики Татарстан</ref> [[Татарстан АССР]] [[Сарман районы]] үзәге [[Сарман]] авылында күп балалы гаиләдә туган. [[Сарман]]ның урта һәм [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе|музыка]] мәктәпләрен, «''Баян''» һәм «''җыр''» белгечлекләре буенча [[Салих Сәйдәшев]] исемендәге [[Түбән Кама музыка көллияте|Түбән Кама музыка укуханәсен]] тәмамлаган. == Тормыш юлы == [[Сарман]] урта мәктәбенең 8 сыйныфын тәмамлагач, беренче мәртәбә [[Түбән Кама]]га барып, музыка укуханәсенә укырга керә, ләкин укуын тәмамламый кала. [[Сарман|Туган авылына]] кайтып, «Татарстан» күмәк хуҗалыгында эшли, кич белән укып, Сарман урта мәктәбен тәмамлый. Икенче тапкыр [[Түбән Кама музыка укуханәсе]]нә укырга керә һәм аны тәмамлап чыга. Уку йортын тәмамлагач, бер ел [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]ндә, аннары [[Татар дәүләт филармониясе]]ндә эшли. [[Татар халык җырлары]]н һәм татар эстрада (''[[Шамил Шәрипов]], [[Зифа Нагаева]] һ. б.'') әсәрләрен башкарып, киң таныла. == Җырлары == * [[Сарман (җыр)|«Сарман»]] * «Талы, талы» * «Күк күгәрчен» * «Их, дускаем, кил әле» * «Су буеннан әнкәй кайтып килә» * «Нигә яна йөрәгем» * «Су буенда учак яна» * «Мәхәббәт чишмәләре» * «Балакаем» * «Бер вакыт кына» * «Мин бәхетсез түгел» * «Аккош канат кагына» һ. б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1991 ел|1991]] — [[Татарстанның атказанган артисты]] * [[1997 ел|1997]] — [[Татарстанның халык артисты]] * [[2016 ел|2016]] — [["Фидакарь хезмәт өчен" медале|«Фидакарь хезмәте өчен»]] медале<ref>«[[Сөембикә (журнал)|Сөембикә]]», 2017 ел, 1нче сан, 15нче бит</ref> * Сарман районының мактаулы гражданы (2019)<ref>[https://sarmanovo.tatarstan.ru/file/sarmanovo/File/список%20Почетный%20гражданин(1).pdf список Почетный гражданин(1).pdf]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Гаиләсе == Ире [[Азат Хәлимов]] (1958), баянчы-аккомпаниатор, [[ТР атказанган артисты]] (1999). Уллары Ринат ([[Казан]]да яши), Булат ([[Алабуга]]да яши), төрек-татар гимназиясен тәмамлаганнар, чит илдә белем алганнар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # [[Сарман районы энциклопедиясе]] (''төзүчесе'' [[Дамир Гарифуллин]]). 1 нче китап. [[Яр Чаллы]]: «Идел йорт», [[2000]]. # Илһамлы Сарман. Антология (төзүче-мөхәррире [[Дамир Гарифуллин]]). [[Казан]]: Яз, 2017, 346нчы бит. ISBN 978-5-95-00696-1-1 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://melody24.net/artist/videos/%D0%97%D1%83%D1%85%D1%80%D0%B0+%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Җырлары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214212754/http://melody24.net/artist/videos/%D0%97%D1%83%D1%85%D1%80%D0%B0+%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |date=2024-12-14 }} * [http://melody24.net/artist/videos/%D0%97%D1%83%D1%85%D1%80%D0%B0+%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Мәхәббәт чишмәләре (''видео, 4 мин.'')]{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{DEFAULTSORT:Шәрифуллина, Зөһрә}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе]] [[Төркем:Сарман районының мактаулы гражданнары]] efaligrmrlhm3f05m5z0o3s2ffyxbxc 0 175393 5994158 4419435 2026-08-02T10:42:07Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994158 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Вафирә Гыйззәтуллина | рәсем = W.Gizzatullina.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Вафирә Мөхәммәтдин кызы Гыйззәтуллина | һөнәр = | туу датасы = 13.02.1946 | туу җире = {{ТАССР гербы}}ның {{Туу җире|Менделеевск районы|Менделеевск районында}} [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] авылы, {{RSFSR}}, {{ССРБ байрагы}} | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 17.09.2001 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = Камилә Гыйззәтуллина | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТАССР халык артисты - 1981]][[Файл:Заслуженный артист РСФСР(1).png|20px|РСФСР атказанган артисты - 1988]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гыйззәтуллина}} {{Портал|музыка|татар сәнгате|шәхесләр}} [[Файл:Бәхет-Вафирә Гыйззәтуллина.mp3|thumb|"Бәхет" җыры В.Гыйззәтуллина башкаруында]] '''Вафирә Гыйззәтуллина''' ([[1946 ел]]ның [[13 февраль|13 феврале]], [[Камай (Менделеевск районы)|Камай авылы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]], [[Русия Совет Федератив Социалистик Җөмһүрияте|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] – [[2001 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябре]], Уфа-Казан трассасы, [[Татарстан|ТР]], [[Русия|РФ]]) – [[җырчы]], [[Милли Мәҗлес]] депутаты<ref name=":0">[http://www.millattashlar.ru/index.php/Гизатуллина_Вафира_Мухаметдиновна Гизатуллина Вафира Мухаметдиновна] ''millattashlar.ru''</ref>, [[ТАССРның халык артисты|ТАССРның халык]] ([[1981 ел|1981]]), [[Каракалпакстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Каракалпакстан АССРның]] халык һәм РСФСРның атказанган артисты ([[1988 ел|1988]])<ref>Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997, 81нче бит</ref>, . == Тәрҗемәи хәле == Вафирә Гыйззәтуллина [[1946 ел]]ның [[13 февраль|13 февралендә]] [[ТАССР]]ның [[Менделеевск районы]] [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] авылында туа. Мәктәпнең 8 классын тәмамлагач, [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|Алабуга мәдәни-агарту укуханәсенең]] китапханә эше бүлегенә укуга керә. Укуханәне тәмамлагач, [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] китапханәсендә хезмәт итә, хор оештыра, аның солисты була<ref name=":1">[http://mendeleevsk.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/1403214.htm Вафира Гизатуллина-соловей татарского народа]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''mendeleevsk.tatarstan.ru''</ref>. [[1965 ел]]да [[Казан музыка училищесы]]н уңышлы тәмамлый. [[1965 ел|1965]]-[[1974 ел]]ларда [[Казан консерваториясе]]ндә укый һәм Валентина Лазько вокал классы буенча тәмамлый<ref name=":0" />. [[1974 ел]]да [[Советлар Берлеге]] күләмендә үткәрелгән ''Халык җырлары башкаручылары'' бәйгесендә җиңеп чыга<ref name=":0" />. [[1974 ел|1974]]-[[1975 ел]]ларда [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театры]]нда хезмәт итә<ref name=":4">[https://tatobzor.ru/izvestnye-tatary/gizatullina-vafira-muhametdinovna.html Гизатуллина Вафира Мухметдиновна] ''tatobzor.ru''</ref>, [[1975 ел|1975]]-[[1994 ел|1994]] елларда [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]нең солисты була<ref name=":4" />. [[Җырчы]] [[1990-еллар]]да [[Татарстан|Татарстан Җөмһүриятенең]] язмышы хәл ителгәндә бик тә актив була, күп протестларда катнаша. [[Фәүзия Бәйрәмова|Ф.Бәйрәмова]] сүзләре буенча, В.Гыйззәтулина, [[1994 ел]]да [[Чечня|Чечня Җөмһүриятенә]] гаскәр кертүгә каршы чыгып, [[Русия Федерациясенең атказанган артисты|Рәсәйнең атказанган артисты]] исеменнән баш тартырга була<ref name=":2">[http://www.azatliq.org/content/article/27538240.html "Вафирә – күпкырлы җәүһәр таш иде"] ''azatliq.org''</ref>. "Кара сишәмбе" вакыйгалары белән бәйле<ref>[https://www.gazeta.ru/business/2019/10/10/12748898.shtml Валютная паника»: как нагрянул «черный вторник] ''gazeta.ru''</ref>, [[1994 ел]]да Вафирә Гыйззәтуллина [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]ндә штат кыскарту дулкынына, [[Флёра Сөләйманова]], [[Таһир Якупов]] [[Закир Сафин]]нан соң эләгеп, эшен калдырырга мәҗбүр була<ref>[http://madanizhomga.ru/news/shou-biznes/gaugaly-yorttan-yr-kachar Гаугалы йорттан җыр качар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216071547/http://madanizhomga.ru/news/shou-biznes/gaugaly-yorttan-yr-kachar |date=2020-02-16 }} ''madanizhomga.ru''</ref><ref>[https://www.tatpressa.ru/news/346249.html Трагедия звезды татарской эстрады] ''tatpressa.ru''</ref>. Вафирә Гыйззәтуллина [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]], [[Австрия]], [[Алмания]] һәм [[Куба]]да да чыгыш ясый<ref name=":1" />. [[1997 ел|1997]]-[[2001 ел]]ларда [[Татарстан телерадиокомпаниясе|"Татарстан" телерадиоширкәтендә]] эстрада оркестрының алдынгы солисты булып эшли<ref name=":0" />. Җырчының 55 яшенә [[Камай (Менделеевск районы)|Камай авылы]] тарафыннан Ока машинасы бүләк ителә<ref name=":3">[https://www.pravda.ru/accidents/851371-v_avtomobilnoi_katastrofe_pogibla_vafira_gizatullina/ В автомобильной катастрофе погибла Вафира Гиззатуллина] ''pravda.ru''</ref>. Шул машинада [[Камай (Менделеевск районы)|Камай авылыннан]] кайтышлый, [[2001 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябрендә]] Вафирә Гыйззәтуллина Мәскәү-Уфа трассасының 963нче километрында юл казасында һәлак була<ref name=":3" />.<blockquote>"Соңгы елларда аның яшисе килмәде. Дөнья кысаларын тарсындымы, күпме генә өзгәләнсә дә, хәтерсезлек корбаны булу күз алдына килдеме – белмим. Еллар узган саен, тормышның тизлеге арта бара, дия иде", – Камилә Гыйззәтуллина, җырчының кызы<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=5566 Вафирә Гыйззәтуллина кызы Камилә: "Һәлакәт буласы көнне концерт куярга чыгып киттек"] ''matbugat.ru''</ref>.</blockquote> == Иҗаты == [[1971 ел]]да Вафирә Гыйззәтуллина [[Татарстан (телерадиокомпания)|Казан телестудиясе]] төшергән "Идел көйләре" фильм-концертта [[Гали Ильясов (җырчы)|Гали Ильясов]], [[Рәхилә Мифтахова]], [[Ренат Ибраһимов]], [[Эмиль Җәләлетдинов]] белән берлектә катнаша<ref name=":2" />. Вафирә Гыйззәтуллина [[Идел]]гә багышланган җыр белән концертның башында чыгыш ясый<ref name=":2" />. [[1974 ел]]да җырчы Воронежда узган ''Җырчылар бөтенрусия конкурсында'' һәм [[Һавана]]ның ''Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестивале'' конкурсында лауреат исеменә лаек була<ref name=":5" />. Җырчы даими рәвештә туган авылының һәм районының зур вакыйгаларында катнаша, чыгышлар ясый<ref name=":1" />. Озак еллар Вафирә Гыйззәтуллина "Сандугач" балалар вокал-хор бәйгесенең жюри әгъзасе булды<ref name=":1" />. Бүген конкурс җырчының исемен йөртә. <br /> {{Цитата|Гыйззәтуллинаның берсен кояшка тиң күргән Тукай, Кояш булгач, ай да булсын! Кайда ул ай? Ул – Вафирә син бугай!|автор=[[Туфан Миңнуллин]]<ref name=":2" />}} == Хәтер == * [[2016 ел]]ның [[13 февраль|13 февралендә]] җырчының туган авылы [[Камай (Менделеевск районы)|Камайда]] истәлекле такта куела<ref name=":2" />. * В. Гыйззәтуллина исемендәге ''Республика балалар һәм яшүсмерләр иҗаты'' конкурсы даими үткәрелә<ref name=":1" />. * В. Гыйззәтуллина исемендәге "Сандугач" Төбәкара балалар-яшүсмерләр вокал-хор конкурсы уза. * Туган авылы [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] авылының яңа салынган мәдәният йортына исеме бирелгән. * 2021 елның 16 сентябрендә [[Татарстан урамы (Казан)|Казанда Татарстан урамы]] 7нче йортта истәлек тактасы куелган (тактаның авторы — скульптор [[Фәнил Вәлиуллин]])<ref>''Зилә Мөбәрәкшина''. [https://tatar-inform.tatar/news/culture/16-09-2021/kazanda-vafir-gyyzz-tullina-ist-legen-memorial-takta-achyldy-5837827 Казанда Вафирә Гыйззәтуллина истәлегенә мемориаль такта ачылды.] [[Татар-информ]], 16.09.2021</ref>. == Репертуар == В.Гыйззәтуллина - камера музыкасын үстерүгә һәм танытуга зур өлеш керткән шәхес. Ул күп татар [[Композитор|көйязарларының]] җырлары һәм романсларының беренче башкаручысы булып таныла, шул исәптә [[Әнвәр Бакиров]], [[Салих Сәйдәшев|С.Сәйдәшев]], [[Заһит Хәбибуллин|З.Хәбибуллин]], [[Мансур Мозаффаров|М.Мозаффаров]], А.Ключарёв, [[Нәҗип Җиһанов|Н.Җиһанов]], [[Рөстәм Яхин|Р.Яхин]], [[Алмаз Монасыйпов|А.Монасыйпов]], [[Фасил Әхмәтов|Ф.Әхмәтов]], [[Сара Садыйкова|С.Садыйкова]], [[Ренат Еникиев|Р.Еникиев]], М.Макаров вокаль әсәрләре<ref name=":0" /><ref name=":5">[https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gyjzztullina-vafir-mhmmtdin-kyzy Гыйззәтуллина Вафирә Мөхәммәтдин кызы] ''tatarica.org''</ref>. * "Туй җыры" ([[Саҗидә Сөләйманова|С.Сөләйманова]] сүз., Ш.Кашапов муз.)<ref>[https://erlar.ru/node/178 Туй җыры (өченче вариант)] erlar.ru</ref> * "Сагындым" ([[Фатих Кәрим|Ф.Кәрим]] сүз., [[Әнвәр Бакиров|Ә.Бакиров]] муз.) * "Кыр казлары киткәндә" ([[Гәрәй Рәхим|Р.Гәрәй]] сүз., [[Әнвәр Бакиров|Ә.Бакиров]] муз.) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://www.azatliq.org/content/article/27538240.html "Вафирә – күпкырлы җәүһәр таш иде"] ''azatliq.org'' *«Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999 *«Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14 *Шакирзянов М. «Республика Татарстан» 14.09.2004 *Мулланурова Р. Иреккә омтылу // Сөембикә. 1991. № 11 *Тимбикова К. Сәхнәләрдә йолдыз // Казан утлары. 1991. № 3. *[https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gyjzztullina-vafir-mhmmtdin-kyzy Гыйззәтуллина Вафирә Мөхәммәтдин кызы] ''tatarica.org'' == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == * [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] * [[Милли Мәҗлес]] * [[Камай (Менделеевск районы)|Камай авылы]] {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Яхшы мәкалә}} {{DEFAULTSORT:Гыйззәтуллина, Вафирә}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:ТАССР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Юл-транспорт казасында һәлак булганнар]] [[Төркем:Казан музыка көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе]] gtora1if0uce782vsr1cunfidn15qy0 0 180114 5994124 5301527 2026-08-02T04:56:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994124 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=декабрь 2019}} {{Санак уены | Исем= Pokémon Go | Рәсем= [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Pokemon_Go-1-.png#/media/File:Pokemon_Go-1-.png] | Уйлап табучы= {{Байрак|АКШ}}[[Niantic]]<br /> {{Байрак|Япония}}[[The Pokémon Company]] | Чыгаручы = {{Байрак|АКШ}}[[Niantic]] | Тәрҗемәләү = Инглиз, француз, алман, итальян, япон, испан | Продюсер = [[Җуничи Масуда]] | Чыгу көне = 6 июля 2016<ref>[http://pokemongo.nianticlabs.com/en/post/launch Break out the sneakers and Poké Balls!]</ref> | Уен төре = [[Өстәмә чынбарлык]] | Платформа = [[Android]], [[iOS]] | Йөрткеч = [[Unity (игровой движок)|Unity]] | Хәтер йөрткеч = Цифровая дистрибуция<ref>[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nianticlabs.pokemongo Страницы игры в магазине приложений Google Play]</ref><ref>[https://itunes.apple.com/gb/app/pokemon-go/id1094591345?mt=8 Страницы игры в магазине приложений AppStore]</ref> | Система җиһазланышы = *Android 4.4 алып Android 6.0.1 кадәр (Android N рәсми система чыгарылышына кадәр кулланылмый). *Кулай экран үлчәме 720x1280 пиксель (планшетларга җайлаштырылмаган). *Intel процессорлары кулланылмый. *iPhone 5+ *iOS 8+ *Интернет-тоташмасы: 3G, 4G яки WI-FI. *GPS. | Сайт = http://pokemongo.com | Автор = [[Nintendo]] }} '''Pokémon Go''' — күп кулланучылы вазифалы өстәмә чынбарлыклы Pokémon сериясеннән компьютер уены. Niantic оешмасы белән эшләнгән һәм 6 июльнең 2016 елында АКШ, Австралия һәм Яңа Зеландиядә iOS һәм Android нигезендәге мобиль җиһазлар өчен чыгарылган. Чыгыштан соң бер атна узгач, уен зур популярлык яулап алды һәм Pokémon тамгасы хуҗасының Nintendo оешмасының бәясен $8 млрд арттырды<ref>{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3686473/Pokemon-Gos-digital-popularity-warping-real-life.html|title=Pokemon Go's digital popularity is also warping real life|accessdate=2016-07-13}}</ref>. Pokémon Go үзенчәлеге булып  чынбарлык дөньяның сурәтләренә  виртуаль образларны өстәүдә тора. Уен өйдән чыгып, башка кулланучылар белән аралашып һәм урам буйлап покемоннарны эзләргә һәм аулауга өнди. Шулай итеп яшьләрдә таралган проблемалар югала: утырып яшәү тормышы һәм чынбарлык дөньяда асоциальлек. Уйнау бушка моделе буенча таралып, уен өстәмә, әмма мәҗбүри булмаган уен эченнән сатып алуларны куллана. Уенда барлык беренче буын покемоннары да бар, шулардан башлангыч: Бульбазавр, Чармандер, Сквиртл һәм Пикачу. == Уен барышы == Pokémon GO уенчыларга покемон җанварларын тотып, аларның тренер вазифасын үтәргә һәм алга таба башка тренерларның покемоннары белән көрәшү өчен аларны күнектерергә тәкъдим итә. Уен башында уенчы үзенең аватарын төзи, аның кыяфәтенең кисәкләрен берничә варианттан сайлап көйли. Уенчы чын дөньяда йөргән вакытта аның аватары [[GPS]] куллану нәтиҗәсендә карта буенча сәяхәт итә. Әгәр янәшәдә покемон бар икән, уен аның турында хәбәр итә һәм смартфон яки планшет камерасын файдаланып аны эзләп табарга тәкъдим итә. Покемон сурәте камера белән төшерелгән тирә-як рәсеменә өстәлә. Шул ук вакытта җанварның төре җирлек мәгълүматына карап исәпләнә. Шуңа күрә, әйтик, су покемоннары елгалар һәм фонтаннар янында очраячак. Чын акчаларга сатып алган поке-тәңкәләргә ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">pokecoins</span>'') уен эчендә төрле файдалы әйберләр сатып алына, алар уенчы үсешен тизләтә. Кайчагында алар покемоннар кебек үк табылалар. Барлык шундый сатып алулар инвентарьга җыелып бара, ул 500 әйбер сыйдыра ала. Кыргый покемонны очраткач, уенчы виртуаль тозак ''покеболны  ''туры атып, аны тотарга тиеш. Покемоннарны тоту авырлыгы төрле, ул алар тирәсендәге боҗра төсе белән билгеләнә, шунда уенчы ләгергә тиеш. Яшел боҗралы җанварлар покеболда кала, сары — ычкына ала, кызыл&nbsp;— мөгаен ычкына һәм кача ала. Теләгән вакытта тирә-якта покемонны фотога төшереп була. Уңышлы аудан соң покемон уенчы җыелмасына күчә һәм ул уен эчендә бүләк ала: ''"йолдызлы тузан"'' һәм ''кәнфитләр, ''алар покемоннар үсеше өчен кирәк. Покемон алуның башка ысулы&nbsp;— күкәй һәм инкубатор сатып алу, анда җанвар үсәчәк. Покемон төре бер тапкырда үткән чын аралыкка бәйле: уенчы җәяү күбрәк узган саен (транспортта йөрү саналмый), көчлерәк покемон тишелеп чыгачак. Дистанция төрле була 2 км (уенда көчсез җанварлар, Пикачу яки Чермандер кебекләрне бирә) алып 10 км ( Оникс, Кабуто һ. б. алу мөмкинлеген бирә) кадәр. Тагын кыргый покемоннарны чакыра торган һәм алар тотуын җиңеләйтә торган алдавычлар сатып алып була. Покемоннарны кәнфитләр белән ашатып һәм  "йолдызлы тузан"  кулланып, уенчысы покемон үсешен ала&nbsp;— аның көче арта яки ул башка формага күчә. Гади көчәйтү "тузан" һәм бераз кәнфит таләп итә һәм көрәш вакытында зарар көчен һәм сәламатлек дәрәҗәсен арттыра. Формасын үзгәртү (покемон эволюциясе) өчен күп кәнфит ашатырга кирәк&nbsp;— гадәттә формалар санына карап 25, 50 һәм 100 була. Меджикарп кебек аерым очраклар берничә йөз кәнфит таләп итә, ә ул алган форма көче белән кире кайтачак. Өстәвенә җанвар үсешне бушка кичерә ала, әгәр дә уенчы бер төрдә күп покемон тотса, шулай итеп аның тоту буенча тырышлыгы бүләкләнә. Көрәшләрдә уңыш покемонның ике төп шартына карап бәяләнә: сугышу көче ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Combat Power</span>'') һәм сәламәтлек дәрәҗәсе ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Hit Points</span>''). Җиңелгән покемон җыелмага 1 сәламәтлек дәрәҗәсе белән кайта һәм яңа көрәшләр өчен махсус сәламәтлекне максималь мөмкин булган дәрәҗәгә кайтара торган эчемлек кулланганнан соң мөмкин була. Яңа [[покемон]]нарны тотып яки үстереп, аларның үсешен арттып һәм көрәшләрдә катнашып, уенчы, яңа мөмкинлекләр алып, үзенең виртуаль үсеш дәрәҗәсен арттыра. Ул көчледән-көчле покемоннарны тота ала башлый, ә бүләк арта. 5 нче дәрәҗәгә җиткәч, ул тренерларның өч командасының берсесенә кушыла ала, ә алар инде үзара көрәшләрдә ярышачаклар. Өстәвенә, һәр команданың покемоннарга карата үз карашы бар: "Кыюлык" ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Valor</span>'') физик яктан көчле покемоннар үсешенә басым ясый.  "Серле" ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Mystic</span>'') покемоннар акыл өчен җиңәләр дип ышаналар, ә "Инстинкт" ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Instinct</span>'') — җиңү сере сизү үсешендә тора. Чын дөньяда күп кешеле урыннарда  "покестоплар" ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Pokestops</span>''), анда кыйммәтле әйберләрне табып була, һәм "гимнар" ([[Инглиз теле|ингл.]] ''<span lang="en">Gyms</span>'') урнашкан, аларда башка покемоннар тренерлары белән көрәшеп була. "Гимнар" командаларның берсесе белән идарә ителә, алар үзләренең абруй өчен башка командалар чакыруына җавап биреп, җиңүләр яулап һәм үзе бирелгән сынаулар өчен медальләр алып, борчыла. Тренер үзенең җанварларын аның командасы идарә иткән гимда гына күнектерәчәк. Гимда күбрәк покемон булган саен, аның сагы шулкадәр көчлерәк була. Әгәр дә гим абруе җиңелүләр барышында нульгә кадәр кими икән, җиңүчеләр "гимны" үзләренә алалар һәм үзләренең йогынтысын арттыралар<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.pokemon.com/uk/pokemon-video-games/pokemon-go/|title=Pokémon GO {{!}} Pokémon Video Games|accessdate=2016-07-13|website=www.pokemon.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ign.com/wikis/pokemon-go|title=Pokemon GO Wiki Guide|accessdate=2016-07-13|website=IGN}}</ref>. == Уйлап табу һәм чыгыш == Уен идеясе 2014 елда Сатору Иватының Nintendo дан һәм Тсунеказу Ишихарының The Pokémon Company дан [[Көлке көне|беренче апрельдә]] барлыкка килгән. Ул вакытта [[Google]] шаярту оештырган булган — оешма  Google Maps хезмәтенең булачак мөмкинлеге күрсәтелгән видео чыгарган  — покемоннар белән өстәмә чынбарлык, аларны дөнья буенча сәяхәт итеп тотып булачак имеш<ref>{{Cite web|url=http://www.cnet.com/news/googles-april-fools-prank-puts-pokemon-in-the-real-world/|title=Google's April Fools' prank puts Pokemon in the real world|accessdate=2016-07-14|website=CNET}}</ref>. Бу шаярту булып кына калмаган, һәм Pokémon Company, Google һәм Nintendo бу мөмкинлекне чынлыкта ашыру өчен Niantic, Inc.ка  $30 миллион инвестицияләгән<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/niantic-tpc-nintendo/|title=Niantic Inc. Raises $20 Million in Financing from The Pokémon Company, Google and Nintendo|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>. Бу сайлау Niantic 2010 елда Google стартапы буларак нигезләнгәнгә һәм аның өстәмә чынбарлык уеннары ясау буенча тәҗрибәсе булганлыкка таяна. Аның иҗатының исеме Ingress һәм бу уенда ике команда мәдәни истәлекле урыннан белән виртуаль хуҗалык өчен ярышалар<ref>{{Cite web|url=https://www.ingress.com|title=Ingress|accessdate=2016-07-14|website=www.ingress.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mirf.ru/games/pokemon-go-kak-dopolnennaya-realnost-izmenila-mir|title=Pokémon Go: как дополненная реальность за неделю изменила мир {{!}} Игры на МирФ|accessdate=2016-07-14|language=ru-ru}}</ref>. "Niantic ка Стратегик Pokémon инвестицияләре җәмгыятьнең мобиль тәҗрибәсенә әле дөнья күрмәгән юл ача ", — дип хәбәр итте Ишихара 2015 елның октябрендә <ref name=":1"/>. [[Файл:Pokémon_Go_Release_Map.svg|уңда|350x350пкс|Ил, аларда чыкты уены]] Чынбарлык белән виртуаль дөньяны катнаштыра алган  Pokémon GO исемен алган үзенчәлекле уен 2016 елның гыйнварында алдан игълан ителде. Нияткә кызыксынуны арттырып, үзенең блогында Niantic  2016 нчы елны өстәмә чынбарлык елы дип атады<ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/three-years/|title=Three Years of Ingress and the Road for Niantic|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>. Март аенда Япониядә Pokémon GO сынавы башланды: уенчылар инде покемоннарны тота, аларны күкәйләрдән үстерә һәм тарихи һәйкәлләр кебек  күренекле урыннар янында "покестоплар" һәм "гимнарны" таба алды <ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/pokemon-go-first-look/|title=A first look at Pokémon GO|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>. Апрельдә сынау Австралия һәм Яңа Зеландиягә<ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/pokemon-fieldtest-au-nz-start/|title=Pokémon GO invites roll out to Australia and New Zealand field testers|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>, ә майда — АКШ таралды<ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/pokemon-fieldtest-us/|title=Pokémon GO field testing expands to the United States|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com|archivedate=2016-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160616181918/https://www.nianticlabs.com/blog/pokemon-fieldtest-us/}}</ref>. Соңрак, июнь аенда, ясаучылар покемоннарны төшереп була торган фото мөмкинлеген өстәде<ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/e3-2016/|title=More Pokémon GO Updates|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>. Финал юрама чыгарылышы 6 июльдә АКШ, Австралия һәм Яңа Зеландиядә булды<ref>{{Cite web|url=https://www.nianticlabs.com/blog/launch/|title=Break out the sneakers and Poké Balls!|accessdate=2016-07-14|website=www.nianticlabs.com}}</ref>. Әкренләп уен башка өлкәләрдә чыга, 13 июльдә ул Алманиядә <ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/tech/germans-join-pokemon-hunt-hit-game-reaches-europe-153348555.html|title=Germans join Pokemon hunt as hit game reaches Europe|accessdate=2016-07-15|archivedate=2016-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714163119/https://www.yahoo.com/tech/germans-join-pokemon-hunt-hit-game-reaches-europe-153348555.html}}</ref> һәм 14 е Бөекбританиядә йөкләргә мөмкин булды<ref>{{Cite web|url=http://www.cnet.com/news/pokemon-go-officially-arrives-in-the-uk-on-ios-and-android/|title=Pokemon Go officially arrives in the UK on iOS and Android|accessdate=2016-07-14|website=CNET}}</ref>. 15 июльдә уен Италия, Испания һәм Португалиядә, икенче көнне — тагын 20 дән артык ауропа илләрендә чыкты{{Чыганагы|18|7|2016}}. 17 июльдә уен Канадада чыкты<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/pokemongoapp/status/754756895584509952|title=Pokémon GO is now available in Canada!|access-date=July 17, 2016}}</ref>. == Бергә баручы эшләнмәләр == Pokémon Go уйнауны күбрәк җайлаштыру өчен махсус ''Pokémon Go Plus ''җайланмасы алдан тәкъдим ителә. Ул тибрәнүле һәм яктылыкдиотлы кисәкле беләзек белән чыбыксыз Bluetooth технологиясе аша смартфон яки планшет берләшүе. Уенда янәшәдә покемон, якын-тирәдә "покестоп" яки башка мөһим вакыйгалар булса, беләзек тибрәнә. Шулай итеп җайланма экранга гел карап торуны кирәк түгел итә<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.polygon.com/2016/7/11/12153040/pokemon-go-plus-price-info-and-release-date|title=Pokémon Go Plus: Everything you need to know|first=Allegra|last=Frank|date=2016-07-11|accessdate=2016-07-13|website=Polygon|language=en-US}}</ref>. Pokémon Go Plus ның серияле җитештерүе 2016 елның июнендә башланыр дип көтелә<ref name=":0"/><ref name="autogenerated1"/>. == Pokémon Go&#x20;мәдәни феномен буларак == [[Файл:Pokémon_GO_gathering.jpg|мини|Флорид халыкара университетында кешеләр төркеме сирәк очрый торган покемонны Хонтерны эзли .]] Бер атна узганнан соң уен популярга әйләнде һәм бик күп санлы йөкләүләр кичерде. Google Play дан урнаштыру саны 10 млн артык тәшкил итте<ref>{{Cite web|url=http://uk.businessinsider.com/pokemon-go-nearly-as-many-daily-users-snapchat-google-maps-more-than-twitter-surveymonkey-2016-7|title='Pokémon Go' is already almost as big as Snapchat and Google Maps|accessdate=2016-07-14|archivedate=2016-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719174526/http://uk.businessinsider.com/pokemon-go-nearly-as-many-daily-users-snapchat-google-maps-more-than-twitter-surveymonkey-2016-7}}</ref>, ләкин гомуми саны күбрәк иде, чөнки кулланылмаган өлкәләрдә кулланучылар махсус ватып ачылган юрамаларны куйдылар{{Чыганагы|17|07|2016}}<span class="noprint">^]</span><span class="noprint"></span>. , Sensor Tower оешмасы мәгълүматлары буенча чыгарылышның атна ахырына Pokémon Go көндәлек куллануның уртача вакыты 33 минуттан артык тәшкил итте. Бу [[Facebook]] (22 минут көнгә), Snapchat (18 минут) һәм [[Твиттер|Twitter]] (17 минут) көндәлек куллануына караганда күбрәк. Дөрес, бу сан мобиль кушымталар арасында рекорд булмады: Candy Crush Saga һәм Game of War белән тагын да күбрәк уйнадылар<ref>{{Cite web|url=http://www.3dnews.ru/936135|title=На Pokemon Go тратят больше времени, чем на Facebook|accessdate=2016-07-14|archivedate=2016-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920001502/http://www.3dnews.ru/936135}}</ref>. Булган мәгълүматларга караганда, 12 июльгә Pokémon GO да АКШта iOS өчен генә көндә $1,6 млн сатып алулар башкарылды, шул ук вакытта, бары тик 5 % уенчы гына түләгән<ref>{{Cite web|url=http://qz.com/729935/pokemon-go-is-making-1-6-million-each-day-in-the-us-from-ios-users-paying-for-silly-virtual-goods/|title=Pokémon Go is making $1.6 million each day in the US from iOS users paying for silly virtual goods|first=Alice|last=Truong|accessdate=2016-07-14|language=en-US}}</ref>. "Массакүләм мәгълүмат чараларында бик тиз үзенчәлекле Pokémon Go уены белән бәйле яңалыклар барлыкка килә башлады. Әйтик, [[полиция]] хезмәткәрләре, эш вакытында "покестопларда" басып торган<ref>{{Cite web|url=http://ua.korrespondent.net/lifestyle/videoigry/3717051-nui-yorkskykh-kopiv-zastukaly-za-hroui-v-Pokmon-Go|title=Нью-йоркських копів застукали за грою в Pokémon Go|accessdate=2016-07-14}}</ref>, студент, пычаклы җәрәхәттән соң да уеннан аерылмаган<ref>{{Cite web|url=http://ua.korrespondent.net/lifestyle/3717113-amerykanets-prodovzhyv-hraty-v-Pokmon-Go-z-nozhovym-poranenniam|title=Американець продовжив грати в Pokémon Go з ножовим пораненням|accessdate=2016-07-14}}</ref>, яки ничек [[Исраил]] президенты үзенең кабинетында покемон тапкан<ref>{{Cite web|url=http://ru.tsn.ua/tsikavinki/prezident-izrailya-nashel-v-svoem-kabinete-pokemona-670741.html|title=ПРЕЗИДЕНТ ИЗРАИЛЯ НАШЕЛ В СВОЕМ КАБИНЕТЕ ПОКЕМОНА|accessdate=2016-07-15}}</ref>. АКШта җинаятьчеләр "Pokémon Go" уенын үз корбаннарын җәлеп итү өчен кулланган<ref>[https://lenta.ru/news/2016/07/11/pokemongoesdangerous/ Охотники на покемонов стали жертвами вооруженных ограблений : Интернет: Интернет и СМИ: Lenta.ru]</ref>, ә [[Америка Кушма Штатлары|Вайоминг штатында]] яшәүче хатын покемон эзләгәндә елгада мәетне очраклы тапкан<ref>[http://style.rbc.ru/objects/gadgets/5784fe219a7947ea3f1513c4 Я выбираю тебя: что такое Pokémon Go, и как мир сходит по ней с ума Культурный феномен]</ref>. Бу уен бөтен дөньяда мөмкин булмаганлыктан  мәгълүмати чыганаклар уенны, өлкә чикләренә карамастан, алу буенча күрсәтмәләр чыгардылар<ref>{{Cite web|url=http://dt.ua/TECHNOLOGIES/pok-mon-go-yak-zavantazhiti-novu-gru-v-ukrayini-213677_.html|title=Pokémon Go: як завантажити нову гру в Україні|accessdate=2016-07-14|archivedate=2016-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160715152613/http://dt.ua/TECHNOLOGIES/pok-mon-go-yak-zavantazhiti-novu-gru-v-ukrayini-213677_.html}}</ref>. Кайбер оешмалар һәм учреждениеләр Pokémon Go уенын билгеле урыннарда куллануына каршы чыкты. Шулай, Вашингтонда Мемориаль Холокост музее һәм күрше Вирджиниядә Арлингтон милли зираты ихтирам күрсәтү һәм аларның тирәсендә виртуаль покемоннарны тотмаска дип соравы белән белдерү ясадылар. АКШның милли парклар хезмәте килүчеләргә виртуаль җанварлар тотып йөргәнче, табигать матурлыгы белән ләззәтләнергә чакырды<ref>{{Cite web|url=http://ukrainian.voanews.com/a/pokemon-go/3416565.html|title=Адміністрація Арлінґтонського кладовища в США просить відвідувачів не грати в Pokemon Go|accessdate=2016-07-14|archivedate=2016-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160918091333/http://ukrainian.voanews.com/a/pokemon-go/3416565.html}}</ref>. [[Санкт-Петербург]]та җирле казаклар уенны мөһим эшләрдән аеручы, өстәмә чынбарлыкта тотуны шайтан шөгеле дип атап, аны хурлап чыкты<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/obschestvo/3454365|title=Петербургские казаки требуют запретить игру Pokemon Go в России|accessdate=2016-07-14}}</ref>. Шул ук рәвешле Рәсәйнең оборона буенча Федерация Советы кометыты рәисенең беренче урынбасары Франц Клинцевич та уен турында фикер әйтте<ref>[https://games.mail.ru/pc/articles/feat/hronika_pokemonego_bezumija Хроника покемоньего безумия: Сбербанк застрахует игроков Pokemon Go 18 июля]</ref>. Pokémon GO махсус хезмәтләр белән бөтен дөнья буенча мәгълүмат җыю өчен ясалган дип фикерләр хәтта барлыкка килде<ref>{{Cite web|url=http://espreso.tv/news/2016/07/15/u_rosiyi_prypustyly_scho_pokemon_go_stvoryly_specsluzhby|title=У Росії припустили, що Pokemon Go створили спецслужби|website=espreso.tv|accessdate=2016-07-17}}</ref>. Күп кенә Интернет кулланучыларын һәр җирдә уен турында искәртүләр ачуын кузгата башлады, шуңа күрә интернет-гизгечләрдә бу уен турында һәр мәгълүматны бикли торган махсус кушымталар да ясалды<ref>{{Cite web|url=https://chrome.google.com/webstore/detail/pokegone-gotta-block-em-a/jionadcjdpdikjmgfohlohnclocfaija|title=PokeGone - Gotta block 'em all|website=chrome.google.com|accessdate=2016-07-17|archivedate=2016-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811230626/https://chrome.google.com/webstore/detail/pokegone-gotta-block-em-a/jionadcjdpdikjmgfohlohnclocfaija}}</ref>. Чыгышыннан соң тиз вакыт та үтми уен хакерлар белән ватып ачылган<ref>[http://echo.msk.ru/news/1803328-echo.html Хакеры подвергли атаке серверы игры Pokemon GO]</ref>. Популярлык сәбәпләре арасында төп итеп бу уен кешеләрне бергә җыеп, яңа танышуларга китерә һәм уртак шөгыль артында күңелле вакыт уздырырга мөмкинлек бирә дип аталган. Pokémon Go  киң халык катламына аңлаешлы, махсус башлыклар яки күзлекләр таләп итмәгән, смартфон булган һәркемгә мөмкин булган беренче өстәмә чынбарлыклы уен булды. Өстәвенә, бу уен ностальгияле, покемоннар консольле уеннарда 1990-нчы еллар барлыкка килеп, популярлыгын аниме чыгу белән алдылар. Бу кешеләр өчен бу вакыт балачак булган һәм 2016 елда алар инде  20-30 яшьлек булды. Шулай ук Pokémon Go сәяхәт итеп хәрәкәтле тормыш алып барырга чакыра, шулай сәламәтлек яхшыра<ref>{{Citation |title=Pokemon GO: что думают эксперты о популярной игре? |url=https://hi-tech.mail.ru/review/pokemon_go_expert_opinions/ |access-date=2016-07-22 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819133607/https://hi-tech.mail.ru/review/pokemon_go_expert_opinions/ |dead-url=yes }}</ref>. Бу вакытта иҗтимагый урыннарга, китапханәләр һәм музейларга кебек кызыксыну арта, чөнки аларда виртуаль җанварлар һәм объектлар бар<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/trending/pokemon-go-obsession-explained-who-what-why-how-1.3673279|title=5 reasons why Pokemon Go is taking over the world, explained by a millennial|accessdate=2016-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://time.com/4400791/pokemon-go-iphone-android-nintendo/|title=How Pokemon Go Took Over the World|first=Alex|last=Fitzpatrick|accessdate=2016-07-14|website=TIME.com|archivedate=2016-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160930034447/http://time.com/4400791/pokemon-go-iphone-android-nintendo/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.educationworld.com/a_news/how-pok%C3%A9mon-go-perfect-tool-encouraging-summer-learning-1687680210|title=How Pokémon GO Is the Perfect Tool for Encouraging Summer Learning|accessdate=2016-07-14|website=www.educationworld.com}}</ref>. == Искәртүләр == {{Reflist|2}} == Сылтамалар == * '''<span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q20966579$eae053fb-4d0c-0826-f118-5e536681a501" data-wikidata-property-id="P856"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[http://pokemongo.com pokemongo.com]</span></span>''' <span>— рәсми сайт Pokémon Go</span> jnjcxbmsn8ioh94ieeauq834nec1h21 0 180435 5994146 5793276 2026-08-02T10:30:40Z Әмир 15082 өстәмә 5994146 wikitext text/x-wiki '''Вәлиуллин''' — [[татар]] фамилиясе. [[Гарәп теле]]ннән кергән Вәлиулла («''Аллаһының изгесе''») исеменнән ясалган. * [[Азат Вәлиуллин]] (1990), спортчы (''гандбол''). * [[Аллаһияр Вәлиуллин]] (1924-1972), композитор. * '''Альберт Вәлиуллин''' ** Альберт Вәлиуллин (''Альберт Рафик улы Вәлиуллин'', 1974), төрмәдә тоткынлыкта<ref>[https://vk.com/wall-78913782_110?ysclid=mnyvk4yejb407381480 Валиуллин Альберт Рафикович, 29.05 1974.]</ref>. ** [[Альберт Вәлиуллин]] (''Альберт Әсгать улы Вәлиуллин'', 1984), җырчы, эшмәкәр. Татарстанның атказанган артисты (2026). * [[Габделсамат Вәлиуллин]] (1947), спортчы (''[[биатлон]]'') (''[[Сембер]]''). [[Рөстәм Вәлиуллин (1976)|Р. Вәлиуллинның]] әтисе. * [[Булат Вәлиуллин]] (1987), спортчы (''шорт-трек''). * [[Мәҗит Вәлиуллин]] (1941), журналист, ТАССР (1988) һәм РФ (2003) атказанган мәдәният хезмәткәре. * [[Нәбиулла Вәлиуллин]] (1911-1942), ТАССР рәссамнар берлеге рәисе (''[[1939 ел|1939]]-[[1940 ел|1940]]''). * [[Разим Вәлиуллин]] (1942), шагыйрь, композитор. * '''[[Ренат Вәлиуллин]]''' ** [[Ренат Вәлиуллин (1947)|Ренат Вәлиуллин]] (1947), рәссам, БР атказанган рәссамы (1997). ** [[Ренат Вәлиуллин (1972)|Ренат Вәлиуллин]] (1972), Татарстанның Санкт-Петербургтагы даими вәкиле (2015 елдан). * [[Рим Вәлиуллин]] (1950), [[Башкорт дәүләт университеты|БДУ]] профессоры. * [[Рифгать Вәлиуллин (1935)|Рифгать Вәлиуллин]] (1935—2007), режиссер. РФ (1996) һәм БАССР (1989) атказанган сәнгать эшлеклесе (''[[Уфа]]''). * [[Рөстәм Вәлиуллин (1976)|Рөстәм Вәлиуллин]] (1976), спортчы (''[[биатлон]]'') (''[[Минск]]''). * [[Руслан Вәлиуллин (1994)|Руслан Вәлиуллин]] (1994), спортчы (''[[футбол]]'') (''[[Кустанай]]''). * [[Фәнил Вәлиуллин]] (1986), скульптор. * [[Фәрит Вәлиуллин]] (1959), рәссам, [[Тукай премиясе]] (''[[2016 ел|2016]]''). * [[Хөснулла Вәлиуллин]] (1914-1993), композитор, [[Тукай премиясе]] (''[[1989 ел|1989]]''). * [[Эдуард Вәлиуллин]] (1966), спортчы (''[[хоккей]]'') (''[[Таллинн]]''). ---- * '''[[Вәлиуллина]]:''' ** [[Әминә Вәлиуллина]] (1912―1972), ТАССР мәгариф министры (''[[1950 ел|1950]]―[[1958 ел|1958]]''). ** [[Зөһрә Вәлиуллина]] (1925―2011), телче-галим, филология фәннәре кан­дидаты, КДПИ доценты, [[ТАССР атказанган укытучысы]] (1975). ** [[Нурзадә Вәлиуллина]], җырчы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2019). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{күп мәгънәле}} [[Төркем:Шәхесләр]] [[Төркем:Фамилияләр]] snpmhctpui4yb3swyp3ufkqadwbq67c 0 181083 5994159 5512216 2026-08-02T10:43:19Z Әмир 15082 /* Хәтер */ өстәмә 5994159 wikitext text/x-wiki {{фш|Шишкин}} {{Шәхес | исем = Иван Шишкин | рәсем = Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1880.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = <small>И.Н. Крамской. «''И.И. Шишкин портреты''»</small>. | тулы исем = Иван Иван улы Шишкин | һөнәр = рәссам | туу датасы = 25.01.1832 | туу җире = [[Вятка губернасы]] {{туу җире|Алабуга|Алабугада}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} | милләт = рус | үлем датасы = 20.03.1898 | үлем җире = {{үлем җире |Петербург|Петербургта}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{3 дәрәҗә Изге Станислав ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Иван Шишкин''', Иван Иван улы Шишкин ({{lang-ru|Иванъ Ивановичъ Шишкинъ, Ива́н Ива́нович Ши́шкин}}, ''[[1832 ел]]ның [[13 гыйнвар|13]] ([[25 гыйнвар|25]]) [[гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Вятка губернасы]], [[Алабуга]] — [[1898 ел]]ның [[8 март|8]] ([[20 март|20]]) [[март]]ы, [[Петербург]]'') — рәссам-{{comment|манзарачы|пейзажчы}}, гравюра, литография һәм офорт остасы. Сынлы сәнгатьтә [[Дюссельдорф]] мәктәбе вәкиле. Академик, профессор, Сәнгать академиясендә пейзаж остаханәсе җитәкчесе (''[[1894 ел|1894]]-[[1895 ел|1895]]''). Иҗатында романтизм һәм реализм ысулларын куллана. Табигать матурлыгына, бөеклегенә дан җырлый. == Тәрҗемәи хәле == [[Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|thumb|right|180px|И. Крамской. «''И.И. Шишкин портреты''», [[1873]]]] Иван Иван улы Шишкин [[1832 ел]]ның [[13 гыйнвар|13]] ([[25 гыйнвар|25]]) [[гыйнвар]]ында [[Вятка губернасы]] [[Алабуга]] шәһәрендә туган. Балачак һәм үсмер елларын шунда уздырган. Туган төбәкнең мәһабәт табигате, [[Чулман]] ярлары буйлап җәелгән куе [[урман]]нар аңа иҗатында илһам чыганагы булган.<br/> Рәссамның әтисе, 2нче [[гилдия]] сәүдәгәр Иван Василий улы Шишкин (''[[1792 ел|1792]]—[[1872 ел|1872]]'') икмәк белән сәүдә иткән эшмәкәр, инженер, археолог һәм туган якны өйрәнүче дә була. И.В. Шишкин берничә ел рәттән [[Алабуга]]да шәһәр головасы булып сайлана. Үз проекты буенча һәм үз акчасына шәһәрдә агачтан [[суүткәргеч]] суза. [[Болгар]] ханлыгы истәлеге булган «Шайтан шәһәрчеге»н төзәттерә. [[Ананьино мәдәнияте]]нә нигез салган Ананьино каберлеген ачуда катнаша (''[[1855 ел|1855]]''), шуның өчен Мәскәү археология җәмгыятенә мөхбир-әгъза итеп сайлана. И.В. Шишкин «Алабуга шәһәре тарихы»н (''[[1871 ел|1871]]'') язган. Улының сынлы сәнгать белән кызыксынуын белгәч, әтисе аның өчен сәнгать буенча китаплар, рәссамнарның биографияләрен яздырып кайтарта.<br/> И.И. Шишкин [[Вятка]] гимназиясен, [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]н, Мәскәү сынлы сәнгать, {{comment|әвәләү|русча: ваяние}} училещесын (''[[1856 ел|1856]], А. Мокрицкий классы''), Петербург сәнгать академиясен (''[[ел|1860]], С. Воробьев курсы'') тәмамлагач, сәнгать академиясе пенсионеры буларак, [[1862 ел|1862]]-[[1865 ел]]ларда [[Алмания]]дә һәм [[Швейцария]]дә яши, швейцарияле рәссам-пейзажчылар Р. Коллер һәм А. Калам остаханәсендә шөгыльләнә.<br/> [[Алмания]]дән кайткач, күпчелек вакыт [[Петербург]]да яши һәм иҗат итә. Аның иҗатында туган ягы — [[Алабуга]] шәһәре һәм [[Чулман]] буйлары табигате, [[Валаам]] утравы, [[Мәскәү]] һәм [[Петербург]] шәһәрләренең тирә-ягы табигатен сурәтләү зур урын алып тора. == Иҗаты == [[Файл: И.И.Шишкин музее.jpg|thumb|right|200px|[[И.И. Шишкинның музей-йорты|Музей-йорты]]. [[Алабуга]].]] [[Файл:Elabuga ul naberejnaya.jpg|thumb|right|200px|[[Алабуга]], Яр буе урамы]] ==== Башлангыч иҗаты ==== Иң беренче ясаган картинасы — «''Урып-җыю''». «''Валаам утравында күренеш''» (''[[1858 ел|1858]]''), «''Урман кисү''» (''[[1867 ел|1867]]'') картиналары кебек беренче хезмәтләрендә рәссам образның бердәмлегенә ирешә алмый әле, формаларның таркаулыгы күзгә ташлана. «''Көндез. Мәскәү читендә''» (''[[1869 ел|1869]]'') картинасында күк һәм җир, туфрак бердәмлегенә ирешә. ==== Өлгерү чоры иҗаты ==== [[Файл:Elabuga pam shishkin.jpg|thumb|right|200px|И.И. Шишкин һәйкәле. [[Алабуга]]]] [[Файл:Elabuga shishkinskieprudi.jpg|thumb|right|180px|«Шишкин буалары». [[Алабуга]]]] [[1870 ел]]ларда рәссам иҗатында өлгерү чоры башлана. «''Нарат урманы. Вятка губернасында мачта урманы''» (''[[1872 ел|1872]]'') һәм «''Арыш''» (''[[1878 ел|1878]]'') картиналарында [[җәй]]ге көндезге яктылыкны төгәл күрсәтүгә ирешә. Табигатьнең монументаль-романтик образын барлыкка китерә. Һәр [[агач]]ны, [[урман]] яки басу-кыр почмагын, җир туфрагын җентекләп тасвирлауда реализм билгеләре күренә. Аны туфрак һәм агач сурәтләүче рәссам дип атарга була. Ул көчле агач токымнарын, бигрәк тә нарат, имән агачларын, үсеп җитү, картаю, череп аву стадияләрендә күрсәтеп, кинәнеп ясый. «''Арыш''», «''Тигез ялан араларында''» (''[[1883 ел|1883]]''), «''Урман киңлекләре''» (''[[1884 ел|1884]])'' кебек классик картиналарында [[Россия]]нең гомумиләштерелгән эпик образын бирә. «''Кояш яктырткан наратлар''» (''[[1886 ел|1886]]''), «''Нарат урманында иртә''» (''[[1889 ел|1889]]'')<ref>«''Нарат урманында иртә''» картинасындагы (''[[1889 ел|1889]]'') аюларны К. Савицкий ясаган</ref> кебек картиналарында урман интерьерын оста сурәтли. [[Алексей Саврасов|Саврасов]] һәм [[Исаак Левитан|Левитанның]] «кәефкә карап ясалган» пейзажларыннан аермалы буларак, Шишкин пейзажларында бернинди психологизм юк.<br/> И.И. Шишкин озын иҗат гомерендә ун меңнән артык рәсем, мең офорт (''бакырда гравирлау''), 68 литография, 39 цинкография ясаган. * Педагогик эш белән аз шөгыльләнә. [[1894 ел|1894]]-[[1895 ел]]ларда Петербург сәнгать акалемиясенең пейзаж остаханәсен җитәкли. Танылган шәкертләре — рәссамнар Ф.А. Васильев, Г.И. Чорос-Гуркин. * Күчмә сәнгать күргәзмәләре иптәшлегендә әгъза булып тора. * Рус шагыйре [[Александр Блок|А.А. Блок]] И.И. Шишкинны шагыйранә иҗаты өчен «''үзенең иң яраткан рәссамы''» дип атаган. == Музей-йорты == {{Төп мәкалә|И.И. Шишкинның музей-йорты}} [[1962 ел]]да әтисе Иван Василий улы Шишкинның [[Тойма]] елгасының биек ярына салынган<ref>[[1850 ел]]гы янгыннан соң өр-яңадан салынган йорт</ref> ике катлы таш йортында [[И.И. Шишкинның музей-йорты|И.И. Шишкинның мемориаль музей-йорты]] ачыла.<br/> Музей экспозициясе йортның ике катында да урнашкан.<br/> Музей фондында 50дән артык офортның төп нөсхәсе саклана. Экспозициягә 15е куелган: «''Әрәмә өстендә болытлар''», «''Урман ызанында''», «''Абага''», «''Шувалов паркында чыршылар''», «''Басу''» һ.б. Галереядә сынлы сәнгать әсәрләреннән, күбесенчә, рәссамның башлангыч чор иҗатында ясалган эшләре урын алган. [[1861 ел]]да [[Алабуга]]га кайткач, [[романтизм]] рухында ясаган берничә этюдын күрергә мөмкин: «''Шалаш''», «''Басудагы тегермән''», «''Ак пулат''», «''Кече манара''». [[1870 ел]]ларның [[реализм]] ысулындагы иҗатыннан «''Каен әрәмәсе''», «''Инеш''» картиналары, [[1890 ел]]лар лиризм ысулындагы «''Дача''» картинасы белән танышырга мөмкин.<br/> Рәссамның иҗади мирасының бик аз өлеше генә [[Алабуга]]дагы йорт-музеенда саклана, калганнары дөньяның иң эре музейларында ([[Третьяков галереясе]] һ.б.) куелган. == Хәтер == * [[1972 ел]]да [[Яр Чаллы]]ның Автозавод районындагы кечкенә [[Иван Шишкин исемендәге бульвар (Яр Чаллы)|урамга]] исеме бирелгән. * [[1991 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] музей каршына, [[Алабуга]]ның Яр буе урамында рәссамның бөтен буена сурәтләнгән һәйкәле куела. Скульптор — Ю.Г. Орехов (''[[Мәскәү]]''), архитекторлар — А.В. Степанов һәм С.Н. Куприянов (''[[Алабуга]]''). * [[2007 ел]]да «Шишкин буалары» дип йөртелгән буалар тезмәсе (''тирә-яктагы ландшафты белән'') [[Алабуга]] шәһәренең 1000 еллыгына торгызыла. * [[2023 ел]]да [[Алабуга]]ның Ленин мәйданында әтисе Иван Васильевич Шишкинга һәйкәл куелган (скульптор [[Фәнил Вәлиуллин]])<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alabugada-tanylgan-rassam-siskinnyn-atisena-haikal-kueldy-5881238 Алабугада танылган рәссам Шишкинның әтисенә һәйкәл куелды.] [[Татар-информ]], 31.12.2023</ref>. == Гаиләсе == * Беренче хатыны — Евгения Александр кызы (''[[1847 ел|1847]]—[[1874 ел|1874]]'') * Икенче хатыны — Ольга Антон кызы ([[1850 ел|1850]]—[[1881 ел|1881]]) Ике улы (''иртә вафат булалар''), кызлары Лидия (''[[1869 ел|1869]]—[[1931 ел|1931]]''), Ксения (''[[1881 ел|1881]]-?'') ==Галерея== <gallery perrow="3" widths="230" heights="168" caption="Иван Шишкин картиналары"> File:Utro v sosnovom lesu.jpg|''[[Нарат урманында иртә]]'' File:Ivan Shishkin — Рожь — Google Art Project.jpg|''Арыш басуы'' File:Iwan Iwanowitsch Schischkin - Rain in an Oak Forest.jpg|''Имән урманында яңгыр'' <!-- File:Siskin, Ivan Ivanovic — Pred zrcadlem (1870).jpg|In Front of the Mirror --> --> File:1889 Shishkin Felsige Landschaft anagoria.JPG|''Кыялы {{comment|манзара|пейзаж}}'' File:Shishkin na severe dikom1.jpg|''Кыргый төньякта'' File:Иван Шишкин После шторма в Мери-Хови 1891.jpg|''Мери-Ховида штормнан соң'' File:Ivan Shishkin — Winter.JPG|''Кыш'' File:Ivan Ivanovich Shishkin - Forest distant views, 1884.jpg|''Урман киңлекләре'' File:Ivan Shishkin — View on the Outskirts of St. Petersburg.JPG|''Петербург читендәге күренеш'' </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Елабуга. Путеводитель. СПб.: Издательство «Маматов», 2015. ISBN 978-5-91076-065-7 # Алабугада Иван Иванович Шишкин музей-йорты. Юл күрсәткеч (''төзүче'' Н.И. Курылева). Алабуга, 2009.{{ref-ru}} # Елабуга купеческая на старинных фотографиях (''төзүче'' [[Наил Вәлиев (1949)|Н.М. Вәлиев]]). Казан, 1995. == Сылтамалар == * [http://www.museum.ru/M1310 Музей-йорты сайты]{{ref-ru}} * [http://www.museum.ru/E1502 Алабугада Шишкин урыннары]{{ref-ru}} * [http://www.elabuga.com/shishk/sch.html И.И. Шишкин йорт-музее. Фотолар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825040121/http://elabuga.com/shishk/sch.html |date=2018-08-25 }}{{ref-ru}} * [http://muzei-mira.com/biografia_hudojnikov/814-biografiya-ivana-shishkina.html И.И. Шишкин «Музеи мира» сайтында]{{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [http://www.museum-online.ru/p/ivan_ivanovich_shishkin Картиналарын карарга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204030622/http://www.museum-online.ru/P/Ivan_Ivanovich_Shishkin |date=2017-02-04 }} * [http://gallerix.ru/album/Shishkin Чулман буе табигате И.И. Шишкин картиналарында] {{DEFAULTSORT:Шишкин, Иван}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Россия империясе рәссамнары]] [[Төркем:Санкт-Петербург сәнгать академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Иван Шишкин]] eeoolck5kdftmg77lv1k12kqroznldr 0 190807 5994153 5972249 2026-08-02T10:37:23Z Әмир 15082 /* Хәтер */ викиләштерү 5994153 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Яков Шамов | рәсем = Я.Ф._Шамов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!— --> | рәсем язуы = | тулы исем = Яков Филипп улы Шамов | һөнәр = сәүдәгәр | туу датасы = 1833 | туу җире = {{туу җире|Нократ губернасы|Киров өлкәсендә}}, [[Орлов]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}} | милләт = рус | үлем датасы = 30.11.1907 | үлем җире = [[Россия империясе]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Агриппина Хрисанф кызы Фомина | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Шамов}} '''Яков Шамов''', Яков Филипп улы Шамов ({{lang-ru|Шамов Яков Филиппович}}, ''[[1833 ел]], [[Нократ губернасы]], [[Орлов]] — [[1907 ел]]ның [[30 ноябрь|30 ноябре]], [[Казан]]'') — [[Казан]] сәүдәгәре, миллионер, [[иске йолалык]] дине тарафдары (''[[старовер]]''), Казанның икмәк белән сәүдә итүче иң эре эшмәкәре. Казан тарихында [[Шамов хастаханәсе]]н төзетүче буларак билгеле. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Шамов больница.jpg|250px|thumb|right|[[Шамов хастаханәсе]]]] [[1833 ел]]да (''вариант'': [[1839 ел]]да<ref>[http://rustik68.narod.ru/kazan/shamov-puertas.html Рөстәм Ахунов сайтында]</ref>) [[Нократ губернасы]] (''хәзерге'' [[Киров өлкәсе]]) [[Орлов]] шәһәрендә [[иске йолалык]] динен тотучы ярлы гаиләдә туган. [[1863 ел]]да [[Казан]]да шулай ук [[иске йолалык]] дине тарафдары булган сәүдәгәр Хрисанф Фоминга хезмәткә урнаша. Ун ел приказчик булып хезмәт иткәч, өченче [[гилдия]] сәүдәгәре була. [[1871 ел]]ның [[19 ноябрь|19 ноябрендә]] 33 яшендә икенче [[гилдия]] сәүдәгәре булырга гариза яза. [[1873 ел]]да элекке хуҗасының кызы 28 яшьлек Аграфена (''Агриппина'') Хрисанф кызы Фоминага өйләнә. Балалары булмый. Фоминнар аркылы [[Казан]]ның Оконишниковлар, Сапиковлар, Шашабриннар, Плотниковлар, Пьяновлар, Хворовлар, Романовлар, Савиновлар, Губиннар, Тарасов-Родионовлар, Грачевлар кебек билгеле сәүдәгәр гаиләләре белән туганлаша. [[1877 ел]]дан 1нче [[гилдия]] сәүдәгәре. Мөстәкыйль эшен Икмәк базарындагы кибетендә ваклап он һәм ярма сатудан башлый. [[XX гасыр]] башында [[Казан]]дагы он сату буенча эре сәүдә фирмасы хуҗасына әверелә. [[Казансу]] елгасындагы су тегермәнен арендага ала. [[1881 ел]]дан Казан биржа комитеты {{comment|өлкәне|старейшина}}, [[1879 ел]]дан Казан шәһәр думасы гласные. [[Шамов хастаханәсе]]н төзү эшенә һәм тулысынча җиһазлауга үзе исән чакта 200 мең сум акча бүлә. Казан коммерция укуханәсенең яңа бинасын ([[Казан ветеринария институты]]) төзүгә 5 мең сум бирә. Васыятьнамәсендә [[Казан чукрак-телсезләр укуханәсе|Казандагы телсез-чукрак балаларга]], ярлы һәм авыру балаларга, үзе попечителе булып торган Александров хастаханәсенә һ.б. 95 500 сум акча калдыра. Шамовлар элекке Вознесенская (''хәзерге'' [[Островский урамы (Казан)|Островский]]) урамында үзләренең ике катлы кирпеч йортларында яши. [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң Шамовларның барлык мөлкәте яңа закимият файдасына тартып алына, Я.Х. Шамовага үзенең йортындагы чарлактагы бүлмә генә калдырыла. [[Файл:Я.Ф.Шамов_1.jpg|250px|thumb|right|Шамовлар йорты (''[[Островский урамы (Казан)|Островский]] ур.'')]] == Хәтер == {{External media |рәсем1=[http://www.elitat.ru/?rub=12&st=20888&type=3&s=1 Истәлек тактаташы ачылу тантанасыннан фотосурәтләр].}} * [[2018 ел]]ның [[18 гыйнвар]]ында [[Казан]]да «Я. Ф. Шамов йорты» (''[[Островский урамы (Казан)|Островский урамы]], 25'') фасадында истәлек тактаташы ачылды. Тактаташның авторы — сынчы [[Фәнил Вәлиуллин]]<ref>[http://www.elitat.ru/?rub=12&st=20888&type=3&s=1 18 января в Казани открыли мемориальную доску казанскому благотворителю Якову Шамову]. «[[Элита Татарстана (журнал)|Элита Татарстана]]», 18.01.2018</ref>. * [[2025 ел]]да Яков Шамовның Островский урамында урнашкан, эклектика стилендә эшләнгән ике катлы кирпеч йортында ремонт-реставрацияләү эшләре төгәлләнгән. Әлеге бина XIX гасырның архитектура һәйкәле булып тора һәм төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объектлары исәбенә керә<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-saudagar-yakov-samovnyn-iortyn-restavraciyaladelar-5915787 Казанда сәүдәгәр Яков Шамовның йортын реставрацияләделәр.] [[Татар-информ]], 15.12.2025</ref><ref>[https://minstroy.tatarstan.ru/index.htm/news/2477802.htm Завершены ремонтно-реставрационные работы дома купца Шамова в Казани.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251215165513/https://minstroy.tatarstan.ru/index.htm/news/2477802.htm |date=2025-12-15 }} Министерство строительства, архитектуры и ЖКХ Республики Татарстан, 15.12.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Л. Сергеева. Яков Филиппович Шамов. ''Китапта'': Купечество Казани. Дела и люди. Казань, 1998. # Казань в памятниках истории и культуры. К.: ТКН, 1982. == Сылтамалар == * [http://history-kazan.ru/kazan-vchera-segodnya-zavtra/istoriya-v-litsakh/zhzl-kazanskaya-seriya/7001-974 ''Рузана Танасева''. Жизнь дана на добрые дела — купец Шамов. history-kazan.ru, 2003, № 2,3.] * [http://rustik68.narod.ru/kazan/shamov-puertas.html Рөстәм Ахунов сайты (''rustik68.narod.ru'')] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Шамов, Яков}} [[Төркем:Сәүдәгәрләр]] [[Төркем:Иганәчеләр]] [[Төркем:Хәйриячеләр]] 262yfwhwhq2yjets0n19qqi2iop0e7j 0 191810 5994056 4451966 2026-08-01T13:29:23Z Заяц Павел 32203 /* */ Сылтама 5994056 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем = Борһан Шаһиди урамы}} '''Борһан Шаһиди урамы''' ({{lang-ru|улица Бурхана Шахиди}}) — [[Казанның Вахитов районы]]ндагы (''[[Ям бистәсе (казан)|Ям]] бистәсе'') урам. [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] белән киселештә башлана. [[Сәетгалиев урамы (Казан)|Сәетгалиев]] урамы белән киселештә тәмамлана. [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]], [[Таҗи Гыйззәт урамы (Казан)|Таҗи Гыйззәт]], [[Рөстәм Яхин урамы (Казан)|Рөстәм Яхин]] урамнары белән кисешә. {{байрак|Кытай}} [[Кытай]] дәүләт эшлеклесе [[Борһан Шәһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') исемен йөртә. == Тарих == Элекке исеме — Ухтомский урамы<ref>[https://inkazan.ru/news/society/06-05-2013/pereimenovanie-ulits-novye-imena-na-tablichkah-domov Переименование улиц: новые имена на табличках домов. inkazan.ru, 06.05.2013]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[2005 ел]]да [[Казан]] шәһәре администрациясе башлыгы карары<ref>Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары № 1673 16.07.2005</ref> белән Ухтомский урамының Вокзал алды мәйданыннан башланган өлешенә [[Кытай|Кытай Халык Җөмһүриятенең]] сәяси-киңәшү шурасы рәисе урынбасары, чыгышы белән [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] [[татар]]ы булган [[Борһан Шаһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') истәлегенә аның исеме бирелгән. == Игътибарга лаек объектлар == * [[Тимер юл]] вокзалы * Вокзал алды мәйданы * Борһан Шаһиди скверы * 7нче йорт — «Смена» заманча мәдәният үзәге * 11/16нчы йорт — «Дон Кихот» кунакханәсе == Галерея == <gallery perrow="3" widths="200" heights="150" caption="Борһан Шаһиди урамы"> Файл:Kazan vokzal.jpg|Казанның тимер юл вокзалы яны мәйданының Б. Шаһиди урамыннан күренеше Файл:kazan-railstation-suburban.jpg|Шәһәр яны тимер юл вокзалының Б. Шаһиди урамыннан күренеше </gallery> == Сылтамалар == * [http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ Улица Бурхана Шахиди. kznportal.ru, 20.10.2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717200637/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ |date=2018-07-17 }} * [https://kazan.zoon.ru/street/ulitsa_gayaza_ishaki/#search_query_form=1&center%5B%5D=55.78823593675019&cente%5B%5D=49.10375864688696&zoom=18 Борһан Шаһиди урамы Казан картасында] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] 9ncthh75xpv5xlm0ifpi8f6c2efnftw 5994059 5994056 2026-08-01T14:15:26Z Заяц Павел 32203 [[Борһан Шәһиди|Борһан Ш'''ә'''һиди]] мәкаләсе нигезендә 5994059 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем = Борһан Шәһиди урамы}} '''Борһан Шәһиди урамы''' ({{lang-ru|улица Бурхана Шахиди}}) — [[Казанның Вахитов районы]]ндагы (''[[Ям бистәсе (казан)|Ям]] бистәсе'') урам. [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] белән киселештә башлана. [[Сәетгалиев урамы (Казан)|Сәетгалиев]] урамы белән киселештә тәмамлана. [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]], [[Таҗи Гыйззәт урамы (Казан)|Таҗи Гыйззәт]], [[Рөстәм Яхин урамы (Казан)|Рөстәм Яхин]] урамнары белән кисешә. {{байрак|Кытай}} [[Кытай]] дәүләт эшлеклесе [[Борһан Шәһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') исемен йөртә. == Тарих == Элекке исеме — Ухтомский урамы<ref>[https://inkazan.ru/news/society/06-05-2013/pereimenovanie-ulits-novye-imena-na-tablichkah-domov Переименование улиц: новые имена на табличках домов. inkazan.ru, 06.05.2013]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[2005 ел]]да [[Казан]] шәһәре администрациясе башлыгы карары<ref>Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары № 1673 16.07.2005</ref> белән Ухтомский урамының Вокзал алды мәйданыннан башланган өлешенә [[Кытай|Кытай Халык Җөмһүриятенең]] сәяси-киңәшү шурасы рәисе урынбасары, чыгышы белән [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] [[татар]]ы булган [[Борһан Шәһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') истәлегенә аның исеме бирелгән. == Игътибарга лаек объектлар == * [[Тимер юл]] вокзалы * Вокзал алды мәйданы * Борһан Шәһиди скверы * 7нче йорт — «Смена» заманча мәдәният үзәге * 11/16нчы йорт — «Дон Кихот» кунакханәсе == Галерея == <gallery perrow="3" widths="200" heights="150" caption="Борһан Шәһиди урамы"> Файл:Kazan vokzal.jpg|Казанның тимер юл вокзалы яны мәйданының Б. Шәһиди урамыннан күренеше Файл:kazan-railstation-suburban.jpg|Шәһәр яны тимер юл вокзалының Б. Шәһиди урамыннан күренеше </gallery> == Сылтамалар == * [http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ Улица Бурхана Шахиди. kznportal.ru, 20.10.2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717200637/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ |date=2018-07-17 }} * [https://kazan.zoon.ru/street/ulitsa_gayaza_ishaki/#search_query_form=1&center%5B%5D=55.78823593675019&cente%5B%5D=49.10375864688696&zoom=18 Борһан Шәһиди урамы Казан картасында] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] cmyl3fsgu57s4fgi6f7y1eqgv77zd8a 5994060 5994059 2026-08-01T14:16:22Z Заяц Павел 32203 Заяц Павел [[Борһан Шаһиди урамы (Казан)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Борһан Шәһиди урамы]]: [[Борһан Шәһиди|Борһан Ш'''ә'''һиди]] мәкаләсе нигезендә, башка урамнары бу исем белән юк 5994059 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем = Борһан Шәһиди урамы}} '''Борһан Шәһиди урамы''' ({{lang-ru|улица Бурхана Шахиди}}) — [[Казанның Вахитов районы]]ндагы (''[[Ям бистәсе (казан)|Ям]] бистәсе'') урам. [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] белән киселештә башлана. [[Сәетгалиев урамы (Казан)|Сәетгалиев]] урамы белән киселештә тәмамлана. [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]], [[Таҗи Гыйззәт урамы (Казан)|Таҗи Гыйззәт]], [[Рөстәм Яхин урамы (Казан)|Рөстәм Яхин]] урамнары белән кисешә. {{байрак|Кытай}} [[Кытай]] дәүләт эшлеклесе [[Борһан Шәһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') исемен йөртә. == Тарих == Элекке исеме — Ухтомский урамы<ref>[https://inkazan.ru/news/society/06-05-2013/pereimenovanie-ulits-novye-imena-na-tablichkah-domov Переименование улиц: новые имена на табличках домов. inkazan.ru, 06.05.2013]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[2005 ел]]да [[Казан]] шәһәре администрациясе башлыгы карары<ref>Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары № 1673 16.07.2005</ref> белән Ухтомский урамының Вокзал алды мәйданыннан башланган өлешенә [[Кытай|Кытай Халык Җөмһүриятенең]] сәяси-киңәшү шурасы рәисе урынбасары, чыгышы белән [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] [[татар]]ы булган [[Борһан Шәһиди]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]'') истәлегенә аның исеме бирелгән. == Игътибарга лаек объектлар == * [[Тимер юл]] вокзалы * Вокзал алды мәйданы * Борһан Шәһиди скверы * 7нче йорт — «Смена» заманча мәдәният үзәге * 11/16нчы йорт — «Дон Кихот» кунакханәсе == Галерея == <gallery perrow="3" widths="200" heights="150" caption="Борһан Шәһиди урамы"> Файл:Kazan vokzal.jpg|Казанның тимер юл вокзалы яны мәйданының Б. Шәһиди урамыннан күренеше Файл:kazan-railstation-suburban.jpg|Шәһәр яны тимер юл вокзалының Б. Шәһиди урамыннан күренеше </gallery> == Сылтамалар == * [http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ Улица Бурхана Шахиди. kznportal.ru, 20.10.2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717200637/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/sh/id5342/ |date=2018-07-17 }} * [https://kazan.zoon.ru/street/ulitsa_gayaza_ishaki/#search_query_form=1&center%5B%5D=55.78823593675019&cente%5B%5D=49.10375864688696&zoom=18 Борһан Шәһиди урамы Казан картасында] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] cmyl3fsgu57s4fgi6f7y1eqgv77zd8a 0 200910 5994133 5856777 2026-08-02T08:40:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994133 wikitext text/x-wiki {{Халык |халык = Һинд дине тарафдарлары |Рәсем = |коммент = |үз аталышы = |гомуми сан = 440,300 (2016), '''Австралия Халкының 1.90%''' |яшәү җире = [[Сидней]], [[Канберра]], [[Мельбурн]], [[Әделайд]], [[Перт]], [[Брисбэн]] |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Инглиз теле]]нең Австралия диалекты, [[Һиндстан телләре]], [[Маврикий Креол теле]] |раса = |дин = [[Һинд дине]] |тамырдаш = |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} === Демография === {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |+ ! Ел ! Сан |- | style="text-align:left;"| 1986 || 21500 |- | style="text-align:left;"| 1991 || 43580 |- | style="text-align:left;"| 1996 || 67270 |- | style="text-align:left;"| 2001 || 95473 |- | style="text-align:left;"| 2006 || 148 123 |- | style="text-align:left;"| 2011 || 275534 |- | style="text-align:left;"| 2016 || 440 300 |} '''[[Һинд дине]]''' Австралиянең төп диннәренең берсе, аның 440 300 тарафдары бар, бу 2016 ел халык санын алу буенча халыкның 1,9%-ын тәшкил итә, бу 2011 халык санын алу буенча 275 000 кеше белән, Австралиянең халкының 1,3%-ына караганда үсеш.<ref>{{cite web|author=Megan Levy |url=http://www.theage.com.au/national/snapshot-of-a-nation-what-the-census-reveals-about-us-20120621-20po5.html |title=Snapshot of a nation: What the census revealed about us |publisher=Theage.com.au |date=13 April 2012 |accessdate=15 December 2017}}</ref> (2006 ел халык санын алу буенча 148119-га караганда үсеш).<ref>{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Religious%20Affiliation%20by%20Age%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Religion& |title=2006 Census Table : Australia |publisher=Censusdata.abs.gov.au |date= |accessdate=10 July 2013 |archivedate=2009-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710171945/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Religious%20Affiliation%20by%20Age%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Religion& }}</ref> Һинд дине Австралиянең [[иң тиз үсүче дин]]нәрнең берсе, күбесенчә иммиграция сәбәпле.<ref>{{cite web|url=http://www.theage.com.au/national/melbournes-fastestgrowing-religion-20080629-2yvs.html |title=Melbourne's fastest-growing religion |publisher=Theage.com.au |date=30 June 2008 |accessdate=10 July 2013}}</ref> Һинд дине шулай ук Австралиядә иң яшь диннәрнең берсе, Һинд дине тарафдарларының тәңгәл килә торган рәвештә 34% һәм 66%-ы 14 һәм 34 яшьтән яшьрәк.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://religionsforpeaceaustralia.org.au/news/349-australias-religious-profile-from-the-2011-census.html |access-date=2018-03-11 |archive-date=2015-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323090424/http://religionsforpeaceaustralia.org.au/news/349-australias-religious-profile-from-the-2011-census.html |dead-url=yes }}</ref> 19-ынчы гасырда Британиялеләр беренче мәртәбә Австралиялеләрне Һинд дине тарафдарларын мамык һәм шикәр плантацияләрендә эшләү өчен китергән. Күпләр калган һәм эшмәкәрләр, дөя йөртүчеләр, сәүдәгәрләр һәм кечкенә авыл җәмәгатьләрендә сатучылар булып эшләгән. Хәзерге көндә Һинд дине тарафдарлары медицина, инженерлык, сәүдә һәм мәгълүмат технологияләре кебек өлкәләрдә белгечләр булып тора. Австралия Һинд дине тарафдарлары күбесенчә [[Һиндстан]], [[Шри Ланка]], [[Фиджи]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Непал]] һәм [[Фиджи]] чыгышлы, шул ук вакытта кайберәүләр [[Синдх]]тан. Австралия Һинд дине тарафдарларының күпчелеге Көнчыгыш Яр буенда яшиләр һәм [[Мельбурн]] һәм [[Сидней]] шәһәрләрендә урнашкан. 2016 ел халык санын алу буенча Һинд дине тарафдарлары халкы 440 310 кеше булган, шуларның 39%-ы Зур [[Сидней]]да яшәгән, 29%-ы Зур [[Мельбурн]]да яшәгән, һәм 8% Зур [[Брисбен]]да һәм Зур [[Перт]]та. Иң зур Һиндулар нисбәте булган штатлар һәм территорияләр - [[Австралия Башкала Территориясе]] (2,57%) һәм [[Яңа Көньяк Велс]] (2,43%), ә иң түбәне [[Куинслэнд]]та (0,98%) һәм [[Тасмания]]дә (0,50%).<ref>{{cite web|title=Census TableBuilder - Dataset: 2016 Census - Cultural Diversity|url=https://guest.censusdata.abs.gov.au/webapi/jsf/tableView/tableView.xhtml|work=Australian Bureau of Statistics – Census 2016|accessdate=29 July 2017|archivedate=2023-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114122905/https://tablebuilder.abs.gov.au/webapi/jsf/login.xhtml}}</ref> Җәмәгать буларак Һинд дине тарафдарлары чагыштырмача тыныч һәм башка халык белән гармониядә яшиләр. Алар күпсанлы гыйбадәтханәләр һәм башка дини очрашу урыннарын нигезләгәннәр һәм күпчелек [[Һинд дине бәйрәмнәре]]н үткәрәләр. {| class="wikitable" |- ! '''Ел''' ! '''Процент''' ! '''Артыш''' |- | '''1986''' | '''0.14%''' | '''-''' |- | '''1991''' | '''0.25%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.11%''' |- | '''1996''' | '''0.38%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.13%''' |- | '''2001''' | '''0.51%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.13%''' |- | '''2006''' | '''0.75%''' | style="background: #2EB82E" | '''+0.24%''' |- | '''2011''' | '''1.28%''' | style="background: #00A300" | '''+0.53%''' |- | '''2016''' | '''1.90%''' | style="background: #00A300" | '''+0.62%''' |} ==Вакыт сызыгы== Түбәндәге даталар Һинд дине килүен кыскача тасвирлый. * безнең эраның 300-енче еллары - Индонезия Һинд дине тотучы сәүдәгәрләре Австралия Аборигеннары белән контактка керәләр. * 1788 – Австралиягә [[Бенгалия култыгы]]ннан сәүдә корабларында Һиндле экипажлар килә.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/35.html |access-date=2018-03-11 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430070233/http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/35.html |dead-url=yes }}</ref> * 1816 – [[Калькутта]] портыннан Европа өйләрендә эшләүче йорт хезмәткәрләре Сиднейда эш эзләп киткәннәр. * 1844 – Элек Һиндстанда эшләгән [[П. Фриэлл]] Һиндстаннан хатыннарны һәм балаларны кертеп 25 йорт эшчесен китергән.<ref>http://nriol.com/indiandiaspora/australia-indians.asp</ref> * 1850s – [[Синдх]] сәүдәгәре, Шри Памулл, [[Мельбурн]]да [[опал]] сәүдәсен ачкан, ул уңышлы булып аның өченче һәм дүртенче буын токымнарына кадәр яшәгән.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.hinduism-guide.com/hinduism/hinduism_in_australia.htm |access-date=2018-03-11 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030159/http://www.hinduism-guide.com/hinduism/hinduism_in_australia.htm |dead-url=yes }}</ref> * 1857 – [[Виктория]]дә халык санын алу 277 Һинд дине тарафдарын күрсәткән. Алтын эзләү бизгәге елларында Австралиягә Викториядәге алтын приискларына күп [[Һиндлеләр]] килгән. * 1893 – Халык санын алу күрсәткәнчә [[Яңа Көньяк Велс]]та 521 Һинд дине тарафдары эшләгән. * 1901 – Австралиядә 800 тирәсе генә Һиндле яшәгән, күпчелеге Яңа Көньяк Велста һәм [[Куинслэнд]]та яшәгән. * 1911 – Халык санын алу тулаем илдә 3698 Һинд дине тарафдары санын күрсәткән.<ref>{{Cite web |url=http://digitalcommons.butler.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1179&context=jhcs |title=архив күчермәсе |accessdate=2018-03-11 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084928/http://digitalcommons.butler.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1179&context=jhcs }}</ref> * 1921 – Австралиядә 2200-дән азрак [[Һинд дине]] тарафдары яшәгән. * 1971 – Австралиягә [[Свами Прабхупада]] килә һәм Сиднейда [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]] Үзәген нигезли.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://iskconnews.org/early-disciples-celebrate-forty-years-of-iskcon-in-australia,2635/ |access-date=2018-03-11 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023646/https://iskconnews.org/early-disciples-celebrate-forty-years-of-iskcon-in-australia,2635/ |dead-url=yes }}</ref> * 1977 – Австралиядә беренче [[Һинд дине гыйбадәтханәсе]] [[Шри Мандир Гыйбадәтханәсе]] төзелгән. Ул өч тугъры тарафыннан нигезләнгән: Доктор Прем Шанкар (Уҗһани, Уттар-Прадеш), Доктор Падманабн Шриндхар Прабху һәм Доктор Ананд ул Яңа Көньяк Велста [[Обурн]]да иске йортны сатып алып аны гыйбадәтханәгә әверелдерү өчен $12000.00 түләгән.<ref>http://www.srimandir.org/aboutus/history</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://indianherald.com.au/events/australias-oldest-temple-celebrates-its-35th-birthday/1893/ |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326022255/http://indianherald.com.au/events/australias-oldest-temple-celebrates-its-35th-birthday/1893/ |dead-url=yes }}</ref> * 1981 – Халык санын алу Викториядә 12 466 Һинд дине тарафдарын, ә Яңа Көньяк Велста 12 256 Һинд дине тарафдарын күрсәткән бу тулаем илдә 41 730 кешедән. * 1985 – [[Шайва Манрам]] Һинд дине җәмгыяте нигезләнгән булган, бу [[Ходай Мурукан]] гыйбадәтханәсен төзү өчен. Hindu society, the [[Saiva Manram]], was formed to build a temple for [[Murukan|Lord Murukan]]. Баштан ук Ходай Муруканны "Сидней Муруканы" дип атаганнар. Шайва Манрам якынча ун ел авыр эшләп Ходай Мурукан гыйбадәтханәсен төзегән. * 1986 – 1986 ел халык санын алу буенча, Австралиядә Һинд дине тарафдарлары саны 21 000 - дән арткан. * 1991 – 1991 ел халык санын алу буенча, Австралиядә Һинд дине тарафдарлары 43 000 - нән арткан. * 1996 – Һиндстанда туган Һинд дине тарафдарлары Австралиядә барлык Һинд дине тарафдарларының 31 процентын тәшкил иткән. Әмма халык санын алу Австралиядә 67270 Һинд дине тарафдары яшәгәнен күрсәткән.<ref>http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/6ef598989db79931ca257306000d52b4!OpenDocument</ref> * 2001 – 2001 ел халык санын алу буенча, Австралиядә Һинд дине тарафдарларының саны 95 000-нән арткан.<ref>http://www.ncls.org.au/default.aspx?sitemapid=338</ref> * 2003 – Шри Карфага Виньякар Гыйбадәтханәсе нигезләнгән булган бу Ходай Ганеша/Ганапати/Виньякар гыйбадәтханәсен төзү өчен. "www.vinayakar.org.au" * 2006 – 2006 ел халык санын алу буенча Австралиядә Һинд дине тарафдарлары 145 000-нән арткан.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.oktravel.com.au/statistics/religion/hinduism/ |access-date=2018-03-11 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924055631/http://www.oktravel.com.au/statistics/religion/hinduism/ |dead-url=yes }}</ref> * 2011 – 2011 ел халык санын алу буенча, Австралиядә Һинд дине тарафдарларының саны 275 000 - нән арткан.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.visareporter.com/news-article/hinduism-fastest-growing-religion-in-australia |access-date=2018-03-11 |archive-date=2018-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805203900/http://www.visareporter.com/news-article/hinduism-fastest-growing-religion-in-australia |dead-url=yes }}</ref> * 2015 – [[Даниэль Мухей]] Австралиянең [[Бхагават Гита]]да антны китергән Австралия Парламент Әгъзасы була.<ref>http://www.smh.com.au/nsw/labor-mlc-daniel-mookhey-makes-australian-political-history-by-swearing-on-the-bhagavad-gita-20150512-ggzo9a.html</ref> ==Штат/Территория буенча Һинд дине тарафдарлары== 2011 ел халык санын алу Яңа Көньяк Велстан кала барлык штатларда 2006 елга караганда Һинд дине тарафдарлары саны икеләтә арткан. {| class="wikitable" |- ! '''Штат/Территория''' ! '''2016 Халык Санын Алу буенча Халык саны''' ! '''2016 Халык Санын алу буенча процент''' ! '''Population 2011 Халык санын Алу буенча Халык саны''' ! '''2011 Халык Санын алу буенча Процент''' ! '''2011–2016 Үсеш''' ! '''Искәрмә''' |- | '''[[Яңа Көньяк Велс]]''' | '''181,402''' | '''2.4%''' | 119,843 | 1.7% | style="background: #00A300" | '''+61,559''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=100&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109101834/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=100&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Виктория (Австралия)]]''' | '''134,939''' | '''2.3%''' | 83,102 | 1.6% | style="background: #00A300" | '''+51,837''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=110&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109101839/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=110&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Куинслэнд]]''' | '''45,961''' | '''1.0%''' | 28,609 | 0.7% | style="background: #2EB82E" | '''+17,352''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=120&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109113355/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=120&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Көнбатыш Австралия]]''' | '''38,739''' | '''1.6%''' | 21,048 | 0.9% | style="background: #2EB82E" | '''+17,691''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=140&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109111846/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=140&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Көньяк Австралия]]''' | '''22,922''' | '''1.4%''' | 13,616 | 0.9% | style="background: #2EB82E" | '''+9,306''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=130&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109101838/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=130&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Австралия Башкала Территориясе]]''' | '''10,211''' | '''2.6%''' | 6,053 | 1.7% | style="background: lightgreen" | '''+4,158''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=170&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109101833/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=170&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Төньяк Территория]]''' | '''3,562''' | '''1.6%''' | 1,642 | 0.8% | style="background: lightgreen" | '''+1,920''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109114854/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Тасмания]]''' | '''2,554''' | '''0.5%''' | 1,608 | 0.3% | style="background: lightgreen" | '''+946''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=150&EndYear=2011 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109101835/https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=150&EndYear=2011 |dead-url=yes }}</ref> |} {| class="wikitable" |- ! '''Штат/Территория''' ! '''2011 Халык санын алу буенча халык саны''' ! '''2011 Халык санын алу буенча процент''' ! '''2006 Халык санын алу буенча халык саны''' ! '''2006 Халык санын алу буенча процент''' ! '''2006–2011 Артыш''' ! '''Искәрмә''' |- | '''[[Яңа Көньяк Велс]]''' | '''119,843''' | '''1.7%''' | 73,717 | 1.1% | style="background: #00A300" | '''+46,126''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=100&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034425/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=100&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Виктория (Австралия)]]''' | '''83,102''' | '''1.6%''' | 42,248 | 0.9% | style="background: #00A300" | '''+40,854''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=110&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812024651/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=110&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Куинслэнд]]''' | '''28,609''' | '''0.7%''' | 14,040 | 0.4% | style="background: #2EB82E" | '''+14,569''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=120&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811234452/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=120&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Көнбатыш Австралия]]''' | '''21,048''' | '''0.9%''' | 8,110 | 0.4% | style="background: #2EB82E" | '''+12,938''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=140&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812033519/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=140&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Көньяк Австралия]]''' | '''13,616''' | '''0.9%''' | 5,114 | 0.3% | style="background: #2EB82E" | '''+8,502''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=130&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812015648/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=130&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Австралия Башкала Территориясе]]''' | '''6,053''' | '''1.7%''' | 3,289 | 1.0% | style="background: lightgreen" | '''+2,764''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=170&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812020523/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=170&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Төньяк Территория]]''' | '''1,642''' | '''0.8%''' | 536 | 0.3% | style="background: lightgreen" | '''+1,106''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811233500/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |- | '''[[Тасмания]]''' | '''1,608''' | '''0.3%''' | 784 | 0.2% | style="background: lightgreen" | '''+824''' |<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=150&EndYear=2006 |access-date=2018-03-11 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812030157/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=150&EndYear=2006 |dead-url=yes }}</ref> |} [[File:Australian Census 2011 demographic map - Australia by SLA - BCP field 2775 Hinduism Persons.svg|thumb|right|400px|2011 ел халык саны алу күрсәтмәләре буенча Һинд дине тарафдарлары нисбәте буенча Австралиянең географик бүленеше]] [[File:Hinduism in Sydney.png|thumb|2011 ел халык санын алу буенча Сидней Метрополитанда Һинд дине.]] [[File:Hinduism in Adelaide.png|thumb|Австралиядә 2011 ел Халык Санын Алу буенча Әделайдта Һинд дине.]] ==Австралиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре== ==Демография== [[File:Australian Census 2011 demographic map - Inner Sydney by POA - BCP field 2775 Hinduism Persons.svg|thumb|right|400px|Сиднейда Һинд дине тарафдарлары нисбәте буенча географик бүленеш, 2011 ел халык санын алу буенча]] 2006 ел халык санын алу буенча, Һиндстанда туган Австралиялеләрнең 44,16%-ы Һинд дине тарафдарлары булган, 47,20%-ы Фиджида туган булган, 1,84%-ы Индонезиядә туган булган, 3,42%-ы Малайзиядә булган һәм 18,61%-ы Шри Ланкада туган булган.<ref name = "Census Ethic Media Package">{{cite web|url = http://www.abs.gov.au/ausstats/subscriber.nsf/0/5618AB4511347DC2CA257306000D44C2/$File/2914055002_2006%20(Reissue).xls |format = Excel download| title = 2914.0.55.002 2006 Census Ethnic Media Package| date = 27 June 2007|accessdate = 14 July 2008|publisher = [[Australian Bureau of Statistics]]|work = Census Dictionary, 2006 (cat.no 2901.0)}}</ref> ===Телләр=== Австралия Һинд дине тарафдарларының 17%-тан азрагы өйдә инглизчә сөйләшәләр. Түбәндә Австралия Һинд дине тарафдарлары өйдә нинди телдә сөйләшкәннәре күрсәтелгән:<ref>{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/census/ |title=Census 2011 Australia &#124; ABS Population Income &#124; SBS Census Explorer |publisher=Sbs.com.au |date= |accessdate=10 July 2013 |archivedate=2013-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717085953/http://www.sbs.com.au/news/census/ }}</ref> {|class="wikitable sortable" !'''Тел''' !'''2011 ел''' !'''2016 ел''' !'''Үзгәреш''' |---- |Тулаем |275,534 |440,300 |59.80% |---- |Хинди |81,892 |119,284 |45.66% |---- |Инглиз теле |39,800 |58,855 |47.88% |---- |Тамил |36,940 |53,766 |45.55% |---- |Непали |21,766 |50,629 |132.61% |---- |Гуҗарати |29,250 |45,884 |56.87% |---- |Телугу |16,717 |30,723 |83.78% |---- |Пәнҗаби |9,442 |16,546 |75.24% |---- |Малаялам |5,938 |11,687 |96.82% |---- |Маратхи |8,774 |11,589 |32.08% |---- |Каннада |5,383 |8,783 |63.16% |---- |Бенгали |5,685 |8,481 |49.18% |---- |Көньяк Азияле |3,531 |3,770 |6.77% |---- |Индонезия теле |1,171 |1,755 |49.87% |---- |Француз теле |1,180 |1,401 |18.73% |---- |Фиджи Хиндустани |572 |1,257 |119.76% |---- |Маврикий Креол теле |514 |883 |71.79% |---- |Конкани |609 |845 |38.75% |---- |Ория |282 |694 |146.10% |---- |Һинд-Арий |1,988 |633 | -68.16% |---- |Малай |435 |591 |35.86% |---- |Тулу |348 |543 |56.03% |---- |Синдхи |277 |521 |88.09% |---- |Ассам теле |165 |302 |83.03% |---- |[[Вьет теле]] |109 |225 |106.42% |---- |Фиджи теле |129 |213 |65.12% |---- |Сингал теле |232 |163 | -29.74% |---- |Итальян теле |158 |158 |0.00% |---- |Бали теле |129 |156 |20.93% |---- |} * Таблицаларда саннар өтерләр белән өчәр разрядларны аерып кую өчен күрсәтелгән ** Вакланмалы саннарда нокта белән вакланмалы өлеше бүленеп күрсәтелгән ==Сурәтләр== <gallery> File:Sri Venkateswara Temple Helensburgh.jpg|Шри Венкатешвара Гыйбадәтханәсе, [[Хеленсбург, Яңа Көньяк Велс]] File:Venkateswara Temple Helensburgh.jpg|Шри Венкатешвара Гыйбадәтханәсенең төп гопурамы, [[Хеленсбург, Яңа Көньяк Велс]] File:Sydney Durga Temple Gopuram.jpg| [[Сидней Дурга Гыйбадәтханәсе]], [[Риджент'с Парк]], [[Сидней]] File:Perth sivan koyil.jpg|Ходай Шива Гыйбадәтханәсе, [[Перт]] File:Shiva vishnu koyil.jpg|[[Шри Шива Вишну Гыйбадәтханәсе]], [[Мельбурн]] File:Sydney murugan koyil.jpg|Ходай Муруган Гыйбадәтханәсе, Сидней </gallery> ==Шулай ук карагыз== * [[Илләр буенча Һинд дине]] * [[Австралиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге]] * [[Австралиядә дин]] ==Искәрмәләр== Byrnes, J 2007,'Hinduism', ''Religion and Ethics'' <http://www.abc.net.au/religion/stories/s790133.htm> http://www.theindiansun.com.au/top-story/australias-oldest-hindu-temple-readies-janmasthami/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812214434/http://www.theindiansun.com.au/top-story/australias-oldest-hindu-temple-readies-janmasthami/ |date=2014-08-12 }} ==Тышкы сылтамалар== * http://www.chinmaya.com.au * [http://www.hinducouncil.com.au/ Hindu Council of Australia an umbrella organisation] * [http://www.vhp.org.au/index.htm Vishva Hindu Parishad of Australia] * [http://forumforhinduawakening.org/events/event.php?id=71 Hinduism Summit Melbourne]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hinduccv.org.au/ Hindu Community Council of Victoria (HCCV)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311013410/http://hinduccv.org.au/ |date=2018-03-11 }} * [https://web.archive.org/web/20110823000227/http://htcc.org.au/main/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 The Hindu Temple and Cultural Centre ACT] * [http://www.hinduheritage.org.au/ps.html Purohit Services] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100626220714/http://www.hinduheritage.org.au/ps.html |date=26 June 2010 }} * [http://mmvic.org.au/site/index.php?option=com_content&view=article&id=84&Itemid=79 Religious Services] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014064526/http://mmvic.org.au/site/index.php?option=com_content&view=article&id=84&Itemid=79 |date=2009-10-14 }} * [http://allhindutemples.com/?multi_country=Australia Hindu Temples in Australia]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://hssus.org Hindu Swayamsevak Sangh] * [http://www.shriganeshatemple.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109191221/http://shriganeshatemple.com/ |date=2016-01-09 }} * [http://www.baps.org/Global-Network/Asia-Pacific.aspx] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине]] [[Төркем:Австралиядә дин]] 7an3zi5krxfelhytag99xsphxd0j9ql 0 201957 5994057 5972268 2026-08-01T13:51:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994057 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Һинд дине]] [[Яңа Зеландия]]дә христианлыктан соң зурлыгы буенча икенче дин һәм иң тиз үсүче дин, тарафдарлары саны 89 000 (2013 ел халык санын алу буенча).<ref>{{Citation |title=Table 28, 2013 Census Data – QuickStats About Culture and Identity – Tables |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx |access-date=2018-03-20 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122042347/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx |dead-url=yes }}</ref> Яңа Зеландиядә Һиндулар саны 1990-ынчы елларга кадәр тыйнак кына үскән, аннан соң иммиграция законнары үзгәргән һәм Һиндстанның яшәү законы үзгәргән. Җиңеләйтелгән иммиграция законнары нәтиҗәсендә Һиндулар саны 1991 елда 18 000-нән 2001 елда 40 000 - гә кадәр үскән.<ref>http://www.teara.govt.nz/en/immigration-regulation/page-5</ref> Һинд дине хәзерге вакытта Яңа Зеландиянең 2,1%-ын тәшкил итеп илдә иң тиз үсүче дин булып тора (20 000-нән артык тарафдары булган диннәр өчен).<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://worldhindunews.com/2014020517591/sikh-and-hindu-religions-had-the-fastest-rates-of-growth-auckland-census-shows/ |access-date=2018-03-20 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518091341/http://worldhindunews.com/2014020517591/sikh-and-hindu-religions-had-the-fastest-rates-of-growth-auckland-census-shows/ |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" |+Яңа Зеландия Һиндулары |- ![[File:Patel.JPG|thumb]] ! Джитан Пател, Һиндстан чыгышлы Һинду крикет уйнаучысы |- ! Халык саны ! 90 018 (2013), Яңа Зеландия халкының 0,7%-ы |- | Һиндулар күп яши торган төбәкләр | [[Оклэнд]], [[Веллингтон]], [[Һамильтон]], [[Тауранга]] |- | Телләр | [[Яңа Зеландия инглиз теле]], [[хинди]], [[пәнҗаби]], [[Гуҗарати]], [[тамил теле]], [[каннада теле]], [[телугу теле]], [[Һиндстан телләре]] |} ==Яңа Зеландиядә тарихи үсеш== {| class="wikitable" |- ! '''Ел''' ! '''Процент''' ! '''Артыш''' |- | '''1991''' | '''0,53%''' | '''-''' |- | '''1996''' | '''0,70%''' | style="background: lightgreen" | '''+0,17%''' |- | '''2001''' | '''1,15%''' | style="background: #2EB82E" | '''+0.45%''' |- | '''2006''' | '''1.72%''' | style="background: #00A300" | '''+0.57%''' |- | '''2013''' | '''2.31%''' | style="background: #00A300" | '''+0.59%''' |} ===Иммиграция сәясәтен җиңеләйтү һәм арткан иммиграция: 1987-2001=== 1991 ел халык санын алу буенча 1987 ел Иммиграция Акты нәтиҗәсендә Һинд дине тарафдарлары саны 17 000-нән артып киткән.<ref>http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10837744</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.aen.org.nz/journal/2/2/AENJ.2.2.Nachowitz.pdf |access-date=2018-03-20 |archive-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123212440/http://aen.org.nz/journal/2/2/AENJ.2.2.Nachowitz.pdf |dead-url=yes }}</ref> [[Һиндстанның Икътисади Либерализациясе]] шул ук елда булган. 1996 ел Яңа Зеландия Халык Санын алу Һиндуларның санының 25 000 - нән артып киткән. Бу күбесенчә 1987 ел Иммиграция Акты уңышлы дәвам иткәнгә күрә. ===Тиз үсеш һәм әкренәю: 2001-2012=== 2001 ел халык санын алу буенча, Һиндулар саны 40 000 диярлек булган, бу 1991 елдан бирле Һиндулар саны өч мәртәбә арткан дигәнне аңлаткан. 2006 ел халык санын алу Һиндуларның саны 64 557 булганны күрсәткән, бу 2001 ел халык санын алуга караганда 62%-ка арту дигәнне аңлата.<ref>[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=764bb61d-abf9-43a4-bfbc-8931cefc33b3& More Hindu temples to come up in New Zealand]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Hindustan Times - April 20, 2007</ref> Яңа Зеландиядә Һиндуларның үсеше 2006 һәм 2013 ел халык саннарын алулары арасында әкренәйгән, чөнки берничә вакыйга булган. (2007-2010) [[Австралиядә Һиндлеләргә каршы көч куллану]] һәм [[Крайстчерч җир тетрәве]] Һиндлеләр килүнең кимүенең төп сәбәпләре булган. Соңгысы халык санын алу 2011 елдан 2013 елга кадәр күчкәннең төп сәбәбе.<ref>{{Cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10708648 |title=архив күчермәсе |accessdate=2018-03-20 |archivedate=2014-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025185900/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10708648 }}</ref> Озак дәвер миграциясенең әкренәюен үсүче сан Һиндле студентлар һәм һөнәрле мигрантлар күчерткән, аларның саны [[Бөек Рецессия]] вакытында өлешчә чыгымнар арзанрак һәм икътисади фаразлар яхшы булганга күрә.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://dol.govt.nz/research/migration/monthly-migration-trends/12jun/large.asp?id=fig4 |access-date=2018-03-20 |archive-date=2015-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150125040236/http://dol.govt.nz/research/migration/monthly-migration-trends/12jun/large.asp?id=fig4 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.merinews.com/article/recession-boosts-new-zealand-migration/15764938.shtml |access-date=2018-03-20 |archive-date=2019-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212070517/http://www.merinews.com/article/recession-boosts-new-zealand-migration/15764938.shtml |dead-url=yes }}</ref> 2013 ел халык санын алуы Һинду халкының тулаем халыкның 2%-тан бераз күбрәк алып торып, 90 018 тарафдар булганын аңлаткан. Бу тулаем Яңа Зеландия халкында Һинд дине тарафдарларының нисбәтен 0,5%-ка арттырган, гәрчә элегрәк әйтеп үтелгән вакыйгалар булса да. ==Демография== {| class="wikitable" |+ Яңа Зеландиядә һинд динендәге халыкның тарихи үсеше |- | 1991 |17 661 |- | 1996 | 25 293 |- | 2001 | 39 627 |- | 2006 | 64 557 |- | 2013 | 90 018 |} === Башка диннәр белән чагыштырып караганда үсеш === Күбрәк ваклылар өчен ''[[Яңа Зеландиядә дин]]''не карагыз. {| class="wikitable sortable" ! rowspan=2 | ! align=center colspan=2|<big>2013<ref name="2013table28">{{Citation |title=Table 28, 2013 Census Data - Totals by Topic |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx |access-date=2018-03-20 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122042347/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx |dead-url=yes }}</ref></big> ! align=center colspan=2|<big>2006<ref name="2006table28">[http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity.aspx Table 28, 2006 Census Data – QuickStats About Culture and Identity – Tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011125425/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity.aspx |date=2017-10-11 }}.</ref></big> ! align=center colspan=2|<big>2001</big> ! align=center colspan=2|<big>1996</big> ! align=center colspan=2|<big>1991</big> |- !width=80| Сан !width=50| % !width=80| Сан !width=50| % !width=80| Сан !width=50| % !width=80| Сан !width=50| % !width=80| Сан !width=50| % |-align=right |align=left| [[Рим католикчылыгы]] ||492 384|| 11.07 || 508,437 || 11.87 || 485,637 ||12.40 || 473 112 || 13.08 |498 612 |14.78 |-align=right |align=left| [[Англикан]] ||459,771|| 10.33|| 554,925 || 12.95 || 584,793 || 14.93 || 631,764 || 17.46 |732 048 |21.70 |-align=right |align=left| [[Пресвитериан]], [[Конгрегация]] һәм [[Реформаланган чиркәүләр]] || 330,903 || 7.44 || 400,839 || 9.36 || 431,139 || 11.01 || 470,442 || 13.00 |553,386 |16.40 |-align=right bgcolor=#EEEEEE |align=left| '''Тулаем христианнар''' || '''1,933,851''' || '''43.47''' || '''2,130,315''' || '''49.72''' || '''2,140,560''' || '''54.66''' || '''2,189,445''' || '''60.51''' |'''2,328,759''' |'''69.02''' |-align=right bgcolor=lightblue |align=left| '''Һинд дине''' || 90,018 || 2.12 || 64,560 || 1.51 || 39,864 || 1.02 || 25,551 || 0.71 |18,036 |0.53 |-align=right |align=left| [[Буддист]] || 58,440 || 1.31 || 52,392 || 1.22 || 41,661 || 1.06 || 28,131 || 0.78 |12,762 |0.38 |-align=right |align=left| [[Мөселман]] || 46,194 || 1.04 || 36,153 || 0.84 || 23,637 || 0.60 || 13,545 || 0.37 |6,096 |0.18 |-align=right |align=left| [[Сикх]] || 19,191 || 0.43 || 9,507 || 0.22 || 5,199 || 0.13 || 2,817 || 0.08 |2,061 |0.06 |-align=right |align=left| Башка диннәр || 40,365 || 0.91 || 42,012 || 0.99 || 36,318 || 0.94 || 21,957 || 0.60 |26,133 |0.78 |-align=right bgcolor=#EEEEEE |align=left| '''Христиан булмаган диннәр тулаем''' || '''254,208''' || '''5.71''' || '''204,624''' || '''4.78''' || '''146,682''' || '''3.75''' || '''92,001''' || '''2.54''' |'''65,088''' |'''1.93''' |-align=right bgcolor=#EEEEEE |align=left| '''Динсез/Object/Динен күрсәтмәгән''' || '''2,155,722''' || '''50.82''' || '''1,832,688''' || '''45.50''' || '''1,554,669''' || '''41.60''' || '''1,336,854''' || '''36.95''' |'''980,079''' |'''29.05''' |-align=right bgcolor=#EEEEEE |align=left| '''Тулаем халык''' || '''4,242,048''' || || '''4,027,947''' || || '''3,737,277''' || || '''3,618,303''' || |'''3,373,926''' | |- |} ==="Христиан-булмаган диннәр" белән чагыштырганда һинд дине=== ====Һинд дине==== {| class="wikitable sortable" |- ! '''Ел''' ! '''Тулаем Халыкның Проценты''' ! '''Христиан Булмаган Проценты''' ! '''Артыш''' |- | style="background: silver" | '''1991''' | '''0.53%''' | '''27.5%''' | '''-''' |- | style="background: silver" | '''1996''' | '''0.71%''' | '''28.0%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.5%''' |- | style="background: silver" | '''2001''' | '''1.02%''' | '''27.2%''' | style="background: pink" | '''-0.8%''' |- | style="background: gold" | '''2006''' | '''1.51%''' | '''31.6%''' | style="background: lightgreen" | '''+4.4%''' |- | style="background: gold" | '''2013''' | '''2.12%''' | '''35.4%''' | style="background: lightgreen" | '''+3.8%''' |} ====Буддизм==== {| class="wikitable sortable" |- ! '''Ел''' ! '''Тулаем Халыкның Проценты''' ! '''Христиан Булмаганнарның Проценты''' ! '''Артыш''' |- | style="background: #cc9966" | '''1991''' | '''0.38%''' | '''19.7%''' | '''-''' |- | style="background: gold" | '''1996''' | '''0.78%''' | '''30.7%''' | style="background: lightgreen" | '''+11.0%''' |- | style="background: gold" | '''2001''' | '''1.06%''' | '''28.3%''' | style="background: pink" | '''-1.4%''' |- | style="background: silver" | '''2006''' | '''1.22%''' | '''25.5%''' | style="background: pink" | '''-2.8%''' |- | style="background: silver" | '''2013''' | '''1.31%''' | '''22.9%''' | style="background: pink" | '''-2.6%''' |} ====Ислам==== {| class="wikitable sortable" |- ! '''Ел''' ! '''Тулаем Халыкның Проценты''' ! '''Христиан Булмаганнарның Проценты''' ! '''Артыш''' |- | '''1991''' | '''0.18%''' | '''10.7%''' | '''-''' |- | '''1996''' | '''0.37%''' | '''14.6%''' | style="background: lightgreen" | '''+4.1%''' |- | '''2001''' | '''0.60%''' | '''16.0%''' | style="background: lightgreen" | '''+1.4%''' |- | '''2006''' | '''0.84%''' | '''17.6%''' | style="background: lightgreen" | '''+1.6%''' |- | style="background: #cc9966" | '''2013''' | '''1.04%''' | '''18.2%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.6%''' |} ====Сикхизм==== {| class="wikitable sortable" |- ! '''Ел''' ! '''Тулаем Халыкның Проценты''' ! '''Христиан Булмаганнарның Проценты''' ! '''Артыш''' |- | '''1991''' | '''0.06%''' | '''3.1%''' | '''-''' |- | '''1996''' | '''0.08%''' | '''3.1%''' | style="background: grey" | '''No Change''' |- | '''2001''' | '''0.13%''' | '''3.5%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.4''' |- | '''2006''' | '''0.22%''' | '''4.6%''' | style="background: lightgreen" | '''+1.1%''' |- | '''2013''' | '''0.43%''' | '''7.5%''' | style="background: lightgreen" | '''+2.9%''' |} ====Башка "Христиан-Булмаган Диннәр"==== {| class="wikitable sortable" |- ! '''Ел''' ! '''Тулаем Халыкның Проценты''' ! '''Христиан Булмаганнарның Проценты''' ! '''Артыш''' |- | style="background: gold" | '''1991''' | '''0.78%''' | '''40.4%''' | '''-''' |- | style="background: #cc9966" | '''1996''' | '''0.60%''' | '''23.6%''' | style="background: red" | '''-16.8''' |- | style="background: #cc9966" | '''2001''' | '''0.94%''' | '''25.1%''' | style="background: lightgreen" | '''+1.5%''' |- | style="background: #cc9966" | '''2006''' | '''0.99%''' | '''20.7%''' | style="background: pink" | '''-4.4%''' |- | '''2013''' | '''0.91%''' | '''15.9%''' | style="background: pink" | '''-4.8%''' |} ==Гыйбадәтханә== Яңа Зеландиянең төп шәһәрләрендә Һинду Гыйбадәтханәләр исемлеге. Шәһәрләр Һинду Гыйбадәтханәләр саны буенча тәртиптә урнаштырылган. Мандирның исеме куе язылышлы, ә урыны курсив белән язылган. ===Оклэнд=== * Thiru Subramaniyar Aalayam http://aalayam.org.nz/ Урнашуы - 69, Tidal Road, ''Mangere'', Auckland. Бу Көньяк Һиндстан стилендагы [[таргылташ]] Ходайлары белән гыйбадәтханә. Гыйбадәтханәдә Ходай Ганеша [[Махаганапати]], Ходай Муруга [[Субраманйя Свами]], Ходай Шива [[Бхуминатар]], Парвати [[Тамилараси Наяги]], Ходай Перумал [[Венкатеша Перумал]], Ходай Хануман [[Бактха Анджинейяр]], Ходай Калабаиравар, Ходай Муннешварар, Ходай Маадурари Вееран, Наваграхас [[Тугыз Планета]]. * [http://www.bharatiyamandir.org.nz/abouttemple.htm '''Bharatiya Mandir'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730001803/http://www.bharatiyamandir.org.nz/abouttemple.htm |date=2012-07-30 }} ''Balmoral'' да урнашкан һәм анда [[Ганеша]], [[Шива]], [[Парвати Алиһәсе]], [[Вишну Ходае]] һәм [[Лакшми]], Ходай [[Рама]] һәм [[Сита Алиһәсе]] һәм Ходай [[Хануман]] потлары бар. * Тамил стилендагы '''[http://www.nzmurugan.org.nz/ Thirumurugan Temple]''' гыйбадәтханәсе бар, ул ''Otahuhu''да урнашкан. Гыйбадәтханәдә Ходай Ганеша, Ходай [[Муруган]], [[Мариамман]], [[Бхайрава]] Ходае һәм [[Наваграхас]] (тугыз планета) Ходайлары бар. * [http://www.aucklandsriganeshtemple.org/ '''Sri Ganesh Temple'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217010251/http://www.aucklandsriganeshtemple.org/ |date=2009-02-17 }} (Шри Ганеша Гыйбадәтханәсе) ''Papakura''да урнашкан. Гыйбадәтханәдә Ходай Ганеша, Ходай Камакши, Ходай Картикея (Муруган) һәм Парвати Алиһәсе (Щакти) потлары бар. * "Эден Террасасы"нда "Радха-Кришна Гыйбадәтханәсе" бар. * ''Papatoetoe''да Рам Кришна Гыйбадәтханәсе * [[Халыкара Сваминараян Сатсанг Оешмасы]]ның Оклэндта '''[[Шри Сваминараян Мандиры]]''' бар. Төп Ходайлар Ганшьям Махарадж, Нар Нараян Дэв, Радха Кришна Дэв һәм Рам Паривар һәм шулай ук тулаем җәмәгатьтән Кул Дэвлар.* * BAPS Шри Сваминараян Мандиры, ''Avondale'', Оклэнд. Төп Ходайлар Акшар-Пуршоттам Махарадж, Бхагатҗи Махарадж, Шастриджи Махарадж, Йогиджи Махарадж һәм Прагат Акшарбрахма Аның Илаһи Изгелеге Шри Прамукх Свами Махарадж ===Веллингтон=== * [[Веллингтон]] Һиндулары Ньюлэндста [http://Kurinchikumaran.org.nz '''Kurinchi Kumaran Temple'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201014049/http://kurinchikumaran.org.nz/ |date=2020-12-01 }}-да Ходайларга табына алалар. Анда Ходай Ганеша, Ходай Муруган һәм Ходай Шива һәм күп башкалар Ходайлары бар. Бу Яңа Зеландиядә нигезләнгән Көньяк Һиндстан стилендагы беренче Һинду гыйбадәтханә булган, һәм анда борынгы гыйбадәтханә архитектурасы чагыла. Ул 3 Batchelor Street Newlands Wellington адресы буенча урнашкан. * '''Веллингтон Һиндлеләр Ассоциациясе'''нең Төньяк Һиндстан стилендагы Гыбадәтханәсе бар, аның Ходайлары - Ходай Рама, Алиһәләр Сита һәм Лакшмана, Алиһә [[Радха]] һәм Ходай [[Кришна]], Алиһә [[Дурга]], Ходай [[Шива]] һәм Алиһә Парвати, Ходай Ганеша һәм Ходай [[Хануман]].<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.wia.org.nz/mandir.html |access-date=2018-03-20 |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716024534/http://www.wia.org.nz/mandir.html |dead-url=yes }}</ref> ===Тауранга=== * Тауранга Һинду җәмәгате әгъзалары '''[http://sanatandharammandir.org.nz/ Sanatan Dharam Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330211103/http://sanatandharammandir.org.nz/ |date=2018-03-30 }}''' эшләгәннәр, аларның максаты Таурангада '''Sanatan Dharam Mandir'''-ын төзү.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://sanatandharammandir.org.nz/index.html |access-date=2018-03-20 |archive-date=2015-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113042136/http://sanatandharammandir.org.nz/index.html |dead-url=yes }}</ref> Траст Таурико бистәләрендә $400,000-га 2150 квадрат метр җир сатып алган.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.thejetnewspaper.com/2015/01/26/new-zealands-bay-of-plenty-to-have-its-1st-hindu-temple-soon/ |access-date=2018-03-20 |archive-date=2015-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808135342/http://www.thejetnewspaper.com/2015/01/26/new-zealands-bay-of-plenty-to-have-its-1st-hindu-temple-soon/ |dead-url=yes }}</ref> 2012 елда изгеләштерелгән булса да, чын Һинду Гыйбадәтханәсен эшләү эшләре 2015 ел башына кадәр башланмаган.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://tauranga.kete.net.nz/en/indian_community_of_tauranga |access-date=2018-03-20 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116015158/http://tauranga.kete.net.nz/en/indian_community_of_tauranga |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.sunlive.co.nz/news/91775-hindu-temple-build-to-start.html</ref> Гыйбадәтханәнең адресы ''108 Whiore Ave, Tauriko, Tauranga''.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://sanatandharammandir.org.nz/where-are-we.html |access-date=2018-03-20 |archive-date=2015-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113042141/http://sanatandharammandir.org.nz/where-are-we.html |dead-url=yes }}</ref> ===Крайстчёрч=== * Крайстчёрчның һәм Көньяк Утрауның бердәнбер Һинду Гыйбадәтханәсе ул [[BAPS Shri Swaminarayan Mandir Christchurch|the BAPS Shri Swaminarayan Mandir Christchurch]], Папануиның ян бистәсендә ''19 Frank Street'' адресы буенча урнашкан.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.bapschristchurchswaminarayanmandir.co.nz/ |access-date=2021-08-12 |archive-date=2015-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113060643/http://www.bapschristchurchswaminarayanmandir.co.nz/ |dead-url=yes }}</ref> Мандир "Махапуджа"дан соң 2011 елның 26 июленда инаугурацияләнгән.<ref>https://www.facebook.com/notes/akshardham/baps-news-mahapuja-to-inaugurate-the-new-baps-shri-swaminarayan-mandir-christchu/10150317450264994</ref> Гыйбадәтханә 12 ай төзекләндерүдән соң инаугурацияләнгән, моны Крайстчёрч җир тетрәве вакытлыча туктаткан.<ref>http://www.baps.org/News/2011/Mahapuja-to-Inaugurate-the-New-BAPS-Shri-Swaminarayan-Mandir--2656.aspx</ref> ===Роторуа=== * Роторуаның беренче Һинду Гыйбадәтханәсе BAPS Sri Swaminarayan Temple, 2012 елның сентябренда ачылган, аны төзү өчен фараз ителгәнчә $1.5 миллион сарыф ителгән, бу "BAPS" гыйбадәтханәсен Яңа Зеландиядә дүртенче итә.<ref>http://www.baps.org/News/2012/Inauguration-of-BAPS-Swaminarayan-Mandir-4066.aspx</ref> Гыйбадәтханә [[Роторуа]]ның ян бистәсендә урнашкан, монда Һиндулар 2013 ел халык саны буенча 7,5%-ын алып тора (95 кеше).<ref>{{Cite web |url=http://m.nzherald.co.nz/rotorua-daily-post/news/article.cfm?c_id=1503438&objectid=11449566 |title=архив күчермәсе |accessdate=2018-03-20 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304050448/http://m.nzherald.co.nz/rotorua-daily-post/news/article.cfm?c_id=1503438&objectid=11449566 }}</ref> Ул үзәк төньяк утрауда бердәнбер Һинду гыйбадәтханәсе.<ref>http://www.nzherald.co.nz/rotorua-daily-post/news/article.cfm?c_id=1503438&objectid=11203996</ref> ===Һамильтон=== * [http://www.sribalaji.co.nz/ '''Sri Balaji Temple'''] 2015 елның мартында ачылган, бу [http://www.sribalaji.co.nz/home/our-mission '''Sri Balaji Temple Charitable Trust'''] нигезләвеннән соң алты ел узгач булган.<ref>http://www.nzherald.co.nz/hamilton-news/news/article.cfm?c_id=1503366&objectid=11417257</ref> Гыйбадәтханә хәзер ''2 Kent St, Frankton''-та урнашкан. ===Башка урыннар=== * [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]] Яңа Зеландиядә шулай ук бар, гыйбадәтханәләре Оклэнд, Һамильтон, Веллингтон һәм Крайстчерчта бар. Оклэнд гыйбадәтханәсе шәһәрдән тыш урнашкан һәм Ведик стильдә төзелгән, изге урыны өстендә манарасы бар. * Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Университет Клубларында һәм Җәмгыятьләр Үзәгендә программалар алып бара. ==Шулай ук карагыз== * [[Яңа Зеландиядә Дин]] * [[Ил буенча Һинд Дине]] * [[Кече Һиндстан]] * [[Австралиядә Һинду гыйбадәтханәләр исемлеге]] * [[Австралиядә Һинд дине]] * [[Австралиядә Сикхизм]] * [[Һиндле Австралиялеләр]] * [[Резидент-булмаган Һиндлеләр һәм Һиндстан чыгышлы шәхесләр]] * [[Тамил чаңы]] ==Искәрмәләр== ==Тышкы сылтамлар== *[http://www.rxpgnews.com/australia-nz/Hindu-scholar-finds-similarities-with-Maori-culture_13368.shtml Һинду галиме Маори мәдәнияте белән охшаш яклар таба] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824031236/http://www.rxpgnews.com/australia-nz/Hindu-scholar-finds-similarities-with-Maori-culture_13368.shtml |date=2019-08-24 }} *[http://allhindutemples.com/?multi_country=New-Zealand Directory of Hindu Temples in New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408210950/http://allhindutemples.com/?multi_country=New-Zealand |date=2014-04-08 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине]] [[Төркем:Яңа Зеландиядә дин]] mpix3kwzqj60r7rmtd4iemp83lb73nw 0 202420 5994147 2439130 2026-08-02T10:31:15Z Әмир 15082 /* Шәхесләр */ өстәмә 5994147 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Тараз''' ({{lang-kk|Taraz, Тараз}}, {{lang-ru|Тараз}}) — [[Казакъстан]]ның Җамбыл өлкәсендә урнашкан шәһәр. == Тарих == Шәһәр статусын [[Урта гасырлар]]дан башлап йөртә. == Халык == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == * [[Хәйдәр Акалаев|Хәйдәр]] һәм [[Галиәскар Акалаев|Галиәскар]] Акалаевлар * [[Фәнил Вәлиуллин]] (1986), скульптор. * [[Хәмит Савкуев]] (1964), Кабарда-Балкариянең халык рәссамы, РСА ({{lang-ru|РАХ}}) академигы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казакъстан шәһәрләре]] fz7g39j9f84w19g1ia51h2sco751ym9 0 205102 5994096 3532607 2026-08-01T19:51:11Z IvanScrooge98 21812 /* */ фото 5994096 wikitext text/x-wiki {{ Музыкант | Исем = Монсеррат Кабалье | Имза = | Фото = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg | Рәсем асты язуы = Монтсеррат Кабалье. ''[[1969 ел|19769]]'' | Фон = solo_singer | Тугандагы исеме = Мария де Монсеррат Вивиана Консепсьон Кабалье һәм Фольк | Тулы исеме = ({{lang-ca|Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch}} | Туган көне = 12.04.1933 | Туу урыны = {{Туу урыны|Испания|Испаниядә}}, [[Каталония]], [[Барселона]] | Үлү көне = | Үлү урыны = | Еллар = 1956 — {{comment|х. в.|хәзерге вакыткача}} | Дәүләт | Милләт = | Һөнәрләр = җырчы | Моң = сопрано | Кораллар = | Жанрлар = опера | Псевдонимнар = | Коллективлар = | Хезмәттәшлек = | Лейбллар = | Бүләкләр = [[Файл:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|50px|Сәнгатьләр һәм әдәбият ордены (Франция)]] [[Файл:Cavaliere OMRI BAR.svg|60px|Италия Республикасы алдындагы казанышлары өчен орден]] [[Файл:ESP Isabella Catholic Order CROSS.svg|60px|Изабелла Католик ордены (Испания)]] [[Файл:The Order of Honor - State Awards in the Republic of Armenia.jpg|25px|Почет ордены (Әрмәнстан)]] [[Файл:Orden of Friendship.png|40px|Дуслык ордены (Россия)]] [[Файл:Ukraine-republic045.png|50px|Княгиня Ольга ордены (Украина)]] | Сайт = }} '''Монсеррат Кабалье''', ''яки'' '''Монтсеррат''', Мария де Монсеррат Вивиана Консепсьо Кабалье һәм Фольк ({{lang-ca|Maria de Montserrat Viviana Concepció Caballé i Folch}}, ''[[1933 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]], [[Испания]], [[Каталония]], [[Барселона]]'') — [[Испания]] (''[[Каталония]]'') опера җырчысы. == Тәрҗемәи хәле == [[1933 ел]]ның [[1 апрель|12 апрелендә]] [[Испания]]нең [[Каталония]] [[башкала]]сы [[Барселона]] шәһәрендә туган. Барселона консервториясен тәмамлаган (''укытучылары'' Э. Кеммени һәм Н. Анновацци). [[1956 ел]]да Базель операсында Пуччининың «Боһема» операсында Мими партиясе белән '''дебют''' чыгышы була. Дөньяның иң мәшһүр опера сәхнәләрендә чыгыш ясый: Ла Скала (''[[Милан]], [[1960 ел]]дан''), Метрополитен-опера (''[[Нью-Йорк]], [[1965 ел]]дан''), Ковент-Гарден (''[[Лондон]], [[1972 ел]]дан''). [[1974 ел]]да беренче тапкыр [[СССР|ССРБ]]да чыгыш ясый (''Ла Скала труппасы белән''). Репертуарында: [[XIX гасыр|XIX]] — [[XX гасыр]] [[Италия]] композиторларының (''Беллини, Доницетти, Россини, [[Джузеппе Верди|Верди]], Пуччини'') опералары. Опера җырчысы карьерасын [[1992 ел]]да тәмамлый. Концерт эстрадасында чыгыш ясавын дәвам итә. [[2013 ел]]ның [[4 июнь|4 июнендә]] [[Таулы Карабах]]ка барган өчен, [[Азәрбайҗан]] хакимияте җырчыны ''персона нон грата'' дип игълан итә<ref>[https://lenta.ru/news/2013/06/06/nongrata/ Монсеррат Кабалье объявлена персоной нон грата в Азербайджане.] lenta.ru, 06.06.2014</ref>. == Гаиләсе == Ире (''1964 елдан'') — Бернабо Мартти. Балалары: ''улы'' Бернабе (''[[1966 ел|1966]]''), ''кызы'' Монсеррат (''[[1972 ел|1972]]''). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 12 (Исл-Кан). М.: НИ БРЭ, 2008. ISBN 978-5-85270-343-9 == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} * [https://www.imdb.com/name/nm0127481/ Монтсеррат Кабалье.] [[IMDb]] * [http://www.unbeldi.com/cover.html Montserrat Caballé.] Рәсми булмаган сайт * [http://www.weberclaudia.de/511288987313c4a03/ Montserrat Caballé.] Рәсми булмаган сайт {{DEFAULTSORT:Кабалье, Монсеррат}} [[Төркем:Испания җырчылары]] [[Төркем:XX гасыр җырчылары]] [[Төркем:XXI гасыр җырчылары]] [[Төркем:Опера җырчылары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]] [[Төркем:Сәнгатьләр һәм әдәбият француз ордены кавалерлары]] 6rypi5t4u2wgyrmhi3cl1uchm4o04yu 5994097 5994096 2026-08-01T19:51:34Z IvanScrooge98 21812 /* */ 5994097 wikitext text/x-wiki {{ Музыкант | Исем = Монсеррат Кабалье | Имза = | Фото = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg | Рәсем асты язуы = Монтсеррат Кабалье. ''[[1969 ел|1969]]'' | Фон = solo_singer | Тугандагы исеме = Мария де Монсеррат Вивиана Консепсьон Кабалье һәм Фольк | Тулы исеме = ({{lang-ca|Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch}} | Туган көне = 12.04.1933 | Туу урыны = {{Туу урыны|Испания|Испаниядә}}, [[Каталония]], [[Барселона]] | Үлү көне = | Үлү урыны = | Еллар = 1956 — {{comment|х. в.|хәзерге вакыткача}} | Дәүләт | Милләт = | Һөнәрләр = җырчы | Моң = сопрано | Кораллар = | Жанрлар = опера | Псевдонимнар = | Коллективлар = | Хезмәттәшлек = | Лейбллар = | Бүләкләр = [[Файл:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|50px|Сәнгатьләр һәм әдәбият ордены (Франция)]] [[Файл:Cavaliere OMRI BAR.svg|60px|Италия Республикасы алдындагы казанышлары өчен орден]] [[Файл:ESP Isabella Catholic Order CROSS.svg|60px|Изабелла Католик ордены (Испания)]] [[Файл:The Order of Honor - State Awards in the Republic of Armenia.jpg|25px|Почет ордены (Әрмәнстан)]] [[Файл:Orden of Friendship.png|40px|Дуслык ордены (Россия)]] [[Файл:Ukraine-republic045.png|50px|Княгиня Ольга ордены (Украина)]] | Сайт = }} '''Монсеррат Кабалье''', ''яки'' '''Монтсеррат''', Мария де Монсеррат Вивиана Консепсьо Кабалье һәм Фольк ({{lang-ca|Maria de Montserrat Viviana Concepció Caballé i Folch}}, ''[[1933 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]], [[Испания]], [[Каталония]], [[Барселона]]'') — [[Испания]] (''[[Каталония]]'') опера җырчысы. == Тәрҗемәи хәле == [[1933 ел]]ның [[1 апрель|12 апрелендә]] [[Испания]]нең [[Каталония]] [[башкала]]сы [[Барселона]] шәһәрендә туган. Барселона консервториясен тәмамлаган (''укытучылары'' Э. Кеммени һәм Н. Анновацци). [[1956 ел]]да Базель операсында Пуччининың «Боһема» операсында Мими партиясе белән '''дебют''' чыгышы була. Дөньяның иң мәшһүр опера сәхнәләрендә чыгыш ясый: Ла Скала (''[[Милан]], [[1960 ел]]дан''), Метрополитен-опера (''[[Нью-Йорк]], [[1965 ел]]дан''), Ковент-Гарден (''[[Лондон]], [[1972 ел]]дан''). [[1974 ел]]да беренче тапкыр [[СССР|ССРБ]]да чыгыш ясый (''Ла Скала труппасы белән''). Репертуарында: [[XIX гасыр|XIX]] — [[XX гасыр]] [[Италия]] композиторларының (''Беллини, Доницетти, Россини, [[Джузеппе Верди|Верди]], Пуччини'') опералары. Опера җырчысы карьерасын [[1992 ел]]да тәмамлый. Концерт эстрадасында чыгыш ясавын дәвам итә. [[2013 ел]]ның [[4 июнь|4 июнендә]] [[Таулы Карабах]]ка барган өчен, [[Азәрбайҗан]] хакимияте җырчыны ''персона нон грата'' дип игълан итә<ref>[https://lenta.ru/news/2013/06/06/nongrata/ Монсеррат Кабалье объявлена персоной нон грата в Азербайджане.] lenta.ru, 06.06.2014</ref>. == Гаиләсе == Ире (''1964 елдан'') — Бернабо Мартти. Балалары: ''улы'' Бернабе (''[[1966 ел|1966]]''), ''кызы'' Монсеррат (''[[1972 ел|1972]]''). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 12 (Исл-Кан). М.: НИ БРЭ, 2008. ISBN 978-5-85270-343-9 == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} * [https://www.imdb.com/name/nm0127481/ Монтсеррат Кабалье.] [[IMDb]] * [http://www.unbeldi.com/cover.html Montserrat Caballé.] Рәсми булмаган сайт * [http://www.weberclaudia.de/511288987313c4a03/ Montserrat Caballé.] Рәсми булмаган сайт {{DEFAULTSORT:Кабалье, Монсеррат}} [[Төркем:Испания җырчылары]] [[Төркем:XX гасыр җырчылары]] [[Төркем:XXI гасыр җырчылары]] [[Төркем:Опера җырчылары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]] [[Төркем:Сәнгатьләр һәм әдәбият француз ордены кавалерлары]] se2n4dil7z280zspuh3jd2klsrgnj1h 0 206911 5994052 5987452 2026-08-01T12:06:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994052 wikitext text/x-wiki {{Футбол җыелмасы}} '''Англия милли футбол җыелмасы''' ({{lang-en|England national football team}}) — халыкара [[футбол]] ярышларында [[Англия]] вәкиле булып торучы [[милләт|милли]] [[такым]]. {{ФРВМ||График}} == Әгъзалар == {{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?assumedOffice WHERE { ?item p:P54 ?posheld. ?posheld ps:P54 wd:Q47762. ?posheld pq:P580 ?assumedOffice. MINUS { ?posheld pq:P582 ?endTime. } } ORDER BY ?assumedOffice |columns=label,p569 |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек569 |skip_table=1 |col_count=3 }} * ''[[:d:Q113488911|Adam Wharton]]'' (2004-02-06) * ''[[:d:Q59064|Andros Townsend]]'' (1991-07-16) * ''[[:d:Q29988852|Angel Gomes]]'' (2000-08-31) * ''[[:d:Q45179405|Anthony Gordon]]'' (2001-02-24) * ''[[:d:Q20829745|Ben Godfrey]]'' (1998-01-15) * ''[[:d:Q27839155|Ben White]]'' (1997-10-08) * ''[[:d:Q59306386|Bukayo Saka]]'' (2001-09-05) * ''[[:d:Q46522|Calum Chambers]]'' (1995-01-20) * ''[[:d:Q29497|Carl Jenkinson]]'' (1992-02-08) * ''[[:d:Q99760796|Cole Palmer]]'' (2002-05-06) * ''[[:d:Q44737408|Conor Gallagher]]'' (2000-02-06) * ''[[:d:Q59913917|Curtis Jones]]'' (2001-01-30) * ''[[:d:Q28059260|Dean Henderson]]'' (1997-03-12) * ''[[:d:Q30007142|Declan Rice]]'' (1999-01-14) * ''[[:d:Q28445512|Eberechi Eze]]'' (1998-06-29) * ''[[:d:Q104762954|Elliot Anderson]]'' (2002-11-06) * ''[[:d:Q27063854|Ezri Konsa]]'' (1997-10-23) * ''[[:d:Q24068577|Fikayo Tomori]]'' (1997-12-19) * ''[[:d:Q165772|Harry Maguire]]'' (1993-03-05) * ''[[:d:Q16239819|Ivan Toney]]'' (1996-03-16) * ''[[:d:Q313089|Jack Butland]]'' (1993-03-10) * ''[[:d:Q16056053|Jack Grealish]]'' (1995-09-10) * ''[[:d:Q17517177|James Maddison]]'' (1996-11-23) * ''[[:d:Q6144020|James Tarkowski]]'' (1992-11-19) * ''[[:d:Q70780349|Jarrad Branthwaite]]'' (2002-06-27) * ''[[:d:Q26704890|Jarrod Bowen]]'' (1996-12-20) * ''[[:d:Q581973|Jay Rodriguez]]'' (1989-07-29) * ''[[:d:Q17505113|Joe Gomez]]'' (1997-05-23) * ''[[:d:Q2025900|John Stones]]'' (1994-05-28) * ''[[:d:Q273715|Jordan Henderson]]'' (1990-06-17) * ''[[:d:Q13014035|Jordan Pickford]]'' (1994-03-07) * ''[[:d:Q66241169|Jude Belligoal]]'' (2003-06-29) * ''[[:d:Q114703020|Kobbie Mainoo]]'' (2005-04-19) * ''[[:d:Q107766903|Levi Colwill]]'' (2003-02-26) * ''[[:d:Q93563|Luke Shaw]]'' (1995-07-12) * ''[[:d:Q44737396|Marc Guéhi]]'' (2000-07-13) * ''[[:d:Q22951255|Marcus Rashford]]'' (1997-10-31) * ''[[:d:Q28147578|Morgan Gibbs-White]]'' (2000-01-27) * ''[[:d:Q61598452|Morgan Rogers]]'' (2002-07-26) * ''[[:d:Q15999945|Nick Pope]]'' (1992-04-19) * ''[[:d:Q118645253|Nico O'Reilly]]'' (2005-03-21) * ''[[:d:Q66801705|Noni Madueke]]'' (2002-03-10) * ''[[:d:Q30729096|Phil Foden]]'' (2000-05-28) * ''[[:d:Q39076401|Reece James]]'' (1999-12-08) * ''[[:d:Q113509374|Rico Lewis]]'' (2004-11-21) * ''[[:d:Q131466230|Rio Ngumoha]]'' (2008-08-29) * ''[[:d:Q18616995|Ruben Loftus-Cheek]]'' (1996-01-23) * ''[[:d:Q4459692|Ryan Mason]]'' (1991-06-13) * ''[[:d:Q107930811|Tino Livramento]]'' (2002-11-12) * ''[[:d:Q27569376|Trent Alexander-Arnold]]'' (1998-10-07) * [[Һарри Кейн]] (1993-07-28) {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == * {{wikidata|p856|}} Рәсми сайт * {{wikidata|p2013|}} [[Facebook]] хисап язмасы * {{wikidata|p2002|}} [[Twitter]] хисап язмасы == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Футбол җыелмалары]] [[Төркем:Англия]] 62xxxmbrffspd41jm6aiefgqd4wrria 0 208697 5994165 3130239 2026-08-02T11:17:33Z Әмир 15082 5994165 wikitext text/x-wiki {{Фш|Акалаев}} {{Шәхес |сурәт = Х.Х.Акалаев.jpg |бүләк һәм премияләр = {{Кызыл Йолдыз ордены}} {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} {{Хөрмәт билгесе ордены}}}}'''Хәйдәр Акалаев''' (Хәйдәр Хөснетдин улы Акалаев, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — СБКФнең Киров район комитетының сәркәтибе, 2 нче сәркәтибе (1959-1962), Казан троллейбус-трамвай идарәсе башлыгы (1962-1995). == Тәрҗемәи хәле == [[1921 ел]]ның [[21 декабрь|21 декабрендә]] Төркистан АССР Сырдәрья өлкәсе Әүлия Ата өязе [[Тараз]] (''[[1856 ел]]дан Әүлия Ата, [[1936 ел|1936]]—[[1938 ел]]ларда Мирзоян, [[1938 ел|1938]]—[[1997 ел]]ларда Җамбыл, [[1997 ел]]дан [[Тараз]]'') шәһәрендә йон юучы гаиләсендә туган. Әтисе вафат булгач, гаиләсе белән [[Уфа]]га күченеп, шунда 7 сыйныфны тәмамлый. [[Казан]]га килеп, авиация [[Казан авиация техникумы|техникумына]] (''[[2007 ел]]дан [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте|көллият]]'') (''[[:ru:Казанский авиационно-технический колледж имени П. В. Дементьева|ru]]'') укырга керә. Яшәр өчен акча эшләү максаты белән, аңа җир үлчәүче, соңрак 22нче хәрби заводта эшләргә туры килә. [[1942 ел]]да техникумны тәмамлап, [[Бөек Ватан сугышы|сугышка]] китәргә теләк белдерә. Хәрби комиссариат аны [[Ижау]]га, сугыш вакытында шунда күчерелгән Ленинград артиллерия укуханәсенә укырга җибәрә. Хәрби укуханәне тәмамлагач, [[Көнбатыш фронт (Бөек Ватан сугышы)|Көнбатыш]], [[Калинин фронты|Калинин]], 2нче [[2-нче Балтика буе фронты|Балтыйк буе]] фронтларында сугышларда катнаша. Сугыштан соң [[22нче завод|22нче хәрби заводта]] төрле вазифаларда эшләвен дәвам итә. [[1962 ел]]ның [[декабрь|декабреннән]] Казан {{comment|ТТИ|трамвай-троллейбус идарәсе}} башлыгы итеп билгеләнә һәм 33 ел буе шул эштә намуслы, иҗтиһатлы эшли. Ул башлык булганда төзелә һәм сафка бастырыла: * 1нче трамвай депосы (150 берәмлеккә исәпләнгән, [[Себер тракты (Казан)|Себер тракты]], 46) * 2нче трамвай депосы (150 бер., [[Павлюхин урамы (Казан)|Павлюхин]] урамы, 93)<ref>2005 елда ябыла.<!-- http://transphoto.ru/list.php?did=161 --></ref> * 3нче трамвай депосы (100 бер., [[Копылов урамы (Казан)|Копылов]] урамы, 1а) * 1нче троллейбус депосы (100 бер., [[Дементьев урамы (Казан)|Дементьев]] урамы, 1) * 2нче троллейбус депосы (100 бер., [[Тула урамы (Казан)|Тула]] урамы, 39) * [[Павлюхин урамы (Казан)|Павлюхин]], 95, [[Короленко урамы (Казан)|Короленко]], 39, [[Карбышев урамы (Казан)|Карбышев]], 39, [[Чуйков урамы (Казан)|Чуйков]], 55, [[Кол Гали урамы (Казан)|Кол Гали]], 10 адреслары буенча тулай тораклар төзелә. * Авария-тернәкләндерү хезмәте, юллар хезмәте һәм энергетика хуҗалыгы базалары ныгый. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Кызыл Йолдыз ордены]] * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] * [[Хөрмәт Билгесе ордены]] * [[1985 ел|1985]] — РСФСР атказанган торак-коммуналь хуҗалык хезмәткәре * [[1995 ел|1995]] — [[Татарстан Республикасының Атказанган транспорт хезмәткәре|ТР атказанган транспорт хезмәткәре]] == Хәтер == Казанның электр трамвае хәрәкәте ачылуның 105 еллыгына 2нче санлы трамвай депосына Х. Х. Акалаев исеме бирелә. == Сылтамалар == * ''Генрих Клепацкий.'' [http://k-metro.ru/kazantransport/kn100.htm Казанский трамвай — 100 лет.] МУП «Метроэлектротранс» * [https://jutely.info/kazan/%E0%EA%E0%EB.html jutely.info]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре]] q1fghd537edkzma6hvztxaeps3p4xb6 0 209589 5994053 5968967 2026-08-01T12:56:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994053 wikitext text/x-wiki {{Истәлекле урын |Тип = дельфинарий |Татар исеме = Яр Чаллы дельфинарие |Чын исем = |Рәсем = Чаллы_дельфинарий.jpg |Рәсем язуы = Дельфинарий эмблемасы |Рәсем киңлеге = 200px |Ил = Русия |Урын исеме = Урын |Урын = [[Татарстан|ТР]], [[Яр Чаллы]], [[Яр Чаллының Комсомол районы|Комсомол]] районы, ГЭС бистәсе, [[Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай яр буе]] ур., 12 А |координаты = |lat_deg =55.6747 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =52.2991 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = 2000 |Бина тибы = бассейн |Мигъмари стиль = |Проект авторы = |Төзүче = |Основатель = |Первое упоминание = |Основание = 2006 |Основные даты = {{Истәлекле урын/Даталар||||||}} |Төзелеш башлавы датасы = |Төзелеш тәмамлавы датасы = |Здания = {{Истәлекле урын/Биналар||||||}} |Приделы = |Известные обитатели = |Реликвии = |Настоятель = |Состояние = |Сайт = [http://www.delfinariy-chelny.ru/ delfinariy-chelny.ru] }} '''Яр Чаллы дельфинарие''' ({{lang-ru|Набережночелнинский дельфинарий}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендә эшләүче җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять. [[Анапа]] шәһәре дельфинариеның<ref>[http://dolphinarium-anapa.ru/photo/ Анапа дельфинарие] {{ref-ru}}</ref> (''353440, Краснодар крае, Анапа, Пионер проспекты, 20А'') филиалы. [[Татарстан]]да һәм [[Идел|Урта Идел]] буенда бердәнбер ел буе эшләүче стационар дельфинарий<ref>[http://www.vcudmurtia.ru/events/hunt/press/spisok/index.php?ELEMENT_ID=3347 Дельфинарий города Набережные Челны.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727234643/http://www.vcudmurtia.ru/events/hunt/press/spisok/index.php?ELEMENT_ID=3347 |date=2018-07-27 }} «Удмуртия». Выставочный центр {{ref-ru}}</ref>. Адрес: [[Татарстан]], [[Яр Чаллы]], Комсомол районы, ГЭС бистәсе, [[Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай яр буе урамы]], 12 А. {{External media |рәсем1=[http://www.1000mest.ru/delfinary_chelny Дельфинарийдан фоторәсемнәр].}} [[Файл:Прыжок через кольцо.jpg|200px|thumb|right|Дельфинарийда тамаша бара]] [[Файл:Главное здание Ак Барс Банка.jpg|200px|thumb|right|Казанда гастрольләре узучы [[Ак барс (банк)|бина]]]] == Тарих == [[2006 ел]]да [[Яр Чаллы]]да [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс]] елгасы ярында урнашкан «Дельфин» бассейнының сикерү ваннасы (''тирәнлеге 6 м'') нигезендә оештырыла. Бассейн үзгәртеп корылып, диңгез суы белән тутырылган. Тамаша залы 350 урынлык. Дельфиннар [[Анапа]]дан китерелә. [[2010 ел|2010]], [[2012 ел]]ларда дельфинарийда үз дельфиннары да туа. == Тамашалар == * [[Кара диңгез]] дельфиннары, [[Ерак Көнчыгыш]] ак киты (''белуха'') һәм [[Көньяк Америка]] диңгез арысланы чыгышлары (''дүшәмбедән кала һәр көнне'') * шулай ук дельфинарийда түләүле хезмәтләр күрсәтелә: ** дельфиннар белән драйвинг ** дельфиннар белән йөзү (5+) ** көймәдә йөзү ** дельфиннар белән фотога төшү ** туган көн үткәрү ** туй фотосессиясе уздыру һ. б. == Гастрольләр == [[2011 ел]]дан башлап [[Казан]]да Ак Барс [[Ак барс (банк)|банкы]] бассейны базасында (''[[Декабристлар урамы (Казан)|Декабристлар]] ур., 1'') гастрольләре уза<ref>[http://www.delfinariy-kazan.ru/content/delfinariy-vnov-priehal-na-letnie-gastroli-v-kazan Дельфинарий вновь приехал на летние гастроли в Казань.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911235118/http://delfinariy-kazan.ru/content/delfinariy-vnov-priehal-na-letnie-gastroli-v-kazan |date=2018-09-11 }} delfinariy-kazan.ru {{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * [http://www.delfinariy-chelny.ru/ Сайт] * [https://2gis.ru/nabchelny/search/%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9/rubricId/9508?queryState=center%2F52.301874%2C55.675237%2Fzoom%2F15 Делфинарий Яр Чаллы картасында] * [https://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=16139 Дельфинарий турында.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} вОтпуск.ру * [https://vk.com/delfinariy_chelny_ru Вконтакте диварындагы төркем] {{Навигация}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Яр Чаллының истәлекле урыннары}} [[Төркем:Яр Чаллы оешмалары]] [[Төркем:Яр Чаллы биналары һәм корылмалары]] [[Төркем:Яр Чаллы мәдәнияте]] [[Төркем:Русия дельфинарийлары]] 6kfn9b7cpqg4jx6d7wyi6sgg0dsa23k 0 219981 5994120 2371426 2026-08-02T02:47:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994120 wikitext text/x-wiki {{Карточка |имя = Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre |стиль_тела = vcard |название = |стиль_названия = |вверху = <big>Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre</big><br/> |класс_вверху = fn |стиль_вверху = background-color:{{{фон|#000000}}}; color:{{{цвет|white}}}; |вверху2 = |класс_вверху2 = nickname |стиль_вверху2 = color: #000000; |изображение = {{#if: {{{изображение|Canterbury Mosque 12 June 2006 (adjusted levels).jpg}}}|[[Файл:{{{изображение|Canterbury Mosque 12 June 2006 (adjusted levels).jpg}}}| {{#if: {{{ширина|}}}|{{{ширина}}}|280px}}| {{#if: {{{подпись|}}}||}}]]}} |стиль_изображения = |подпись = {{{подпись|Höcüm itelgän Äl-Nur mäçete}}} |стиль_подписи = |стиль_заголовков = width:600px; |стиль_меток = background: #eee; text-align: center; width:100px; |стиль_текста = text-align: center; |заголовок1 = |метка1 = Höcüm urını |текст1 = [[Yaña Zelandiä]]neñ Kraystçörç şähärendä Äl-Nur [[mäçet]]endä häm Linwud [[İslam]] üzägendä |заголовок3 = |метка3 =Data |текст3 = 2019 yılnıñ 15 martı |заголовок4 = |метка4 = Höcüm ısulı |текст4 = atıp üterü |заголовок6 = |метка6 = Qoral |текст6 = avtomatik qorallar |заголовок7 = |метка7 = Häläk bulğan |текст7 = 50 keşe |заголовок8 = |метка8 = Yaralanğan |текст8 = ? keşe |заголовок9 = |метка9 = Terorçılar sanı |текст9 = 1 |заголовок10 = |метка10 = Cinäyättä cawaplı |текст10 = Natsi qaraşlı Brenton Harrison Tarrant }} '''Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre''' - [[2019]] yılnıñ [[15 mart]]ında [[Yaña Zelandiä]]neñ Kraystçörç şähärendä Äl-Nur [[mäçet]]endä häm Linwud İslam üzägendä terror ğämäle. 28 yäşlek [[avstraliä]]le ütä millätçe kisken qaraşlı '''Brenton Harrison Tarrant 50 keşen avtomatik qorallardan atıp üterä.''' Natsi qaraşlı üterüçe britan, serb xärbi muzıkasın tıñlap ayawsız räweştä möselmannarnı üterä. Soñraq Sidenhamda Brogam uramında terrorçı totqarlana. [[Yaña Zelandiä]]dä nibarı 1,2% [[möselmannar]] täşkil itä. İlneñ tarixında iñ mass-küläm terror ğämäle. [[2019]] yılnıñ 21-[[22 aprel]]endä terror oyışması "[[İGİL]]" Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre öçen cawap itep [[Şri-Lankada terror ğämälläre (2019)|Şri-Lankada törle katolik çirkäwlärdä 359 keşen üterä]]. == Sıltamalar == * https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/57403/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809031245/https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/57403 |date=2020-08-09 }} [[Төркем:Террор гамәлләре]] [[Төркем:2019 ел]] [[Төркем:Март]] ebm937oxxc2s72zezov3xqtbsmhrswm 0 221201 5994095 5987471 2026-08-01T19:23:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994095 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Герменевтика'''({{lang-grc|ἑρμηνευτική}} – «Аңлатма осталык»)<ref>Chantraine P. Dictionnaire étymologique de la langue grecque, tome II. — Paris: Éditions Klincksieck, 1970. — P. 373.</ref><ref>Frisk H. Griechisches etymologisches Wörterbuch, Band I. — Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung. — Heidelberg, 1960. — S. 563.</ref> * Текстларны аңлау һәм аңлату осталыгы * XX гасыр фәлсәфәсендә һәм гуманитар фәннәрендә юнәлеш. Заманча иҗтимагый фәннәрдә иң мөһим методологияләрнең берсе. == Герменевтика - фәлсәфә hәм гуманитар фәннәр == Текстларны аңлату, аларны шәрехләү принциплары турындагы методология. Ул гуманитар фәннәрне өйрәнүнең методологик нигезен тәшкил итә һәм авторның укучы белән аралашу-бәйләнеш характерын билгели. Фән буларак, герменевтика ХIХ йөздә Ф. [[Шлейермахер]], В. [[Дильтей]] хезмәтләренә нисбәтле барлыкка килә. ХХ йөздә Һ. [[Гадамер]], Г. [[Шпет]], М. [[Бахтин]] тарафыннан үстерелә. Әлеге фән, әдәбият һәм сәнгатьтә аңлашылмаучылыктан бигрәк, аңлау процессына йөз тота. Әдәби әсәр текстында һәрвакыт ике башлангыч яши, берсе – билгеле бер кагыйдәләргә нигезләнү, икенчесе – авторның үзенчәлегенә бәйле, алардан читләшү. Шуңа күрә әсәрне аңлау өчен әлеге кагыйдәләрне белү генә җитми, бәлки авторның сүз, фикер сөрешен тоемлау максатында аның роленә керү сорала. Ул исә «дивинация» дип аталган күренешкә китерә, ягъни текстны яңача аңлатуга, авторны тулырак ачуга бәйле һәм, иң мөһиме, бер акт белән генә тәмамланмыйча, ә төрле дәрәҗәдә кабатланыпторучы процесс тудыра. Аны Ф. Шлейермахер «герменевтик түгәрәк» термины белән атый.<ref>Закирҗанов Ә.М. Татар әдәбият белеме: традицияләр һәм үсеш тенденцияләре / Ә.М. Закирҗанов. – Казан: ТӘһСИ, 2018. б. 169. ISBN 978-5-93091-261-6</ref> == Танылган галимнәр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P101 wd:Q102686. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | ''[[:d:Q170472|Origen]]'' | data-sort-value="185" | 185<br/>184 | ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]'' | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q105085644|Kirchenschriftsteller]]'' | | [[:commons:Category:Origen|Origen]] | data-sort-value="254" | 254 |- | ''[[:d:Q76576|Friedrich Schleiermacher]]'' | data-sort-value="1768" | 1768-11-21 | [[Вроцлав|Вротслав]] | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[:commons:Category:Friedrich Schleiermacher|Friedrich Schleiermacher]] | data-sort-value="1834" | 1834-02-12 |- | ''[[:d:Q11705519|Ángel Amor Ruibal]]'' | data-sort-value="1869" | 1869-03-11 | ''[[:d:Q98594072|Cangrallo]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | | [[:commons:Category:Ángel Amor Ruibal|Ángel Amor Ruibal]] | data-sort-value="1930" | 1930-11-04 |- | ''[[:d:Q1248105|Aleksei Losev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-09-10<br/>1893-09-22 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-05-24 |- | ''[[:d:Q506973|Károly Kerényi]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-01-19 | [[Timişoara]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q24387326|мифограф]]''<br/>''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | ''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[:commons:Category:Károly Kerényi|Károly Kerényi]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-14 |- | ''[[:d:Q5407341|Eugene Halliday]]'' | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Mançester]] | | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="1987" | 1987 |- | ''[[:d:Q1916843|James M. Robinson]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-06-30 | [[Геттисберг (Пенсильвания)|Геттисберг]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q50015|Клермонт-Грәдвейт үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-22 |- | ''[[:d:Q1627533|Robert W. Funk]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-18 | [[Эвансвил]] | ''[[:d:Q1017974|Butler University]]''<br/>''[[:d:Q29052|Вандербилт үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q5110194|Christian Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q7914452|Vanderbilt University Divinity School]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2005" | 2005-09-03 |- | ''[[:d:Q1526022|Kah Kyung Cho]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-07 | [[Seul|Сеул]] | ''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q651233|Осака университеты]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Kah Kyung Cho|Kah Kyung Cho]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | ''[[:d:Q1676404|José Severino Croatto]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-19 | ''[[:d:Q2982604|Sampacho]]'' | ''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]'' | ''[[:d:Q194223|Буйныс-Айрыс үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-26 |- | ''[[:d:Q43529201|Miroslav Mikulášek]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-14 | ''[[:d:Q1025213|Роситсе]]'' | ''[[:d:Q12016640|Masaryk University Faculty of Arts]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93231952|Edgar V. McKnight]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-21 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020 |- | ''[[:d:Q1157217|Dagfinn Føllesdal]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-22 | ''[[:d:Q109469|Askim Municipality]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[профессор]] | [[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-03-01 |- | ''[[:d:Q2707309|Richard J. Bernstein]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-14 | [[Бруклин]] | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q10749664|Midwood High School]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q599316|Яңа мәктәп]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-07-04 |- | ''[[:d:Q40259676|Richard E. Palmer]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-06 | [[Финикс]] | ''[[:d:Q1270831|University of Redlands]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q6722050|MacMurray College]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-12 |- | ''[[:d:Q91189596|Armido Rizzi]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-14 | [[Белджойозо]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-17 |- | ''[[:d:Q1457925|Friedrich-Wilhelm von Herrmann]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 | [[Потсдам]] | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Friedrich-Wilhelm von Herrmann|Friedrich-Wilhelm von Herrmann]] | data-sort-value="2022" | 2022-08-02 |- | ''[[:d:Q23063254|Thomas M. Seebohm]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-07 | [[Гливице|Гливитсе]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-08-25 |- | ''[[:d:Q110363|Heinz Wismann]]'' | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q18916625|иллинис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Heinz Wismann|Heinz Wismann]] | |- | ''[[:d:Q562242|Mohammad Mojtahed Shabestari]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Тәбриз]]<br/>''[[:d:Q765501|Shabestar]]'' | ''[[:d:Q4119319|Ком шәһәре семинариясе]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q573375|Schreiber]]'' | ''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]'' | [[:commons:Category:Mohammad Mojtahed Shabestari|Mohammad Mojtahed Shabestari]] | |- | ''[[:d:Q17204046|Herbert Anton]]'' | data-sort-value="1936" | 1936<br/>1936-02-16 | [[Гладбек]] | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]'' | ''[[:d:Q317032|Дүсселдорф университеты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-09-21 |- | ''[[:d:Q4707190|Alan M. Olson]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-07 | [[Миннеаполис]] | ''[[:d:Q1515763|Изге Олаф көллияте]]''<br/>''[[:d:Q6966890|Nashotah House]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q49110|Бостон үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-09-14 |- | ''[[:d:Q7377252|Rudolf Makkreel]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | [[Antwerpen|Антверпен]] | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="2021" | 2021 |- | ''[[:d:Q55996485|Richard James Campbell]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | | ''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q395678|Agostino Marchetto]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-28 | [[Виченца]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q611644|католик епископ]]'' | | [[:commons:Category:Agostino Marchetto|Agostino Marchetto]] | |- | ''[[:d:Q7347279|Robert Magliola]]'' | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q113961864|comparative literature academic]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16128545|Erwin Hufnagel]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-21 | ''[[:d:Q151993|Ruhr]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-10 |- | ''[[:d:Q112520304|Valerie Malhotra Bentz]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | | | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q9379869|лектор]]'' | | | |- | ''[[:d:Q96263|Anselm Haverkamp]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-18 | [[Бонн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q149481|Яурупа Виадрина үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q560307|Nasr Abu Zayd]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-10 | ''[[:d:Q271771|Tanta]]'' | ''[[:d:Q194445|Каһирә университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''<br/>[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]] | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q24885626|thinker]]'' | ''[[:d:Q194445|Каһирә университеты]]''<br/>''[[:d:Q1711630|University of Humanistic Studies]]''<br/>''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''<br/>''[[:d:Q651233|Осака университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | [[:commons:Category:Nasr Abu Zayd|Nasr Abu Zayd]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-05 |- | ''[[:d:Q12044954|Petr Macek]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-21 | [[Прага]] | ''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q152002|пастыр]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q432386|вәгыйз]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q19609871|Kang-i Sun Chang]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Ханбалык|Пекин]] | ''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]<br/>''[[:d:Q32746|Тәйвән милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q2302260|South Dakota State University]]''<br/>''[[:d:Q707948|Tunghai University]]'' | ''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q49120|Тафтс үнивирситите]]'' | | |- | ''[[:d:Q90890680|Guido Innocenzo Gargano]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | | | ''[[:d:Q733786|кәшиш]]''<br/>''[[:d:Q88104555|patristic scholar]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120031229|Sergej Viktorovič Gorjunkov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-11 | | | ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1335789|Emil Angehrn]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-09 | [[Люцерн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]''<br/>''[[:d:Q372608|Базел университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112533645|Fernanda Henriques]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q59526579|Jaroslav Hroch]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-06 | [[Брно]]<br/>''[[:d:Q656603|Йичин]]'' | | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-17 |- | ''[[:d:Q2020599|David F. Ford]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-23 | [[Дублин]] | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q1068258|Дублин университеты колледжы – Ирландия милли университетының Дублин бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q691283|Изге Җон көллияте]]''<br/>''[[:d:Q10723329|Yale Divinity School]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q93232715|David Jay Gouwens]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-06 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2093551|Pierre Judet de La Combe]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | | ''[[:d:Q1141586|University Lille-III]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q18916625|иллинис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]'' | ''[[:d:Q1141586|University Lille-III]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | | |- | ''[[:d:Q3294483|Marlène Zarader]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-29 | [[Әлҗәзаир (шәһәр)]] | ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q28004591|professeur des universités]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2912244|Paul-Valéry University (Montpellier, 1970-2024)]]'' | [[:commons:Category:Marlène Zarader|Marlène Zarader]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-06 |- | ''[[:d:Q15229371|Giulio Raio]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Наполи]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1632525|Naples Eastern University]]'' | | |- | ''[[:d:Q6006884|Mauricio Beuchot]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-04 | [[Торреон]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>[[рухани]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q36956043|Michael Lambek]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-11 | | [[Мичиган университеты]]<br/>''[[:d:Q201492|Макгилл университеты]]'' | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3137221|University of Toronto Scarborough]]'' | | |- | ''[[:d:Q1100163|Clemens Zerling]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-05 | [[Нойнкирхен-Зельшайд]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q61911662|marketing consultant]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5349711|Einar Thomassen]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-25 | [[Берген]] | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q216273|Сент-Әндрүс үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]''<br/>''[[:d:Q204457|Берген университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q122943243|Vladimir Arkad‘jevič Dolinskij]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23914124|Ștefan Afloroaei]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-25 | ''[[:d:Q16898352|Pașcani]]'' | ''[[:d:Q1523902|Яссы университеты]]'' | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1523902|Яссы университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q93220098|Thomas Scott Caulley]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-16 | [[Юҗин (Орегон)|Юҗин]] | | ''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q126958201|Bill Gray]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-30<br/>1952 | [[Glazgo]] | ''[[:d:Q7006603|New College]]''<br/>''[[:d:Q909696|Princeton Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q745967|Крайст-Чөрч]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-04-08<br/>2019 |- | ''[[:d:Q3217932|Larisa Cercel]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century<br/>1977 | [[Бухарест|Бүкрәш]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q2504617|раманис]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q84360572|translation scholar]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12779340|Zdeňka Kalnická]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1783294|University of Ostrava]]'' | | |- | ''[[:d:Q20479568|Gábor Tolcsvai Nagy]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-24 | [[Будапешт]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q20046888|Luis Filipe Barreto]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93221542|Bradford E. Hinze]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106523223|Rita Šerpytytė]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-26 | ''[[:d:Q193787|Таураге]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109627281|David R. Bauer]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q7885972|Union Presbyterian Seminary]]'' | ''[[:d:Q152002|пастыр]]''<br/>''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2645880|Asbury Theological Seminary]]'' | | |- | ''[[:d:Q3172399|Jean Grondin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q2936979|Cap-de-la-Madeleine]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1067935|Laval University]]''<br/>[[Monreal universitetı|Монреаль университеты]] | | |- | ''[[:d:Q4193748|Suren Zoljan]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-16 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q104542136|ԵՊՀ ռուս բանասիրության ֆակուլտետ]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962291|Ереван лингвистика университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q25345787|Ming Dong Gu]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-01 | | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1781394|Дәластагы Техас университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q4214270|Leonid Karasev]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | |- | ''[[:d:Q112522454|Carlos Ruta]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1685266|Jean-Pierre Wils]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q464454|Geel]]'' | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5403434|итик]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q121066374|Evanghelia Stead]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | | ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21294582|Philippe Bordeyne]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-21 | [[Париж]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q117151914|Carmen Segura]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-17 | | | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q926068|University of Navarre]]'' | | |- | ''[[:d:Q112522174|Asger Sørensen]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | ''[[:d:Q30096|Frederiksberg]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112547851|Placido Sgroi]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018 |- | ''[[:d:Q16408548|Tarmo Toom]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-05 | [[Эстония]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q55620494|Pierre Maréchaux]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | |- | ''[[:d:Q87474505|Giovanni Giorgio]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-21 | [[Потенца]] | ''[[:d:Q2261128|D'Annunzio University of Chieti–Pescara]]''<br/>''[[:d:Q475007|Pontifical Lateran University]]'' | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | ''[[:d:Q475007|Pontifical Lateran University]]'' | | |- | ''[[:d:Q109905659|Pantelis Kalaitzidis]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Сәләник]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113759987|Scott Ables]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-14 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6165619|Víctor Manuel Fernández]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-18 | ''[[:d:Q1063409|Río Cuarto Department]]'' | ''[[:d:Q467025|Pontifical Gregorian University]]''<br/>''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q25393460|католик дьякон]]''<br/>''[[:d:Q49476|баш әскаф]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q611644|католик епископ]]''<br/>''[[:d:Q127327158|theology teacher]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q21185790|exegete]]'' | ''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | [[:commons:Category:Víctor Manuel Fernández|Víctor Manuel Fernández]] | |- | ''[[:d:Q30904179|Rebeca Maldonado Rodriguera]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | | ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | | | |- | ''[[:d:Q55116662|Karen Joisten]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-18 | [[Рүсселсһайм-ам-Майн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q678965|University of Kaiserslautern]]'' | | |- | ''[[:d:Q6372454|Karla Pollmann]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Түбинген]] | ''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q2468727|classical scholar]]'' | ''[[:d:Q835440|University of Konstanz]]''<br/>''[[:d:Q216273|Сент-Әндрүс үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q24382|Bielefeld University]]''<br/>''[[:d:Q1432632|University of Reading]]''<br/>''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q459506|Бристоль университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q107278089|Mohamed El Hirech]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q185157|Tétouan]]'' | ''[[:d:Q3551490|Sidi Mohamed Ben Abdellah University]]''<br/>''[[:d:Q3551367|Abdelmalek Essaâdi University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3551367|Abdelmalek Essaâdi University]]'' | | |- | ''[[:d:Q27565624|Pablo Blanco Sarto]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-12 | [[Сарагоса]] | | ''[[:d:Q1469535|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q926068|University of Navarre]]'' | | |- | ''[[:d:Q60580796|Laura Selva Carugati]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | [[Буэнос-Айрес]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93233402|Piotr Ashwin-Siejkowski]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | [[Польша]] | | ''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''<br/>''[[:d:Q3551577|University of Chichester]]'' | | |- | ''[[:d:Q112478422|Jens Mattern]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q119811715|Jack Simmons]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q67159924|Lauren Swayne Barthold]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | ''[[:d:Q599316|Яңа мәктәп]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93238559|Hyun Chul Paul Kim]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-16 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93242062|Catherine Broc-Schmezer]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-30 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q97160397|Rachel Fulton Brown]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]'' | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112498405|Burhanettin Tatar]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112563666|Bart van Klink]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q1065414|Vrije Universiteit Amsterdam]]'' | | |- | ''[[:d:Q117247142|Wei-Chieh Lin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | [[Taybey|Тайпей]] | ''[[:d:Q963709|Tokai University]]''<br/>''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q77081421|Institute of Chinese Literature and Philosophy, Academia Sinica]]'' | | |- | ''[[:d:Q56596974|Sean McGrath]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-12 | | ''[[:d:Q627969|University of Ottawa]]''<br/>''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''<br/>''[[:d:Q1895354|Memorial University of Newfoundland]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1895354|Memorial University of Newfoundland]]'' | | |- | ''[[:d:Q57414579|Ivana Noble]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-29 | [[Пльзень|Плзен]] | ''[[:d:Q12020962|Hussite Theological Faculty, Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q955464|parson]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | | |- | ''[[:d:Q104214769|Leora Batnitzky]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-14 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q105416276|Ken-pa Chin]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124644247|Paul Fairfield]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1082840|Christiane Tietz]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-20 | [[Франкфурт]] | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1381199|Protestant theology]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''<br/>[[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q1196251|Union Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q707283|Германия фәнни-тикшеренү җәмгыяте]]'' | [[:commons:Category:Christiane Tietz|Christiane Tietz]] | |- | ''[[:d:Q95321212|Philipp Stoellger]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112547850|Lorenzo Raniero]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Виченца]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25930474|Abdel-Hakim Ourghi]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q131818|Oran]]''<br/>[[Алмания|Германия]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1441203|University of Education Freiburg]]'' | [[:commons:Category:Abdel-Hakim Ourghi|Abdel-Hakim Ourghi]] | |- | ''[[:d:Q107975583|Taurino Araújo]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-25 | [[Жекие]] | ''[[:d:Q10387814|State University of Santa Cruz]]''<br/>''[[:d:Q600634|Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul]]''<br/>''[[:d:Q6156851|Universidad del Museo Social Argentino]]''<br/>''[[:d:Q10387867|Universidade Salgado de Oliveira]]'' | ''[[:d:Q380075|advocate]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113836556|Daniele Giglioli]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q61970534|Kristin Gjesdal]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Осло]] | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112548548|Željko Radinković]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Баня-Лука|Банә-Лука]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113785758|Csaba Olay]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140386561|Douglas L. Berger]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16439183|Andreas Fickers]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q152748|Sankt Vith]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q20573094|Luxembourg Centre for Contemporary and Digital History (C2DH)]]'' | | |- | ''[[:d:Q28500359|Александр Михайлович Прилуцкий]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q4504549|дин хадиме]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q16402907|семиотик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q92377735|Vit Husek]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-29 | [[Һрадец-Кралове|Һрадетс-Кралове]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1637611|Palacký University Olomouc]]''<br/>''[[:d:Q13221599|Saints Cyril and Methodius Faculty of Theology of Palacký University, Olomouc]]'' | | |- | ''[[:d:Q95078824|Kateřina Bauerová]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-03 | [[Йиһлава]] | ''[[:d:Q8312479|Faculty of Education]]''<br/>''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95174444|Peter Chvojka]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-10 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1428711|University of South Bohemia in České Budějovice]]'' | | |- | ''[[:d:Q127609040|Daniela Langer]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q67915358|Andreas Mauz]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112551152|Nicola Stricker]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112509828|Cristian Ciocan]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112551150|Daniel Frey]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112561370|Nathan G. Jennings]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[рухани]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10567966|liturgist]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107379816|Ivan Pintor Iranzo]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Барселона]] | ''[[:d:Q24543|Pompeu Fabra University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]'' | ''[[:d:Q24543|Pompeu Fabra University]]'' | [[:commons:Category:Ivan Pintor Iranzo|Ivan Pintor Iranzo]] | |- | ''[[:d:Q112344078|Alina Isac Alak]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | | | ''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Вена университеты]] | | |- | ''[[:d:Q113834914|Tomislav Zelić]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95917040|Ondřej Sládek]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-11 | | | ''[[:d:Q18931911|назарияче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q112534051|Emanuela Primiceri]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112548336|Mihaela Mocanu]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125996117|Stefano Marino]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Катания]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139481682|Natal‘ja Andrejevna Artemenko]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112552414|Matthew D. Kim]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57829823|Inga Römer]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-06-09 | [[Һамбург]] | ''[[:d:Q447953|University of Wuppertal]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q447953|University of Wuppertal]]''<br/>''[[:d:Q945876|Гренобль университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q93245167|Susanne Luther]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Nürnberg]] | | [[Гыйльми хезмәткәр]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95461769|Martin Jiskra]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-05-06 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112554911|Ioan Alexandru Tofan]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112562235|Thomas Hilgers]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113737876|Anna Varga-Jani]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-18 | [[Будапешт]] | ''[[:d:Q255285|Петер Пазмань катулик үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q113846575|Nicole Thiemer]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | | | |- | ''[[:d:Q130642844|Jurij Vladimirovič Podkovyrin]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | [[Кемерово]] | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112562021|Chrystyna Bohdanìvna Vorok]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q123282424|Libera Pisano]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-24 | | ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]'' | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1979891|NOVA University Lisbon]]'' | | |- | ''[[:d:Q113758968|Stephanie Rumpza]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | | | | | | |- | ''[[:d:Q112511122|Geoffrey Dierckxsens]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | | | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q30258522|Institute of Philosophy, Czech Academy of Sciences]]'' | | |- | ''[[:d:Q88969688|Wessel Reijers]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[галим]] | | | |- | ''[[:d:Q113753775|Thorben Alles]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | | | ''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23762735|Brian Treanor]]'' | | | ''[[:d:Q1026926|Лоң-Бичтәге Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q49118|Бостон көллияте]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1786078|Loyola Marymount University]]'' | | |- | ''[[:d:Q85483853|Won W. Lee]]'' | | | ''[[:d:Q50015|Клермонт-Грәдвейт үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q909696|Princeton Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q2698482|Calvin University]]''<br/>''[[:d:Q7552393|Society of Biblical Literature]]''<br/>''[[:d:Q19753652|Society for Old Testament Study]]'' | | |- | ''[[:d:Q95821710|Vicente de Haro Romo]]'' | | | ''[[:d:Q947259|Panamerican University]]''<br/>''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | ''[[:d:Q16538479|Lehrbeauftragter]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q947259|Panamerican University]]'' | | |- | ''[[:d:Q113501583|David Weberman]]'' | | | | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q113759646|Jo-Ann Badley]]'' | | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120602139|Samuel Jakob]]'' | | | | ''[[:d:Q26831130|life coach]]''<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120679628|Chris Lawn]]'' | | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120681289|Niall Keane]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q122873582|Nathan Eric Dickman]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q124309490|Carmelo Meazza]]'' | | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124644343|Roman Felde]]'' | | | | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q15319501|social scientist]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124645182|Neil Sadler]]'' | | | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q126292399|Monica E. McLellan Zikpi]]'' | | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q138050130|Vladimir Stanislavovič Makovcev]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139430723|Paul Forsell]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139440348|Osman Bilen]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139449587|Todd S. Mei]]'' | | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139452668|Helena Tampierová]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139464581|Robert Glenn Davis]]'' | | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139475575|Martin Čurda]]'' | | | | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139482514|Gregory A. Ryan]]'' | | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140724994|Shirin Shafaie]]'' | | | | ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Фәлсәфә}} * [[Фәлсәфи төшенчәләр]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Фәлсәфә]] l2q1nshzw1qe0h1we4ms14dw763wfwn 0 229024 5994119 5987533 2026-08-02T02:25:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994119 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Дуслык» ордены''' — [[2015 ел]]ның [[16 апрель|16 апрелендә]] [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстанның Дәүләт Советы]] тарафыннан расланды. «Дуслык» ордены белән гражданнар [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] халыкара абруен, Татарстан Республикасы һәм чит ил дәүләтләре, [[Россия Федерациясе]]нең башка субъектлары арасында дуслык һәм хезмәттәшлекне ныгытудагы аерым казанышлары, Татарстан Республикасының көчле алга китешенә ярдәм итүче сәүдә, икътисадый, фәнни, техник, социаль, мәдәни элемтәләрне һәм сәнәгать потенциалын, нәтиҗәле инвестиция, хәйрия һәм иҗтимагый эшчәнлекне үстерүгә зур өлеш керткән өчен бүләкләнәләр. «Дуслык» ордены белән бүләкләнгән затлар аны күкрәкнең сул ягына тагып йөриләр, ә бүләкләнүчеләрнең [[Россия Федерациясе]], [[СССР]] орден­нары һәм медальләре, [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены]] булганда, алардан соң урнаштыралар. == Ияләре == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q86003372. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q86003372/p585 |columns=p166/Q86003372/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! медиа ! үлем датасы |- | | [[Рамил Хәбриев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | [[Кукмара]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khabriev|Ramil Khabriev]] | |- | | [[Рафис Борһанов]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-17 | [[Мөслим районы]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Rafis Burganov|Rafis Burganov]] | |- | | ''[[:d:Q47453069|Сергей Готье]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Vladimirovich Gauthier|Sergey Vladimirovich Gauthier]] | |- | | [[Татьяна Ларионова]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-02 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]] | |- | | ''[[:d:Q48774631|Дмитрий Сотников]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-05-29 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Dmitry Sotnikov|Dmitry Sotnikov]] | |- | | [[Сәрдар Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-22 | [[Ашкабад]] | ''[[:d:Q4466158|Төркемәнстан авыл хуҗалыгы университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1502181|Geneva Centre for Security Policy]]'' | [[:commons:Category:Serdar Berdimuhamedow|Serdar Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шамил Гафаров]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-11 | [[Апас]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Shamil Gafarov|Shamil Gafarov]] | |- | 2022 | [[Камилә Вәлиева]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-26 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Kamila Valieva|Kamila Valieva]] | |- | | [[Рим Гыйниятуллин]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-18 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Rim Giniyatullin|Rim Giniyatullin]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-20 |- | | [[Альберт Суфианов]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-07 | [[Вихоревка]] | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Albert Sufianov|Albert Sufianov]] | |- | | [[Альберт Шиһабетдинов]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-12 | [[Первоуральск]] | | [[:commons:Category:Albert Shigabutdinov|Albert Shigabutdinov]] | |- | | [[Артем Хохорин]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]] | [[:commons:Category:Artyom Hohorin|Artyom Hohorin]] | |- | | [[Илгиз Гыйләҗев]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Казан]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Ilgiz Gilazov|Ilgiz Gilazov]] | |- | | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Rifat Sabitov|Rifat Sabitov]] | |- | | [[Равил Мәганов]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-25 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Maganov|Ravil Maganov]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-01 |- | | [[Эдвард Габдуллаҗанов]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-08 | [[Олы Әтнә]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Edward Abdullazyanov|Edward Abdullazyanov]] | |- | | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Казан]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | |- | | [[Илшат Әминов]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-27 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Aminov|Ilshat Aminov]] | |- | | [[Александр Терентьев]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-13 | [[Югары Ослан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Terentyev (politician)|Aleksandr Terentyev (politician)]] | |- | | [[Фоат Зиннуров]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-10 | [[Биектау районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Foat Zinnurov|Foat Zinnurov]] | |- | | [[Александр Лаврентьев]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | |- | | [[Юрий Камалтынов]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-11 | | | [[:commons:Category:Yuri Kamaltynov|Yuri Kamaltynov]] | |- | 2024-11-28 | [[Александр Куренков (1972)|Александр Куренков]] | data-sort-value="1972" | 1972-06-02 | ''[[:d:Q915653|Sofrino]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kurenkov|Alexander Kurenkov]] | |- | | ''[[:d:Q119846918|Юрий Гвоздь]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-19 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yuri Gvozd|Yuri Gvozd]] | |- | | ''[[:d:Q120277530|Сергей Хәйретдинов]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-06-23 | [[Грозный]] | | | |- | 2023-10-24 | [[Адам Кадыйров]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-24 | [[Чечня]] | | | |- | | ''[[:d:Q125896685|Оксана Лут]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-02-25 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Oksana Luth|Oksana Luth]] | |- | | ''[[:d:Q126387033|Анатолий Иванов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-07 | [[Ылыя]] | | [[:commons:Category:Anatolij Ivanov|Anatolij Ivanov]] | |- | | ''[[:d:Q131306020|Патраков, Александр Михайлович]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-22 | [[Чиләбе]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-11-06 |- | 2016 | [[Денис Калинкин|Денис Калинкин]] | data-sort-value="1974" | 1974-11-16 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Алмаз Шәрипов (1964)|Алмаз Шәрипов]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-24 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-09 |- | 2024 | [[Александр Лукашенко]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-30 | [[Копысь]] | ''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''<br/>''[[:d:Q105953357|Faculty of Economy of the Belarusian State Agricultural Academy]]''<br/>''[[:d:Q107300005|Alexandrya Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lukashenko|Alexander Lukashenko]] | |- | | [[Кирилл (Мәскәү патриархы)|Кирилл (Гундяев)]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Patriarch Kirill I|Patriarch Kirill I]] | |- | | [[Эмомали Раһмон]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-05 | ''[[:d:Q3815320|Danghara]]'' | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Emomali Rahmon|Emomali Rahmon]] | |- | 2024-10-23 | [[Илһам Әлиев]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q25539284|Baku city secondary school number 6]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Ilham Aliyev|Ilham Aliyev]] | |- | | [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1957" | 1957-06-29 | ''[[:d:Q13367422|Бабарап]]'' | ''[[:d:Q4146865|Myrat Garryyev State Medical University of Turkmenistan]]'' | [[:commons:Category:Gurbanguly Berdimuhamedow|Gurbanguly Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шәүкәт Мирзияев]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-24 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Shavkat Mirziyoyev|Shavkat Mirziyoyev]] | |- | | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | 2016 | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-24 | [[Чистай]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-13 |- | | [[Евгения Тарасова]] | data-sort-value="1994" | 1994-12-17 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Evgenia Tarasova|Evgenia Tarasova]] | |- | | [[Касыйм-Җумарт Тукаев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-17 | [[Алматы]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Kassym-Jomart Tokayev|Kassym-Jomart Tokayev]] | |- | | ''[[:d:Q238238|Елена Вяльбе]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-20 | [[Магадан]] | | [[:commons:Category:Yelena Välbe|Yelena Välbe]] | |- | | ''[[:d:Q253253|Екатерина Гамова]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-17 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Yekaterina Gamova|Yekaterina Gamova]] | |- | | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | 2015 | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | | [[Тәлгать Таҗетдин]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | | ''[[:d:Q458100|Элла Памфилова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | | [[Алишер Усманов]] | data-sort-value="1953" | 1953-09-09 | [[Чуст]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4671451|Academy of Finance]]'' | [[:commons:Category:Alisher Usmanov|Alisher Usmanov]] | |- | | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | | [[Антон Силуанов]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-12 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anton Siluanov|Anton Siluanov]] | |- | | ''[[:d:Q663116|Александр Розенбаум]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Rosenbaum|Alexander Rosenbaum]] | |- | | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | | [[Валентина Никонова]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-05 | [[Казан]] | | | |- | | [[Илсур Метшин]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | | ''[[:d:Q2053450|Julio Maglione]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-14 | [[Монтевидео]] | ''[[:d:Q1856423|Җөмһүрият университеты]]'' | [[:commons:Category:Julio Maglione|Julio Maglione]] | |- | | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | | ''[[:d:Q2631745|Игорь Крутой]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | | ''[[:d:Q2640965|Korniliy]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-01 | [[Орехово-Зуево]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Cornelius (Titov)|Cornelius (Titov)]] | |- | | [[Олег Газманов]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-22 | [[Гусев (шәһәр)]] | | [[:commons:Category:Oleg Gazmanov|Oleg Gazmanov]] | |- | | ''[[:d:Q3050754|Элеонора Митрофанова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-11 | [[Волгоград]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Eleonora Mitrofanova|Eleonora Mitrofanova]] | |- | | [[Ришат Әбүбакиров]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-04 | [[Яңа Кәшер]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rishat Abubakirov|Rishat Abubakirov]] | data-sort-value="2019" | 2019-08-26 |- | | ''[[:d:Q4061076|Anatoly Alexandrov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | ''[[:d:Q841029|Изәслав]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Alexandrov|Anatoly Alexandrov]] | |- | | [[Альберт Әсәдуллин]] | data-sort-value="1948" | 1948-09-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]] | |- | | ''[[:d:Q4071605|Pavel Astakhov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-08 | [[Мәскәү]] | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q7896136|University of Pittsburgh School of Law]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Pavel Astakhov|Pavel Astakhov]] | |- | | ''[[:d:Q4074398|Михаил Бабич]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-28 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402674|Ryazan Higher Military Command School of Communications]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Michael Babich|Michael Babich]] | |- | | [[Николай Бех]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-02 | ''[[:d:Q4086027|Бехы]]'' | ''[[:d:Q12074501|инженерно-физический факультет НТУУ «КПИ»]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Bekh|Nikolay Bekh]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-03 |- | | [[Разил Вәлиев]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-04 | [[Ташлык (Татарстан)|Ташлык]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Razil Valeev|Razil Valeev]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-20 |- | | ''[[:d:Q4103721|Рубен Варданян]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-25 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Ruben Vardanyan|Ruben Vardanyan]] | |- | | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | | ''[[:d:Q4116829|Vitaly Naumkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Naumkin|Vitaly Naumkin]] | |- | | [[Фәрит Газизуллин]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-20 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Farit Gazizullin|Farit Gazizullin]] | |- | | ''[[:d:Q4154852|Сергей Данкверт]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[:commons:Category:Sergey Dankvert|Sergey Dankvert]] | |- | | [[Ильяс Дауди]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-29 | [[Азнакай]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Daudi|Ilyas Daudi]] | |- | | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | | ''[[:d:Q4174937|Viktor Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[:commons:Category:Viktor Yeliseyev|Viktor Yeliseyev]] | |- | | ''[[:d:Q4181336|Valentin Zhukov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Zhukov|Valentin Zhukov]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-13 |- | | [[Мирфатыйх Зәкиев]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-14 | [[Зәйпе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mirfatykh Zakiev|Mirfatykh Zakiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-18 |- | | [[Рево Идиятуллин]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-02 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Revo Idiatullin|Revo Idiatullin]] | |- | | ''[[:d:Q4204040|Марат Исламов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-28 | [[Алтынташ (Чиләбе өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[:commons:Category:Marat Islamov|Marat Islamov]] | |- | | [[Рәшит Кәлимуллин]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-06 | [[Яшел Үзән]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Rashid Kalimullin|Rashid Kalimullin]] | |- | | ''[[:d:Q4217551|Sergey Katyrin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-02 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Katyrin|Sergey Katyrin]] | |- | | [[Сергей Когогин]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-16 | [[Олы Клүчә|Олы Ключи]] | | [[:commons:Category:Sergey Kogogin|Sergey Kogogin]] | |- | | [[Николай Колесов]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | |- | | [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-26 | [[Казан]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Boris Kirillovich Kuznetsov|Boris Kirillovich Kuznetsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 |- | | ''[[:d:Q4303668|Tatiana Moskalkova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | [[Витебск]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Moskalkova|Tatyana Moskalkova]] | |- | | [[Равил Моратов]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-30 | [[Норлат районы]] | | [[:commons:Category:Ravil Muratov|Ravil Muratov]] | |- | | [[Фәрит Мөхәммәтшин (01.1947)|Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-31 | [[Зур Күккүз]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | [[:commons:Category:Farit Mukhametshin|Farit Mukhametshin]] | |- | | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | | ''[[:d:Q4403799|Виталий Савельев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-18 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Savelyev|Vitaly Savelyev]] | |- | | [[Renad Säğdiev]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-13 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Renad Sagdeyev|Renad Sagdeyev]] | |- | | [[Кев Салихов]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | | [[Александр Сладковский]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-20 | [[Таганрог]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Alexander Sladkovsky|Alexander Sladkovsky]] | |- | | [[Ринат Таҗетдинов|Ринат Таҗетдинев]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-01 | [[Кече Чынлы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Rinat Tazetdinov|Rinat Tazetdinov]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-16 |- | | [[Игорь Тарчевский]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-24 | [[Омск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Igor Tarchevsky|Igor Tarchevsky]] | |- | | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | | [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-10 | [[Аксәет]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Salavat Fathutdinov|Salavat Fathutdinov]] | |- | | [[Талия Хәбриева]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | | [[Илдар Халиков]] | data-sort-value="1967" | 1967-11-21 | [[Әгерҗе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ildar Khalikov|Ildar Khalikov]] | |- | | [[Васил Шәйхразиев|Васил Шайхразиев]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-03 | [[Минзәлә районы]] | | [[:commons:Category:Vasil Shaykhraziev|Vasil Shaykhraziev]] | |- | | [[Рафаил Йосыпов]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2024" | 2024-11-07 |- | | [[Эдуард Николаев]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-21 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Eduard Nikolaev|Eduard Nikolaev]] | |- | | [[Равил Шәрәфиев]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-05 | [[Балык Бистәсе районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Sharafeev|Ravil Sharafeev]] | |- | | [[Ренат Харис]] | data-sort-value="1941" | 1941-05-06 | [[Чынлы районы]] | | [[:commons:Category:Renat Haris|Renat Haris]] | |- | 2025 | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | data-sort-value="1940" | 1940-02-22 | [[Азнакай районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | |- | | ''[[:d:Q15066166|Валерий Фальков]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-18 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Falkov|Valeriy Falkov]] | |- | | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | data-sort-value="1936" | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]] | |- | | ''[[:d:Q16148663|Abdulrashid Sadulaev]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-05-09 | ''[[:d:Q4506186|Tsurib]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Abdulrashid Sadulaev|Abdulrashid Sadulaev]] | |- | | [[Камил Муллашев]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-27 | [[Öremçe|Өремче]] | ''[[:d:Q12528547|Almaty College of Decorative and Applied Arts]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Kamil Mullashev|Kamil Mullashev]] | |- | | [[Сәвия Сираева]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-05 | [[Иске Исай|Ишморат]] | | | |- | | ''[[:d:Q16720096|Василий Шестаков]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q6522615|Leningradsky Metallichesky Zavod]]'' | [[:commons:Category:Vasiliy Shestakov|Vasiliy Shestakov]] | |- | | [[Андрей Ларьков]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-25 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Andrey Larkov|Andrey Larkov]] | |- | | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-06 |- | | [[Анатолий Шутиков]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-06 | [[Козельск]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Anatoliy Shutikov|Anatoliy Shutikov]] | |- | | [[Ильяс Айдаров]] | data-sort-value="1956" | 1956-01-29 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Aidarov|Ilyas Aidarov]] | |- | 2023 | [[Марсель Бакиров]] | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | | |- | | [[Венера Ганиева]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-24 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Venera Ganeeva|Venera Ganeeva]] | |- | | [[Наилә Гәрәева]] | data-sort-value="1940" | 1940-11-18 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Nailya Garaeva|Nailya Garaeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-28 |- | | [[Әхмәт Мазһаров]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-01 | [[Түбән Сасна]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | |- | | [[Светлана Романова (Славутская)|Светлана Романова]] | data-sort-value="1952" | 1952-12-24 | [[Алмания|Германия]] | | [[:commons:Category:Svetlana Slavutskaya|Svetlana Slavutskaya]] | |- | | [[Марта Зәйнуллина]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-30 | [[Түбән Кама]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Marta Zaynullina|Marta Zaynullina]] | |- | | [[Раилә Гарипова]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-22 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Railya Garipova|Railya Garipova]] | |- | | [[Илшат Гафуров]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-01 | [[Баулы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Ilshat Gafurov|Ilshat Gafurov]] | |- | | [[Айрат Фәррахов]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-17 | [[Әгерҗе]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]] | |- | | [[Рәсим Акчурин]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-24 | ''[[:d:Q65283114|Зангиата]]'' | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[:commons:Category:Rasim Akchurin|Rasim Akchurin]] | |- | | [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-16 | [[Буа районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 |- | | [[Ринат Закиров]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-01 | [[Нарат-Елга]] | | [[:commons:Category:Rinat Zakirov|Rinat Zakirov]] | |- | 2016 | [[Рифкать Миңнеханов]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-01 | [[Яңа Арыш]] | [[Казан югары артиллерия командирлары училищесы]] | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | |- | 2019-10-02 | ''[[:d:Q39388989|Динә Табиева]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-02 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dina Tabeeva|Dina Tabeeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-28 |- | | [[Дамир Исхаков]] | data-sort-value="1951" | 1951-12-11<br/>1952 | [[Шәмәрдән]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]] | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре]] * [[:Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]] * [[Калып:«Дуслык» ордены кавалерлары]] == Сылтамалар == * [http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029092400/http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm |date=2019-10-29 }} {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстан орденнары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан)]] icm06ys6v17zc4r1u3do53hsuh3c9np 4 258879 5994143 5987172 2026-08-02T10:18:00Z MediaWiki message delivery 13641 /* The Signpost: 2 August 2026 */ яңа бүлек 5994143 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {| cellspacing="3" width="100%" |- |style="padding-right: 1em; margin-bottom: 0.5em; border: #99B3FF solid 1px"| {{Википедия:Форум/Башлык}} |{{Userbox |id = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]] |border-c = #aaaaaa |info-c = #f9f9f9 |info = '''[[Википедия:Яңалыклар форумы/Архив|Архив]]''' }} {{Кнопка|Яңа тема башлар өчен, монда басыгыз</br>Press here to start a new topic</br>Нажмите сюда, чтобы начать новую тему|url=https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Яңалыклар_форумы&action=edit&section=new|class=mw-ui-constructive}} |} [[Төркем:Википедия:Форум]] {{TOC right}} == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 июн 2026, 03:21 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Сообщение отправил Участник:Bri@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|бәхәс]])</bdi> 23 июн 2026, 17:12 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Размещение ссылок на контакты по вопросам права и безопасности в нижнем колонтитуле вашего вики-проекта</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Контакты по вопросам права и безопасности''' Дорогие участники сообщества, Фонд Викимедиа сформировал [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|единую страницу с контактами по вопросам права и безопасности]] для размещения в нижних колонтитулах ваших проектов соответствующих ссылок на нее, чтобы обеспечить доступ к достоверной юридической информации. Это нормативное требование. Мы уже разместили эти ссылки в английском, немецком, итальянском, испанском и других проектах Википедии, и мы также скоро добавим это и в ваш вики-проект. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Пожалуйста, ознакомьтесь более подробно на странице проекта]] и оставляйте любые комментарии в этой ветке или на [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|странице обсуждений]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 июн 2026, 13:30 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 июл 2026, 07:27 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Сообщение отправил Участник:JPxG@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24 июл 2026, 12:25 (UTC) </bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:DreamRimmer@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2 авг 2026, 10:18 (UTC) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Сообщение отправил Участник:JPxG@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> b6h9gz6idij02b3bxumcsxhhko6kk6k 0 271616 5994154 4454626 2026-08-02T10:38:41Z Әмир 15082 /* Минтимер Шәймиев бюсты */ викиләштерү 5994154 wikitext text/x-wiki {{Парк | Исем = Бабайда кунакта | Сурәт = Бабайда_кунакта.png | Рәсем киңлеге = 200 | Язу = Әнәк авылы паркы <!-- координаты --> |Координатлар = |CoordAddon = type:city(1830000)_region:BY-MN |CoordScale = |Район = {{байраклаштыру|Татарстан}}<br/>[[Файл:Coat of Arms of Aktanyshsky rayon (Tatarstan).gif|20px]] [[Актаныш районы]]<br/> [[Әнәк]] һәм [[Пучы]] авыллары |Районы = |Исторический район = | Нигезләнгән = [[2020 ел]]ның [[26 август]]ы |Национальное название = |Ил = Русия | Мәйдан = |Метро = |Харита = |размер = |гугл харитасында = |Категория на Викискладе = }} '''«Бабайда кунакта»''' — [[Татарстан]]ның [[Актаныш районы]] [[Әнәк]] авылында урнашкан мемориаль комплекс<ref>''Рузилә Хәсәнова''. [http://aktanysh-rt.ru/news/v-respublike/marat-khmtov-aktanyshka-kilde Марат Әхмәтов Актанышка килде.] aktanysh-rt.ru, 10.08.2020</ref>. [[2020 ел]]да [[Минтимер Шәймиев]]нең кече Ватанында төзелгән, анда [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|М. Ш. Шәймиев бюсты]]<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/478894?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com «В гостях у дедушки»: бюст Минтимера Шаймиева установили на родине Героя Труда.] БИЗНЕС Online, 26.08.2020{{ref-ru}}</ref><ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/official/26-08-2020/aktanyshta-rossiya-federatsiyase-hezm-t-geroe-mintimer-sh-ymievk-byust-achyldy-5766189 Актанышта Россия Федерациясе Хезмәт Герое Минтимер Шәймиевкә бюст ачылды.] [[Татар-информ]], 26.08.2020 </ref>, гаилә агачы һәм Татарстанның беренче Президенты биографиясенә катнашы булган башка арт-объектлар урнашкан. {{External media |рәсем1=[http://aktanysh-rt.ru/photo/babayda-kunakta-parky Фоторәсемнәр].}} == Тарих == Әнәк авылында Минтимер Шәймиевкә багышланган мемориаль комплексын төзү нияте турында Татарстан Президенты ярдәмчесе Наталия Фишман [[2018 ел]]да белдерә<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/382355 «Ему было неудобно, что для него это»: в Татарстане появится парк в честь Шаймиева.] БИЗНЕС Online, 16.05.2018{{ref-ru}}</ref>. Наталия Фишман: «Мемориаль комплекс булдыру — авылларында «шәһәрдәге кебек парк» булдыру турында хыялланган җирле халык теләге», дип аңлата. Район җитәкчелеге паркны Минтимер Шәймиев хөрмәтенә багышларга тәкъдим итә. Проектны тормышка ашыру өчен республика бюджетыннан 60 млн сумга якын акча тотылган. Минтимер Шәймиевнең уллары Айрат һәм [[Радик Шәймиев|Радикның]] күп еллар дәвамында дөньяның бай кешеләре рейтингында булуын исәпкә алганда, бу бик тыйнак сумма күренә. Forbes мәгълүматларына караганда, һәр икесенең мөлкәте 1,1 миллиард доллар тәшкил итә<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2020/08/14/pamyat-o-shaymieve-v-tatarstane-pamyatnik-park-i-gigantskiy-maket-priemnika?utm_source=smi2 Память о Шаймиеве в Татарстане: памятник, парк и гигантский макет приемника.] eadaily.com, 14.08.2020{{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.forbes.ru/profile/airat-shaimiev Forbes — Айрат Шаймиев]</ref><ref>[http://www.forbes.ru/profile/radik-shaimiev Forbes — Радик Шаймиев]</ref>. [[2025 ел]]ның августында паркның ачылуына 5 ел тулу уңаеннан, «Бабайда кунакта» мемориаль комплексында төзекләндерү эшләре башкарыла. Төзүчеләр агачтан эшләнгән корылмаларны буйыйлар, агач култыксаларны тимергә алыштыралар, үләнне чабалар. Шулай ук сәхнә ремонтлана. Балалар мәйданчыклары да яңартыла. Әлеге истәлекле урын җитәкчелекнең һәрвакыт күз уңында<ref>''Ләйсән Газизова.'' [https://aktanysh-rt.ru/news/avyllar-bailygybyz/anaktage-babaida-kunakta-kompleksy-acyluga-5-el-tula Әнәктә «Бабайда кунакта» комплексы ачылуның биш еллыгына әзерләнәләр.] aktanysh-rt.ru, 9.07.2025</ref>. == Парк планы == [[Файл:М.Шәймиев бюсты.jpg|200px|thumb|right|[[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|Минтимер Шәймиев бюсты]]]] Парк [[Әнәк]] авылының уртасыннан ага торган Сарашлы дигән инеш буйлап ясала. Әнәк авылы паркын төзекләндерү кысаларында парк эскизын архитектор Алмаз Вәлиуллин җитәкчелегендә архитекторлар төркеме (Әлфия Шәфыйкова, Айсылу Вәлиуллина, Лилия Еникиева, Дмитрий Мокрушин) ясаган. План нигезендә, беренче Президентның биографиясе [[Актаныш районы]] һәм бөтен [[Татарстан]] тарихы белән тыгыз бәйләнештә торырга тиеш. Керү юлында кунакларны авыл исеме язылган аншлаг кына түгел, ә [[Владимир Путин]] Минтимер Шәймиевның кулын кысып торган зур реклама щиты да каршы ала. Комплекс составында парк, төзекләндерелгән һәм җәүлеләр өчен юлы булган яр буе, Минтимер Шәймиевның әтисенең йорты ([[Шәрип Шәймиев музей-йорты (Әнәк)|музей]])<ref>[https://aktanysh.tatarstan.ru/fotogalereya-619710.htm Шәрип Шәймиев музей-йорты. Фотогалерея.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019174423/https://aktanysh.tatarstan.ru/fotogalereya-619710.htm |date=2021-10-19 }} [[Актаныш районы]] рәсми сайты</ref>, Шәймиевләр династиясенең Гаилә агачы, республикада яшәүче халыкларның бердәмлеген символлаштыручы пергола, Әнәк авылы (гына) күрсәтелгән зур [[Татарстан]] картасы урнаштырылган монументаль плитә, таган, сәхнә һәм Минтимер Шәймиев яшь чакта үз куллары белән җыйган радиоалгычның бик зур макеты. Аңа «Минтимер Шәрип улы Шәймиевнең истәлекләрен тыңлыйсың килсә, монда бас!» язмасы урнаштырылган. Тиешле төймәсенә басу белән, 11 инфостенд туристларга ТРның беренче Президентының туган ягы турында сөйлиячәк. Стендларны Антон Явхутаның [[Чаллы]]дагы «ИнтерМедиаСервис» компаниясе әзерләгән. Генераль подрядчы — «Татмелиорация» ААҖ (Төзелешне «Татмелиорация» Минзәлә ПМКсы башкара<ref>''Флура Мусина''. [http://menzela.ru/news/ken-temasyi/minzl-egetlre-babayda-kunakta Минзәлә егетләре – «Бабайда кунакта».] [[Минзәлә (газета)|Минзәлә]], 15.05.2020</ref>). «ИнтерМедиаСервис» — объектта субподрядчы булып тора һәм паркны 80 % ка якын кече архитектура формалары белән тәэмин итә. === Минтимер Шәймиев бюсты === {{төп мәкалә|Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)}} Парк үзәгендә [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|М. Ш. Шәймиев бюсты]] куелган (корылманың биеклеге — 3,8 метр, шуның 1,3 метры — бюст, 2,5 метры — постамент, авторы — сынчы [[Фәнил Вәлиуллин]]<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/447960 В гостях у Бабая: Минтимер Шаймиев станет виртуальным экскурсоводом по родному Аняково.] БИЗНЕС Online, 29.11.2019{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/society/14-08-2020/aktanysh-rayonynda-mintimer-sh-ymievk-yk-l-urnashtyryldy-5763634 Актаныш районында Минтимер Шәймиевкә һәйкәл урнаштырылды.] [[Татар-информ]], 14.08.2020</ref>). 2017 елның язында РФ Президенты [[Владимир Путин]] Минтимер Шәймиевкә «Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы» исемен бирә. Указ нигезендә, «РФ Хезмәт Каһарманы» титулына ия булган кешегә исән вакытында кече Ватанында бронза бюст кую мәҗбүри. [[File:Hero of Labour Russia.PNG|15px]] [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|Россия Федерациясе Хезмәт Каһарманы М. Ш. Шәймиев бюстын]] һәм комплексны тантаналы ачу [[2020 ел]]ның [[26 август]]ында уза<ref>[https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm Рөстәм Миңнеханов: Минтимер Шәймиев – яшь буын татарстанлылар өчен яхшы үрнәк һәм юнәлеш бирүче дә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827211531/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm |date=2020-08-27 }} ТР Президенты Матбугат хезмәте, Булат Низамиев, 26.08.2020</ref><ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/478894?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com «В гостях у дедушки»: бюст Минтимера Шаймиева установили на родине Героя Труда.] БИЗНЕС Online, 26.08.2020{{ref-ru}}</ref><ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/official/26-08-2020/aktanyshta-rossiya-federatsiyase-hezm-t-geroe-mintimer-sh-ymievk-byust-achyldy-5766189 Актанышта Россия Федерациясе Хезмәт Герое Минтимер Шәймиевкә бюст ачылды.] [[Татар-информ]], 26.08.2020</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://eadaily.com/ru/news/2020/08/14/pamyat-o-shaymieve-v-tatarstane-pamyatnik-park-i-gigantskiy-maket-priemnika?utm_source=smi2 Память о Шаймиеве в Татарстане: памятник, парк и гигантский макет приемника.] eadaily.com, 14.08.2020{{ref-ru}} * ''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/agriculture/27-04-2020/babayda-kunakta-mintimer-sh-ymievne-tugan-avylynnan-reportazh-5737427 «Бабайда кунакта»: Минтимер Шәймиевнең туган авылыннан репортаж.] [[Интертат]], 27.04.2020 * ''Татьяна Янькова''. [http://www.evening-kazan.ru/articles/v-gostyah-u-babaya-v-tatarstane-na-maloy-rodine-pervogo-prezidenta-postroili-shaymiev-park.html «В гостях у бабая»: в Татарстане на малой родине первого президента построили «Шаймиев-парк».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025200851/http://www.evening-kazan.ru/articles/v-gostyah-u-babaya-v-tatarstane-na-maloy-rodine-pervogo-prezidenta-postroili-shaymiev-park.html |date=2020-10-25 }} [[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]], 14.08.2020 [[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]] [[Төркем:Актаныш районы парклары]] [[Төркем:Минтимер Шәймиев]] ph165nzr7z5f36l7nakokkn44x7k645 3 276304 5994076 2533206 2026-08-01T17:42:55Z Il Nur 6874 5994076 wikitext text/x-wiki {{Рәхим итегез}}--[[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 20 авг 2020, 09:47 (UTC) == [[Проект:Вики-яз 2026|Вики-яз 2026]] == Хәерле көн! [[m:Wikimedia_Community_of_Tatar_language_User_Group/tt#Катнашуда кызыксынганнар|Татар телле викимедиачылар төркеме]] исеменнән Сезне «[[Проект:Вики-яз 2026|Вики-яз 2026]]» конкурсында призлы урын яулау белән чын күңелдән котлыйм. Бүләкләр алу өчен, минем электрон почтага (<small>igabidullin@mail.ru</small>) үзегезнең почтаны һәм кулланучы исемегезне язуыгызны сорыйм. БИК МӨҺИМ!!! Мәгълүматны 2026 елның 10 августы көне ахырына кадәр юлларга кирәк. Җиңүчеләр моны эшләргә өлгермәсә, кызганычка каршы, призлы суммаларны ала алмаячак! Сумма башкалар арсында бүленәчәк. Хөрмәт һәм рәхмәт белән, Викимедиа җәмгыятенең татар телле катнашучылары төркеме әгъзасы,--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 1 авг 2026, 17:42 (UTC) 1zxmt7l23nz1m0oizmldrzaj2k5cvfy 0 277198 5994141 5525706 2026-08-02T10:01:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994141 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} '''Азых'''<ref>{{Citation |title=Азых мәгарәсе |url=http://www.rubricon.com/qe.asp?qtype=4&qall=1&aid=%7B0F3289D7-EC7A-4EFD-A9B8-2926AC4E8CB7%7D&id=125&fstring1=%25u0410%25u0437%25u044B%25u0445%25u0441%25u043A%25u0430%25u044F%20%25u043F%25u0435%25u0449%25u0435%25u0440%25u0430&rq=1&onlyname=checked&newwind=&psize=10&pn=1&selw=checked |access-date=2020-08-28 |archive-date=2021-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415081815/http://www.rubricon.com/qe.asp?qtype=4&qall=1&aid=%7B0F3289D7-EC7A-4EFD-A9B8-2926AC4E8CB7%7D&id=125&fstring1=%u0410%u0437%u044B%u0445%u0441%u043A%u0430%u044F%20%u043F%u0435%u0449%u0435%u0440%u0430&rq=1&onlyname=checked&newwind=&psize=10&pn=1&selw=checked |dead-url=yes }}</ref> ('''Азох'''<ref>[http://www.nkj.ru/archive/articles/8526/ Обитатели пещеры Азох]</ref>) '''мәгарәсе''' ({{Lang-az|Azıx mağarası}}, әрм. Ազոխի քարանձավ) — Азох|Азых/Азох авылы янындагы алты мәгарәдән торган комплекс<ref>[http://mapj38.narod.ru/map1/ij38022.html j-38-022]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/AJ/65/Azix.html |title=Maps, Weather, Videos, and Airports for Azix, Azerbaijan |accessdate=2020-08-28 |archivedate=2011-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926020338/http://www.fallingrain.com/world/AJ/65/Azix.html }}</ref> Таулы Карабахта<ref>{{Citation |title=ARCHEOLOGY viii. NORTHERN AZERBAIJAN (REPUBLIC OF AZERBAIJAN, July 20, 2004) |url=http://www.iranica.com/articles/archeology-viii-northern-azerbaijan-republic-of-azerbaijan-1 |access-date=2020-08-28 |archive-date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208191232/http://www.iranica.com/articles/archeology-viii-northern-azerbaijan-republic-of-azerbaijan-1 |dead-url=yes }}</ref>, Куручай (Корчай) елгасының сул ярында, диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән 1400 м биеклектә урнашкан. Археологик казынулар вакытында мустьер мәдәниятенә караган — ике (неандерталь кешеләренә охшаш) һәм ашёль мәдәниятенә караган ике катлам табылган. Өске ашёль катламында таш балта, тупас ясалган ирәк, очлы башаклар табылган, аскы катлам борынгырак. Анда тупас балта, таш пычаклар һәм чуерташ кораллар ачыкланган<ref>Лазуков Г. И., Гвоздовер М. Д., Рогинский Я. Я., «Природа и древний человек» Издательство «Мысль», 1981 стр 71-72</ref>. Төньяктан һәм көньяктан мәгарәне куе [[урман]] уратып алган. Җиде урыннан чыгып була, аларның бишесе өйрәнелгән. == Ачылу тарихы == Азых мәгарәсендәге палеонтологик торак [[1960 ел]]да азәрбайҗан археологы Мәмәдәли Һөсәенов тарафыннан табылган<ref>Пещера Азых — The Azykh cave / [М. М. Гусейнов], [34] с. ил., 5 л. ил. 21 см, Баку Б. и. 1981.</ref>. Азых мәгарәсе казыну эшләре вакытында пренеа ндерталь кешенең аскы казналык сөяге табылган — аңа азыхантроп дип исем биргәннәр. Бу күренекле ачыш булган, чөнки дөнья археологиясендә ул бишенче генә булып чыккан. Ул бик нык [[Франция]]нең көньяк-көнчыгышындагы Тотавель торагындагы палеоантропологик табышларга охшаган. ([[:en:Tautavel Man]]) Бу хәл антропологларга пренеандерталләр Аурупа җирләрендә киң таралып яшәгән дип нәтиҗә ясарга мөмкинлек бирә. [[1960 ел]]да урындагы аучылар Азых һәм Салакоты авыллары янындагы төрле гротларга керә торган ике юлны күрсәтәләр. Соңыннан аларның икесе дә 8000 кв.м.дан да ким булмаган гомуми коридор белән бәйле икәнлеге ачыкланган. Мәгарәдә аю сөякләре табылган. Аларның баш сөякләре аерым урыннарга яшерелгән булган. Күрәсең, бу тәүтормыш кешеләренең ниндидер инанычлары белән бәйле булгандыр. Бозлык чоры башлангач, кешеләр моннан күченеп китәргә мәҗбүр булган. Мәгарәдә 300 мең ел чамасы элек корулы учак урыннары, бик гади гына торак рәвешле таш корылмалар табылган. [[1968 ел]]да борынгы кешенең (кызның) казналык сөяге кисәге табылган, тик экспедиция кимәле аркасында анык дата куя алмыйлар, чөнки азербайҗан археологлары үзләре тануынча, язмаларда аңлаешсыз урыннар бар. Шул аркада нинди катламда табылганын ачыклап булмый, еллар аермасы хәтта йөзәр мең елларга аерыла<ref>{{Citation |title=Возвращение неандертальки — Азербайджанские известия |url=http://www.azerizv.az/article.php?id=391&print=1 |access-date=2020-08-28 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927181717/http://www.azerizv.az/article.php?id=391&print=1 |dead-url=yes }}</ref>. Хәзер гадәттә казналык сөяге 250 мең еллар элеккеге дип саныйлар, бу миндель бозлыклар арасындагы чорга туры килә. Азых мәгарәсендә шулай ук тарихка тиклемге хайваннар сөякләре дә табылган (мәгарә аюы, кылыч тешле арыслан һ.б.)<gallery perrow="3" caption="Азых мәгарәсенең Азәрбайжан тарихы музейына куелган табылдыклар ([[Бакы]])"> Файл:Азых.jpg|Азыхантроп казналыгы Файл:Çaxmaqdaşından əmək aləti, IV təbəqə.JPG|Чакматаш китмән (IV кат) Файл:Çaxmaqdaşından əmək alətləri.JPG|Чакматаш китмән Файл:Çaydaşı və çaxmaqdaşından əmək alətləri (III təbəqə).JPG|Чакматаш һәм елга ташыннан китмән (III кат) Файл:Çaydaşı və çaxmaqdaşından əmək alətləri.JPG|Чакматаш һәм елга ташыннан китмән Файл:Çaydaşından əmək alətləri (Quruçay mədəniyyəti).JPG|Елга ташыннан китмән (Куручай мәдәнияте) </gallery> == Мәгарәдәге соңгы табылдыклар == Азых мәгарәсендә 7 мең ел әүвәл яшәгән кеше теше табыла. Аның ДНКсы Дания Копенгаген университетының Генетика кафедрасы тарафыннан тикшерелә. <ref>{{Citation |title=В Азохской пещере археологи нашли 7000-летний человеческий зуб, ДНК которого совпадает с генетикой современных армян |url=http://arm-world.ru/news/novostnik/17213-v-azohskoy-peschere-arheologi-nashli-7000-letniy-chelovecheskiy-zub-dnk-kotorogo-sovpadaet-s-genetikoy-sovremennyh-armyan.html |access-date=2020-08-28 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030191547/https://arm-world.ru/news/novostnik/17213-v-azohskoy-peschere-arheologi-nashli-7000-letniy-chelovecheskiy-zub-dnk-kotorogo-sovpadaet-s-genetikoy-sovremennyh-armyan.html |dead-url=yes }}</ref>. == Шулай ук карагыз == * Азыхантроп * Ашёль мәдәнияте == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == *Алекперов Ф. А. Возвращение неандертальки // Азербайджанские известия. — 2004. — 4 сентября (№ 172). — С. 3. Архивировано 27 сентября 2007 года. * [http://www.archeologia.ru/Library/Book/a699f80e79b0/page68 Портал «Археология России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503114241/http://www.archeologia.ru/Library/Book/a699f80e79b0/page68 |date=2009-05-03 }} *Dr. Arif Mustafayev. Jawbones and Dragon Legends. Azerbaijan's Prehistoric Azikh Cave (англ.) // Azerbaijan International. — Summer 1996. — No. 4.2. — P. 24, 28-29. == Әдәбият == * Пещера Азых — The Azykh cave / [М. М. Гусейнов], [34] с. ил., 5 л. ил. 21 см, Баку Б. и. 1981 {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Азәрбайҗан мәгарәләре]] [[Төркем:Азәрбайҗан археологик һәйкәлләре]] ko3cssa4345w2enk3uv068jf8ni8q8o 0 277247 5994148 4402330 2026-08-02T10:32:11Z Әмир 15082 /* Тасвирлама */ викиләштерү 5994148 wikitext text/x-wiki {{Һәйкәл |Татар исеме = Минтимер Шәймиев бюсты |Рәсем = [[Файл:М.Шәймиев_бюсты.jpg|300px]] |Рәсем зурлыгы = |Рәсем язуы = <small>[[Әнәк]]. Минтимер Шәймиев бюсты (фрагмент)</small> |Ил = Русия |Урын = [[Татарстан]], [[Актаныш районы]], [[Әнәк]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RUS |CoordScale = |Сынчы= Фәнил Вәлиуллин |Төзелеш башлавы датасы = 2019 |Төзелеш тәмамлавы датасы = 2020 |Материал = бронза, гранит |Commons = }} '''Минтимер Шәймиев бюсты''' — 2020 елның 26 августында Татарстанның Актаныш районы Әнәк авылында [[File:Hero of Labour Russia.PNG|15px]] Россия Федерациясе Хезмәт Каһарманы [[Минтимер Шәймиев]]ка ачылган һәйкәл (бюст). РФ законы нигезендә, «Россия Хезмәт Каһарманы» исеме белән бүләкләнгән шәхескә аның кече ватанында бюст куела.<br/> Скульптура авторы — Фәнил Вәлиуллин. == Тарих == [[Файл:М.Шәймиев_бюсты_(Әнәк).jpg|200px|thumb|right|Минтимер Шәймиев бюстын тантаналы ачу. Сулдан: ТР Президенты [[Рөстәм Миңнеханов]], ТР Дәүләт киңәшчесе [[Минтимер Шәймиев]], РФ Президентының [[Идел буе федераль округы]]ндагы Тулы вәкаләтле вәкиле урынбасары Игорь Паньшин. 26.08.2020]] Россия Федерациясе Президенты [[Владимир Путин]]ның 2013 елның 29 мартында чыккан «Россия Федерациясе Хезмәт Каһарманы исемен бирү турында» Указы нигезендә, шәхескә РФ Хезмәт Каһарманы исеме бирелгән очракта, аның туган ягында бюст урнаштырыла. [[Минтимер Шәймиев]]ка РФ Хезмәт Каһарманының алтын медале «дәүләт һәм халык алдындагы аеруча хезмәтләре өчен» [[2017 ел]]ның [[28 апрель|28 апрелендә]] тапшырылган<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/54370 Указ Президента РФ от 25 апреля 2017 года О присвоении звания Героя Труда Российской Федерации.] kremlin.ru</ref>. Бюст ясау өчен ачык бәйге уздырыла, анда [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Казан]] сынчылары катнаша. Кайсы бюст үрнәген сайлау, аның үз образы белән ни дәрәҗәдә туры килүе турында карарны Минтимер Шәймиев чыгара. Бюстны Татарстанның Рәссамнар берлеге ясаган. Скульптор — [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Н. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесында]] укыган Фәнил Вәлиуллин. == Ачу тантанасы == [[2020 ел]]ның [[26 август]]ында Татарстанның Актаныш районы Әнәк авылында узган бюстны ачу тантанасында ТР Президенты [[Рөстәм Миңнеханов]], ТР премьер-министры [[Алексей Песошин]], ТР Дәүләт шурасы рәисе [[Фәрит Мөхәммәтшин]], Казан мэры [[Илсур Метшин]], шулай ук кайбер министрлар һәм район башлыклары катнашкан. Төп федераль кунак — РФ Президентының [[Идел буе федераль округы]]ндагы Тулы вәкаләтле вәкиле урынбасары Игорь Паньшин. == Урыны == Бюст Минтимер Шәймиевнең туган авылында [[Шәрип Шәймиев музей-йорты (Әнәк)|Шәрип Шәймиев йорт-музее]] белән янәшә куелган. [[Әнәк]] (Минтимер Шәймиевның туган авылы) һәм [[Пучы]] авыллары арасында [[Бабайда кунакта (парк)|«Бабайда кунакта» паркы]] урнашкан. == Тасвирлама == Корылманың биеклеге — 3,8 метр, шуның 1,3 метры — бюст, 2,5 метры — постамент. Бюст [[соры төс]]тәге [[гранит]]тан эшләнгән {{comment|күтәрмәгә|постамент}} урнаштырылган. Скульптура авторы — Казанда [[Әлфия Авзалова]]ның кабере өстенә җырчының һәйкәлен ясаучы буларак билгеле [[Фәнил Вәлиуллин]]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm Рөстәм Миңнеханов: Минтимер Шәймиев – яшь буын татарстанлылар өчен яхшы үрнәк һәм юнәлеш бирүче дә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827211531/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm |date=2020-08-27 }} ТР Президенты Матбугат хезмәте, Булат Низамиев, 26.08.2020 * [https://www.business-gazeta.ru/article/478894?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com «В гостях у дедушки»: бюст Минтимера Шаймиева установили на родине Героя Труда.] БИЗНЕС Online, 26.08.2020 * ''[[Гөлнар Гарифуллина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/official/26-08-2020/aktanyshta-rossiya-federatsiyase-hezm-t-geroe-mintimer-sh-ymievk-byust-achyldy-5766189 Актанышта Россия Федерациясе Хезмәт Герое Минтимер Шәймиевкә бюст ачылды.] [[Татар-информ]], 26.08.2020 * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=7xiW6o7eOQo&feature=emb_logo Минниханов: Жизненный путь Шаймиева – ориентир для подрастающего поколения.] (''[[YouTube]] видео, 0:39'') == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан һәйкәлләре}} [[Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр]] [[Төркем:Актаныш районы һәйкәлләре]] [[Төркем:Минтимер Шәймиев]] emck2a5qykojoqv1bs66ui7eox6bdcl 0 389266 5994130 5969659 2026-08-02T06:25:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994130 wikitext text/x-wiki {{УК}} ''<small>[[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]] белән бутамагыз</small>'' '''{{Label|Q1869280|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1869280|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1869280|lang=en}}}}, {{lang-sah|{{Label|Q1869280|lang=sah}}}}) — [[Якутия|Саха-Якутия республикасы]] башкаласы [[Якутск]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Россиядәге 10 федераль университетның берсе. [[Анадырь]], [[Мирный (Якутия)|Мирный]], [[Нерюнгри]]да филиаллары бар. 1934 елда педагогика институты буларак нигезләнгән. 1990 елда совет фирка эшлеклесе Максим Кир улы Аммосов исеме бирелгән. == Тарих == [[Файл:Главный корпус ЯГУ.JPG|200px|thumb|right|[[Якут дәүләт университеты|ЯДУның]] уку корпусы]] 1934 елда [[Якутск]]ида дәүләт педагогика институты (ЯДПИ) ачыла. 22 ел эчендә институт 2 535 укытучы әзерләгән. Институтның укытучылар составы: институтның беренче директоры И. П. Жегусов, уку һәм фәнни процессның җитәкчеләре һәм оештыручылары: И. А. Мельников, С. Ф. Попов, җәмгыять белеме укытучылары П. М. Корнилов, И. К. Федоров, В. А. Цветков, математиклар И. И. Шәрәпов, С. В. Родионов, физиклар Ю. Г. Шафер, А. С. Ковалевский, М. А. Алексеев, филологлар В. В. Яковлев, Н. С. Григорьев, К. Ф. Пасютин һәм башкалар. === Якут дәүләт университеты === [[Якут дәүләт университеты]] (ЯДУ) СССР Министрлар Советының 1956 елның 23 августындагы карары белән оештырыла. 1990 елдан университет М. К. Аммосов исемен йөртә. Саха (Якутия) Республикасы Президенты М. Е. Николаевның 1993 елның 6 февралендәге Указы нигезендә, ЯДУга республиканың белгечләрне гуманитар, социаль-икътисадый, педагогик һәм табигый-фәнни юнәлешләрдә әзерләүне оештыручы һәм сыйфаты өчен җаваплы баш югары уку йорты статусы бирелә. 1991 елда мәгълүмати исәпләү үзәге базасында яңа мәгълүмати технологияләр үзәге оештырыла. 1999 елда Интернет-технологияләр үзәге төзүгә грант бирелә. 1996 елдан Якут дәүләт университеты яшьләр һәм мәктәп укучылары өчен «Киләчәккә адым» фәнни-социаль программасының кураторы булып тора. Университетта «Киләчәккә адым» иҗтимагый академиясе оештырылган. Университетларның рейтинг классификациясендә 2005 елда 92 вуздан 30нчы урынны ала. == Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты == [[2009 ел]]ның 21 октябрендә Россия Федерациясе Президенты [[Дмитрий Медведев]] «Төньяк-Көнбатыш, Идел буе, Урал һәм Ерак Көнчыгыш федераль округларында федераль университетлар төзү турында» Указга кул куя. 2009 елның 17 ноябрендә ЯДУ Гыйльми шурасы «Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты төзү турында» карар кабул итә. [[2010 ел]]ның 9 апрелендә [[Новосибирск]]ида узган югары һөнәри белем бирүне модернизацияләү мәсьәләсе буенча киңәшмәдә РФ Хөкүмәте Рәисе [[Владимир Путин]] Якутия вице-президенты Евгения Михайлованы Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты ректоры итеп билгеләп кую турында хәбәр итә. [[2010 ел]]ның 22 апрелендә [[Мәскәү]]дә «ІТ-Лидер» VIII Еллык милли премиясендә беренче тапкыр 2010 елда тәкъдим ителгән «Мәгариф учреждениеләре» номинациясендә М. К. Аммосов исемендәге Якут дәүләт университеты лауреат була. 2010 елның 26 апрелендә [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|РФ Мәгариф һәм фән министрлыгының]] «М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты» федераль дәүләт автоном югары һөнәри белем бирү учреждениесе турында» 435нче санлы боерыгы чыгарыла. [[2012 ел]]ның 30 июнендә [[Санкт-Петербург]]та «Россия Федерациясендә югары белем һәм фәнне үстерү проблемалары һәм перспективалары» VI Бөтенроссия конференциясе үткәрелә, шулай ук «Россиянең иң яхшы 100 югары уку йорты һәм фәнни-тикшеренү институты» конкурсына йомгак ясала. Конференция эшендә һәм бәйгенең финал өлешендә илнең 50 регионыннан 140 тан артык кеше катнаша. М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты (ректоры — педагогика фәннәре докторы Е. И. Михайлова) «Иң яхшы социаль юнәлешле югары уку йорты» номинациясендә җиңүче дип табыла. [[2019 ел]]ның 26 июнендә [[Россия Хөкүмәте|РФ Хөкүмәте]] карары белән А. Н. Николаев биш ел срокка Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты ректоры итеп билгеләнә<ref>{{Cite web|url=https://sakhaday.ru/news/dmitrij-medvedev-podpisal-rasporyazhenie-o-naznachenii-rektora-svfu/|title=Назначен ректор СВФУ — SakhaDay|publisher=sakhaday.ru|accessdate=2019-06-28}}</ref>. == Структура == [[Файл:Kulakovskystreet.jpg|200px|thumb|right|Кулаков урамында вуз биналары. [[Якутск]]]] Университет составына 5 фәнни-тикшеренү институты, 12 институт, 5 факультет, 3 филиал — [[Мирный (Якутия)|Мирный]] шәһәрендәге политехника институты, [[Нерюнгри]] шәһәрендәге техник институт һәм [[Анадырь]] шәһәрендәге Чукотка филиалы, шулай ук 2 көллият һәм 1 лицей керә. ;Институтлар * Тау институты * Инженерлык-технология институты * Табигать фәннәре институты * Чит ил филологиясе һәм төбәк белеме институты * Математика һәм информатика институты * Психология институты * Физик тәрбия һәм спорт институты * РФ төньяк-көнчыгыш халыклары телләре һәм мәдәнияте институты * Медицина институты * Педагогика институты * Финанс-икътисад институты * Физика-техник институты ;Факультетлар * Автоюл факультеты * Геология-разведка факультеты * Тарих факультеты * Филология факультеты * Юридик факультет ;Филиаллар * Мирный шәһәрендәге политехника институты (филиал) * Нерюнгри шәһәрендәге техник институт (филиал) * Анадырь шәһәрендәге Чукотка филиалы ;Көллиятләр * Инфраструктур технологияләр көллияте * Юридик көллият ;Гомумуниверситет кафедралары * Төньякны өйрәнү кафедрасы * Фәлсәфә кафедрас * Климат үзгәрү шартларында җәмгыятьне һәм кешене арктик төбәкләрдә адаптацияләү ЮНЕСКО халыкара кафедрасы ;Өстәмә белем бирү * Өзлексез һөнәри белем бирү институты * Вузга кадәрге белем бирү һәм профориентация факультеты ;Инклюзив белем бирү * Инклюзив белем бирүне үстерүнең Төньяк-Көнчыгыш фәнни-инновацион үзәге ;Фәнни-тикшеренү институтлары * А. Е. Кулаковский институты * Математика фәнни-тикшеренү институты * Олонхо фәнни-тикшеренү институты * Төньякның гамәли экология фәнни-тикшеренү институты * Төньякның төбәк икътисады фәнни-тикшеренү институты ;Үзәкләр, полигоннар, лабораторияләр * Ботаника бакчасы * ТКФУ лабораторияләре * ТКФУ үзәкләре ;Урта гомуми белем бирү * Махсуслашкан укыту-фәнни үзәге - Университет лицее == Халыкара хезмәттәшлек == ТКФУ [[Корея Республикасы]], [[Япония]], [[КХР]], [[АКШ]], [[Канада]], [[Финляндия]], [[Швеция]], [[Норвегия]], [[Исландия]], [[Бөекбритания]], [[Алмания]], [[Франция]], [[Польша]], [[Швейцария]], [[БДБ]] илләре һ. б. университетлар белән хезмәттәшлек итә<ref>{{Cite web|url=https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/strukturnye-podrazdeleniya/ums/universities-partners/|title=Северо-Восточный федеральный университет им. М.К. Аммосова, СВФУ|author=Министерство образования и науки России|date=23 августа 1956г.|publisher=Министерство образования и науки Российской Федерации|accessdate=2019-01-30}}</ref>. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1869280. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q1869280/p580:башлау,p108/Q1869280/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q16658356|Luka Nikiforovič Haritonov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-10-04 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | ''[[:d:Q4059235|Krupskaya Academy of Communist Education]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-01-13 |- | | | ''[[:d:Q4280774|Albert Manfred]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-08-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''<br/>''[[:d:Q4201527|institut historique RANION]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-12-16 |- | | | [[Дмитрий Крылов]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-22 | [[Орёл өлкәсе]] | ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q50377602|фтизиатр]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-01-25 |- | 1936 | 1943 | ''[[:d:Q24846314|Шуб, Теодор Абрамович]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-11-10 | [[Бердычив]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957-01-04 |- | | | ''[[:d:Q15079180|Pavel Melnikov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-21 |- | | | ''[[:d:Q20626332|N. S. Romanov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-19 | ''[[:d:Q18748040|Namsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1941" | 1941-11-09 |- | | | ''[[:d:Q4065978|Aleksandr Andrianov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-08-02 | ''[[:d:Q19674587|Черневка]]'' | | [[офицер]] | | data-sort-value="1984" | 1984-04-22 |- | | | ''[[:d:Q4080078|Georgiy Basharin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-08<br/>1912-03-12 | ''[[:d:Q20018538|Sylansky Nasleg]]'' | ''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-04-18 |- | | | ''[[:d:Q20619073|Viktor Afanasyev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-12 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="1993" | 1993-12-17 |- | | | ''[[:d:Q20626210|Innokenty Popov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-26 | [[Якутск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-09-26 |- | | | [[Михаил Фёдоров (юрист)]] | data-sort-value="1920" | 1920-11-21 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2007" | 2007-05-13 |- | | | ''[[:d:Q12078925|Дмитрий Иосифович Арбатский]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-20 | ''[[:d:Q4312216|Назарово]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-10-02 |- | | | ''[[:d:Q20627042|Тарский, Николай Николаевич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-05-08 | ''[[:d:Q20619339|Батагайский наслег]]'' | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-12-08 |- | | | ''[[:d:Q16335589|Nikolaj Samsonov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-07-23 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-05-28 |- | | | ''[[:d:Q23656081|Vitaly Kovalsky]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-12 | ''[[:d:Q4107536|Verbivtsi]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-10-27 |- | | | ''[[:d:Q112988746|Виктор Иванович Коростелев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-06 | ''[[:d:Q3868800|Muchkapsky]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q39386046|Никита Гаврилович Соломонов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-27 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-02-10 |- | | | ''[[:d:Q56308771|Уржумцев, Юрий Степанович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2002" | 2002-12-30 |- | | | ''[[:d:Q4431274|Ivan Spiridonov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-10 | ''[[:d:Q4240484|Krestjah]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="2003" | 2003-03-29 |- | | | ''[[:d:Q20625686|Anna Myreeva]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-22 | ''[[:d:Q593548|Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-09-07 |- | | | ''[[:d:Q40897107|Румянцев, Василий Гаврильевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-19 | [[Якутия]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q75047170|Konon Kononov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q16896226|Orgyot]]'' | | ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987 |- | | | ''[[:d:Q4459169|Nikolay Toburokov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01<br/>1936-03-01 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-09 |- | | | ''[[:d:Q18786221|Oleg Yakimov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-19 | [[Якутия]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2019" | 2019-06-14 |- | | | ''[[:d:Q4478892|Ksenofont Dmitrievitsj Oetkin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-01 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | [[галим]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 |- | | | ''[[:d:Q21369261|Dmitry Danilov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-15 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q48955897|Vasily Ivanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]''<br/>''[[:d:Q11003965|Žarkan]]'' | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-19 |- | | | ''[[:d:Q4457585|Тимофеев, Пётр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-01-01 |- | | | ''[[:d:Q4242927|Hermogen Krymsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-18 | [[Олёкминск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4285663|Egor Michaylovitsj Macharov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-02 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q40987803|Гоголев, Николай Антонович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-20 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001 |- | | | [[Галина Андреева (1938)]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-29 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-21 |- | | | ''[[:d:Q41100849|Nikolai Kychkin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q16402890|шашист]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010<br/>2009 |- | | | [[Анатолий Гоголев]] | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | [[Вилюйск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q39390276|Vladimir Kashirtsev]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | [[Юкаменское]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q17619556|Anatoly Burtsev]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | | | [[галим]] | | data-sort-value="2025" | 2025-07-22 |- | | | ''[[:d:Q4199329|Vasily Illarionov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q97369408|Uliana Vinokurova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-17 | ''[[:d:Q20619590|Байдинский наслег]]'' | ''[[:d:Q6840724|Faculty of Psychology, Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q41224273|Vasilij Uvarov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-19 | ''[[:d:Q16891089|Emissy]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4297432|Evgeniya Mikhailova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-09 | ''[[:d:Q1275240|Suntar]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q139976277|Vladimir Tsyganov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4316422|Egor Petrovitsj Neymochov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | ''[[:d:Q1094037|Tomponsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="2011" | 2011-06-25 |- | | | ''[[:d:Q20627503|Vassili Filippov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-01 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2022" | 2022-05-31 |- | 1974 | 1977 | ''[[:d:Q21769866|Фаина Ивановна Соловьева]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-15 | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q40010674|Бережко, Евгений Григорьевич]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-15 | [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020 |- | | | ''[[:d:Q50326389|Valery Imayev]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-11 | ''[[:d:Q28667355|Prosvet]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-03-21 |- | | | ''[[:d:Q15631307|Pavel Kazaryan]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-20 | ''[[:d:Q33809|Voskevan]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-07-21 |- | | | ''[[:d:Q24009680|Alexander Zhirkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zhirkov|Alexander Zhirkov]] | |- | | | ''[[:d:Q120266297|Mikhail Zheleznyak]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | [[Екатеринбург]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Zheleznyak|Mikhail Zheleznyak]] | |- | | | ''[[:d:Q48878309|Аргунов, Валерий Архипович]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-30 | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2011" | 2011-09-03 |- | | | ''[[:d:Q15072421|Мигалкин, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-20 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-12-01 |- | | | ''[[:d:Q120280967|Valery Fridovsky]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-29 | [[Якутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q16885015|Oleg Sidorov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | [[Якутия]] | | [[Jurnalist|журналист]] | [[:commons:Category:Oleg Sidorov|Oleg Sidorov]] | |- | | | ''[[:d:Q124295714|Igor Zyryanov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-23 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q720943|Andrey Gelasimov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-07 | [[Иркутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[:commons:Category:Andreï Guelassimov|Andreï Guelassimov]] | |- | | | ''[[:d:Q133303745|Анатолий Николаев]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | |- | 1997 | | ''[[:d:Q84725255|Pyotr Gogolev]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-01 | ''[[:d:Q1401196|Borogontsy]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | |- | | | ''[[:d:Q139438590|Anton Pavlushin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-31 | [[Якутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q139584044|Leonid Bardukhinov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-14 | | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q41199854|Mikhail Lebedev]]'' | | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | |- | 2021-10-07 | 2022-12-31 | ''[[:d:Q45672598|Aleksey Shatunov]]'' | | | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-09-13 | | ''[[:d:Q55692674|Nadezda Maksimova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1996-09-16 | 2001-09-15 | ''[[:d:Q57433059|Aleksei Malyshev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-10-05 | 2019-12-31 | ''[[:d:Q57966343|Sardana Fedorova]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-10-01 | | ''[[:d:Q59554162|Georgy Romanov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2012-09-01 | | ''[[:d:Q61162971|Tuyara Gavrilyeva]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-05-05 | | ''[[:d:Q63648244|Sergey Fedorov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-09-01 | | ''[[:d:Q64629238|Sergey Nakhodkin]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1983-02 | | ''[[:d:Q64629258|Olga A Melnichuk]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-09-01 | | ''[[:d:Q84511348|Tatiana M Klimova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1997-09-07 | | ''[[:d:Q85344117|Afanasy Fedorov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-11-12 | | ''[[:d:Q85894756|Filipp F Vasilyev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2015-11-09 | | ''[[:d:Q86501589|Nura Umar Kura]]'' | | | ''[[:d:Q1458579|University of Putra Malaysia]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-09-02 | | ''[[:d:Q86785945|Dimitrii G Tikhonov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010 | | ''[[:d:Q87209581|Irina Kurkina]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1994-03-14 | | ''[[:d:Q87209583|Svetlana Smagulova]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2001-09-16 | | ''[[:d:Q90010710|Zhanna M Okhlopkova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-07-01 | | ''[[:d:Q91005719|Leonid A Nikiforov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q91135497|Eugeny Zakharov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010-01-01 | 2019-12-31 | ''[[:d:Q91698245|Paraskovia S Dyachkovskaya]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1988 | | ''[[:d:Q92211899|Svetlana Semenovna Shadrina]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1989 | | ''[[:d:Q92211902|Anna Innokentievna Sivtseva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1992-08-01 | | ''[[:d:Q92211905|Elena Nikolaevna Sivtseva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2016-08-01 | | ''[[:d:Q92940080|Gabriel Opeyemi Ogunleye]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-06-01 | | ''[[:d:Q95983965|Danil Nikolaev]]'' | | | ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1996-10-01 | | ''[[:d:Q96211032|Sardana A Sleptsova]]'' | | | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010 | | ''[[:d:Q108666994|Luidmila A. Pestryakova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1869280. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q1869280/p580:башлау,p69/Q1869280/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | 1959 | ''[[:d:Q4330934|Alexandra Ovchinnikova]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-12-25 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-08 |- | | | ''[[:d:Q20620343|Bolot Bootur]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-04-15 | ''[[:d:Q20084692|Хатылынский наслег]]'' | [[язучы]] | | | data-sort-value="1993" | 1993-05-24 |- | | | ''[[:d:Q31803534|Саввин Захар Прокопьевич]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-02-13 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | data-sort-value="1995" | 1995-07-29 |- | | | ''[[:d:Q4154689|Semen Danilov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-10-20 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1978" | 1978-11-27 |- | | | ''[[:d:Q20619073|Viktor Afanasyev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-12 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="1993" | 1993-12-17 |- | | | ''[[:d:Q20624659|Yevdokiya Korkina]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-17 | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-10 |- | | | ''[[:d:Q20625439|Stepan Makarov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-08-05 | ''[[:d:Q20018538|Sylansky Nasleg]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-06-12 |- | | | ''[[:d:Q20621914|Baal Khabyryys]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-04-15 | ''[[:d:Q20624871|Курбусахский наслег]]'' | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-22 |- | | | ''[[:d:Q4372529|Leonid Popov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-08-14 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-04-01 |- | | | ''[[:d:Q20618186|Nikolay Antonov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 |- | | | ''[[:d:Q20623638|Gavriil Yefimov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-24 | ''[[:d:Q20084882|Sulgachchinsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 |- | | | ''[[:d:Q20624720|Dmitry Krasilnikov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-25 | ''[[:d:Q4281055|Maralayy]]'' | | | | data-sort-value="1985" | 1985-03-06 |- | | | ''[[:d:Q4154686|Sofron Danilov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-19 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-09-07 |- | | | ''[[:d:Q12078925|Дмитрий Иосифович Арбатский]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-20 | ''[[:d:Q4312216|Назарово]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>[[Удмурт дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1991" | 1991-10-02 |- | | | [[Владимир Самсонов]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-03 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1989" | 1989 |- | | | ''[[:d:Q15912334|Mikhail Voronkin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-21 | ''[[:d:Q20628255|Orgyotsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q51025550|yakutologist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-02-16 |- | | | ''[[:d:Q20624410|Каратаев Игнатий Иванович]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-15 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624635|Копырин, Николай Захарович]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-05 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-08-29 |- | | | ''[[:d:Q20616532|Фаина Иннокентьевна Авдеева]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-06-14 | ''[[:d:Q23898056|Нюйский наслег]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20627133|Токарев, Пётр Никитич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-23 | [[Добрянка районы]] | | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-13 |- | | | ''[[:d:Q16718408|Gawriił Cziriajew]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-04 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-05-09 |- | | | ''[[:d:Q15147405|Moisey Yefimov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-04 | ''[[:d:Q1094346|Verkhoyansky District]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-11-14 |- | | 1963 | ''[[:d:Q140057350|Yuri Dukardt]]'' | data-sort-value="1927" | 1927 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q15944134|Dalan]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-01 | ''[[:d:Q375163|Чурапчин олысы]]'' | [[язучы]] | | | data-sort-value="1996" | 1996-11-27 |- | | | ''[[:d:Q20619147|Pyotr Afanasyev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-15 | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-08-10<br/>2000 |- | | | ''[[:d:Q20624053|Spiridon Ivanov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | ''[[:d:Q20624143|Kyuletsky 2-y Rural Okrug]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-09-22 |- | | | ''[[:d:Q104767566|Nikodim Yefimov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-15 | ''[[:d:Q480278|Abyysky District]]'' | [[математик]] | | | data-sort-value="1992" | 1992 |- | | | ''[[:d:Q20623999|Ivan Ivanov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-06 | ''[[:d:Q11014992|Kutaninsky Nasleg]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20626327|Рожин Иннокентий Васильевич]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-20 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q22696833|Павлов Владимир Гаврилович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-15 | ''[[:d:Q11126091|Viljutšan]]'' | | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-12 |- | | | ''[[:d:Q39386046|Никита Гаврилович Соломонов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-27 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2024" | 2024-02-10 |- | | | ''[[:d:Q4431274|Ivan Spiridonov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-10 | ''[[:d:Q4240484|Krestjah]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2003" | 2003-03-29 |- | | | ''[[:d:Q4515857|Aleksey Chikachyov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-30 | | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2007" | 2007-07-11 |- | | | ''[[:d:Q20624530|Ковлеков Семен Ипатьевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-20 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625857|Николай Босиков]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-18 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626308|Ермолаев, Рафаэль Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-01 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-24 |- | | | ''[[:d:Q108673908|Васильев, Ефим Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-03 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-04 |- | | | ''[[:d:Q4380378|Jurij Prokopjew]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-14 | [[Нюрба|Нүрба]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-21 |- | | | ''[[:d:Q20623700|Prokopy Yefremov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-22 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20627468|Фёдоров Василий Игнатьевич]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-27 | | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-01 |- | | 1958 | ''[[:d:Q4459169|Nikolay Toburokov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01<br/>1936-03-01 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q3176002|Institute for Humanitarian Research and North Indigenous Peoples Problems]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-09 |- | | | ''[[:d:Q15071031|Vasily Lebedev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-20 | ''[[:d:Q1079519|Momsky District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1982" | 1982-02-21 |- | | | ''[[:d:Q20627479|Федоров Егор Васильевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-20 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626419|Самсонов Александр Парфеньевич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-11 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | data-sort-value="2024" | 2024-05-27 |- | | | ''[[:d:Q21369261|Dmitry Danilov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-15 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q4457585|Тимофеев, Пётр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2019" | 2019-01-01 |- | | | ''[[:d:Q20623481|Vasily Yegorov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-13 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623986|Vasily Ivanov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-08-10 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626120|Пахомов Андрей Кириллович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-07 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q28357362|Ivan Konstantinov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-08-20 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q40970156|Vladimir Varlamov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-16 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-01-26 |- | | 1959 | ''[[:d:Q4064435|Juriy Nikolaevitsj Ammosov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-16 | [[Якутск]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | | | ''[[:d:Q4242927|Hermogen Krymsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-18 | [[Олёкминск]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20622784|Дапсы]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-06 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q41086311|Albert Zakharov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-14 | ''[[:d:Q11048829|Hadan]]'' | | | | data-sort-value="2022" | 2022-01-12 |- | | 1961 | ''[[:d:Q129730648|Kim Argunov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-08 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | [[:commons:Category:Kim Argunov|Kim Argunov]] | data-sort-value="2007" | 2007-06-30 |- | | | ''[[:d:Q4285663|Egor Michaylovitsj Macharov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-02 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20618995|Атласов Семен Владимирович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-17 | ''[[:d:Q1094018|Ust-Maysky District]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-10-20 |- | | | ''[[:d:Q20622895|Pyotr Dmitriyev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-04 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | | | [[Пётр Ильяхов]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-09 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626184|Boris Popov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-30 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | | | data-sort-value="2011" | 2011-02-27 |- | | | ''[[:d:Q20627827|Черов Иван Данилович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-20 | ''[[:d:Q480278|Abyysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-06 |- | | | ''[[:d:Q40987803|Гоголев, Николай Антонович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-20 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2001" | 2001 |- | | | ''[[:d:Q20623901|Зверев Дмитрий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-11 | ''[[:d:Q10992389|Tjubjai-Žarhan]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20626134|Петров Василий Тимофеевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-30 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622823|Дедюкин Василий Георгиевич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-04 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623837|Vyacheslav Zakharov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-17 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20627352|Угаров Гавриил Спиридонович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-21 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20628006|Эверстов Степан Ильич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-03 | | | | | |- | | | [[Анатолий Гоголев]] | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | [[Вилюйск]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20625683|Мыреева Анастасия Никитична]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-30 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626072|Павел Харитонов - Ойуку]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-22 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q25642225|Alkiviad Ivanov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-25 | ''[[:d:Q11211263|Kjundjaje]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-04-08 |- | | | ''[[:d:Q28665580|Nikolay Solomov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-29<br/>1941-12-29 | ''[[:d:Q10986203|Mugurdah]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Solomov|Nikolay Solomov]] | data-sort-value="2016" | 2016-08-14 |- | | | ''[[:d:Q20627181|Томтосов, Алексей Александрович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-17 | ''[[:d:Q2047861|Allach-Jun]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Tomtosov|Alexey Tomtosov]] | |- | | | ''[[:d:Q20625461|Pyotr Maksimov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-18 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625758|Нелунов Анатолий Гаврильевич]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-02 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q39390276|Vladimir Kashirtsev]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | [[Юкаменское]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q41134491|Pyotr Popov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q11211263|Kjundjaje]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4521487|Mark Schaz]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-29 | [[Пермь]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20625771|Нестерова Люция Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-12 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626221|Semyon Popov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Semyon Popov (poet)|Semyon Popov (poet)]] | |- | | | ''[[:d:Q20626732|Соколов Эдуард Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-03 | ''[[:d:Q16894666|Mar-Kyuyol]]'' | [[язучы]] | | | |- | | 1994 | ''[[:d:Q12116300|Mykola Kushnirov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-08-20 | ''[[:d:Q4164874|Dovzhok, Kamianets-Podilskyi Raion]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4504254|Central Iron Ore Enrichment Works]]''<br/>''[[:d:Q4412276|Northern Iron Ore Enrichment Works]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20621954|Николай Егорович Винокуров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-04-13 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-05 |- | | | ''[[:d:Q20625822|Николаев Владимир Тимофеевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-13 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4199329|Vasily Illarionov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20617040|Anatoly Alekseyev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-07 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4240785|Nikolay Krivomazov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-20 | ''[[:d:Q4279562|Мальчевская]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-03-15 |- | | 1978 | ''[[:d:Q134930747|Marfa Konobulova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-19 | | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q135107819|Museum of the History of Diamond Prospecting in Yakutia]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4267978|Nikolay Luginov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-14 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20620296|Bozhedonova Anastasia Nikolaevna]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-18 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623276|Afanasy Dyakonov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-02 | ''[[:d:Q20084688|Kıtanax]]'' | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4297432|Evgeniya Mikhailova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-09 | ''[[:d:Q1275240|Suntar]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20624505|Кистенев Сергей Павлович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-06 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q4316422|Egor Petrovitsj Neymochov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | ''[[:d:Q1094037|Tomponsky District]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2011" | 2011-06-25 |- | | | ''[[:d:Q20623691|Nikolay Yefremov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | ''[[:d:Q694932|Amginsky District]]'' | | | | |- | | 1972 | ''[[:d:Q138677555|Lyudmila Shadrina]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-08 | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q138684466|Yu. G. Shafer Institute of Cosmophysical Research and Aeronomy]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q97280841|Academy of Sciences of the Republic of Sakha]]'' | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q28500321|Мария Петровна Погодаева]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-10 | ''[[:d:Q1094018|Ust-Maysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q60828592|Vladimir Fyodorov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-31 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | |- | | 1975 | ''[[:d:Q20619515|Sargylana Makarovna Baiševa]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-22<br/>1952 | [[Якутск]] | [[галим]] | | | |- | 1969 | 1974 | ''[[:d:Q21769866|Фаина Ивановна Соловьева]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-15 | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | [[Наталья Харлампьева]] | data-sort-value="1952" | 1952-09-01 | [[Якутск]]<br/>''[[:d:Q3920898|Magan]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623294|Дьяконова Юлия Назаровна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-17 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623343|Дьячковская Мария Николаевна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-11 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625993|Окорокова Варвара Борисовна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-12 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623741|Egor Zhirkov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-10 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]''<br/>''[[:d:Q16897361|Tanda]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Egor Zhirkov|Egor Zhirkov]] | |- | | | ''[[:d:Q39391477|Artur Pakhomov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-16 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-14 |- | | 1976 | ''[[:d:Q139450061|Alexander Okrugin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-26 | ''[[:d:Q4240480|Krestyakh]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q15065019|Nikolay Vlasenko]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-22 | [[Иркутск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]''<br/>''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20627436|Уххан]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-28 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20622006|Винокурова Лилия Иннокентьевна]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-28 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q24009680|Alexander Zhirkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Ил Түмэн]]<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Alexander Zhirkov|Alexander Zhirkov]] | |- | | 1980 | ''[[:d:Q120266297|Mikhail Zheleznyak]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]''<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Mikhail Zheleznyak|Mikhail Zheleznyak]] | |- | | | ''[[:d:Q20625582|Aleksandr Mikhaylov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-20 | ''[[:d:Q2790636|Usun-Kyuyol, Verkhnekolymsky District, Sakha Republic]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20626700|Слепцов Платон Алексеевич]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-15 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q48878309|Аргунов, Валерий Архипович]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-30 | | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2011" | 2011-09-03 |- | | | ''[[:d:Q15072421|Мигалкин, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-20 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2012" | 2012-12-01 |- | | | ''[[:d:Q20621857|Васильева Надежда Николаевна]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-12 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623612|Terenty Yermolayev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-23 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624028|Nyurgun Ivanov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-08 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624431|Ким-Кимэн Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-08 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20625666|Мухоплева Светлана Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-10 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q91725122|Mikhail Everestov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-16 | ''[[:d:Q1977851|Kobyay]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Everestov|Mikhail Everestov]] | |- | | | [[Валерий Васильев (1959)]] | data-sort-value="1959" | 1959-11-06 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626435|Самсонова Тамара Петровна]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-27 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622521|Готовцева Лина Митрофановна]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-11 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623765|Жиркова Римма Романовна]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-30 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624129|Евдокия Игнатьевна Избекова]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-28 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q12771457|methodologist]]'' | ''[[:d:Q4409379|NVK Sakha]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20626324|Родионов Константин Константинович]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | | | | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q120280967|Valery Fridovsky]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-29 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20625789|Никитина Саргылана Егоровна]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626664|Скрыбыкина Людмила Николаевна]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-17 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622017|Винокурова Людмила Егоровна]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-21 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624560|Колодезников Сергей Константинович]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-27 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625872|Новгородов Иннокентий Николаевич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-29 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624102|Игнатьева Ванда Борисовна]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626801|Спиридонова Инна Егоровна]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51667526|Aleksey Chertkov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-27 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q61109320|Njurgun Timofejev]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-07 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-13 |- | | | ''[[:d:Q20624073|Tatyana Ivanova]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-17 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q720943|Andrey Gelasimov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-07 | [[Иркутск]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Andreï Guelassimov|Andreï Guelassimov]] | |- | | | ''[[:d:Q67941783|Alexander Gabyshev]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-22 | [[Якут Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q4667873|prisoner of conscience]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Gabyshev|Alexander Gabyshev]] | |- | | 1994 | ''[[:d:Q133303745|Анатолий Николаев]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q4201429|Institute for Biological Problems of Cryolithozone]]''<br/>''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q12130353|Oleksiy Mochanov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-18 | [[Киев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | | |- | | 1993 | ''[[:d:Q56690560|Sardana Avksentieva]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-02 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Sardana Avksenteva|Sardana Avksenteva]] | |- | | | ''[[:d:Q1513939|Herman Kantoyeu]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-27 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | 1992 | 1997 | ''[[:d:Q84725255|Pyotr Gogolev]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-01 | ''[[:d:Q1401196|Borogontsy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Ил Түмэн]]<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q130470140|Тресков, Игорь Борисович]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-09 | [[Караул (Богородское районы)]] | | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Igor Treskov|Igor Treskov]] | |- | | 1994 | ''[[:d:Q139438590|Anton Pavlushin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-31 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | 1994 | ''[[:d:Q106506131|Gavril Parakhin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-16 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Gavril Parakhin|Gavril Parakhin]] | |- | | | ''[[:d:Q20627969|Шишигина Анна Николаевна]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-01 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q110997987|Алексей Еремеев]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-27 | ''[[:d:Q2390466|Namtsy]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q16669561|Nikolay Kychkin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-04-13 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622031|Винокурова Надежда Ивановна]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-12 | [[Якутск]] | | | | |- | | 2000 | ''[[:d:Q125564551|Дмитрий Глушко]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-05-05 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q20625559|Местникова Агата Борисовна]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-12 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625444|Маклашова Елена Гавриловна]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-01 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625769|Нестерова Елена Васильевна]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-22 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q10991407|Gavril Kolesov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-07 | ''[[:d:Q375163|Чурапчин олысы]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q559424|Georgy Balakshin]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-06 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Balakshin|Georgy Balakshin]] | |- | | | ''[[:d:Q20628094|Яковлева Виктория Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-23 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q4231656|Aliaksandr Kantoyeu]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-12 | ''[[:d:Q16896805|Magaras]]'' | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | 2004 | ''[[:d:Q18015248|Nadezhda Angarskaya]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-30 | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[Программист|програмчы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624647|Копырина Елена Петровна]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-11-16 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | [[Гаврил Андросов]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-06 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | [[Рөстәм Каженкин]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-06 | ''[[:d:Q572266|Bulunsky District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q65415804|«Айыы Кыһата» милли гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4263841|П. А. Ойунский исемендәге әдәби музей]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20624461|Кириллина Мария Афанасьевна]]'' | | | | | | |- | 2014-09-01<br/>2007-09-01 | 2018-06-05<br/>2012-06-27 | ''[[:d:Q59554162|Georgy Romanov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2006-09-01 | 2011-06-01 | ''[[:d:Q59867546|Lena Tarabukina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30289840|Yu.G. Shafer Institute of Cosmophysical Research and Aeronomy]]'' | | |- | 1993-01-09 | 1998-07-01 | ''[[:d:Q61823210|Natalia Yakovleva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q546976|University of Surrey]]''<br/>''[[:d:Q3551690|University of Winchester]]''<br/>''[[:d:Q795819|BEM Management School]]''<br/>''[[:d:Q1035745|Кардифф университеты]]'' | | |- | 2011-05-05 | | ''[[:d:Q63648244|Sergey Fedorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005-09-01 | 2010-07-01 | ''[[:d:Q64629238|Sergey Nakhodkin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 1991-09-01 | 1997-06-07 | ''[[:d:Q85344117|Afanasy Fedorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005 | 2010 | ''[[:d:Q87209581|Irina Kurkina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2006-09-01 | 2010-07-01 | ''[[:d:Q91005719|Leonid A Nikiforov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005-09-01 | 2010-06-28 | ''[[:d:Q91522688|Roman Petrov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | |- | 1992 | 1997 | ''[[:d:Q91668108|Alexey Tupikin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2001-01-01 | 2004-12-31 | ''[[:d:Q91698245|Paraskovia S Dyachkovskaya]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 1985-09-01 | 1995-07-01 | ''[[:d:Q100490347|Vyacheslav Shadrin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q3176002|Institute for Humanitarian Research and North Indigenous Peoples Problems]]'' | | |- | | 1972 | ''[[:d:Q124395937|Иван Иванович Наумов]]'' | | ''[[:d:Q4162107|Diring, Khoptoginsky Nasleg, Churapchinsky District, Sakha Republic]]'' | | ''[[:d:Q12100482|Sakha Opera and Ballet Theater]]''<br/>''[[:d:Q30257216|High School of Music of Sakha]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Әдәбият == * ''Писарева Л. Ю., Кузьмина Р. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/korporativnaya-sotsialnaya-otvetstvennost-federalnyh-universitetov Корпоративная социальная ответственность федеральных университетов.] Мониторинг общественного мнения: экономические и социальные перемены, 2014, № 2 (120), стр. 96—106. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.s-vfu.ru Официальный сайт университета] * [https://web.archive.org/web/20110822134116/http://kc.ysu.ru/ Официальный сайт КЦ «Сергеляхские огни»] == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1934 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Якутск]] [[Төркем:Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] [[Төркем:Россия федераль университетлары]] 87thc4hquq0117eefa5wbs2fexjcevf 0 391624 5994150 5504630 2026-08-02T10:33:55Z Әмир 15082 /* Тарихы */ викиләштерү 5994150 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Тәтеш балык тоту тарихы музее |файл = Балык музеенда.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = [[1 сентябрь]] [[2018]] |урын = 422370 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Тәтеш]], Свердлов ур., 63 |директор = |сылтама = |викиҗыентык = }} '''Тәтеш балык тоту тарихы музее''' - [[Татарстан]]ның [[Тәтеш]] шәһәрендә урнашкан [[ Тәтеш төбәге тарихы музее]] филиалы, Рәсәйдә бу темага караган бердәнбер мәдәни-белем бирү үзәге. == Тарихы== Музейның барлыкка килүе 1921 елда Иделдә җирле балыкчылар тарафыннан 960 килограммлы кырпы балыгын тотуга бәйле. Балыкның үзен ашап бетерәләр, тик балыкчылар бригадасының, кырпыны өч агач мичкә өстенә куеп, аның янында төшкән фотосурәте истәлеккә кала. <br> Төбәк музее хезмәткәрләре 2013 елда шуның нигезендә "Җанландырылган фотосурәт" проектын булдырып, шәһәр территорияләрен төзекләндерүгә юнәлдерелгән халык социаль проектлары конкурсына тәкъдим итәләр. Отылган ярты миллион сум грант акчасының бер өлеше булачак музейның төп экспозициясе урнаштырылачак Полосухин йортының фасадын торгызу һәм түбәсен ремонтлауга китә, икенче өлеше бу йорт янында тарихи балыкның биш метрлы бакыр һәйкәлен булдыруга («Стаун» предприятиесе коючылары ясый, скульптура авторы – [[Фәнил Вәлиуллин]]) тотыла. <br> 2015 елда "Идел буенда елга янында яшәгән балыкчылар" проекты белән, Россия Федерациясенең «Мәдәниятне һәм туризмны үстерү» дәүләт программасының «Мирас» һәм «Сәнгать» подпрограммалары кысаларындагы кече шәһәрләрнең мәдәният һәм туризм үзәкләре конкурсында катнашып, отылган 18 миллион сумлык грант акчасына музей төзелеп бетә. 2018 елның 1 нче сентябрендә ачыла. == Экспонатлар == Балык тоту тарихы музее комплексына 1) төп экспозиция урнашкан XIX гасыр азагы архитектура һәйкәле булган төп бина, 2)«Чуртан кушуы буенча» хәрчүәнәсе, 3) интерактив мәйданчыклар ("Балыкчы йорты", "Балык хуҗалыгы", "Балык тоту остаханәсе", "Балык табыны", "Тәтештән истәлеккә", кораб-беседкалы сулык) керә. Музей экспозициясе башлыча чын экспонатлардан төзелгән. Барлыгы 3 меңнән артык экспонаты бар Алар арасынды безнең эрага кадәр 100-200 миллион ел элек планетабызда яшәгән кешеләрнең җәсәдләре – аммонитлар, белемнитлар, ихтиозавр скелеты һәм башкалар. Макет композицияләре Тәтешнең барлыкка килүен күрсәтә, бурлаклар чорына чумарга һәм аларның авыр хезмәтен тоярга мөмкинлек бирә. == Экскурсияләр == "Борынгыдан бүгенге көнгә кадәр"; «Идел буенда елга янында яшәгән балыкчылар» интерактив театральләштерелгән экскурсион программа. == Чыганаклар == http://rt-online.ru/p-rubr-kult-10119862/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128095743/http://rt-online.ru/p-rubr-kult-10119862/ |date=2021-01-28 }} https://tatcenter.ru/news/v-tetyushah-otkryli-pamyatnik-pyatimetrovoj-beluge-foto/ https://www.culture.ru/institutes/45494/muzei-istorii-rybolovstva {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128091943/https://www.culture.ru/institutes/45494/muzei-istorii-rybolovstva |date=2021-01-28 }} https://tetushi.tatarstan.ru/muzey-istorii-ribolovstva.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129153352/https://tetushi.tatarstan.ru/muzey-istorii-ribolovstva.htm |date=2021-01-29 }} {{MyTatarstan2020}} {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]][[Төркем:Тәтеш районы музейлары]] kz5s2b2rr4f7okfzkgqy2z3o49tfhum 0 422267 5994181 4108257 2026-08-02T11:48:04Z Әмир 15082 /* Гаиләсе */ өстәмә 5994181 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|рәсем=|тулы исем=Габдуллин Минвәли Габделмәннаф улы|туу җире=[[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Лаеш районы|Лаеш районында}}, [[Имәнкискә]]|туу датасы=1.12.1972|милләт=татар|Гыйльми дәрәҗә=|бүләк һәм премияләр=[[Татарстанның атказанган артисты]]}} {{фш|Габдуллин}} '''Габдуллин Минвәли Габделмәннаф улы''' - [[Татарстанның атказанган артисты]] (2013). == Тәрҗемәи хәле == Габдуллин Минвәли Габделмәннаф улы 1972 елның 1 декабрендә ТАССРның Лаеш районы Имәнкискә авылында дөньяга килә. 1995 елда [[Казан мәдәният һәм сәнгать институты]]<nowiki/>н (хәзер Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты) тәмамлый. Студент елларында ук Галиәсгәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә барган спектакльләрдә уйный. Университетны тәмамлагач та, [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Татар академия театры]]<nowiki/>нда эшли башлый. Төрле пландагы тормышчан образлар иҗат итә. == Рольләре == * Исфан — «[[Җанкисәккәем (спектакль)|Җанкисәккәем]]» * Сәет — «Шәҗәрә» (Т.Миңнуллин); * Әмир — «Сукыр патша» (Н.Хикмәт); * Федерико — «Гаугалы гаилә» (Эд. де Филиппо); * Хәбибрахман — «[[Беренче театр (спектакль)|Беренче театр]]» (Г.Камал); * Фирдәвес — «Казан егетләре» (М.Гыйләҗев); * Әмәкәй — «Җирән чичән һәм Карачәч сылу» (Н.Исәнбәт); * Гыйлем — «Артист-шоу» (Г.Кариев, З.Хәким); * Байтирәк — «Кыю кызлар» (Т.Гыйззәт); * Шамраев — «Акчарлак», Кулыгин — «Өч сеңел» (А.Чехов) һ.б. * Бәдри - «Галиябану» (М.Фәйзи,), * Шаталов (З.Хәким, «Телсез күке») һ.б. == Гаиләсе == Минвәли белән Гүзәл, дүрт елга якын егет белән кыз булып йөргәннән соң, 1994 елның гыйнвар аенда өйләнешәләр. Гүзәлнең мәктәпне тәмамлап университетның көнчыгыш телләр факультетының I курсында укып йөргән мәле, ә Минвәли мәдәният институтының соңгы курсында. Гүзәл Габдуллина [[ТР мәдәният министрлыгы|мәдәният министрлыгында]] хезмәт куя. Габдуллиннар үзләре кебек иҗатка, сәнгатькә гашыйк ул белән кыз үстергән. Кызлары [[Рәйхан Габдуллина|Рәйхан]] (Борһанова) Әүхәдиев исемендәге музыка училищесын тәмамлаган, [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]], Ваһапов исемендәге халыкара фестивальләр лауреаты. Кияве [[Алмаз Борһанов]].<ref name=":0">''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/kamal-teatrynda-minvali-gabdullin-yubilee-bu-egetnen-kunele-necka-ikan-didem-5859460 Камал театрында Минвәли Габдуллин юбилее: «Бу егетнең күңеле нечкә икән», дидем».] [[Интертат]], 27.05.2023</ref> Уллары [[Ирхан Габдуллин|Ирхан]] [[Камал театры]] сәхнәсендә спектакльләрдә уйный, фортепиано классы буенча музыка мәктәбендә белем алган. [[Казан театр училищесы]]нда [[Фәрит Бикчәнтәев]] курсында укый<ref name=":0" />. 2026 елда Яна белән [[никах]] укыткан<ref>[https://intertat.tatar/news/tatarstanga-bespilotniklar-houm-itkan-korbannar-ham-imerelular-yuk-5880243 Камал театры артисты Ирхан Габдуллин сөйгәне белән никах укыткан.] [[Интертат]], 31.07.2026</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2013 ― [[Татарстанның атказанган артисты]] * 2023 ― [[Татарстан Рәисе]]нең Рәхмәте <ref name=":0" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * "КИЛМЕШӘК" КАТТЫМЫ? Татарстан яшьләре. 13.11.2017 ел. * КАМАЛ ТЕАТРЫНДА "КИЛМЕШӘК". "Сәхнә" журналы. 09.11.2017 ел. * "МӘҢГЕЛЕК МӘХӘББӘТ". "Сәхнә" журналы. 17.05.2017 ел. " * БАРМЫ РИШВӘТТӘН ДӘВА?". "Сәхнә" журналы. 09.12.2016 ел. * "ҖӘМГЫЯТЬКӘ УСАЛ ПАРОДИЯ". Мәдәни җомга. 10.11.2016 ел. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{rq|wikify|image}} [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Камал театры актерлары]] {{Tatar 4.0-2021}} hq0vc3e3z5eh86qizkkk7p3h9jteoct 0 423110 5994149 2983141 2026-08-02T10:33:00Z Әмир 15082 викиләштерү 5994149 wikitext text/x-wiki 2019 елның 19 июнендә легендар татар җырчысы, Россиянең атказанган артисты, Татарстанның халык артисты, Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты Әлфия Авзалова хөрмәтенә мемориаль такта ачу тантанасы үтә. Тантанага бик күп талантлы җырчыны хөрмәт итүчеләр, артистлар, җырчылар, музыкантлар, күренекле мәдәният эшлеклеләре вәкилләре һәм республика җәмәгатьчелеге җыела. Тантаналы чарада шулай ук җырчының кызлары – Гүзәл Авзалова һәм Зөлфия Авзалова-Нигъмәтҗанова катнаша. Мемориаль такта Туфан Миңнуллин урамындагы җырчы соңгы елларда яшәгән йортка куела. Проектның авторы – Казанның яшь cкульпторы [[Фәнил Вәлиуллин]]. Тантананы Г.Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе, Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты Айдар Фәйзерахманов алып бара. s5awblh0nk707sk5tp8s0jjdjbv4wbp 0 427193 5994074 5972450 2026-08-01T17:04:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994074 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Әнәс Әскәров | рәсем =Ә.Т.Әскәров.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Әнәс Тәлгат улы Әскәров | һөнәр = юрист, менеджер | туу датасы = 7.10.1963 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире |Арча районы | Арча районында}}, [[Ташкич]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = Алсу | балалар = улы Илнар, кызы Гөлнар | кул кую = | бүләк һәм премияләр ={{II дәрәҗә «Ватан алдында хезмәтләр өчен» орденының медале}}[[Файл:Order Duslik rib.png|40px|«Дуслык» ордены (2026)]][[Файл:OrdenMeritTatarstan.jpg|20px|"Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен" ордены]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2006)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Әскаров}} '''Әнәс Әскәров''', Әнәс Тәлгат улы Әскәров (''Анас Талгатович Аскаров; [[1963 ел]]ның [[7 октябрь|7 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Арча районы]], [[Ташкич]]'') ― юрист, менеджер, 2015 елдан – «[[ТАТМЕДИА]]» АҖ филиалы – «Идел-Пресс» полиграфия–нәшрият комплексы генераль директоры, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2006). == Тәрҗемәи хәле == 1963 елның 7 октябрендә<ref>{{Citation |title=Дни рождения в октябре 2018 года |url=https://park.kzn.ru/content/organizatsionnoe-upravlenie/dokumenty/%D0%B4%D0%BD%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/2018%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4/%D0%9E%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8C/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8C%202018.pdf |access-date=2021-05-09 |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509172115/https://park.kzn.ru/content/organizatsionnoe-upravlenie/dokumenty/%D0%B4%D0%BD%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/2018%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4/%D0%9E%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8C/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8C%202018.pdf |dead-url=yes }}</ref> Татарстан АССР [[Арча районы]] (хәзерге [[Сеҗе]] авыл җирлеге) [[Ташкич]] авылында туган. Абыйлары Әдһәм (мәрхүм), Әнвәр. Сеҗе мәктәбен<ref>{{Citation |title=МБОУ «Сизинская ООШ» |url=https://edu.tatar.ru/arsk/siza/sch/page2904379.htm |access-date=2021-05-09 |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509172115/https://edu.tatar.ru/arsk/siza/sch/page2904379.htm |dead-url=yes }}</ref> тәмамлаганнан соң, район хәрби комиссариаты Әнәсне [[Үрнәк (Арча районы)|Үрнәктә]] урнашкан һөнәри училищеда машина йөртүче белгечлегенә укыткан. [[Армия]] хезмәтен [[Алмания Демократик Җөмһүрияте]]ндәге Совет гаскәрләре төркемендә узган. 9 майда хәрби хезмәттән кайткан, колхозда шофер булып эшләгән, янгында юкка чыккан өйләрен яңадан булдырган. [[Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы]]н «механик» белгечлеге буенча тәмамлагач, [[колхоз]]да механик, баш инженер, колхоз [[ВЛКСМ]] комитеты секретаре булып эшли. 1987 елда ВЛКСМның XX съездына делегат итеп сайлана. Мәскәүдә ВЛКСМ райкомының икенче секретаре вазифасын тәкъдим итәләр, ләкин Әнәс ризалашмый, колхозда җитәкче алмашынгач, [[Казан]]га китә, 1987 елдан [[Бауман урамы (Казан)|Казанның Бауман урамында]] урнашкан [[Татарстан китап нәшрияты]] гаражында механик булып эшли башлый<ref>''Румия Надршина''. [https://arsk.tatarstan.ru/index.htm/news/248575.htm Анас Аскаров: «Люблю Арск».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510142807/https://arsk.tatarstan.ru/index.htm/news/248575.htm |date=2021-05-10 }} [[Арча районы]] рәсми порталы, 6.12.2013</ref>. {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Мәскәү гуманитар университетының|Мәскәү гуманитар университеты|ru|Московский гуманитарный университет}} юридик факультетын тәмамлап, «юрист» белгечлеге алган. 2000 елдан яңа рәсмиләштерелгән «Идел-Пресс» полиграфия –нәшрият комплексында ({{lang-ru|ГУП ПИК «Идел-Пресс»}})<ref>[https://idel-press.ru/history/ Наша история. ГУП ПИК «Идел-Пресс».] idel-press.ru, 28.01.2000{{ref-ru}}</ref> эшли: маркетинг бүлеге оештырып, аның җитәкчесе була. Генераль директорның коммерция буенча урынбасары, 2015 елдан – «Идел-Пресс» полиграфия –нәшрият комплексының генераль директоры. Ел саен типографиянең басу, тегү машиналарын яңаларына алмаштыруны оештыра. Мәсәлән, 2021 елның май аенда [[Япония]]дән бер сәгатьтә 16 мең битне 6 төстә басучы машина (''164 млн сумлык, якын-тирә төбәкләрдә бердәнбер шундый машина'') сатып алынган. Дистәдән артык чит илдә ([[Италия]], [[Франция]], [[Финляндия]] һ. б.), [[Баку]]да, [[Ташкент]]та, [[Нур-Солтан (шәһәр)|Нур-Солтанда]], [[Мәскәү]]дә, [[Әстерхан]]да китап күргәзмәләрендә катнашып, «Идел-Пресс» полиграфия-нәшрият комплексы продукциясен күрсәтә, тәҗрибә уртаклаша. «Идел-Пресс» китаплар, вакытлы басмалар, шул исәптән газета-журналлар, брошюралар, буклетлар, реклама продукциясе, товар һәм хезмәт күрсәтү каталоглары, еллык хисаплар, реклама полиграфиясе (''тегелгән һәм кесә календарьлары, pos-материаллар, плакатлар, афишалар, листовкалар''), шулай ук фирма бланклары, конвертлар, папкалар, төрле көндәлекләр, блокнотлар һ. б. продукция чыгара<ref>[https://vk.com/idelpress «Идел-Пресс».] [[ВКонтакте]]</ref>. Мәсәлән, 2019 елда комплекста 9 млн каты тышлыкта, 10 млн йомшак тышлыкта китап бастырылган<ref>[https://idel-press.ru/history/ Наша история. 2019 год.] idel-press.ru{{ref-ru}}</ref>. «Идел-Пресс» ― Россия китап басучылары ассоциациясе ({{lang-ru|Ассоциация книгоиздателей России}}) әгъзасы<ref>[https://idel-press.ru/ «Идел-Пресс» рәсми сайты]{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1987 – ВЛКСМның XX съезды делегаты * 2006 – [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] * 2013 – Россия китап берлегенең күкрәк билгесе * 2019 – [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] ― «''массакүләм мәгълүмат чаралары үсешенә аерым өлеш кертүе һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен''»<ref>[https://idel-press.ru/news/генеральный-директор-пик-идел-пресс/ Генеральный директор ПИК «Идел-Пресс» Анас Аскаров отмечен наградой]{{ref-ru}}</ref> * ТР Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты * Мактау грамоталары * 2024 – II дәрәҗә [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|«Ватан алдында казанышлар өчен» орденының]] медале ― ''хезмәттә ирешкән уңышлары һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/putin-idel-press-general-direktoryn-xezmatta-ireskan-unyslary-ocen-bulaklade-5881359 Путин «Идел-Пресс» генераль директорын хезмәттә ирешкән уңышлары өчен бүләкләде.] [[Татар-информ]], 4.01.2023</ref>. * 2026 — [[«Дуслык» ордены]] — ''полиграфия җитештерүен үстерүгә зур өлеш керткән һәм Татарстан Республикасы массакүләм мәгълүмат чаралары өлкәсендә күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_602581.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 519 от 30 .06.2026]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Гаиләсе == Хатыны Алсу, полиграфия өлкәсендә эшләгән, китап кибете тота; улы Илдар, [[КХТИ]] тәмамлаган, бизнес белән шөгыльләнә; кызы Гөлнар [[Казан медицина институты]]нда эндокринолог белгечлеге ала. Гаилә [[Арча|Арча шәһәре]] үзәгендәге шәхси йортларында яши. Әнәс Тәлгат улы Арчада китап кибете, 2008 елда [[Ташкич|туган авылында]] мәчет төзеткән, дин йортының барлык чыгымнарын үзе күтәреп бара. Буш вакытларында атнага ике-өч тапкыр фитнес залына, Спорт сараена 16 ел хоккей уйнарга йөри. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Атлас Гафиятов]]''. Әнәс Әскәров: ''Минем девиз: «Тиз эшләргә, барысына да өлгерергә!»'' [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]], 2021 ел, 6 май, 8нче бит. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * ''Румия Надршина''. [https://arsk.tatarstan.ru/index.htm/news/248575.htm Анас Аскаров: «Люблю Арск».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510142807/https://arsk.tatarstan.ru/index.htm/news/248575.htm |date=2021-05-10 }} [[Арча районы]] рәсми порталы, 6.12.2013{{ref-ru}} * ''Шамиль Багаутдинов''. [http://rt-online.ru/glavnoe-sohranit-kollektiv/ «Главное – сохранить коллектив».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510144337/http://rt-online.ru/glavnoe-sohranit-kollektiv/ |date=2021-05-10 }} [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]], 22.04.2000{{ref-ru}} == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{start box}} {{succession box|before=[[Ришат Хәсәнов ]]<br/>2012―2015<br/>Руслан Миронов<br/> 2015 ({{comment|в.б.|вазифа башкаручы}}) |after= ?|years=2015―{{CURRENTYEAR}} |title= «Идел-Пресс» полиграфия–нәшрият комплексының генераль директоры}} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Әскәров, Әнәс}} [[Төркем:Әтнә авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү гуманитар университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары]] [[Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре]] [[Төркем:Шәхесләр:Татмедиа]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]] rayyjtx49ak4tc7dishr51eut8dlmsf 0 483619 5994100 4082804 2026-08-01T19:59:16Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png|Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ho 5994100 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Герой Труда Российской Федерации.png|20px|Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы - 2021]]<br/>{{3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены}} {{4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены}}[[Файл:Orden of Friendship.png|40px|Дуслык ордены (РФ) - 2014]]{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}[[Файл:За заслуги перед Республикой Дагестан 2.png|40px|Дагстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен ордены - 2011]][[Файл:AZ Dostlug order ribbon (type 2).png|50px|Дуслык ордены (Азәрбайҗан) - 2016]]<br/>[[Файл:People Artist of the USSR1.png|20px|СССР халык артисты - 1981]][[Файл:Narodny artist RSFSR.png|20px|РСФСР халык артисты - 1978]] [[Файл:Знак к почётным званиям Республики Дагестан.png|20px|Дагстанның халык артисты - 2016]] }} '''Мурад Магомедович Кажлаев''' ([[1931 ел|1931 елның]] [[15 гыйнвар|15 гыйнвары]], [[Бакы]], [[Азәрбайҗан Совет Социалистик Республикасы|Азәрбайҗан ССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — совет, Дагстан һәм Россия [[Композитор|композиторы]], дирижёр, педагог, җәмәгать эшлеклесе<ref name="autogenerated1">[http://newmuz.narod.ru/in/KazhlM_In.html Кажлаев Мурад]</ref>. [[Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы]] (2021). [[СССР халык артисты]] (1981). == Тормыш юлы == Мурад Кажлаев 1931 елның 15 гыйнварында [[Бакы|Бакыда]] ([[Азәрбайҗан Совет Социалистик Республикасы|Азәрбайҗан ССР]]) Лак районы Кумух авылыннан чыккан табиблар гаиләсендә туа. Милләте буенча [[Лаклар|лак]]. Бакы консерваториясе каршындагы музыка урта мәктәбендә фортепиано классы буенча «абсолют ишетү булган балалар» төркемендә укыган. 1955 елда Б. И. Зейдманда композиция классы буенча Азәрбайҗан дәүләт консерваториясен (хәзер Азәрбайҗан дәүләт музыка академиясе) тәмамлый. 1955—1958 елларда [[Махачкала|Махачкалада]] П. И. Чайковский исемендәге музыка училищесында, 1957—1958 елларда — [[Дагстан]] радиосы симфоник оркестрының баш дирижёры, 1963—1964 елларда Дагстан филармониясе сәнгать җитәкчесе була. 1965 елда «Гуниб» (соңрак «Гая» буларак билгеле) вокаль-инструменталь ансамблен оештыра һәм җитәкли. 1954 елдан — ССРБ композиторлар берлеге әгъзасы, 1963—1973 елларда — Дагстан АССР композиторлар берлеге идарәсе рәисе, 1968 елдан — РСФСР композиторлар берлеге идарәсе секретаре. ССРБ кинематографистлар берлеге әгъзасы<ref>{{Citation |title=Кажлаев, Мурад Магомедович — RuData.ru |url=http://www.rudata.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B6%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%2C_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |access-date=2021-10-31 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104180928/http://www.rudata.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B6%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2,_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |dead-url=yes }}</ref>. Россия Табигый фәннәр академиясе академигы<ref>Кажлаев Мурад Магомедович // Кто есть кто в современной культуре : В 2 вып. / Гл. ред. С. М. Семёнов, авт. и сост. Н. И. Шадрина, Р. В. Пигарев и др. — <abbr>М.</abbr>: МК-Периодика, 2006—2007. — <nowiki>ISBN 5-93696-007-3</nowiki>, 5-93696-010-2.</ref>.[[Файл:Makhachkala_20180922_141340.jpg|мини|270x270пкс|Махачкаладагы музыка мәктәбе|сулда]]1989—2007 елларда — Үзәк телевидение һәм Бөтенсоюз радиосы эстрада-симфоник оркестрының сәнгать җитәкчесе һәм баш дирижёры. 1990 елларда С. В. Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясендә укыта. Анда еш кына Дәүләт имтихан комиссиясен җитәкләгән, мастер-класслар үткәргән. 1995 елдан — эстрада-джаз музыкасы кафедрасы профессоры. Кинода беренче эше [[Әхмәтхан Әбү Бәкәр]] сценарие буенча «Болытлар күктән китә» (1959) фильмы булып тора<ref>[https://web.archive.org/web/20080120221509/http://www.biograph.ru/bank/kazhlayev_mm.htm КАЖЛАЕВ Мурад Магомедович]</ref>. «Алтын Орфей» ([[Болгария]]), «Сопот» ([[Польша]]), «Братиславская лира» ([[Чехословакия]]), «Кызыл гвоздика» ([[Сочи]], [[Россия]]) халыкара җыр конкурсларының жюри әгъзасы була<ref>[https://www.last.fm/ru/music/Мурад+Кажлаев/+wiki Биография Мурада Кажлаева]</ref>. 1963 елдан Дагстан АССР югары советы депутаты. 1993—1996 елларда — I чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы]] депутаты. 2010 елда Дагстанда сәләтле балалар өчен музыка мәктәбенә нигез сала, ә 2011 елда аның каршында Дагстан музыка мәдәниятенә багышланган музей оештыра. === Гаилә === * Әтисе — Кажлаев Магомед Давудович (1893—1963), медицина профессоры. * Әни — Елена Михайловна Кажлаева (1908—1983), табиб-фониатр. * Хатыны — Кажлаева Валентина (Валида) Исламовна (1940), Россия дәүләт музыкаль телерадиотапшырулар үзәге хезмәткәре. * Улы — Кажлаев Хаджимурат Мурадович (1962), Дагстан Республикасының Россия Федерациясе президенты каршындагы даими вәкиле урынбасары. * Оныклары — Валида (1998), Дильяра (2000). == Бүләкләр == * [[Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы]] (2021 елның 30 апреле) — ''дәүләт һәм халык алдында аерым хезмәт казанышлары өчен''<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202104300006 Указ Президента Российской Федерации от 30 апреля 2021 года № 260 «О присвоении звания Героя Труда Российской Федерации»]</ref>; * РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1960) * [[РСФСР халык артисты|РСФСРның Халык артисты]] (1978)<ref>{{Citation |title=Юбиляры уходящего года: Кажлаев Мурад Магомедович |url=http://www.dagpred-161.ru/index.php?option=com_jevents&task=icalrepeat.detail&evid=209&Itemid=49&year=2011&month=12&day=28&uid=00872276dd6cecd3a8ecdcd2315016fa&catids=22 |access-date=2021-10-31 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625210230/http://www.dagpred-161.ru/index.php?option=com_jevents&task=icalrepeat.detail&evid=209&Itemid=49&year=2011&month=12&day=28&uid=00872276dd6cecd3a8ecdcd2315016fa&catids=22 |dead-url=unfit }}</ref>; * [[ССРБның Халык артисты]] (1981); * Дагстан Республикасының Халык артисты (2016 елның 15 гыйнвары) — ''музыка сәнгатен үстерү эшендә аерым казанышлары һәм күпьеллык иҗади эшчәнлеге өчен''<ref>[http://pravo.e-dag.ru/document/05004001319/ Указ Главы РД от 15 января 2016 г. № 5 О присвоении почетного звания «Народный артист Республики Дагестан» Кажлаеву М. М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501183215/http://pravo.e-dag.ru/document/05004001319/ |date=2021-05-01 }}</ref>; * Дагстан АССР дәүләт премиясе (1967); * Дагстан Республикасының дәүләт премиясе (1997); * III дәрәҗә «[[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] ( 2008 елның 10 гыйнвары ) — ''ил музыка мәдәниятен үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык иҗади эшчәнлеге өчен''<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?944517 Указ Президента Российской Федерации от 10 января 2008 года № 27]{{Deadlink|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * IV дәрәҗә «[[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] (1995 елның 30 мае) — ''музыка сәнгате өлкәсендәге казанышлары һәм «Останкино» Россия дәүләт телерадиокомпаниясенең Зур академия концерт оркестрында күпьеллык хезмәте өчен''<ref>{{Citation |title=Указ Президента Российской Федерации от 30 мая 1995 года № 551 |url=http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1145910 |access-date=2021-10-31 |archive-date=2014-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811185705/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1145910 |dead-url=unfit }}</ref>; * Дуслык ордены (2014 елның 23 июне) — ''ирешелгән хезмәт казанышлары, Россия Федерациясенең социаль-икътисадый үсешенә, Россия Федерациясенең тышкы сәяси курсын гамәлгә ашыруга зур өлеш керткәне, гуманитар өлкәдәге, законлылыкны ныгытудагы, гражданнарның хокукларын һәм мәнфәгатьләрен яклаудагы казанышлары, күпьеллык намуслы хезмәте һәм актив закон чыгару эшчәнлеге өчен''<ref>[http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?108004 Указ Президента Российской Федерации от 23 июня 2014 года № 447 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827092355/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?108004|date=2014-08-27}}</ref>; * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]]<ref name="МинкультДагестана2016">[http://minkultrd.ru/upload/iblock/2a0/2a05851743f2fde742899b8091536b95.JPG Школа Мурада Кажлаева встречала гостей Международного фестиваля «Эта песня твоя и моя»]</ref>; * «Мәскәүнең 850 еллыгы истәлегенә» медале<ref name="МинкультДагестана2016"></ref> . * [[Хезмәт ветераны медале]]; * Дуслык ордены (2016 елның 15 гыйнвары, [[Азәрбайҗан]]) — ''Азәрбайҗан мәдәниятен үстерүдә һәм Россия Федерациясе белән Азәрбайҗан Республикасы арасында музыкаль сәнгать өлкәсендә хезмәттәшлекне ныгытуда нәтиҗәле эшчәнлеге өчен''<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Rasporyazhenie_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_RespublikiO_nagrazhdenii_MM_Kazhlaeva_ordenom_Dostlug-918847 Распоряжение Президента Азербайджанской Республик О награждении М.М Кажлаева орденом «Достлуг»]</ref>; * Азәрбайҗан Республикасы президентының мактаулы дипломы (2021 елның 29 гыйнвары) — ''Азәрбайҗан Республикасы һәм Россия Федерациясе арасында мәдәни элемтәләрне үстерүдәге казанышлары өчен''<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Rasporyazhenie_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki__O_nagrazhdenii_MMKazhlaeva_Pochetnym_diplomom_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki-1700395 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О награждении М. М. Кажлаева «Почётным дипломом Президента Азербайджанской Республики»]</ref> * «Дагстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены (2011); * Мәскәү Хөкүмәтенең мактау грамотасы (2005 елның 9 ноябре) — ''музыка сәнгатен үстерүдә зур иҗади казанышлары өчен һәм Ю. В. Силантьев исемендәге Зур академия концерт оркестрына нигез салынуга 60 ел тулу уңаеннан''<ref>[http://docs.cntd.ru/document/3662239 Распоряжение Правительства Москвы от 9 ноября 2005 года № 2240-рп «О награждении Почётной грамотой Правительства Москвы»]</ref>; * «Фән һәм сәнгать рыцаре» мактаулы исеме (2006, Россия Табигый фәннәр академиясе бүләге)<ref>[http://mkala.org/content/glavnie-temi/v-dagestane-otmechayut-85-letie-vidayuschegosya-kompozitora-murada-kajlaeva~31387 В Дагестане отмечают 85-летие выдающегося композитора Мурада Кажлаева]</ref>. == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Сылтамалар == {{Warheroes|id=31073}} [[Төркем:РФ җәмәгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Җыр композиторлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:РСФСР халык артистлары]] [[Төркем:ССРБ халык артистлары]] [[Төркем:Дагстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен ордены кавалерлары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманнары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:Әлифба буенча композиторлар]] [[Төркем:XX гасыр композиторлары]] [[Төркем:Россия композиторлары]] [[Төркем:ССРБ композиторлары]] [[Төркем:Бакыда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1931 елда туганнар]] [[Төркем:15 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:Бакы дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]] {{Тышкы сылтамалар}} e31ezf3ku7xs3h2jndx7q6qo17vlw5r 0 527089 5994099 4849208 2026-08-01T19:59:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994099 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ягмурлу (мәгънәләр)}} '''Ягмурлу''' ({{lang-tr|Yağmurlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Каһраманмараш иле Гөксун илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ягмурлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 382 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 728 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6530261. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Гөксун илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 3wgwvqqm34hgnyadm8888wnuo8huf1w 0 527947 5994131 4857368 2026-08-02T08:09:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994131 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Айлы (мәгънәләр)}} '''Айлы''' ({{lang-tr|Aylı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Невшеһир]] иле Козаклы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Айлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 184 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 533 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6899318. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Козаклы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} hufv1vwp57sk3px6j8bd7v5k82fvjwq 0 587802 5994101 4080151 2026-08-01T19:59:22Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png|Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ho 5994101 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2022}} {{Музыкант |Исем = Григорий Хирбю |Имза = |Фото =Г.Я.Хирбю.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = non_performing_personnel |Тугандагы исеме = Григорий Яковлевич Хирбиков |Тулы исеме = |Туу көне = 27.11.1911 |Туу урыны = [[РИ]], {{туу җире|Казан губернасы|Казан губернасында}}, [[Чабаксар өязе]], Покрау волосте, Чикмезино |Үлү көне = 17.08.1983 |Үлү урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Чуаш АССР]], {{үлем җире|Чабаксар|Чабаксарда}} |Еллар = 1944-1983 |Дәүләт = [[РИ]]→<br/>[[РСФСР]]→<br/>[[СССР]] |Һөнәрләр = [[композитор]], дирижер |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хөрмәт билгесе ордены}} <br/> [[Файл:Narodny artist RSFSR.png|20px|РСФСР халык артисты]] |Сайт = }} '''Григорий Хирбю''', 1944 елга кадәр '''Григорий Яковлевич Хирбиков''' ({{lang-cv|Григорий Хирпю, Григорий Яковлевич Хирбиков}}, ''[[1911 ел]]ның [[27 ноябрь|27 ноябре]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Чабаксар өязе]], Покрау волосте, Чикмезино – [[1983 ел]]ның [[17 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Чуаш АССР]], [[Чабаксар]]'') – чуаш совет композиторы, хор дирижеры, СССР Композиторлар берлеге әгъзасы (1943), [[РСФСР халык артисты]] (1974), Чуаш АССР (1945) һәм РСФСР (1968) атказанган сәнгать эшлеклесе, Чуашстан комсомолының М. Сеспель исемендәге (1967) һәм Чуаш АССРның К. Иванов исемендәге Дәүләт (1969) премияләре лауреаты. 1945 елдан [[КПСС]] әгъзасы <ref>Музыкальная энциклопедия (Гл. ред. Ю. В. Келдыш). М.: Советская энциклопедия, 1982, стр. 31</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1911 елның 27 ноябрендә [[Казан губернасы]] [[Чабаксар өязе]] Покрау волосте (''1964 елда [[Мария Посады районы]] [[Аксар (Мария Посады районы)|Аксар]] авылына кушылган'') Чикмезино авылында керәстиян гаиләсендә туган. 16 яшенә кадәр туган авылында яшәгән, көтүче ярдәмчесе булып эшләгән, [[Покровское (Мария Посады районы)|Покровское]] авылында мәктәп тәмамлаган <ref name="ач" />. 1927 елда III Интернационал исемендәге Чабаксар мәктәп-коммунасына укырга керә. Шул ук вакытта чуаш композиторы, Чабаксар музыка техникумы директоры [[Степан Максимов|С. М. Максимов]] тәкъдиме буенча Чабаксар музыка мәктәбенә кабул ителә, Чуаш дәүләт хорында җырлый башлый <ref name="ач" />. 1929-1932 елларда Чабаксар музыка-театр техникумында белем ала. 1932-1937 елларда Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград консерваториясе каршындагы рабфакның композиторлык бүлегендә укый. Рабфактан консерваториянең композиторлар факультетына күчерелә, анда 1937-1943 елларда шөгыльләнә (композиция классы, профессор П. Б. Рязанов, профессор Х. С. Кушнарев, 1943). 1944-1951 елларда Чуаш радиосы вокаль ансамбленың сәнгать җитәкчесе булып эшли. 1951 елдан башлап бары тик иҗат белән генә шөгыльләнә. 1983 елның 17 августында вафат. Чабаксар шәһәренең мемориаль зиратында җирләнгән. == Иҗаты == Г. Я. Хирбю әсәрләре жанры һәм эчтәлеге буенча төрле, милли төсмерле һәм моңлы булуы белән аерылып тора. Композиторлык эшчәнлеге елларында ул 700 дән артык җыр-хор әсәре язган. == Иҗтимагый эшчәнлеге == Иҗат хезмәтен композитор актив рәвештә җәмәгать эше белән бергә алып бара. Тынычлыкны саклау буенча Чуашстан республика комитетында, Чуаш АССР хор җәмгыяте идарәсендә (рәис), Чуашстан АССР, РСФСР, СССР Композиторлар берлеге идарәләрендә ревизия комиссия әгъзасы булып эшли <ref name="ач" />. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] * [[Хөрмәт Билгесе ордены]] * 1974 – [[РСФСР халык артисты]] <ref>{{Cite web |url=http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/khirbju-grigorijj-jakovlevich/ |title=Деятели культуры и искусства: Артисты и музыканты: Хирбю Григорий Яковлевич |accessdate=2013-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104235639/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/khirbju-grigorijj-jakovlevich/ |archivedate=2013-11-04 |deadlink=yes }}</ref><ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1129 Энциклопедия | Хирбю Григорий Яковлевич]</ref><ref name="ач"/> * 1945 – Чуаш АССР атказанган сәнгать эшлеклесе * 1968 – РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе * 1967 – Чуашстан комсомолының М. Сеспель исемендәге премиясе <ref name="кн">{{Cite web |url=http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/khirbju-grigorijj-jakovlevich/ |title=Культурное наследие Чувашии → Хирбю Григорий Яковлевич |accessdate=2013-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104235639/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/khirbju-grigorijj-jakovlevich/ |archivedate=2013-11-04 |deadlink=yes }}</ref> * 1969 – Чуаш АССРның К. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе – ''«Нарспи» операсын иҗат иткән өчен (1967)'' == Хәтер == [[Файл:Могила Хирбю.jpg|мини|Чабаксардагы кабере]] * Григорий Хирбю исеме Чуаш АССРның Хезмәт даны һәм каһарманлыгы Мактаулы китабына кертелгән<ref name="ач">[http://www.archives21.ru/news.aspx?id=99647&s_page=26 Архивы Чувашии → Документы о жизни и деятельности Г. Я. Хирбю в Государственном историческом архиве Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103090748/http://www.archives21.ru/news.aspx?id=99647&s_page=26 |date=2013-11-03 }}</ref>. * Чуашстанның Дәүләт тарихи архивында Г. Я. Хирбюның шәхси фонды саклана<ref name="ач" />. * Чабаксар шәһәренең Мәскәү районы территориясендә Григорий Хирбю урамы урнашкан<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-09-28|title = Московский район г.Чебоксары » Улица Григория Хирбю|url = http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=258&id=1339296|publisher = gov.cap.ru}}</ref>. == Гаиләсе == Хатыны Вера Александровна Хирбю (1924―2006), Чуаш АССР (1964), РСФСР (1969) атказанган табибы <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4562 Хирбю Вера Александровна.] Чувашская энциклопедия</ref>. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Әдәбият == * ''Илюхин Ю. А.'' Григорий Хирбю / Ю. А. Илюхин. — Чебоксары, 1985. * [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/ellibn/hirby_ego_vremja.pdf Композитор Григорий Хирбю и его время] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021211531/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/kzd/ellibn/hirby_ego_vremja.pdf |date=2020-10-21 }}<nowiki> : исслед., воспоминания и материалы / Чуваш. гос. ин-т культуры и иск-в, Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук ; [науч. ред. и предисл. М. Г. Кондратьева]. – Чебоксары : ЧГИГН, 2003. – 112 с. : портр., ноты. </nowiki> * Бушуева, Л. И. Ю. А. Илюхин // Бушуева, Л. И. Чăваш Енĕн композиторĕсем / Л. И. Бушуева. — Шупашкар, 2014. * ''Бушуева, Л. И.'' Хирбю (Хирбиков) Григорий Яковлевич / Л. И. Бушуева // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1129 Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 391—392.] == Сылтамалар == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 Государственный архив современной истории Чувашской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030192348/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/4404 |date=2020-10-30 }} * [http://www.nbchr.ru/index.php?option=com_irbis&view=irbis&Itemid=1341 Знаменательные и памятные даты Чувашии] * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=407&id=1069471 Официальный сайт Аксаринского сельского поселения Мариинско-Посадского района → Выдающийся чувашский композитор, народный артист РСФСР Григорий Яковлевич Хирбю] * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=407&id=1069463 Официальный сайт Аксаринского сельского поселения Мариинско-Посадского района → К 100-летию композитора, народного артиста РСФСР Григория Яковлевича Хирбю] * [https://web.archive.org/web/20131104235639/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/khirbju-grigorijj-jakovlevich/ Культурное наследие Чувашии → Хирбю Григорий Яковлевич] * [http://www.archives21.ru/news.aspx?id=99647&s_page=26 Архивы Чувашии → Документы о жизни и деятельности Г. Я. Хирбю в Государственном историческом архиве Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103090748/http://www.archives21.ru/news.aspx?id=99647&s_page=26 |date=2013-11-03 }} * [http://kanash.su/311.html Халăх композиторĕ]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://chuvash.org/news/14236.html Патшалӑх истори архивӗ Хирпӳ куравне хатӗрленӗ] * [http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=12&type=news&id=3429473 Юные музыканты посетили выставку, посвящённую 105-летию композитора Григория Хирбю] {{DEFAULTSORT:Хирбю, Григорий}} [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:Әлифба буенча композиторлар]] [[Төркем:Русия композиторлары]] [[Төркем:ССРБ композиторлары]] [[Төркем:XX гасыр композиторлары]] [[Төркем:РСФСР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Чуаш АССРның К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Чуашстан композиторлары]] [[Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар]] cyd46rclaj4ppb99ht3tqy5q3zjpq8b 1 813192 5994184 5993954 2026-08-02T11:55:13Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994184 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} == Название деревни на татарском == Специально для местных "генерал-академиков" поясню. Название деревни происходит от ручья Широкоис, на татарском Чиркәвеч. То, что вы тут насочиняли - никакого отношения к реальности не имеет. Названий Каменяк или Салман здесь никто не знает. [[Махсус:Кертемнәр/178.204.183.164|178.204.183.164]] 13 июн 2023, 17:18 (UTC) :Чыганак? [[Кулланучы:Ilnur efende|Ilnur efende]] ([[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende|бәхәс]]) 13 июн 2023, 18:28 (UTC) :: У меня оттуда родня. И сам я там побывал недавно. ::: Ознакомьтесь с [[Википедия:Абруйлы чыганаклар]]. Как только вы сможете их предоставить, с радостью или переименуем, или добавим в статью. --[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 14 июн 2023, 16:41 (UTC) :::: Можно подумать, у вас они есть. [https://tatar-inform.tatar/news/penza-olkasenen-issa-raionynda-sabantui-uzdy-5857844 Эта - смех один], через вторые руки сами на себя ссылаетесь. --[[Махсус:Кертемнәр/178.204.183.164|178.204.183.164]] 14 июн 2023, 18:10 (UTC) :::: А вот и источник: https://m.vk.com/club73583978 --[[Махсус:Кертемнәр/2A03:D000:8602:E546:407B:3C68:62D1:1856|2A03:D000:8602:E546:407B:3C68:62D1:1856]] 15 июн 2023, 07:29 (UTC) pjzbt2hiuzcqc6eh1mcbmw8f0wtdked 0 816222 5994162 4404414 2026-08-02T10:46:18Z Әмир 15082 /* Тәрҗемәи хәле */ викиләштерү 5994162 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Мәдәния Ильясова |рәсем = М.Ш.Ильясова.jpg |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Мәдәния Шаһишәрип кызы Шәймиева |һөнәр = укытучы, сәүдә хезмәткәре, иганәче |туу датасы = 1.06.1939 |туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире| Калинин районы (Татарстан АССР)|Актаныш районында}}, [[Әнәк]] |гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]] <br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |милләт = татар |үлем датасы = |үлем җире = |әти = Шаһишәрип Шәймөхәммәт улы Шәймиев |әни = Нәгыймә Сафиулла кызы Шәймиева |ир = |хатын = |балалар = |бүләк һәм премияләр = [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале - 2009]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәре]] |сайт = |башка мәгълүмат = }} {{Фш|Шәймиев}}{{Фш|Ильясов}} '''Мәдәния Ильясова''', Мәдәния Шәрип (''Шаһишәрип'') кызы Ильясова (''кыз фамилиясе'' '''Шәймиева''', ''[[1939 ел]]ның [[1 июнь|1 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Калинин районы (Татарстан АССР) |Калинин районы]], [[Пучы авыл җирлеге]], [[Әнәк]]'') ― укытучы, сәүдә хезмәткәре, иганәче. «Нур Баян» сәүдә үзәге хуҗасы<ref>[https://vk.com/wall-114750_1456197?ysclid=lq0svxzsya924295651 Третий по богатству человек в России.] Челны Вкурсе, 10.11.2018</ref>. Россиянең халык мәгарифе отличнигы. [[Татарстан Республикасының Атказанган сәүдә хезмәткәре|Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәре]], Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы. Татарстанның беренче президенты [[Минтимер Шәймиев]]нең бертуган сеңлесе. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://www.tatar-inform.ru/news/sestra-mintimera-saimieva-madaniya-ilyasova-v-zizni-ne-polagalas-na-brata-prezidenta-5852368 Гаилә фотосурәтләре].}} 1937 елның 1 июнендә<ref name=":0">''[[Әлфия Ситдыйкова]]''. Киләчәк тә белсен. [[Мәйдан (журнал) |«Мәйдан»]], 2023 ел, № 11, 65-71нче бит.</ref> Татарстан АССР [[Калинин районы (Татарстан АССР) |Калинин]] (''хәзерге'' [[Актаныш районы|Актаныш]]) районы [[Әнәк]] авылында крестьян гаиләсендә төпчек бала булып туган. Бабасы — Шәймөхәммәт урта хәлле, таза тормышлы игенче булган. Коллективлаштыру елларында, [[кулаклар|кулак]] дип санап, аны йортыннан, мал-туарларыннан мәхрүм иткәннәр, әмма сөргенгә сөрмәгәннәр<ref>''[[Венера Якупова]]''. [https://tatar-congress.org/ru/megarifhemfen/lichnosti/babay-maloizvestnye-fakty-iz-zhizni-pervogo-prezidenta-rt-mintimera-shaymieva/ Бабай: малоизвестные факты из жизни первого Президента РТ Минтимера Шаймиева.] [[Казанские ведомости (гәҗит) |«Казанские ведомости»]]{{ref-ru}}</ref>. Әтисе — Шаһишәрип Шәймиев бөтен гомере буена [[авыл хуҗалыгы]]нда эшли (26 ел дәвамында [[күмәк хуҗалык]] рәисе булып тора). Әнисе ― Нәгыймә Сафиулла кызы. Туганнары: Хантимер Шәрип улы (машина йөртүче булып эшләгән, иртә вафат булган), [[Минтимер Шәймиев|Минтимер Шәрип улы]], Доргалия (Миңледөргалия<ref>''Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин''. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 89нчы бит.</ref>) Шәрип кызы (Фәрдиева; [[Илшат Фәрдиев |Илшат]] һәм [[Ринат Фәрдиев |Ринат]] Фәрдиевләрнең әнисе, 2017 елда вафат <ref>[https://kazanreporter.ru/news/15236_skonchalas-_sestra_pervogo_prezidenta_tatarstana_dorgaliya_fardieva Казанский репортер: Скончалась сестра первого президента Татарстана Доргалия Фардиева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211150015/https://kazanreporter.ru/news/15236_skonchalas-_sestra_pervogo_prezidenta_tatarstana_dorgaliya_fardieva |date=2023-12-11 }} kazanreporter.ru, 03.01.2017{{ref-ru}}</ref>), Мәрзия Шәрип кызы (Хәмаева, укытучы булып эшләгән, [[Азат Хамаев|Азат Хәмаевның]] әнисе; вафат) <ref>''Гульнар Гарифуллина''. [https://www.tatar-inform.ru/news/sestra-mintimera-saimieva-madaniya-ilyasova-v-zizni-ne-polagalas-na-brata-prezidenta-5852368?ysclid=lq0sak2zfi988217541 Сестра Минтимера Шаймиева Мадания Ильясова: «В жизни не полагалась на брата-президента».] [[Татар-информ|«Татар-информ»]], 30.01.2022</ref>. 1946 елда, җиде яшендә, Әнәк азкомплектлы (башлангыч) мәктәбенә укырга кергән (беренче укытучысы Хәдичә), аннары [[Пучы]] урта мәктәбендә укыган. Ун класс белем алганнан соң, [[Казан дәүләт аграр университеты|Казан авыл хуҗалыгы институтының]] механика факультетына документлар тапшыра. Ләкин [[рус теле]]ндә сочинениене «икеле»гә яза һәм укырга керми. Хезмәт юлын 1956 елда туган авылында башлап җибәрә: ике ел фермада эшли. 1958 елда [[Казан ветеринария институты]]на укырга керә, 1963 елда тәмамлый, авылга эшкә кайта. Соңрак [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Казан дәүләт педагогика институтында]] белем ала һәм 1978 елга кадәр Пучы авылы мәктәбендә [[химия]] фәненнән укыта. 1974 елда ул җитәкләгән чыгарылыш сыйныфындагы 28 укучының 25 е югары белем алган. Мәгариф өлкәсендәге хезмәтләре югары бәяләнә, «Россиянең халык мәгарифе отличнигы» дигән мактаулы исем бирелә<ref name=":0" />. 1978 елда гаиләләре белән [[Яр Чаллы]]га күченәләр. «Татсельхозводстрой» оешмасында кадрлар бүлеге башлыгы булып эшли башлый<ref name=":0" />. Гаилә хәле буенча туган ягына кайтып, 1993―1995 елларда [[колхоз]] рәисе урынбасары булып эшли. Шул елларда [[Илшат Фәрдиев|Илшат Шәех улы Фәрдиев]] белән бергә авылны [[газ]]лаштыруны төгәллиләр. Халыкның ихтыяҗын күздә тотып, авылда кибет ачалар<ref name=":0" />. 1996 елда Чаллының 52нче комплексында «Нур Баян» исемендәге сәүдә үзәге оештырып, аның эшчәнлеген озак еллар җитәкли. Үзенең икмәк пешерү йорты булган сәүдә үзәгенең 62нче комплекста, [[Хәсән Туфан проспекты (Яр Чаллы)|Хәсән Туфан проспектында]] филиаллары ачыла. «Нур Баян» сәүдә йорты 52нче комплекста яшәүче сигез [[бөек Ватан сугышы|сугыш]] һәм хезмәт ветеранына шефлык итә, [[Җиңү көне (Бөек Ватан сугышы)|Җиңү көнендә]], өлкәннәр көнендә ветераннарга хөрмәт күрсәтеп килә. Шәһәр алдындагы хезмәтләре өчен [[Татарстан Республикасының Атказанган сәүдә хезмәткәре|Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәре]], «Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы» исемнәренә лаек була<ref name=":0" /> . 2000 елда фронтовик-шагыйрь [[Нур Баян]]ның (1905―1945)тууына 95 ел тулу уңаеннан уздырылган балалар, яшүсмерләр һәм яшьләрнең иҗат фестиваленә иганәче була. Нур Баянның сеңлесе Гатифә белән элемтәдә тора<ref name=":0" />. Халык өчен хезмәт куйган әтиләре Шаһишәрип Шәймиев истәлегенә [[2005 ел]]ның [[11 июль|11 июлендә]] [[Илшат Фәрдиев|Илшат Шәех улы Фәрдиев]] (''Шәрип Шәймиевның оныгы'') башлангычы белән [[Әнәк]] авылының 1956—1980 елларда Шәрип Шәймиев гаиләсе яшәгән бер катлы агач йортында [[Шәрип Шәймиев музей-йорты (Әнәк)| шәхси музей]] ачыла ([[2011 ел]]дан [[Актаныш районы туган як музее|Актаныш районы туган якны өйрәнү музее]] филиалы). Музей Шәрип Шәймиев һәм аның нәсел тарихы белән таныштыра<ref>[https://www.tatar-inform.ru/photo/2017/02/09/6158/ Дом-музей Шарипа Шаймиева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720131406/https://www.tatar-inform.ru/photo/2017/02/09/6158/ |date=2019-07-20 }} tatar-inform.ru</ref> <ref>[http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B0%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE-%E2%80%93-%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%88%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 Село Аняково – родина президента Шаймиева.] Сайт Команда Кочующие, 14.12.2013{{ref-ru}}</ref><ref>''Анастасия Петрова''. [http://edinstvo-news.ru/n/chto-posmotret-v-anyakovo-na-rodine-shaymieva.html Что посмотреть в Аняково, родине М. Шаймиева?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812061320/https://edinstvo-news.ru/n/chto-posmotret-v-anyakovo-na-rodine-shaymieva.html |date=2020-08-12 }} «Единство», 14.06.2018{{ref-ru}}</ref>. 2011 елда әтисе Шаһишәрип Шәймөхәммәт улы хакында «Сагыну» китабын әзерләп чыгаруда катнаша<ref name=":0" />. 2020 елда [[Минтимер Шәймиев]]нең кече Ватанында, Әнәктә, Шаһишәрип Шәймөхәммәт улын, Татарстанның беренче президенты Минтимер Шаһишәрип улын, нәсел дәвамчыларын зурлап, [[Бабайда кунакта (парк) |«Бабайда кунакта»]] паркы төзелгән <ref>[https://eadaily.com/ru/news/2020/08/14/pamyat-o-shaymieve-v-tatarstane-pamyatnik-park-i-gigantskiy-maket-priemnika?utm_source=smi2 Память о Шаймиеве в Татарстане: памятник, парк и гигантский макет приемника.] eadaily.com, 14.08.2020{{ref-ru}}</ref> <ref>''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/agriculture/27-04-2020/babayda-kunakta-mintimer-sh-ymievne-tugan-avylynnan-reportazh-5737427 «Бабайда кунакта»: Минтимер Шәймиевнең туган авылыннан репортаж.] [[Интертат]], 27.04.2020</ref> <ref>''Татьяна Янькова''. [http://www.evening-kazan.ru/articles/v-gostyah-u-babaya-v-tatarstane-na-maloy-rodine-pervogo-prezidenta-postroili-shaymiev-park.html «В гостях у бабая»: в Татарстане на малой родине первого президента построили «Шаймиев-парк».] [[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]], 14.08.2020{{ref-ru}}</ref>. 2020 елның 26 августында [[Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы|Россия Федерациясе Хезмәт Каһарманы]] Минтимер Шәймиевка Әнәк авылында [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк) |һәйкәл (бюст)]] ачылган. РФ законы нигезендә, «Россия Хезмәт Каһарманы» исеме белән бүләкләнгән шәхескә аның кече ватанында бюст куела (скульптура авторы — [[Фәнил Вәлиуллин]]) <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/478894?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com «В гостях у дедушки»: бюст Минтимера Шаймиева установили на родине Героя Труда.] БИЗНЕС Online, 26.08.2020</ref><ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]].'' [https://tatar-inform.tatar/news/official/26-08-2020/aktanyshta-rossiya-federatsiyase-hezm-t-geroe-mintimer-sh-ymievk-byust-achyldy-5766189 Актанышта Россия Федерациясе Хезмәт Герое Минтимер Шәймиевкә бюст ачылды.] [[Татар-информ]], 26.08.2020</ref>. Яр Чаллыда яши. [[Тукай районы]] [[Белоус]] авылы янәшәсендә кадастр бәясе 309117,8 сум булган җир кишәрлеге хуҗасы<ref>[https://realnoevremya.ru/attachments/845?ysclid=lq0tnwdcnp169890970 Владельцы земли около деревни Белоус.] «Реальное время»{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Россиянең халык мәгарифе отличнигы * [[Татарстан Республикасының Атказанган сәүдә хезмәткәре|Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәре]] * Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы * 2009 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]<ref name=":0" /> == Моны да карагыз == * [[Радик Ильясов |Радик Сабит улы Ильясов]] (1951), «Нижнекамскшина» ААҖ генераль директоры (1997―2011) * [[Азат Хамаев|Азат Кыям улы Хәмәев]] (1955), бертуган апасының улы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин''. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 89нчы бит. ;Мәкаләләр * ''[[Әлфия Ситдыйкова]]''. Киләчәк тә белсен. [[Мәйдан (журнал) |«Мәйдан»]], 2023 ел, № 11, 65-71нче бит. == Сылтамалар == * [https://kinobaza24.ru/biography/madaniya-sharipovna-ilyasova-biografiya-deti.html Любимые женщины «железного» человека.]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Татарстан (журнал) |«Татарстан»]]{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Ильясова, Мәдәния}} [[Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Россия Федерациясенең халык мәгарифе отличниклары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәрләре]] [[Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] ilb7es2vihoprk7m4l5lhgplhfr62bg 0 816625 5994114 4122314 2026-08-02T00:06:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994114 wikitext text/x-wiki {{Şäxes|isem=Födor Tolkaçöv<br> <small>{{lang-ruLat|Фёдор Толкачёв}}|tuu datası=1905|ülem datası=1970|tuu cire=[[Орлов-Гай|Orlov-Gay]]|ülem cire=[[Новотроицк|Novotroitsk]]|grajdanlıq={{Байрак|Россия}} [[Räsäy imperiäse]]<br> {{Байрак|ССРБ}} [[SSRB]]|hönär=[[металлургия|metallurg]]|büläk häm premiälär={{Социалистик Хезмәт Каһарманы}}<br>{{Ленин ордены}} {{Ленин ордены}} [[Файл:SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|«1941—1945 yıllardağı Böyek Watan suğışındağı batır xezmäte öçen» medale]]|räsem=Födor İvan ulı Tolkaçöv.jpg}} '''Födor Tolkaçöv''', Födor İvan ulı Tolkaçöv ({{Lang-ruLat|Фёдор Иванович Толкачёв}}; ''[[1905 yıl]], [[Орлов Гай|Orlov-Gay]] — [[1970 yıl]], [[Яңа Троицк|Novotroitsk]]'') — Orski-Xälil metallurgiä kombinatınıñ sovet metallurgı, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы|Sotsialistik Xezmät Qaharmanı]] (''[[1958 ел|1958]]''). == Biografiäse == Samar gubernasınıñ Orlov-Gay awılında tuğan. 1923 yılda [[Донбасс|Donbassqa]] qärdäşe yanına kilgän. Makiyivka metallurgiä zavodında eşlägän. 1930 yılda domna tsexı masterı bulğan. 1931 yılda [[Magnitogorsk|Magnitogorskqa]] küçengän. Suğıştan soñğı yıllarda Tübän Tagil metallurgiä kombinatında eşlägän. 1954 yılda Novotroitskqa küçerelgän. 1963 yılda pensiägä çıqqan. [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|SBKFnıñ]] XXI qorıltayı delegatı itep saylanğan. 1970 yılda Novotroitskida wafat bulğan. == Büläkläre == * [[«Урак һәм Чүкеч» медале|«Uraq häm Çükeş» medale]] (19.07.1958); * ike tapqır [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] (05.05.1945; 19.07.1958); * medallär, şul isäptän «1941—1945 yıllardağı Böyek Watan suğışındağı batır xezmäte öçen»; * «Maqtawlı metallurg» iseme. == Ädäbiät == * ''[[Василий Россовский|Россовский В. П.]]'', [http://orenkraeved.ru/images/biblioteka/lichnosti/geroi_truda/geroi_truda.pdf Толкачёв Фёдор Иванович], Герои Труда: Биографический справочник. — Калуга: Золотая аллея, 1999. — 256 с. * Оренбургская библиографическая энциклопедия. == Sıltamalar == * [http://new.warheroes.ru:8080/hero/hero.asp?Hero_id=17572 Сайт «Герои страны»]{{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://kraeved.opck.org/zemlaki/geroi_st/t/tolkachev.php Толкачёв Фёдор Иванович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219101650/http://kraeved.opck.org/zemlaki/geroi_st/t/tolkachev.php |date=2019-12-19 }} [[Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:ССРБ металлурглары]] l2v15icohye8dcxudw0e3afa8cd6uf3 0 816950 5994102 4447109 2026-08-01T19:59:26Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png|Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ho 5994102 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Галина Кривошапко |Имза = |Фото = Г.Кривошапко.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = non_performing_personnel |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Галина Михайловна Кривошапко |Туу көне = 17.06.1916 |Туу урыны = [[Россия империясе]], [[Акмола өлкәсе (Россия империясе) |Акмола өлкәсе]], {{туу урыны| Омск |Омскида}} |Үлү көне = 6.02.2013 |Үлү урыны = [[РФ]], [[Саха Республикасы]], {{үлем урыны| Якутск |Якутскида}} |Еллар = 1937 ― 2001 |Дәүләт = {{байраклаштыру|Россия империясе}}<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}<br/>{{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = дирижёр |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл: Honoured Artist of RSFSR medal.jpg |20px|РСФСР атказанган артисты]] |Сайт = }} '''Галина Кривошапко''', Гали́на Миха́йловна Кривоша́пко (''[[1916 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], [[РИ]], [[Акмола өлкәсе (Россия империясе) |Акмола өлкәсе]], [[Омск]] – [[2013 ел]]ның [[6 февраль|6 феврале]], [[РФ]], [[Саха Республикасы]], [[Якутск]]'') ― дирижёр, музыка педагогы, Якут АССРның халык (1957), РСФСРның атказанган (1958) артисты. РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1972). Саха (Якутия) Республикасының Мактаулы гражданы (2002). == Тәрҗемәи хәле == 1916 елның 17 июнендә [[Акмола өлкәсе (Россия империясе) |Акмола өлкәсенең]] административ үзәге [[Омск]] шәһәрендә туган. Әтисе аңа 4, әнисе 14 яшь булганда вафат булганнар. Музыка белән 10 яшеннән шөгыльләнә башлый. Әбисе Агафья Тихоновна Степанова тәрбиясендә калган кыз Омск музыка техникумының фортепиано бүлегенә укырга кергән<ref name="КПРФ">''Пётр Докторов.'' {{cite web|url=http://sakhakprf.ru/?p=11225|title=Легендарная Галина Кривошапко была стойким коммунистом|publisher=Якутское отделение [[КПРФ]]|lang=ru|access-date=2014-01-18|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201184136/http://sakhakprf.ru/?p=11225|deadlink=no|accessdate=2024-02-10|archivedate=2014-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201184136/http://sakhakprf.ru/?p=11225}}</ref>. 1937 елдан ― Тимер юлчылар клубының пианисткасы, 1940―1941 елларда ― [[Омск өлкәсе]] Пионерлар һәм укучылар йортының хормейстеры. 1941 елның февралендә табиблар киңәше буенча (табиблар аның туберкулез белән авырганын ачыклаган) [[Якутски]]га күченә. Якутск радиокомитеты симфоник оркестрында пианистка, аннары сәнгать җитәкчесе һәм дирижеры булып эшли. 1944 елның ноябреннән ― [[ВКП(б)]] әгъзасы<ref name="КПРФ" />. 1957 елның декабрендә [[Мәскәү]]дә узган Якут әдәбияты һәм сәнгате декадасының сәнгать җитәкчесе һәм баш дирижеры була. 1959 елда П. И. Чайковский исемендәге [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]н профессор Борис Хайкинның опера-симфоник дирижерлык классы буенча тәмамлый. 1959 елдан Якутск дәүләт музыкаль-драма театрының баш дирижеры. 1961 елда Якутиядә беренче тапкыр [[Петр Чайковский|Чайковскийның]] «Аккош күле» балеты куела. 1965 елның октябреннән ― Якут АССР Милли тапшырулар корпорациясе симфоник оркестрының баш дирижеры, аннары ― дирижер-консультанты. Саха халык эпосы [[олонхо]] «Җитез Ньургун Боотур» уникаль грамъязмасы булдыруны башлап йөрүче, оештыручысы һәм сәнгать җитәкчесе. 1970-елларда Галина Михайловна {{comment|башлангычы|инициативасы}} белән [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Якутск дәүләт университеты]] (хәзерге [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]) каршында «Классик музыка сөючеләр клубы» оештырыла. Аның [[Мәскәү]], [[Ленинград]], СССРның башка шәһәрләре, [[Зур театр]], Ленинград филармониясенең академия оркестры симфоник оркестрлары белән чыгышлары Бөтенсоюз радиосының «алтын фондына» яздырып алынган. Якут АССР Гостелерадиосының симфоник оркестры белән беренче тапкыр [[Моцарт]]ның барлык 41 симфониясен (кереш сүз белән) башкара. Музыка белеме өлкәсендә бердәнбер теоретик хезмәт ― «Якут халкының музыка мәдәнияте» ({{lang-ru|Музыкальная культура якутского народа}}) авторы. ЯАССР Гостелерадиосында радио һәм телевизион цикллар алып баручы. Берничә китап язган, шуларның берсе, «Пространство моей души» 2002 елда басылып чыккан. 2013 елның 6 февралендә вафат булган. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Якут АССРның халык артисты (1957) * РСФСРның атказанган артисты (1958) * РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1972) * «Поляр Йолдыз» ордены ([[Саха Республикасы]], 2011) – ''классик музыка сәнгатен үстерүгә һәм пропагандалауга, яшьләрне рухи һәм эстетик тәрбияләүгә керткән зур өлеше, күпьеллык иҗади эшчәнлеге өчен''<ref>{{Cite web |url=http://sakha.gov.ru/node/231 |title=Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия): Кавалеры Ордена Республики Саха (Якутия) «Полярная звезда» — список награждённых |accessdate=2014-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103035030/http://sakha.gov.ru/node/231 |archivedate=2013-11-03 |deadlink=yes }}</ref><ref name="якутия">{{cite web|url=http://www.yakutia24.ru/cultureasport/culturaasport/1194------l-r|title=Галина Кривошапко – кавалер ордена «Полярная звезда»|publisher=Якутия 24|lang=ru|accessdate=2014-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201200642/http://www.yakutia24.ru/cultureasport/culturaasport/1194------l-r|archivedate=2014-02-01|deadlink=yes}}</ref> * Саха (Якутия) Республикасының П. А. Ойунский исемендәге Дәүләт премиясе (1998)<ref name="СЛ">{{Cite web |url=http://sakhalife.ru/node/58548 |title=Вечная память Кривошапко Галине Михайловне // sakhalife.ru |accessdate=2014-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201170302/http://sakhalife.ru/node/58548 |archivedate=2014-02-01 |deadlink=yes }}</ref> * Саха (Якутия) Республикасының Мактаулы гражданы (2002)<ref name="СЛ"/><ref>{{Cite web |url=http://sakha.gov.ru/node/17700 |title=Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия) — Почетные граждане Республики Саха (Якутия) |accessdate=2014-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004220828/http://sakha.gov.ru/node/17700 |archivedate=2013-10-04 |deadlink=yes }}</ref> == Шәхси тормышы == Беренче ире ― табиб-хирург Владимир Иванович Симкин. Хатыны белән Якутскига күченеп, бер ел үткәч, вафат булган, Омскида җирләнгән<ref name="КПРФ" />.<br/> Икенче ире (1943 елдан) ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Захар Тюнгюрядов |Захар Тюнгюрядов |d |Q25641169}} (1915―1975), 1961―1975 елларда Якут АССР Милли китапханәсе директоры <ref>[https://ar.culture.ru/en/subject/istoricheskoe-zdanie-nacionalnoy-biblioteki#:~:text=Захар%20Тимофеевич%20Тюнгюрядов%20(1915–1975)%20—,работы%20и%20промораживание%20оттаявших%20грунтов Историческое здание Национальной библиотеки.] Официальный сайт Artefact{{ref-ru}}</ref>. == Хәтер == * [[2013 ел]]ның 16 декабрендә Саха Республикасы Президенты Саха (Якутия) филармониясенә Галина Кривошапко исемен бирү турында Указга кул куйган<ref>{{cite web|url=http://russsia-region.ru/saha/85078-Filarmoniya-Yakutii-otnyne-budet-nosit-imya-Galiny-Krivoshapko.html|title=Филармония Якутии отныне будет носить имя Галины Кривошапко|publisher=Регионы России.ru|date=2013-12-17|lang=ru}}{{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.1sn.ru/72609.html Ушла из жизни легендарная якутянка Галина Кривошапко] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926160819/https://www.1sn.ru/72609.html |date=2023-09-26 }} — информационное агентство «SakhaNews» {{DEFAULTSORT:Кривошапко, Галина}} [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:СССР дирижёрлары]] [[Төркем:Россия дирижёрлары]] [[Төркем:ССРБ педагоглары]] [[Төркем:Россия педагоглары]] [[Төркем:Музыка педагоглары]] [[Төркем:Поляр Йолдыз ордены (Саха) кавалерлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Саха Республикасының мактаулы гражданнары]] [[Төркем:Якут АССРның халык артистлары]] [[Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:П. А. Ойунский исемендәге премия лауреатлары]] d9lp8qwj4hb55tne3ceygss0ljhtmoo 0 818038 5994111 4157215 2026-08-01T22:18:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994111 wikitext text/x-wiki {{УК}}[[Файл:CubeBel-1.jpg|thumb|]] '''CubeBel — 1''' (башка исеме BSUSat-1) ул [[Җир]]не дистанцион зондировкалаучы [[Беларусия|беларус]] космик аппараты. Белорус дәүләт университеты тарафыннан эшләнгән Наноспутник, белорус мәгариф системасында беренче университет спутнигы һәм җир тирәли орбитада өченче белорус объекты. Кытайда Цзюцюань (JSL) космодромыннан 2018 елның 29 октябрендә Пекин вакыты белән 08:43 сәгатьтә Кытай-Франция океанографик аппараты һәм тагын дүрт наноспутник белән бергә очырыла<ref>{{Cite web|url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/10/long-march-2c-lofts-cfosat-cnes/|title=Long March 2C lofts CFOSAT for CNES|author=|website=|date=|publisher=|access-date=2019-07-29|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029232516/https://www.nasaspaceflight.com/2018/10/long-march-2c-lofts-cfosat-cnes/|deadlink=unfit}}</ref>. Аппарат чанчжэн-2c ракета-ташучысы белән якынча 500 км биеклектәге орбитага чыгарыла<ref>{{Cite web|url=https://42.tut.by/613585|title=БГУ запустил в космос спутник|author=|website=|date=|publisher=|access-date=2019-07-29|archive-date=2019-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924011358/https://42.tut.by/613585|deadlink=yes|accessdate=2024-05-03|archivedate=2019-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190924011358/https://42.tut.by/613585}}</ref>. == Аппарат == Аппарат Cubsat платформасында стандарт спутник булып тора, аның зурлыгы 20x10x10 см һәм авырлыгы 1,6 кг артык. ул энергия белән тәэмин итү, идарә итү, ориентация һәм тотрыкландыру, телекоммуникация системалары белән җиһазландырылган Спутникта файдалы йөкләнеш буларак цифрлы камера, радиацион спектрометр, инфракызыл детектор урнаштырылган. Спутник радиолюбительләр җәмгыяте өчен цифрлы ретранслятор белән җиһазландырылган. == Максат == CubeBel-1-спутник көч җайланмаларын, элемтә системаларын һәм мәгълүмат җыюны сынау өчен демонстрацион спутник. Спутник алдында куелган төп максатлар: * Магнит ориентациясен тәэмин итү өчен яңа программа комплектын тикшерү; * Радиация спектрометры ярдәмендә радиация фонын мониторинглау; * GPS кабул итүчене куллануга нигезләнгән система белән яңа навигация системасын сынап карау; * Җирне түбән җир тирәли орбитадан оптик һәм инфракызыл диапазонда төшерергә; * Радиолюбительләр тапшыруын үткәрү<ref>{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/cubebel-1.htm|title=CubeBel 1 (BSUSat 1)|website=space.skyrocket.de|accessdate=2020-07-07|archive-date=2020-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525122343/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/cubebel-1.htm|deadlink=no}}</ref> == Эксплуатацияләү == Фәнни максатларда җир тирәсендәге киңлекнең радиация кырларын, электрон элементларның радиациягә чыдамлыгын, Җирне дистанцион зондировкалауны өйрәнү һәм тикшерү үткәрелә. Белем бирү компоненты наноспутникны очучы уку-фәнни лаборатория буларак куллана. Җирдәге идарә итү, кабул итү һәм мәгълүмат эшкәртү комплексы белән бергә студентлар реаль шартларда космик технологияләрне үзләштерәләр һәм фәнни тикшеренүләр үткәрәләр. Практик дәресләр кысаларында студентлар телеметрик һәм спутник фотосурәтләрен алырга һәм эшкәртергә, төрле стабилизация алгоритмнарын сынап карарга, орбиталь элементларны исәпләргә, түбән җир тирәли орбитада гамма-спектрларны өйрәнергә һ. б. өйрәнәләр. Гамәли белемнәр космик аппаратларны эшләү, булдыру һәм куллануның тулы циклы вакытында алынган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bsu.by/main.aspx?guid=235071&detail=953333 БГУ запустил собственный спутник]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://bsusat.com Сайт проекта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605013705/https://bsusat.com/ |date=2019-06-05 }} * [https://www.nasaspaceflight.com/2018/10/long-march-2c-lofts-cfosat-cnes/ Архив НАСА]{{ref-en}} * [https://www.ecoruspace.me/CubeBel-1.html Ecoruspace.me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805090355/https://www.ecoruspace.me/CubeBel-1.html |date=2019-08-05 }}{{ref-en}} [[Категория:Җирнең ясалма иярченнәре]] [[Категория:Космонавтика]] [[Категория:Беларусия Җир ясалма иярченнәре]] 1uefgi5gv34n10q45ra0j2e47ynixmd 0 818131 5994075 5987463 2026-08-01T17:34:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994075 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Төркият''' — [[Тел|телләр]], [[әдәбият]], [[Тарих|тарих,]] [[фольклор]], [[дин]], [[этнография]], рухи һәм [[Arxeologik mädäniät|археологик мәдәният]], [[Төрки халыклар|төрки]] һәм [[Төрки телләр|төрки телдә сөйләшүче]] халыкларның үткәнен һәм бүгенгесен өйрәнүче [[Гуманитар фәннәр|гуманитар]] фәннәр җыелмасы . Элегрәк төрки телләр һәм әдәбият белән эш итүче [[Филология|филология фәне]] буларак кына карала. == Өйрәнү предметы == Географик яктан төркият галимнәренең кызыксыну өлкәсе ерак төньяктагы [[Якутия|Якутиядән]] көньяк-көнбатыштагы [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте|Кипрга]], көнчыгыштагы [[Кытай]]дан көньяктагы [[Якын Көнчыгыш]] илләренә кадәр җәелгән. Бүгенге көндә дөньяда төрки халыкларның саны, этник төркемнәр һәм азчылыклар белән бергә, якынча 165 миллион кешегә җитә. 20 миллионга якын кеше төрки телләрнең берсендә икенче яки өченче тел буларак сөйләшә. Ләкин мондый белем милли үзаң белән буталырга тиеш түгел. Иң борынгы төрки текстлар безнең эраның 600—800 елларына карый.<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|title=Древнетюркские рунические памятники как источник по Средней Азии|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423041112/http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|archivedate=2023-04-23|author=[[Кляшторный, Сергей Григорьевич|С.Г. Кляшторный]]|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> Борынгы төркиләрнең дине [[Тәңречелек]] булган<ref>{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|title=Культ Тенгри у древных тюрок|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418205221/https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|archivedate=2023-04-18|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> . Хәзерге вакытта төрки халыклар төрле диннәрне тоталар. Төп диннәр — [[Ислам]], [[Христианлык]], [[Буддачылык]]. Хәзерге төркиләрнең күбесе [[Сөнничелек|сөнни мөселманнар]] . Буддачылык тарафдарлары бүген [[сары уйгырлар]] һәм [[тывалар]], [[тарбагатай кыргызлары]] һәм [[Xotonnar|хотоннар]] арасында бар. [[Чуашлар|Чуаш]] һәм [[Гагаузлар|гагауз кешеләре]] күбесенчә [[Pravoslawlıq|православие христианнары]] . Караитлар һәм [[Кырымчаклар]] [[Яһүд дине|яһүд динен]] тоталар<ref>{{Cite web|url=https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|title=Караимы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625223513/https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|archivedate=2020-06-25|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref>. [[Россия|Рәсәйдә]] 25 төрки халык яши (барлыгы 12 миллион кеше): [[татарлар]] (5 миллион 554 мең), [[башкортлар]] (1 миллион 673 мең), [[чуашлар]] (1 миллион 637 мең), [[казакълар]] (653 мең), [[әзербайҗаннар]][[Комыклар|​]][[Кырым татарлары|​]][[Тывалар|​]][[Карачайлар|​]] (621 мең), [[якутлар]] (443 мең), [[кумыклар]] (422 мең), [[кырым татарлары]] (254 мең), [[тывалар]] (243 мең), [[карачайлар]] (192 мең), [[үзбәкләр]] (122 мең), [[балкарлар]] (108 мең), [[төрекләр]] (92 мең), [[Нугайлар|ногайлар]] (110 мең), [[хакаслар]] (75 мең), [[алтайлар]] (67 мең), [[төрекмәннәр]] (33 мең), [[кыргызлар]] (31 мең), [[шорлар]] (13 мең), [[гагаузлар]] (12 мең), [[долганнар]] (7261), [[Уйгырлар|уйгурлар]] (2867), [[каракалпаклар]] (1609), [[тофалар]] (837), [[караимнар]] (366)<ref>{{Cite web|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|title=Данные Всероссийской переписи 2002 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200109173322/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|archivedate=2020-01-09|accessdate=2009-09-03}}</ref> . [[Төрки телләр|Төрки телләрнең]] саны төрлечә билгеләнә. 1966-нчы елда СССР Фәннәр академиясе тарафыннан бастырылган монографиядә 23 тере тел күрсәтелә; А. А. Реформатский дәреслегендә 25 тере һәм 7 үле тел бар; [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]] монографиясендә 27 тере һәм 12 үле тел исәпләнә. 1997-нче елда Россия Фәннәр академиясенең Лингвистика институты тарафыннан бастырылган «Төрки телләр» монографиясендә 39 тере һәм 15 үле төрки тел искә алына<ref>Языки Мира. Тюркские языки. М., 1996.</ref> . Киң таралуы, мәдәни һәм практик әһәмияте аркасында төркиятне өйрәнүче студентлар беренче өйрәнү теле буларак еш кына [[Төрек теле|төрек телен]] сайлыйлар. Россиядә төркият белгечләрен [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты|MГИМО]], ISAA, СПБГУ, МГЛУ, [[Россия дәүләт гуманитар университеты|РГГУ]], Мәскәү өлкәсенең хәрби университеты, Россия фәннәр академиясенең Көнчыгыш тикшеренүләре институты, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университеты]], [[Чиләбе дәүләт университеты]], [[Себер федераль университеты|Себер Федераль Университеты]] һәм башка бик күп югары уку йортларында әзерлиләр.<ref>{{Cite web|url=http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|title=Межвузовская Тюркология<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305114714/http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|archivedate=2012-03-05|accessdate=2009-09-03}}</ref> Көнчыгыш һәм төркият белгечләренең белемнәре лингвистикада, мәдәнияттә, политология, журналистика, социология, статистика, антропология һ.б. юнәлешләрдә әһәмиятле. == Тарих == Төркият өчен мөһим чыганаклар — VIII—X гасыр [[Orxon älifbası|борынгы төрки рун язулары]] ([[Orxon älifbası|Орхон-Енисей язулары]]) һәм VIII—XVI гасырларда [[Иске уйгыр язуы|Иске уйгыр руналарында]] язылган истәлекләр. Төрки телләр буенча беренче җитди фәнни эш — XI гасырда [[Кашгар]] төрки галиме [[Мәхмүд Кашгарый]] тарафыннан тупланган «Төрки диалектлар җыентыгы» (''Kitâbü divân-i lûgat it-Türk'' — Төрле төрки телләр буенча сүзлек-белешмәлек китабы). XV—XVII гасырларда төркиятнең төп юнәлеше [[Госман империясе]]н һәм [[Госманлы төрекчәсе]]н өйрәнү була. 1795 елда [[Париж]]да көнбатыш дөньясында төрки телләрне өйрәнүгә багышланган беренче югары мәктәп, «Тере көнчыгыш телләре мәктәбе» (''L'école des langues Orienteles vivantes'') ачыла. Россиядә төркиятне өйрәнү XVIII гасырның икенче яртысында башлана. Моңа кадәр [[төрки халыклар]] һәм [[Төрекләр|төрекләрнең]] тасвирламалары рус елъязмаларында (мәсәлән, " Повесть временных лет ") һәм аерым әсәрләрдә (Нестор Искәндәрнең " Константинополь вакыйганамәсе "; Иван Пересветовның [[Иван IV|Явыз Иванга]] төрекләр турындагы трактатлары; Андрей Лызловның"Скифлар тарихы"; Дмитрий Кантимернең ике томлык Төркия тарихы, һ.б.) [[Мишәр диалекты|Академик]] [[Симон Петер Паллас|Симон Петер Палласның]] 1787 елда [[Санкт-Петербург|Санкт-]] [[Башкорт теле|Петербургта]] басылган "Барлык телләрнең чагыштырма сүзлеге"ндә татар, мишәр, башкорт, ногай һәм башка төрки телләрдән лексик материал урнашкан. XIX гасыр уртасына кадәр төркият [[Төрки телләр|төрки телләрне]], әдәбият һәм тарихи истәлекләр, өлешчә [[нумизматика]], [[этнография]] һәм төрки телләрдә сөйләшүче халыкларның [[Фольклор|фольклорын]] өйрәнгән катлаулы дисциплина буларак үсеш ала. 1863 елда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университетының]] көнчыгыш телләре факультетында Көнчыгыш тарихы бүлеге булдырыла, анда [[Төрки халыклар|төрки халыкларының]] тарихын өйрәнү мөстәкыйль үсеш ала башлый. Россиядә төркият мөстәкыйль фән буларак XIX гасырның икенче яртысында барлыкка килгән. Аны төзү һәм үстерүдә төп рольне [[Александр Казем-Бек|М. А. Казембек]] (« [[Госманлы төрекчәсе|Госманлы теле]] грамматикасы», 1839), О. Н. Бетлингк («Якут теле грамматикасы», 1851), П. М. Мелиоранский («Гарәп филологиясе төрек теле турында», 1900), А. Н. Самойлович («Кыскача [[кырымтатар теле]] грамматикасы тәҗрибәсе», 1916) тикшеренүләре уйный. Октябрьгә кадәрге чорда [[Хәсәнгата Габәши|төркият]] үсешенә зур [[Әхмәтзәки Вәлиди|өлеш]] керткән Рәсәй галимнәре: [[Вилһелм Радлов|В. В. Радлов]] [[Николай Катанов|, И.Халфин]] [[Ибраһим Хәлфин|,]] [[Чокан Вәлиханов|Чокан Вәлиханов,]] [[Хәсәнгата Габәши|Х. Габәши]], Совет чоры төркият галимнәре: [[Василий Богородицкий|В. А. Богородицкий]], [[Сергей Малов (1880)|С. Э.]] [[Сергей Малов (1880)|Малов]], [[Габделхәй Әхәтов]], [[Николай Ашмарин|Н. И. Ашмарин]], [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]], [[Николай Дмитриев|Н. К. Дмитриев]], [[Андрей Кононов|А. Н. Кононов]], [[Әдһәм Тенишев|Әдһәм Тенишев,]] [[Латыйф Җәләй]], [[Җәлил Киекбаев]], А. М. Щербак, М. Ш. Ширалиев һәм башкалар. Бу чорларда төрки телләр диалектларын өйрәнү буенча зур эш алып барыла, грамматик система эшләнә, фәнни грамматикалар һәм фразеологик сүзлекләр бастырыла. Төрки лексикография зур үсеш ала: милли-рус һәм рус-милли күп томлы аңлатма сүзлекләр, шулай ук терминологик һәм диалектологик сүзлекләр тупланып бастырыла. Совет төркиятеләренең казанышлары чагыштырма [[фонетика]], [[Морфология (тел белеме)|морфология]] һәм төрки телләрнең [[Синтаксис|синтаксисын]] булдыруда да чагыла. Төркият мәсьәләләре шулай ук [[Болгария|Болгариядә]] (Г. Галыбов, Н. Тодоров), [[Маҗарстан|Венгриядә]] (Д. Немет, Д. Хазам, [[Андраш Рона-Таш|А. Рона-Таш]]), [[Польша]]да [[Төркия|(]] А. Зайончковский, Э. Трыярский), [[Төркия|Төркиядә]] (Р. Арат, Б. Аталай, А. Дильачар, А. Валиди-Тоган), [[Германия|Алманиядә]] (А. фон Габен, Г. Дорфер), [[Швеция|Швециядә]] (Г. Ярринг, Л. Юхансон), [[АКШ]] (К. Г. Менгес, П. Б. Голден) һәм башка илләрдә өйрәнелә. ХХ гасырның 30-40 нчы елларында [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССРдагы]] күп күренекле төркият галимнәре репрессияләнә<ref>{{Cite web|url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|title=Русские археологи и политические репрессии 1920—1940-х гг.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010181816/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|archivedate=2017-10-10|accessdate=2011-11-05}}</ref> . Шулай итеп, ялган гаепләүләр аркасында профессор [[Бәкер Чобан-задә|Чобан-задә]] (1937)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/choban.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118021942/http://memory.pvost.org/pages/choban.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм профессор Э. Д. Поливанов (1938), СССР Фәннәр академиясе академиясе Самойлович (1938)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118035216/http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм башкалар шпионлыкта гаепләнеп атыла.<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524060732/http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|archivedate=2012-05-24|accessdate=2011-11-05}}</ref>. == Танылган галимнәре == {{seealso|Төркем:Төрки халыклар белгечләре}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P106 wd:Q13210922. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! әлма-матер ! эш урыны ! үлем датасы |- | data-sort-value="1455" | 1455 | ''[[:d:Q12630940|Feliks Petančić]]'' | | | data-sort-value="1517" | 1517 |- | data-sort-value="1615" | 1615 | ''[[:d:Q20480593|Jakab Harsányi Nagy]]'' | ''[[:d:Q1293929|University of Franeker]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q195625|George II Rákóczi]]''<br/>''[[:d:Q2184286|Gheorghe Ştefan]]''<br/>''[[:d:Q152727|Frederick William of Brandenburg]]'' | data-sort-value="1676" | 1676 |- | data-sort-value="1793" | 1793-05-14 | ''[[:d:Q1450898|François Bernard Charmoy]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-12-09 |- | data-sort-value="1802" | 1802<br/>1802-06-22 | [[Александр Казем-Бек (1802)|Александр Казем-Бек]] | | [[Казан Император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-11-27 |- | data-sort-value="1807" | 1807 | ''[[:d:Q4157361|Jean Jacques Pierre Desmaisons]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-09-06 |- | data-sort-value="1812" | 1812-04-12 | [[Лазарь Будагов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1878" | 1878-12-30 |- | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Мартиниан Иванов|Иванов Мартиниан Иван улы]] | [[Neplüev kadet korpusı|Ырынбур Неплюев кадет корпусы]] | | data-sort-value="1896" | 1896 |- | data-sort-value="1818" | 1818-05-10 | ''[[:d:Q4440830|Albert Starchevsky]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1901" | 1901-10-20 |- | data-sort-value="1820" | 1820-09-21 | ''[[:d:Q214165|Georg Rosen]]'' | | | data-sort-value="1891" | 1891-10-29 |- | data-sort-value="1822" | 1822-04-23<br/>1822-05-05 | [[Николай Ильминский]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1891" | 1891-12-27 |- | data-sort-value="1830" | 1830-11-12 | ''[[:d:Q4191602|Vladimir Zernov-Velyaminov]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-01-30 |- | data-sort-value="1831" | 1831-01-15 | ''[[:d:Q31783885|Dániel Szilágyi]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885-11-22 |- | data-sort-value="1832" | 1832-03-19 | ''[[:d:Q557360|Ármin Vámbéry]]'' | | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q661916|Nyugat]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 |- | data-sort-value="1835" | 1835-01-23 | [[Евфимий Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1918" | 1918-02-25 |- | data-sort-value="1836" | 1836-08-13 | ''[[:d:Q201763|Michael Jan de Goeje]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-05-17<br/>1909-05-13 |- | data-sort-value="1837" | 1837-01-05<br/>1837-01-17 | [[Вилһелм Радлов]] | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[Кунсткамера]] | data-sort-value="1918" | 1918-05-12 |- | data-sort-value="1837" | 1837 | ''[[:d:Q135488405|Camilla Ružićka-Ostoić]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885 |- | data-sort-value="1838" | 1838-02-24<br/>1840 | ''[[:d:Q16683658|Magomed-Efendi Osmanov]]'' | | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 |- | data-sort-value="1842" | 1842-01-25 | ''[[:d:Q171485|Vilhelm Thomsen]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''<br/>''[[:d:Q12332836|Randers State School]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-12 |- | data-sort-value="1846" | 1846-07-28 | ''[[:d:Q4424605|Vasily Dmitriyevich Smirnov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1922" | 1922-05-25 |- | data-sort-value="1854" | 1854-11-08 | ''[[:d:Q12278057|Diamandi Ihchiev]]'' | [[Истанбул университеты]] | | data-sort-value="1913" | 1913-03-26 |- | data-sort-value="1860" | 1860-03-12 | [[Бернат Мункачи]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-09-21 |- | data-sort-value="1860" | 1860-09-22 | [[Игнац Кунош]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-01-12 |- | data-sort-value="1860" | 1860 | ''[[:d:Q112513733|Nil Sergejevič Lykošin]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-25 | ''[[:d:Q1320566|József Thúry]]'' | | | data-sort-value="1906" | 1906-05-22 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-29<br/>1861 | ''[[:d:Q6583303|Necip Asım Yazıksız]]'' | | | data-sort-value="1935" | 1935-12-12<br/>1935 |- | data-sort-value="1862" | 1862-05-18<br/>1862-05-06 | [[Николай Катанов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1922" | 1922-03-09<br/>1922-03-10 |- | data-sort-value="1868" | 1868-09-17 | ''[[:d:Q62907|Carl Brockelmann]]'' | ''[[:d:Q159895|Росток университеты]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]''<br/>''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q20266330|Фридрих Вилһелм үнивирситите]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-06 |- | data-sort-value="1868" | 1868-11-18 | ''[[:d:Q4289495|Platon Melioransky]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-16 |- | data-sort-value="1868" | 1868-03 | ''[[:d:Q24642493|Seräli Lapin]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | data-sort-value="1869" | 1869-11-03 | [[Василий Бартольд]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-12 | ''[[:d:Q401773|Әхмәт Агаев]]'' | ''[[:d:Q3064259|Париж университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1167080|Darülfünun]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-08-09 | ''[[:d:Q6058766|Willi Bang]]'' | | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 |- | data-sort-value="1870" | 1870-09-22 | [[Николай Ашмарин]] | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | [[Казан керәшен педагогия техникумы]]<br/>[[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q113411576|Северо-восточный археологический и этнографический институт]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1933" | 1933-08-26 |- | data-sort-value="1870" | 1870-12-11 | ''[[:d:Q15410478|Friedrich Giese]]'' | ''[[:d:Q165528|Грайфсвальд үнивирситите]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871 | ''[[:d:Q12272783|Atse Dorev]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-09-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871-03-12 | ''[[:d:Q25680779|İsmail Lömanov]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-02 |- | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q97579033|Efetov Semion Borisovich]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4504314|Central Museum of Tavrida]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09 |- | data-sort-value="1873" | 1873-05-08 | ''[[:d:Q2496339|Seraya Shapshal]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-18 |- | data-sort-value="1874" | 1874<br/>1873<br/>1876 | ''[[:d:Q61073071|Ahmet Rifat Bilge]]'' | ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-02-22 |- | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q128013905|Ernst C. Marré]]'' | | | |- | data-sort-value="1876" | 1876-03-23 | ''[[:d:Q83275|Ziya Gökalp]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q6049213|veterinary education]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1165599|Dar ul-Funun]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-25 |- | data-sort-value="1876" | 1876-09-25 | ''[[:d:Q4143882|Vladimir Gordlevsky]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-09-10 |- | data-sort-value="1876" | 1876 | ''[[:d:Q6061193|Yahya Naci Bayburtlu]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 |- | data-sort-value="1876" | 1876-08-29 | [[Һади Атласи]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-02-15 |- | data-sort-value="1878" | 1878-12-02 | ''[[:d:Q73498901|Theodor Menzel]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-10 |- | data-sort-value="1879" | 1879-07-24 | ''[[:d:Q3171671|Jean Deny]]'' | ''[[:d:Q1977696|Ришелье лицее]]''<br/>''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''<br/>''[[:d:Q20749407|Paris Faculty of Law and Economics]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q789848|Ministry for Europe and Foreign Affairs]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q3064325|Париж сынлы сәнгать факүлтите]]''<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-05 |- | data-sort-value="1879" | 1879-01-03 | ''[[:d:Q4060313|Osman Nuri-Asan oğlu Aqçoqraqlı]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Кырым татар педагогика техникумы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-17 |- | data-sort-value="1880" | 1880-01-28<br/>1880-01-04 | [[Сергей Малов (1880)|Сергей Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-06<br/>1957-01-09<br/>1957-01-07 |- | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q3935871|Besim Atalay]]'' | | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q7855292|Turkish National Police Academy]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-07 |- | data-sort-value="1883" | 1883-03-28 | ''[[:d:Q171227|Gyula Mészáros]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q636088|Museum of Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4533056|Ethnography Museum of Ankara]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-25 |- | data-sort-value="1883" | 1883 | ''[[:d:Q114427016|Vladimir Khindalov]]'' | | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4996206|Bulgarian Historical Archive]]'' | data-sort-value="1934" | 1934 |- | data-sort-value="1887" | 1887-10-18<br/>1887-10-05 | ''[[:d:Q4218368|Isaac Kaja]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4479417|Wilno Jewish Teachers Institute]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-30 |- | data-sort-value="1887" | 1887 | ''[[:d:Q136817354|Kōji Ōkubo]]'' | [[Токио Чит Телләр Университеты]] | ''[[:d:Q274486|Waseda University]]''<br/>[[Токио университеты]] | data-sort-value="1950" | 1950 |- | data-sort-value="1888" | 1888-07-14<br/>1888-06-14 | ''[[:d:Q13052153|Aram Safrastyan]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-12<br/>1966-07-12 |- | data-sort-value="1888" | 1888-10-08 | ''[[:d:Q13174129|Pavel Falyov]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-03 |- | data-sort-value="1889" | 1889-09-04 | ''[[:d:Q4199340|Ille Takhti]]'' | [[Сембер чуаш укытучылар мәктәбе]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-22 |- | data-sort-value="1889" | 1889-12-26 | [[Нигъмәт Хәким]] | | | |- | data-sort-value="1889" | 1889-10-15 | ''[[:d:Q29994586|Arthur Siefeldt-Simumägi]]'' | | ''[[:d:Q20573822|Baku Higher Party School]]''<br/>''[[:d:Q129150499|Azerbaijan Scientific Society]]''<br/>''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-06 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-10 | [[Әхмәтзәки Вәлиди]] | [[Вена университеты]] | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-26 |- | data-sort-value="1890" | 1890-11-02<br/>1890-11-01 | ''[[:d:Q782305|Gyula Németh]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-12-14 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-13 | ''[[:d:Q4085214|Evgenii Eduardovich Bertels]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-07 |- | data-sort-value="1890" | 1890-05-03 | ''[[:d:Q4533753|Konstantin Yudakhin]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-02-22 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-15 | ''[[:d:Q66650|Franz Babinger]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1967" | 1967-06-23 |- | data-sort-value="1891" | 1891 | ''[[:d:Q4224104|Gerard Clauson]]'' | ''[[:d:Q1135137|Corpus Christi College]]''<br/>''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]''<br/>''[[:d:Q7637318|Summer Fields School]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974 |- | data-sort-value="1891" | 1891-06-12<br/>1891-12-21 | ''[[:d:Q7778909|Lajos Fekete]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-16<br/>1969-02-21 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-19 | [[Гаяз Максуди]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1942" | 1942 |- | data-sort-value="1892" | 1892-06-16 | [[Каюм Мифтахов]] | | | data-sort-value="1948" | 1948-10-04 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q94920489|Ahmet Muhiddin]]'' | | | data-sort-value="1923" | 1923 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q124643415|Gălăb Gălăbov]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972 |- | data-sort-value="1893" | 1893-05-15 | [[Бәкер Чобан-задә]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q64776872|Institute of Language and Writing of the Peoples of the USSR of the Academy of Sciences of the USSR]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 |- | data-sort-value="1893" | 1893-06-25 | ''[[:d:Q4402791|Martti Räsänen]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-09-07 |- | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q70254548|Hikmet Cevdetzade]]'' | ''[[:d:Q6030829|Darülmuallimin]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-17 |- | data-sort-value="1894" | 1894-04-08 | ''[[:d:Q215059|Gotthard Jäschke]]'' | | ''[[:d:Q168426|Мүнстер университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-29 |- | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Латыйф Җәләй]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966 |- | data-sort-value="1894" | 1894-01-26 | ''[[:d:Q6957550|Agâh Sırrı Levend]]'' | ''[[:d:Q1167080|Darülfünun]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 |- | data-sort-value="1894" | 1894-05-01 | ''[[:d:Q18203733|Aleksandr Potseluevskiy]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | ''[[:d:Q13030264|Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута]]''<br/>''[[:d:Q4313358|People's Commissariat for Railways of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 |- | data-sort-value="1894" | 1894-06-02 | ''[[:d:Q59531171|Willi Heffening]]'' | | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-03 |- | data-sort-value="1895" | 1895-05-22 | ''[[:d:Q395340|Agop Dilâçar]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | ''[[:d:Q20508065|Luys]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q20510743|Rahvira]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1897" | 1897-01-24 | ''[[:d:Q126595813|Margit Palló]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-09-03 |- | data-sort-value="1898" | 1898-10-20 | ''[[:d:Q4160294|Sergi Dzhikiya]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-12-06 |- | data-sort-value="1898" | 1898-08-16<br/>1898-08-28<br/>1898-09-09 | [[Николай Дмитриев]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-22 |- | data-sort-value="1898" | 1898-06-25 | ''[[:d:Q15815217|Herbert Jansky]]'' | [[Вена университеты]] | [[Вена университеты]]<br/>''[[:d:Q278044|Вена икътисад университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-03-12 |- | data-sort-value="1898" | 1898 | ''[[:d:Q20617445|Altan Saryn]]'' | | | |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-22 | ''[[:d:Q511129|László Rásonyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 |- | data-sort-value="1899" | 1899-04-17 | ''[[:d:Q2081180|Ahmet Caferoğlu]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-06 |- | data-sort-value="1899" | 1899-02-26 | [[Әмир Нәҗип]] | | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-28 |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-01 | ''[[:d:Q6072261|İsmail Hami Danişmend]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-04-12 |- | data-sort-value="1900" | 1900-05-15 | [[Рәшит Рәхмәти Арат]] | | | data-sort-value="1964" | 1964-11-29 |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-21 | ''[[:d:Q20561156|Mukhtar Huseynzade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1900" | 1900-09-11 | ''[[:d:Q100439901|Салий Сергеевич Майзель]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-07 |- | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q136590834|Walter Livingston Wright]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | data-sort-value="1901" | 1901-02-16 | ''[[:d:Q4293476|Anatoly Miller]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-03 |- | data-sort-value="1901" | 1901-10-22 | ''[[:d:Q4412681|Ervand Sevortyan]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-03-23 |- | data-sort-value="1901" | 1901-11-06 | ''[[:d:Q16544300|Eugeniusz Słuszkiewicz]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1752712|Nicolaus Copernicus University in Toruń]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-28 |- | data-sort-value="1902" | 1902-04-15<br/>1902-03-15 | ''[[:d:Q68105|Joseph Schacht]]'' | ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-01 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q368183|Lajos Ligeti]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-05-24 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q25591325|Лигети Лайош]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | ''[[:d:Q26179731|Hüseyin Namık Orkun]]'' | | ''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-23 |- | data-sort-value="1903" | 1903 | ''[[:d:Q1507322|George Ewart Bean]]'' | ''[[:d:Q1227526|St Paul's School]]''<br/>''[[:d:Q956501|Pembroke College]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-07 |- | data-sort-value="1903" | 1903-12-27 | ''[[:d:Q4063933|Sarsen Amanzholov]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-28 |- | data-sort-value="1905" | 1905-03-09<br/>1905-03-22 | [[Николай Баскаков]] | ''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-26 |- | data-sort-value="1905" | 1905-08-21 | ''[[:d:Q110922550|Janos Eckmann]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-11-22 |- | data-sort-value="1905" | 1905 | ''[[:d:Q137106805|Mehmet Tuğrul]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-14<br/>1906-10-27 | [[Андрей Кононов]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-30 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q4527460|Japar Shukurov]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-28<br/>1906 | ''[[:d:Q20623617|Igor' Alekseevič Batmanov]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-08<br/>1969 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q138391271|Akhmet Rafikov]]'' | | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-12 | [[Гуннар Ярринг]] | [[Лунд университеты]] | [[Лунд университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-29 |- | data-sort-value="1907" | 1907-09-02 | ''[[:d:Q3376159|Pertev Naili Boratav]]'' | ''[[:d:Q344292|Istanbul High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q118946302|Istanbul School of Higher Education (1924-1978)]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-16 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-27 | ''[[:d:Q4468740|Elizaveta Ubryatova]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-04 |- | data-sort-value="1907" | 1907-07-27 | [[Сәгадәт Исхакый-Чагатай|Сәгадәт Исхакый Чагатай]] | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-06-24 |- | data-sort-value="1907" | 1907-02-15 | [[Смет Кенесбаев]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-16 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-07<br/>1907-11-07 | ''[[:d:Q16432682|Maulen Balakaevich Balakaev]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q104175723|Kazakh Pedagogical Institute]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-10-15 |- | data-sort-value="1907" | 1907-11-26 | ''[[:d:Q130260845|Abdullah Zihni Soysal]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q11713249|Instytut Wschodni w Warszawie]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 |- | data-sort-value="1908" | 1908-03-27 | ''[[:d:Q4523567|Юлия Артемьевна Шибаева]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | | No/unknown value |- | data-sort-value="1908" | 1908-08-15 | ''[[:d:Q11769530|Marian Lewicki]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-13 |- | data-sort-value="1909" | 1909-10-30<br/>1909 | ''[[:d:Q63066750|Semen Lvovitsj Volin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4318766|INTERPIPE]]''<br/>''[[:d:Q4380517|Proletarsky Plant]]''<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-17<br/>1943 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-12 | ''[[:d:Q730671|József Blaskovics]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-06 |- | data-sort-value="1910" | 1910-10-10 | ''[[:d:Q1463960|Friedrich von Rummel]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-13 |- | data-sort-value="1910" | 1910-07-14 | ''[[:d:Q28055121|Anna Stepanovna Tveritinova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-19 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-27 | ''[[:d:Q84723033|Olga Smirnova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-13 |- | data-sort-value="1911" | 1911-04-30 | ''[[:d:Q6005885|Fahir İz]]'' | ''[[:d:Q6100138|Saint-Michel Highschool]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q170027|Лондон университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-05 |- | data-sort-value="1911" | 1911-10-14 | ''[[:d:Q58203030|Robert Anhegger]]'' | | ''[[:d:Q157033|Goethe-Institut]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-27 |- | data-sort-value="1911" | 1911-11-04 | ''[[:d:Q106776487|Mihail Guboglu]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-05-12 |- | data-sort-value="1911" | 1911-08-15 | ''[[:d:Q124737321|Jevhen Zavalyns'kyj]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-07-17 |- | data-sort-value="1912" | 1912-09-08 | ''[[:d:Q1577357|Hans Joachim Kißling]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-10-10 |- | data-sort-value="1912" | 1912-11-14 | [[Әхмәт Тимер]] | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Азатлык радиосы]]<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 |- | data-sort-value="1913" | 1913-01-13 | ''[[:d:Q216758|Johannes Benzing]]'' | | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-16 |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q4449330|Ahmet Ateş]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-20 |- | data-sort-value="1913" | 1913-12-25 | ''[[:d:Q56255898|Józef Sulimowicz]]'' | ''[[:d:Q4126434|Institute of Oriental Studies, University of Warsaw]]'' | ''[[:d:Q9185980|Central Military Library]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-05 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4133597|Virineâ Stefanovna Garbuzova]]'' | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-06-08 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4755648|Andreas Tietze]]'' | [[Вена университеты]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>[[Вена университеты]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-22 |- | data-sort-value="1914" | 1914-07-21 | ''[[:d:Q6542341|Włodzimierz Zajączkowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-03 |- | data-sort-value="1914" | 1914-01-19 | ''[[:d:Q20472681|Tibor Halasi-Kun]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-19 |- | data-sort-value="1914" | 1914 | ''[[:d:Q112560198|Stanisława Płaskowicka-Rymkiewicz]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-12<br/>1915 | ''[[:d:Q12808860|Beşir Göğüş]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-17<br/>1999 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-07 | ''[[:d:Q13089760|Nedim Filipović]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-04-21 |- | data-sort-value="1916" | 1916-05-02 | ''[[:d:Q1521289|Richard Franz Kreutel]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-10-29 |- | data-sort-value="1917" | 1917-11-07 | ''[[:d:Q2062057|Irène Mélikoff]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q1109084|Marc Bloch University]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-01-08 |- | data-sort-value="1917" | 1917-12-17 | ''[[:d:Q20624659|Yevdokiya Korkina]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2009" | 2009-06-10 |- | data-sort-value="1917" | 1917-05-22 | ''[[:d:Q130526889|Géza Fehér]]'' | ''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | ''[[:d:Q914141|Hungarian National Museum]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-02-21 |- | data-sort-value="1917" | 1917-04-01 | ''[[:d:Q137122406|Hikmet Dizdaroğlu]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-12-22 |- | data-sort-value="1918" | 1918-05-05 | ''[[:d:Q12842162|Mirali Seyidov]]'' | ''[[:d:Q19716417|Yerevan Azerbaijan Pedagogical Teknikum]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-04-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-03-15 | ''[[:d:Q3501194|Hasan Eren]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-05-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-07-04 | [[Касыйм Миршан]] | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-07-18 |- | data-sort-value="1919" | 1919-01-24 | ''[[:d:Q12847486|Khalyk Korogly]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-02 |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q20618186|Nikolay Antonov]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 |- | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q136331656|John R. Walsh]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-03-08 | ''[[:d:Q120987|Gerhard Doerfer]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-12-27 |- | data-sort-value="1920" | 1920-12-29 | ''[[:d:Q3261196|Louis Bazin]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-03-02 |- | data-sort-value="1920" | 1920-06-19 | ''[[:d:Q4385819|Geoffrey Lewis]]'' | ''[[:d:Q609646|Изге Ибан көллияте]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-12 |- | data-sort-value="1920" | 1920-10-12 | ''[[:d:Q6089853|Reha Oğuz Türkkan]]'' | ''[[:d:Q3191643|Kabataş Boys High School]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q97489308|Gazi High School]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-01-18 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q16378569|Efrasiyab Vekilov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q17431631|Orhan Köprülü]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-15 | ''[[:d:Q31087828|Victor Louis Ménage]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-06-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-20 | ''[[:d:Q125202326|Munira Salakhetdinova]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-01-30 |- | data-sort-value="1921" | 1921-04-25 | [[Әдһәм Тенишев]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-07-11 |- | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q6045356|İlhan Başgöz]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-13 |- | data-sort-value="1921" | 1921-03-30 | ''[[:d:Q11632538|Mori Masao]]'' | | [[Токио университеты]]<br/>''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-12-23 |- | data-sort-value="1921" | 1921-09-20 | ''[[:d:Q65972563|Stepan Avanesov]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''<br/>''[[:d:Q3110315|Golos Armenii]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-16 |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-01 | ''[[:d:Q4465039|Boris Tukan]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-01 |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-31 | ''[[:d:Q108494220|Edward Tryjarski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-08-23 |- | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q139029108|Natta Avrumovna Ajzenštejn]]'' | | | |- | data-sort-value="1924" | 1924-03-24 | ''[[:d:Q4250625|Leonid Kyzlasov]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-07-24 |- | data-sort-value="1924" | 1924-12-24 | [[Сәрия Мирҗанова|Сәрия Мирҗәнева]] | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2000" | 2000-11-25 |- | data-sort-value="1924" | 1924-10-30 | ''[[:d:Q4832992|Turghun Almas]]'' | ''[[:d:Q17004219|Lu Xun Literary Institute]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-22 | ''[[:d:Q7277616|Aleksander Dubiński]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-09-23 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q25539981|Akper Babaev]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-16 | ''[[:d:Q109833083|Győző Gerő]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q130340357|Margaret Bainbridge]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q134546847|Rašid Abdullovič Aganin]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q137116054|Äbduäli Ķajdar]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019 |- | data-sort-value="1925" | 1925-01-05 | ''[[:d:Q2005517|Jean-Paul Roux]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-29 |- | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | ''[[:d:Q30124730|Abdul Huseynov]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-05-14 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | [[Жужа Какук]] | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-04-18 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-05 | [[Андраш Бодроглигети]] | | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017 |- | data-sort-value="1925" | 1925 | ''[[:d:Q110225377|Ali Alparslan]]'' | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q1936057|Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q19612614|General Directorate of State Archives of the Prime Ministry]]''<br/>''[[:d:Q2612487|Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey]]''<br/>''[[:d:Q38216496|Ankara University Faculty of Divinity]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-01-24 |- | data-sort-value="1926" | 1926-12-18 | ''[[:d:Q171192|Aleksandr Shcherbak]]'' | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-01-28 |- | data-sort-value="1926" | 1926-04-12 | ''[[:d:Q4102524|Sevyan Vaynshteyn]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-10-16 |- | data-sort-value="1927" | 1927-09-08 | [[Габделхәй Әхәтов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-06-14 | ''[[:d:Q1122803|Gyula Káldy-Nagy]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-10-14 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-16 | ''[[:d:Q6048926|Talât Tekin]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-28 |- | data-sort-value="1927" | 1927-02-10 | ''[[:d:Q12838073|Jahangir Gahramanov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-26 |- | data-sort-value="1927" | 1927-11-26 | ''[[:d:Q16369019|Hasan Mirza]]'' | ''[[:d:Q16413706|Nakhchivan Teachers Institute]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-02-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-22 | ''[[:d:Q113766644|Mefkure Mollova]]'' | | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-27 |- | data-sort-value="1928" | 1928-02-04 | ''[[:d:Q1703999|Sergey Klyashtorny]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-21 |- | data-sort-value="1929" | 1929-04-25 | ''[[:d:Q4152757|Rauf Guseĭnov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q3916653|Institute of Archaeology and Anthropology of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1929" | 1929-11-28 | ''[[:d:Q6044546|Geng Shimin]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-12-17 |- | data-sort-value="1929" | 1929-07-31 | ''[[:d:Q113834353|Mirsultan Osmanof]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-01 |- | data-sort-value="1930" | 1930-05-05 | ''[[:d:Q4093481|Michail Ivanovitsj Borgojakov]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-10-15 |- | data-sort-value="1930" | 1930-04-22 | [[Вәли Псәнчин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-30 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q6019033|Kemal Eraslan]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022 |- | data-sort-value="1930" | 1930-08-16 | ''[[:d:Q20029674|Tadeusz Majda]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-05-12 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q124559109|أزاد سولييف]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q137107816|Abžan Ķūryšžanūly Ķūryšžanov]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | data-sort-value="1931" | 1931-03-24 | [[Кенесбай Мусаев]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-05-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q17028547|Elisavet Zachariadou]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q2302473|University of Crete]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-12-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q38673237|Emin Özdemir]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-01 |- | data-sort-value="1931" | 1931-05-19 | ''[[:d:Q39039896|Gustav Bayerle]]'' | ''[[:d:Q149990|Рочестер университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-12 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q82071708|Vasilis Dimitriadis]]'' | | | |- | data-sort-value="1931" | 1931-11-02 | ''[[:d:Q109488349|Babaš Ä. Äbílķasymov]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-07-30 |- | data-sort-value="1932" | 1932-04-30 | ''[[:d:Q1034575|György Hazai]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-01-07 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-09 | [[Voroşil Gukasän]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-10-11 |- | data-sort-value="1932" | 1932-12-08 | ''[[:d:Q4194591|Yury Zuev]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q16708235|Liliya Tugusheva]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-06-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-07-07 | ''[[:d:Q19766286|Emil Boev]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-01-13 |- | data-sort-value="1932" | 1932<br/>1931 | ''[[:d:Q20640215|Maria Składanek]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q112227822|Nodar Shengelia]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024 |- | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q124680378|Aleksandr Nikolaevich Baskakov]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003 |- | data-sort-value="1932" | 1932-11-04 | ''[[:d:Q140050819|Ralph Jaeckel]]'' | ''[[:d:Q579611|Һаверфорд көллияте]]''<br/>''[[:d:Q1357891|Middlebury College]]'' | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-10-21 |- | data-sort-value="1933" | 1933-07-10 | [[Рифгать Әхмәтьянов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Бөре филиалы]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-10-11 |- | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Марсель Бакиров]] | | | |- | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q137160164|Būķatūly Bazylhan]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-09 | ''[[:d:Q1875479|Luděk Hřebíček]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-12-29 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-02<br/>1934-02-06 | ''[[:d:Q4063931|Altay Sarsenuly Amanzholov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-10-08<br/>2012-10-09<br/>2012-08-10 |- | data-sort-value="1934" | 1934-04-28 | ''[[:d:Q4410085|Tadeusz Swietochowski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q469482|American University of Beirut]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q922647|Monmouth University]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-15 |- | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q112370078|Anna Masala]]'' | | ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]'' | data-sort-value="2015" | 2015 |- | data-sort-value="1935" | 1935-06-23 | ''[[:d:Q1104386|György Kara]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-04-16 |- | data-sort-value="1936" | 1936-03-08 | ''[[:d:Q17045893|Lars Johanson]]'' | [[Уппсала университеты]] | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-24 |- | data-sort-value="1936" | 1936-05-06 | ''[[:d:Q18428031|Abulfaz Rajabli]]'' | | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-08-17 | ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-26 |- | data-sort-value="1937" | 1937-04-04 | ''[[:d:Q12556127|Nemat Kelimbetov]]'' | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q62560164|Hans Georg Majer]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q113802141|István Kecskeméti]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-05-31 |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-11 | ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-28 |- | data-sort-value="1938" | 1938-01-10 | ''[[:d:Q15445294|Klaus Röhrborn]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-04-23 | ''[[:d:Q16056135|Ajdar Ismayilov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4520475|Şərq Qapısı]]''<br/>''[[:d:Q4314700|Nakhchivan State University]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-03-13 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q31190937|Gönül Tekin]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-14 | ''[[:d:Q31296339|Samat Alizade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-31 |- | data-sort-value="1938" | 1938-12-15 | ''[[:d:Q109495299|Elizbar Javelidze]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112537291|Stefan Andreev]]'' | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112560092|Jan Ciopiński]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-20 | ''[[:d:Q132180205|Jafar Jafarov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1351705|Төрекмән дәүләт университеты]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-20 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q135892210|Yunis Mammadov]]'' | | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="2018" | 2018 |- | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q541337|Halina Kobeckaitė]]'' | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]'' | ''[[:d:Q389852|Vilnius Gediminas Technical University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q2501887|Ursula Spuler-Stegemann]]'' | | ''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-22 |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-12 | ''[[:d:Q4390299|Valentin Rassadin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-08-15 |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-24 | ''[[:d:Q12371658|Ott Kurs]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-02-07 | ''[[:d:Q17209897|Eiji Mano]]'' | ''[[:d:Q336264|Киото университеты]]'' | ''[[:d:Q1071862|Ryukoku University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-05 | ''[[:d:Q17385366|Anna Parzymies]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q112481219|Radmila Tričković]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q113821099|Milan Adamović]]'' | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-30 | ''[[:d:Q126691175|Tuncer Gülensoy]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-11 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q139352100|Klaus Liebe-Harkort]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q95444901|Vojtech Kopčan]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 |- | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q113777615|Michel Bozdémir]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-19 | ''[[:d:Q115967562|Mertol Tulum]]'' | ''[[:d:Q31187688|boy's high school Anadolu]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-12-27 | ''[[:d:Q126164237|Klára Hegyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-12 | ''[[:d:Q6018256|Jean-Louis Bacqué-Grammont]]'' | ''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-05-08 |- | data-sort-value="1941" | 1941 | ''[[:d:Q7645318|Suraiya Faroqhi]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1079140|Блумиңтондагы Индиана үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q40025|Эрланген — Нүрнберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''<br/>''[[:d:Q344262|Istanbul Bilgi University]]''<br/>''[[:d:Q25477770|İbn Haldun University]]'' | |- | data-sort-value="1941" | 1941-05-05 | ''[[:d:Q12166817|Халимоненко Григорій Іванович]]'' | ''[[:d:Q56716516|Faculty of Philology of the State University of Kyiv]]''<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1144798|Open International University of Human Development “Ukraine”]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-11-07 |- | data-sort-value="1941" | 1941-12-26 | ''[[:d:Q12279676|Elena Grozdanova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-04 | ''[[:d:Q109924059|Syed Tanvir Wasti]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-20<br/>1941 | ''[[:d:Q111493755|Bronislava Borisovna Ovchinnikova]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | |- | data-sort-value="1941" | 1941-02-22 | ''[[:d:Q136215856|Калсын Кадыраджиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-03<br/>1932-05-03 | ''[[:d:Q1472700|Semih Salih Tezcan]]'' | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-14 |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-23 | ''[[:d:Q5693570|Heath W. Lowry]]'' | ''[[:d:Q1771717|Portland State University]]''<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q3409570|Bahçeşehir University]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q12950889|Altan Gökalp]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010 |- | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Франсуа Жоржон]] | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-04-19 | ''[[:d:Q19612268|Peter Zieme]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-26 | ''[[:d:Q32668821|Edit Tasnádi]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-08-31 | ''[[:d:Q70177320|Tofig Melikli]]'' | ''[[:d:Q65279049|Faculty of Oriental Studies, Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | ''[[:d:Q616799|AzTV]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-20 | ''[[:d:Q70927153|Katerina Venedikova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q12281769|Institute for Historical Studies]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-09-24 | ''[[:d:Q6073419|Robert Dankoff]]'' | | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-02-08 | ''[[:d:Q6091777|Ahmet Bican Ercilasun]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''<br/>''[[:d:Q753778|Atatürk University]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-24 | ''[[:d:Q66084458|Wojciech Hensel]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 |- | data-sort-value="1943" | 1943-11-09 | ''[[:d:Q110129944|Mihai Maxim]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-02 |- | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | ''[[:d:Q125300692|A.H. de Groot]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-04-01 |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Морат Аджи]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-07 |- | data-sort-value="1944" | 1944-02-10 | [[Мандоки Иштван Конгур]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-08-22 |- | data-sort-value="1944" | 1944-04-18 | ''[[:d:Q12779239|Xénia Celnarová]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-29 | ''[[:d:Q16875615|Tomáš Laně]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-07-15 | [[Надир Дәүләт]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-30 |- | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | ''[[:d:Q967263|Christopher I. Beckwith]]'' | ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | ''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-03-06 | ''[[:d:Q1745357|Klaus Kreiser]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-09-07 |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-01 | ''[[:d:Q3371128|Paul Dumont]]'' | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | ''[[:d:Q4414994|Iraida Yakovlevna Selyutina]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201797|Institute of Philology of the Siberian Branch of the RAS]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945<br/>1947 | ''[[:d:Q6093930|Ahmet Yaşar Ocak]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-12-03 | ''[[:d:Q6101652|Fikret Türkmen]]'' | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | ''[[:d:Q1297001|Ege University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q6756093|Marcel Erdal]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-04 | ''[[:d:Q27994233|István Vásáry]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q137969460|Özer Ergenç]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-03-12 | ''[[:d:Q4100162|Viktor Butanayev]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-06-05 |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-11 | ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-01-18 |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-18 | ''[[:d:Q16369230|Kamil Veli Nerimanoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1297001|Ege University]]''<br/>''[[:d:Q2035790|Eastern Mediterranean University]]''<br/>''[[:d:Q116418769|Yeditepe Üniversitesi]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-12-16 |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-15 | ''[[:d:Q19285844|Hugo Strötbaum]]'' | | ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | ''[[:d:Q31301674|Azade Musabeyli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-01 | ''[[:d:Q61122293|Mária Kenessey]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q95305057|Osman Fikri Sertkaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q122789366|Celia Kerslake]]'' | ''[[:d:Q797846|Girton College]]''<br/>''[[:d:Q1819342|St Anne's College]]''<br/>''[[:d:Q4638918|St Paul's Girls' School]]'' | [[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2035359|St Antony's College]]''<br/>[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]] | data-sort-value="2023" | 2023-02 |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q136975714|Ryō Miyashita]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q137112293|Sevim Piličkova]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q75190|Wolfgang-Ekkehard Scharlipp]]'' | | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1947" | 1947-07-28 | ''[[:d:Q30605062|Adil Baghirov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | ''[[:d:Q6002003|Nakhchivan University]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-04-21 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q113400470|Fuat Bozkurt]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q125167333|Valeriu Veliman]]'' | ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q137108149|Gasan Magomed-Rasulovič Orazaev]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023 |- | data-sort-value="1947" | 1947-12-03 | ''[[:d:Q137972421|Wu Zhanzhu]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q139029743|Katalin Czeglédi]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-02-14 | [[Алмас Гарәфиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q18645079|Mehmet Bayrak]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q93232386|Ugo Marazzi]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-10 | ''[[:d:Q11960809|Bernt Brendemoen]]'' | | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-03-09 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q12403473|Ehud R. Toledano]]'' | [[Мичиган университеты]]<br/>''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-04-01 | ''[[:d:Q12843354|Nizami Xudiyev]]'' | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-25 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112545576|Zoja Todorova Barbolova]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112548688|Rhoads Murphey]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-08-22 | ''[[:d:Q114830859|Géza Dávid]]'' | ''[[:d:Q1421021|Pálné Veres High School]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-12-04 | ''[[:d:Q11733924|Kamal Abdullayev]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2121637|Бакы славян университеты]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q3701492|Azerbaijan University of Languages]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-14 | ''[[:d:Q55199749|Mehman Musaoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]''<br/>''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-09-05 |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-07 | ''[[:d:Q63141834|Birgit Schlyter]]'' | | ''[[:d:Q221645|Стокгольм университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-16 | ''[[:d:Q92878075|Michael Ursinus]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-15 | ''[[:d:Q94237101|Hendrik Boeschoten]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-02-18 |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112478361|Martin Strohmeier]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112512698|Maria Kozłowska]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-31 | ''[[:d:Q112514205|Mária Ivanics]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q113091291|Grace Martin Smith]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q113775962|Ildikó Bellér-Hann]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1247589|Ньюнһәм көллияте]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q116163532|Ingeborg Hauenschild]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q133667163|Osman Nuri Ekiz]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q136407638|İlhami Yusif oğlu Cəfərsoy]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q139517604|İlhan Çeneli]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q4538134|Henryk Jankowski]]'' | ''[[:d:Q52110191|ELTE Faculty of Science]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | |- | data-sort-value="1951" | 1951-03-21 | ''[[:d:Q9151447|Andrzej Ananicz]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q601940|Agencja Wywiadu]]''<br/>''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''<br/>''[[:d:Q178909|Chancellery of the President of the Republic of Poland]]''<br/>''[[:d:Q11713097|Lech Wałęsa Institute]]''<br/>''[[:d:Q11795494|Obóz]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2955976|Chancellery of the Prime Minister of Poland]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-19 |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q30605244|Árpád Berta]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-03-09 |- | data-sort-value="1951" | 1951-10-01 | ''[[:d:Q133735105|Imre Baski]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q139033999|Mübeccel Kızıltan]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-11-05 | ''[[:d:Q7930115|Vilayat Guliyev]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201567|Institute of Literature named after Nizami Ganjavi]]'' | |- | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q15401844|Klára Agyagási]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | ''[[:d:Q61481166|Maria Pia Pedani]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | data-sort-value="1953" | 1953-03-15 | ''[[:d:Q2674418|Erik-Jan Zürcher]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''<br/>''[[:d:Q2629078|Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | |- | data-sort-value="1953" | 1953-11-27 | ''[[:d:Q85851663|Mehdi Polisi]]'' | ''[[:d:Q29659|Приштина үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-05-21 |- | data-sort-value="1953" | 1953-06-04 | ''[[:d:Q112548829|János Sipos]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q20974138|Móricz Zsigmond Gimnázium]]'' | | |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133577804|Mehmet Arslan]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133751100|Mahmut Kaplan]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-01-06 | ''[[:d:Q1637387|Jens Peter Laut]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q108782922|Ayşe Saraçgil]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112432132|Jordanka Zlateva Bibina]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112534529|Ewa Siemieniec-Gołaś]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q125967044|Muhammad Noureddine]]'' | | ''[[:d:Q975461|Lebanese University]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q137156130|Nemat Rahmati]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q139097232|Mahmud Kamaloğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 | ''[[:d:Q16398489|Ruben Safrastyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | ''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''<br/>''[[:d:Q28666167|Supreme Council of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q16387481|Office of the President of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q191559|Ministry of Foreign Affairs of Armenia]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-03 | ''[[:d:Q20437023|Pál Fodor]]'' | | ''[[:d:Q101579933|The Hungarian Historical Review]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-23 | ''[[:d:Q62560432|Claus Schönig]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-23 |- | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q112481791|Emilija Emilova Siljanova]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-06-10 | ''[[:d:Q116917440|Özgür Savasci]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-13 | ''[[:d:Q124596412|Júlia Bartha]]'' | ''[[:d:Q1125173|Ferenc Kölcsey Teacher Training College of the Reformed Church]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | ''[[:d:Q901420|János Damjanich Museum]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-11 | ''[[:d:Q137115633|Sadık Erdem]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q21261751|Ingeborg Baldauf]]'' | | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q118833463|Faruk Tuncay]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q139031225|Zühal Yüksel]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6758896|Marek Stachowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958-10-10 | ''[[:d:Q16370946|Maharram Mammadov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q123704189|Barbara Podolak]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q133376995|Irina Nevskaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-06-04 | [[Анна Дыбо]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]<br/>''[[:d:Q47086838|Centre for Comparative Linguistics]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959-12-31 | ''[[:d:Q61122279|Mirza Ansarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q25536572|Institute of Oriental Studies of Academy of Sciences of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q112480160|Kerima Filan]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q133741063|Timur Muhidine]]'' | | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-10 | ''[[:d:Q4462420|Вадим Трепавлов]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-03-31 |- | data-sort-value="1960" | 1960-02-02 | ''[[:d:Q13389647|Mark Kirchner]]'' | | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q65276872|Akira Matsunaga]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]''<br/>''[[:d:Q11558996|The Sasakawa Peace Foundation]]''<br/>[[Токио университеты]] | |- | data-sort-value="1960" | 1960-11-07 | ''[[:d:Q109289037|Gábor Ágoston]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q133754847|Hans Theunissen]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q20180565|Raoul Motika]]'' | | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q107125588|Christoph Herzog]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q112418205|Gisela Procházka-Eisl]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q113773990|Ahmet Kanlıdere]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>''[[:d:Q401546|Ahmet Yesevi University]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q122840189|Sultan Tulu]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q123379192|Hendrik Fenz]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q135973072|Quralbay Paxratdinov]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q137113230|İbrahim Dizman]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q139030755|Zühal Ölmez]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-06-30 | ''[[:d:Q20742723|Maurus Reinkowski]]'' | | ''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q59610218|Matthias Käppler]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q95327202|Christopher Kubaseck]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q130815823|Astrid Menz]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q137110536|Işıq Sönmäz]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | ''[[:d:Q20627014|Oljobay Karatayev]]'' | ''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]'' | ''[[:d:Q13173540|Тил жана адабият институту]]''<br/>''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4250914|Manas University]]''<br/>''[[:d:Q595840|Kastamonu University]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | |- | data-sort-value="1963" | 1963-03-31 | [[Мәхмәт Өлмәз]] | ''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112354746|Gottfried Hagen]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112453187|Tatjana Paić-Vukić]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q113773474|Ekkehard Ellinger]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q133633890|Ali Fuat Bilkan]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139049574|Metin Ekici]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139093660|Nazlı Rânâ Gürel]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-20<br/>1964 | ''[[:d:Q6104811|Necati Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q69524805|Karin Schweißgut]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113749138|Isabel Niemöller]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113796183|Béatrice Hendrich]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113839369|Abdurishid Yakup]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-12-17 | ''[[:d:Q127699958|Naryman Seytyagyayev]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4242943|Crimean State Engineering Pedagogical University]]''<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q12074682|A. Krymsky Institute of Oriental Studies]]'' | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q132918084|Nurettin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q138957864|Filiz Kıral]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q139520677|İbrahim Ahmet Aydemir]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-27 | ''[[:d:Q1314680|Klára Sándor]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q107098624|Alexandre Toumarkine]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q112399049|Gabriel Pirický]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q136964927|Theocharēs Stauridēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q140673796|Amina Šiljak-Jesenković]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q13170425|Кылычев, Акылбек Мукаевич]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-29 | [[Галина Мишкинене]] | ''[[:d:Q14634723|Vilnius University Faculty of Philology]]'' | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''<br/>''[[:d:Q13638216|Institute of the Lithuanian Language]]'' | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q136960008|Hüseyin Özcan]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q139517237|Nedim Zahirović]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-12-28<br/>1967 | ''[[:d:Q15450041|Michael Reinhard Heß]]'' | | [[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]] | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q112476111|Tatjana Katić]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-10-18 | ''[[:d:Q113792658|Mieste Hotopp-Riecke]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q139101698|Näpil Bazylhan]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-19 | ''[[:d:Q55753818|Sándor F. Kovács]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q112409969|Petr Štěpánek]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q136992251|Emel Turker]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q24817250|Oh Eun-kyung]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q59524653|Vangelis Kechriotis]]'' | [[Афина университеты|Афин университеты]]<br/>''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-08-27 |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q139363561|Hüseyin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-02-09 | ''[[:d:Q54934554|Gegham Manukyan]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q1337463|Әрмәнстан парламенты]]'' | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q95273041|Patrick Bartsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q113719627|Hatice Bayraktar]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q139099894|Ömür Ceylan]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-27 | ''[[:d:Q95329577|Yavuz Köse]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-03 | ''[[:d:Q117087348|Agnieszka Ayşen Kaim]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-05 | ''[[:d:Q130323173|İhsan Safi]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q133279484|Joo-Yup Lee]]'' | | ''[[:d:Q101009715|Department of Near and Middle Eastern Civilizations, University of Toronto]]'' | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q133753047|Joo-Yup Lee]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q134394609|Shinji Ido]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q139483517|Miklós Fóti]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-05-28<br/>1972-05-18 | ''[[:d:Q16522831|Balázs Sudár]]'' | ''[[:d:Q52109860|ELTE Faculty of Humanities]]''<br/>''[[:d:Q371115|Teleki Blanka Gymnasium]]'' | | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131180393|Stanisław Guliński]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131416060|Qudratulla Omonov]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-01 | ''[[:d:Q134484465|Մհեր Քումունց]]'' | ''[[:d:Q57769589|high school #4 of Goris]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q18354101|Armenian Virtual College]]'' | ''[[:d:Q19705472|Goris State University]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q137111137|Erhan Aydın]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q113734321|Marinos Sarēgiannēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q116586711|Ömer Zülfe]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q132983104|Max Scherberger]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q112473855|Marc Aymes]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-12 | ''[[:d:Q65175193|Tomasz Majtczak]]'' | ''[[:d:Q9379410|Faculty of Philology of the Jagiellonian University]]''<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-01 | ''[[:d:Q78633431|Julian Rentzsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112392102|Katy Abraham]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112413226|Petra Prahlová]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112551391|Tülay Çulha]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q133648989|Vjeran Kursar]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q28787992|Élise Massicard]]'' | [[Säyäsi tikşerenülär institutı (Parij)|Сәяси тикшеренүләр институты]]<br/>[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | ''[[:d:Q130384418|Béla Kempf]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q139369122|Cumhur Teke]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-22<br/>1977 | ''[[:d:Q107548311|Meline Anumyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q20514546|The Armenian Genocide Museum-Institute]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q113807733|Aleksandr Anatolʹevič Sotničenko]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-01 | ''[[:d:Q116959769|Сергей Владимирович Сорокин]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2426655|Kyiv National Linguistic University]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977-04-12 | ''[[:d:Q123594256|Faig Alakbarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12839677|ANAS Philosophy and Sociology Institute]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q12044939|Petr Kučera]]'' | ''[[:d:Q3563550|Faculty of Arts, Charles University in Prague]]'' | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q130789613|David Selim Sayers]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q133509649|Christian Gabriel-Junk]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-24 | ''[[:d:Q64619107|Erika Hancz]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-02-24 | ''[[:d:Q126003771|Gergely Csiky]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q30273441|Institute for Musicology]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980-07-24 | ''[[:d:Q16704070|Кульчинський Олесь Богданович]]'' | ''[[:d:Q12074699|Institute of Philology Taras Shevchenko National University of Kyiv]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q65727924|Michał Németh]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q106697061|Aşkın Hayat Doğan]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q113738052|Emmanuel Szurek]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q139028638|Maria Siakallē]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q90388099|Adrian Gheorghe]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q98543931|Amela Jordamović]]'' | ''[[:d:Q572286|University of Sarajevo]]'' | ''[[:d:Q24914044|Radio BIR]]'' | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q122100383|Irena Kolaj Ristanović]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q133325640|Mehmet Akif Duman]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q139278447|Zeynep Tüfekçioğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q112440855|Karol Bieniek]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q125803065|Alp Yenen]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133394799|Ellinor Morack]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133656123|Nurdin Useev]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112418169|Rita Akritidisová]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112523205|Darima Dambinimajevna Doržijeva]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112562185|Oksana Oleksandrìvna Tyščenko-Monastyrs‘ka]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-11-27 | ''[[:d:Q98918561|Marie Bossaert]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273542|École française de Rome]]'' | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q107395493|Hülya Çelik]]'' | | [[Вена университеты]] | |- | data-sort-value="1984" | 1984-03-09 | ''[[:d:Q111180225|Andrei Kubatin]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q112546105|Michail Michajlovič Jakušev]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q133630491|Emre Erol]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-12-01 | ''[[:d:Q135965153|Márton Vér]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q219989|Берлин-Бранденбург табигый һәм һуманитар фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | |- | data-sort-value="1985" | 1985-04-09 | ''[[:d:Q122361704|Maxime Gauin]]'' | ''[[:d:Q17355366|Lycée Bernard Palissy (Agen)]]''<br/>''[[:d:Q3268605|lycée Camille-Jullian]]''<br/>''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q13342|Bordeaux Montaigne University]]'' | | |- | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q140673820|Madžida Mašić]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-31 | ''[[:d:Q133146859|Gökhan Yağcı]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q120972506|Արփի Աթաբեկյան]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-15 | ''[[:d:Q53146934|Mkhitar Hayrapetyan]]'' | ''[[:d:Q21697530|high school #127 named after Levon Arisyan]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-07 | ''[[:d:Q134394598|Semih İpek]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-01 | ''[[:d:Q63892216|Vagharshak Hakobyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q11713856|Irena Tatarzyńska]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q651690|Польша фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q102876263|Emma Sinclair-Webb]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q375606|Биркбек]]'' | | |- | | ''[[:d:Q1032223|Jamal al-Din al-Turki]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q5385259|Erdağ Göknar]]'' | | [[Дьюк университеты|Дьюк үнивирситите]] | |- | | ''[[:d:Q6094674|Minakhanim Taklali]]'' | | ''[[:d:Q31293632|Baku Engineering University]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q616799|AzTV]]'' | |- | | ''[[:d:Q12538462|Annemarie Gaben]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q12546724|Ибн Мұқанна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q13166838|Бектемирова, Айнагүл Кашкарбаевна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20621829|Асанов, Темиркул Ишекеевич]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20628305|Мамбаева, Салтанат]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q25584170|Гаврилов Михаил Филипович]]'' | | | |- | No/unknown value<br/>1945 | ''[[:d:Q28720611|Colin Imber]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]] | ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q49853258|Tiran Lokmagyozyan]]'' | | ''[[:d:Q395477|Agos]]'' | |- | | ''[[:d:Q54221400|Vahram Ter-Matevosyan]]'' | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>[[Лунд университеты]]<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q467164|American University of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q106256571|Christoph Herzog]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]'' | |- | | ''[[:d:Q112613197|Erich Prokosch]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113736409|Gökhan Şilfeler]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113737710|Hakan T. Karateke]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113741644|Dilek Sarmis]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1246531|Institut français d'études anatoliennes]]'' | ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]'' | |- | | ''[[:d:Q113779275|Rufat Sattarov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113791224|Ablet Semet]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797812|Sebastian Cwiklinski]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797820|Catharina Dufft]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113802201|Hakan Aydemir]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113833859|Cevat Kara]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113843596|Aysima Mirsultan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q114241179|Luca Berardi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q124641015|Zsombor Rajkai]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q125673672|Nicholas L. Danforth]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130149915|Allahshukur Gurbanov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130363015|Aslı Göksel]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130769991|Jens Wilkens]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130770139|Michael Friederich]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130799351|Christiane Czygan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q131828369|Клавдія Ремер]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q132920516|Fikret Turan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133403541|Barbara Henning]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133428324|Elke Hartmann]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133871462|Ceren Selvi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q136767831|Dilara Aydın]]'' | [[Истанбул университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q137000794|Balázs Danka]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137002827|Gerhard Grüßhaber]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137006957|Helga Anetshofer]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137062891|Kağan Arık]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137179645|Johann Strauss]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q15837722|Orient-Institut Istanbul]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q139171775|Charlotte Joppien]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q140462418|Shirin Melikoff-Sayar]]'' | ''[[:d:Q571293|Sorbonne Nouvelle-Paris 3]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q125504954|Lycée Jean-Jacques Rousseau]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россиядә төрки телләрне өйрәнү тарихы: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. — Л.: Наука, 1982. * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россия төркиятчеләренең биобиблиографик сүзлеге: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. , эшкәртелгән — М., 1989. * {{книга|автор=[[Ашнин, Фёдор Дмитриевич|Ашнин Ф. Д.]], [[Алпатов, Владимир Михайлович|Алпатов В. М.]], [[Насилов, Владимир Михайлович|Насилов Д. М.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Репрессированная тюркология|ссылка=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=«Восточная литература» РАН|год=2002|страницы=|страниц=296, [8]|серия=|isbn=5-02-018338-5|тираж=}} * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: биобиблиографический словарь: в 2 книгах / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2008. — 968 + 1005 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036364-9</nowiki>. * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: дополнения и указатель / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2009. — Т. 3. — 71 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036395-3</nowiki>. == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} * [http://garshin.ru/linguistics/languages/nostratic/altaic/turkic/turkology.html Библиография һәм төркият буенча сылтамалар] * [https://web.archive.org/web/20101004112845/http://altaica.narod.ru/links_t.htm Төркият турындагы сайтларга сылтамалар] * [http://kitap.net.ru/turkolog.php Татар электрон китапханәсе сайтында төркият] * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' [http://tapemark.narod.ru/les/525b.html Төркология // Лингвистик энциклопедик сүзлек, М., 1990] == Моны да карагыз == * [[шәрекъ белеме|Көнчыгышны өйрәнү]] * [[Госманлы укулары|Госманчылык]] * [[Төрки халыклар]] * [[Төрки телләр]] * [[пантөркичелек|Пантөркизм]] * [[Алтай телләре]] [[Төркем:Төрки телләр]] [[Төркем:Төркият]] n18fhvd834cfblo85asdwcznb0c59xc 0 860752 5994115 4412786 2026-08-02T00:31:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994115 wikitext text/x-wiki {{Музыкаль коллектив |Исем = Gayazovs Brothers<br/> Бертуган Гаязовлар |Имза = |Ключ = |Логотип = Gayazovs Brothers (Logo).png |Логотип_зурлыгы = |Рәсем = Gayazov Brothers (Белые ночи Санкт-Петербурга — 2021. Звёзды хайпа).jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = 300px |Фон = |Жанр = поп-музыка<br/> заманча ритм-н-блюз<br/> дэнс-поп |Жанрлар = | Барлыкка килгән = 2014 | Таркалган = |Еллар = 2014 – {{х.в.}} |Ил = Россия |Шәһәр = [[Казан]]→<br/>[[Мәскәү]] |Тел = [[рус теле]] |Бүтән исем = |Бүтән исемнәр = |Лейбл = Warner Music Group |Лейбллар = |Бүтән проектлар = |Состав = Тимур һәм Ильяс Гаязовлар |Элекке катнашучылар= |Сайт = [http://gayazovsbrothers.ru/ gayazovsbrothers.ru] }} '''Gayazovs Brothers''' ({{lang-tt|Бертуган Гаязовлар}}) ― Россия музыкаль төркеме. Ике бертуган ― Тимур һәм Ильяс Гаязовлардан тора<ref name=":0" />. Warner Music Russia лейблы астында музыка чыгаралар<ref name=":0" />. Тимур ― җырлар авторы һәм башкаручы, Ильяс ― продюсер, җырлар авторы һәм башкаручы<ref name=":0" />. 2019 елның 15 мартында чыгарылган «Кредо» альбомы 14 атна дәвамында Россиядә ''Apple Music'' альбом чартының топ-10 эченә кергән<ref>{{cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/334733|title=Музыкальные чарты за неделю|website=[[InterMedia]]|date=2019-04-18|access-date=2019-10-15|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420152206/https://www.intermedia.ru/news/334733|deadlink=no|accessdate=2024-11-09|archivedate=2019-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420152206/https://www.intermedia.ru/news/334733}}</ref><ref name="IntMed">{{cite web |url= https://www.intermedia.ru/news/338905 |title= Музыкальные чарты за неделю |date= 2019-08-29 |website= [[InterMedia]] |access-date= 2019-10-15 |archive-date= 2019-08-30 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190830202313/https://www.intermedia.ru/news/338905 |deadlink= no |accessdate= 2024-11-09 |archivedate= 2019-08-30 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190830202313/https://www.intermedia.ru/news/338905 }}</ref>. Музыка белгече {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Мажаев|Алексей Мажаев|d|Q4274405}} InterMedia порталы өчен үзенең рецензиясендә Гаязовлар башкарган музыканы «R'N'B катнашмасы, манералы „вокодерлы“ җырлау, аз гына сизелерлек көнчыгыш колоритын өстәү» дип тасвирлаган<ref name="IntMed" />. == Бертуганнар турында мәгълүмат == Ильяс һәм Тимур Гаязовлар ― бертуганнар. Әтиләре Ихтыяр, әниләре Татьяна, милләте буенча [[татарлар]]<ref name=":0"> [https://kino.rambler.ru/movies/48571481-bratya-gayazovy-biografiya-i-lichnaya-zhizn-pevtsov/?ysclid=m2m3g7n98p597313319 Братья Гаязовы — биография и личная жизнь певцов.] Рамблер/кино, 27.04.2022</ref>. Бертуган Гаязовларның олысы Ильяс [[Казан]]да туган<ref>[https://vk.com/id49796196 Ильяс Гаязов Вконтакте]</ref>, өч елдан соң, гаилә [[Мәскәү]]гә күчеп килгәч, Тимур дөньяга килгән <ref>[https://vk.com/id171901642 Тимур Гаязов Вконтакте]</ref>. Гаиләдә Мария исемле кече сеңелләре бар<ref>[https://vk.com/id442086558 Mariya Yam Вконтакте]</ref>. Әти-әниләре үзләре иҗади шәхес булмасалар да, балаларда балачактан ук [[музыка]]га мәхәббәт тәрбияләгәннәр. Гаилә югары керем белән аерылып тормаганга, балаларга музыка мәктәбенә йөрергә туры килмәгән. Алар өйрәнгәннәрнең барысы да ― бушлай секцияләргә һәм түгәрәкләргә йөрү нәтиҗәсе<ref name=":0" />. Югары сыйныфларда укыганда ук Ильяс әти-әнисенең киңәше белән [[медицина]] көллиятенә укырга кергән. Абыйсы эзеннән Тимур да киткән. Укуларын уңышлы тәмамлап, ике егет тә җирле хастаханәгә практикага эләккән. [[Акча]] эшләү өчен егетләр төзелештә һәм пластик тәрәзәләр җитештерү буенча компаниядә йөк ташучы булып эшләгән<ref name=":0" />. 14 яшендә Тимур җырлар өчен текстлар яза башлаган һәм аларны дуслары даирәсендә үзе башкарган. Бу ― рэп, поп-юнәлешләре һәм [[1990-еллар]]ның башка модалы тенденцияләре була. Тимурның дебют демолары ул мөстәкыйль рәвештә ''Adobe Audition'' программасын өйрәнгәч, барлыкка килгән<ref name=":0" />. Ильяс энесенә кушылган, шулай итеп GAYAZOV BROTHERS дуэты барлыкка килгән, һөнәри карьера юнәлешендә беренче адымнарын ясаган. == Gayazovs Brothers дуэты == Беренче җырлары фәкать лирик характерда булган. Җырчылар үсү белән бергә аларның әсәрләре дә модернизацияләнгән. Заманча трендлар һәм җанатарларның сораулары белән бергә барып, алар шулай да үз әсәрләренең индивидуальлеген, стилен һәм бирүләрен саклап кала алган. Һәм әлегә кадәр алар үзләренең авторлык стиленә тугъры. Барлык әсәрләрендә дә диярлек [[Татар халык музыкасы|татар музыкасының]] традицион ноталары бар<ref name=":0" />. Дуэтның беренче дебют башкаруларын [[интернет]] киңлекләрендә табарга була. 2013 елда ук Гаязовлар [[ВКонтакте]] социаль челтәрендә үзләренең беренче «Тысяча молитв» трегын тәкъдим иткән. Бу мәйданчык аларны алга этәрү өчен башлангыч пункт булган. Вакытлар узу белән, егетләр [[яшьләр]] кичерешләре турындагы лирик җырлардан читкә китеп, тамашачыларга торган саен сыйфатлырак заманча продукт бирә башлаган. Кагыйдә буларак, бер трекны абыйлы-энеле Гаязовлар ремикслар өчен нигез итеп ала. Нәтиҗәдә, тыңлаучылары бик яхшы кабул иткән өч-дүрт трек барлыкка китерәләр<ref name=":0" />. 2015 елда дуэт турында җитди сөйли башлыйлар. «Верните в моду любовь» җыры җанатарларны гына түгел, ә клип төшерергә ярдәм иткән кешеләрне дә кызыксындыра алган. Роликның бюджетлылыгына, локацияләрнең һәм аксессуарларның гадилегенә карамастан, ул Россиянең зур тавыш яздыру компанияләре өчлегенә кергән грамзапись студияләренең берсе ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Warner Music Group|Warner Music Group|d|Q21077}} (WMG) игътибарын җәлеп иткән. WMG егетләрне үз канаты астына алган, һәм дуэтка үз эшчәнлеген үстерү өчен күп санлы ресурслар ачылган<ref name=":0" />. Ильяс белән Тимур беренче җитди керемнәрен «Кредо» пластинкасын яздыруга юнәлдергәннәр. Бу ― төрле зәвыклы тамашачының музыкаль ихтыяҗларын канәгатьләндергән җыентык. 2020 елга абыйлы-энеле Гаязовлар популярлык казанган. Алар исәбендә ― берничә альбом һәм клип, иң яхшы яздыру студияләре белән хезмәттәшлек һәм Мәскәүнең [[Лужники (стадион)|Лужники]] стадионында чыгыш ясау<ref name=":0" />. Карьераларының бик тиз үсүенә карамастан, егетләр икәү эшләүне өстен күрә һәм продюсерлар һәм авторлар белән хезмәттәшлек итүдән баш тарта. == Дуэт стиленең үзенчәлеге == Блогерлар, тәнкыйтьчеләр һәм егетләрнең җанатарлары бер фикердә килешә, егетләрнең теләсә нинди трегы — ул хит. Һәрбер җыр шундук диярлек саундтрек статусын ала, аны күп урыннарда ишетергә мөмкин. Моннан тыш, дуэт эшчәнлеге турында түбәндәгеләрне әйтергә мөмкин: стильләрнең гадәти булмаган ярашуы һәм үзенчәлекле башкарылуы аларны җәлеп итүчән итә, егетләр үзләре гади булып кала белә; дуэтның җырларын яратучылар арасында, кызыклы стилистик ярашулар һәм күчешләр булу нәтиҗәсендә, 15 яшьтән 30 яшькә кадәрге аудитория өстенлек итә, оригиналь треклар һәм ремикслар һәрвакыт тыңлау һәм йөкләп алү буенча рекордлар куя; башкару эмоциональлеге һәм энергиясе белән җәлеп итә; җырларның сүзләре истә калдыру өчен җиңел. Җыр текстларын Гаязовлар үзләре яза, алар авторлар хезмәтеннән файдаланмый. Нәкъ менә шуңа күрә аларның трекларының үзенчәлекле төп моментлары бар. Һәрбер җыр ― кешене, аның образын, халәтен, кичерешләрен тасвирлаучы тарих. Һәрбер җыр ― кечкенә тормыш. Шулай ук треклар шушы җырчыларга гына хас үзенчәлекле фишкаларга ия: моңлылык, аккордлар күчү, электрон эффектлар ― боларның барысын да башкаручылар үз эшчәнлекләренең бөтен чоры дәвамында эшләп килә һәм камилләштерә бара. Музыкантларның тере чыгышы ― кабатланмас шоу. Алар фан-зона белән эшли, контакт урнаштыра, җәлеп итә белә һәм концертларында тамашачыга катнашырга мөмкинлек бирә<ref name=":0" />. == Дискография == === Студия альбомнары === {| class="wikitable" !Исеме !Мәгълүмат !Искәрмә |- ! scope="row" |'''''Верните в моду любовь чистую...''''' (как «Братья Гаязовы») | * Релиз: [[15 февраль]] [[2017 ел]] * Лейбл: ''[[Warner Music Russia]]'' * Формат: Санлы дистрибуция |{{tracklist | collapsed = yes | headline = Трек-лист<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-26607605_39721|title=Альбом «Верните в моду любовь»|access-date=2017-02-15|publisher=[[ВКонтакте]]|deadlink=no }}</ref> | total_length = 26:74 | title1 = Осами | length1 = 2:28 | title2 = Под Океан Эльзы | length2 = 3:54 | title3 = Смотри, как я тону | length3 = 3:00 | title4 = Люди-зайцы | length4 = 2:46 | title5 = Камни | length5 = 3:14 | title6 = Я бы набил.. | length6 = 3:01 | title7 = Мой город спит с другим городом | length7 = 3:07 | title8 = Они говорят | length8 = 3:11 | title9 = Верните в моду любовь чистую... | length9 = 3:13 }} |- !''Кредо'' | * Релиз: [[15 март]] [[2019 ел]] * Лейбл: ''[[Warner Music Russia]]'' * Формат: Компакт-кассета |{{tracklist | collapsed = yes | headline = Трек-лист<ref>{{Cite web|url=https://music.apple.com/ru/album/%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE/1455864207|title=Альбом «Кредо»|access-date=2019-03-15|publisher=[[Apple Music]]|deadlink=no}}</ref> | total_length = 52:24 | title1 = До встречи на танцполе | length1 = 3:26 | title2 = Кредо | length2 = 3:22 | title3 = Гризли | length3 = 3:32 | title4 = Королевская кобра | length4 = 3:44 | title5 = Не ради радио | length5 = 3:29 | title6 = Ёжик в тумане | length6 = 3:31 | title7 = Не все дома | length7 = 3:39 | title8 = Прикончим текилу | length8 = 3:19 | title9 = Клубника в шоколаде | length9 = 3:52 | title10 = Зарядка на нуле | length10 = 3:00 | title11 = Карантин | length11 = 3:28 | title12 = Девочка НЛО | length12 = 3:44 | title13 = Сон во сне | length13 = 3:38 | title14 = Пиковая дама | length14 = 2:46 | title15 = Не мани меня танцпол | length15 = 3:20 | title16 = Пьяный туман | length16 = 3:54 }} |- !''Пошла жара'' | * Релиз: [[17 июнь]] [[2021 ел]] * Лейбл: ''[[Atlantic Records Russia|Warner Music Russia]]'' * Формат: Компакт-кассета |{{tracklist | collapsed = yes | headline = Трек-лист<ref>{{Cite web|url=https://music.apple.com/ru/album/%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0/1569208888|title=Альбом «Пошла жара»|access-date=2021-06-17|publisher=[[Apple Music]]|deadlink=no}}</ref> | total_length = 30:06 | title1 = Пошла жара | note1 = <small>совм. с [[Filatov & Karas]] | length1 = 2:50 | title2 = Больше мне не наливать | length2 = 3:31 | title3 = Шоу-биз | length3 = 3:14 | title4 = Формула скорости | length4 = 3:04 | title5 = Спутница | length5 = 3:22 | title6 = Верните мне вчера | length6 = 2:51 | title7 = Фейс-контроль | length7 = 3:15 | title8 = Виктория сикрет | length8 = 2:44 | title9 = Соседям | length9 = 3:26 | title10 = Rosa X | length10 = 3:49 }} |} === Сингллар === {| class="wikitable" !rowspan="3"| Ел !rowspan="3"| Исеме !colspan="3"| Чартлар !rowspan="3"| Искәрмә |- !colspan="3" align="center"| [[Бәйсез Дәүләтләр Берлеге|БДБ]] |- !style="width:3.5em;"| <small>[[Tophit|TopHit]]<br>Top<br>Radio &<br>YouTube<br>Hits</small><br><ref name="TopHit">{{cite web|url=https://tophit.com/ru/artist/19584-gayazov%24%20brother%24|title=Gayazovs Brothers|publisher=[[TopHit]]|access-date=2023-07-01|archive-date=2023-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230701102033/https://tophit.com/ru/artist/19584-gayazov$%20brother$|url-status=live|accessdate=2024-11-09|archivedate=2023-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230701102033/https://tophit.com/ru/artist/19584-gayazov$%20brother$}}</ref> !style="width:3.5em;"| <small>[[Tophit|TopHit]]<br>Top<br>Radio<br>Hits</small><br><ref name="TopHit"/> !style="width:3.5em;"| <small>[[Tophit|TopHit]]<br>Top<br>YouTube<br>Hits</small><br><ref name="TopHit"/> |- |2014 |«Only You» | | | | |- | rowspan="2" |2015 |«Верните в моду любовь» | | | | |- |«Ты красивая, как глаза матери» | | | | |- |2016 |«Вены резались сами» | | | | |- |rowspan="4" align="center"| 2018 | «Кредо» |align="center"| 289 |align="center"| 322 |align="center"| — | |- | «Карантин» |align="center"| |align="center"| |align="center"| | |- | «Клубника в шоколаде» |align="center"| |align="center"| |align="center"| | |- | «Ищи другого» |align="center"| |align="center"| |align="center"| | |- | rowspan="13" |2019 |«Эликсир молодости» | | | | |- |«Чёрная пантера» | | | | |- |«Упс, Салам!» | | | | |- |«Самбука, Бомбей» | | | | |- |«Порностар» | | | | |- |«Коктейль Молотова» | | | | |- |«Заполонила» | | | | |- |«Галактические танцы» | | | | |- |«Вкл / выкл» | | | | |- |«Алко по акции» | | | | |- |«До встречи на танцполе» |align="center"|20 |align="center"|149 |align="center"|14 | |- |«Пьяный туман» |align="center"| 125 |align="center"| 697 |align="center"| 19 | |- |«Увезите меня на Дип-хаус» |align="center"| 34 |align="center"| 91 |align="center"| 4 | |- | rowspan="7" |2020 |«По синей грусти» | |align="center"| 218 | | |- |«Хедшот» | |align="center"| 202 | | |- |«Я, ты и море» | |align="center"| 73 | | |- |«Уедем в Марокко» <br><small>(feat. NETU$IL)</small> | | | | |- |«Ты круче, чем…» | | | | |- |«Плачь, но танцуй» | |align="center"| 846 | | |- |«Позови на движ» | |align="center"| 212 | | |- | rowspan="4" |2021 |«Ради танцпола» <br><small>(совм. с [[Жуков, Сергей Евгеньевич|Руки Вверх]])</small> | |align="center"| 206 | | |- |«Пошла жара» <br><small>(совм. с [[Filatov & Karas]])</small> | |align="center"| 145 | | |- |«Малиновая лада» | |align="center"| 79 | | |- |«Новогодняя» | | | | |- | rowspan="4" |2022 |«Синий иней» | | | | |- |«Девичник» | |align="center"| 121 | | |- |«Спасай мою пятницу» | |align="center"| 146 | |<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/373258 |title=Рецензия: Gayazovs Brothers — «Спасай мою пятницу» |website=[[InterMedia]] |author=Алексей Мажаев |authorlink=Мажаев, Алексей Игоревич |date=2022-09-07 |access-date=2023-07-01 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523054235/https://www.intermedia.ru/news/373258 |url-status=live }}</ref> |- |«[[Фаина (песня)|Фаина]]» | |align="center"| 237 | |<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/374303 |title=Gayazovs Brothers перепели «Фаину» для «Битвы поколений» |website=[[InterMedia]] |date=2022-10-14 |access-date=2023-07-01 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701102030/https://www.intermedia.ru/news/374303 |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="5" |2023 |«Любовь-зараза» | | | | |- |«Июль, Анапа» | | | | |- |«Невеста» | | | |<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/379611 |title=Gayazovs Brothers поделились чувствами в «Невесте» |website=[[InterMedia]] |date=2023-06-30 |access-date=2023-07-01 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701100251/https://www.intermedia.ru/news/379611 |url-status=live |accessdate=2024-11-09 |archivedate=2023-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230701100251/https://www.intermedia.ru/news/379611 }}</ref> |- |«Нужна перезагрузка» | | | | |- |«Что мне делать?» <br><small>(совм. со [[Света (певица)|Светой]])</small> | | | | |- | rowspan="6" |2024 |«С днём рождения» | | | | |- |«Врывайся» | | | | |- |«Паттайя» | | | | |- |«Выпускной» | | | | |- |«Там, где кайф» | | | | |- |«Тяжелый люкс» | | | |} == Видеоклиплар == {| class="wikitable" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Ел ! style="background:#B0C4DE;" | Клип ! style="background:#B0C4DE;" | Режиссёр ! style="background:#B0C4DE;" | Альбом |- |2014 |«Only You» |Onyx clip |альбомы юк |- | rowspan="3" |2019 |«До встречи на танцполе» |Александр Романов | rowspan="2" |Кредо |- |«Пьяный туман» |Сергей Вэйн |- |«Увезите меня на Дип-хаус» |Максим Курочкин | rowspan="4" альбомы юк |- | rowspan="2" |2020 |«Я, ты и море» | rowspan="3" |Даниэль Ким |- |«Плачь, но танцуй» |- | rowspan="4" |2021 |«Ради танцпола» <br><small>(feat. Руки Вверх)</small> |- |«Пошла жара» <br><small>(feat. Filatov & Karas)</small> |Юджин |Пошла жара |- |«Малиновая лада» | rowspan="2" |Даниэль Ким | rowspan="2" альбомы юк |- |«Новогодняя» |- | rowspan="2" |2023 |«Невеста» | rowspan="2" |Сергей Черкасов | rowspan="4" |TBA |- |«Нужна перезагрузка» |- | rowspan="2" |2024 |«С днём рождения» |YALUCH |- |«Выпускной» |Сергей Черкасов |} == Фильмография == {|class="wikitable" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Ел ! style="background:#B0C4DE;" | Фильм ! style="background:#B0C4DE;" | Режиссёр ! style="background:#B0C4DE;" | Роль |- |2023 | «[[Иван Васильевич меняет всё]]» | Михаил Семичев, Роман Ким | камео, «Малиновая лада» җырын башкару |} == Бүләкләре == {| class="wikitable" ! Ел !! Премия !! Категория !! Нәтиҗә !! {{comment|Чыг|Чыганак}}. |- |rowspan="2"| 2020 |rowspan="2"| «Новое радио Awards» | Иң яхшы төркем | {{nom}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web |url=https://www.cosmo.ru/lifestyle/news/26-02-2020/v-moskve-proshla-muzykalnaya-premiya-novoe-radio-awards/ |title=В Москве прошла музыкальная премия «Новое Радио AWARDS» |author=Cosmo Staff |date=2020-02-26 |publisher=[[Cosmopolitan]] |access-date=2021-04-21 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421210524/https://www.cosmo.ru/lifestyle/news/26-02-2020/v-moskve-proshla-muzykalnaya-premiya-novoe-radio-awards/ |deadlink=no }}</ref> |- | Ел ачышы | {{nom}} |- |rowspan="3"|2022 | «[[Жара Music Awards]]» | Ел Фан-клубы | {{won}} |<ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/pobediteli-premii-zhara-music-awards-2022/ |title=Победители премии ЖАРА Music Awards 2022: полный список номинаций и исполнителей |website=[[Комсомольская правда]] |date=2022-05-18 |access-date=2023-04-20 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519112132/https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/pobediteli-premii-zhara-music-awards-2022/ |deadlink=no }}</ref> |- |rowspan="2"| «Новое радио Awards» | Иң яхшы төркем | {{nom}} |rowspan="2"|<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/365619 |title=Ваня Дмитриенко и Клава Кока стали номинантами музыкальной премии «Новое радио Awards 2022» |website=[[InterMedia]] |date=2021-12-20 |access-date=2023-07-01 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701103958/https://www.intermedia.ru/news/365619 |url-status=live }}</ref> |- | Иң яхшы коллаборация | {{nom}} |- | 2023 | «[[Жара Music Awards]]» | Ел төркеме | {{won}} |<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/377813 |title=Anna Asti выиграла в пяти номинациях «Жара Music Awards» |website=[[InterMedia]] |date=2023-04-07 |access-date=2023-04-20 |archive-date=2023-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003956/https://www.intermedia.ru/news/377813 |deadlink=no }}</ref> |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://gayazovsbrothers.ru/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109113750/http://gayazovsbrothers.ru/ |date=2024-11-09 }} * [https://kino.rambler.ru/movies/48571481-bratya-gayazovy-biografiya-i-lichnaya-zhizn-pevtsov/?ysclid=m2m3g7n98p597313319 Братья Гаязовы — биография и личная жизнь певцов.] Рамблер/кино, 27.04.2022{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Алфавит буенча музыкаль коллективлар исемлеге]] [[Төркем:Музыкаль дуэтлар]] rl36ks5p4s44cb52d8fdd3qhp7h4t2k 0 861199 5994103 5489116 2026-08-01T19:59:29Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png|Honored_Representative_of_the_Arts_of_the_RSFSR.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ho 5994103 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Дилшат Фәтхуллин | рәсем = Д.З.Фәтхуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Дилшат Зиннәт улы Фәтхуллин | һөнәр = кинооператор | туу датасы = 6.04.1940 | туу җире = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{туу җире|Ташкент|Ташкәнттә}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 18.01.2020 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} | әти = [[Зиннәт Фәтхуллин|Зиннәт Равил улы Фәтхуллин]] | әни = Алия Бәшир кызы Таҗирова | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Medal State Prize Soviet Union.png|20px|СССР Дәүләт премиясе (1977)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Фәтхуллин}} '''Дилшат Фәтхуллин''', Дилшат Зиннәт улы Фәтхуллин (''Дильшат Зиннатович Фатхуллин'', [[Ташкент]]та: ''Dilshod Zinnatovich Fatxullin''; ''[[1940 ел]]ның [[6 апрель|6 апреле]], [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Ташкент]] ― [[2020 ел]]ның [[18 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[Мәскәү]]'') ― кинооператор, СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1977), Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе (1992)<ref>''Альтаф Гюльахмедов''. [https://proza.ru/2019/04/09/256?ysclid=m4zsgrd61a122251529 Малоизвестные татарские разности.] Проза.ру{{ref-ru}}</ref>. 1972 елдан [[КПСС]] әгъзасы{{sfn|Кино. Энциклопедический словарь Юткевича|1987|с=443}}, СССР (Мәскәү) кинематографистлар берлеге әгъзасы<ref>Справочник Союза кинематографистов СССР. М.: Всесоюзное бюро пропаганды киноискусства, 1986, стр. 195</ref>. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://vk.com/wall-165903_390095 Кайбер фильмнары].}} [[Файл:Народный писатель Узбекистана Зиннат Фатхуллин.jpg|160px|thumb|right|Әтисе [[Зиннәт Фәтхуллин]] (1903–1988)]] [[Файл: Galiasgar Fathullin.jpg|140px|thumb|right|Энесе [[Галиәсгар Фәтхуллин]] (1948)]] 1940 елның 6 апрелендә Үзбәкстан ССР башкаласы [[Ташкент]]та татар гаиләсендә туган. Әтисе – Үзбәкстанның халык язучысы [[Зиннәт Фәтхуллин|Зиннәт Равил улы Фәтхуллин]] (1903–1988). Әнисе Алия Бәшир кызы Таҗирова, шулай ук [[Түбән Новгород губернасы]]нда туган. Әтисенең олы апасы Хәлимә алар белән яшәгән һәм гомерен энесенең балаларын тәрбияләүгә багышлаган. Ташкенттагы өйләрендә [[Үзбәкстан|республикада]] танылган кешеләр, үз эшенең зур профессионаллары: юристлар, галимнәр, табиблар һ.б. җыела, [[татар теле|татарча]] сөйләшә, шаярта һәм җырлый торган булган<ref>''Джаннат Сергей Маркус''. [https://sklyarevskiy.livejournal.com/1152887.html?ysclid=m4zrn9nyx9354569945 Алиаскар Фатхуллин – знатная личность Ташкента.]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Письма о Ташкенте, 17.10.2008{{ref-ru}}</ref>. {{Төп мәкалә| Зиннәт Фәтхуллин}} Әтисе Зиннәт Равил улы Фәтхуллин 1903 елның [[25 ноябрь|12 (25) ноябрендә]] [[Түбән Новгород губернасы]]ның [[Василсурск өязе]] (''хәзерге'' [[Түбән Новгород өлкәсе]]нең [[Сергач районы]]) [[Мөтеравыл]] авылында күп балалы керәстиян гаиләсендә унөченче бала булып туган. Армиягә Түбән Новгородтан китә һәм Үзбәкстанга эләгә. [[Михаил Фрунзе|Фрунзе]] җитәкчелегендәге гаскәргә тәрҗемәче һәм революцион идеяләр йөртүче буларак [[татарлар]]ны махсус җыйганнар. Әтисе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Басмачылык|басмачылыкка|d|Q255352}} каршы көрәштә катнашкан, укчы булган, гармун уйнау белән мавыккан. [[Юлдаш Ахунбабаев]]ның (ҮзССР ҮБК (1925-1938) һәм ҮзССР Югары Шурасы президиумы (1938-1943) рәисе) шәхси ординарецы булган, аның белән ул, шәхси сакчысы кебек, кышлакларга йөргән. Аннары аны [[Сәмәрканд]]тан ерак булмаган [[Кәттәкурган]]да партия эшендә калдырганнар. Ул бик тиз, бер-ике ел эчендә әдәби [[үзбәк теле]]н өйрәнгән. Һәм бу аңа киләчәктә, язучы булгач, бик ярдәм иткән. Д. Фәтхуллин Бөтенсоюз дәүләт кинематография институтына укырга кергәнче, [[Малик Каюмов (1912)|Малик Каюмовта]] кинохроникада яхшы мәктәп узган<ref>[https://prtuz.tatarstan.ru/aliaskar-fathullin.htm Алиаскар Фатхуллин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112211811/https://prtuz.tatarstan.ru/aliaskar-fathullin.htm |date=2020-11-12 }} prtuz.tatarstan.ru</ref>. 1963 елда Бөтенсоюз дәүләт кинематография институтының (ВГИК) оператор факультетын тәмамлаган. Башта «Үзбәкфильм» да эшләгән, 1974 елдан — «Мосфильм» киностудиясенең оператор-куючысы. [[Советлар Союзы]] таркалганнан соң Россиядә эшләгән<ref name=":0" />. [[Булат Мансуров]] (1937―2011) белән бергә, оператор буларак, [[татарлар]]ның борынгы бабалары турында «Сага древних булгар» («Борынгы Болгарның җылы җилләре») нәфис фильм төшергән <ref>[https://web.archive.org/web/20150525062027/http://balticdebuts.ru/person.html?uid=-1715372780 Булат Мансуров. Сага о любви дочери Чингисхана. Кинология «Сага древних булгар»]</ref>. 2005 елда «Судьба повелителя» тарихи фильмында режиссер сыйфатында катнашкан. 2020 елның 18 гыйнварында [[Мәскәү]]дә вафат булган<ref name=":0">{{Cite web |url=https://repost.uz/dilshat-fatxulin/ |title=Ушел из жизни кинооператор Дильшат Фатхулин |access-date=2020-01-22 |archive-date=2020-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207121000/https://repost.uz/dilshat-fatxulin/ |deadlink=no }}</ref>. {{цитата|автор=Дилшат Фәтхуллин|Мин үз эшемә даими рәвештә гамма уйнарга тиешле пианист сыман карыйм. Әгәр пианист гамма уйнамаса, ул пьесаларны да, зур әсәрләрне дә уйный алмаячак. Шуңа күрә зур картиналар арасындагы телевизион картиналар ― ул гамма кебек. Оператор даими рәвештә эштә булырга тиеш<ref>[https://vk.com/wall-165903_390095 Дильшат Фатхуллин (06.04.1940 ― 18.01.2020).] Советское кино Вконтакте, 7.04.2024</ref>}} == Фильмография == * 1964 — Канатоходцы * 1964 — Свидание * 1966 — Нежность * 1966 — Белые, белые аисты * 1967 — Незабываемое * 1969 — Возвращайся с солнцем * 1971 — Без страха * 1972 — Этот славный парень * 1974 — Такие высокие горы * 1975 — Бегство мистера Мак-Кинли * 1977 — Долги наши * 1979 — Вкус хлеба * 1982 — Похождения графа Невзорова * 1984 — Мёртвые души * 1984 — Прежде, чем расстаться * 1985 — Город невест * 1985 — Салон красоты * 1988 — Радости земные * 1988 — Чудовище или кто-то другой * 1992 — Бег по солнечной стороне * 1993 — Послушай, Феллини! * 1993 — Стрелец неприкаянный * 1998 — Чехов и Ко * |2000 — Империя под ударом * 2003 — Остров без любви * 2004 — На Верхней Масловке * 2004 — Сага древних булгар. Лествица Владимира Красное Солнышко * 2005 — Сага древних булгар. Сага о любви дочери Чингисхана * 2006 — Ленинградец * 2008 — Марево * 2008 — Судьба государя ''(Р. М. Фаталиев белән берлектә)'' * 2012 — Однажды в Ростове * 2013 — Братья по обмену == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1977 ― СССР Дәүләт премиясе ― ''«Бегство мистера Мак-Кинли» фильмы өчен''<ref>Постановление ЦК КПСС, Совмина СССР от 27.10.1977 № 958 «[https://ipravo.info/sssr1/act54/514.htm О присуждении Государственных премий СССР 1977 года в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215121327/https://ipravo.info/sssr1/act54/514.htm |date=2018-12-15 }}</ref> * 1992 ― РСФСР (Россиянең) атказанган сәнгать эшлеклесе<ref>[https://books.google.com.ua/books?id=kiz8B0bBl4AC&q=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%83+%D0%97%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%83+%D0%97%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83 Ведомости Съезда народных депутатов РСФСР и Верховного Совета РСФСР]. — М.: Изд. Верховного Совета РСФСР, 1992. — С. 137</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга |автор= |часть= |ссылка часть= |заглавие=Кино. Энциклопедический словарь |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др |издание= |место={{М}}|издательство=Советская энциклопедия |год=1987 |том= |страницы=443 |столбцы= |страниц=640 |серия= |isbn= |isbn2= |тираж=100000 |ref=Кино. Энциклопедический словарь Юткевича}} * {{книга |автор= |заглавие=Операторы Советского кино // Cправочник / Госфильмофонд России |язык= |ответственный=сост. Н. М. Чемоданова |ссылка= |место={{М}} |издательство=Киновек |год=2011 |том= |страниц=418 |страницы=361 |isbn=978-5-905352-03-4 |тираж=500 |ref=Операторы Советского кино}} == Сылтамалар == * ''Джаннат Сергей Маркус''. [https://sklyarevskiy.livejournal.com/1152887.html?ysclid=m4zrn9nyx9354569945 Алиаскар Фатхуллин – знатная личность Ташкента.]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Письма о Ташкенте, 17.10.2008{{ref-ru}} * {{cite web |url=https://cinema.mosfilm.ru/persons/27710/ |title=Фатхулин Дильшат Зиннатович |lang=ru |website=cinema.mosfilm.ru |publisher=Мосфильм |date= |accessdate=2020-10-04}} * {{cite web |url=https://www.km.ru/kino/encyclopedia/fatkhulin-dilshat-zinnatovich |title=Фатхулин Дильшат Зиннатович |lang=ru |website=km.ru |publisher=Кирилл и Мефодий |date= |accessdate=2020-10-04}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Фәтхуллин, Дилшат}} [[Төркем:Әлифба буенча кинооператорлар]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ВГИК тәмамлаучылар]] [[Төркем:Кинематографистлар]] [[Төркем:Үзбәкстан татарлары]] hplu09e2v096t0xmrqhwvuyo87ov756 0 863979 5994142 4454547 2026-08-02T10:16:17Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994142 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Айвар Шәрипов | рәсем = Ayvar Hantimerovich Sharipov .jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Айвар Хантимер улы Шәрипов | һөнәр = [[хирург]], санаторий баш табибы | туу датасы = 5.12.1969 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Актаныш районы|Актаныш районында}}, [[Әнәк]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 19.02.2014 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Яр Чаллы| Чаллыда}} | әти = Хантимер | әни = Фәвия | ир = | хатын = | балалар = улы Рамазан | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган табибы (2008)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Шәрипов}} '''Айвар Шәрипов''', Айвар Хантимер улы Шәрипов (''Айвар Хантимерович Шарипов; [[1969 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], [[Әнәк]] – [[2014 ел]]ның [[19 февраль|19 феврале]], [[РФ]], [[ТР]], [[Яр Чаллы]]'') ― табиб―хирург, 2001―2014 елларда Яр Чаллыдагы «Энҗе бөртеге» ({{lang-ru|Жемчужина}}) шифаханәсенең баш табибы, [[Татарстан Республикасының атказанган табибы]] (2008)<ref name=":0" />. == Тәрҗемәи хәле == 1969 елның 5 декабрендә Татарстан АССР [[Актаныш районы]] [[Әнәк]] авылында туган. Чыгышы белән [[Шәймиев]]лар нәселеннән: әтисе Хантимер ягыннан бабасы ― [[күмәк хуҗалык]] рәисе Шаһишәрип Шәймөхәммәт улы Шәймиев (1901―1967, [[Минтимер Шәймиев]]нең әтисе), әбисе Нәгыймә. Әнисе Фәвия (''кибеттә эшләгән'') ягыннан бабасы Сафиулла хәзрәт, әбисе Сәхибҗамал ([[Усы (Актаныш районы)|Усыда]] яшәгәннәр)<ref>''[[Ягъсуф Шәфыйков|Ягсуф Шафиков]]''. Актаныш ― начало пути. К.: «Слово», 2010. ― Стр.18. ISBN 978-598356-105-2</ref>. Абыйсы [[Алмаз Шәрипов (1964)|Алмаз]] (1964 елгы), [[Казан дәүләт аграр университеты |Казан авыл хуҗаалыгы институтын]] тәмамлаган инженер-механик, 1999 елдан «Яр Чаллы икмәк комбинаты» ААҖ генераль директоры, [[Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] (2003), III―V чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты<ref>Шарипов Алмаз Хантимерович / Заслуженные люди Тукаеского района (составитель [[Хәмит Мөхәммәтшин |Х. Н. Мухаметшин]]). Издание 1-е. Наб.Челны: «Ислам Нуры», 2003, стр. 146.</ref>. [[Пучы]] урта мәктәбен, С. В. Курашов исемендәге [[Казан дәүләт медицина институты]]н тәмамлаган. Белгечлеге буенча [[хирург]]. 1988―1989 елларда [[СССР]] Хәрби-диңгез {{Тәрҗемә ителмәгән 5|СССР Хәрби-диңгез флоты|флотында|d|Q796754}} хезмәт иткән<ref name=":0">Шәрипов Айвар Хантимер улы (5.12.1969) / ''Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин''. Актаныш ― туган җирем. Икенче басма. К.: 2010. ― Б.93.</ref> Вузны тәмамлаганнан соң, [[Яр Чаллы]] шәһәрендәге ашыгыч медицина ярдәме хастаханәсендә интернатура узган. 1995 елдан 2001 елга кадәр ТР [[Актаныш районы]]ның [[Пучы]] участок хастаханәсендә баш табиб булып эшләгән<ref name=":0" />. 2001 елдан 2014 елга кадәр ― Татарстан Республикасы Профсоюзлар федерациясе карамагындагы «Жемчужина» шифаханәсенең<ref>[https://vk.com/public195320709 Санаторий «Жемчужина» г. Набережные Челны Вконтакте]</ref> (''[[Яр Чаллы]], Мәләкәс ур.'') баш табибы. Айвар Хантимер улы «Жемчужина» шифаханәсенең дәвалау һәм матди базасын торгызу, үстерү һәм камилләштерү өчен күп эшләр башкарган. Оештыру сәләтен югары профессионализм, демократик аралашу стиле белән берләштерү аңа 13 ел дәвамында шифаханә белән уңышлы һәм нәтиҗәле җитәкчелек итәргә мөмкинлек биргән. Табиблык һәм административ эшчәнлекне нәтиҗәле берләштергән<ref>[https://kazan.bezformata.com/listnews/pomnim-skorbim/17816051/?ysclid=md491g0wmk476794207 Помним, скорбим.] Федерация профсоюзов Республики Татарстан, 19.02.2014</ref>. 1999 елда «Авиценна» ААҖ (аптекалар челтәре) оештырган (филиаллары [[Минзәлә]]дә, [[Актаныш]]та урнашкан) <ref>[https://saby.ru/profile/1604002972-160401001?anchor=about ООО «Авиценна».] saby.ru</ref><ref>[https://vbankcenter.ru/contragent/person/165034957983?ysclid=md4sibf92p325521098 Предприниматель Шарипов Айвар Хантимерович]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2017 елда әлеге ААҖнең кереме 36.9 млн сум тәшкил иткән<ref>[https://reputation.ru/inn/165034957983#AsShareholdersEx Бизнесмен Шарипов Айвар Хантимерович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260116070650/https://reputation.ru/inn/165034957983#AsShareholdersEx |date=2026-01-16 }} reputation.ru</ref>. == Вафаты == 2014 елның 19 февралендә озакка сузылган каты авырудан соң 45нче яшендә вафат булган. Туган ягында җирләнгән<ref>[https://chelny-izvest.ru/news/city/26342-v-chelnakh-skonchalsya-glavvrach-sanatoriya-zhemchuzhina?ysclid=md4sbr11e4940655608 В Челнах скончался главврач санатория «Жемчужина».] [[Челнинские известия (газета) |«Челнинские известия»]], 19.02.2014</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2008 ― [[Татарстан Республикасының атказанган табибы]]<ref name=":0" /> == Шәхси тормышы == Улы Рамазан 2023 елдан «Авиценна» ААҖ (аптека челтәре) учредителе булып теркәлгән<ref>[https://www.rusprofile.ru/person/sharipov-ra-165060279420?ysclid=md4sq59db9119839714 Шарипов Рамазан Айварович.] rusprofile.ru</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Ягъсуф Шәфыйков|Ягсуф Шафиков]]''. Актаныш ― начало пути. К.: «Слово», 2010. ― Стр.18. ISBN 978-598356-105-2 * Шәрипов Айвар Хантимер улы (5.12.1969) / ''Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин''. Актаныш ― туган җирем. Икенче басма. К.: 2010. ― Б.93. == Сылтамалар == * [https://kazan.bezformata.com/listnews/pomnim-skorbim/17816051/?ysclid=md491g0wmk476794207 Помним, скорбим.] Федерация профсоюзов Республики Татарстан, 19.02.2014 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Шәрипов, Айвар}} [[Төркем:Әлифба буенча табиблар]] [[Төркем:Хирурглар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган табиблары]] [[Төркем:Татар табиблары]] [[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]] i6bfg140ql5xp92h8owp7leiiu8qb8c 0 864422 5994064 5987319 2026-08-01T15:12:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 13 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994064 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} '''Үзбәкстан югары уку йортлары исемлеге''' ({{lang-uz|{{Label|Q1380680|lang=uz}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1380680|lang=en}}}}, {{lang-ru|Список университетов Узбекистана}}, {{lang-fa|{{Label|Q1380680|lang=fa}}}}) — {{UZB}}да эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Университетлар == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P31 wd:Q3918 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:National University of Uzbekistan|National University of Uzbekistan]] | http://www.nuu.uz/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q21600575|Ташкент дәүләт шәркыять университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent State University of Oriental Studies|Tashkent State University of Oriental Studies]] | http://tashgiv.uz |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:TDTU.png|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent State Technical University|Tashkent State Technical University]] | http://tdtu.uz/ |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1927" | 1927 | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Samarqand university.jpg|center|128px]] | [[Сәмәрканд]] | [[:commons:Category:Samarkand State University|Samarkand State University]] | http://www.samdu.uz |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q16705025|Ташкент дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent State Agrarian University|Tashkent State Agrarian University]] | http://tdau.uz |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q16711550|Фәрганә дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ferghana State University 03.jpg|center|128px]] | [[Фәрганә]] | [[:commons:Category:Ferghana State University|Ferghana State University]] | http://www.fdu.uz |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1930" | 1930-05 | ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Fuqarolik inshooti (Samarqand Tibbiyot instituti bosh oʻquv binosi)2.jpg|center|128px]] | [[Сәмәрканд]] | [[:commons:Category:Samarkand State Medical University|Samarkand State Medical University]] | https://sammu.uz |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q20536168|Бохара дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Buxdu.jpg|center|128px]] | [[Бохара]] | [[:commons:Category:Bukhara State University|Bukhara State University]] | http://www.buxdu.uz/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q1822284|Ташкент дәүләт транспорт университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://www.tstu.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527002357/http://www.tstu.uz/ |date=2016-05-27 }} |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]'' | [[Файл:Tashkent State University of Economics 2026-04-28.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent State University of Economics|Tashkent State University of Economics]] | https://www.tsue.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250716044104/https://tsue.uz/ |date=2025-07-16 }} |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q19818745|Захиретдин Мөхәммәт Бабур исемендәге Әндиҗан дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Andijan state university.jpg|center|128px]] | [[Әндиҗан]] | [[:commons:Category:Andijan State University|Andijan State University]] | http://www.adu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803091125/https://adu.uz/ |date=2025-08-03 }} |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q32393|Нәмәнгән дәүләт университеты]]'' | | [[Нәмәнгән]] | [[:commons:Category:Namangan State University|Namangan State University]] | http://www.namdu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250711031609/https://namdu.uz/ |date=2025-07-11 }} |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1942" | 1942<br/>1992 | ''[[:d:Q15924726|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үргәнеч дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Urgench State University 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2609539|Urganch District]]'' | [[:commons:Category:Urgench State University|Urgench State University]] | http://www.urdu.uz/ |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты|Ташкент мәгълүмати технологияләр университеты]] | [[Файл:Tashkent University of Information Technology.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8061403|Yunusabad District]]'' | [[:commons:Category:Tashkent University of Information Technologies|Tashkent University of Information Technologies]] | http://www.tuit.uz/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q25527783|Үзбәк дәүләт физик тәрбия һәм спорт университеты]]'' | | [[Чырчык]] | | https://jtsu.uz/ |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1976" | 1976-08-31 | ''[[:d:Q20536396|Бердах исемендәге Каракалпак дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Qaraqalpaqstan Mamleketlik Universiteti imarati.jpg|center|128px]] | [[Нөкес]] | [[:commons:Category:Karakalpak State University|Karakalpak State University]] | http://www.karsu.uz/ |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1991" | 1991-05-06 | ''[[:d:Q7687220|Ташкент архитектура-төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Arxitektura universiteti.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent University of Architecture and Civil Engineering|Tashkent University of Architecture and Civil Engineering]] | http://taqu.uz/ |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q3551706|Ташкент дөнья икътисады һәм дипломатия университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:University of World Economy and Diplomacy|University of World Economy and Diplomacy]] | http://www.uwed.uz |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1992" | 1992-05-12 | ''[[:d:Q4469711|Үзбәк дәүләт җиһан телләре университеты]]'' | [[Файл:OʻzDJTU.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Uzbek State World Language University|Uzbek State World Language University]] | http://www.uzswlu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806060931/https://uzswlu.uz/ |date=2025-08-06 }} |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="2002" | 2002-01 | ''[[:d:Q1552065|Вестминстер халыкара университетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Westminster International University in Tashkent.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6873830|Mirobod]]'' | [[:commons:Category:Westminster International University in Tashkent|Westminster International University in Tashkent]] | http://www.wiut.uz |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="2006" | 2006-02-24 | ''[[:d:Q4452997|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://www.msu.uz/ |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="2009" | 2009 | ''[[:d:Q25529328|Турин политехника университетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Turin Polytechnic University in Tashkent|Turin Polytechnic University in Tashkent]] | http://polito.uz<br/>https://polito.uz/index.php?lang=en |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="2013" | 2013<br/>1991 | ''[[:d:Q7687227|Ташкент дәүләт хокук университеты]]'' | [[Файл:Ташкентский государственный юридический университет 3.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent State University of Law|Tashkent State University of Law]] | https://tsul.uz/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="2014" | 2014 | [[Инха университеты (Ташкәнт)]] | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Inha University in Tashkent|Inha University in Tashkent]] | http://www.inha.uz/ |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="2016" | 2016 | ''[[:d:Q28006255|Алишер Нәваи исемендәге Ташкәнт дәүләт үзбәк теле һәм әдәбияты университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Alisher Navo’i Tashkent State University of the Uzbek Language and Literature|Alisher Navo’i Tashkent State University of the Uzbek Language and Literature]] | |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="2017" | 2017 | ''[[:d:Q97145097|Чырчык дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Чырчык]] | [[:commons:Category:Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika universiteti|Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika universiteti]] | https://cspi.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240320040245/https://cspi.uz/ |date=2024-03-20 }}<br/>https://www.cspu.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250810213500/https://www.cspu.uz/ |date=2025-08-10 }} |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="2018" | 2018 | ''[[:d:Q111939454|«МИФИ» Россия төш милли-тикшеренү үниверситетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="2019" | 2019-02-15 | ''[[:d:Q106485444|Үзәк Азия университеты]]'' | [[Файл:Central Asian University.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://centralasian.uz/ |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="2019" | 2019 | ''[[:d:Q135702534|Шарда университетының Әндиҗан бүлекчәсе]]'' | | [[Әндиҗан]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="2020" | 2020-04-18 | ''[[:d:Q104869141|TEAM университеты]]'' | [[Файл:FASAD View01-edit.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:TEAM University Tashkent|TEAM University Tashkent]] | https://www.teamuni.uz/ |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="2020" | 2020 | ''[[:d:Q111694614|Ташкент халыкара мәгариф университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://tiue.uz/ |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="2020" | 2020 | ''[[:d:Q124358666|Япония цифрлы университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://www.jdu.uz/ |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q116959484|Яңа Үзбәкстан университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:New Uzbekistan University|New Uzbekistan University]] | https://newuu.uz |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q114076881|Нордик халыкара университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://nordicuniversity.org/ |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q122284945|Namangan State Institute of Foreign Languages]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q125446883|Зармед университеты]]'' | | [[Бохара]]<br/>[[Сәмәрканд]] | | https://zarmeduniver.com/ |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q138684299|Tashkent Perfect University]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://tpu.uz/ |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q140366450|Bukhara Innovative Education and Medical University]]'' | | [[Бохара]] | | https://bitu.uz |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q134760855|Ренессанс мәгариф университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://renessans-edu.uz/ |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q138335385|Central Asian University of Environmental and Climate Change Studies (Green University)]]'' | | [[Ташкент вилаяте]] | | https://caguniversity.uz/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="2024" | 2024 | ''[[:d:Q136649140|American University of Technology]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://aut-edu.uz/ |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="2024" | 2024 | ''[[:d:Q139033490|Sarbon University]]'' | | | | https://sarbon.university |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="2025" | 2025-04-30 | ''[[:d:Q137397370|Al-Khwarizmi University]]'' | | ''[[:d:Q2609539|Urganch District]]'' | | https://akhu.uz<br/>https://khwu.uz/ |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="2025" | 2025-04-23 | ''[[:d:Q138662656|University of Business and Science]]'' | | [[Нәмәнгән]] | | https://ubsu.uz/ |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="2025" | 2025 | ''[[:d:Q138794764|Sharq University]]'' | | | | https://sharqedu.uz/ |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q4453002|Үзбәкстан Республикасы Милли гвардиясенең Җәмгыять хәвефсезлеге университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://mgjxu.uz/ |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q12822800|Гөлстан дәүләт университеты]]'' | | [[Гөлстан (Сырдәрья өлкәсе)|Гөлстан]] | | |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q20536381|Каршы дәүләт университеты]]'' | | [[Каршы (шәһәр)|Каршы]] | [[:commons:Category:Qarshi state university|Qarshi state university]] | http://www.qarshidu.uz/uz |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q25514525|Сәмәрканд дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | | [[Сәмәрканд]] | | https://samdaqu.edu.uz |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q25521053|Тирмез дәүләт университеты]]'' | | [[Тирмез]] | | |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q25528138|Каршы дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Karshi State Technical University.jpg|center|128px]] | [[Каршы (шәһәр)|Каршы]] | | https://kstu.uz/ |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q25533701|Абдулла Кадыри исемендәге Җиззәх дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Җиззәх]] | [[:commons:Category:Jizzakh State Pedagogical University|Jizzakh State Pedagogical University]] | |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q65283573|«Ефәк юлы» халыкара туризм һәм мәдәни мирас университеты]]'' | | [[Сәмәрканд]] | | https://www.univ-silkroad.uz/ |- | style='text-align:right'| 54 | | ''[[:d:Q65283674|Үзбәкстан журналистика һәм гаммәви коммуникацияләр университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://uzjoku.uz |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q65283740|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Кукан бүлекчәсе]]'' | | [[Кукан]] | | https://www.tdtukokand.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707191008/https://tdtukokand.uz/ |date=2025-07-07 }} |- | style='text-align:right'| 56 | | ''[[:d:Q66807370|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Алмалык бүлекчәсе]]'' | | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | | |- | style='text-align:right'| 57 | | ''[[:d:Q72083411|Кукан университеты]]'' | | [[Кукан]] | | https://live.kokanduni.uz/uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210102451/https://live.kokanduni.uz/uz |date=2023-02-10 }} |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q72171746|Тирмез агротехнологияләр һәм инновацион үсеш институты]]'' | | [[Тирмез]] | | |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q72342707|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университетының Җиззәх бүлекчәсе]]'' | | [[Җиззәх]] | | https://jbnuu.uz/ |- | style='text-align:right'| 60 | | ''[[:d:Q73011341|Ташкент мәгълүмати технологияләр университетының Каршы бүлекчәсе]]'' | | [[Каршы (шәһәр)|Каршы]] | | |- | style='text-align:right'| 61 | | ''[[:d:Q74500993|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университетының Тирмез бүлекчәсе]]'' | | [[Тирмез]] | [[:commons:Category:TBTSTU|TBTSTU]] | http://tiet.uz/ |- | style='text-align:right'| 62 | | ''[[:d:Q82524912|Кимё халыкара университетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://kiut.uz/ |- | style='text-align:right'| 63 | | ''[[:d:Q116120180|Уэбстер университетының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://www.webster.uz/index.php |- | style='text-align:right'| 64 | | ''[[:d:Q125516651|Ташкент мәгълүмати технологияләр университетының Нөкес бүлекчәсе]]'' | | [[Нөкес]] | | |- | style='text-align:right'| 65 | | ''[[:d:Q126903050|Ташкент гамәли фәннәр университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://www.utas.uz/ |- | style='text-align:right'| 66 | | ''[[:d:Q130473792|Ташкент шәһәр университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://tmuni.org/ |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q131293755|Ташкент халыкара университеты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent International University|Tashkent International University]] | https://www.tiu.uz/ |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q139988490|Bukhara University of Innovation]]'' | | [[Бохара]] | | https://bui.uz/ |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q139989104|Cyber ​​University]]'' | | [[Нурәфшан]] | | https://csu.uz/ |} {{Wikidata list end}} == Башка югары уку йортлары == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P31 wd:Q38723 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1918" | 1918-07-12 | ''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent Higher All-Arms Command School|Tashkent Higher All-Arms Command School]] | |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1918" | 1918-10-18 | ''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]'' | [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]] | [[Чырчык]] | | |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | [[Файл:Ректорат ТМА.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent Medical Academy|Tashkent Medical Academy]] | https://tma.uz/ |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q25514536|Сәмәрканд ветеринария медицинасы, терлекчелек һәм биотехнологияләр университеты]]'' | | [[Сәмәрканд]] | | http://samvmi.uz |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://tiiame.uz/ |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1936" | 1936 | ''[[:d:Q21674834|Үзбәкстан дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Здание Консерватории Ташкент.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:State Conservatory of Uzbekistan|State Conservatory of Uzbekistan]] | http://konservatoriya.uz/?lang=en<br/>http://konservatoriya.uz/?lang=ru<br/>http://konservatoriya.uz/?lang=uz |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q28771449|Үзбәкстан Республикасы эчке эшләр министрлыгы академиясе]]'' | [[Файл:Академия МВД Узбекистана.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://akadmvd.uz/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q15739366|Ташкент мәгълүмати технологияләр югары профессиональ колледжы]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://www.tpkit.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140304192558/http://tpkit.uz/ |date=2014-03-04 }} |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://www.dsmi.uz/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1955" | 1955-09-21 | ''[[:d:Q20533248|Әндиҗан дәүләт медицина институты]]'' | | [[Әндиҗан]] | | |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q30294772|Әндиҗан авыл хуҗалыгы һәм агротехнологияләр институты]]'' | | [[Әндиҗан]]<br/>''[[:d:Q4245634|Kuyganyar]]'' | | |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q25521970|Ташкент вилаяте педагогика институты]]'' | | [[Аңгрән]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1969" | 1969-11-20 | ''[[:d:Q28364225|Сәмәрканд югары хәрби автомобиль көчләр җитәкчеләре укуханәсе]]'' | [[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Latin script).svg|center|128px]] | [[Сәмәрканд]] | | |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q20631438|Имам әл-Бохари исемендәге Ташкент ислам институты]]'' | [[Файл:Tashkent Islamic Institute named after Imam Bukhari.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent Islamic Institute|Tashkent Islamic Institute]] | http://oliymahad.uz/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q4452988|Ташкент педиатрия медицинасы институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent Pediatric Medical Institute|Tashkent Pediatric Medical Institute]] | https://tashpmi.uz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220502042313/https://tashpmi.uz/ |date=2022-05-02 }} |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1972" | 1972-12-21 | ''[[:d:Q23638994|Ташкент автомобиль юллары институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4452999|Ташкент химия технологиясе институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:Tashkent Institute of Chemical Technology|Tashkent Institute of Chemical Technology]] | http://tkti.uz/ |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1991" | 1991-03-29 | ''[[:d:Q25512565|Нәмәнган инженерия-төзелеш институты]]'' | | [[Нәмәнгән]] | | https://nammqi.uz/ |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1994" | 1994-11-08 | ''[[:d:Q19521631|Сәмәрканд дәүләт чит ил телләре институты]]'' | [[Файл:Samarkand State Institute of Foreign languages.jpg|center|128px]] | [[Сәмәрканд]] | | http://www.samdchti.uz |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1994" | 1994-09-02 | ''[[:d:Q25527819|Үзбәкстан Республикасы хәрби көчләре академиясе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q12821132|Үзбәкстан дәүләт идарәсе академиясе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q25531268|Үзбәкстан банк-финанс академиясе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="2007" | 2007-09-05 | ''[[:d:Q25529326|Сингапур менеджмент үсеше институтының Ташкент бүлекчәсе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://mdis.uz/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="2014" | 2014-07-22 | ''[[:d:Q25529331|Ташкент дәүләт стоматология институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | http://tsdi.uz/ |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="2018" | 2018 | ''[[:d:Q16705028|Үзбәкстан халыкара ислам академиясе]]'' | [[Файл:Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi 11.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[:commons:Category:International Islamic Academy of Uzbekistan|International Islamic Academy of Uzbekistan]] | https://www.iiau.uz |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="2019" | 2019 | ''[[:d:Q130285340|Шәһресәбз дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Шәһресәбз]] | | https://shdpi.uz |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="2020" | 2020 | ''[[:d:Q127272707|Юнус Раджаби исемендәге Үзбәк милли музыкаль сәнгате институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://uzmmsi.uz/ |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q124844869|Әндиҗән дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Әндиҗан]] | | https://adpi.uz |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="2025" | 2025-01-24 | ''[[:d:Q136565002|Namangan State Technical University]]'' | | [[Нәмәнгән]] | | https://namdtu.uz/ |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q4452998|Ташкент фармацевтика институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://pharmi.uz/ |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q12824054|Җиззәх югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | | [[Җиззәх]] | | |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q12824058|Җиззәх политехника институты]]'' | [[Файл:Jizzax politexnika instituti 2.jpg|center|128px]] | [[Җиззәх]] | [[:commons:Category:Jizzakh Polytechnic Institute|Jizzakh Polytechnic Institute]] | |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q12826385|Үзбәкстан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q12828800|Әҗинияз исемендәге Нөкес дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Yangi.jpg|center|128px]] | [[Нөкес]] | [[:commons:Category:Nukus State Pedagogical Institute|Nukus State Pedagogical Institute]] | http://ndpi.uz/ |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q12829082|Үзбәкстан дәүләт таможня комитетының югары хәрби таможня институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q25511308|Кемаледдин Бехзад исемендәге Үзбәк милли рәсем сәнгате һәм дизайн институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q25512478|Нәваи дәүләт таучылык институты]]'' | | [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]] | | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q25512487|Нәваи дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]] | | |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q25518475|Үзбәкстан салым академиясе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q25521981|Ташкент медицина табиблары белемен арттыру институты]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q25522012|Ташкент дәүләт югары милли бию һәм хореография мәктәбе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q25522068|Ташкент тукымачылык һәм җиңел сәнәгать институты]]'' | [[Файл:Главное здание ТИТЛП.png|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://web.ttyesi.uz/ |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q25531159|Сәмәрканд икътисад һәм сервис институты]]'' | | [[Сәмәрканд]] | | |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q25531810|Әбу Гали ибн Сина исемендәге Бохара дәүләт медицина институты]]'' | | [[Бохара]] | | https://www.bsmi.uz |- | style='text-align:right'| 45 | | ''[[:d:Q25531811|Bukhara State Technical University]]'' | | [[Бохара]] | | https://www.bstu.uz/ |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q25532246|Әндиҗан машина төзелеше институты]]'' | | [[Әндиҗан]] | | https://web.andmiedu.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019212310/http://web.andmiedu.uz/ |date=2019-10-19 }} |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q65283648|Нәмәнгән инженерия һәм технология институты]]'' | | [[Нәмәнгән]] | | https://nammti.uz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250421102959/https://nammti.uz/ |date=2025-04-21 }} |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q67080757|Үзбәкстан Республикасы Саклану министрлыгының хәрби мәгълүмати-коммуникацион технология һәм элемтә институты]]'' | | ''[[:d:Q3711623|Зангиата туманы]]'' | | |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q72084150|Ташкент химия технологиясе институтының Шәһресәбз бүлекчәсе]]'' | | [[Шәһресәбз]] | | |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q96633545|Ташкент химия технологиясе институтының Яңиер бүлекчәсе]]'' | | [[Яңыйир|Яңиер]] | | |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q97236526|Ташкент педиатрия медицинасы институтының Нөкес бүлекчәсе]]'' | | [[Нөкес]] | | |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q97292760|Сәмәрканд ветеринария медицинасы институтының Нөкес бүлекчәсе]]'' | | [[Нөкес]] | | |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q114568254|Бохара дәүләт университетының педагогика институты]]'' | [[Файл:Buxoro davlat pedagogika instituti.jpg|center|128px]] | [[Бохара]] | | |- | style='text-align:right'| 54 | | ''[[:d:Q130533008|Нөкес инновацион институты]]'' | | [[Нөкес]] | | https://nukusii.uz/ |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q131560724|Үзбәкстан Республикасы тәртип саклау академиясе]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://proacademy.uz/ |- | style='text-align:right'| 56 | | ''[[:d:Q132858669|Termez State Pedagogical Institute]]'' | | | [[:commons:Category:Termez State Pedagogical Institute|Termez State Pedagogical Institute]] | https://terdpi.uz/ |- | style='text-align:right'| 57 | | ''[[:d:Q133998743|Нәмәнгән дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Нәмәнгән]] | | |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q136564987|Diplomat University]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://apply.diplomat.university/ |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q136565003|Navoi State University of Mining and Technologies]]'' | | [[Нәвайи (шәһәр)|Нәваи]] | | https://www.nsumt.uz/ |- | style='text-align:right'| 60 | | ''[[:d:Q136565006|Tashkent International University of Financial Management and Technology]]'' | | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | https://tift.uz/ |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Университетлар исемлекләре]] [[Төркем:Үзбәкстан университетлары]] 9hvuwlm67et5m5krvrdhuv6emrbk7sp 0 864561 5994132 5987573 2026-08-02T08:31:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994132 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{UZB}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Болар Үзбәкстан дәүләтенең җирле комитеты тәкъдиме буенча {{UNESCO}}нең махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары экспертлары тарафыннан кабул ителгән һәм халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты|Бөтөндөнья мирас комитетының|ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=label |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p757:ЮНЕСКО}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! ЮНЕСКО |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q29015225|Бохараның тарихи үзәге]]'' | [[Файл:Bukhara - Panorama.jpg|center|128px]] | [[Бохара]] | [[:commons:Category:Historic Centre of Bukhara|Historic Centre of Bukhara]] | [https://whc.unesco.org/en/list/602 602]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/602bis 602bis] |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q122666385|Ефәк юлы: Зәрәфшан-Караком коридоры]]'' | [[Файл:Rabat Malik 12-50.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor|Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor]] | [https://whc.unesco.org/en/list/1675 1675] |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q535577|Ичан-кала]]'' | [[Файл:KhivaWalls.jpg|center|128px]] | [[Хивә]] | [[:commons:Category:Itchan Kala|Itchan Kala]] | [https://whc.unesco.org/en/list/543 543] |- | style='text-align:right'| 4 | | ''[[:d:Q16434635|Көнбатыш Тянь-Шань]]'' | [[Файл:Aksu Jabagly 2.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Western Tien-Shan|Western Tien-Shan]] | [https://whc.unesco.org/en/list/1490 1490] |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q17255582|Сәмәрканд – мәдәниятләр чаты]]'' | [[Файл:Registan square Samarkand.jpg|center|128px]] | [[Сәмәрканд]] | [[:commons:Category:Samarkand – Crossroad of Cultures|Samarkand – Crossroad of Cultures]] | [https://whc.unesco.org/en/list/603 603]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/603rev 603rev] |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q124800237|Ташкент модернист архитектурасы. Үзәк Азиядәге модернизм һәм традиция]]'' | [[Файл:Back Of The Concert Hall (220130685).jpeg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | [https://whc.unesco.org/en/list/1766 1766] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q122731152|Уртача климат киңлегендәге Туран чүлләре]]'' | [[Файл:Karakum Desert, Turkmenistan.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Cold Winter Deserts of Turan|Cold Winter Deserts of Turan]] | [https://whc.unesco.org/en/list/1693 1693] |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="-700" | 7th century BCE | [[Шәһресәбз]] | [[Файл:Ensemble Dorout Tilovat (Shahrisabz) (6018370667).jpg|center|128px]] | [[Кашкадәрья өлкәсе]] | [[:commons:Category:Shahrisabz|Shahrisabz]] | [https://whc.unesco.org/en/list/885 885] |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q265. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=label |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p4171:ЮНЕСКО}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! ЮНЕСКО |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q4665873|Абдулхан банди буасы]]'' | | [[Нәвайи өлкәсе|Нәваи өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5288/ 5288] |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q4700033|Ак Астана-баба төрбәсе]]'' | | [[Сөрхандәрья өлкәсе]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/810/ 810] |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q2495429|Аһсикәнт шәһәрчеге археологик аланы]]'' | [[Файл:Achsikent.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2399879|Түрәкурган туманы]]'' | [[:commons:Category:Akhsikath|Akhsikath]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5293/ 5293] |- | style='text-align:right'| 4 | | [[Байсын]] | [[Файл:Boysun Surkhandarya.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1646711|Байсун районы]]'' | [[:commons:Category:Boysun|Boysun]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5300/ 5300] |- | style='text-align:right'| 5 | | [[Бахауддин Нәкшбәнд төрбәсе]] | [[Файл:Bakha ad Din2.JPG|center|128px]] | [[Бохара]] | [[:commons:Category:Bahaouddin Naqshbandi mausoleum|Bahaouddin Naqshbandi mausoleum]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5306/ 5306] |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q66210845|Борынгы Хәрәзем чүлләрендәге кирмәннәр]]'' | [[Файл:In the ruins of Toprak Kale.jpg|center|128px]] | [[Каракалпакстан]]<br/>''[[:d:Q939147|Элликкала районы]]''<br/>''[[:d:Q2603530|Беруни районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5311/ 5311] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q4294010|Вабкәнт манарасы]]'' | [[Файл:Vobkent minaret 14-33.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2609325|Вабкәнт туманы]]'' | [[:commons:Category:Vobkent minaret|Vobkent minaret]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5312/ 5312] |- | style='text-align:right'| 8 | | ''[[:d:Q4103586|Вараһша шәһәрчеге археологик аланы]]'' | [[Файл:Varaxsha 9.jpg|center|128px]] | [[Бохара]] | [[:commons:Category:Varahsha|Varahsha]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5302/ 5302] |- | style='text-align:right'| 9 | | ''[[:d:Q4736408|Гарәп ата төрбәсе]]'' | | ''[[:d:Q2396561|Нурабад районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5290/ 5290] |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q136092473|Ефәк юлы: Фәргана-Сырдәрья коридоры]]'' | [[Файл:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|center|128px]] | [[Ташкент вилаяте]]<br/>[[Фәрганә вилаяте]]<br/>[[Әндиҗан вилаяте]]<br/>[[Нәмәнгән вилаяте]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6649/ 6649] |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q4187121|Зараут-Сай тарлавыгы петроглифлары]]'' | [[Файл:Zarautsoy rasmlari - 6.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1645173|Шерабад районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5299/ 5299] |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q136090538|Зәмин таулары]]'' | [[Файл:Zaamin National Park, Uzbekistan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6781/ 6781] |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q4212491|Канка борынгы шәһәрчеге археологик аланы]]'' | [[Файл:Kanka1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3711295|Аккурган туманы]]'' | [[:commons:Category:Kanka|Kanka]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5286/ 5286] |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q136093781|Кукан тарихи үзәге]]'' | [[Файл:Коканд. Дворец Худояр-хана. общий вид (с востока) 02.jpg|center|128px]] | [[Кукан]]<br/>[[Фәрганә вилаяте]] | [[:commons:Category:Cultural heritage monuments in Kokand|Cultural heritage monuments in Kokand]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5291/ 5291] |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q3545429|Көйтентау сырты]]'' | [[Файл:Kugitangtau Airibaba.tif|center|128px]] | [[Сөрхандәрья өлкәсе]]<br/>[[Ләбап вилаяте]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6786/ 6786]<br/>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6887/ 6887] |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q6871982|Мир-Сәет Бахром төрбәсе]]'' | [[Файл:Mir Said Bahrom maqbarasi 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q9017250|Кармана каласы]]''<br/>[[Нәвайи өлкәсе|Нәваи өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q2639087|Кармана районы]]'' | [[:commons:Category:Mir-Sayid Bakhrom Mausoleum|Mir-Sayid Bakhrom Mausoleum]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5309/ 5309] |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q4120746|Нуратау сырты]]'' | [[Файл:Северный склон Нуратау.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]''<br/>''[[:d:Q2396486|Кошрабад районы]]''<br/>''[[:d:Q1646688|Фариш районы]]'' | [[:commons:Category:Nuratau mountains|Nuratau mountains]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6787/ 6787] |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q1705802|Пайкәнд борынгы каласы археологик аланы]]'' | [[Файл:«Пайкент» табиий ёдгорлиги.png|center|128px]] | [[Бохара вилаяте]] | [[:commons:Category:Paikend archaeological site|Paikend archaeological site]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5301/ 5301] |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q4752903|Пап борынгы каласы археологик аланы (Баландтәпә)]]'' | | ''[[:d:Q1646754|Пәп туманы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5294/ 5294] |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1078" | 1078 | ''[[:d:Q4386673|Рабат-и Мәлик кәрвансарае]]'' | [[Файл:Rabati Malik caravanserai 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2639087|Кармана районы]]'' | [[:commons:Category:Rabat-i Malik caravanserai|Rabat-i Malik caravanserai]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5308/ 5308] |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q66210803|Сармишсай петроглифлары]]'' | [[Файл:Sarmishsoy rasmlari 372.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2639187|Нурата районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5307/ 5307] |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q7533381|Сийпанташ петроглифлары]]'' | | ''[[:d:Q687700|Китаб районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5297/ 5297] |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q135948179|Ташкент мәхәлләләре]]'' | [[Файл:Мемориальный комплекс Шейхантаура.jpg|center|128px]] | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6578/ 6578] |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="-498" | -498 | [[Тирмез]] | [[Файл:Termez Sultan-Saodat.jpg|center|128px]] | [[Сөрхандәрья өлкәсе]] | [[:commons:Category:Termez|Termez]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5298/ 5298] |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q650394|Хазарасп каласы]]'' | | ''[[:d:Q943068|Хазарасп районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5310/ 5310] |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q6400186|Ханбәнди буасы]]'' | | ''[[:d:Q1646688|Фариш районы]]''<br/>[[Җиззах өлкәсе|Җиззәх өлкәсе]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/809/ 809] |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q4273796|Чишмә-Әйүб төрбәсе]]'' | [[Файл:Chashma-Ayub Mausoleum outside view 2.JPG|center|128px]] | [[Бохара]] | [[:commons:Category:Chashma-Ayub Mausoleum|Chashma-Ayub Mausoleum]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5304/ 5304] |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q1649236|Чор-Бәкер төрбәләр комплексы]]'' | [[Файл:Chor Bakr 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q283886|Бохара туманы]]'' | [[:commons:Category:Chor-Bakr Mausoleum|Chor-Bakr Mausoleum]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5305/ 5305] |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q1005592|Шаһимәрдан каласы]]'' | [[Файл:Вид на кишлак и мазар Шахимардан.jpg|center|128px]] | [[Фәрганә вилаяте]] | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5292/ 5292] |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q7462288|Шаһрухийә шәһәрчеге археологик аланы]]'' | | [[Ташкент вилаяте]]<br/>''[[:d:Q3711398|Куйичырчык туманы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5287/ 5287] |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q7492951|Шәех Мохтар-Вәли төрбәсе комплексы]]'' | | ''[[:d:Q2605147|Яңа Арык районы]]'' | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/798/ 798] |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q66210857|Үзбәкстандагы Ефәк юлы җирләре]]'' | [[Файл:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|center|128px]] | | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5500/ 5500] |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1983" | 1983-09-09 | ''[[:d:Q18326943|Һиссар дәүләт тау арчалы тыюлыгы]]'' | [[Файл:Танхаздарья.jpg|center|128px]] | [[Кашкадәрья өлкәсе]] | [[:commons:Category:Hissar sanctuary|Hissar sanctuary]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6782/ 6782] |- | style='text-align:right'| 34 | | [[Әндиҗан]] | [[Файл:Devonaboy Jome Mosque in Andijan.jpg|center|128px]] | [[Әндиҗан вилаяте]]<br/>''[[:d:Q21129666|Әндиҗан өязе]]''<br/>[[Qoqand xanlığı]] | [[:commons:Category:Andijan|Andijan]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5296/ 5296] |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәдәният}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Үзбәкстан мәдәнияте]][[Төркем:Үзбәкстан истәлекле урыннары]] sjw8y20lz4l7niu7b2vtah65gsnzmlr 0 864764 5994054 5987454 2026-08-01T13:01:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994054 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{JPN}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q17. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p527,p2614:критерий,P1435/Q9259/P580:теркәлү,P757:код,p373:Викиҗыентык,p131:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нәрсәдән тора ! критерий ! теркәлү ! код ! Викиҗыентык ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q11444847|Amami-Ōshima Island, Tokunoshima Island, northern part of Okinawa Island, and Iriomote Island]]'' | [[Файл:Amami beach.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q697278|Amami Ōshima]]''<br/>''[[:d:Q701847|Tokunoshima]]''<br/>''[[:d:Q8048278|Yanbaru]]''<br/>''[[:d:Q432124|Iriomote Island]]'' | ''[[:d:Q23038986|(x)]]'' | 2021-07 | [https://whc.unesco.org/en/list/1574 1574] | [[:commons:Category:Amami-Oshima Island, Tokunoshima Island, northern part of Okinawa Island, and Iriomote Island|Amami-Oshima Island, Tokunoshima Island, northern part of Okinawa Island, and Iriomote Island]] | [[Кагосима (префектура)]]<br/>[[Окинава (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q4811849|Ancient Capitals of Asuka and Fujiwara]]'' | [[Файл:Yamadadera sisekihi01.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' | 2026-07-26 | [https://whc.unesco.org/en/list/1757 1757] | [[:commons:Category:Ancient Capitals of Asuka and Fujiwara|Ancient Capitals of Asuka and Fujiwara]] | [[Нара (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q1333799|Buddhist Monuments in the Hōryū-ji Area]]'' | [[Файл:Horyu-ji10s3200.jpg|center|128px]] | [[Хорю-дзи]]<br/>''[[:d:Q1351209|Hokki-ji Temple]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1993 | [https://whc.unesco.org/en/list/660 660] | [[:commons:Category:Buddhist monuments in the Horyu-ji area|Buddhist monuments in the Horyu-ji area]] | ''[[:d:Q379233|Ikaruga]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q16482294|Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration]]'' | [[Файл:FujiSunriseKawaguchiko2025WP.jpg|center|128px]] | [[Фудзияма]]<br/>''[[:d:Q653180|Fujisan Hongū Sengen Taisha]]''<br/>''[[:d:Q11467749|Yamamiya Sengen Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11523143|Murayama Sengen Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11664537|Suyama Sengen Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11526304|Higashiguchi Hongu Fuji Sengen Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11553669|Kawaguchi Asama Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11395081|Fuji Omuro Sengen Shrine]]''<br/>''[[:d:Q66089879|former house of the Togawa Family]]''<br/>''[[:d:Q66089882|house of the Osano Family]]''<br/>''[[:d:Q1203756|Lake Yamanaka]]''<br/>''[[:d:Q577372|Lake Kawaguchi]]''<br/>''[[:d:Q66089896|Deguchi-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089898|Okama-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089900|Sokonashi-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089902|Chōshi-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089904|Waku-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089906|Nigori-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089908|Kagami-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089910|Shōbu-ike Pond]]''<br/>''[[:d:Q66089912|Funatsu Lava Tree Molds]]''<br/>''[[:d:Q66089914|Yoshida Lava Tree Molds]]''<br/>''[[:d:Q11376150|Hitoana Fuji-ko Iseki]]''<br/>''[[:d:Q38411|Shiraito Falls]]''<br/>''[[:d:Q869275|Miho no Matsubara]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2013 | [https://whc.unesco.org/en/list/1418 1418] | [[:commons:Category:Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration|Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration]] | [[Сидзуока (префектура)]]<br/>[[Яманаси (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q1333330|Gusuku Sites and Related Properties of the Kingdom of Ryukyu]]'' | [[Файл:Naha Shuri Castle16s5s3200.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1186324|Tamaudun]]''<br/>''[[:d:Q137715133|Sonohyan-utaki Ishimon]]''<br/>''[[:d:Q508866|Nakijin Castle]]''<br/>''[[:d:Q2338956|Zakimi Castle]]''<br/>''[[:d:Q2471589|Katsuren Castle]]''<br/>''[[:d:Q1013209|Nakagusuku Castle]]''<br/>''[[:d:Q907052|Shuri Castle]]''<br/>''[[:d:Q3133545|Shikina-en]]''<br/>''[[:d:Q3087076|Sefa-utaki]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2000 | [https://whc.unesco.org/en/list/972 972] | [[:commons:Category:Gusuku sites and related properties of the Kingdom of Ryukyu|Gusuku sites and related properties of the Kingdom of Ryukyu]] | [[Окинава (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q93643|Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region]]'' | [[Файл:Nagasaki Oura C1378.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2498312|Hara Castle]]''<br/>''[[:d:Q66108561|Kasuga Village and Sacred Places in Hirado (Kasuga Village and Mt. Yasumandake)]]''<br/>''[[:d:Q21653863|Nakaenoshima]]''<br/>''[[:d:Q21653164|Sakitsu Village]]''<br/>''[[:d:Q21653043|Kobadira Village]]''<br/>''[[:d:Q28682698|Ōno Village]]''<br/>''[[:d:Q11678145|Kuroshima]]''<br/>''[[:d:Q10856210|Nozaki Island]]''<br/>''[[:d:Q11664922|Kashiragashima]]''<br/>''[[:d:Q5366860|Hisaka Island]]''<br/>''[[:d:Q28682780|Egami Village]]''<br/>''[[:d:Q430626|Ōura Church]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' | 2018 | [https://whc.unesco.org/en/list/1495 1495] | [[:commons:Category:Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region|Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region]] | [[Нагасаки (префектура)]]<br/>[[Амакуса (шәһәр)|Амакуса]] |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q107020318|Higashi Kairō]]'' | [[Файл:Nikko Toshogu Kaguraden M3244.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q788917|Nemuri-neko]]'' | | | | | [[Никко]] |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q2896261|Hiraizumi – Temples, Gardens and Archaeological Sites Representing the Buddhist Pure Land]]'' | [[Файл:Hiraizumi's surroundings, Iwate Prefecture; August 2018 (03).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2660144|Chūson-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q975227|Mōtsū-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q3080218|Kanjizaiō-in]]''<br/>''[[:d:Q11648027|Kinkeizan]]''<br/>''[[:d:Q11567538|Muryōkō-in Ato]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2011 | [https://whc.unesco.org/en/list/1277rev 1277rev] | [[:commons:Category:Hiraizumi - Temples, gardens and archaeological sites representing the Buddhist Pure Land|Hiraizumi - Temples, gardens and archaeological sites representing the Buddhist Pure Land]] | ''[[:d:Q1203004|Hiraizumi]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q231140|Hiroshima Peace Memorial]]'' | [[Файл:Genbaku Dome04-r.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1996 | [https://whc.unesco.org/en/list/775 775] | [[:commons:Category:Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome)|Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome)]] | ''[[:d:Q11435562|Ōtemachi]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q874027|Historic Monuments of Ancient Kyoto]]'' | [[Файл:Kinkakuji 2004-09-21.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q700448|Kamigamo Shrine]]''<br/>''[[:d:Q701620|Shimogamo Shrine]]''<br/>''[[:d:Q1046403|Tō-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q221716|Kiyomizu-dera Temple]]''<br/>''[[:d:Q917195|Enryaku-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1157535|Daigo-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1202871|Ninna-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q61094|Byōdō-in Temple]]''<br/>''[[:d:Q583589|Ujigami Shrine]]''<br/>''[[:d:Q986750|Kōzan-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1516753|Saihō-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1759226|Tenryū-ji Temple]]''<br/>[[Кинкаку-җи]]<br/>''[[:d:Q257473|Ginkaku-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q587371|Ryōan-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1146038|Nishi Hongan-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1013399|Nijō Castle]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 1994 | [https://whc.unesco.org/en/list/688 688] | [[:commons:Category:Historic monuments of ancient Kyoto|Historic monuments of ancient Kyoto]] | [[Kioto|Кьото]]<br/>[[Удзи|Уҗи]]<br/>[[Оцу|Отсу]] |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q1055749|Historic Monuments of Ancient Nara]]'' | [[Файл:Todaiji18s3200.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460367|Tōdai-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1070863|Kōfuku-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q66088085|Kasuga-Taisha and Kasugayama Primeval Forest]]''<br/>''[[:d:Q1203099|Gangō-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q945913|Yakushi-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q973175|Tōshōdai-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q211585|Heijō Palace]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1998 | [https://whc.unesco.org/en/list/870 870] | [[:commons:Category:Historic monuments of ancient Nara|Historic monuments of ancient Nara]] | [[Нара (шәһәр)|Нара]] |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q877626|Historic Villages of Shirakawa-gō and Gokayama]]'' | [[Файл:Ogi Shirakawa-gō, Gifu, Japan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q66087931|Ogimachi Village]]''<br/>''[[:d:Q66087932|Ogimachi Village 2]]''<br/>''[[:d:Q66087933|Ainokura Village]]''<br/>''[[:d:Q66087934|Suganuma Village]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' | 1995 | [https://whc.unesco.org/en/list/734 734] | [[:commons:Category:Historic villages of Shirakawa-go and Gokayama|Historic villages of Shirakawa-go and Gokayama]] | ''[[:d:Q1203744|Shirakawa]]''<br/>[[Нанто]] |- | style='text-align:right'| 13 | ''[[:d:Q191763|Itsukushima Shrine]]'' | [[Файл:Itsukushima Gate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97940130|Itsukushima Shrine Ōtorii]]''<br/>''[[:d:Q107020639|West Corridor]]''<br/>''[[:d:Q107020640|Honden, Heiden and Haiden of the Main Shrine]]''<br/>''[[:d:Q107020641|Haraiden of the Main Shrine]]''<br/>''[[:d:Q107020642|East Corridor]]''<br/>''[[:d:Q107020643|Haraiden of Marōdo Shrine]]''<br/>''[[:d:Q107020644|Honden, Heiden and Haiden of Marōdo Shrine]]''<br/>''[[:d:Q133290175|Itsukushima Shrine Treasure Hall]]''<br/>''[[:d:Q134598528|Noh stage, Itsukushima Shrine]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1996 | [https://whc.unesco.org/en/list/776 776] | [[:commons:Category:Itsukushima Shinto Shrine|Itsukushima Shinto Shrine]] | [[Хацукаити|Һатсукаичи]] |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q174139|Iwami Ginzan Silver Mine]]'' | [[Файл:180504 Shimizudani Refinery Ruins of Iwami Ginzan Silver Mine Oda Shimane pref Japan03s.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' | 2007 | [https://whc.unesco.org/en/list/1246 1246]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/1246bis 1246bis] | [[:commons:Category:Iwami Silver Mine|Iwami Silver Mine]] | [[Ода (шәһәр)|Ода]] |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q11402500|Jōmon Prehistoric Sites in Northern Japan]]'' | [[Файл:140913 Sannai-Maruyama site Aomori Japan01bs6bs6.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7077228|Ōdai Yamamoto I Site]]''<br/>''[[:d:Q17226685|Kakinoshima Site]]''<br/>''[[:d:Q103810663|Kitakogane Shell Mound]]''<br/>''[[:d:Q48815268|Tagoyano Shell Mound]]''<br/>''[[:d:Q11370708|Kamegaoka Stone Age Site]]''<br/>''[[:d:Q30593786|Futatsumori Site]]''<br/>''[[:d:Q911970|Sannai-Maruyama Site]]''<br/>''[[:d:Q28690431|Ōfune Site]]''<br/>''[[:d:Q11489085|Goshono Site]]''<br/>''[[:d:Q103813700|Irie-Takasago Shell Mounds]]''<br/>''[[:d:Q11462859|Komakino Site]]''<br/>''[[:d:Q11378977|Isedōtai Site]]''<br/>''[[:d:Q11437550|Ōyu Stone Circles]]''<br/>''[[:d:Q11296586|Kiusu Earthwork Burial Circles]]''<br/>''[[:d:Q48733884|Ōmori Katsuyama Site]]''<br/>''[[:d:Q11514205|Korekawa Site]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' | 2021-07-27 | [https://whc.unesco.org/en/list/1632 1632] | [[:commons:Category:Jomon Prehistoric Sites in Northern Japan|Jomon Prehistoric Sites in Northern Japan]] | [[Хоккайдо (префектура)]]<br/>[[Аомори (префектура)]]<br/>[[Иватэ (префектура)]]<br/>[[Акита (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q55524104|Mozu-Furuichi Kofun Group: Mounded Tombs of Ancient Japan]]'' | [[Файл:NintokuTomb Aerial photograph 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4250584|Mozu Tombs]]''<br/>''[[:d:Q4250076|Furuichi Kofun Cluster]]''<br/>''[[:d:Q11576219|Tadeiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q5849431|Daisen Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11549996|Nagayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124353|Gen'emon'yama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11428445|Tsukamawari Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11410610|Osamezuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q30925787|Magodayūyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124356|Tatsusayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q48751867|Dōgameyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124358|Komoyamazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11368031|Maruhoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11651650|Nagatsuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124362|Hatazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124363|Zenizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11359978|Kamiishizu Misanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124365|Terayama-minamiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124366|Shichikannon Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11259430|Itasuke Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124367|Zen'emon'yama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11489009|Gobyōyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11423449|Haze Nisanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11555978|Tsudō-Shiroyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11471921|Oka Misanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124371|Hachizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11479972|Ichinoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11378467|Nakatsuyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11650613|Nabezuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124373|Suketayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124374|Nakayamazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124375|Yashimazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11411025|Komuroyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11441985|Ōtorizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124378|Ojin-tenno-ryo Kofun, Konda-maruyama Kofun and Futatsuzuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124380|Higashiumazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124381|Kurizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124382|Higashiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11275423|Hazamiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11429120|Hakayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11645001|Nonaka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11415923|Mukōhakayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124383|Nishiumazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124384|Jōganjiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124385|Aoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11476069|Minegazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11637613|Karusato Ōtsuka Kofun]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2019 | [https://whc.unesco.org/en/list/1593 1593] | [[:commons:Category:Mozu-Furuichi Kofun Group|Mozu-Furuichi Kofun Group]] | [[Сакаи (Осака)|Сакай]]<br/>[[Хабикино|Һабикино]]<br/>[[Фудзиидера]] |- | style='text-align:right'| 17 | ''[[:d:Q13383295|Ogasawara Archipelago]]'' | [[Файл:Wai-Beach.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q243634|Bonin Islands]]''<br/>''[[:d:Q1141683|Volcano Islands]]''<br/>''[[:d:Q1187278|Nishinoshima]]''<br/>''[[:d:Q908529|Okinotorishima]]''<br/>''[[:d:Q1047492|Minamitorishima]]'' | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' | 2011 | [https://whc.unesco.org/en/list/1362 1362] | [[:commons:Category:Ogasawara Islands|Ogasawara Islands]] | ''[[:d:Q1022925|Ogasawara Village]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q324638|Sacred Island of Okinoshima and Associated Sites in the Munakata Region]]'' | [[Файл:Munakata taisya honden.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7082047|Okinoshima]]''<br/>''[[:d:Q66111203|Koyajima]]''<br/>''[[:d:Q66111205|Mikadobashira]]''<br/>''[[:d:Q66111209|Tenguiwa]]''<br/>''[[:d:Q118316101|Okitsu-gū Yōhaisho]]''<br/>''[[:d:Q66111213|Nakatsu-gū]]''<br/>''[[:d:Q66111215|Hetsu-gū]]''<br/>''[[:d:Q22119078|Shinbaru-Nuyama Kofun Group]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' | 2017 | [https://whc.unesco.org/en/list/1535 1535] | [[:commons:Category:Sacred Island of Okinoshima and Associated Sites in the Munakata Region|Sacred Island of Okinoshima and Associated Sites in the Munakata Region]] | [[Мунаката]]<br/>[[Фукуцу]] |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q611345|Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range]]'' | [[Файл:Daimonzaka8618.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q17050475|Kumano Kodō]]''<br/>''[[:d:Q1036938|Mount Yoshino]]''<br/>''[[:d:Q3529714|Yoshino Mikumari Shrine]]''<br/>''[[:d:Q3197197|Kinpu Shrine]]''<br/>''[[:d:Q1741668|Kimpusen-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q3572667|Yoshimizu Shrine]]''<br/>''[[:d:Q3077344|Ōminesan-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q705035|Kumano Hongū Taisha]]''<br/>''[[:d:Q335618|Kumano Hayatama Taisha]]''<br/>''[[:d:Q710359|Kumano Nachi Taisha]]''<br/>''[[:d:Q1476235|Seiganto-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q1365882|Nachi Falls]]''<br/>''[[:d:Q11642740|Nachi Primeval Forest]]''<br/>''[[:d:Q2585020|Fudarakusan-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q705154|Niutsuhime Shrine]]''<br/>''[[:d:Q1203429|Kongōbu-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q3179279|Jison-in Temple]]''<br/>''[[:d:Q3342246|Niukanshōfu Shrine]]''<br/>''[[:d:Q11434795|Ōmine Okugakemichi]]''<br/>''[[:d:Q30074932|Nakahechi]]''<br/>''[[:d:Q2748597|Ōhechi]]''<br/>''[[:d:Q11379141|Iseji]]''<br/>''[[:d:Q3201319|Kōyasan chōishi-michi]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2004 | [https://whc.unesco.org/en/list/1142 1142]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/1142bis 1142bis] | [[:commons:Category:Sacred sites and pilgrimage routes in the Kii mountain range|Sacred sites and pilgrimage routes in the Kii mountain range]] | [[Нара (префектура)]]<br/>[[Вакаяма (префектура)]]<br/>[[Ми (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q127378385|Sado Island Gold Mines]]'' | [[Файл:Dohyu no Warito ac (3).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118342381|Nishimikawa Placer Gold Mine]]''<br/>''[[:d:Q127947880|Aikawa mine]]''<br/>''[[:d:Q11675923|Tsurushi silver mine]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2024-07-27 | [https://whc.unesco.org/en/list/1698 1698] | [[:commons:Category:Sado Island Gold Mines|Sado Island Gold Mines]] | [[Садо (Ниигата)|Садо]] |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q11248197|Sado Mine]]'' | [[Файл:Dohyu no Warito ac (3).jpg|center|128px]] | | | 2024-07-27 | | [[:commons:Category:Sado Island Gold Mines|Sado Island Gold Mines]] | [[Садо (Ниигата)|Садо]] |- | style='text-align:right'| 22 | ''[[:d:Q501638|Shirakami-Sanchi]]'' | [[Файл:Sirakami santi.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' | 1993 | [https://whc.unesco.org/en/list/663 663] | [[:commons:Category:Shirakami-Sanchi|Shirakami-Sanchi]] | [[Аомори (префектура)]]<br/>[[Акита (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q17208861|Shiretoko]]'' | [[Файл:140829 Ichiko of Shiretoko Goko Lakes Hokkaido Japan01s5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739391|Shiretoko National Park]]'' | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' | 2005 | [https://whc.unesco.org/en/list/1193 1193] | [[:commons:Category:Shiretoko|Shiretoko]] | ''[[:d:Q1365478|Shari]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q629238|Shiretoko Peninsula]]'' | [[Файл:Shiretoko Peninsula Hokkaido Japan SRTM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11584575|Cape Shiretoko]]''<br/>''[[:d:Q739391|Shiretoko National Park]]'' | | | | [[:commons:Category:Shiretoko Peninsula|Shiretoko Peninsula]] | ''[[:d:Q1365478|Shari]]''<br/>''[[:d:Q1208391|Rausu]]''<br/>''[[:d:Q1186204|Shibetsu]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q1063133|Shrines and Temples of Nikkō]]'' | [[Файл:Nikko toshogu shrine.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q696641|Nikkō Tōshō-gū]]''<br/>''[[:d:Q701927|Futarasan Shrine]]''<br/>''[[:d:Q1348249|Rinnō-ji Temple]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1999 | [https://whc.unesco.org/en/list/913 913] | [[:commons:Category:Shrines and temples of Nikko|Shrines and temples of Nikko]] | [[Никко]] |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q7751872|Sites of Japan’s Meiji Industrial Revolution: Iron and Steel, Shipbuilding and Coal Mining]]'' | [[Файл:Hagi castle Masudas.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q20637540|Hagi Reverberatory Furnace]]''<br/>''[[:d:Q20043361|Ebisugahana Shipyard]]''<br/>''[[:d:Q18991024|Ohitayama Tatara Iron Works]]''<br/>''[[:d:Q24563718|Hagi Castle Town]]''<br/>''[[:d:Q2326743|Shōkasonjuku Academy]]''<br/>''[[:d:Q11659317|Shūseikan]]''<br/>''[[:d:Q21653676|Terayama Charcoal Kiln]]''<br/>''[[:d:Q20045209|Sekiyoshi Sluice Gate of Yoshino Leat]]''<br/>''[[:d:Q20042067|Nirayama Reverberatory Furnaces]]''<br/>''[[:d:Q11544148|Hashino iron mining and smelting site]]''<br/>''[[:d:Q11357710|Mietsu Naval Dock]]''<br/>''[[:d:Q734915|Kosuge Slip Dock]]''<br/>''[[:d:Q66092176|Mitsubishi No.3 Dry Dock]]''<br/>''[[:d:Q66092177|Mitsubishi Senshokaku Guest House]]''<br/>''[[:d:Q66092178|Mitsubishi Giant Cantilever Crane]]''<br/>''[[:d:Q11357149|Mitsubishi Heavy Industries Nagasaki Shipyard & Machinery Works Historical Museum]]''<br/>''[[:d:Q11669662|Takashima Coal Mine]]''<br/>''[[:d:Q285468|Hashima Island]]''<br/>''[[:d:Q63465|Glover Garden]]''<br/>''[[:d:Q66092179|Miike Coal Mine and Miike Port]]''<br/>''[[:d:Q119347094|Misumi West Port]]''<br/>''[[:d:Q2943310|Yawata Steel Works]]''<br/>''[[:d:Q58889640|Onga River Pumping Station]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2015 | [https://whc.unesco.org/en/list/1484 1484] | [[:commons:Category:Sites of Japan’s Meiji Industrial Revolution|Sites of Japan’s Meiji Industrial Revolution]] | |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q55619850|The Architectural Work of Le Corbusier]]'' | [[Файл:Chandigarh Secretariat.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64822931|Villas La Roche and Jeanneret]]''<br/>''[[:d:Q1519685|Le Lac villa]]''<br/>''[[:d:Q2974657|Quartiers Modernes Frugès]]''<br/>''[[:d:Q23707656|Les Peupliers]]''<br/>''[[:d:Q704665|Weissenhof Estate]]''<br/>''[[:d:Q940746|Villa Savoye]]''<br/>''[[:d:Q663110|Immeuble Clarté]]''<br/>''[[:d:Q3796698|Immeuble Molitor]]''<br/>''[[:d:Q2587975|Unité d'Habitation de Marseille]]''<br/>''[[:d:Q22960555|manufacture Claude-et-Duval]]''<br/>''[[:d:Q2982737|Curutchet House]]''<br/>[[Роншан]]<br/>''[[:d:Q1809766|Cabanon de vacances]]''<br/>''[[:d:Q25931399|Chandigarh Capitol Complex]]''<br/>''[[:d:Q1902867|Sainte Marie de La Tourette]]''<br/>''[[:d:Q1362629|National Museum of Western Art]]''<br/>''[[:d:Q3279767|Cultural Centre of Firminy-Vert]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2016 | [https://whc.unesco.org/en/list/1321rev 1321rev] | [[:commons:Category:Architectural Work of Le Corbusier (World Heritage Sites)|Architectural Work of Le Corbusier (World Heritage Sites)]] | |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q7769551|The Tomioka Silk Mill and Related Industrial Heritage]]'' | [[Файл:富岡製糸場・繰糸場.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7818931|Tomioka Silk Mill]]''<br/>''[[:d:Q17210757|Tajima Yahei Sericulture Farm]]''<br/>''[[:d:Q17209498|Takayama-sha]]''<br/>''[[:d:Q66092099|Arafune Cold Storage]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2014 | [https://whc.unesco.org/en/list/1449 1449] | [[:commons:Category:Tomioka Silk Mill and Related Sites|Tomioka Silk Mill and Related Sites]] | [[Гумма (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q242176|Yakushima]]'' | [[Файл:Yakushima from Ferry Amami 20121116.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' | 1993 | [https://whc.unesco.org/en/list/662 662] | [[:commons:Category:Yakushima|Yakushima]] | ''[[:d:Q1350724|Yakushima]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q27134534|Yanbaru National Park]]'' | [[Файл:Daisekirinzan at Yanbaru National Park Okinawa 2008.png|center|128px]] | | | 2021-07 | | [[:commons:Category:Yanbaru National Park|Yanbaru National Park]] | ''[[:d:Q1330132|Kunigami District]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | [[Ак Челән Кирмәне]] | [[Файл:Himeji castle in may 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6426700|Kōko-en]]''<br/>''[[:d:Q107020429|Ni Watariyagura]]''<br/>''[[:d:Q107020430|Ha Watariyagura]]''<br/>''[[:d:Q107020431|I Watariyagura]]''<br/>''[[:d:Q107020432|Ro Watariyagura]]''<br/>''[[:d:Q107020433|Northwest Small Keep]]''<br/>''[[:d:Q107020434|Main Keep]]''<br/>''[[:d:Q107020435|West Small Keep]]''<br/>''[[:d:Q107020436|East Small Keep]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 1993 | [https://whc.unesco.org/en/list/661 661] | [[:commons:Category:Himeji Castle|Himeji Castle]] | [[Химедзи (шәһәр)|Химеҗи]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Киото (префектура)]] | [[Файл:RX100VII - Amanohashidate view from Kasamatsu Park - Flickr - wkc.1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20043962|Northern Kyoto Prefecture]]''<br/>''[[:d:Q11375186|Southern Kyoto Prefecture]]'' | | 1994 | | [[:commons:Category:Kyoto prefecture|Kyoto prefecture]] | [[Япония]] |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q17. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p527,p2614:критерий,P1435/Q1459900/P580:теркәлү,P4171:код,p373:Викиҗыентык,p131:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нәрсәдән тора ! критерий ! теркәлү ! код ! Викиҗыентык ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q66124405|Amami-Oshima Island, Tokunoshima Island, the northern part of Okinawa Island and Iriomote Island]]'' | | ''[[:d:Q697278|Amami Ōshima]]''<br/>''[[:d:Q701847|Tokunoshima]]''<br/>''[[:d:Q600614|Okinawa]]''<br/>''[[:d:Q432124|Iriomote Island]]'' | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' | 2016-02-01 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6160/ 6160] | | |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q1012374|Hikone Castle]]'' | [[Файл:彦根城の天守閣.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11487933|Hikone Castle Museum]]''<br/>''[[:d:Q11572274|Genkyū-en]]''<br/>''[[:d:Q11541539|Rakuraku-en]]''<br/>''[[:d:Q107020403|Hikone Castle Keep Tower]]''<br/>''[[:d:Q107020404|Tsukeyagura and Tamon'yagura]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 1992-10-01 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/374/ 374] | [[:commons:Category:Hikone Castle|Hikone Castle]] | [[Хиконе]] |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q66124404|Hiraizumi – Temples, Gardens and Archaeological Sites Representing the Buddhist Pure Land (extension)]]'' | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2012-09-25 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5760/ 5760] | [[:commons:Category:Extension candidate for World Heritage Sites in Hiraizumi|Extension candidate for World Heritage Sites in Hiraizumi]] | [[Иватэ (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q11402500|Jōmon Prehistoric Sites in Northern Japan]]'' | [[Файл:140913 Sannai-Maruyama site Aomori Japan01bs6bs6.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7077228|Ōdai Yamamoto I Site]]''<br/>''[[:d:Q17226685|Kakinoshima Site]]''<br/>''[[:d:Q103810663|Kitakogane Shell Mound]]''<br/>''[[:d:Q48815268|Tagoyano Shell Mound]]''<br/>''[[:d:Q11370708|Kamegaoka Stone Age Site]]''<br/>''[[:d:Q30593786|Futatsumori Site]]''<br/>''[[:d:Q911970|Sannai-Maruyama Site]]''<br/>''[[:d:Q28690431|Ōfune Site]]''<br/>''[[:d:Q11489085|Goshono Site]]''<br/>''[[:d:Q103813700|Irie-Takasago Shell Mounds]]''<br/>''[[:d:Q11462859|Komakino Site]]''<br/>''[[:d:Q11378977|Isedōtai Site]]''<br/>''[[:d:Q11437550|Ōyu Stone Circles]]''<br/>''[[:d:Q11296586|Kiusu Earthwork Burial Circles]]''<br/>''[[:d:Q48733884|Ōmori Katsuyama Site]]''<br/>''[[:d:Q11514205|Korekawa Site]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' | 2009-01-05 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5398/ 5398] | [[:commons:Category:Jomon Prehistoric Sites in Northern Japan|Jomon Prehistoric Sites in Northern Japan]] | [[Хоккайдо (префектура)]]<br/>[[Аомори (префектура)]]<br/>[[Иватэ (префектура)]]<br/>[[Акита (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q11545893|Kamakura, Home of the Samurai]]'' | [[Файл:Kamakura World Heritage Site Proposal Sign.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q701403|Tsurugaoka Hachimangū]]''<br/>''[[:d:Q7960797|Wakamiya Ōji]]''<br/>''[[:d:Q1396078|Kenchō-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q954860|Engaku-ji Temple]]''<br/>''[[:d:Q672056|Kōtoku-in Temple]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1992-10-01 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/370/ 370] | [[:commons:Category:Kamakura's World Heritage proposed sites|Kamakura's World Heritage proposed sites]] | [[Канагава (префектура)]] |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q55524104|Mozu-Furuichi Kofun Group: Mounded Tombs of Ancient Japan]]'' | [[Файл:NintokuTomb Aerial photograph 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4250584|Mozu Tombs]]''<br/>''[[:d:Q4250076|Furuichi Kofun Cluster]]''<br/>''[[:d:Q11576219|Tadeiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q5849431|Daisen Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11549996|Nagayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124353|Gen'emon'yama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11428445|Tsukamawari Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11410610|Osamezuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q30925787|Magodayūyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124356|Tatsusayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q48751867|Dōgameyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124358|Komoyamazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11368031|Maruhoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11651650|Nagatsuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124362|Hatazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124363|Zenizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11359978|Kamiishizu Misanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124365|Terayama-minamiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124366|Shichikannon Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11259430|Itasuke Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124367|Zen'emon'yama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11489009|Gobyōyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11423449|Haze Nisanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11555978|Tsudō-Shiroyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11471921|Oka Misanzai Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124371|Hachizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11479972|Ichinoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11378467|Nakatsuyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11650613|Nabezuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124373|Suketayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124374|Nakayamazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124375|Yashimazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11411025|Komuroyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11441985|Ōtorizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124378|Ojin-tenno-ryo Kofun, Konda-maruyama Kofun and Futatsuzuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124380|Higashiumazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124381|Kurizuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124382|Higashiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11275423|Hazamiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11429120|Hakayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11645001|Nonaka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11415923|Mukōhakayama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124383|Nishiumazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124384|Jōganjiyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q66124385|Aoyama Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11476069|Minegazuka Kofun]]''<br/>''[[:d:Q11637613|Karusato Ōtsuka Kofun]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2010-11-22 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5570/ 5570] | [[:commons:Category:Mozu-Furuichi Kofun Group|Mozu-Furuichi Kofun Group]] | [[Сакаи (Осака)|Сакай]]<br/>[[Хабикино|Һабикино]]<br/>[[Фудзиидера]] |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q11248197|Sado Mine]]'' | [[Файл:Dohyu no Warito ac (3).jpg|center|128px]] | | | 2010-11-22 | | [[:commons:Category:Sado Island Gold Mines|Sado Island Gold Mines]] | [[Садо (Ниигата)|Садо]] |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|География|Мәдәният|Тарих}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Япония мәдәнияте]][[Төркем:Япония истәлекле урыннары]] hlr7gjltilv47q0q26lyquiz9guw4fr 0 894730 5994073 5987459 2026-08-01T16:01:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5994073 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q473858|lang=tt}}''' ({{lang-ar|{{Label|Q473858|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q473858|lang=en}}}}, {{lang-es|{{Label|Q473858|lang=es}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q473858|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q473858|lang=ru}}}}, {{lang-fr|{{Label|Q473858|lang=fr}}}}) — [[Дөнья тарихы]]нда әһәмиятле вакыйгаларны билгеләгән [[документаль мирас]] объектларын саклауга багышланган {{UNESCO}} халыкара программасы, [[1992 ел]]дан бирле эшли. [[2025 ел]]ның 5 октябрь көненә программаның рәсми сайтында бәйле исемлеккә 570 объект керүе турында әйтелә. == Максатлары == * Бөтендөнь документаль мирасны саклау; * документаль мираска ирешүдә хокукый тигезлекне тәэмин итү; * документаль мирасның барлыгы һәм әһәмиятлелеге турында гомумкешелек белемен үстерү; * программаны һәм үзенә кергән әсәрләрне киң күләм җәмәгатьчелегенә таныту. == Тарихы һәм кертелүе == Халыкара, макротөбәк һәм аерым ил дәрәҗәсендәге документаль мирас исемлек-реестрлары 1997 елдан бирле алып барыла. Аерым документаль һәйкәлнең халыкара реестрына кертелүе программаның иң югары идарә органы булган Халыкара консультатив комитетның раславы һәм ЮНЕСКО Генераль сәркәтибенең хуплавы аркылы башкарыла. == Исемлек == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Исемлеккә керергә тиешле феномен турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1435 wd:Q16024238 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p571,p17,p31:төр,P276:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нигезләнү датасы ! дәүләт ! төр ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q28028253|"Metropolis" -Sicherungsstück Nr. 1: Negative of the restored and reconstructed version 2001]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | [[фильм]] | ''[[:d:Q1457871|Фридрих Вильгельм Мурнау фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q28028124|"Невада-Семипалатинск" халыкара атом төш коралларга каршылык хәрәкәтенең аудиовизуаль документлары]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12573434|Казакъстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q16432894|Казакъстан Республикасы Үзәк дәүләт кинофотодокументлар һәм аудиоязмалар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q135028445|1022-1808 елгы Дубровник Республикасы архивы]]'' | | | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12627215|Дубровник дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q134530337|1215 елгы Бөек иреклекләр хартиясе]]'' | [[Файл:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1215" | 1215 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q390169|Линкольн соборы]]''<br/>''[[:d:Q390150|Солсбери соборы]]''<br/>''[[:d:Q105276138|Британ китапханәсе советы]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q28028270|1304-1367 еллардагы Юань династияле Кытай чоры Тибет рәсми документлары]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q15913187|Тибет автоном төбәге архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q28028216|1497-1499 еллардагы Васко да Гаманың беренче Һиндстан сәфәре]]'' | [[Файл:Roteiro Viagem Vasco Gama Índia.jpg|center|128px]] | | [[Португалия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q121266074|Порту муниципаль китапханәләре]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q135028638|1513 елгы Пири рәис дөнья картасы]]'' | [[Файл:Piri reis harita.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1513" | 1513 | [[Төркия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q135028429|1519-1522 еллардагы Фернан Магеллан һәм Хуан Себастьян Эльканоның Беренче дөнья тирәли кораб сәфәрләре]]'' | [[Файл:Magellan Elcano Circumnavigation-es.svg|center|128px]] | | [[Португалия]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q2583293|Йель университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q135028432|1550-1898 колониаль чоры Гавана шәһәр советы актлары]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Куба]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q107015460|Гавана шәһәре тарихчысы офисы]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q135028384|1573-1809 еллардагы Неаполь иҗтимагый банкларының тарихи документлар фонды]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3803594|Неаполь банкы фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q135028518|1578-1915 еллардагы Амстердам нотариуслары архивы]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2170763|Амстердам муниципаль архивлары]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q28028281|1584-1619 еллардагы Перу һәм Көньяк Америка беренче басмалары]]'' | | data-sort-value="1821" | 1821 | [[Перу]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | ''[[:d:Q28028288|1623-1800 еллар (XVII-XIX гасыр) Квебек семинариясе фондлары]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1705530|Цивилизация музее]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q28028133|1636-1670 еллардагы Колларны чумылдыру китабы]]'' | | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1365531|Roman Catholic Archdiocese of Santo Domingo]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q28028144|1637-1754 елларда университетта якланган 526 фәнни тикшеренү эше коллекциясе]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1967876|Чехия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q135028454|1645-1980 еллардагы Макаоның Коң Так Лам гыйбадәтханәсе архивы һәм кулъязмалары]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q135438634|Коң Так Лам гыйбадәтханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | ''[[:d:Q135028462|1666-1880 елларда элекке Франция колонияләрендәге коллаштырылган шәхесләрне билгеләүче регистрлары]]'' | | | [[Haiti]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Гайана]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970435|Гаити милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860545|Франция диңгез арты территорияләре милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q31696985|Гваделупа архивы]]''<br/>''[[:d:Q31696217|Мартиника архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860461|Реюньон департаменты архивлары]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q135028559|1693-1886 еллардагы Чиң династиясе чоры Макао рәсми документлары]]'' | | | [[Португалия]]<br/>[[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q10997463|1703 елгы Исландия җанисәбе]]'' | | data-sort-value="1703" | 1703 | [[Исландия]] | [[җанисәп]]<br/>''[[:d:Q49848|документ]]'' | [[Исландия]]<br/>''[[:d:Q4798437|Исландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q135028367|1721-1892 елларда Маврикийдагы коллар сәүдәсе һәм коллык реестрлары]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q134479147|1766 елгы Швеция пресса иреге карары]]'' | [[Файл:Förordning ang Skriv- och Tryckfriheten, 2 dec 1766 - R0003528 00543.jpg|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1724971|Швеция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | ''[[:d:Q28028102|1779-1926 еллардагы Каҗар империясе чоры Иран карталары коллекциясе (1193-1344 Хиҗри)]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q2078515|18 июнь мөрәҗәгате]]'' | [[Файл:De Gaulle - à tous les Français.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Франция]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q861911|нотык сөйләү]]'' | ''[[:d:Q2920606|Азат ителү ордены музее]]''<br/>[[BBC|Британ телерадиотапшырулар корпорациясе]]<br/>''[[:d:Q1665109|Франция милли аудиовизуаль материаллар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q135028610|1802-1945 еллардагы Нгуен династиясе империаль архивы]]'' | | | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q135438940|Вьетнам милли архивының Iнче үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q135028411|1807-1925 еллардагы Каҗар империясе чоры Иранның халыкара мөнәсәбәтләре буенча документлар]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2565708|Иран тышкы эшләр министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q135028450|1816-1969 елгы Голландияле Кариб утрауларының коллаштырылган халыклары һәм токымнарының документаль мирасы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Кюрасао]]<br/>''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]''<br/>[[Суринам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q56405573|Милли археологик һәм антропологик хәтер фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q28028296|1817-1834 елгы Британ Кариб утраулары коллары регистры]]'' | | | ''[[:d:Q316390|Антигуа]]''<br/>[[Багамалар]]<br/>[[Белиз]]<br/>[[Доминика]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Сент-Китс һәм Невис]]<br/>[[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q29364826|Багамалар милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970423|Белиз милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q65052147|Ямайка архив һәм язулар департаменты]]''<br/>''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q28028298|1824-1897 еллардагы Мадагаскар патша архивы]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6970440|Мадагаскар милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q28028109|1868-1910 елларда Патша Чулалонгкорн Сиамда үткәргән трансформациясе архив документлары]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6970459|Таиланд милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q28028332|1889-1955 еллардагы Санкт-Петербург фонограммалар архивының тарихи язмалар коллекцияләре]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Россия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q3412052|1893 Women's Suffrage Petition]]'' | [[Файл:The 1893 Women's Suffrage Petition (16734429368).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q697279|петиция]]'' | ''[[:d:Q4787285|Яңа Зеландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 32 | ''[[:d:Q28028198|1898-1951 еллардагы Британ китапханәсе тарихи этнографик аудиоязмалары]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q135028416|19 апрель революциясе архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12607108|Ёнсе университеты музее]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q624865|Корея халык ассамблеясе китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14545096|Корея демократия фонды]]''<br/>''[[:d:Q6431745|Корея университеты музее]]''<br/>''[[:d:Q486086|Доң-а Ильбо]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q488334|Сеул университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q28028297|1910-1912 елгы Руаль Амундсен такымының Көньяк котып экспедициясе]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6514373|Норвегия кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6970827|Финляндия милли аудиовизуаль материаллар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q135028489|1910-1932 чоры музыкаль язмалары (барон Рудольф д’Эрлангер архивы)]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q95492788|Гарәп һәм Урта диңгез музыкасы үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | ''[[:d:Q135028507|1910-1962 еллардагы Эрнест Сольве исемендәге Халыкара физика һәм химия конгресслары архивы]]'' | [[Файл:1911 Solvay conference.jpg|center|128px]] | | [[Франция]]<br/>[[Бельгия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q574606|Брюссель ирекле университеты]]''<br/>''[[:d:Q273638|Парижның сәнәгый физика һәм химия югары мәктәбе]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q28028147|1912-1947 Яһүд музыкаль фольклор коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q592734|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Украина милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q135028719|1914-1919 елгы Беренче Бөтендөнья сугышы чоры фельдмаршалы Сэр Дуглас Хайг шәхси көндәлеге язмалары]]'' | [[Файл:Memo from Haig to Macready about Somme attack date 1916.jpg|center|128px]] | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1670994|Шотландия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | ''[[:d:Q28028117|1914-1923 елгы Халыкара сугыш тоткыннары агентлыгы архивы]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | [[Халыкара Кызыл Хач комитеты]]<br/>''[[:d:Q683406|Халыкара Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымай музее]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q28028153|1918-1945 еллардагы рус, украин һәм беларус эмигрант периодик басмалары коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923 | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q50737323|Славян китапханәсе, Прага]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | ''[[:d:Q135028644|1920 елгы Варшава бәрелеше чоры поляк радио разведкасы документлары]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9186020|Польша үзәк хәрби архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | ''[[:d:Q28028191|1922 елгы Көньяк Атлантик океанны беренче очып чыгуы]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q114068697|Португалия хәрби диңгез көчләре тарихи архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q135028816|1925-1946 еллардагы Халыкара интеллектуаль хезмәттәшлек институты архивы]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928 | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3279650|Бөтендөнья мирас үзәге]]''<br/>''[[:d:Q106492651|ЮНЕСКО архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | ''[[:d:Q28028176|1930-1961 еллардагы Доминикан Республикасында диктатурага каршы һәм кеше хокуклары өчен көрәш турында документаль мирасы]]'' | [[Файл:Hermanas Mirabal.jpg|center|128px]] | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q11940512|документаль мирас]]'' | ''[[:d:Q13619956|Доминикан каршылыгы хәтере музее]]''<br/>''[[:d:Q119794896|Мирабаль кыз кардәшләре музей-йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | ''[[:d:Q135028683|1935-1970 еллардагы Ирланд фольклор комиссиясе коллекциясе]]'' | | | ''[[:d:Q22890|Ireland]]'' | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1068258|Дублин университеты колледжы – Ирландия милли университетының Дублин бүлекчәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | ''[[:d:Q28028119|1946-2000 еллардагы Париж әдәбият институты архивы («Kultura» әдәби институты ассоциациясе)]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q28028276|1954-2004 елларда тупланган шаһитнамәләр коллекциясе, Йад Йад ва-Шем Иерусалим]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004 | [[Исраил]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q156591|Йад ва-Шем]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | ''[[:d:Q28028203|1976-1983 еллардагы кеше хокуклары темалы документаль мирасы - Дөреслек, гаделлек һәм дәүләт терроризмына каршы көрәше хәтере архивы]]'' | [[Файл:Madres y Abuelas entrando a la ESMA en el acto de traspaso de la ESMA.jpg|center|128px]] | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4787316|Милли хәтер архивы]]''<br/>''[[:d:Q83871389|Санта-Фе провинциясе генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q16609965|Хәтер музее (Росарио)]]''<br/>''[[:d:Q335746|Май мәйданы әбиләре]]''<br/>''[[:d:Q2867105|Кеше хокуклары өчен даими ассамблеясе]]''<br/>''[[:d:Q2945226|Хокукый һәм иҗтимагый тикшеренүләр үзәге]]''<br/>''[[:d:Q3480529|"Тынычлык һәм гаделлек хезмәте" кеше хокуклары оешмасы]]''<br/>''[[:d:Q5841322|Май мәйданы әниләре төп төркеме]]''<br/>''[[:d:Q42333404|Тотыкланып югалу корбаннары ассоциациясе]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q135028658|1982-2015 еллардагы асаба халыклар вәкилләре Берләшкән милләтләр оешмасында ясаган белдерүләре]]'' | [[Файл:The Docip Archive of Indigenous Peoples' statements at the United Nations.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q97368200|Асаба халыкларының документация, тикшеренү һәм мәгълүмат үзәге (Docip фонды)]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q28028165|253/1963 номерлы Җинаи эшләр мәхкәмәсе эше (Көньяк Африка дәүләте Н. Мандела һәм башкаларга каршы)]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q327000|мәхкәмә карары]]'' | ''[[:d:Q6970457|Көньяк Африка милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q135028439|30.693 glass plate negatives (1864-1933) from the Courret Collection]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987 | [[Перу]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q28028100|42-line Gutenberg Bible, printed on vellum, and its contemporary documentary background]]'' | [[Файл:Gutenberg Bible B42 Genesis.JPG|center|128px]] | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q158075|Гутенберг чыгарган басма Библия]]'' | ''[[:d:Q564783|Гёттинген университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q135028371|952-1926 еллардагы Шәех Сәфиутдин Ардабили гыйбадәтханәсе документлары]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1631008|Иран милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | ''[[:d:Q12485661|Aceh Annals]]'' | [[Файл:Or. 1954.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1700" | 17th century | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>''[[:d:Q185363|хроника]]'' | ''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q117756402|Act of Union of Lublin]]'' | [[Файл:Unia Lubelska 1569 r..jpg|center|128px]] | data-sort-value="1569" | 1569-07-01<br/>1569 | [[Польша]] | ''[[:d:Q3771738|тарихи документ]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q28028103|Administrative Documents of Astan-e Quds Razavi in the Safavid Era]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4119248|Астан Кудс Разави Үзәк китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q136768449|Aerial Photography from the Ingenieros Civiles Asociados (ICA) Foundation]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | |- | style='text-align:right'| 58 | ''[[:d:Q136768452|Al Orjoza fi teb by Ibn Toufail]]'' | | data-sort-value="1550" | 16th century | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q39048614|Archives du Maroc]]'' |- | style='text-align:right'| 59 | ''[[:d:Q56326817|Al – Mustamlah Min Kitab Al – Takmila]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901476|Әлҗәзаир милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | ''[[:d:Q135028722|Al-Masaalik Wa Al-Mamaalik]]'' | | data-sort-value="10" | 10 | [[Иран]]<br/>[[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2496246|Готадагы Эрфурт университеты һәм тикшеренүләр китарханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28738121|Гота фәнни китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q28028104|Al-Tafhim li Awa'il Sana'at al-Tanjim]]'' | | data-sort-value="1029" | 1029 | [[Иран]] | ''[[:d:Q13136|белешмәлек]]'' | ''[[:d:Q378605|Ислам консультатив советы]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q28028106|Ancient Naxi Dongba Literature Manuscripts]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5295822|Донгба мәдәният музее]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | ''[[:d:Q136768419|Andrija Štampar’s diaries (1931-1938)]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930s | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5187162|Croatian State Archives, Zagreb]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | ''[[:d:Q136768466|Annemarie Schwarzenbach and Ella Maillart: two women’s views on the world]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q201787|Swiss National Library]]''<br/>''[[:d:Q679689|Geneva Library]]''<br/>''[[:d:Q675261|Photo Elysée]]'' |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q136768463|Arabic letters]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9080198|Subdirectorate General of State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q136768444|Architecture and archaeological excavations in the State Archives of Naples (1712-1955)]]'' | | data-sort-value="1712" | 1712 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860422|State Archive of Naples]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q28028110|Archive Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC)]]'' | [[Файл:UNESCO Wikipedian in Residence Zeeuws Archief 6.jpeg|center|128px]] | | [[Нидерланд]]<br/>[[Кюрасао]]<br/>[[Суринам]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1893840|Зеландия провинциясе архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 68 | ''[[:d:Q2337548|Archives Insolvente Boedelskamer Antwerpen]]'' | | data-sort-value="1512" | 1512 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q29016912|Антверпен шәһәр архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q136768436|Archives of Javanese Dance: Mangkunegaran Dance Arts, 1861-1944]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q16157895|Mangkunegaran Palace]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q135028570|Archives of Père Castor]]'' | [[Файл:Meuzac 2012 seminaire pere castor IMGP3794 – Archives.jpg|center|128px]] | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q273819|Галлимар басмаханәсе]]''<br/>''[[:d:Q21002268|Мадригал матбагачылык төркеме]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | ''[[:d:Q28028113|Archives of Saemaul Undong (New Community Movement)]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q47068549|Archives of Santiago Ramón y Cajal and the Spanish Neurohistological School]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3298768|Кахаль институты]]'' |- | style='text-align:right'| 73 | ''[[:d:Q135028522|Archives of the Chancellery of Khiva Khans]]'' | | | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q54857259|Үзбәкстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | ''[[:d:Q28028114|Archives of the CODESA (Convention For A Democratic South Africa) 1991 - 1992 and Archives of the Multi-Party Negotiating Proces]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6970457|Көньяк Африка милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q136768453|Archives of the Deltadienst]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1893840|Зеландия провинциясе архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q136768462|Archives of the European War Office in Madrid (1915-1921)]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1891189|Patrimonio Nacional]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q136768405|Archives of the expedition of d’Entrecasteaux (1791-1794)]]'' | | | [[Австралия]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q167863|Musée du quai Branly]]''<br/>''[[:d:Q838691|Muséum national d'histoire naturelle]]''<br/>''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | ''[[:d:Q135028504|Archives of the International Movement ATD Fourth World in France and Burkina Faso from 1957 to 1992]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q162744|Халыкара АТД Дүртенче дөнья хәрәкәте]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q1128844|Arkhangelsk Gospel]]'' | [[Файл:Archangel Gospel 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1092" | 1092 | [[Россия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q28028120|Arnold Schönberg Estate]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q696262|Арнольд Шёнберг үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q28028118|Arolsen Archives]]'' | [[Файл:ITS Arolsen main building.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2019" | 2019-05-21 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q135028592|Nise da Silveira Personal Archive]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q10333843|Аңсыз акыл сурәтләре музее]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | ''[[:d:Q28028121|Arquivos dos Dembos / Ndembu Archives]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Ангола]]<br/>[[Португалия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q10302883|Instituto de Investigação Científica Tropical]]''<br/>''[[:d:Q9630359|Arquivo Histórico Ultramarino]]''<br/>''[[:d:Q4795789|Ангола милли тарихи архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q28028122|Arthur Bernard Deacon (1903-27) collection MS 90-98]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Вануату]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1419633|Бөекбритания һәм Ирландия патша антропология җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q1835725|Вануату мәдәни үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | ''[[:d:Q131726958|Autograph of h-Moll-Messe (Mass in B minor) by Johann Sebastian Bach]]'' | | data-sort-value="1748" | 1748 | | ''[[:d:Q11613006|музыка кулъязмасы]]'' | ''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q136768457|A’nuwniah Al kubra (An important Omani marine navigation manuscript)]]'' | | | [[Оман]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q114587294|Ministry of Culture, Sports and Youth of Oman]]'' |- | style='text-align:right'| 87 | ''[[:d:Q28028125|Babad Diponegoro]]'' | | data-sort-value="1830" | 1830s | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2282075|Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | ''[[:d:Q13575802|Bamberg, Staatsbibliothek, Msc.Med. 1]]'' | [[Файл:Lorscher Arzneibuch, Blatt 9r.jpg|center|128px]] | data-sort-value="795" | 795<br/>No/unknown value | ''[[:d:Q146246|Francia]]'' | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q117247|фармакопея]]''<br/>''[[:d:Q123476271|codicological unit]]'' | ''[[:d:Q324689|Бамберг дәүләт китапханәсе]]''<br/>[[Бамберг]] |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q28028127|Bannière Register at Chatelet, Paris, during the reign of François I (National Archives Y9, France)]]'' | | data-sort-value="1461" | 1461 | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q28028128|Basagic Collection of Islamic Manuscripts]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Словакия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q12778078|Братислава университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q187483|Bayeux Tapestry]]'' | [[Файл:Bayeux Tapestry scene1 EDWARD REX.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1070" | 1070s | [[Франция]] | ''[[:d:Q28966302|чигеш]]'' | ''[[:d:Q19950899|Байё музее]]''<br/>''[[:d:Q6373|British Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | ''[[:d:Q28028129|Beatus Rhenanus Library]]'' | [[Файл:Bibliothèque humaniste de Sélestat 21 janvier 2014-115.jpg|center|128px]] | | [[Франция]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q1636682|Humanist Library of Sélestat]]''<br/>''[[:d:Q15950813|Town hall of Sélestat]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | ''[[:d:Q135028794|Beginning and the early development of the Reformation initiated by Martin Luther]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q323270|Saxon State and University Library, Dresden]]''<br/>''[[:d:Q545136|Dessau-Roßlau City Library: Main Library]]''<br/>''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q50711|Duchess Anna Amalia Library]]''<br/>''[[:d:Q1589619|Hauptstaatsarchiv Weimar]]''<br/>''[[:d:Q459493|Lutherhaus Wittenberg]]''<br/>''[[:d:Q663820|Герцог Август китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q880794|Һайделберг университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1751176|Worms public library]]''<br/>''[[:d:Q1255096|Thuringian State and University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q28028131|Ben Cao Gang Mu (《本草纲目》 Compendium of Materia Medica)]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q1073814|Кытай традицион медицинасы академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q326248|Benz Patent-Motorwagen]]'' | [[Файл:Patent-Motorwagen Nr.1 Benz 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-29 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q17118499|delta motor car]]''<br/>''[[:d:Q3231690|автомобиль моделе]]''<br/>[[Патент|патин]] | ''[[:d:Q28738272|library TECHNOSEUM]]'' |- | style='text-align:right'| 96 | ''[[:d:Q821680|Berliner Phonogramm-Archiv]]'' | [[Файл:Museen Dahlem Berlin Mai 2006 002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q700216|Staatliche Museen zu Berlin]]'' |- | style='text-align:right'| 97 | ''[[:d:Q4902549|Bianzhong of Marquis Yi of Zeng]]'' | [[Файл:20230208 Chime bells of Marquis Yi of Zeng.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-400" | -400 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q133722|bianzhong]]'' | ''[[:d:Q4391403|Hubei Provincial Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q1113843|Biblioteca Malatestiana]]'' | [[Файл:Biblioteca Malatestiana - Cesena 1.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1452" | 1452<br/>19th century | [[Италия]] | ''[[:d:Q41176|бина]]''<br/>''[[:d:Q28564|иҗтимагый китапханә]]''<br/>''[[:d:Q124750618|library of an Italian territorial body]]''<br/>[[музей]]<br/>''[[:d:Q124830213|museum of a public entity]]'' | ''[[:d:Q1113843|Biblioteca Malatestiana]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q135028762|Bibliotheca Bodmeriana (1916-1971)]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q667858|Мартин Бодмер китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q204221|Book of Kells]]'' | [[Файл:KellsFol292rIncipJohn.jpg|center|128px]] | data-sort-value="800" | 800s<br/>800 | [[Ирландия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]''<br/>''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q258464|Тринити көллияте]]'' |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q135028595|Boril’s Synodicon]]'' | | | [[Болгария]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q135028586|Borobudur Conservation Archives]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q2394469|Business Archives of the Officina Plantiniana]]'' | | data-sort-value="1550" | 1550 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q595802|Museum Plantin-Moretus]]'' |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q136768472|Camiu't Tevarih/Jāmiʿ al-Tawārīkh]]'' | | | [[Төркия]]<br/>[[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 105 | ''[[:d:Q135028527|Camocio Maps]]'' | | | [[Мальта]]<br/>[[Чехия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q6974470|MUŻA]]''<br/>''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q1728627|Capitulations of Santa Fe]]'' | [[Файл:Capitulacionsori.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1492" | 1492-04-17<br/>1492 | [[Испания]] | | ''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | ''[[:d:Q136768410|Carlos Chagas Archive]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842 | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q28028190|Catecismo corticu]]'' | [[Файл:Catecismo Corticu - Title page.jpg|center|128px]] | | [[Кюрасао]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q136768403|Census of slaves in Angola, Cape Verde and Mozambique determined by Portuguese decree of 12/14/1854]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Ангола]]<br/>[[Кабо-Верде]]<br/>[[Мозамбик]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q19607653|Arquivo Histórico de Moçambique]]''<br/>''[[:d:Q4795789|Ангола милли тарихи архивы]]''<br/>''[[:d:Q137210730|National Archives Institute of Cape Verde]]'' |- | style='text-align:right'| 110 | ''[[:d:Q135028534|Chinese Oracle-Bone Inscriptions]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q636847|Кытай иҗтимагый фәннәр академиясенең археология институты]]''<br/>''[[:d:Q48899543|Кытай иҗтимагый фәннәр академиясенең борынгы тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]''<br/>''[[:d:Q10902170|Пекин университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q15921816|Цинхуа университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1051293|Шанхай музее]]''<br/>''[[:d:Q1815891|Нәнҗиң музее]]''<br/>''[[:d:Q4132844|Шаньдун музее]]''<br/>''[[:d:Q5944378|Люйшунь музее]]''<br/>''[[:d:Q936345|Тиәнҗин музее]]'' |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q28028314|Chronicle of the Descendants of Timur]]'' | [[Файл:Timur’s troops lowered in boxes to attack the Abkhazians in 1403, Tarikh-i Khandan-i Timuriyya, MS. HL 107, fol. 122r. Khuda Bakhsh Oriental Public Library, Patna.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1578" | 16th century | [[Һиндстан]]<br/>[[Böyek Mogollar İmperiäse]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q6402791|Худа Бахш Көнчыгыш китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 112 | ''[[:d:Q129906|Codex Argenteus]]'' | [[Файл:Codex argenteus - Carolina Rediviva.png|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1517746|war trophy]]'' | ''[[:d:Q2901382|Уппсала университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 113 | ''[[:d:Q747767|Codex Beratinus]]'' | [[Файл:Codex Beratinus 0011b.jpg|center|128px]] | data-sort-value="600" | 6th century<br/>9th century | [[Албания]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q13037117|Албания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q204432|Codex Calixtinus]]'' | [[Файл:Codex Calixtinus (Liber Sancti Jacobi) F0173k.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q303421|Kingdom of Galicia]]''<br/>''[[:d:Q175276|Kingdom of Leon]]''<br/>[[Португалия]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q2217259|miscellaneous manuscript]]''<br/>''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q205136|Изге Яков соборы]]''<br/>''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]''<br/>''[[:d:Q245966|Португалия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q24034665|Саламанка университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q165353|Codex Manesse]]'' | [[Файл:Codex Manesse 127r.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1310" | 1310 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q880794|Һайделберг университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q1106441|Rossano Gospels]]'' | [[Файл:Bottega di antiochia di siria, Codex Purpureus Rossanensis, 550 ca. 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="550" | 550<br/>500s | | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q21552230|Diocesan Museum and Codex of Corigliano-Rossano]]'' |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q28028139|Codex Suprasliensis – Mineia četia, Mart (The Supraśl Codex – Menology, March)]]'' | | | [[Россия]]<br/>[[Словения]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q1520466|Словения милли һәм университет китапханәсе]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]<br/>''[[:d:Q856423|Польша милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q28028140|Codex Techaloyan de Cuajimalpaz]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q2321891|Лекумберри сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q28028142|Codices from the Oaxaca Valley]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860534|Мексика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | ''[[:d:Q28028150|Collection of Mexican Codices]]'' | [[Файл:Libellus de medicinalibus Indorum herbis f. 13v.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1736" | 1736 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q524249|Мексика милли антропология музее]]''<br/>''[[:d:Q5727812|Мексика милли антропология һәм тарих китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 121 | ''[[:d:Q135028739|Collection of Barbanera Almanacs]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 122 | ''[[:d:Q136768423|Collection of cartographic documents by Pavel Josef Šafařík]]'' | [[Файл:Ethnographic map "Slavic lands", done by Pavel Šafařík in 1842 (with selected ethnographic Ukrainian habitat).jpg|center|128px]] | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q277511|map collection]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 123 | ''[[:d:Q136768442|Collection of documents from Mount Mugh]]'' | | data-sort-value="725" | 8th century | [[Үзбәкстан]]<br/>[[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q136663809|International Institute for Central Asian Studies]]''<br/>''[[:d:Q136812487|International Center for Documentary Heritage]]'' |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q28028149|Collection of medieval manuscripts of the Czech Reformation]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1967876|Чехия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q28028151|Collection of Nezami’s Panj Ganj]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5945207|Сепахсалар мәчете]]''<br/>''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]''<br/>''[[:d:Q1631008|Иран милли музее]]''<br/>''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]''<br/>''[[:d:Q6743603|Малек милли китапханәсе һәм музее]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q135028710|Collection of old postcards from French West Africa]]'' | | | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860558|Сенегал милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q135028378|Collection of Works of the Composer Komitas Vardapet]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q20516936|Комитас музее һәм институты]]'' |- | style='text-align:right'| 128 | ''[[:d:Q28028156|Collections of printed Chilean popular poetry: Lira popular]]'' | | | [[Чили]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2901485|Чили милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q232141|Чили университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | ''[[:d:Q136768476|Composer Hoàng Vân Collection]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 130 | ''[[:d:Q135028778|Confucian Printing Woodblocks]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12622906|Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q135028647|Constitutio Antoniniana]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 132 | ''[[:d:Q28028161|Construction and Fall of the Berlin Wall and the Two-Plus-Four-Treaty of 1990]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q191269|Готфрид Вильгельм Лейбниц исемендәге Заманча тарихи тикшеренүләр үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 133 | ''[[:d:Q28028325|Convict Records of Australia]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>[[сайт]] | ''[[:d:Q7603489|State Records Authority of New South Wales]]''<br/>''[[:d:Q124713998|Archives Office of Tasmania]]''<br/>''[[:d:Q14935911|State Records Office of Western Australia]]'' |- | style='text-align:right'| 134 | ''[[:d:Q28028162|Corpo Cronológico (Collection of Manuscripts on the Portuguese Discoveries)]]'' | | data-sort-value="1764" | 1764 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 135 | ''[[:d:Q28028164|Correspondence of the late Sultan of Kedah (1882-1943)]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970445|Малайзия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | ''[[:d:Q5478225|Corte de Justicia Centroamericana]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Коста-Рика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970428|Коста-Рика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 137 | ''[[:d:Q135028394|Criminal Proceedings of the Vajont dam disaster]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q45031384|State Archives of L'Aquila]]''<br/>''[[:d:Q45031501|State Archives of Belluno]]'' |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q28028166|Csoma Archive of the Library of the Hungarian Academy of Sciences]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q458921|Маҗарстан фәннәр академиясе китапханәсе һәм мәгълүмат үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | ''[[:d:Q136768406|Cuneiform Inscriptions of Dilmun Kings on Stone Vessels (c. 1700 BCE)]]'' | | data-sort-value="-1700" | -1700 | [[Бәхрәйн]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q131589027|Bahrain Authority for Culture and Antiquities]]'' |- | style='text-align:right'| 140 | ''[[:d:Q135028459|DDS: De Digitale Stad / The Digital City]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1820897|Amsterdam Museum]]''<br/>''[[:d:Q1131877|Netherlands Institute for Sound and Vision]]''<br/>''[[:d:Q1526131|KB, nationale bibliotheek]]'' |- | style='text-align:right'| 141 | ''[[:d:Q136768451|Deger-e-eče toɣtoɣsan dürsü-yin tusbür-yig bürüdkegsen bičig (A Complete Record of the Body by Imperial Order)]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Монголия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2105962|Mongolian Academy of Sciences]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | ''[[:d:Q18612755|Desmet Collection]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q28028171|Dhakhīra-yi Khārazmshāhī]]'' | | data-sort-value="1110" | 1110 | [[Иран]] | ''[[:d:Q13136|белешмәлек]]'' | ''[[:d:Q25423155|Shahid Motahari University]]'' |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q28028172|Documentary Collection “Life and Works of Ernesto Che Guevara: from the originals manuscripts of its adolescence and youth to the campaign Diary in Bolivia”]]'' | | | [[Куба]]<br/>[[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q806180|Боливия үзәк банкы]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q28028173|Documentary Fonds of Royal Audiencia Court of La Plata (RALP)]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Боливия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q136768454|Documentary heritage of the enslaved people of the Dutch Caribbean and their descendants (1816-1969) - Aruba]]'' | | data-sort-value="1650" | 17th century | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q631808|National Library of Aruba]]''<br/>''[[:d:Q17082115|National Archives of Aruba]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | ''[[:d:Q136768455|Documentary heritage of the enslaved people of the Dutch Caribbean and their descendants (1816-1969) - Curaçao]]'' | | data-sort-value="1650" | 17th century | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q135028625|Documentary heritage of the former Abbey of Saint Gall in the Abbey Archives and the Abbey Library of Saint Gall]]'' | | | [[Швейцария]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q689896|Санкт Галлен аббатлыгы китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q190260|Zentralbibliothek Zürich]]''<br/>''[[:d:Q29786994|Dominican convent of St Catherine]]''<br/>''[[:d:Q260102|Gottfried Keller Foundation]]'' |- | style='text-align:right'| 149 | ''[[:d:Q136768473|Documentary heritage relating to the life and work of Charles Darwin]]'' | | data-sort-value="1859" | 1859 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1028334|Cambridge University Library]]''<br/>''[[:d:Q867447|Linnean Society of London]]''<br/>''[[:d:Q1670994|Шотландия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q309388|Natural History Museum]]''<br/>''[[:d:Q18748726|Royal Botanic Gardens, Kew]]'' |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q136768464|Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6974130|National Library and Documentation Services Board]]'' |- | style='text-align:right'| 151 | ''[[:d:Q135028631|Documents on Joseon Tongsinsa/Chosen Tsushinshi : The History of Peace Building and Cultural Exchanges between Korea and Japan from the 17th to 19th Century]]'' | | | [[Япония]]<br/>[[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130628|Корея милли диңгезчелек музее]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q16689597|Пусан төбәк тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q494407|Корея милли музее]]''<br/>''[[:d:Q135398236|Чунгнам тарих һәм мәдәният институты]]''<br/>''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q136768412|Documents on Slavery in the Archives of the General Secretariat of the Government (Cabo Verde, 1842-1869)]]'' | | | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q137210730|National Archives Institute of Cape Verde]]'' |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q135028510|Documents on the history of the Hanse]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q635538|Archive of the Hanseatic City of Lübeck]]''<br/>''[[:d:Q1382588|State Archives of Bremen]]''<br/>''[[:d:Q106557797|City Archives of Bruges]]''<br/>''[[:d:Q1487017|State Archives of the Free and Hanseatic City of Hamburg]]''<br/>''[[:d:Q664138|Historial Archive with Rhenish Picture Archive]]''<br/>''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q12328548|Netarchive.dk]]''<br/>''[[:d:Q966013|City Archives of Stralsund]]''<br/>''[[:d:Q12376170|Tallinn City Archives]]''<br/>''[[:d:Q11686654|Archiwum Państwowe w Toruniu]]'' |- | style='text-align:right'| 154 | ''[[:d:Q136768475|Drafting of the International Bill of Human Rights – UN Archives and UN Official Documents – 1946 to 1966]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q27481090|United Nations Library & Archives Geneva]]'' |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q136768428|Drawings and writings of children during wartime in Europe: 1914-1950]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Польша]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Швейцария]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Канада]]<br/>[[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3330703|Musée National de l'Éducation]]''<br/>''[[:d:Q97013704|International Research and Archives Network Historical Children’s and Youth Drawings]]'' |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q136768425|Edvard Westermarck’s Archives at Åbo Akademi University Library]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4086346|Åbo Akademi University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 157 | ''[[:d:Q135028436|El popular газетасының фотоархивы]]'' | | | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q5761789|Монтевидео фотография үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 158 | ''[[:d:Q3050351|El primer nueva corónica y buen gobierno]]'' | [[Файл:El primer nueva corónica y buen gobierno i KBs udstilling 27112012.JPG|center|128px]] | data-sort-value="1616" | 1616 | [[Дания]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q2891173|Chronicles of the Indies]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q28028185|Evliya Çelebi's Book of Travels" in the Topkapi Palace Museum Library and the Süleymaniye Manuscript Library"]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q1164267|сәфәр язмалары]]'' | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4086354|Сөләймания китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q28028186|Farquharson’s Journal]]'' | | | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q29364826|Багамалар милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 161 | ''[[:d:Q28028187|Federal Archives Fonds]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q21071179|West Indies Federal Archives Centre]]'' |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q121810089|Files and library of the Unity of the Brethren]]'' | | data-sort-value="1551" | 1551 | [[Польша]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9159228|State Archive in Poznań]]'' |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q28028189|First Byurakan Survey (FBS or Markarian survey)]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]'' |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q135028400|Flower Book of Khurshidbanu Natavan – album of illustrated verses]]'' | | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]] |- | style='text-align:right'| 165 | ''[[:d:Q28028192|Fonds of the "Afrique occidentale française" AOF]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913 | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860558|Сенегал милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q135028616|Frankfurt Auschwitz Trial 2017]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q15114770|State Archives of Hesse]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | ''[[:d:Q135028737|Fundo Comitê de Defesa dos Direitos Humanos para os Países do Cone Sul (CLAMOR)]]'' | | | [[Уругвай]]<br/>[[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1815994|Сан-Паулу папа католик университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q5518913|Galle Trilingual Stele]]'' | [[Файл:Gall Trilingual Inscription.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1409" | 1409-01-15 | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q1640824|язма]]''<br/>''[[:d:Q16744570|tablet]]'' | ''[[:d:Q2033487|National Museum of Colombo]]''<br/>''[[:d:Q5260414|Department of National Museums]]'' |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q28028194|Georgian Byzantine Manuscripts]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2920711|Гөрҗистан милли кулъязмалар үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q28028195|German Records of the National Archives]]'' | | | [[Танзания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7684127|Танзания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q135028544|Giant Glass Plate Negatives of Sydney Harbour]]'' | [[Файл:Glass Plate Negatives Forming Part of the Panorama of Sydney Harbour and Its Suburbs Taken from the Tower of Holtermann's Residence in St Leonards, 1875.jpg|center|128px]] | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q6133813|State Library of New South Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q28028197|Golden Lists of the Qing Dynasty Imperial Examination]]'' | | data-sort-value="1667" | 1667 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q135028531|Gospels of Tsar Ivan Alexander]]'' | | data-sort-value="1356" | 1356 | [[Болгария]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 174 | ''[[:d:Q135028390|Gustaf Erikson Shipping Company archives in the Åland Islands from the era of the last Windjammers in global trade 1913-1949]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q4357413|Åland Maritime Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q135028498|Heidi- and Johanna Spyri Archives]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2256713|Schweizerisches Institut für Kinder- und Jugendmedien]]'' |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q521141|Hereford Mappa Mundi]]'' | [[Файл:Hereford-Karte.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1300" | 1300 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q312083|mappa mundi]]'' | ''[[:d:Q429379|Hereford Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q15223702|Hereford Cathedral Library]]'' |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q2344720|Hikayat Hang Tuah]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 178 | ''[[:d:Q135028381|Hon Chon Jon Do (Complete illustration of the Astronomical Chart)]]'' | | | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q700621|Халык уку сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 179 | ''[[:d:Q635546|Hudson's Bay Company Archives]]'' | [[Файл:Archives of Manitoa Interior.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1671" | 1671 | [[Канада]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q14875023|Манитоба архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | ''[[:d:Q135028810|Human Rights Documentary Heritage 1980 Archives for the May 18th Democratic Uprising against Military Regime, in Gwangju, Republic of Korea]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12585108|Кваңҗу шәһәр ратушасы]]''<br/>''[[:d:Q55641029|18 май мемориаль фонды]]''<br/>''[[:d:Q494681|Чоннам милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q5943662|Hunminjeongeum Haerye]]'' | [[Файл:Hunminjeongum.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1446" | 1446 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q18219090|woodcut print]]''<br/>''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q1749541|шәрех]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q496451|Гансоң сәнгать музее]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | ''[[:d:Q428448|Huangdi Neijing]]'' | [[Файл:The Su Wen of the Huangdi Neijing.djvu|center|128px]] | No/unknown value<br/>1339 | [[Хань чоры]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 183 | ''[[:d:Q135028604|Ignacio Ellacuría’s Documentary Fond: Historical Reality and Liberation]]'' | | | [[Сальвадор]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1814702|Үзәк Америка университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q28028205|Illuminated Codices from the Library of the Bratislava Chapter House]]'' | | | [[Словакия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q7541534|Словакия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q28028206|Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance)]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q119810789|Һессен ландеры китапханәсе Висбаден]]''<br/>''[[:d:Q1590176|Трир муниципаль китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q15106167|Аахен соборы хәзинәсе]]''<br/>''[[:d:Q3867697|Чивидале-дель-Фриулидагы Италия милли археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 186 | ''[[:d:Q28028207|Ilseongnok: Records of Daily Reflections]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 187 | ''[[:d:Q136768477|IMO Legacy Collection]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | [[Бөтендөнья метеорология оешмасы]] |- | style='text-align:right'| 188 | ''[[:d:Q135028804|Indigenous language vocabulary from the New World translated into Spanish]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q136768450|Inscription of Khüis Tolgoi 1]]'' | | data-sort-value="601" | 601 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q28028209|Introduction of the decimal metric system, 1790-1837]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 191 | ''[[:d:Q136768424|Itḫāf Al-Mahbṻb]]'' | | data-sort-value="1719" | 1719 | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12244768|Al-Azhar Library]]'' |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q28028212|Jesuits of America]]'' | | | [[Чили]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970429|Чили милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 193 | ''[[:d:Q494611|Jikji]]'' | [[Файл:Korean book-Jikji-Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters-1377.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1377" | 1377-07<br/>1377 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q28028213|Jinnah Papers (Quaid-I-Azam)]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970451|Пакстан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q28028214|John Marshall Ju-’hoan Bushman Film and Video Collection, 1950-2000]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q131626|Смитсон институты]]'' |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q62035825|John Peters Humphrey Fonds]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6801297|McGill University Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | ''[[:d:Q28028215|José Maceda Collection]]'' | | | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q746592|Филипин университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 198 | ''[[:d:Q28028366|José Martí Pérez Fonds]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Куба]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q135829664|Марти тикшеренүләре үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | ''[[:d:Q135028756|Judicial files concerning the birth of a right: the effective remedy as a contribution of the Mexican writ of amparo to the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) of 1948.]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130925|Мексика югары гаделлек мәхкәмәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q28028210|János Bolyai: Appendix, scientiam spatii absolute veram exhibens. Maros-Vásárhelyini, 1832]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832 | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q135028613|Jürgen Stroop’s Report]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Польша]] | ''[[:d:Q10870555|доклад]]'' | ''[[:d:Q705173|Institute of National Remembrance]]'' |- | style='text-align:right'| 202 | ''[[:d:Q28028217|Kalman Tihanyi’s 1926 Patent Application Radioskop]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q1335296|form]]'' | ''[[:d:Q376279|Маҗарстан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q28028219|Kanjur written with 9 precious stones]]'' | | | [[Монголия]] | ''[[:d:Q209680|сутра]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q861806|Karatepe Bilingual]]'' | [[Файл:KaratepeNord7.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-750" | 8th century BCE | [[Төркия]] | ''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]''<br/>''[[:d:Q861809|bilingual inscription]]'' | ''[[:d:Q24914998|Karatepe-Aslantaş Open-Air Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 205 | ''[[:d:Q134026937|Karl Tirén's collection of sami yoik]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910s | [[Швеция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q10677700|National Collections of Music, Theatre and Dance]]'' |- | style='text-align:right'| 206 | ''[[:d:Q136768440|Kartini Letters and Archive: the struggle for gender equality]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879 | [[Индонезия]]<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q74542753|Vereniging KITLV (NL)]]'' |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q136768456|Katherine Mansfield literary and personal papers and belongings]]'' | | | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q61604271|Alexander Turnbull Library]]'' |- | style='text-align:right'| 208 | ''[[:d:Q135028414|Key documents for Deaf communities: the Milan Congress, 1880]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880 | [[Америка Кушма Штатлары]]<br/>[[Финляндия]] | ''[[:d:Q10870555|доклад]]'' | ''[[:d:Q1208225|World Federation of the Deaf]]''<br/>''[[:d:Q1056373|Gallaudet University]]'' |- | style='text-align:right'| 209 | ''[[:d:Q4172771|Khitrovo Gospels]]'' | [[Файл:Khitrovo Gospels 02.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1390" | 1390s | [[Россия]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 210 | ''[[:d:Q28028221|Kinder- und Hausmärchen (Children’s and Household Tales)]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q3331189|юрама яки басма]]'' | ''[[:d:Q996682|Кассельдагы Гримм кардәшләре музее]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | ''[[:d:Q135028680|King Bayinnaung Bell Inscription]]'' | | data-sort-value="1557" | 1557 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q2747222|Швезигон пагодасы]]''<br/>''[[:d:Q28194796|Мьянма дини эшләр һәм мәдәният министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 212 | ''[[:d:Q28028222|Kitab al-ibar, wa diwan al-mobtadae wa al-khabar]]'' | | data-sort-value="1564" | 1564 | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q25293247|Әл-Каравин китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 213 | ''[[:d:Q136768402|Kitab Al-Qanun fi Al-Tibb: the Book of Medical Laws (Book Four)]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901476|Әлҗәзаир милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 214 | ''[[:d:Q136768459|Korea Reforestation Archives: A reforestation model achieved through public-private governance]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q135028699|Kulliyyāt-i Saʽdi]]'' | | data-sort-value="1382" | 1382 | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q28028223|La Galigo]]'' | | | [[Индонезия]]<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12499645|Ла Галиго музее]]''<br/>''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q28028224|laghukālacakratantrarājatikā (Vimalaprabhā)]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q374902|Бенгал патша Азия җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 218 | ''[[:d:Q28028225|Landsat Program records: Multispectral Scanner (MSS) sensors]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2352616|каталог]]'' | ''[[:d:Q193755|АКШ Геология хезмәте]]''<br/>[[NASA]] |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q2621680|Laurentian Codex]]'' | [[Файл:Laurentian Codex 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1377" | 1377 | [[Россия]] | ''[[:d:Q2624969|елъязма]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 220 | ''[[:d:Q2090656|Letter from Pero Vaz de Caminha]]'' | [[Файл:Carta-caminha-folio01r.png|center|128px]] | data-sort-value="1500" | 1500 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q49848|документ]]''<br/>[[хат]] | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 221 | ''[[:d:Q28028228|Letters from and to Gottfried Wilhelm Leibniz within the collection of manuscript papers of Gottfried Wilhelm Leibniz]]'' | [[Файл:1688-07-16 Kurhannoverscher Gesandter in Wien Christoph von Weselow handschriftliches Schreiben an Gottfried Wilhelm Leibniz.pdf|center|128px]] | data-sort-value="1716" | 1716 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1539517|Готфрид Вильгельм Лейбниц китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q28028230|Liberation Struggle Living Archive Collection]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q475700|Көнбатыш Кап провинциясе университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | ''[[:d:Q28028232|Library of the Cistercian Abbey of Clairvaux at the time of Pierre de Virey (1472)]]'' | | data-sort-value="1472" | 1472 | [[Франция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q17347133|Жак Ширак исемендәге Труа аггломерациясе медиатекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q572522|Los Olvidados]]'' | [[Файл:Los olvidados U.S. still (1950) (cropped).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Мексика]] | [[фильм]] | ''[[:d:Q1415166|Мексика милли автономияле университеты фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 225 | ''[[:d:Q28028236|Lu.“Altan Tobchi” : Golden History written in 1651]]'' | | data-sort-value="1651" | 1651 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 226 | ''[[:d:Q3621646|Lucca’s Historical Diocesan Archives]]'' | [[Файл:Lucca, archivio arcivescovile, terologio del 1782, 02 pianta del piano terra del palazzo arcivescovile, prima delle demolizioni parziali.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2006" | 2006 | [[Италия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q244904|deposit archive]]''<br/>''[[:d:Q3621673|тарихи архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q28028238|Ludwig van Beethoven: Symphony no 9, d minor, op. 125]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q16887380|төркем]]'' | ''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1205934|Германия телерадиотапшырулар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q136768443|Luigi Sturzo Archives (1890-1959)]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6700142|Luigi Sturzo Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q135028577|Maden Al Asrar Fi Elm Al Behar Manuscript]]'' | | | [[Оман]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6867126|Оман мирас һәм мәдәният министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q15149421|Maha Lawkamarazein or Kuthodaw Inscription Shrines]]'' | [[Файл:Mandalay-Kuthodaw-08b-kleine Pagoden-gje.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1868" | 1868 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q949750|Кутодо пагодасы]]''<br/>''[[:d:Q21707107|Нейпьидо милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q28028241|Mainz Psalter]]'' | | data-sort-value="1457" | 1457 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q956165|псалтырь]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q135028550|Maitreyayvarakarana]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q374902|Бенгал патша Азия җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q28028242|Manifest der Kommunistischen Partei, draft manuscript page and Das Kapital. Erster Band, Karl Marx's personal annotated copy]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1667757|Амстердам халыкара социаль тарихы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q28028243|Manifesto of the Queensland Labour Party to the people of Queensland (dated 9 September 1892)]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Австралия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q46337|манифест]]'' | ''[[:d:Q2050653|Квинсленд дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 235 | ''[[:d:Q136768435|Manuscript Collection of Bhagavadgītā: Ancient Saṁgraha-grantha of Indian thought with World-wide Readership and Influence]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 236 | ''[[:d:Q28028244|Manuscript Collection of Shota Rustaveli's Poem "Knight in the Panther's Skin"]]'' | | | [[Гөрҗистан]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2920711|Гөрҗистан милли кулъязмалар үзәге]]''<br/>''[[:d:Q16147979|Бодлеан тикшеренү китапханәләре төркеме]]'' |- | style='text-align:right'| 237 | ''[[:d:Q135028641|Manuscript collection of the Gazi Husrev-Beg Library]]'' | | | [[Босния һәм Герцеговина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q13081931|Гази Хусрев-бег исемендәге Сараево китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q135028688|Manuscript of al-Zahrāwīsur]]'' | | | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901478|Марокко патшалыгы милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 239 | ''[[:d:Q136768506|Manuscript of the Nāṭyaśāstra of Bharatamuni: A Seminal text of Indian Performing Art]]'' | | data-sort-value="-150" | 2nd century BCE | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q136768446|Manuscript “Chronicle of Khans”]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q137427254|Ministry of Science and Higher Education]]'' |- | style='text-align:right'| 241 | ''[[:d:Q22946608|Mappa mundi d'Albi]]'' | [[Файл:Mappa mundi dAlbi.png|center|128px]] | | [[Франция]] | ''[[:d:Q312083|mappa mundi]]'' | [[Альби]] |- | style='text-align:right'| 242 | ''[[:d:Q135028607|Marshall McLuhan: The Archives of the Future]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q913250|Канада китапханәсе һәм архивы]]''<br/>''[[:d:Q7896490|Торонто университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 243 | ''[[:d:Q136768326|Marubi National Museum of Photography: Archive of negatives, objects and documents of the Pietro Marubbi and Kel Marubi]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865 | [[Албания]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q13039148|Fototeka Marubi]]'' |- | style='text-align:right'| 244 | ''[[:d:Q28028247|Mashtots Matenadaran ancient manuscripts collection]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]'' |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q28028249|Materials Related to the Keicho-era Mission to Europe Japan and Spain]]'' | [[Файл:HasekuraRomanCitizenship.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1613" | 1613 | [[Япония]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3330092|Сендай шәһәр музее]]''<br/>''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 246 | ''[[:d:Q135028492|Mawlana’s Kulliyat (The Complete Works of Mawlana)]]'' | | | [[Иран]]<br/>[[Таҗикстан]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Болгария]]<br/>[[Үзбәкстан]]<br/>[[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]''<br/>''[[:d:Q97800995|Тәһран университетының Үзәк китапханәсе һәм документация үзәге]]''<br/>''[[:d:Q5962510|Аятолла Мараши Наҗафи китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q113111539|Таҗикстанның ЮНЕСКО эшләре буенча милли комиссиясе]]''<br/>''[[:d:Q902957|Мәүләнә музее]]''<br/>''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q2637170|Үзбәкстан фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 247 | ''[[:d:Q28028251|Membership Application Certificates (Candidates Circulars)]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1665181|Institution of Civil Engineers]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | ''[[:d:Q107046620|Midokanpakuki: the original handwritten diary of Fujiwara no Michinaga]]'' | [[Файл:Michinaga diary.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q89298567|komonjo]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q11658779|Yōmei Bunko]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q28028255|Mining maps and plans of the Main Chamber - Count Office in Banská Štiavnica]]'' | | | [[Словакия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q54868758|Slovak Mining Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q41469|Miroslav Gospel]]'' | [[Файл:Miroslav's Gospel 002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1180" | 1180 | [[Сербия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1277393|Сербия милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q135028501|Misa Melayu MSS 6]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q41610011|Mixed Traces and Memories of the continents - The Sound of the French people of America]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q7603925|documentary television program]]'' | ''[[:d:Q2973248|Cinémathèque québécoise]]'' |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q135028407|Moll’s collection]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1957240|Moravian Library]]'' |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q28028256|Mongolian Tanjur]]'' | | data-sort-value="1749" | 1749 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q135028775|Moses and Frances Asch Collection. Center for Folklife and Cultural Heritage, Smithsonian Institution]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q30264184|Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage]]'' |- | style='text-align:right'| 256 | ''[[:d:Q135028562|Mu Ye Do Bo Tong Ji (Comprehensive Illustrated Manual of Martial arts)]]'' | | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q11396303|printed book]]'' | ''[[:d:Q700621|Халык уку сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | ''[[:d:Q61125302|Munich Codex Hebraica 95]]'' | [[Файл:Bavli Kiddushin Munich 95.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1342" | 1342 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 258 | ''[[:d:Q135028701|Myazedi Quadrilingual Stone Inscription]]'' | | data-sort-value="1113" | 1113 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q21707107|Нейпьидо милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 259 | ''[[:d:Q28028105|American Colonial Music: a sample of its documentary richness]]'' | | | [[Боливия]]<br/>[[Колумбия]]<br/>[[Мексика]]<br/>[[Перу]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q49335|Nagarakretagama]]'' | [[Файл:Nagarakertagama.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1365" | 1365 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q1641020|пальма яфракларындагы кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12499653|Мпу Тантулар музее]]''<br/>[[Лейден]]<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q28028258|Nanjung Ilgi: War Diary of Admiral Yi Sun-sin]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 262 | ''[[:d:Q135028361|National Collection of Palm-Leaf Manuscripts of Phra That Phanom Chronicle]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q28028259|National Education Commission Archives]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]''<br/>''[[:d:Q87280271|Archives of the Jagiellonian University]]''<br/>''[[:d:Q11687968|Princes Czartoryski Library]]'' |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q157094|Nebra sky disk]]'' | [[Файл:Himmelsscheibe von Nebra - Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle - HD.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-1600" | 16th century BCE | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]''<br/>''[[:d:Q10855061|археологик табылдык]]'' | ''[[:d:Q1332407|Halle State Museum of Prehistory]]'' |- | style='text-align:right'| 265 | ''[[:d:Q135028704|Nehanda and Kaguvi mediums’ judgement dockets (April 1897). Case between State versus Nehanda and Kaguvi spirit mediums leading to their execution.]]'' | | | [[Зимбабве]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860554|Зимбабве милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 266 | ''[[:d:Q28028263|Network of information and counter information on the military regime in Brazil (1964-1985)]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q16494002|Рио-де-Жанейро штаты дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 267 | ''[[:d:Q28028265|Newsreels and photographs of Istituto Nazionale L.U.C.E.]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q781183|Istituto Luce]]'' |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q28028266|Nicolaus Copernicus' masterpiece "De revolutionibus libri sex"]]'' | | data-sort-value="1529" | 1529 | [[Польша]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q24101|Jagiellonian Library]]'' |- | style='text-align:right'| 269 | ''[[:d:Q28028268|Niśvāsattatvasaṃhitā manuscript]]'' | | data-sort-value="900" | 9th century | [[Непал]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q6314294|Notman Photographic Archives]]'' | [[Файл:"Bonnie Lassies" group, Montreal, QC, 1909 (5348750389).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1856" | 1856 | [[Канада]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q1128578|McCord Stewart Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 271 | ''[[:d:Q135028670|Odette Mennesson Rigaud holdings]]'' | | | [[Haiti]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q66623408|Haitian Spiritual Library]]'' |- | style='text-align:right'| 272 | ''[[:d:Q28028271|Old fonds of the historical archive at Colegio de Vizcaínas: women's education and support in the history of the world]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5142937|Colegio de San Ignacio de Loyola Vizcaínas]]'' |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q28028272|On the Birth of a Nation: Turning points]]'' | | | [[Көнчыгыш Тимор]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 274 | ''[[:d:Q28028273|Original Negative of the Noticiero ICAIC Lationamericano]]'' | | | [[Куба]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q20012772|Куба фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 275 | ''[[:d:Q28028275|Ostromir Gospel (1056–1057)]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q28028277|Papyrus Erzherzog Rainer]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q28028278|Peace treaties (ahdnames) concluded from the mid-15th century to late-18th century between the Kingdom (or Republic) of Poland and the Ottoman Empire]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q20102343|Peasant Syndicate Book]]'' | [[Файл:Detall llibre Sindicat Remença 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1448" | 1448 | ''[[:d:Q15581|Principality of Catalonia]]'' | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q2352616|каталог]]'' | ''[[:d:Q11906820|Girona Municipal Archive]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | ''[[:d:Q28028279|Permanent Collection of the Eleanor Roosevelt Papers Project]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2525455|permanent collection]]'' | ''[[:d:Q432637|Джордж Вашингтон университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 280 | ''[[:d:Q28028280|Persian Illustrated and Illuminated Manuscripts (Egyptian National Library)]]'' | [[Файл:Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg|center|128px]] | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q7328910|сәнгать әсәрләре коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 281 | ''[[:d:Q136768448|Petrus de Caxaro’s Kantilena]]'' | | data-sort-value="1450" | 15th century | [[Мальта]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6970447|National Archives of Malta]]'' |- | style='text-align:right'| 282 | ''[[:d:Q28028282|Philippine Paleographs (Hanunoo, Buid, Tagbanua and Pala’wan)]]'' | | | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1667156|Филипин милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q28028284|Printing woodblocks of the Tripitaka Koreana and miscellaneous Buddhist scriptures]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q490798|Haeinsa Temple Janggyeong Panjeon, the Depositories for the Tripitaka Koreana Woodblocks]]'' |- | style='text-align:right'| 284 | ''[[:d:Q28028285|Privateering and the international relations of the Regency of Tunis in the 18th and 19th centuries]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860551|Тунис милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q135028475|Providing care in the New World: the Augustinian sisters of Canada, women of heart and commitment]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 286 | ''[[:d:Q28028286|Qiaopi and Yinxin Correspondence and Remittance Documents from Overseas Chinese]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q135434748|Гуандун провинциясе архивы]]''<br/>''[[:d:Q135005440|Фуҗиян провинциясе архивы]]''<br/>''[[:d:Q135434809|Шаньтоу муниципаль архивы]]''<br/>''[[:d:Q48889625|Чит илдәге кытайлылар музее]]'' |- | style='text-align:right'| 287 | ''[[:d:Q28028287|Qing Dynasty Yangshi Lei Archives]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]'' |- | style='text-align:right'| 288 | ''[[:d:Q28028289|Radio Broadcast of the Philippine People Power Revolution]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986 | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q27299|Радио Веритас Азия]]'' |- | style='text-align:right'| 289 | ''[[:d:Q4924088|Ram Khamhaeng inscription]]'' | [[Файл:จารึกพ่อขุนรามคำแหง Ram Khamhaeng Inscription 01.png|center|128px]] | data-sort-value="1292" | 1292 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]'' | ''[[:d:Q13017383|Сивамокхафиман трон залы]]'' |- | style='text-align:right'| 290 | ''[[:d:Q133846659|Ravensbrück archive in Lund]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1129909|Lund University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 291 | ''[[:d:Q28028292|Records of the Indian Indentured Labourers]]'' | | | [[Фиджи]]<br/>[[Гайана]]<br/>[[Суринам]]<br/>[[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970434|Гайана милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q28855237|Фиджи милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q28028293|Records of the Qing's Grand Secretariat - 'Infiltration of Western Culture in China']]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]'' |- | style='text-align:right'| 293 | ''[[:d:Q135028537|Register Books of visas granted by Portuguese Consul in Bordeaux, Aristides Sousa Mendes (1939-1940)]]'' | | | [[Португалия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1283287|Португалия тышкы эшләр министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 294 | ''[[:d:Q28028290|Radzwills’ Archives and Niasvizh (Nieśwież) Library Collection]]'' | | | [[Беларусия|Беларусь]]<br/>[[Польша]]<br/>[[Литва]]<br/>[[Украина]]<br/>[[Россия]]<br/>[[Финляндия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q856592|китапханә фонды]]''<br/>''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q4315007|Беларусь милли тарих архивлары]]''<br/>''[[:d:Q28231256|Украина үзәк дәүләт тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q1967977|Беларусь милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q971450|Беларусь милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q420747|Финляндия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 295 | ''[[:d:Q133278430|Reminder to those who do not pay attention to the harms caused by the divergence between believers]]'' | [[Файл:IHERBIABT 006366.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 19th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q3815720|Әхмәт Баба югары ислам уку йорты, китапханәсе һәм тикшеренүләр үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 296 | ''[[:d:Q136768431|Representative radiographs from the Wilhelm Conrad Roentgen estate]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q1205953|German Röntgen Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q42412887|Return to Maizuru Port - Documents Related to the Internment and Repatriation Experiences of Japanese (1945-1956)]]'' | [[Файл:01白樺日誌IMG 4559.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q27699276|музей коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q11613714|Майдзуру репатриация мемориаль музее]]'' |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q136768458|Revealing Truth: Jeju 4·3 Archives]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q7012878|Rothschild Miscellany]]'' | [[Файл:The Rothschild Miscellany - Google Art Project.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1479" | 1479<br/>1470s | [[Исраил]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q46815|Исраил милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q108281624|Route/Root to Freedom]]'' | | | ''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]''<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q49848|документ]]'' | ''[[:d:Q136101751|Department of Records & Information Management of Sint Maarten]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q135028369|Royal Philanthropic Expedition of the Smallpox Vaccine, 1800-1820]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | ''[[:d:Q123686162|Royal Photographic Glass Plate Negatives and Original Prints Collection]]'' | [[Файл:Temporary Royal Crematorium of Urubongse Rajasombhoj 1910.jpg|center|128px]] | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q6970459|Таиланд милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q135028665|Royal Seal and Investiture Book Collection of the Joseon Dynasty]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | ''[[:d:Q3456262|Universal Bibliographic Repertory]]'' | [[Файл:Le Répertoire Bibliographique Universel vers 1900 cropped.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q24879310|universal bibliography]]'' | ''[[:d:Q451|Mundaneum]]'' |- | style='text-align:right'| 305 | ''[[:d:Q28028301|Sakubei Yamamoto Collection]]'' | | | [[Япония]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q11576740|Tagawa City Coal Mining Historical Museum]]''<br/>''[[:d:Q1093363|Фукуока префектурасы университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q1268253|Sarajevo Haggadah]]'' | [[Файл:Sarajevska hagada.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1350" | 1350 | [[Босния һәм Герцеговина]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q1179613|күчмә мирас]]'' | ''[[:d:Q568938|Босния һәм Герцеговина милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q136768408|Secular Town Council of Potosí (1585-1817)]]'' | | | [[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q135028707|Selected data collections of the world's language diversity at the Language Archive]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q832911|Макс Планк исемендәге Неймеген психолингвистика институты]]'' |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q483160|Seungjeongwon ilgi]]'' | [[Файл:승정원일기 (303호).jpg|center|128px]] | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q3771738|тарихи документ]]''<br/>''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q486245|Көньяк Кореяның милли хәзинәләре]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | ''[[:d:Q17019005|Shantinatha Charitra]]'' | | data-sort-value="1396" | 1396 | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q49848|документ]]'' | ''[[:d:Q124330947|Лалбхай Далпатбхай исемендәге Һиндология институты]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | ''[[:d:Q136768420|Short films of the Zagreb School of Animated Films (1956 – 1979)]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q726929|film archive]]'' | ''[[:d:Q5187162|Croatian State Archives, Zagreb]]''<br/>''[[:d:Q140373|Zagreb Film]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q28028304|Silver Men: West Indian Labourers at the Panama Canal]]'' | | | [[Барбадос]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Панама]]<br/>[[Сент-Люсия]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4858609|Барбадос милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2912644|Барбадос музее һәм тарихи җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q65052147|Ямайка архив һәм язулар департаменты]]''<br/>''[[:d:Q3330421|Панама каналы музее]]''<br/>''[[:d:Q42433113|Сент-Люсия милли архив идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q518155|АКШ милли архив һәм мәгълүмат идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q35190235|Джордж Смазерс исемендәге Флорида университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q136768422|Situation plans of towns and villages of Jewish settlement in the Habsburg Empire]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Чехия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q10860553|Regional Archives in Opava]]''<br/>''[[:d:Q6970414|Чехия милли архивлары]]''<br/>''[[:d:Q21685652|Šumperk Museum of Natural History]]''<br/>''[[:d:Q12038677|Moravian regional archive]]''<br/>''[[:d:Q18920590|State Regional Archives Litoměřice]]''<br/>''[[:d:Q1365187|Roman Catholic Archdiocese of Olomouc]]''<br/>''[[:d:Q12056841|Regional State Archives in Třeboň]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | ''[[:d:Q28028306|Sixteenth to eighteenth century pictographs from the “Maps, drawings and illustrations” of the National Archives of Mexico]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2321891|Лекумберри сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 315 | ''[[:d:Q28028308|Song of the Nibelungs, a heroic poem from mediaeval Europe]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q689896|Санкт Галлен аббатлыгы китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q799084|Баден ландеры китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 316 | ''[[:d:Q28028309|Sophus Tromholt Collection]]'' | [[Файл:132. Mannsdrakt og kvinnedrakt, samisk, Kautokeino - Norsk folkemuseum - NF.06145-006.jpg|center|128px]] | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q12719270|Берген университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | ''[[:d:Q134476585|Sound Toll Registers]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857<br/>1497 | [[Дания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q1172284|бирелмәләр җыелмасы]]'' | ''[[:d:Q2860552|Дания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q135028685|St. Petersburg Muraqqa]]'' | [[Файл:Review of the Herd.jpg|center|128px]] | | [[Россия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q135028481|Stone Inscriptions of Tsogtu Khung-Taiji, Prince of Khalkha]]'' | | | [[Монголия]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q135028652|Stone Stele Monument for Mongolian Tanjur]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q7619083|Stone stele records of imperial examinations of the Lê and Mạc dynasties]]'' | [[Файл:Hanoi - Literaturtempel 0011.JPG|center|128px]] | data-sort-value="1484" | 1484 | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]'' | ''[[:d:Q1202019|Әдәбият гыйбадәтханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q18681737|Suenjel Skolt Sámi community archive]]'' | [[Файл:Gramota-arkisto eli Kolttakylän arkisto.jpg|center|128px]] | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2860553|Финляндия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | ''[[:d:Q135028443|Sukarno’s Speech: To Build the World Anew September 30, 1960]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | ''[[:d:Q28028313|Susrutamhita (Sahottartantra) manuscript]]'' | | | [[Непал]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q19671551|Kaiser library]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | ''[[:d:Q699404|Tabula Hungariae]]'' | [[Файл:Tabula hungariae.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1526" | 1520s | [[Маҗарстан]]<br/>[[Хорватия]] | ''[[:d:Q441903|борынгы карта]]'' | ''[[:d:Q1063819|Ференц Сечени исемендәге Маҗарстан милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 326 | ''[[:d:Q12767|Tabula Peutingeriana]]'' | [[Файл:TabulaPeutingeriana.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1180" | 12nd century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1675302|итинерарий]]''<br/>[[харита]] | [[Вена шәһәре|Вена]]<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q135028729|Telegram of Austria-Hungary`s declaration of war on Serbia on 28th July 1914]]'' | | | [[Сербия]] | ''[[:d:Q1522225|телеграмма]]'' | ''[[:d:Q15091408|Сербия архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q3845201|Terengganu Inscription Stone]]'' | [[Файл:KlMuseumBatuBersurat.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1303" | 1303 | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q61110816|batu bersurat]]'' | ''[[:d:Q65219529|Тренгану штаты музее]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | ''[[:d:Q28028315|The A.E. Nordenskiöld Collection]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1382220|Хельсинки университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | ''[[:d:Q135028660|The Abolition of Slavery in Tunisia 1841-1846]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860551|Тунис милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 331 | ''[[:d:Q28028317|The Annals of the Choson Dynasty]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 332 | ''[[:d:Q135028495|The archival collections on the blessed Fr. Jacques Désiré Laval - The Apostle of Mauritius]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6974161|Маврикий милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q135028622|The Archives of negatives, publications and documents of Manuel Álvarez Bravo]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q5062837|Мануэль Альварес Браво архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q135028601|The Archives of Suzhou Silk from Modern and Contemporary Times]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 335 | ''[[:d:Q135028713|The Archives of the KBS Special Live Broadcast "Finding Dispersed Families"]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q498825|Корея телерадиотапшырулар системасы]]''<br/>''[[:d:Q12622786|Гэллап институты Корея]]'' |- | style='text-align:right'| 336 | ''[[:d:Q111982803|The Archives of the Planet]]'' | [[Файл:Musee Albert Kahn - exposition autochromes.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Франция]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q3330509|Musée Albert-Kahn]]'' |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q136768427|The Archives of the Spoken Word (1911-1953): memory of the human voice]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q28028318|The Archives of the University of Leuven (1425-1797): University Heritage of Global Significance]]'' | | | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2120763|Бельгия дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q136768407|The archives, engravings and manuscripts used by the Bollandists (17th-18th centuries)]]'' | | data-sort-value="1643" | 1643 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q670974|Society of Bollandists]]'' |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q13430879|The Atlas Blaeu-Van der Hem of the Austrian National Library]]'' | [[Файл:ElMina AtlasBlaeuvanderHem.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1665" | 17th century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q162827|географик атлас]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q2662754|The Battle of the Somme]]'' | [[Файл:Hawthorn Ridge Redoubt mine (1 July 1916) 1.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1916" | 1916 | | [[фильм]] | ''[[:d:Q749808|Imperial War Museum London]]'' |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q28028321|The Bibliotheca Corviniana Collection]]'' | | | [[Австрия]]<br/>[[Бельгия]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Маҗарстан]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1063819|Ференц Сечени исемендәге Маҗарстан милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q856419|Лауренциана китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q663820|Герцог Август китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q383931|Бельгия патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 343 | ''[[:d:Q136768439|The Birth of the Association of Southeast Asia Nations (ASEAN) (Archives about the Formation ASEAN, 1967 – 1976)]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]]<br/>[[Сингапур]]<br/>[[Таиланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970445|Малайзия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970456|National Archives of Singapore]]''<br/>''[[:d:Q13023423|Thai Film Archive]]'' |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q28028322|The Bleek Collection]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q951305|Кейптаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q56184225|Көньяк Африка китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q20982047|Кейптаун университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q135028753|The Book of Henryków]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1364218|Вроцлав католик архиепархиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 346 | ''[[:d:Q28028323|The C.L.R. James Collection]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 347 | ''[[:d:Q135028547|The Castbergian Child Laws of 1915]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 348 | ''[[:d:Q135028484|The Children Speak: Forced Assimilation of Indigenous Children through Canadian Residential Schools]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q60750122|Канада милли дөреслек һәм татулашу үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 349 | ''[[:d:Q135028464|The Collection of Kâtip Çelebi: Cihânnümâ and Kashf al-Zunun]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4810305|Төркия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4118811|Көпрүлү китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | ''[[:d:Q135028598|The copy of the manuscript of Mahammad Fuzuli’s “divan”]]'' | | data-sort-value="1572" | 1572 | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | ''[[:d:Q28028326|The Decreta of León of 1188 - The oldest documentary manifestation of the European parliamentary system]]'' | | data-sort-value="1188" | 1188 | [[Испания]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q1361548|Оренсе соборы]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6038958|Institución Colombina]]''<br/>''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | ''[[:d:Q28028327|The Deed For Endowment: Rab’ I-Rashidi (Rab I-Rashidi Endowment) 13th Century manuscript]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q171290|Тәбриз милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | ''[[:d:Q28028328|The Derek Walcott Collection]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | ''[[:d:Q28028329|The Discovery of Insulin and its Worldwide Impact]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''<br/>''[[:d:Q7789602|Thomas Fisher Rare Book Library]]'' |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q28028330|The Emperor's collection: foreign and Brazilian photography in the XIX century]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 356 | ''[[:d:Q28028331|The Endeavour Journal of James Cook]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q1414013|кораб журналы]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 357 | ''[[:d:Q136768411|The Ethno-Historical Map by Curt Nimuendaju: a cartographic encyclopedia at the service of languages, cultures, and memories of indigenous peoples]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Бразилия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q3328425|Museu Paraense Emílio Goeldi]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | ''[[:d:Q769103|The Family of Man]]'' | [[Файл:"Family of Man" Exhibit, Lay-out - DPLA - 9881c46d5f380f44f582ced220c3af76.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q936821|күчмә күргәзмәсе]]''<br/>''[[:d:Q667276|art exhibition]]'' | ''[[:d:Q5131949|Клерво кирмәнчеге]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | ''[[:d:Q135028675|The Florid Recollection, a historical speech and natural, material, military and political account of the Reyno of Guatemala]]'' | | | [[Гватемала]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q5702918|Үзәк Америка генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | ''[[:d:Q135028008|The four treatises of Tibetan Medicine]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2079798|Мен-ци-кханг тибет медицина һәм астрология институты]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | ''[[:d:Q135028772|The Gaze of the Other: Documentary heritage of the Salesian apostolic vicariate in the Ecuadorian Amazon 1890-1930]]'' | | | [[Эквадор]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q56317443|Эквадор мәдәни мирасы милли институты]]'' |- | style='text-align:right'| 362 | ''[[:d:Q136768465|The Geneva Conventions of 1864, 1906, 1929 and 1949, as well as Additional Protocols of 1977 and 2005]]'' | | data-sort-value="1864" | 1864 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q679141|Swiss Federal Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | ''[[:d:Q135028567|The Gertrude Bell Archive]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q837164|Ньюкасл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 364 | ''[[:d:Q21041951|The Golden Letter of the Burmese King Alaungphaya to King George II of Great Britain]]'' | [[Файл:Goldener Brief Gesamt Vorderseite (Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1756" | 1756-05-07<br/>1756 | [[Алмания|Германия]] | [[хат]] | ''[[:d:Q1539517|Готфрид Вильгельм Лейбниц китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | ''[[:d:Q135028422|The Gramophone Discs and Papers of the EMI Archive Trust, 1897-1914]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q28404810|EMI Archive Trust]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | ''[[:d:Q135028668|The Historic 7th March Speech of Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman]]'' | | | [[Бангладеш]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q16056319|Бангладеш хөкүмәте]]''<br/>''[[:d:Q2912841|Liberation War Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 367 | ''[[:d:Q28028333|The Historical Collections (1899 -1950) of the Vienna Phonogrammarchiv]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q1427365|Austrian Phonogrammarchiv]]'' |- | style='text-align:right'| 368 | ''[[:d:Q28028335|The Hittite cuneiform tablets from Bogazköy]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | [[Anatolia mädäniätläre muzeye]]<br/>''[[:d:Q636978|Истанбул археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q133279377|The human being interests linked to the religions and the body]]'' | [[Файл:Timbuktu-139078.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 19th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q17108747|Мамма Хайдара исемендәге Тимбукту кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 370 | ''[[:d:Q136768447|The Ikaros Inscription]]'' | | data-sort-value="-230" | 230s BCE | [[Күвәйт]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | ''[[:d:Q12192367|National Council for Culture, Arts and Literature]]'' |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q135028583|The Indian Ocean Tsunami Archives]]'' | | | [[Индонезия]]<br/>[[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q136768460|The Khludov Psalter]]'' | | data-sort-value="850" | 9th century | [[Россия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | ''[[:d:Q136768469|The King of the White Elephant and the archival documents]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q13023423|Thai Film Archive]]''<br/>''[[:d:Q1209733|Thammasat University]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | ''[[:d:Q135028677|The Kynzvart Daguerreotype – The Birth of Modern Visual Media]]'' | | data-sort-value="1839" | 1839 | [[Чехия]] | ''[[:d:Q125191|фотография]]'' | ''[[:d:Q96482839|Чехия милли техника музее]]''<br/>''[[:d:Q12041640|Чехия милли мирас институты]]'' |- | style='text-align:right'| 375 | ''[[:d:Q136768429|The large format 68mm films of the Mutoscope & Biograph Company]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Франция]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q260528|British Film Institute]]''<br/>''[[:d:Q188740|Нью-Йорк заманча сәнгать музее]]''<br/>''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]''<br/>''[[:d:Q1054221|National Centre of Cinematography and Animated Pictures]]''<br/>''[[:d:Q174274|Cinémathèque Française]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | ''[[:d:Q136768404|The Lawcode of Mkhitar Gosh]]'' | | data-sort-value="1184" | 1184 | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | ''[[:d:Q12716497|The Leprosy Archives of Bergen]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q17539455|Берген шәһәр архивы]]''<br/>''[[:d:Q12718614|Бергендагы төбәк дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q11983764|Lepramuseet]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | ''[[:d:Q136768433|The Literary Estate of Friedrich Nietzsche]]'' | | data-sort-value="1950" | 20th century | [[Алмания|Германия]]<br/>[[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q315452|Klassik Stiftung Weimar]]''<br/>''[[:d:Q683842|Basel University Library (institution)]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | ''[[:d:Q28028342|The literary estate of Goethe in the Goethe and Schiller Archives]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1534156|Goethe and Schiller Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q28028343|The Mabo Case Manuscripts]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 381 | ''[[:d:Q136768467|The Manuscript of Nanthopananthasut Kamlaung (22 July, 1736)]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q28028344|The manuscript of Ubayd Zakoni's Kulliyat" and Hafez Sherozi's "Gazalliyt" (XIV century)"]]'' | | | [[Таҗикстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 383 | ''[[:d:Q135028801|The Manuscripts of the Commentary to the Apocalypse (Beatus of Liébana) in the Iberian Tradition]]'' | [[Файл:Beato de Liébana - Comentario al Libro del Apocalipsis - Biblioteca de El Escorial (1).jpg|center|128px]] | | [[Португалия]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]''<br/>''[[:d:Q245966|Португалия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3848863|Сан-Лоренсо-де-Эль-Эскориаль кәшишханәсенең китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q85696770|Испания патша тарих академиясе китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | ''[[:d:Q28028346|The Minute Books of the Council of the Siam Society, 100 years of recording international cooperation in research and the dissem]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2280705|Сиам белем җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 385 | ''[[:d:Q124538841|The Monk Enchin Archives: A History of Japan-China Cultural Exchange]]'' | [[Файл:Five Abhisambodhi 2.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q27032347|шәхес архивы]]''<br/>''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1756307|Мии-дэра буддист гыйбадәтханәсе]]''<br/>[[Токио дәүләт музее]] |- | style='text-align:right'| 386 | ''[[:d:Q135028781|The moving picture shows of Émile Reynaud]]'' | | | [[Чехия]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3152401|National Industrial Property Institute]]''<br/>''[[:d:Q174274|Cinémathèque Française]]''<br/>''[[:d:Q524289|Сәнгать һәм кәсепләр консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q96482839|Чехия милли техника музее]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | ''[[:d:Q135028786|The Old Assyrian Merchant Archives of Kültepe]]'' | | data-sort-value="-2000" | -2000 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q108564951|Истанбул археология музейлары идарәсе]]''<br/>[[Anatolia mädäniätläre muzeye]]<br/>''[[:d:Q6098147|Бурса төрек һәм ислам сәнгате музее]]''<br/>''[[:d:Q28136259|Кайсери археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 388 | ''[[:d:Q135028426|The Qushbegi Chancellery of the Bukhara Emirate]]'' | | | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q54857259|Үзбәкстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 389 | ''[[:d:Q135028751|The Records of Indentured Immigration]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6974161|Маврикий милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q61931657|Махатма Ганди исемендәге Маврикий мәгәриф институты]]'' |- | style='text-align:right'| 390 | ''[[:d:Q136768437|The Sang Hyang Siksa Kandang Karesian Manuscript]]'' | | data-sort-value="1518" | 1518 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | ''[[:d:Q135028745|The Sobornoye Ulozheniye of 1649]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | [[Россия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия дәүләт борынгы актлар архивы]] |- | style='text-align:right'| 392 | ''[[:d:Q136768417|The Steles of Shaolin Temple (566-1990)]]'' | | data-sort-value="566" | 566 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | [[Шаолинь]] |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q1212945|The Story of the Kelly Gang]]'' | [[Файл:Story-of-the-kelly-gang-capture2-1906.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1906" | 1906 | [[Австралия]] | ''[[:d:Q24862|кыска метражлы фильм]]'' | ''[[:d:Q2565882|Австралия милли фильм һәм аудиоязмалар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 394 | ''[[:d:Q135028580|The Tetraevangelion-palimpsest]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 395 | ''[[:d:Q28028350|The Vienna City Library Schubert Collection]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2568831|Wienbibliothek im Rathaus]]'' |- | style='text-align:right'| 396 | ''[[:d:Q135028541|The Villa Ocampo Documentation Center]]'' | | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q3719374|Houghton Library]]'' |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q135028716|The War of the Triple Alliance Iconographic and cartographic presentations]]'' | | | [[Уругвай]]<br/>[[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9630366|Коры җир гаскәре тарихи архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]''<br/>''[[:d:Q775376|Чили милли сынлы сәнгать музее]]''<br/>''[[:d:Q18622940|Уругвай милли тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q965390|Бразилия тарих һәм география институты]]'' |- | style='text-align:right'| 398 | ''[[:d:Q135028807|The work of Fray Bernardino de Sahagún (1499-1590)]]'' | | | [[Мексика]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q2720582|Royal Academy of History]]''<br/>''[[:d:Q171517|Испания патшасының Мадридтагы сарае]]''<br/>''[[:d:Q856419|Лауренциана китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q136768438|The Works of Hamzah Fansuri]]'' | | data-sort-value="1550" | 16th century | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 400 | ''[[:d:Q135028556|The ‘Shakespeare Documents’, a documentary trail of the life of William Shakespeare]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3481268|Shakespeare Birthplace Trust]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q728116|Folger Shakespeare Library]]''<br/>''[[:d:Q8034254|Worcestershire Record Office]]''<br/>''[[:d:Q1109101|College of Arms]]''<br/>''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6670589|London Metropolitan Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | ''[[:d:Q28028352|The “Golden Bull” – All seven originals and the “King Wenceslaus’ luxury manuscript copy” of the Österreichische Nationalbibliothek]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q135028791|Three documents related to the two most outstanding results of the work of Roland Eötvös]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 403 | ''[[:d:Q136768445|Three Editions of Buddhist Sacred Canons stored at Zojoji, Japan]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | [[Япония]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q249139|Zōjō-ji Temple]]'' |- | style='text-align:right'| 404 | ''[[:d:Q42426141|Three Stelae of Kōzuke]]'' | [[Файл:Monument of Tago (Tagohi).jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q29430681|өчлек]]'' | [[Такасаки]] |- | style='text-align:right'| 405 | ''[[:d:Q42412865|Toji Hyakugo Monjo]]'' | [[Файл:Toji-Hyakugo-Monjo.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q89298567|komonjo]]'' | ''[[:d:Q85875943|Kyoto Institute, Library and Archives]]''<br/>''[[:d:Q11375271|Kyoto Prefectural Library and Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 406 | ''[[:d:Q28028354|Tolstoy’s Personal Library and Manuscripts, Photo and Film Collection]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q106402388|аерым шәхес туплаган китаплар җыелмасы]]'' | ''[[:d:Q18785977|Лев Толстой әдәби-этнография музее]]'' |- | style='text-align:right'| 407 | ''[[:d:Q28028356|Travelling Registry of the Conquistadors or “Becerro Book”]]'' | [[Файл:ProtocolConq.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1533" | 1533 | [[Перу]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q5974932|Libro Becerro]]'' | ''[[:d:Q5702926|Перу генераль милләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q28028357|Treasures from National Archives and Library Organizations]]'' | | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2567785|Эфиопия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 409 | ''[[:d:Q3536795|Treaty of Fribourg (1516)]]'' | | data-sort-value="1516" | 1516 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q625298|солых килешүе]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q16167953|Fribourg State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 410 | ''[[:d:Q28028358|Tuol Sleng Genocide Museum Archives]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Камбоджа]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q850268|Tuol Sleng torture center]]'' |- | style='text-align:right'| 411 | ''[[:d:Q28028359|Twenty-One Demands, Gdañsk, August 1980. The birth of the SOLIDARITY trades union – a massive social movement]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q4845346|National Maritime Museum in Gdańsk]]''<br/>''[[:d:Q1131687|KARTA Center]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | ''[[:d:Q1073141|Uigwe]]'' | [[Файл:Uigwe Encykorea-진찬의궤.jpg|center|128px]] | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q6154110|Jangseogak]]'' |- | style='text-align:right'| 413 | ''[[:d:Q136768441|UNESCO IBE Historical Archives (1925-1969)]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1047672|International Bureau of Education]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | ''[[:d:Q28028361|Universalis cosmographia secundum Ptholomaei traditionem et Americi Vespucii aliorumque Lustrationes]]'' | | data-sort-value="1507" | 1507 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q653848|дөнья картасы]]'' | [[Конгресс китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 415 | ''[[:d:Q28028362|UNRWA Photo and Film Archives of Palestinian Refugees]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]]<br/>[[Өрден]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q846656|United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | ''[[:d:Q699363|Vienna Dioscurides]]'' | [[Файл:ViennaDioscoridesEndpaperPeacock.jpg|center|128px]] | data-sort-value="600" | 6th century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | ''[[:d:Q136768421|Vita Sanctorum Marini et Leonis, Manuscript MS F.III.16, Turin, Italy]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2201144|National University Library of Turin]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | ''[[:d:Q166185|Warsaw Confederation]]'' | [[Файл:Akt Konfederacji Warszawskiej.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1573" | 1573-01-28<br/>1573 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2751586|резолюция]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 419 | ''[[:d:Q27027188|Westerbork film]]'' | [[Файл:Breslauer aan het werk in de vliegtuigsloperij, als gevangene in Westerbork.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1944" | 1944 | | [[фильм]]<br/>''[[:d:Q1192650|footage]]'' | ''[[:d:Q1131877|Netherlands Institute for Sound and Vision]]''<br/>''[[:d:Q2369041|Netherlands Government Information Service]]''<br/>''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]''<br/>''[[:d:Q474823|NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 420 | ''[[:d:Q135028798|William Ponty School Collection of Papers]]'' | | | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2255542|Institut Fondamental d'Afrique Noire]]'' |- | style='text-align:right'| 421 | ''[[:d:Q8032387|Woodblocks of the Nguyễn Dynasty]]'' | [[Файл:Woodblocks of the Nguyễn Dynasty 01.jpg|center|128px]] | | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q84543074|State Records Management and Archives Department of Vietnam]]'' |- | style='text-align:right'| 422 | ''[[:d:Q28028183|XI гасыр кирилицалы борынгы болгар телле "Енина апостолы" кулъязмасы фрагменты]]'' | [[Файл:Enina Apostle TB.jpg|center|128px]] | | [[Болгария]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 423 | ''[[:d:Q28028299|XIX гасыр ахыры һәм XX гасыр башы Россия плакатлары]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 424 | ''[[:d:Q28028148|XIX гасыр Латин Америкасы фотографияләре коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Венесуэла]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q610753|Венесуэла милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 425 | ''[[:d:Q28028157|XIX гасыр поляк тарихи һәм әдәби җәмгыяте коллекциясе / Париждагы поляк китапханәсе / Адам Мицкевич музее]]'' | | data-sort-value="1838" | 1838 | [[Польша]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2357520|Polish Library in Paris]]'' |- | style='text-align:right'| 426 | ''[[:d:Q28028307|XV гасыр иске славян кирилицалы басмалары]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q28028154|XVI-XX гасыр Мексика Ашкенази җәмгыяте тормышын өйрәнү һәм документлаштыру үзәге коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 428 | ''[[:d:Q28028246|XVIII гасыр Россия империясе карталары]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Россия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 429 | ''[[:d:Q135028453|Абхинавагупта (940-1015): кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3135924|Сарасвати Махал китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7283020|Рагһунат гыйбадәтханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7895569|Джамму университеты]]''<br/>''[[:d:Q7410267|Сампурнананд санскрит университеты]]''<br/>''[[:d:Q2030551|Майсор көнчыгыш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1364464|Мадрас университеты]]''<br/>''[[:d:Q3356284|Керала университетының Көнчыгыш тикшеренүләре институты һәм кулъязмалар китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7285833|Раҗастан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 430 | ''[[:d:Q345834|Ада төркеме]]'' | [[Файл:Miniature of an Evangelist portrait of John - Harley Golden Gospels (early 9th C), f.161v - BL Harley MS 2788.jpg|center|128px]] | data-sort-value="800" | 8th century<br/>800 | [[Австрия]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Румыния]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q122949469|кулъязмалар җыентыгы]]'' | ''[[:d:Q1590176|Трир муниципаль китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 431 | ''[[:d:Q135028765|Азия-Африка конференциясе архивы]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 432 | ''[[:d:Q637584|Алеппо кодексы]]'' | [[Файл:Aleppo Codex (Deut).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1000" | 10th century<br/>929 | | ''[[:d:Q115160920|иврит телендәге кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q380669|Masoretic Text]]'' | ''[[:d:Q5061890|Алеппо үзәк синагогасы]]''<br/>''[[:d:Q174527|Shrine of the Book]]''<br/>''[[:d:Q3571277|Yad Yitzhak Ben-Zvi]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | ''[[:d:Q97823360|Алетта Якобс архивы]]'' | [[Файл:IAV 00000081 0426-2.jpg|center|128px]] | | [[Нидерланд]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q1289222|Atria Institute on gender equality and women's history]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | ''[[:d:Q28028316|Альфред Нобель гаиләсе архивы]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q10655119|Riksarkivet huvudbyggnad]]''<br/>[[Стокгольм]]<br/>[[Лунд]]<br/>''[[:d:Q7308998|Regional Archives in Lund]]''<br/>''[[:d:Q1724971|Швеция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | ''[[:d:Q618856|Анжер кыямәт вакыйгалары гобеленнары]]'' | [[Файл:Tapisserie de l'apocalypse.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1370" | 1370s | [[Франция]] | ''[[:d:Q18609875|гобеленнар сериясе]]'' | ''[[:d:Q1048155|Château d'Angers]]'' |- | style='text-align:right'| 436 | ''[[:d:Q29571913|Анна Франк кулъязмалары]]'' | [[Файл:Ana Frank escritura1.jpg|center|128px]] | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q165366|Анна Франк йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 437 | ''[[:d:Q135028374|Антонин Дворжак архивы]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q188112|National Museum in Prague]]'' |- | style='text-align:right'| 438 | ''[[:d:Q135028553|Антонио Карлос Гомес: ике дөнья композиторы]]'' | | | [[Бразилия]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q3577899|Рио-де-Жанейро консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q965390|Бразилия тарих һәм география институты]]''<br/>''[[:d:Q51099|Ла Скала театры музее]]''<br/>''[[:d:Q10333421|Карлос Гомес музее]]''<br/>''[[:d:Q510993|Бразилия милли тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]''<br/>''[[:d:Q25419352|Пара штаты федераль университеты музее]]'' |- | style='text-align:right'| 439 | ''[[:d:Q28028107|Арал диңгезе архив фонды]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q12573434|Казакъстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q690853|Арнамагнеан кулъязмалар коллекциясе]]'' | [[Файл:Möðruvallabók f13r.jpg|center|128px]] | | [[Дания]]<br/>[[Исландия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3482369|Arnamagnæan Institute]]''<br/>''[[:d:Q627418|Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | ''[[:d:Q28028143|Асаба телләр коллекциясе]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q119269177|Public Library of the State of Jalisco "Juan José Arreola"]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | ''[[:d:Q15872755|Астрид Линдгрен архивы]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q56648173|архив]]'' | [[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 443 | ''[[:d:Q135028448|Бабий Яр документаль мирасы]]'' | | | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4504293|Central State Archives of Higher Authorities and Governance of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q12168434|Central State Archive of Public Organizations and Ucrainica]]''<br/>''[[:d:Q12168437|Central State Audiovisual and Electronic Archive of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q12168433|Central State Archive-Museum of Literature and Art of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q4146770|State archive of Kyiv oblast]]''<br/>''[[:d:Q12094127|Sectoral State Archive of the Security Service of Ukraine]]'' |- | style='text-align:right'| 444 | ''[[:d:Q5959450|Байсонгор шаһнәмәсе]]'' | [[Файл:Shahnama (Baysunghur) (Gulistan Museum Ms 716) Frontispiece.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1400" | 1400<br/>1430 | [[Иран]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q3331189|юрама яки басма]]'' | ''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 445 | ''[[:d:Q28028320|Балтыйк юлы - азатлыкка таба юлында өч дәүләтне берләштергән кешеләр чылбыры]]'' | [[Файл:1989 08 23 Baltijoskelias17e.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Эстония]]<br/>[[Литва]]<br/>[[Латвия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970432|National Archives of Estonia]]''<br/>''[[:d:Q16458815|Lithuanian Central State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 446 | ''[[:d:Q65550862|Барбадос африкалылары җыры яки көе]]'' | [[Файл:An African Song or Chant from Barbados.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1800" | 18th century | [[Бөекбритания]]<br/>[[Барбадос]] | ''[[:d:Q11613006|музыка кулъязмасы]]'' | ''[[:d:Q23018632|Gloucestershire Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | ''[[:d:Q120128813|Берта Луц коллекциясе]]'' | [[Файл:O movimento feminista brasileiro, Centro de Memória - Unicamp (AG 3.2.14.6).pdf|center|128px]] | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q56692502|Arquivo Histórico do Itamaraty]]''<br/>''[[:d:Q2060678|University of Campinas]]''<br/>''[[:d:Q1834804|Chamber of Deputies]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | ''[[:d:Q28028134|Брамс коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q694323|Gesellschaft der Musikfreunde]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | ''[[:d:Q131726144|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институтындагы Ригведа кулъязмалары]]'' | | data-sort-value="1464" | 1464 | | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | ''[[:d:Q135028813|Бөтендөнья сәламәтлек оешмасының чәчәк авыруын юк иттерү программасы язмалары]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63645072|Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы архивы]]''<br/>''[[:d:Q27487117|World Health Organization (WHO), Records and Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | ''[[:d:Q472802|Вайтанги килешүе]]'' | [[Файл:Treatyofwaitangi.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1840" | 1840 | [[Яңа Зеландия]] | [[шартнамә]] | ''[[:d:Q4787285|Яңа Зеландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | ''[[:d:Q28028363|Варшава геттосы архивы (Эммануэль Рингенблюм архивы)]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Польша]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1574347|Jewish Historical Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | ''[[:d:Q28028111|Варшава реконструкциясе бюросы архивлары]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q9159220|State Archive in Warsaw]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | ''[[:d:Q28028184|Ват Пхо эпиграфик архивы]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q100234709|Wat Pho Ram]]'' |- | style='text-align:right'| 455 | ''[[:d:Q28028188|Вена королтаеның нәтиҗә документы]]'' | | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q306721|Österreichisches Staatsarchiv]]'' |- | style='text-align:right'| 456 | ''[[:d:Q947084|Виндхук декларациясе]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Намибия]] | ''[[:d:Q62662439|декларация]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q113111569|Namibia National Commission for UNESCO]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | ''[[:d:Q28028264|Газеталар коллекциясе]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | ''[[:d:Q15831617|Гамбург библиясе]]'' | [[Файл:Hamburgbiblen - GKS 4-fol-II 21ra 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1255" | 1255 | [[Дания]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | ''[[:d:Q28028145|Гарәп имләле кулъязмалар һәм китаплар коллекциясе]]'' | | | [[Танзания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 460 | ''[[:d:Q135028387|Гарәп таш язулары: Җабал Икмаһ]]'' | [[Файл:Jabal Ikmah, ancient Arabian rock art and inscription site; 1st millenium BCE; al-Ula, Saudi Arabia (38).jpg|center|128px]] | | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q42195|петроглиф]]'' | |- | style='text-align:right'| 461 | ''[[:d:Q135028525|Гилгит кулъязмасы]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970437|Һиндстан милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q60753609|SPS Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 462 | ''[[:d:Q28028178|Голланд Көнбатыш Һиндстан компаниясе архивы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Бразилия]]<br/>[[Гана]]<br/>[[Гайана]]<br/>''[[:d:Q25227|Нидерланд Антиль утраулары]]''<br/>[[Суринам]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q518155|АКШ милли архив һәм мәгълүмат идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q16733900|National Archives of Ghana]]''<br/>''[[:d:Q6970434|Гайана милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q7013243|New York City Municipal Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 463 | ''[[:d:Q28028116|Голланд Көнчыгыш Һиндстан компаниясе архивы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Һиндстан]]<br/>[[Индонезия]]<br/>[[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]<br/>[[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q29303880|Tamil Nadu Archives]]''<br/>''[[:d:Q5260411|Department of National Archives]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | ''[[:d:Q28028146|Готик архитектура сурәтләре коллекциясе]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q414219|Academy of Fine Arts Vienna]]'' |- | style='text-align:right'| 465 | ''[[:d:Q135028768|Гөрҗистан милли архивында сакланучы иң борынгы кулъязмалары]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 466 | ''[[:d:Q132188567|Даг Хаммаршёльд коллекциясе]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | [[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | [[Дайна шкафы]] | [[Файл:Dainu skapja oriģināls LNB.jpg|center|128px]] | | [[Латвия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q2741056|шкаф]]'' | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''<br/>''[[:d:Q20576680|Archives of Latvian Folklore]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | ''[[:d:Q28028115|Дания диңгезарты сәүдә компанияләре архивы]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2860552|Дания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | ''[[:d:Q736935|Дервени папирусы]]'' | [[Файл:Derveni-papyrus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-340" | 340s BCE | [[Греция]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1440453|literary fragment]]''<br/>''[[:d:Q720106|scroll]]'' | ''[[:d:Q2658285|Салоник археологик музее]]'' |- | style='text-align:right'| 470 | ''[[:d:Q135028633|Джами ат-таварих]]'' | [[Файл:Jameol tavarikhe rashidi golestan palace royal library 2254-0347.jpg|center|128px]] | | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q60674308|Гөлестан сарае китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 471 | ''[[:d:Q135028589|Джордж Оруэлл кәгазьләре]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]'' |- | style='text-align:right'| 472 | [[Диване лөгатет-төрк]] | [[Файл:Kashgari map.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1266" | 1266 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>[[сүзлек]]<br/>''[[:d:Q17537576|иҗади эш]]'' | ''[[:d:Q6585222|Милләт кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 473 | ''[[:d:Q135028467|Додона оракулының кургаш табличкалары]]'' | | | [[Греция]] | ''[[:d:Q16744570|tablet]]'' | ''[[:d:Q4785409|Archaeological Museum of Ioannina]]'' |- | style='text-align:right'| 474 | ''[[:d:Q28028211|Жан-Жак Руссога багышланган Женева һәм Нөшател коллекцияләре]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q679689|Geneva Library]]''<br/>''[[:d:Q294149|Public Library of Neuchâtel]]''<br/>''[[:d:Q125567548|Société Jean-Jacques Rousseau]]'' |- | style='text-align:right'| 475 | ''[[:d:Q28028302|Земмельвейс ачышы]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1434400|Semmelweis Museum of Medical History]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | ''[[:d:Q28028260|Илкүләм уку-язу белүне җәелдерү көрәше]]'' | | | [[Никарагуа]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2537246|Никарагуа һәм Үзәк Америка тарихы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 477 | ''[[:d:Q28028177|Император II Педруның Бразилия һәм чит ил сәфәрләре турында документлар]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | ''[[:d:Q15616332|Ингмар Бергман архивы]]'' | [[Файл:Det sjunde inseglet, regimanus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2002" | 2002 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1146587|Swedish Film Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 479 | ''[[:d:Q135028628|Исраил халык әкиятләре архивы]]'' | | | [[Исраил]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6734357|The Israel Folktale Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | ''[[:d:Q28028179|иң иске Ислам чоры язмасы (Күфә язулы)]]'' | | data-sort-value="644" | 644 | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | |- | style='text-align:right'| 481 | ''[[:d:Q135028478|Йолдыз сарае фотография коллекциясе]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q62607697|Истанбул университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | ''[[:d:Q28028218|Кандилли обсерватория һәм җир тетрәү тикшеренүләре институты кулъязмалары]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3565414|Кандилли обсерваториясе]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | ''[[:d:Q28028261|Кара тәнлеләр һәм коллар архивы]]'' | | | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860532|Милләтнең генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q28028174|Кариб диңгезе коллаштырылган халыкларының документаль мирасы]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2912644|Барбадос музее һәм тарихи җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 485 | ''[[:d:Q28028341|Карл Линней коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Дания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q621273|Copenhagen University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 486 | ''[[:d:Q28028274|Карлос Гардель оригиналь пластинкалары – 1913-1935 елларда тупланган Хорасио Лориенте коллекциясе]]'' | | | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q18379390|Уругвай милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 487 | ''[[:d:Q169759|Кеше һәм ватандаш хокуклары декларациясе]]'' | [[Файл:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Франция корольлеге|Франция патшалыгы]] | ''[[:d:Q49848|документ]]''<br/>[[декларация]] | ''[[:d:Q3330111|Museum of National Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q135028732|Кешелекнең үз тавышын беренче яздыруы: 1853-1860 еллардагы Эдуар Леон Скотт де Мартенвиль фоноавтограммалары]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q188771|Франция фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3152401|National Industrial Property Institute]]''<br/>''[[:d:Q3487797|Société d'encouragement pour l'industrie nationale]]''<br/>''[[:d:Q18571193|Bibliothèque de l'Institut de France]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q28028159|Колониаль чор сәяси мәсьәләләре фонды]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Бенин]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970425|Бенин милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 490 | ''[[:d:Q28028158|Колумбия тарихы: генералиссимус Франсиско Миранда архивы]]'' | | data-sort-value="1805" | 1805 | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5655719|Венесуэла милли тарих академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 491 | ''[[:d:Q28028152|Композитор Арам Хачатурян кулъязма музыка ноталарыл һәм фильм музыкасы коллекциясе]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q3644681|National Archives of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q3111411|Gosfilmofond of Russia]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | ''[[:d:Q28028160|Константин коллекциясе]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6974132|National Library and Information System]]'' |- | style='text-align:right'| 493 | ''[[:d:Q135028673|Коста-Рикада гаскәрне юк итү]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Коста-Рика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970428|Коста-Рика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 494 | ''[[:d:Q28028137|Кристофер Окигбо коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Бельгия]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | |- | style='text-align:right'| 495 | ''[[:d:Q135028419|Куба кинофильмнары плакатлары]]'' | | | [[Куба]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q20012772|Куба фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 496 | ''[[:d:Q669694|Курчак йорты]]'' | [[Файл:A Doll's House.jpeg|center|128px]] | data-sort-value="1879" | 1879 | | ''[[:d:Q116476516|драма әсәре]]'' | ''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 497 | ''[[:d:Q135028364|Кушылмаучылар хәрәкатенең беренче конференциясе архивы]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]]<br/>[[Сербия]]<br/>[[Мисыр]]<br/>[[Һиндстан]]<br/>[[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970437|Һиндстан милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860440|Югославия архивы]]''<br/>''[[:d:Q4787283|Милли архив үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 498 | ''[[:d:Q3562390|Күршеләр]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Канада]] | ''[[:d:Q24862|кыска метражлы фильм]]'' | ''[[:d:Q1530721|National Film Board of Canada]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | ''[[:d:Q135028725|Көнбатыш Һиндстан комиссиясе кәгазьләре]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q33527386|University of the West Indies at Cave Hill]]'' |- | style='text-align:right'| 500 | ''[[:d:Q135028694|Көнбатыш Һиндстан комитеты коллекциясе]]'' | | | [[Антигуа һәм Барбуда]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Монтсеррат|Мансират]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Ангилья]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q917820|London Museum]]''<br/>''[[:d:Q7374509|Royal Museums Greenwich]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q133811845|Montserrat National Trust]]''<br/>''[[:d:Q720038|Jamaica Defence Force]]''<br/>''[[:d:Q5588867|Government House, Anguilla]]''<br/>''[[:d:Q2912720|Museum of Antigua and Barbuda]]'' |- | style='text-align:right'| 501 | ''[[:d:Q494387|Көнчыгыш медицина принциплары һәм практикасы (Донгуибогам)]]'' | [[Файл:Dongibogam.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1613" | 1613 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q495005|Корея милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q626534|Academy of Korean Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q28028136|Ла-Плата соборының чиркәү музыкасы кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q47068515|Леош Яначек архивы]]'' | [[Файл:Janacek with wife.jpg|center|128px]] | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1348579|Moravian Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q135028696|Луи Пастер архивы]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q188771|Франция фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 505 | ''[[:d:Q135028655|Людвиг Витгенштайн фәлсәфи мирасы архивы]]'' | | | [[Канада]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Австрия]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2200595|North Holland Archives]]''<br/>''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q82133|Bodleian Library]]''<br/>''[[:d:Q20711897|McMaster University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 506 | ''[[:d:Q28028239|Люмьер кардәшләре фильмлары]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860521|CNC French Film Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 507 | ''[[:d:Q135028513|Манас кыргыз эпосының Сагымбай Орозбәков кулъязмасы]]'' | | | [[Кыргызстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q4314799|Кыргызстан Республикасы милли фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 508 | ''[[:d:Q135028403|Махавамса, БЭК VI гасыр - 1815 еллар Шри-Ланка тарихи хроника язмалары]]'' | | | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q3083280|University of Peradeniya]]'' |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q122720114|Милли бурычны түләп котылу хәрәкәте архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>''[[:d:Q3750478|тарихи чыганак]]'' | ''[[:d:Q115000952|The Commemorative Association of the National Debt Redemption Movement]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q626811|Independence Hall of Korea]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q12622906|Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q74540102|Research Institute of Korean Studies (Korea University) and Institute of East Asian Studies (UC Berkeley)]]''<br/>''[[:d:Q12601200|Seoul National University Library]]''<br/>''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]'' |- | style='text-align:right'| 510 | ''[[:d:Q28028226|Милләтләр Лигасы архивлары]]'' | [[Файл:Archives Reading Room detail.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q680212|Берләшкән Милләтләрнең Женева офисы]]''<br/>''[[:d:Q27481090|United Nations Library & Archives Geneva]]'' |- | style='text-align:right'| 511 | ''[[:d:Q28028193|Милләтнең генераль архивы - азат итүче Симон Боливар язулары]]'' | | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Венесуэла]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5702924|Венесуэла милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q28028348|Мисыр милли китапханәсенең Мәмлүк солтанаты чоры кулъязма Коръәннәр коллекциясе]]'' | [[Файл:Frontispiece of the Mamluk Qur'an (Masahif Rasid 62 volume 1, ff. 1b-2a).jpg|center|128px]] | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 513 | ''[[:d:Q65163050|Мишель де Монтеньнең "Тырышулар" әсәренең 1588 елгы нөсхәсе]]'' | [[Файл:B330636101 S1238ResC EB 0001.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1588" | 1588 | | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]'' | ''[[:d:Q501869|Bordeaux, Bibliothèque municipale]]'' |- | style='text-align:right'| 514 | ''[[:d:Q3322946|Монтрё джаз фестивале архивы]]'' | [[Файл:Jazzarchiv.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]'' | ''[[:d:Q674325|Caux]]'' |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q135028619|Мәгърифәтче Паулу Фрейре коллекциясе]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q29222208|Паулу Фрейре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 516 | ''[[:d:Q135028457|Мәхтүмколый Фраги кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Төрекмәнстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130218971|Төрекмәнстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q135028770|Нанкин суешы турында документлар]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q7603024|Кытай милли архив идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q7443365|Second Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q106807127|Shanghai Municipal Archives]]''<br/>''[[:d:Q32391|Memorial Hall of the Victims in Nanjing Massacre by Japanese Invaders]]'' |- | style='text-align:right'| 518 | ''[[:d:Q6530366|Нахр-әл-Кальб стелалары]]'' | [[Файл:Commemorative stelae of Nahr el-Kalb 03.jpg|center|128px]] | | [[Ливан]] | ''[[:d:Q839954|археологик урын]]''<br/>''[[:d:Q16887380|төркем]]'' | ''[[:d:Q962226|Zouk Mosbeh]]''<br/>''[[:d:Q3020027|Dbayeh]]'' |- | style='text-align:right'| 519 | ''[[:d:Q28028267|Никола Тесла архивы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Сербия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q613201|Nikola Tesla Museum, Belgrade, Serbia]]'' |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q28028269|Нита Барроу коллекциясе]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 521 | ''[[:d:Q193695|Оз иле тылсымчысы]]'' | [[Файл:WIZARD OF OZ ORIGINAL POSTER 1939.jpg|center|128px]] | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[фильм]] | |- | style='text-align:right'| 522 | ''[[:d:Q28028108|Оскар Нимейер архитектура архивы]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q971028|Оскар Нимейер халыкара мәдәни үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 523 | ''[[:d:Q4903485|Палафоксиана китапханәсе]]'' | [[Файл:Biblioteca Palafoxiana de Puebla.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1646" | 1646 | [[Мексика]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q60768665|Casa de la Cultura en Puebla]]'' |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q134469835|Панҗи әкиятләре кулъязмалары]]'' | | | [[Малайзия]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Индонезия]]<br/>[[Камбоджа]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2556297|Камбоджа милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 525 | ''[[:d:Q28028300|Пондичерридагы Саива кулъязмасы]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q3030311|French Institute of Pondicherry]]''<br/>''[[:d:Q273559|École française d'Extrême-Orient]]'' |- | style='text-align:right'| 526 | ''[[:d:Q28028283|Президент Мануэль Кесон кәгазьләре]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4890475|Bentley Historical Library]]''<br/>''[[:d:Q1911986|Филипин милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6277707|Jorge B. Vargas Museum and Filipiniana Research Center]]''<br/>''[[:d:Q1418426|Senate of the Philippines]]'' |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q28028175|Рио-де-ла-Плата вице-патшалыгы документаль мирасы]]'' | | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q11940512|документаль мирас]]'' | ''[[:d:Q2860529|Милләтнең генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 528 | ''[[:d:Q135028471|Роттердамлы Эразм коллекциясе]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q59962242|Rotterdam Public Library]]''<br/>''[[:d:Q13439237|Central public library of Rotterdam]]'' |- | style='text-align:right'| 529 | ''[[:d:Q42541951|Семмеринг тимер юлы документлары]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q372676|Вена техника музее]]'' |- | style='text-align:right'| 530 | ''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' | [[Файл:Archivo General de Simancas, panorámica.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1540" | 1540 | [[Испания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | [[Симанкас]]<br/>''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q48188194|Симон Руиз архивы]]'' | [[Файл:Medina del Campo - Museo de las Ferias 10.jpg|center|128px]] | | [[Испания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6034348|Museo de las Ferias]]'' |- | style='text-align:right'| 532 | ''[[:d:Q28028169|Солтаннар һәм шаһзадәләр гамәлләре]]'' | | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 533 | ''[[:d:Q15254160|Стокгольм тарихи архитектурасы сурәтләре архивы]]'' | [[Файл:Degeln 1 & 3, Stockholm - förslag 01.jpg|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q65194884|Stadsarkivet Liljeholmskajen]]''<br/>[[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q668197|Stockholm City Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q28028252|Суэц каналы хәтере]]'' | | | [[Мисыр]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860557|National archives of the world of work]]''<br/>''[[:d:Q103810847|Archives nationales]]''<br/>''[[:d:Q2256147|Bibliothèque de l'Arsenal]]''<br/>''[[:d:Q1542301|Suez Canal Authority]]''<br/>''[[:d:Q100594626|Library of the Arab World Institute]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2901277|Forney Library]]''<br/>''[[:d:Q1665109|Франция милли аудиовизуаль материаллар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 535 | ''[[:d:Q135028789|Сэр Исаак Ньютон кәгазьләре]]'' | | | [[Исраил]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q188915|Исраил милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 536 | ''[[:d:Q135028662|Сэр Исаак Ньютонның фәнни һәм математик кәгазьләре]]'' | | | [[Исраил]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1028334|Cambridge University Library]]''<br/>''[[:d:Q924289|Кембриҗ кыйрал көллияте]]''<br/>''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''<br/>[[London patşa cämğiäte|Лондон патша җәмгыяте]]<br/>''[[:d:Q1421440|Fitzwilliam Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 537 | ''[[:d:Q28028305|Сэр Уильям Артур Льюис кәгазьләре]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992 | [[Сент-Люсия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q7445830|Seeley G. Mudd Manuscript Library]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | ''[[:d:Q131275101|Сэр Эдмунд Хиллари архивы]]'' | | | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q758657|Auckland War Memorial Museum Tāmaki Paenga Hira]]'' |- | style='text-align:right'| 539 | ''[[:d:Q28028351|Сөләймания кулъязмалар китапханәсендәге Әбу Гали ибн Сина әсәрләре]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q4086354|Сөләймания китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 540 | ''[[:d:Q28028349|Сөрен Кьеркегор архивы]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 541 | ''[[:d:Q652919|Террор архивы]]'' | | | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7644969|Парагвай югары мәхкәмәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 542 | ''[[:d:Q135028514|Тонхак крестьян баш күтәрүе архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q495005|Корея милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q626811|Independence Hall of Korea]]''<br/>''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]''<br/>''[[:d:Q12615114|Jeonbuk Provincial Government]]''<br/>''[[:d:Q6154110|Jangseogak]]'' |- | style='text-align:right'| 543 | ''[[:d:Q180897|Тордесильяс килешүе]]'' | [[Файл:Treaty of Tordesillas.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1494" | 1494 | ''[[:d:Q45670|Португалия патшалыгы (1139-1910)]]''<br/>''[[:d:Q80702|Испан империясе]]'' | ''[[:d:Q131569|халыкара килешү]]'' | [[Тордесильяс]]<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 544 | ''[[:d:Q28028355|Традицион музыка язмалары архивы]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1438067|Research Institute for Music of the Chinese Academy of Arts]]'' |- | style='text-align:right'| 545 | ''[[:d:Q28028353|Тур Һейердал архивы]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1415972|Kon-Tiki Museum]]''<br/>''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q28028233|Тыелган китаплар: 1948-1989 еллардагы чех һәм словак Самиздат периодик басмалары коллекциясе]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q630847|Libri Prohibiti]]'' |- | style='text-align:right'| 547 | ''[[:d:Q133264812|Тәнгә тәэсир итүче эчке һәм тышкы чирләрдән дәвалану ысуллары китабы]]'' | [[Файл:Curing Diseases and Defects Both Apparent and Hidden Wdl 00465 0002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1700" | 17th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q17108747|Мамма Хайдара исемендәге Тимбукту кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q135028748|Уинстон Черчилль кәгазьләре]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q5118159|Churchill Archives Centre]]'' |- | style='text-align:right'| 549 | ''[[:d:Q28028250|Урта гасырлар медицина һәм фармакология кулъязмалары]]'' | | | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]] |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q2094196|Утрехт псалтыре]]'' | [[Файл:Utrecht Psalter.jpg|center|128px]] | data-sort-value="820" | 820<br/>830 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q956165|псалтырь]]''<br/>''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q2496353|Utrecht University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q26752|финикиялеләр язуы]]'' | [[Файл:Gezer calendar close up.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-1050" | -1050 | ''[[:d:Q41642|Финикия цивилизациясе]]'' | ''[[:d:Q185087|abjad]]''<br/>''[[:d:Q29517555|табигый язма]]''<br/>''[[:d:Q4004706|unicase alphabet]]''<br/>''[[:d:Q28698154|Semitic abjad]]'' | ''[[:d:Q5280614|Directorate General of Antiquities]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | ''[[:d:Q28028291|Француз оккупацияле Маврикий чоры язмалары]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952<br/>1715 | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | ''[[:d:Q28028345|Фредерик Шопен бөек әсәрләре]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q114619338|The Fryderyk Chopin Society in Czech republic]]''<br/>''[[:d:Q856423|Польша милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q135028377|Фёдор Достоевский: кулъязмалары һәм язулары]]'' | | | [[Россия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2860429|Россия дәүләт әдәбият һәм сәнгать архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 555 | ''[[:d:Q28028227|Хендрик Витбоой хатлар көндәлекләре]]'' | [[Файл:Witbooi-Journal-1-118.png|center|128px]] | | [[Намибия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q47461344|язма әсәр]]'' | ''[[:d:Q6970448|Намибия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q28028155|Хуҗа Әхмәт Ясави кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q627207|Казакъстан милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q28028199|Хәлифә Госман чоры Изге Коръән нөсхәсе]]'' | | data-sort-value="651" | 651 | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Үзбәкстан мөселманнары идарәсе]] |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q135028636|Чернобыль фаҗигасы турында документаль мирас]]'' | | | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4146550|State Archive Service of Ukraine]]'' |- | style='text-align:right'| 559 | ''[[:d:Q28028202|Чили кеше хокуклары архивы]]'' | [[Файл:Distintos aspectos del del museo de la memoria 17.JPG|center|128px]] | | [[Чили]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q6940940|Хәтер һәм кеше хокуклары музее]]''<br/>''[[:d:Q5660157|Agrupación de Familiares de Detenidos Desaparecidos]]''<br/>''[[:d:Q6970429|Чили милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 560 | ''[[:d:Q1720765|Шоа]]'' | | | | [[фильм]] | ''[[:d:Q157003|Jewish Museum Berlin]]'' |- | style='text-align:right'| 561 | ''[[:d:Q2982835|Эммануил Сведенборг коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1772" | 1772 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q12161242|шәхси коллекция]]'' | ''[[:d:Q191583|Швеция патшасы фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 562 | ''[[:d:Q5387764|Эрик Уильямс мемориаль коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998 | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]''<br/>''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 563 | ''[[:d:Q856452|Эц Хаим китапханәсе]]'' | [[Файл:Interieur van de bibliotheek Ets Haim van de Portugese Synagoge te Amsterdam - Amsterdam - 20408341 - RCE.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1616" | 1616<br/>1639<br/>1675 | [[Нидерланд]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q478282|Amsterdam-Centrum]]''<br/>''[[:d:Q1853707|Portuguese Synagogue]]'' |- | style='text-align:right'| 564 | ''[[:d:Q1903450|Җир алмасы]]'' | [[Файл:Behaim Globus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1490" | 1490s | [[Алмания|Германия]] | [[глобус]] | ''[[:d:Q478695|Germanisches Nationalmuseum]]'' |- | style='text-align:right'| 565 | ''[[:d:Q28028245|Һанс Христиан Андерсен кулъязмалары һәм корреспонденциясе]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 566 | ''[[:d:Q28028337|Һиндстан фәннәр академиясенең Тамил медицина кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 567 | ''[[:d:Q28028324|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943<br/>1870 | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q28028324|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты коллекциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 568 | ''[[:d:Q5254550|Malay Annals]]'' | [[Файл:Frontispiece of a Jawi edition of the Malay Annals.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q47461344|язма әсәр]]''<br/>''[[:d:Q185363|хроника]]'' | |- | style='text-align:right'| 569 | ''[[:d:Q28028365|“Description of Georgian Kingdom” and the Geographical Atlas of Vakhushti Bagrationi]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Бөтендөнья мирасы]] * [[Матди булмаган мәдәни мирас]] [[Төркем:Дөнья хәтере]] [[Төркем:ЮНЕСКО]] [[Төркем:1992 елда барлыкка килгәннәр]] e8ryk8etf4bl7k620m2elmsorw1p01k 1 1109175 5994177 5142345 2026-08-02T11:32:37Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994177 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1112790 5994188 5145982 2026-08-02T11:57:06Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994188 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1149798 5994189 5183969 2026-08-02T11:57:35Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994189 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1164516 5994178 5199720 2026-08-02T11:32:56Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994178 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1174547 5994186 5210423 2026-08-02T11:56:24Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994186 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1176757 5994170 5212646 2026-08-02T11:29:50Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994170 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1176880 5994187 5212769 2026-08-02T11:56:47Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994187 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1182080 5994179 5987178 2026-08-02T11:33:15Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994179 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1190202 5994190 5226856 2026-08-02T11:57:52Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994190 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1199037 5994171 5236218 2026-08-02T11:30:27Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994171 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1240024 5994185 5291457 2026-08-02T11:56:02Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994185 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1261940 5994174 5313404 2026-08-02T11:31:42Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994174 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1274261 5994182 5325773 2026-08-02T11:52:48Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994182 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1289427 5994172 5340999 2026-08-02T11:30:48Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994172 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 1 1291411 5994173 5343015 2026-08-02T11:31:08Z Frhdkazan 3171 {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} 5994173 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} ojlxdfj55okbbc5qdvuv9jbiuf5690n 0 1488961 5994121 5987654 2026-08-02T03:39:13Z LiebSinger 60321 /* Дөнья белән бергә җырлыйбыз! */ 5994121 wikitext text/x-wiki == '''Дөнья белән бергә җырлыйбыз!''' == '''Татар телендә дә җырланырлык дәүләт, милләт, төбәк һәм оешмалар гимннары, алфавит тәртибендә. Википедиядәге аудио-видео сылтамаларын АЕРЫМ БЕР БИТТӘ ачып уйнатырга кирәк, югыйсә, алар югалырга мөмкин. Сылтамалар татар теленә тәрҗемә алдыннан бирелә.'''<br> === '''АБХАЗИЯ''' === Шәнеибац, шәнеибац,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> Аԥсны азыҳәан ашьа казҭәаз,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> Ахақәиҭраз ашьа казҭәаз,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> О-ҳо-ҳо-о-ҳо-о-Рада<br> О-ҳо-ҳо-о-ҳо-Раида-ра!<br> Ажәҩан мрадоуп, еҵәадоуп<br> Уара уда, Аԥсынра!<br> Еҵәа-бырлаш Аԥсынтәыла,<br> Улԥха згәаҵақәа ирҭыԥхо,<br> Геи-шьхеи рыԥшӡара зыԥшнылаз<br> Жәлар ламысла иҳаракхоит.<br> Рада, Раида, Рарира!<br> Рада, Рерама, Рерашьа!<br> Нарҭаа риира-зиироу<br> Афырхацәа Ран-Гәашьа<br> Аԥсынтәыла-иԥшьоу атәыла,<br> Ихы здиныҳәалаз Анцәа!<br> Зқьышықәсала имҩасхьо гылан,<br> Рыжәҩа еибырҭоиҭ уԥацәа!<br> Шәнеибац, Аԥсныжәлар!<br> Аишьцәа, шәнеибац!<br> Нхыҵ-аахыҵ ҳаицуп!<br> Ҳазшаз илаԥш<br> Ҳхыуп иаҳхымшәо<br> Ԥеиԥш лаша ҳзыԥшуп!<br> Шәнеибац, Аԥсныжәлар,<br> Игылеит ҳамра,<br> Иақәым ҭашәара!<br> Урылагәырӷьа,<br> Анра-ахшара,<br> Шьардаамҭа, Аԥсынра!<br> https://rutube.ru/video/514d0fd95123fab433f1a6dc653aeeb9/ https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Abkhazia_–_Aiaaira_(Аиааира)_(orchestral_instrumental_version).ogg https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_Abkhazia_–_Aiaaira_(Аиааира)_(orchestral_vocal_version)_(short_version).ogg === '''АВСТРАЛИЯ БЕРЛЕГЕ''' === (дәүләт гимнының рәсми өлеше)<br> '''''English'''''<br> Australians all let us rejoice<br> For we are one and free;<br> We’ve golden soil and wealth for toil,<br> Our home is girt by sea;<br> Our land abounds in nature’s gifts,<br> Of beauty rich and rare;<br> In history’s page let every stage,<br> Advance Australia Fair!<br> In joyful strains then let us sing:<br> “Advance Australia Fair!”<br> Beneath our radiant southern Cross,<br> We’ll toil with hearts and hands;<br> To make this Commonwealth of ours<br> Renowned of all the lands;<br> For those who’ve come across the seas<br> We’ve boundless plains to share;<br> With courage let us all combine<br> To advance Australia fair.<br> In joyful strains then let us sing<br> «Advance Australia fair!»<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:U.S._Navy_Band,_Advance_Australia_Fair_(instrumental).ogg https://rutube.ru/video/e293433ffd307b26e83149f735b479d3/ https://wikiway.com/australia/gimn/ '''''Татарча'''''<br> Австралиялеләр бәхетле,<br> Без яшь һәм ирекле,<br> Хезмәт куеп, алтын җирне<br> Иттек без күрекле.<br> Җир-суларың – затлы бүләк,<br> Табигатең – шифа,<br> Атла, тарихыңны әйдәп,<br> Австралия, алга!<br> Бездән сиңа изге теләк:<br> “Австралия, алга!”<br> Көньяк Хач балкышы астында<br> Берләште күп милләт.<br> Уңган Берлекне дөньяда<br> Таныды бар дәүләт.<br> Йөрәк дәртен һәм кул көчен<br> Хасладык Ватанга,<br> Австралия ирешсен, дип,<br> Яңа уңышларга.<br> Бездән илгә изге теләк:<br> “Австралия, алга!”<br> === '''АВСТРИЯ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Land der Berge, Land am Strome'''<br> Land der Berge, Land am Strome,<br> Land der Äcker, Land der Dome,<br> Land der Hämmer, zukunftreich:<br> Heimat grosser Töchter und Söhne,<br> Volk, begnadet für das Schöne,<br> Vielgerühmtes Österreich,<br> Vielgerühmtes Österreich.<br> Heiss umfehdet, wild umstritten,<br> Liegst dem Erdteil du inmitten,<br> Einem starken Herzen gleich.<br> Hast seit frühen Ahnentagen<br> Hoher Sendung Last getragen,<br> Vielgeprüftes Österreich,<br> Vielgeprüftes Österreich.<br> Mutig in die neuen Zeiten,<br> Frei und gläubig sieh uns schreiten,<br> Arbeitsfroh und hoffnungsreich!<br> Einig laß in Jubelchören,<br> Vaterland, dir Treue schwören,<br> Vielgeliebtes Österreich,<br> Vielgeliebtes Österreich!<br> https://rutube.ru/video/1d4441afe16017ebf12b785f777569ed/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Land_der_Berge_Land_am_Strome_instrumental.ogg https://wikiway.com/austria/gimn/ '''''Татарча'''''<br> '''Таулар һәм дәрьялар иле'''<br> Таулар һәм дәрьялар иле,<br> Чиркәү, чүкеч, кырлар иле,<br> Килер көнгә мәдхия;<br> Олы шәхесләр Ватаны,<br> Гүзәлгә гашыйк гавамы,<br> Дан-шөһрәтле Австрия,<br> Дан-шөһрәтле Австрия.<br> Дәгъва-яуларны күп күргән,<br> Урыны кыйтга түреннән –<br> Куәтле йөрәк гүя;<br> Ул борынгы заманнардан<br> Бөек максатка юлланган –<br> Күп сыналган Австрия,<br> Күп сыналган Австрия.<br> Яңа чорга кыю атлый,<br> Иреккә инабәт саклый<br> Һәм хезмәткә баш ия!<br> Туганнар бердәмлегендә,<br> Безнең тугрылык гаһдендә –<br> Сөекле ил Австрия,<br> Сөекле ил Австрия!<br> === '''АЗӘРБАЙҖАН''' === '''''Azərbaycan dilində'''''<br> Azәrbaycan! Azәrbaycan! <br> Äy, qaharman ullarıña şanlı Watan! <br> Səndən ötrü can verməyə cümlə äzerbez! <br> Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadirbez! <br> Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa! <br> Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa! <br> Minlərlə can qurban oldu, <br> Sinən hərbə meydan oldu! <br> Hüququndan keçən əsgər! <br> Hərə bir qəhrəman oldu! <br> Sən olasan gülüstan, <br> Sənə hər an can qurban! <br> Sənə min bir məhəbbət <br> Sinəmdə tutmuş məkan!<br> Namusunu hifz etməyə, <br> Bayrağını yüksəltməyə, <br> Namusunu hifz etməyə, <br> Cümlə gənclər müştaqdır! <br> Şanlı Vətən! Şanlı Vətən! <br> Azərbaycan! Azərbaycan!<br> Azərbaycan! Azərbaycan!<br> https://rutube.ru/video/384c5483e25b917683bb51cf308cbb02/ https://wikiway.com/azerbaijan/gimn/ https://rutube.ru/video/037912880030760df1cd3b321641ab74/ '''''Татар телендә'''''<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> Әй, батыр улларыңа данлы Ватан!<br> Синең өчен җан бирергә җөмлә әзер без!<br> Синең өчен кан түгәргә җөмлә кадир без!<br> Өч төс байрак астында бәхетле яшә!<br> Өч төс байрак астында бәхетле яшә!<br> Җирең хәрби мәйдан булды,<br> Меңләгәннәр корбан булды!<br> Синең хаклыгыңны яклап,<br> Барчасы каһарман булды!<br> Син булсын дип гөлстан,<br> Сиңа һәрбер җан корбан!<br> Мең бер мәхәббәт, Ватан,<br> Йөрәктә тотам мәкян!<br> Намусыңны керләмәскә,<br> Байрагыңны кимсетмәскә,<br> Намусыңны керләмәскә<br> Барча яшьләр җан аткан!<br> Шанлы Ватан! Шанлы Ватан!<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> === '''АЛБАНИЯ''' === (рәсми өлеше)<br> '''''Në shqip'''''<br> '''Himni i Flamurit'''<br> Rreth flamurit të përbashkuar<br> Me një dëshir’ e një qëllim,<br> Të gjith’ atje duke u betuar<br> Të lidhim besën për shpëtim.<br> Chorus (2):<br> Prej lufte veç ai largohet<br> Që është lindur tradhëtor,<br> Kush është burrë nuk frikësohet,<br> Po vdes, po vdes si një dëshmor!<br> https://rutube.ru/video/c9ce55b7b978d77a3f618dea331847ac/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymni_i_Flamurit_instrumental.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Байрак гимны'''<br> Байрак астында без берләштек<br> Уртак теләкләр-максатларда,<br> Ант иттек без, көрәшергә дип<br> Азатлыгыбызны якларга.<br> Кушымта (2):<br> Читләшер бу изге көрәштән<br> Сатлык булып туган гына,<br> Ир-егет бирешмәс ул куркуга,<br> Шәһит булыр ил хакына.<br> === '''АЛМАНИЯ ДЕМОКРАТИК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Auferstanden aus Ruinen...'''<br> Auferstanden aus Ruinen<br> und der Zukunft zugewandt,<br> laßt uns Dir zum Guten dienen,<br> Deutschland, einig Vaterland.<br> Alte Not gilt es zu zwingen,<br> und wir zwingen sie vereint,<br> denn es muß uns doch gelingen,<br> daß die Sonne schön wie nie<br> über Deutschland scheint,<br> über Deutschland scheint.<br> Glück und Friede sei beschieden<br> Deutschland, unserm Vaterland,<br> alle Welt sehnt sich nach Frieden,<br> reicht den Völkern eure Hand.<br> Wenn wir brüderlich uns einen,<br> schlagen wir des Volkes Feind,<br> laßt das Licht des Friedens scheinen,<br> daß nie eine Mutter mehr<br> ihren Sohn beweint,<br> ihren Sohn beweint.<br> Laßt uns pflügen, laßt uns bauen,<br> lernt und schafft wie nie zuvor,<br> und der eig’nen Kraft vertrauend<br> steigt ein frei Geschlecht empor.<br> Deutsche Jugend, bestes Streben<br> unsres Volks in dir vereint,<br> wirst du Deutschlands neues Leben.<br> Und die Sonne schön wie nie<br> über Deutschland scheint,<br> über Deutschland scheint.<br> https://rutube.ru/video/954d694e9372f0bb9d20f431a7cfffda/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Auferstanden_Aus_Ruinen_(Instrumental).ogg '''''Татарча'''''<br> '''Хәрабәдән күтәрелгән...'''<br> Хәрабәдән күтәрелеп,<br> киләчәккә юл тоткан,<br> без Сиңа итик игелек,<br> Алмания, бердәм Ватан.<br> Бердәм булгач, барча киртә<br> юкка чыга бүген дә, –<br> һәм безнең кулдан бу килә;<br> кояш мулдан нур сибә<br> алман күгендә,<br> алман күгендә.<br> Ураз-бәхет насыйп булсын<br> алманнар Ватанына,<br> дуслык кулларын ул сузсын<br> дөнья халыкларына.<br> Туганнарча бердәмлектә<br> җиңеп халык дошманын,<br> яшик хөрлек-иминлектә, –<br> ана, улын югалтып,<br> һич еламасын,<br> һич еламасын.<br> Иҗат итеп, белем алып,<br> йортлар салыйк, җир сөрик,<br> үз көчебезгә таянып,<br> яңа буын үстерик.<br> Алман яшьләре, гавамның<br> омтылышлары – сездә,<br> сез – киләчәге Ватанның.<br> Кояш мулдан нур сибә<br> алман күгендә,<br> алман күгендә.<br> === '''АЛМАНИЯ ФЕДЕРАТИВ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Einigkeit und Recht und Freiheit'''<br> Einigkeit und Recht und Freiheit<br> Für das deutsche Vaterland.<br> Danach laßt uns alle streben<br> Brüderlich mit Herz und Hand.<br> Einigkeit und Recht und Freiheit<br> Sind des Glückes Unterpfand.<br> Blüh‘ im Glanze dieses Glückes,<br> Blühe, deutsches Vaterland!<br> Blüh’ im Glanze dieses Glückes,<br> Blühe, deutsches Vaterland!<br> https://rutube.ru/video/4e7ff3d5cd368e8f2855dc1268262d80/ https://rutube.ru/video/ebe574a376ae9359bf09803dc92df718/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:German_national_anthem_performed_by_the_US_Navy_Band.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Бердәмлек, хокук, хөррият'''<br> Бердәмлек, Хокук, Хөррият –<br> Алман җирендә хаким.<br> Изге туганлык хисләрен<br> Йөртсен күңeлендә һәркем.<br> Бердәмлек, Хокук, Хөррият –<br> Безнең бәхет солтаны.<br> Шул бәхеттә чәчәк ат син<br> Мәңге, Алман Ватаны!<br> Шул бәхеттә чәчәк ат син<br> Мәңге, Алман Ватаны!<br> === '''АЛТАЙ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Алтай тилиде'''''<br> Кӧк теҥери јылдыстар,<br> Улу, јайым Кан-Алтай.<br> Ӱч-сӱмер, ыйык тайгалар –<br> Агару, јебрен Алтай.<br> Ӱч толыкту Кан-Алтай,<br> Јыҥкыс эдер јаҥы јок.<br> Ӱргӱлји кӱйген одыбыс<br> Ӧчӱп калар учуры јок.<br> Алтай – ӧскӧн кабайыс,<br> Алтай – мӧҥкӱ кудайыс.<br> Элен чактарга корула,<br> Россияла бис јажына.<br> Алтай!<br> https://rutube.ru/video/339cb8c2835c89052f0ba8743b3706d9/ https://my.mail.ru/music/search/Гимн%20Республики%20Алтай https://en.wikipedia.org/wiki/File:Гимн_Республики_Алтай_(2001).ogg Аудиода ике куплеты гына уйнатылган.<br> '''''Татар телендә'''''<br> Күк йөзендә йолдызлар,<br> Олы, бәйсез Хан-Алтай.<br> Өчтүбә, урманлы таулар –<br> Борынгы, изге Алтай.<br> Өч түбәле Хан-Алтай,<br> Юк янтык булган чагы.<br> Мәңгелек ут янган җирнең<br> Юк сүрелер учагы.<br> Алтай – без үскән төбәк,<br> Алтай – мәңгелек терәк.<br> Гомерлек бу язмышыбыз,<br> Русиядә тормышыбыз.<br> ........................ Хан-Алтай!<br> === '''АМЕРИКА КУШМА ШТАТЛАРЫ''' === '''''English'''''<br> '''The Star-Spangled Banner'''<br> Oh, say, can you see, the dawn’s early light<br> What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming?<br> Whose broad stripes and bright stars, thro’ the perilous fight,<br> O’er the ramparts we watched were so gallantly streaming. <br> And the rocket’s red glare, the bomb’s bursting in air, <br> Gave proof through the night that our flag was still there. <br> Oh, say, does that Star-spangled Banner yet wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave? <br> On the shore dimly seen, thro’ the mists of the deep, <br> Where the foe’s haughty host in dread silence reposes, <br> What is that which the breeze, o’er the towering steep, <br> As it fitfully blows, half conceals, half discloses? <br> Now it catches the gleam of the morning’s first beam, <br> In fully glory reflected, now shines on the stream: <br> ‘This the star-spangled banner: oh, long may it wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave. <br> And where is that band who so vauntingly swore <br> That the havoc of war and the battle’s confusion <br> A home and a country should leave us no more! <br> Their blood has vanished out their foul footsteps’ pollution. <br> No refuge could save the hireling and slave <br> From the terror of flight, or the gloom of the grave: <br> And the Star-Spangled Banner in triumph doth wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave!<br> Oh, thus be it ever when freemen shall stand. <br> Between their loved home and the war’s desolation: <br> Blest with vict’ry and peace, may the heav’n-rescued land <br> Praise the Power that has made and preserved us a nation. <br> Then conquer we must, when our cause it is just. <br> And this be our motto: “In God is our trust”. <br> And the Star - Spangled Banner in triumph shall wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave.<br> https://rutube.ru/video/27c1ab2898f2ac17900e3861b85b62fb/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Star_Spangled_Banner_instrumental.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Йолдызлы буй-буй байрак'''<br> Әйт әле, күрәмсең алсу таң атканда, –<br> Без аны данладык кич кояш батканда?<br> Зәңгәр күк, йолдызлар – ак-кызыл иңендә, –<br> Җилфердиме ул байрак кирмәннәр түрендә?<br> Ракеталар янды, бомбалар шартлады, –<br> Ә байрак төн буе безнең сафта калды.<br> Әйт әле, балкыймы ул байрак бүген дә –<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә?<br> Тәкәбберләр, посып куе томаннарга,<br> Дөм караңгылыкта яткан текә ярда –<br> Капыл җил байрактан куркуны басармы,<br> Әллә бер яшереп, яңадан ачармы?<br> Горур балкый анда, шәфәкъ нурларында,<br> Сурәте чагыла агымсу-алкында, –<br> Йолдызлы байрак ул, җилфердәсен көн дә <br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә.<br> Кайда соң киберле ант эчкән өерләр? –<br> Юкка чыкты алар, тар-мар ителделәр,<br> Канлы эзләрен дә каплый кара туфрак...<br> Һәм Ил-Ватан безгә гомерлеккә уртак!<br> Урын юк сыенырга ялчыга һәм колга –<br> Куркып качса качсын кабер шомлыгына.<br> Йолдызлы байрак ул – дан-шөһрәт иңендә,<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә!<br> Азатлар барында мәңге шулай булсын.<br> Сөекле йортыбыз сугыштан арынсын:<br> Мәдхия – юнәлтеп җиңүле солыхка,<br> Милләт итеп безне, ярлыкаучы Хакка.<br> Уңышка омтылыш, гамәлдә ышаныч,<br> Безнең шигаребез: “Аллага таяныч”.<br> Буй-буй байрак балкыр – дан-шөһрәт иңендә,<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә!<br> === '''АНГОЛА''' === === '''АНДОРРА КЕНӘЗЛЕГЕ''' === '''''En català'''''<br> '''El Gran Carlemany'''<br> El gran Carlemany, mon pare,<br> dels alarbs em deslliurà,<br> I del cel vida em donà,<br> de Meritxell, la gran Mare.<br> Princesa nasquí i Pubilla<br> entre dues nacions, neutral;<br> sols resto l'única filla,<br> de l'imperi Carlemany.<br> Creient i lliure onze segles,<br> creient i lliure vull ser.<br> Siguin els furs mos tutors<br> i mos Prínceps defensors!<br> I mos Prínceps defensors!<br> https://rutube.ru/video/2bf7a136d89852ff06af65a8c860b9a4/ https://wikiway.com/andorra/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:El_Gran_Carlemany.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Бөек Карл'''<br> Гарәпләрдән азат иткән<br> Бөек Карл, газиз атам,<br> Һәм күктән бүләк иңдергән<br> Меричель, изге анам.<br> Кыйрал кызы булып тудым –<br> Ике халыкка бердән;<br> Ялгыз варис булып калдым<br> Бөек Карл дәүләтеннән.<br> Азат, диндар унбер гасыр,<br> Шул халәттә калсамчы.<br> Кануннар булсын яклаучым,<br> Һәм Кенәзләр – саклаучым!<br> Һәм Кенәзләр – саклаучым!<br> === '''АНТИГУА-БАРБУДА''' === '''Fair Antigua and Barbuda!'''<br> We thy sons and daughters stand<br> Strong and firm in<br> Peace or danger<br> To safe-guard our Native Land<br> We commit ourselves to building<br> A true nation brave and free;<br> Ever striving, ever seeking,<br> Dwell in love and unity<br> Raise the standard! Raise it boldly!<br> Answer now to duty’s call<br> To the service of thy country,<br> Sparing nothing, giving all;<br> Gird your loins and join the battle<br> ‘Gainst fear, hate and poverty,<br> Each endeavouring, all achieving,<br> Live in peace where man is free.<br> God of nations, let Thy blessings<br> Fall upon this land of ours;<br> Rain and sunshine ever sending,<br> Fill her fields with crops and flowers;<br> We her children do implore Thee,<br> Give us strength, faith, loyalty,<br> Never failing, all enduring<br> To defend her liberty.<br> https://rutube.ru/video/dc46677134a3a1c85ae3a68c0ebb41d2/ === '''АРГЕНТИНА''' === '''''En español'''''<br> '''¡Oid mortales!'''<br> ¡Oid mortales! el grito sagrado:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> Oid el ruido de rotas cadenas:<br> Ved en trono a la noble Igualdad.<br> ¡Ya su trono dignísimo abrieron<br> Las provincias unidas del Sud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> '''''Refren''''':<br> Sean eternos los laureles<br> Que supimos conseguir,<br> Que supimos conseguir.<br> Coronados de gloria vivamos<br> O juremos con gloria morir,<br> O juremos con gloria morir,<br> O juremos con gloria morir!<br> https://rutube.ru/video/0016b272cf56bccdf72421061a969577/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_Argentino_instrumental.ogg '''''Татар телендә (рәсми җыелма куплет, башта 40 секундка якын оркестр гимнның увертюрасын уйный)'''''<br> '''Әй, фани бәндәләр, тыңлагыз!'''<br> Әй, фани бәндәләр, тыңлагыз оранны:<br> “Азатлык! Азатлык! Һәм Ирек!”<br> Тыңлагыз богаулар гөрселдәп сынганны!<br> Күрегез: тәхеттә — Тигезлек,<br> Көньякта тәхеткә ирештерде аны<br> Берләшкән Төбәкләр, биреп ямь!<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> '''''Кушымтасы''''':<br> Уңышларга ирешәбез,<br> Булсын ил мәңгелектә,<br> Булсын ил мәңгелектә.<br> Дан-шөһрәткә тәкъдир ителгәнбез,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә!<br> === '''ӘЛ-ҖӘЗАИР''' === '''QASAMAN'''<br> (гарәп тексты транскрипциясе)<br> I. Qasaman bi-n-nāzilāti l-māḥiqāt<br> Wa-d-dimāʾi z-zākiyāti ṭ-ṭāhirāt<br> Wa-l-bunūdi l-lāmiʿāti l-khāfiqāt<br> Fi-l-jibāli sh-shāmikhāti sh-shāhiqāt<br> Naḥnu thurnā fa-ḥayātun ʾaw mamāt<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> II. Naḥnu jundun fi sabīli l-ḥaqqi thurnā<br> Wa ʾila stiqlālinā bi-l-ḥarbi qumnā<br> Lam yakun yuṣğā lanā lamā naṭaqnā<br> Fa-ttakhadhnā rannata l-bārūdi waznā.<br> Wa-ʿazafnā nağmata r-rashshāshi laḥnā<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> III. Yā Firansā, qad maḍā waqtu l-ʿitāb<br> Wa-ṭawaynāhu kamā yuṭwā l-kitāb<br> Yā Firansā ʾinna dhā yawmu l-ḥisāb<br> Fa-staʿiddī wa-khudhī minnā l-jawāb<br> ʾInna fī thawratinā faṣlu l-khiṭāb<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> IV. Naḥnu min ʾabṭālinā nadfaʿu jundā<br> Wa-ʿala ʾashlaʾinā naṣnaʿu majdā.<br> Wa-ʿala ʾarwāḥinā naṣʿadu khuldā.<br> Wa-ʿala hāmātinā narfaʿu bandā.<br> Jabhatu t-Taḥrīri ʾaʿṭaynāki ʿahdā.<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> V. Ṣarkhatu l-ʾawṭāni min sāḥi l-fidā<br> Ismaʿūhā wa-stajībū li-n-nidā<br> Wa-ktubūhā bi-dimāʾi sh-shuhadāʾ<br> Wa-qraʾūhā li-banī l-jayli ğadā.<br> Qad madadnā laka yā majdu yadā<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> https://rutube.ru/video/07971eb6358051f8de3bc6f501281297/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kassaman_instrumental.ogg https://wikiway.com/algeria/gimn/ '''АНТ ИТӘБЕЗ!'''<br> Барысын да юк итүче яшен белән,<br> Без түккән кан һәм керсез күз яше белән,<br> Таулар өстендәге байрак төсе белән –<br> Ант итәбез, Әлҗәзаир яшәр, дип,<br> Һәркем, кабат яшәү яки үлү өчен,<br> Каберләрдән торып, сафка басар, дип.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Үз хокукларыбыз өчен көрәшәбез,<br> Бәйсезлек өчен сугышка керешәбез.<br> Таләпләребезне һич ишетмәсәгез,<br> Алар туплар телендә әйтеләчәк,<br> Һәм пулемётлар аңлатып бирәчәк,<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Әй Франция! Сафсата сатулар үтте,<br> Коллык китабын яптык – укылып бетте.<br> Әй Франция! Хисап тотар вакыт җитте!<br> Инкыйлаб хөкем карарын әйтәчәк,<br> Әзер бул! – Менә безнең җавабыбыз!<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Батырларыбыз төзер батальоннар,<br> Җәсәдебез киләчәк данын хаклар,<br> Шәһит киткәннәр үлемсезлеккә атлар,<br> Исәннәр горур байрак күтәрәчәк,<br> “Азатлык фронты”на турылыклы<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Яу кырлары Ватан өчен күтәрелә,<br> Тыңлагыз һәм буйсыныгыз өннәренә!<br> Язып куегыз шәһитләр каны белән!<br> Яңа буыннар да үзләштерәчәк!<br> Сиңа, дан, кулларыбызны сузабыз,<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> '''Гадәттә беренче куплеты гына башкарыла һәм аның беренче ике юлы кабатлана. Оркестр гына уйнаганда ике юллык кереш өлеше була.'''<br> === '''ӘРДЕЙ''' === '''ERDELY HIMNUSZ'''<br> 1. Ki tudja merre, merre visz a végzet:<br> Göröngyös úton, sötét éjjelen.<br> Vezesd még egyszer, győzelemre néped,<br> Csaba királyfi, csillagösvényen!<br> '''''Refrén (2):'''''<br> Maroknyi székely porlik, mint a szikla,<br> Népek harcának zajló tengerén.<br> Fejünk az ár jaj, százszor elborítja,<br> Ne hagyd elveszni Erdélyt, Istenünk!<br> 2. Ameddig élünk, magyar ajkú népek,<br> Megtörni lelkünk nem lehet soha!<br> Szülessünk bárhol, földünk bármely pontján,<br> Lenne a sorsunk jó vagy mostoha.<br> '''''Refrén:'''''<br> Maroknyi székely porlik, mint a szikla,<br> Népek harcának zajló tengerén.<br> Fejünk az ár jaj, százszor elborítja,<br> Ne hagyd elveszni Erdélyt, Istenünk!<br> https://archive.org/details/youtube-TUAimioBMoQ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Székely_himnusz_Vocal.ogg '''ӘРДЕЙ ГИМНЫ'''<br> Язмышлар безне йөртми кайда гына<br> Караңгы төндә, сикәлтә-урда.<br> Чаба шаһзадә, кайт кабат халкыңа,<br> Алып чык аны йолдызлы юлга.<br> '''''Кушымтасы (2):'''''<br> Ялгыз кыя күк, сикәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Йөз кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> Маҗар телле кавемнәр арасында<br> Мәңге сынмас безнең көч-рухыбыз,<br> Тусак та дөньяның кайсы урынында,<br> Нинди булса да юл-язмышыбыз.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Ялгыз кыя күк, сикәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Кат-кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> '''Әрдей – бүгенге Румыйниянең уртасында калган маҗар телле Трансильвания төбәгенең маҗарча исеме. Гимнның рәсми статуста булмаган тагын өч куплеты бар.'''<br> === '''ӘРМӘНСТАН''' === '''''Հայերենով'''''<br> '''Մեր Հայրենիք'''<br> Մեր Հայրենիք, ազատ անկախ,<br> Որ ապրել է դարեդար<br> Յուր որդիքը արդ կանչում են<br> Ազատ, անկախ Հայաստան։<br> Ահա եղբայր քեզ մի դրոշ,<br> Որ իմ ձեռքով գործեցի<br> Գիշերները ես քուն չեղայ,<br> Արտասուքով լվացի։<br> Նայիր նրան՝ երեք գոյնով,<br> Նուիրական մեր նշան<br> Թող փողփողի թշնամու դեմ<br> Թող միշտ պանծայ Հայաստան։<br> Ամենայն տեղ մահը մի է<br> Մարդ մի անգամ պիտ մեռնի,<br> Բայց երանի՝ որ յուրր ազգի<br> Ազատության կը զոհվի։<br> https://rutube.ru/video/969d684fdc0f224fb32e80120e0bde6e/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mer_Hayrenik_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Безнең Ватаныбыз'''<br> Безнең азат Ватаныбыз –<br> Яшьтәш ул гасырларга,<br> Балаларын чакыра бүген<br> Ирекле Әрмәнстанга.<br> Менә сиңа байрак, абый,<br> Үз кулым белән тектем,<br> Төннәр буена йокламый,<br> Күз яшьләремне түктем.<br> Кара әле өч төс туга –<br> Безнең изге тамгабыз,<br> Балкып торсын бар дошманга<br> Мәңге Әрмәнстаныбыз!<br> Юктыр узмыш язмышлардан,<br> Кеше үлә бер генә,<br> Халкына җан фида булган –<br> Изгелектә мәңгегә.<br> === '''ӘФГАНСТАН (2006-2021)''' === '''ملی سرود‎'''<br> دا وطن افغانستان دى<br> دا عزت د هر افغان دى<br> كور د سولې، كور د تورې<br> هر بچى يې قهرمان دى<br> دا وطن د ټولو كور دى<br> د بلوڅو، د ازبكو<br> د پښتون او هزارهوو<br> د تركمنو، د تاجكو<br> ور سره عرب، ګوجر دي<br> پاميريان، نورستانيان<br> براهوي دي، قزلباش دي<br> هم ايماق، هم پشايان<br> دا هيواد به تل ځلېږي<br> لكه لمر پر شنه آسمان<br> په سينې كې د آسيا به<br> لكه زړه وي جاويدان<br> نوم د حق مو دى رهبر<br> وايو الله اكبر<br> وايو الله اكبر<br> وايو الله اكبر<br> Укылышы:<br> '''Milli surud'''<br> Dā watan Afgānistān dai,<br> dā izat də har Afgān dai<br> Kor də sor, kor də ture,<br> har bačai ye qahramān dai<br> Dā watan də ttolo kor dai,<br> də Baločo, də Uzbəko<br> də Pax̌tun aw Hazārawo,<br> də Turkməno, də Tāǰəko<br> Wər sara Arəb, Guǰər di,<br> Pāmiryān, Nuristānyān<br> Brāhuwi di, Qizilbāsh di,<br> ham Aymāq, ham Pašāyān<br> Dā hiwād ba təl dzaleγ̌i,<br> ləka lmar pər šnə āsmān<br> Pə sine ke də Āsyā ba,<br> ləka zrrə wi ǰāwidān<br> Num də haq mo dai rahbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar<br> https://wikiway.com/afganistan/gimn/ https://rutube.ru/video/f188db3867fbaf68e2d404a43f7ceb97/ '''Милли суруд'''<br> Бу ил — безнең Әфганстан,<br> Һәр илдәшкә гыйззәт вә шан;<br> Солых җире, кылыч җире,<br> Һәр улы аның каһарман.<br> Күп кавем илгә ватандар:<br> Һәм бәлүҗләр, һәм үзбәкләр,<br> Һәм пуштуннар, һазаралар,<br> Һәм таҗиклар, һәм төркмәннәр.<br> Бердәй гарәпләр, гүҗҗарлар,<br> Памирлылар, нурстанлылар,<br> Кызылбашлар, браһүиләр,<br> Дүрт аймак һәм пәшәиләр.<br> Балкыр ил дөнья күгендә<br> Галәмдәге Кояш кебек,<br> Азиянең иң түрендә<br> Ватаныбыз — ул мәңгелек!<br> Әйт: “Илаһым — Хак вә Рәһбәр;<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!”<br> === '''ӘФГАНСТАН (2021-...)''' === '''دا د باتورانو کور'''<br> ساتو يې پۀ سرو وينو، دا د شهيدانو کور<br> 𝄇 دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس:<br> ساتو يې پۀ سرو وينو، دا د شهيدانو کور<br> 𝄇 دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> ۱<br> ستا کاڼي او بوټي ټول، مونږه ته لعلونه دي<br> 𝄇 ستا کاڼي او بوټي ټول، مونږه ته لعلونه دي 𝄆<br> وينه پرې توی شوې ده، سرۀ لکه گلونه دي<br> 𝄇 وينه پرې توی شوې ده، سرۀ لکه گلونه دي 𝄆<br> 𝄇 کله يې څوک نيولای شي؟ دا دی د زمريانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۲<br> تا به تل آزاد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ<br> 𝄇 تا به تل آزاد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ 𝄆<br> ستا تاريخ به ياد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ<br> 𝄇 ستا تاريخ به ياد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ 𝄆<br> 𝄇 دې کښې به بازان اوسي، دا دی د بازانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۳<br> ای گرانه وطن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ<br> 𝄇 ای گرانه وطن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ 𝄆<br> ای ښايسته چمن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ<br> 𝄇 ای ښايسته چمن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ 𝄆<br> 𝄇 خلاص که لۀ انگرېز نه وو، شو د اورسانو گور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۴<br> ډېرۍ ککرۍ گوره، پاتي د روسانو شوې<br> 𝄇 ډېرۍ ککرۍ گوره، پاتي د روسانو شوې 𝄆<br> شنډېدۀ هر يو دښمن، واړۀ ارزوگانې شوې<br> 𝄇 شنډېدۀ هر يو دښمن، واړۀ ارزوگانې شوې 𝄆<br> 𝄇 هرچا ته معلوم شولو، دا د افغانانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> 𝄇 کورس 𝄆<br> 𝄇 دا د باتورانو کور... 𝄆<br> https://yandex.ru/video/preview/16943774437745064169 '''БУ — КЫЮЛАР ВАТАНЫ'''<br> Кушымтасы:<br> Кан коеп саклыйк аны, бу — шәһитләр Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны, бу — батырлар Ватаны!<br> I<br> Гүя кызыл якутлар — тау-ташлар һәм куаклар.<br> Гүя кызыл якутлар — тау-ташлар һәм куаклар.<br> Чәчәкләргә тамган ул — Ватан уллары каны.<br> Чәчәкләргә тамган ул — Ватан уллары каны.<br> Арысланнар Ватаны — аны җиңеп буламы?<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> II<br> Гомеребез барында — без азатлык сагында!<br> Гомеребез барында — без азатлык сагында!<br> Гомеребез барында — ил-тарих кочагында!<br> Гомеребез барында — ил-тарих кочагында!<br> Бөркетләр тота аны, бу — бөркетләр Ватаны!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> III<br> Минем газиз Ватаным, аңарга фида җаным!<br> Минем газиз Ватаным, аңарга фида җаным!<br> Гүзәл болын-кырларым, барысына фида җаным!<br> Гүзәл болын-кырларым, барысына фида җаным!<br> Инглиздән иттек азат, урыска кордык зират!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> IV<br> Урыс калдырган, күрче, — баш сөякләре күче!<br> Урыс калдырган, күрче, — баш сөякләре күче!<br> Барча дошман җиңелгән, өметләре өзелгән!<br> Барча дошман җиңелгән, өметләре өзелгән!<br> Барысының хәтер-аңы: бу — әфганнар Ватаны!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы:<br> Кан коеп саклыйк аны, бу — шәһитләр Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны, бу — батырлар Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны...<br> === '''БАЙАР ИЛЕ (БАВАРИЯ)''' === '''''Deutsch'''''<br> 1. Gott mit dir, du Land der Bayern,<br> deutsche Erde, Vaterland!<br> Über deinen weiten Gauen<br> ruhe Seine Segenshand!<br> ||:Er behüte deine Fluren,<br> schirme deiner Städte Bau<br> Und erhalte dir die Farben<br> Seines Himmels, weiß und blau!:||<br> 2. Gott mit dir, dem Bayernvolke,<br> dass wir, uns’rer Väter wert,<br> fest in Eintracht und in Frieden<br> bauen uns’res Glückes Herd!<br> ||:Dass mit Deutschlands Bruderstämmen<br> einig uns ein jeder schau<br> und den alten Ruhm bewähre<br> unser Banner, weiß und blau!:||<br> https://rutube.ru/video/3e4c1ca4a98b3e9517d2c396603775df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Für_Bayern_(Bayernhymne).ogg '''''Татарча (дүрт куплетның гадәттә башкарыла торганнары)'''''<br> Ходай Байар илен яклый,<br> Алман нәселе Ватанын,<br> Киң җирләребез сагында –<br> Аның кодрәт калканы!<br> ||:Иминлектә ил-көнебез,<br> Шәһәрләр төзелеше,<br> Безнең ак-зәңгәр байракта –<br> Изге күкләрнең төсе.:||<br> Ходай Байар халкын саклый,<br> Без – бабалар мирасын,<br> Бердәмлектә, татулыкта<br> Корып бәхет оясын.<br> ||:Байар халкы, алман нәселе!<br> Ходай биргән байлыгың:<br> Борынгы даның сурәте – <br> Ак-зәңгәр төс байрагың!:||<br> === '''БАНГЛАДЕШ''' === === '''БАСКЛАР ИЛЕ''' (рәсми) === '''''Euskeraz'''''<br> '''Euzko Abendaren Ereserikia'''<br> Gora ta Gora Euzkadi,<br> aintza ta aintza<br> bere goiko Jaun Onari.<br> Areitz bat Bizkaian da<br> Zar sendo sindo<br> bera ta bere lagia lakua.<br> Areitz gainean dogu<br> gurutza deuna<br> beti geure goi buru.<br> Abestu gora Euzkadi<br> aintza ta aintza<br> bere goiko Jaun Onari!<br> https://rutube.ru/video/bee4f9a485fffea6791fdd48ae94955c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Basque_Country_Vocal.ogg<br> (икесендә дә вокал, башта гимнның увертюрасы уйнала)<br> '''''Баск телендә'''''<br> '''Баск халкы гимны'''<br> Күтәрел, әй, Басклар Иле,<br> мактау-дан бөек<br> Кодрәт иясе Аллага!<br> Бискайяда, яр буенда,<br> изге Синдо күле янында<br> имән — борынгы, нык.<br> Бу имәндә нурлар сибеп<br> изге хач балкый —<br> өметебез символы.<br> Җырлыйк: “Күтәрел, Басклар Иле,<br> мактау һәм дан<br> кодрәт иясе Аллага!”<br> === '''БАСКЛАР ИЛЕ (милли)''' === '''''Euskeraz'''''<br> '''Gernikako Arbola'''<br> 1. Gernikako arbola da bedeinkatua,<br> Euskaldunen artean guztiz maitatua.<br> Eman ta zabal zazu munduan frutua<br> adoratzen zaitugu arbola santua.<br> Mila urte inguru da esaten dutela<br> Jainkoak jarri zuela Gernikako arbola.<br> Zaude bada zutikan orain da denbora<br> eroritzen bazera arras galdu gera.<br> 2. Ez zera eroriko arbola maitea<br> baldin portatzen bada Bizkaiko Juntia.<br> Laurok hartuko degu zurekin partea<br> pakian bizi dedin euskaldun jendia.<br> Betiko bizi dedin Jaunari eskatzeko<br> jarri gaitezen danok laister belauniko.<br> Eta bihotzetikan eskatu ezkero<br> arbola biziko da orain eta gero.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Gernikako_Arbola._Iparragirre,_1853.ogg<br> Гимн текстының һәр ике юлы башкарганда икешәр тапкыр кабатлана)<br> '''''Баск телендә'''''<br> '''Герника Агачы'''<br> ''(гомуммилли баск гимнның гадәттә башкарыла торган куплетлары)''<br> 1. Әй, бәхет китерүче Герника агачы,<br> Баск Иле кешеләре сине бик ярата.<br> Җимешләреңне бөтен дөньяга таратчы,<br> халык сине кадерли, изге дип җан ата.<br> Хак Тәгалә сине, диләр, мең еллар элек<br> Герника туфрагында үсмәккә бар кылган.<br> Төз басып тор бүген дә, имән, үс кинәнеп,<br> син авып китсәң, халкың килер пыран-заран.<br> 2. Син аумассың, кадерле милләт имәнебез,<br> Бискайя хакимнәре үзен дөрес тотса.<br> Дүрт провинция – бер ил булып берләшербез,<br> басклар кавеме яшәр имин тынычлыкта.<br> Әйдәгез, барыбыз да сорыйк Тәңребездән:<br> Герника агачыбыз – ул яшәсен мәңге.<br> Сорыйк ихлас күңелдән, баш иеп йөзтүбән,<br> итәр Алла мәңгелек милләтне, имәнне.<br> === '''БАҺАМА УТРАУЛАРЫ''' === Lift up your head to the rising sun, Bahamaland;<br> March on to glory, your bright banners waving high.<br> See how the world marks the manner of your bearing!<br> Pledge to excel through love and unity.<br> Pressing onward, march together<br> to a common loftier goal;<br> Steady sunward, tho’ the weather<br> hide the wide and treachrous shoal.<br> Lift up your head to the rising sun, Bahamaland,<br> ‘Til the road you’ve trod lead unto your God,<br> March on, Bahamaland.<br> https://flag-gimn.ru/hymns/bahamas/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_the_Bahamas.oga === '''БАШКОРТСТАН''' === '''''башкорт телендә'''<br> Башҡортостан, hин hөйөклө ғәзиз йер,<br> Халҡыбыҙҙың изге Ватаны,<br> Сал Уралдан ҡалҡа бар тарафҡа<br> Тыуған илдең тыныс ал таңы.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> Башҡортостан, hин хөрмәтле, данлы ил,<br> Еңеү яулап алға бараhың.<br> Киләсәккә яҡты нур-моң сәсә<br> Һинең ғорур рухлы байрағың.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> Республикам, йондоҙ булып балҡы hин,<br> Күҡрәп йәшә, гүзәл илебеҙ.<br> Тыуған йерҙә hүнмәҫ усағыбыҙ,<br> Туған телдә тынмаҫ йырыбыҙ.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> https://rutube.ru/video/0f47f1cd4753aac6200911208bada1b8/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Bashkortostan.ogg '''''татар телендә'''''<br> Башкортстан, син сөекле газиз җир,<br> Халкыбызның изге Ватаны,<br> Чал Уралдан калка бар тарафка<br> Туган илнең тыныч ал таңы.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан<br>! Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> Башкортстан, син хөрмәтле, данлы ил,<br> Җиңү яулап алга барасың. <br> Киләчәккә якты нур-моң чәчә<br> Синең горур рухлы байрагың.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан!<br> Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> Республикам, йолдыз булып балкы син,<br> Күкрәп яшә, гүзәл илебез.<br> Туган җирдә сүнмәс учагыбыз,<br> Туган телдә тынмас җырыбыз.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан!<br> Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> === '''БӘРӘҢГЕ (район гимны)''' === '''''Татар телендә'''''<br> <u>'''Тәбрис Фәйзрахманов көе һәм шигыре'''</u><br> Илләтсу башланган урманнар,<br> Ир, Нәлә буйлары, тугайлар,<br> Сабан-туй гөрләгән мәйданнар —<br> Зур бүләк якташлар, туганнар!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Бердәмлек, тигезлек төбәге,<br> Халыклар дуслыгы терәге,<br> Чәчәк ат, ирекле бул мәңге<br> Кадерле, гүзәл җир — Бәрәңге!<br> Иделгә ашкына суларың.<br> Дөньяга танылган улларың.<br> Киң юллар, мул уңыш — байлыгың,<br> Иң тәмле икмәкле районым.<br> '''''Кушымта.'''''<br> Таң ата, уяна туган як.<br> Яңгырый иртәнге моң-азан.<br> Бу җирне яраткан изге зат.<br> Мең шөкер сиңа! Дан сиңа! Дан!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''''Олыкмарий йылмеште'''''<br> <u>'''Татьяна Очееван кусарымыже'''</u><br> Чодыра дене ялым эртен,<br> Ший Элнет шыргыкта йывертен.<br> Сабантуй ден Пеледыш пайрем<br> Шергылтеш, калыкнам чумырен.<br> '''''Припев:'''''<br> Ик еш семын келшен илена.<br> Ойго ден куаннам пайлена.<br> Куш, чаплане, шумбел мландына,<br> Чон шепка — Параньга кундымна!<br> Шочмо Эл чын шочшетым пала,<br> Рвезе тукым шарналын ила.<br> Перкем налше киндетым акла,<br> Родо-влакшем эн порын сийла.<br> '''''Припев.'''''<br> Эр кынелын, пашаш каена,<br> Торшымаш ден лумет нолтена.<br> Ко вер-шӧржым сакла, йората —<br> Шочмо мланде тудлан таушта.<br> '''''Припев.'''''<br> '''''На русском языке'''''<br> <u>'''перевод Татьяны Очеевой'''</u><br> Обнимая деревни, поля<br> Протекает Илеть и Ноля.<br> Край родной, в этих дивных местах<br> Развернул Сабантуй торжества.<br> '''''Припев:'''''<br> Братской дружбой единой сильна<br> Ты для славы великой дана.<br> Будь всех краше, богаче, мила,<br> Параньгинская наша земля!<br> Сыновей, дочерей имена<br> Помнит с гордостью, знает страна<br> С чудным вкусом ржаные хлеба -<br> Угощаешь соседей любя.<br> '''''Припев.'''''<br> Над землей встала зорька светла,<br> Ждут нас свершенья, дела.<br> Всем, кому мать-земля так мила,<br> Благодарность, почет и хвала.<br> '''''Припев.'''''<br> === '''БӘХРӘЙН''' === https://wikiway.com/bahrain/gimn/ === '''БЕЛАРУСЬ (дәүләт гимны)''' === '''''На беларускай мове'''''<br> '''Мы, беларусы'''<br> Мы, беларусы – мірныя людзі,<br> Сэрцам адданыя роднай зямлі,<br> Шчыра сябруем, сілы гартуем<br> Мы ў працавітай, вольнай сям’і.<br> Прыпеў:<br> Слаўся, зямлі нашай светлае імя,<br> Слаўся, народаў братэрскі саюз!<br> Наша любімая маці-Радзіма,<br> Вечна жыві і квітней, Беларус!<br> Наша любімая маці-Радзіма,<br> Вечна жыві і квітней, Беларус!<br> Разам з братамі мужна вякамі<br> Мы баранілі родны парог,<br> У бітвах за волю, бітвах за долю<br> Свой здабывалі сцяг перамог!<br> Прыпеў.<br> Дружба народаў — сіла народаў,<br> Наш запаветны, сонечны шлях.<br> Горда ж узвіся ў ясныя высі,<br> Сцяг пераможны — радасці сцяг!<br> Прыпеў.<br> https://rutube.ru/video/60e9e151b19f50b4a12e6c221b9eb3b4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:My_Belarusy.ogg<br> (оркестр беренче ике куплетын кушымталары белән бергә башкара)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Без, белоруслар'''<br> Без, белоруслар, тыныч халыкбыз,<br> Туган җиргә күңелләр бирелгән,<br> Дустанә яшибез һәм көч туплыйбыз<br> Хезмәт сөючән, ирекле илдә.<br> Кушымтасы:<br> Саф-пакь җирне данлап танытабыз,<br> Халыклар бердәмлеген хаклыйбыз!<br> Безнең сөекле Ватан-Анабыз,<br> Мәңге яшә, чәчәк ат, Беларусь!<br> Безнең сөекле Ватан-Анабыз,<br> Мәңге яшә, чәчәк ат, Беларусь!<br> Туганнар белән гасырлар буе<br> Ватаныбызны бергә сакладык,<br> Азатлык, бәхет хакына кан коеп,<br> Уртак Җиңү байрагын яуладык!<br> Кушымтасы.<br> Халыклар дуслыгы — көч-куәт ил-көнгә,<br> Безнең кояшлы, изге юлыбыз.<br> Горур җилфердә илебез күгендә,<br> Җиңүләргә илткән байрагыбыз!<br> Кушымтасы.<br> === '''БЕЛАРУСЬ (халык гимны)''' === '''''На беларускай мове'''''<br> '''Магутны Божа'''<br> Магутны Божа! Ўладар сусветаў,<br> Вялiкiх сонцаў i сэрц малых,<br> Над Беларусяй, цiхай i ветлай,<br> Рассып праменьнi свае хвалы.<br> Дай спор у працы, будзённай, шэрай,<br> На хлеб штодзённы, на родны край.<br> Павагу, сiлу i велiч веры<br> Ў нашу праўду, у прышласць дай.<br> Дай урадлiвасць жытнёвым нiвам,<br> Учынкам нашым пашлi ўмалот.<br> Зрабi свабоднай, зрабi шчасьлiвай<br> Краiну нашу i наш народ!<br> https://rutube.ru/video/216fd7e02c17758b2d0b3875fb40e99c/ https://yandex.ru/video/preview/15966320363866296026?q_source=title '''''Татар телендә'''''<br> '''Кодрәтле Алла'''<br> Кодрәтле Алла! Бар дөньябызның,<br> Күкләр, йөрәкләрнең Хакиме,<br> Тыныч һәм якты Беларусебызны —<br> Ярлыкагыл, Ходай, безнең илне.<br> Биргел хезмәттә көндәлек уңыш,<br> Икмәк насыйп ит һәр төбәккә,<br> Хөрмәт, кодрәт һәм бөек ышаныч<br> Безнең хаклыкка, киләчәккә.<br> Уңдырышлы кыл кырларыбызны,<br> Булсын балалар игелекле.<br> Әйлә Ватаныбызны, халкыбызны<br> Ирекле, куәтле һәм бәхетле!<br> === '''БЕЛЬГИЯ''' === https://wikiway.com/belgium/gimn/ === '''БЕЛИЗ''' === === '''БЕНИН''' === === '''БОЛГАРИЯ''' === '''''на български'''''<br> '''Мила Родино'''<br> Горда Стара Планина,<br> до ней Дунава синей,<br> сълнце Тракия огрява,<br> над Пирина пламеней.<br> Припев (2):<br> О мило!<br> Мила Родино,<br> ти си земен рай,<br> твойта хубост, твойта прелест,<br> ах, те нямат край.<br> https://rutube.ru/video/7016f65a3b7d3cc4203d783a2f3357aa/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mila_Rodino_instrumental.ogg<br> (биредә – элеккеге язмалар, икенче куплетлары гамәлдән чыгарылды инде)<br> '''''татар телендә'''''<br> '''Сөекле Ватаным'''<br> Горур Иске Планина,<br> Ага зәңгәрсу Дунай,<br> Кояш Фракияне нурлый,<br> Пирин өстендә балкый.<br> Кушымтасы (2):<br> Сөеклем!<br> Сөекле Ватан,<br> Син – җир җәннәте,<br> Күркәмлегең, гүзәллегең –<br> Бакый халәтең.<br> === '''БОЛИВИЯ''' === '''''Espaňol'''''<br> '''Himno Nacional de Bolivia'''<br> 1. Bolivianos: el hado propicio<br> coronó nuestros votos y anhelos.<br> Es ya libre, ya libre este suelo,<br> ya cesó su servil condición.<br> Al estruendo marcial que ayer fuera<br> y al clamor de la guerra horroroso,<br> siguen hoy, en contraste armonioso,<br> dulces himnos de paz y de unión.<br> Siguen hoy, en contraste armonioso,<br> dulces himnos de paz y de unión.<br> '''''Chorus:'''''<br> De la Patria, el alto nombre,<br> en glorioso esplendor conservemos.<br> Y en sus aras de nuevo juremos:<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> 2. Loor eterno a los bravos guerreros,<br> cuyo heroico valor y firmeza,<br> conquistaron las glorias que empieza<br> hoy Bolivia feliz a gozar.<br> Que sus nombres, en mármol y en bronce,<br> a remotas edades transmitan,<br> y en sonoros cantares repitan:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> Y en sonoros cantares repitan:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> '''''Chorus.'''''<br> 3. Aquí alzó la justicia su trono<br> que la vil opresión desconoce,<br> y en su timbre glorioso legose<br> Libertad, Libertad, Libertad.<br> Esta tierra inocente y hermosa<br> que ha debido a Bolívar su nombre<br> es la patria feliz donde el hombre<br> goza el bien de la dicha y la paz.<br> Es la patria feliz donde el hombre<br> goza el bien de la dicha y la paz.<br> '''''Chorus.'''''<br> 4. Si extranjero poder alqún día<br> sojuzgar a Bolivia intentare,<br> al destino fatal se prepare<br> que amenaza a soberbio invasor.<br> Que los hijos del grande Bolívar<br> hayan mil y mil veces jurado:<br> morir antes que ver humillado<br> de la Patria el augusto pendón.<br> Morir antes que ver humillado<br> de la Patria el augusto pendón.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/12b662fa6800ab2e85504c86fe874d06/ https://wikiway.com/bolivia/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_de_Bolivia_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Боливия милли гимны'''<br> Боливарлар, хәерхаһлы тәкъдир<br> Безнең өмет-догаларга таҗ кылды:<br> Азат Ватаныбыз, ирекле җир,<br> Көрәшеп коллыктан котылды.<br> Үткән көннәр быргы тавышын,<br> Сугышның коточкыч даулашын<br> Алмаштырсын көннең татлы моңнары —<br> Тынычлык, бердәмлек гимннары,<br> Алмаштырсын көннең татлы моңнары —<br> Тынычлык, бердәмлек гимннары.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Без исемен бөек тотканда,<br> Дан һаләсендә хозурланыр Ватан.<br> Ант итәбез Аллаһ каршында:<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Мәңгелек дан батырларыбызга,<br> Каһарманнар кыюлыгы-дәһшәте<br> Ирек яулады Ватаныбызга,<br> Боливиягә — бәхет ләззәте.<br> Исемнәрен мәрмәр-бронзаларга<br> Уеп гасырларга озатыйк,<br> Һәм куәтле җырларда без кабатлыйк:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> Һәм куәтле җырларда без кабатлыйк:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> Гадәләтлек илдә тәхет корды,<br> Явыз җәберләүне санга сукмады,<br> Аның данлы мөһерендә — шатлык:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> Бу керсез һәм гүзәл илебезгә<br> Боливарның исеме куелган.<br> Мәңгегә син бәхетле бул, әй Ватан,<br> Лаеклы язмышта хозурлан,<br> Мәңгегә син бәхетле бул, әй Ватан,<br> Лаеклы язмышта хозурлан.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> Чит-ят беркөн әгәр дә талпынса<br> Боливияне буйсындырырга,<br> Туры килер тәкәббер баскынга<br> Хурлыклы язмышын татырга:<br> Бөек Боливарның торыннары<br> Шәһит китүдән һич тайчынмас,<br> Ләкин Ватанының затлы байрагы<br> Кимсетелүенә юл куймас,<br> Ләкин Ватанының затлы байрагы<br> Кимсетелүенә юл куймас.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''БОСНИЯ-ҺЕРЦЕГОВИНА''' === https://rutube.ru/video/d810ba34c9dca389c278389c216d2381/ https://wikiway.com/bosniya-i-gertsegovina/gimn/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bosnia_and_Herzegovina%27s_national_anthem.ogg '''Intermezzo''' ('''Intermeco''') — Босния-Һерцеговинаның милли гимны. 1999 елның 25 июнендә, элеккеге "Jedna si jedina" исемлесе гамәлдән чыгарылгач, кабул ителде. Соңгысының текстын илнең серб һәм һорват җәмгыятьләре үткәрмәде. Шул сәбәпле "Интермеццо" да бүгенгә кадәр тексттан мәхрүм.<br> === '''БОТСВАНА''' === Сетсвана телендә<br> '''Fatshe leno la rona'''<br> '''I.''' Fatshe leno la rona<br> Ke mpho ya Modimo,<br> Ke boswa jwa borraetsho;<br> a le nne ka kagiso.<br> '''''Chorus:'''''<br> Tsogang, tsogang! Banna, tsogang!<br> Emang, basadi, emang, tlhagafalang!<br> Re kopanele go direla<br> Lefatshe la rona.<br> '''II.''' 'Ina lentle la tumo<br> la tšhaba ya Botswana,<br> Ka kutlwano le kagisano,<br> e bopagantswe mmogo.<br> 𝄆 '''''Chorus.''''' 𝄇<br> Инглиз телендә<br> '''This Land of Ours'''<br> '''I.''' Blessed be this noble land,<br> Gift to us from God's strong hand,<br> Heritage our fathers left to us.<br> May it always be at peace.<br> '''''Chorus:'''''<br> Awake, awake, O men, awake!<br> And women close beside them stand,<br> Together we'll work and serve<br> This land, this happy land!<br> '''II.''' Word of beauty and of fame,<br> The name Botswana to us came.<br> Through our unity and harmony,<br> We'll remain at peace as one.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/3a6ae0dd6eef98449ffe73a1fdd4980b/ https://wikiway.com/botsvana/gimn/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Fatshe_leno_la_rona.ogg '''БУ – БЕЗНЕҢ ИЛЕБЕЗ'''<br> ........................... === '''БӨЕКБРИТАНИЯ''' === '''''English'''''<br> '''God save the King''' *<br> God save our gracious King!<br> Long live our noble King!<br> God save the King!<br> Send him victorious,<br> Happy and glorious,<br> Long to reign over us:<br> God save the King!<br> https://rutube.ru/video/40ec7e8ded886c6056411cc591f3e590/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Алла, сакла патшаны'''<br> Алла, сакла аны,<br> Күрекле патшаны,<br> Алла, сакла!<br> Җиңүләр бүләк ит,<br> Данлы, бәхетле ит,<br> Хакимебез дип хакла,<br> Алла, сакла!<br> * Дәүләт башлыгы хатын-кыз булган очракта, '''King''' (кыйрал) урынына '''Queen''' (Кыйралбикә) дип җырлана. Рәсми чараларда гадәттә шушы беренче куплеты гына башкарыла. Тагын ике куплеты бар.<br> === '''БРАЗИЛИЯ''' === '''''Em português'''''<br> Ouviram do Ipiranga as margens plácidas,<br> de um povo heroico o brado retumbante.<br> E o sol da Liberdade em raios fúlgidos,<br> brilhou no céu da Pátria nesse instante.<br> Se o penhor dessa igualdade,<br> conseguimos conquistar com braço forte!<br> Em teu seio, ó Liberdade,<br> desafia o nosso peito a própria morte!<br> Ó Pátria amada,<br> idolatrada,<br> salve, salve!<br> Brasil, um sonho intenso, um raio vívido,<br> de amor e de esperança à terra desce.<br> Se em teu formoso céu, risonho e límpido,<br> a imagem do Cruzeiro resplandece.<br> Gigante pela própria natureza<br> És belo, és forte, impávido colosso<br> E o teu futuro espelha essa grandeza<br> Coro:<br> Terra adorada<br> Entre outras mil<br> és tu, Brasil,<br> ó Pátria amada<br> Dos filhos deste solo és mãe gentil<br> Pátria amada,<br> Brasil! Brasil! Brasil!<br> https://rutube.ru/video/ee7431706dc7629ac0421187af03b030/ Ике куплеты бергә. Һәр куплет алдыннан ярты минутлык увертюра уйнала.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hino_Nacional_Brasileiro_instrumental.ogg<br> '''''Рәсми беренче куплеты. Башта ярты минутлык увертюра уйнала.''''' '''''Татар телендә'''''<br> Ишеттеләр Ипиранга-елга ярлары<br> Батырларның күк күкрәүдәй өннәрен,<br> Һәм азатлык кояшы мул сипте нурларын,<br> Яктыртты ул Ватаныбыз күкләрен.<br> Без тигезлек дәлил-сәбәбен<br> Бу куәтле куллар белән казандык,<br> Каршы алырбыз үлем сәгатен<br> Синең кочагыңда, изге Азатлык!<br> Сөекле Ватан,<br> Кодрәт ал Хактан,<br> Имин бул син!<br> Бразил — бөек хыялыбыз, сибә нурлар<br> Күк такымы — Көньяк Хач җиребезгә,<br> Сөю, өмет таратып балкый йолдызлар<br> Гүзәл, аяз, шатлык тулы күгебездә.<br> Табигать үзе тудырган гигантсың;<br> Мәһабәт, көчле, кыю син, беләгеңдә<br> Алдагы бөеклегеңне туплагансың!<br> Кушымтасы:<br> Меңнәр арасыннан<br> Өзелеп яраткан ил,<br> Әй сөекле Ватан,<br> Син ул, Бразил!<br> Ул-кызыңа изге ана күк ил,<br> Әй сөекле Бразил!<br> Бразил! Бразил!<br> === '''БРУНЕЙ''' === === '''БУРКИНА ФАСО''' === === '''БУРУНДИ''' === === '''БУРЯТИЯ''' === Үнгын дайдаар, хангай тайгаар нэмжыгшэ<br> Үлзы Буряад — манай нангин үлгы.<br> Сэлмэг сарюун, сэнхир номин шарайшни<br> Сэдьхэлдэмнай хэзээдэшье зулгы.<br> Эрхим хангал санзай шэнги агаарташ<br> Эршэ хүсөөр элсүүлэнгүй яалайб!<br> Эмтэй домтой мүнхын уһан аршаандаш<br> Эльгэ зүрхөө хүртүүлэнгүй яалайб!<br> Холын замда эхын ёһоор юрөөжэ,<br> Хүмүүн зондо хэтын жаргал хүсөөш.<br> Саяан хадын сэлгеэн амяар арюудхан,<br> Байгал далайн гэгээн долгёор сүршөөш.<br> Шэрүүн сагай ерээшье һаа дэлхэйдэ,<br> Шинии заяан замһаа хадуурхагүйл.<br> Эбтэй дорюун бүлын ёһоор жаргыш даа,<br> Энхэ Буряад — манай нангин үлгы.<br> Эхэ нютаг!<br> https://rutube.ru/video/28ab9b9219843a27baf44e5222ea81d6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Буряад_Уласай_түрын_дуулал.ogg ............................... === '''БУТАН''' === === '''ВЬЕТНАМ''' === '''''Bằng tiếng Việt'''''<br> '''Tiến quân ca'''<br> Đoàn quân Việt Nam đi chung lòng cứu quốc<br> Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa<br> Cờ in máu chiến thắng vang hồn nước,<br> Súng ngoài xa chen khúc quân hành ca.<br> Đường vinh quang xây xác quân thù,<br> Thắng gian lao cùng nhau lập chiến khu.<br> Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,<br> Tiến mau ra sa trường,<br> Tiến lên, cùng tiến lên.<br> Nước non Việt Nam ta vững bền.<br> Đoàn quân Việt Nam đi sao vàng phấp phới<br> Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than<br> Cùng chung sức phấn đấu xây đời mới,<br> Đứng đều lên gông xích ta đập tan.<br> Từ bao lâu ta nuốt căm hờn,<br> Quyết hy sinh đời ta tươi thắm hơn.<br> Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,<br> Tiến mau ra sa trường,<br> Tiến lên, cùng tiến lên.<br> Nước non Việt Nam ta vững bền.<br> https://rutube.ru/video/5e84a5392251a0bded2e865d403204ae/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Vietnam.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Алга баручы гаскәр җыры'''<br> Вьет гаскәре алга, илне сакларга,<br> Бара озын, тар сукмакларда.<br> Ил рухы – канлы байракта,<br> Туп гөрселдәве – җырларда.<br> Юл буйлап – дошман сөяге,<br> Күңелдә – җиңү теләге.<br> Халкыбыз дип сафка бастык.<br> Алга, яуларга,<br> Бергә – гел алга!<br> Вьетнам мәңгелек һәм нык.<br> Вьет гаскәре, алга, алтын йолдызга<br> Карап ил чыга олы юлга,<br> Күмәкләшеп – яңа тормышка,<br> Богауларны өзеп – уңышка.<br> Озак булдык михнәт-кайгыда,<br> Ватан өчен җаннар фида,<br> Халкыбыз дип сафка бастык.<br> Алга, яуларга,<br> Бергә – гел алга!<br> Вьетнам мәңгелек һәм нык.<br> === '''ГАГАУЗИЯ''' === '''Tarafım'''<br> Tarafım, san tarafım,<br> Ne gözelsin, korafım:<br> Çok comerţin sän, topraam,<br> Gagauz Yerim, Bucaam!<br> Refren:<br> Gagauziya – hoşluum,<br> Çok sevin, koru dostluu,<br> Bayraanı üüsek kaldır,<br> Sän benim paalı halkım!<br> İIk adım sendi yaptık,<br> Hem ana da biz dedik,<br> Kaușu sevdik dinmäz,<br> «Oglanı» çaldık bitmäz.<br> Refren.<br> Gagauziya, mutlu yerim,<br> Vatanımsın sän benim,<br> Pek işçidir insanın,<br> Yelleri keser altın.<br> Refren.<br> Ne zorluk seni kırdı,<br> Ne zaman dolaştırdı.<br> Allahım, koru topraa:<br> Gagauz Yeri, Bucaa!<br> Refren.<br> https://rutube.ru/video/56e9481f5a49d01e2753681fd49d4c75/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Gagauz_Yerin_Gimnı.ogg '''Тарафым'''<br> === '''ГАУДЕАМУС (Шәкертләр гимны)''' === '''''Латинча'''''<br> '''Gaudeamus igitur!'''<br> I. Gaudeamus igitur<br> Juvenes dum sumus,<br> Gaudeamus igitur<br> Juvenes dum sumus!<br> Post jucundam juventutem<br> Post molestam senectutem<br> Nos habebit humus,<br> Nos habebit humus.<br> II. Ubi sunt qui ante nos<br> In mundo fuere?<br> Ubi sunt qui ante nos<br> In mundo fuere?<br> Ade as a inferos<br> Transe as a superos<br> Hos si vis videre,<br> Hos si vis videre.<br> III. Vita nostra brevis est<br> Brevi finietur,<br> Vita nostra brevis est<br> Brevi finietur.<br> Venit mors velociter<br> Rapit nos atrociter<br> Nemini parcetur,<br> Nemini parcetur.<br> IV. Vivat academia,<br> Vivant professores,<br> Vivat academia,<br> Vivant professores!<br> Vivat membrum quodlibet,<br> Vivat membra quaelibet,<br> Semper sint in flore,<br> Semper sint in flore.<br> V. Vivant omnes virgines,<br> Faciles, formosae,<br> Vivant omnes virgines,<br> Faciles, formosae.<br> Vivant et mulieres,<br> Tenerae amabiles,<br> Bonae laboriosae,<br> Bonae laboriosae.<br> VI. Vivant et republica<br> et qui illam regit,<br> Vivant et republica<br> et qui illam regit.<br> Vivat nostra civitas,<br> Maecenatum caritas,<br> Quae nos hic protegit,<br> Quae nos hic protegit.<br> VII. Pereat tristitia,<br> Pereant osores,<br> Pereat tristitia,<br> Pereant osores.<br> Pereat diabolus,<br> Qui vis antiburschius,<br> Atque irrisores,<br> Atque irrisores.<br> https://upload.wikimedia.org/score/0/m/0moe4h1ey0lo6b55p8ouwddb1e30elb/0moe4h1e.mp3 https://rutube.ru/video/cbf30cb993a91b0983f493a99577a999/ '''Әйдәгез, күңелләник!'''<br> I. Әйдәгез, күңелләник –<br> Яшьлек шуңа форсат,<br> Әйдәгез, күңелләник –<br> Яшьлек шуңа форсат!<br> Яшь гомерләр үтеп китәр,<br> Тынгысыз картлык та җитәр –<br> Алыр безне туфрак,<br> Алыр безне туфрак.<br> II. Безнең гомер бик кыска<br> Фанилык иңендә,<br> Безнең гомер бик кыска<br> Фанилык иңендә.<br> Әҗәл тиз килеп җитә,<br> Дөньядан алып китә,<br> Аяу юк һичкемгә,<br> Аяу юк һичкемгә.<br> III. Моңарчы яшәгәннәр –<br> Кайда алар бүген?<br> Моңарчы яшәгәннәр –<br> Кайда алар бүген?<br> Күкләргә менеп эзлә,<br> Ахирәттә дә күзлә –<br> Очратырлык түгел,<br> Очратырлык түгел.<br> IV. Яшә, академия,<br> Яшәсен остазлар,<br> Яшә, академия,<br> Яшәсен остазлар!<br> Яшәсен һәркайсысы,<br> Яшәсен һәрбарчасы<br> Һәм чәчәк атсыннар,<br> Һәм чәчәк атсыннар!<br> V. Яшәсен безнең кызлар –<br> Сөйкемле, гүзәлләр,<br> Яшәсен безнең кызлар –<br> Сөйкемле, гүзәлләр!<br> Яшәсеннәр ханымнар –<br> Ягымлылар, назлылар,<br> Хезмәт сөючәннәр,<br> Хезмәт сөючәннәр!<br> VI. Яшәсен дәүләтебез,<br> Яшәсен хакимнәр,<br> Яшәсен дәүләтебез,<br> Яшәсен хакимнәр!<br> Яшәсен шәһәребез,<br> Иганәчеләребез –<br> Химая иткәннәр,<br> Химая иткәннәр.<br> VII. Булмасын кайгы-хәсрәт,<br> Бетсен көнләшкәннәр,<br> Булмасын кайгы-хәсрәт,<br> Бетсен көнләшкәннәр!<br> Олаксын шайтаны да,<br> Шәкертләр дошманы да –<br> Гыйлемнән көлгәннәр,<br> Гыйлемнән көлгәннәр!<br> === '''ГВАТЕМАЛА''' === '''''Español'''''<br> '''¡Guatemala feliz...!'''<br> ¡Guatemala feliz...! que tus aras<br> no profane jamás el verdugo;<br> ni haya esclavos que laman el yugo<br> ni tiranos que escupan tu faz.<br> Si mañana tu suelo sagrado<br> lo amenaza invasión extranjera,<br> libre al viento tu hermosa bandera<br> a vencer o a morir llamará.<br> '''''Coro I'''''<br> Libre al viento tu hermosa bandera<br> a vencer o a morir llamará;<br> que tu pueblo con ánima fiera<br> antes muerto que esclavo será.<br> De tus viejas y duras cadenas<br> tú forjaste con mano iracunda,<br> el arado que el suelo fecunda<br> y la espada que salva el honor.<br> Nuestros padres lucharon un día<br> encendidos en patrio ardimiento,<br> y lograron sin choque sangriento<br> colocarte en un trono de amor.<br> '''''Coro II'''''<br> Y lograron sin choque sangriento<br> colocarte en un trono de amor,<br> que de patria en enérgico acento<br> dieron vida al ideal redentor. <br> https://rutube.ru/video/d6dc9d8a9ac02cce08f980af4ea733df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Guatemala,_by_the_U.S._Navy_Band.oga '''''Испан телендә'''''<br> '''Гватемала – бәхетле!..'''*<br> Гватемала – бәхетле!... Михрабың <br> Һичкайчан мәсхәрә ителмәс;<br> Юк коллар, ялаучы богавын,<br> Һәм залим йөзеңә төкермәс.<br> Һәм әгәр бу изге туфрагың<br> Нәҗесләп тапталса иртәгә,<br> Чакырыр азатлык байрагың –<br> Җиңәргә йә шәһит китәргә.<br> '''''Беренче кушымта:'''''<br> Чакырыр азатлык байрагың<br> Җиңүгә йә шәһит китәргә.<br> Кол булмас һич горур улларың,<br> Ителсә дә дучар үләргә.<br> Күптәнге һәм авыр богауны<br> Онытып, алырсың кулларга<br> Бәрәкәт бирүче суканы<br> Һәм кылыч – намусың сакларга.<br> Милли хис ялкынында янган<br> Бабалар тапкан үз бәхетен:<br> Кан коймый, азатлык яулаган<br> Һәм корган мәхәббәт тәхетен.<br> '''''Икенче кушымта:'''''<br> Кан коймый азатлык яулаган<br> Һәм корган мәхәббәт тәхетен,<br> Куәтле булсын дип Ил-Ватан,<br> Тергезгән идеал-өметен.<br> * Гимнның өченче-дүртенче куплетлары илнең җирле үзенчәлекләренә багышланган, рәсми чараларда алар гадәттә башкарылмый. Беренче рәсми куплеты гына башкарылганда, кушымтасы кабатлана.<br> === '''ГОМАН''' === '''''Гарәп телендә'''''<br> يا ربنا احفظ لنا جلالة السلطان<br> والشعب بالأوطان<br> بالعز والإيمان<br> وليدم مؤيدا<br> عاهلا ممجدا<br> بالنفوس يفتدى<br> وليدم مؤيدا<br> عاهلا ممجدا<br> بالنفوس يفتدى<br> يا عمان نحن من عهد النبي<br> أوفياء من كرام العرب<br> أبشري قابوس جاء<br> فلتباركه السماء<br> واسعدي والتقيه بالدعاء<br> https://rutube.ru/video/3b3791ac515cb88a7140c6765148ac1c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Peace_to_the_Sultan_(نشيد_السلام_السلطاني).ogg Йа Илаһ, солтан галиҗәнапне данла һәм ярлыка,<br> халкын, Ватанын сакла,<br> гыйззәт-иманын хакла!<br> Яшә, солтаныбыз,<br> данлы юлбашчыбыз,<br> синең өчен җан фида.<br> Яшә, солтаныбыз,<br> данлы юлбашчыбыз,<br> синең өчен җан фида.<br> Гоман, нәби гаһеденнән тәкъва,<br> без — тугры, кәрамәтле гарәп.<br> Кабуска догаң хаслап,<br> хатиб рухына баглап,<br> шатландыр аны, мөбарәкләп.<br> === '''ГӨРҖИСТАН''' === ქართულად<br> '''თავისუფლება'''<br> ჩემი ხატია სამშობლო,<br> სახატე მთელი ქვეყანა,<br> განათებული მთა-ბარი,<br> წილნაყარია ღმერთთანა.<br> თავისუფლება დღეს ჩვენი<br> მომავალს უმღერს დიდებას,<br> ცისკრის ვარსკვლავი ამოდის<br> და ორ ზღვას შუა ბრწყინდება,<br> და დიდება თავისუფლებას,<br> თავისუფლებას დიდება.<br> https://rutube.ru/video/3b6b3ac76bfb78a37b9a485da54c07e2/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tavisupleba_instrumental.ogg '''''Гөрҗи телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Ватаным – изге иконам,<br> Дөнья җирләре түрендә,<br> Тау-үзәннәре Алладан<br> Без туганнарга бирелгән.<br> Киләчәгебезне данлап<br> Азатлык-ирек яулыйбыз,<br> Ике диңгез арасында<br> Балкыр таңда Чулпан йолдызыбыз,<br> Җырлыйбыз ирекне без мактап,<br> Азатлыкка дан җырлыйбыз!<br> === '''ГРЕНЛАНДИЯ''' === '''''Kalaallisut'''''<br> 1. Nunarput, utoqqarsuanngoravit<br> niaqqut ulissimavoq qiinik.<br> Qitornatit kissumiaannarpatit<br> tunillugit sineriavit piinik.<br> 5. Taqilluni naami atunngiveqaaq,<br> kalaallit siumut makigitsi.<br> Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq,<br> saperasi isumaqaleritsi.<br> https://rutube.ru/video/87d8e32fb75ee1335087ccdd3ba8ac91/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Nunarput.ogg '''''Гренланд телендә'''''<br> 1. Син, борынгы Ватаныбыз, тау-бозлы,<br> Күкрәгеңдә назлана ул-кызларың.<br> Чал чәчләрдәй кар каплаган башыңны,<br> Байлык-муллыкта океан ярларың.<br> 5. Кол басынкылыгы — түгел һич язмыш,<br> Алга, Калааллит, без синең сагыңда.<br> Уалучан булса да безнең тормыш,<br> Инаныгыз, булдырырбыз барын да!<br> '''Гимн текстындагы биш куплетның беренчесе һәм соңгысы гына рәсми рәвештә башкарыла.'''<br> === '''ГРЕЦИЯ (ЮНАНСТАН)''' === '''''Στα ελληνικά'''''<br> '''Ἐλευθεριά'''<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι<br> Τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι,<br> Ποὺ μὲ βία μετράει τὴν γῆ.<br> Ἀπ’ τὰ κόκκαλα βγαλμένη<br> τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά,<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> https://rutube.ru/video/8ad80831c39f5c43a56280dadc8ae903/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymn_to_liberty_instrumental.oga '''''Грек (юнан) телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Таныш миңа, газиз илем,<br> Иң үткен кылычларың,<br> Таныш үткен күз карашың —<br> Колачлый ул Җир шарын.<br> Затлы Юнан тамырыннан<br> Үсеп чыккан бер аклык, —<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык!<br> '''Барлыгы 254 куплеты булган текстның бердәнбер рәсми башкарыла торганы.'''<br> === '''ГЫЙРАК''' === '''باللغة العربية'''<br> '''مَوْطِنِيْ'''<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلْجَلَالُ وَالْجَمَالُ وَالسَّنَاءُ وَالْبَهَاءُ<br> فِيْ رُبَاكْ فِيْ رُبَاكْ<br> وَالْحَيَاةُ وَالنَّجَاةُ وَالْهَنَاءُ وَالرَّجَاءُ<br> فِيْ هَوَاكْ فِيْ هَوَاكْ<br> هَلْ أَرَاكْ هَلْ أَرَاكْ<br> سَالِماً مُنَعَّماً وَ غَانِماً مُكَرَّماً<br> سَالِماً مُنَعَّماً وَ غَانِماً مُكَرَّماً<br> هَلْ أَرَاكْ فِيْ عُلَاكْ<br> تَبْلُغُ السِّمَاكْ تَبْلُغُ السِّمَاكْ<br> مَوْطِنِي مَوْطِنِيْ<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلشَّبَابُ لَنْ يَّكِلَّ هَمُّهُ أنْ يَّسْتَقِلَّ<br> أَوْ يَبِيْد أَوْ يَبِيْد<br> نَسْتَقِيْ مِنَ الرَّدَى وَلَنْ نَّكُوْنَ لِلْعِدَى<br> كَالْعَبِيْد كَالْعَبِيْد<br> لَا نُرِيْد لَا نُرِيْد<br> ذُلَّنَا الْمُؤَبَّدَا وَعَيْشَنَا الْمُنَكَّدَا<br> لَا نُرِيْد بَلْ نُعِيْد<br> مَجْدَنَا التَّلِيْد مَجْدَنَا التَّلِيْد<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلْحُسَامُ وَ الْيَرَاعُ لَا الْكَلَامُ وَالنِّزَاعُ<br> رَمْزُنَا رَمْزُنَا<br> مَجْدُنَا وَ عَهْدُنَا وَوَاجِبٌ مِّنَ الْوَفَاء<br> يَهُزُّنَا يَهُزُّنَا<br> عِزُّنَا عِزُّنَا<br> غَايَةٌ تُشَرِّفُ وَ رَايَةٌ تُرَفْرِفُ<br> يَا هَنَاكْ فِيْ عُلَاكْ<br> قَاهِراً عِدَاكْ قَاهِراً عِدَاكْ<br> مَوْطِنِيْ مَوطِنِيْ<br> https://rutube.ru/video/36bfaa3e552fb97403063f05b18e40c1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Mawtini.ogg '''''татарча'''''<br> '''Ватаным'''<br> Ватаным, Ватаным,<br> Гүзәллегең, бөеклегең, дан-шөһрәтең һәм зиннәтең —<br> Тауларда, тауларда,<br> Тормыш-хәят һәм ирегең, куанычың һәм өметең<br> Һаваңда, һаваңда —<br> Насыйпмы бу миңа?<br> Хозурың хәвефсезлектә, хөрмәтең иминлектә,<br> Хозурың хәвефсезлектә, хөрмәтең иминлектә —<br> Насыйпмы? Бу намың<br> Тәблигъ булсын күктә,<br> Тәблигъ булсын күктә,<br> Ватаным, Ватаным!<br> Ватаным, Ватаным,<br> Армый-талмый әзер яшьләр азатлык дип җан атарга<br> Йә шәһит булмакка,<br> Үлем суын эчсәләр дә, буйсынмаслар дошманнарга,<br> Түнмәсләр коллыкка —<br> Мәңгелек хурлыкка.<br> Рухсызланмам, риза булмам аяныч яшәмәккә,<br> Рухсызланмам, риза булмам аяныч яшәмәккә.<br> Иҗтиһад кылганым —<br> Даның тергезмәккә, даның тергезмәккә,<br> Ватаным, Ватаным.<br> Ватаным, Ватаным,<br> Үткен кылыч, очлы каләм, сафсата һәм бәхәс түгел, —<br> Байрагым һәм туграм.<br> Намусым дип, иманым дип, бурыч дип атлыга күңел —<br> Гомерлек вазифам.<br> Безнең дан, безнең дан —<br> Без кадерләгән максатта, күк бизәгән байракта,<br> Без кадерләгән максатта, күк бизәгән байракта.<br> Куәтле рух-җаның,<br> Дошманны җиңеп атла, дошманны җиңеп атла,<br> Ватаным, Ватаным.<br> '''Гыйракның "Маутыйни" (Ватаным) исемле дәүләт гимны гарәпләрнең гомуми максатларын һәм омтылышларын да чагылдыра. Шул сәбәпле ул берничә гарәп илендә халык гимны булып киткән.''' === '''ДАНИЯ''' === '''''På dansk'''''<br> '''''Дания телендә'''''<br> Der er et yndigt land<br> Der er et yndigt land,<br> det står med brede bøge<br> nær salten østerstrand,<br> nær salten østerstrand.<br> Det bugter sig i bakke dal,<br> det hedder gamle Danmark,<br> og det er Frejas sal,<br> og det er Frejas sal!<br> Vort gamle Danmark skal bestå<br> så længe bøgen spejler,<br> sin top i bølgen blå,<br> sin top i bølgen blå.<br> https://rutube.ru/video/a378796d75472ac903f75f9e630368b6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Der_er_et_yndigt_land.ogg '''Әй, сөекле Ватан!'''<br> Әй, сөекле Ватан!<br> Тозлы диңгез ярында<br> бүкләрең тезелеп баскан,<br> тезелеп баскан.<br> Борынгы Данмарк илен,<br> диңгездән искән җилен<br> Фрайя яраткан,<br> Фрайя яраткан!<br> Мәңге яшә, урманнар күк,<br> кодрәт алып, даннар иле,<br> зәңгәр дулкыннардан,<br> зәңгәр дулкыннардан.<br> '''Гимнның җыелма рәсми куплеты.'''<br> === '''ДОМИНИКАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Español'''''<br> '''Quisqueyanos valientes'''<br> I. Quisqueyanos valientes, alcemos<br> Nuestro canto con viva emoción,<br> Y del mundo a la faz ostentemos<br> Nuestro invicto glorioso pendón. <br> ¡Salve el pueblo que intrépido y fuerte, <br> A la guerra a morir se lanzó <br> Cuando en bélico reto de muerte<br> Sus cadenas de esclavo rompió. <br> '''''(+acompañamiento)'''''<br> Ningun pueblo ser libre merece <br> Si es esclavo indolente y servil; <br> Si en su pecho la llama no crece<br> Que templó el heroismo viril.<br> Mas Quisqueya la indómita y brava <br> Siempre altiva la frente alzará: <br> Que si fuere mil veces esclava<br> Otras tantas ser libre sabrá.<br> https://rutube.ru/video/a5fcaf7da09058288d46838b627c352c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Dominican_Republic_National_Anthem.ogg<br> (башта ике юллык кереш уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Кискейя кыюлары'''<br> 1. Җырлыйбыз, Кискейя кыюлары,<br> Дәртләнеп хисле җырыбызны,<br> Соклансын күреп бар Җир шары<br> Җиңелмәс данлыклы туыбызны.<br> Дан батыр йөрәкле халыкка —<br> Аяусыз көрәшкә атлады,<br> Җан фида кылып һәр сугышта,<br> Богауларны ватып ташлады!<br> '''''(+аккомпанемент)'''''<br> Һичкайчан булалмас хөр-азат<br> Ихтыярсыз бер кол, ярамсак,<br> Күкрәгендә ялкынланмаса<br> Гайрәте кабызган бер учак.<br> Ә Кискейя кыю, бирешмәс, —<br> Коллыкка төшсә дә мең кабат,<br> Горур тотар үзен, килешмәс,<br> Булыр ул яңадан хөр-азат.<br> === '''ЕВРОПА БЕРЛЕГЕ''' === '''ODE AN DIE FREUDE'''<br> Freude, schöner Götterfunken,<br> Tochter aus Elysium,<br> Wir betreten feuertrunken,<br> Himmlische, dein Heiligtum!<br> Deine Zauber binden wieder<br> Was die Mode streng geteilt;<br> Alle Menschen werden Brüder,<br> Wo dein sanfter Flügel weilt.<br> Seid umschlungen, Millionen!<br> Diesen Kuß der ganzen Welt!<br> Brüder, über‘m Sternenzelt<br> Muß ein lieber Vater wohnen.<br> Wem der große Wurf gelungen,<br> eines Freundes Freund zu sein;<br> wer ein holdes Weib errungen,<br> mische seinen Jubel ein!<br> Ja, wer auch nur eine Seele<br> Sein nennt auf dem Erdenrund!<br> Und wer’s nie gekonnt, der stehle<br> Weinend sich aus diesem Bund!<br> https://rutube.ru/video/287ed23850bb5fc1bd7c399bbb1fd99e/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anthem_of_Europe_(US_Navy_instrumental_long_version).ogg '''ШАТЛЫККА МӘДХИЯ'''<br> Күңелләргә иңә шатлык<br> Илаһият нурында,<br> Низагтан туеп сыендык<br> Тәңребез хозурына!<br> Берләшә рухи нигездә<br> Элек аерылганнар,<br> Ходай канат җәйгән җирдә<br> Без бәндәләр – туганнар.<br> Миллионнар, иң куеп иңгә,<br> Шатлыкка җирне күмсен!<br> Туганнар Галәм түрендә<br> Әл-Вәдүд барын белсен!<br> Тормышта туры юл тоткан,<br> Иңдәшен дус дип тойган,<br> Гомер юлдашын яраткан –<br> Булсын ул безнең туган!<br> Тәкәбберлеккә бирелгән,<br> Башканы күреп түбән,<br> Дуслык кадерен белмәгән –<br> Китсен безнең берлектән!<br> '''Гимн Европа Берлегенә кергән дәүләтләр телләренә тәрҗемә ителгән. Аерым илләрдәге чараларда ул җирле дәүләт телләрендә башкарылырга мөмкин. Гомумевропа күләмендә аны оркестр гына башкара, шул рәвешчә кыйтгадагы бер генә телгә дә өстенлек бирелми. Гимнга нигез итеп Фридрих Шиллерның 1785 елда язылган шигыре алынган. Соңрак аңа Лүдвиг ван Бетһовен көй иҗат иткән. Бу музыка көйязарның Тугызынчы симфониясенә кертелгән.'''<br> '''Биредә гимнның иң популяр варианты тәрҗемә ителгән. Соңгы дүрт юлы сирәк уйнала. Беренче куплеты гына даими башкарыла, кайвакыт аны азакта кабатлыйлар да.'''<br> === '''ҖИБУТИ''' === '''''Сомали телендә'''''<br> Hinjinne u sara kaca,<br> Calankaan harraad iyo<br> Haydaar u mudateen!<br> Haydaar u mudateen!<br> Hir cagaarku qariyayiyo.<br> Habkay samadu tahayoo;<br> Xiddig dhi igleh hoorshoo,<br> Caddaan lagu hadheeyaay.<br> ||: Maxaa haybad kugu yaal!<br> Maxaa haybad kugu yaal! :||<br> https://rutube.ru/video/c790a5f891ae816940c1c0a5d68eaae9/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:The_Djiboutian_anthem.ogg '''''Афар телендә'''''<br> Doogehiik inkih solaa,<br> Simbiliiy kah ningicle<br> Bakaarat kah sugunne!<br> Bakaarat kah sugunne!<br> Bulci kaak qaran sido,<br> Gubi kak way anxar lusa;<br> Cutukti caxte caydu,<br> Qidi wagri silaalo.<br> ||: Maysooy heebati kumuu!<br> Maysooy heebati kumuu! :||<br> https://rutube.ru/video/666957111ce1ef02b75475d6715b72ba/ https://wikiway.com/djibouti/gimn/ Күтәрел, байрагыбыз,<br> Дәррәү торып басыгыз!<br> Алдык аны яу итеп,<br> Әрнүләр, сусау үтеп.<br> Безнең мәңгелек төсләр:<br> Җирләр — яшел, күкләр — зәңгәр;<br> Ак төс — иминлек хасы,<br> Канлы йолдыз — уртасы.<br> ||: Байрак — безнең горурлык!<br> Байрак — безнең хозурлык! :||<br> === '''ИРАН ИСЛАМ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''به فارسی'''<br> سر زد از افق مهر خاوران<br> فروغ دیده‌ی حق‌باوران<br> بهمن فر ایمان ماست<br> پیامت ای امام، استقلال<br> آزادی، نقش جان ماست<br> شهیدان، پیچیده در گوش زمان فریادتان<br> پاینده مانی و جاودان<br> جمهوری اسلامی ایران<br> https://rutube.ru/video/df5a1726583c76eec62736f2b1cebf71/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sorud-e_Mellí-e_Yomhurí-e_Eslamí-e_Irán_(instrumental).oga<br> (башта кыска гына кереш уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> Офыкта Шәрекъ Кояшы балкый,<br> Хак мөселман күңелен ул назлый,<br> Баһман – иман йөзек кашы.<br> Синең вәгазьләрең, әй, Имам,<br> Азатлык, ирек тоткасы.<br> Шәһитләр!<br> Сезнең ялвару – заман колагында чаң:<br> “Ул яши һәм мәңге булачак –<br> Ислам Җөмһүрияте Иран!”<br> === '''ИРЛАНДИЯ (дәүләт гимны)''' === '''''I nGaeilge'''''<br> '''Amhrán na bhFiann'''<br> Seo dhibh a chairde duan Óglaigh,<br> Cathréimeach briomhar ceolmhar,<br> Ár dtinte cnámh go buacach táid,<br> ‘S an spéir go min réaltogach<br> Is fonnmhar faobhrach sinn chun gleo<br> ‘S go tiúnmhar glé roimh thíocht don ló<br> Fé chiúnas chaomh na hoiche ar seol:<br> Seo libh canaídh Amhrán na bhFiann.<br> '''''Refrain:'''''<br> Sinne Fianna Fáil<br> Atá faoi gheall ag Éirinn,<br> Buíon dár slua<br> Thar toinn do ráinig chugainn,<br> Faoi mhóid bheith saor.<br> Seantír ár sinsir feasta<br> Ní fhagfar faoin tíorán ná faoin tráil<br> Anocht a théam sa bhearna bhaoil,<br> Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil<br> Le gunna scréach faoi lámhach na bpiléar<br> Seo libh canaídh Amhrán na bhFiann.<br> '''''English'''''<br> '''The soldier’s song'''<br> We’ll sing a song, a soldier’s song,<br> With cheering rousing chorus,<br> As round our blazing fires we throng,<br> The starry heavens o’er us;<br> Impatient for the coming fight,<br> And as we wait the morning’s light,<br> Here in the silence of the night,<br> We’ll chant a soldier’s song.<br> Chorus:<br> Soldiers are we<br> whose lives are pledged to Ireland;<br> Some have come from a land beyond the wave.<br> Sworn to be free,<br> No more our ancient sire land<br> Shall shelter the despot or the slave.<br> Tonight we man the gap of danger<br> In Erin’s cause, come woe or weal<br> ‘Mid cannons’ roar and rifles peal,<br> We’ll chant a soldier’s song.<br> https://rutube.ru/video/90b1d912555afa0dfb85c4f6b882017f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Amhrán_na_bhFiann.ogg<br> (бу аудиода гимнның "компакт варианты" – кушымтасы гына уйнала)<br> https://zvyki.com/song/78387993/Gimn_Irlandii_-_Amhr_n_na_bhFiann/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> (вокал, биредә гимн тулысынча һәм ирланд телендә генә җырланган)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Яугирләр җыры'''<br> Җырлыйк әле яугир җырын,<br> Басып байраклар астына.<br> Йолдызлар һәм учак уты<br> Төнлә күздә чагыла;<br> Безнең күңел ярсыр яуга,<br> Иртән кояш сипсә нурын,<br> Ә хәзер бу төнге тынлыкта<br> Җырлыйк яугир җырын.<br> Кушымтасы:<br> Без яугирләр,<br> Ирландия рухы йөрәктә,<br> Без ант иттек,<br> кайда туып үссәк тә:<br> Булмас һич безнең изге утарлар<br> Залим белән кол сыеныр урын.<br> Чәлпәрәмә килер зынҗырлар,<br> Сибәр кояш илгә нурын,<br> Үкерсә дә үлем чәчеп туплар,<br> Җырларбыз яугир җырын.<br> '''Гимн текстының рәсми башкарыла торган беренче куплетлары.'''<br> === '''ИСЛАНДИЯ''' === '''''Á íslensku'''''<br> Ó, guð vors lands! Ó, land vors guðs,<br> vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn,<br> úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans<br> þínir herskarar, tímanna safn.<br> Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár<br> og þúsund ár dagur, ei meir:<br> eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,<br> sem tilbiður guð sinn og deyr.<br> Íslands þúsund ár,<br> Íslands þúsund ár,<br> eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,<br> sem tilbiður guð sinn og deyr.<br> https://rutube.ru/video/0a1dc4ee853df3662c56563317923367/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lofsöngur.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Ил Алласы! Аллалы ил!<br> Мактаулар Синең мөкатдәс намыңа.<br> Кояш, Галәм – Синең чәчәк бәйләме<br> Бакый гаскәрең тарафына.<br> Хозурыңда бер көн — мең еллар тиңдәше,<br> Мең еллар бер көндәй уза:<br> Мәңгелек – чәчәктән тамган күз яше,<br> Гыйбадәт кыла һәм сула.<br> Исландиягә мең ел,<br> Исландиягә мең ел,<br> Мәңгелек – чәчәктән тамган күз яше,<br> Гыйбадәт кыла һәм сула.<br> === '''ИСРАИЛ ДӘҮЛӘТЕ''' === '''בעברית'''<br> '''הַתִּקְוָה'''<br> כֹּל עוֹד בַּלֵּבָב פְּנִימָה<br> נֶפֶשׁ יְהוּדִי הוֹמִיָּה,<br> וּלְפַאֲתֵי מִזְרָח קָדִימָה,<br> עַיִן לְצִיּוֹן צוֹפִיָּה;<br> עוֹד לֹא אָבְדָה תִקְוָתֵנוּ,<br> הַתִּקְוָה בַּת שְׁנוֹת אַלְפַּיִם,<br> לִהְיוֹת עַם חָפְשִׁי בְּאַרְצֵנוּ, 𝄇<br> 𝄆 אֶרֶץ צִיּוֹן וִירוּשָׁלַיִם.<br> '''''Укылышы''''':<br> Kol ‘od balevav p’nimah –<br> Nefesh Yehudi homiyah<br> Ulfa’ati mizrakh kadimah<br> ‘ayin LeTsion tsofiyah –<br> ‘od lo avdah tikvatenu<br> Hatikvah bat sh’not alpayim:<br> Lihyot ‘am khofshi be’artzenu –<br> Erets Tsiyon vi’rushalayim.<br> Lihyot ‘am khofshi be’artzenu –<br> Erets Tsiyon vi’rushalayim.<br> https://rutube.ru/video/d5dc0d3980deb51088393013ef5c6bb6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hatikvah_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Тынгысыз җаныбыз кушканга,<br> Хыял яши, йөрәктә ут яна,<br> Төбәп күзләрне гел Сионга,<br> Атларбыз алга, шәрыккә таба.<br> Сүнмәс өмет безнең күңелдә,<br> Ике мең ел аны сакладык,<br> Сион, Иерусалим илендә<br> Азатлыгыбызны хакладык,<br> Сион, Иерусалим илендә<br> Азатлыгыбызны хакладык.<br> === '''ИТАЛИЯ''' === '''''In italiano'''''<br> '''Fratelli d’Italia'''<br> Fratelli d’Italia,<br> L’Italia s’è desta,<br> Dell’elmo di Scipio<br> S’è cinta la testa.<br> Dove’è la Vittoria?<br> Le porga la chioma;<br> Chè schiava di Roma<br> Iddio la creò.<br> Fratelli d’Italia,<br> L’Italia s’è desta,<br> Dell’elmo di Scipio<br> S’è cinta la testa.<br> Dove’è la Vittoria?<br> Le porga la chioma;<br> Chè schiava di Roma<br> Iddio la creò.<br> '''''Coro''''':<br> Stringiamoci a coorte,<br> Siam pronti alla morte<br> Siam pronti alla morte:<br> Italia chiamò! Italia chiamò!<br> Si!!!<br> https://rutube.ru/video/068f53c26d70ee28ae1d6c1e3e82be76/ https://rutube.ru/video/95cb7a96b0e44bf7be5a182ff2fcccb4/ '''''Татар телендә'''''<br> '''Италия туганнары'''<br> Әй, туганнар, итальяннар,<br> Италия уянды,<br> Шипионың данлы очламын<br> Таҗ итеп ул киеп алды.<br> Олы җиңү – кайда соң ул?<br> Ул бит безгә баш иде:<br> Рум коллары торыннары<br> Ил хуҗасы булсын, диде.<br> Әй, итальяннар,<br> Италия уянды,<br> Шипио очламын<br> Таҗ итеп ул алды.<br> Олы җиңү – кайда?<br> Ул безгә баш иде:<br> Рум оныклары<br> Хуҗа булсын, дип.<br> '''''Кушымтасы''''':<br> “Бер тарафка, – дип, – әйдә, берләшик,<br> Җан фида кылып, бергә без көрәшик,<br> Җан фида кылып, бергә без көрәшик”, –<br> Италия дәшә! Италия дәшә!<br> Һәй!!!<br> '''Гимн текстының рәсми башкарыла торган беренче куплеты. Тагын ике "азатлык куплеты" һәм ике "тарихи куплеты" бар.'''<br> === '''ИЧКЕРИЯ ЧЕЧЕН ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Нохчийн маттахь'''''<br> '''Ӏожалла я маршо'''<br> Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла тхо,<br> ‘уьйранна лом уг’уш тхан ц’ераш техкина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Аьрзонийн баннашкахь наноша дакхийна,<br> Тархаш т’ехь дой хьийзо дайша ‘амийна.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Халкъана, махкана наноша кхоьллина,<br> Цаьршинна эшначохь, майра д’ах’иттина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Ламанан лечарчий маршонехь кхиийна,<br> Халонех, бохамех курра чекхдийлина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Мокхаза ламанаш даш хилла лаларах,<br> Дахарехь, къийсамехь яхь оха д’алур яц.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Бос ‘аьржа ва латта молханах лелхарах,<br> Тхешан сий доьхкина, тхо лаьтта доьрзур дац.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Тхо цкъа а цхьанненна къарделла совцур дац,<br> ‘ожалла, я маршо — шиннех цхьаъ йоккхур ю?<br> Лаилаха иллАллах.<br> Йижараша тхан чевнаш эшаршца ерзайо,<br> Хьомсарчу б’аьргаша хьнаршна г’иттадо.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Мацалло хьовзадахь, орамаш дуур ду,<br> Хьогалло тхаш б’арздахь, бецан тхин мийра ду.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла ду,<br> Халкъана, махкана, Далла а муьт’ахь ду.<br> Лаилаха иллАллах.<br> https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Гимн_Чеченской_Республики_Ичкерия.ogg<br> (берничә куплеты яңадан кабатлана)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Йә үлем, йә азатлык'''<br> Ана бүре баласын тапкан төндә туганбыз,<br> Арыслан үкергәндә без исемнәр алганбыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Бөркет ояларында үстергәндер анабыз,<br> Ат йөгәнләтеп безне өйрәткәндер атабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Халык һәм Ватан өчен үстергәндер анабыз,<br> Әнкәйләр чакырганда, кабат сафка басабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Тау бөркетләре белән без бергә очып үстек,<br> Киртәләр-михнәтләрне горур атлап без кичтек.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Мәрмәр кыялар тизрәк, эрерләр гүя кургаш, —<br> Ләкин дошманнар безне һич тезләндерә алмас.'''<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Җир-туфрак әйләнсә дә ут кабып күмерләргә,<br> Намусыбыз югалтып, кермәбез каберләргә.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Безне буйсындыралмас һичберкайчан һәм һичкем,<br> Икесенең берседер — йә азатлык, йә үлем.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Дәваларлар сеңелләр җырлашып тән ярасын,<br> Өндәр каһарманлыкка сөйгән ярның карашы.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Тамырлар кимерербез, битәрли калса ачлык,<br> Сусавыбызны басар үләннәрдән тамган чык.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Ана бүре баласын тапкан төндә туганбыз,<br> Алла, Халык һәм Ватан — мөкатдәстер кыйблабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> === '''ЙӘМӘН''' === '''باللغة العربية'''<br> رَدِّدِيْ أَيَّتُهَا الدُّنْيَا نَشِيْدِيْ<br> رَدِّدِيْهِ وَأَعِيْدِيْ وَأَعِيْدِيْ<br> وَاذْكُرِيْ فِيْ فَرْحَتِيْ كُلَّ شَهِيْدِ<br> وَامْنَحِيْهِ حُلَلاً مِّنْ ضَوْءِ عِيْدِيْ:|<br> |: رَدِّدِيْ أَيَتُهَا الدُّنْيَا نَشِيْدِيْ <br> وَحْدَتِيْ، وَحْدَتِيْ<br> يَا نَشِيْداً رَائِعاً يَمْلَاُ نَفْسِيْ<br> أَنْتِ عَهْدٌ عَالِقٌ فِيْ كُلِّ ذِمَّة<br> رَايَتِيْ، رَايَتِيْ<br> يَا نَسِيْجاً حِكْتُهُ مِنْ كُلِّ شَمْسِ<br> أُخْلُدِيْ خَافِقَةً فِيْ كُلِّ قِمَّة<br> أُمَّتِيْ، أُمَّتِيْ<br> اِمْنَحِيْنِي الْبَأسَ يَامَصْدَرَ بَأسِيْ<br> وَاذْخُرِيْنِيْ لَكِ يَا أَكْرَمَ أُمَّة<br> عِشْتُ إِيْمَانِيْ وَحُبِّيْ سَرْمَدِيَّا<br> وَمَسِيْرِيْ فَوْقَ دَرْبِيْ عَرَبِيَّا<br> وَسَيَبْقٰى نَبْضُ قَلْبِيْ يَمَنِيَّا<br> لَنْ تَرَى الدُّنْيَا عَلٰى أَرْضِيْ وَصِيَّا<br> https://rutube.ru/video/18fc6c8a7dc61cd3475944def2171c3b/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_United_Republic.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Кабатла, дөнья, кабатла бу көемне,<br> Кабатла син нәшидемне, гаһедемне.<br> Искә төшер исемнәрен шәһидләрнең.<br> Ки син затлы киемнәрен бәйрәмнәрнең.<br> |: Кабатла, дөнья, кабатла нәшидемне. :|<br> Берлегем, Берлегем,<br> Рухлана бу ягымлы җырдан күңелем,<br> Һәр халәткә бәйләнешле ул гаһедем.<br> Байрагым, байрагым,<br> Кояшның син үзеннән иңгән комачым,<br> Мәңге балкы һәм бизәп тор һәр тау башын.<br> Өммәтем, өммәтем,<br> Вакыйг ит син үз көчеңне, куәтеңне,<br> Затлылардан итәр өчен дәүләтеңне.<br> Иманлы һәм сөюле мин җир йөзендә,<br> Һәм гомерем үтәр гарәп кавемендә.<br> Йәмәнемне йөртермен йөрәк түрендә,<br> Һичбер чит-ят хаким булмас дәүләтемдә.<br> === '''КАБО ВЕРДЕ''' === https://rutube.ru/video/c717f83a9e25b73b5b4d1a885116d12d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cântico_da_Liberdade_(instrumental).ogg === '''КАЗАКЪСТАН''' === '''''Қазақ тілінде'''''<br> '''Менің Қазақстаным'''<br> Алтын күн аспаны,<br> Алтын дән даласы,<br> Ерліктің дастаны —<br> Еліме қарашы!<br> Ежелден ер деген,<br> Даңқымыз шықты ғой,<br> Намысын бермеген,<br> Қазағым мықты ғой!<br> '''''Қайырмасы:'''''<br> Менің елім, менің елім,<br> Гүлің болып егілемін,<br> Жырың болып төгілемін, елім!<br> Туған жерім менің —<br> Қазақстаным!<br> Ұрпаққа жол ашқан,<br> Кең байтақ жерім бар.<br> Бірлігі жарасқан,<br> Тәуелсіз елім бар.<br> Қарсы алған уақытты,<br> Мәңгілік досындай.<br> Біздің ел бақытты,<br> Біздің ел осындай!<br> '''''Қайырмасы.'''''<br> https://rutube.ru/video/d80fefc5ce5b1cda2113bdb39dcd92c1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kazakhstan_National_Anthem_2012.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Минем Казакъстаным'''<br> Алтын көн асманы,<br> Мул ашлык даласы,<br> Батырлык дастаны —<br> Илемә карачы!<br> Күптәннән ир дигән<br> Даныбыз кодрәте,<br> Намусын бирмәгән<br> Казагым куәте!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Минем илем, минем илем,<br> Гөлең булып сибеләмен,<br> Җырың булып түгеләмен, илем!<br> Туган җирем минем —<br> Казакъстаным!<br> Килергә юл ачкан<br> Чиксез киң җирем бар,<br> Берлеге ярашкан<br> Ирекле илем бар.<br> Каршылый вакытны<br> Мәңгелек дустыдай,<br> Безнең ил — бәхетле,<br> Безнең ил — шушындый!<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''КАЛМЫКСТАН''' === '''''Хальмг келн'''''<br> '''Хальмг Таңһчин Частр'''<br> Сарул сәәхн Хальмг Таңһч<br> Сансн тоотан күцәнә,<br> Авта җирһлин бат җолаг<br> Алдр һартан атхна.<br> '''''Давтвр:'''''<br> Улан залата хальмг улс,<br> Улата теегән кеерүлий!<br> Төрскн нутгтан күчән нерәдәд,<br> Толһа менд җирһий!<br> Олн келн-әмтнлә хамдан<br> Уралан Таңһчин зүткнә<br> Иньгллтин залин өндр герлд<br> Иргч мана батрна.<br> '''''Давтвр.'''''<br> Баатр-чиирг үрдәр туурад,<br> Буурл теемг өснә.<br> Сурһуль-номдан килмҗән өдәг,<br> Сул нерән дуудулна.<br> '''''Давтвр.''''' https://rutube.ru/video/4a0fb2e5bbd2bed3ad8dd41a232c2e4d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kalmykia_anthem_(short_instrumental).ogg<br> Оркестр башкаруында гимнның компакт варианты. Бер куплеты; кушымтасының соңгы ике юлы кабатлана.<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Калмыкстан җыры'''<br> Гүзәл туган Калмык Иле<br> Бар даланы яктырта,<br> Төзек тормыш дилбегәсен<br> Көчле кулында тота.<br> '''''Кушымта''''':<br> Калмык халкы, алсу төскә<br> Иркен даланы бизә!<br> Туган йортка куәт өстәп,<br> Имин бул син мәңгегә!<br> Төрле телле кешеләре<br> Алга әйди Ватанны.<br> Дуслык нурында киләчәк<br> Ышанычлы һәм данлы.<br> '''''Кушымта'''''.<br> Батыр-чыдам балаларың<br> Чал даланы үстерә,<br> Тырышлыкта гыйлем эстәп,<br> Азат исемен күтәрә.<br> '''''Кушымта'''''.<br> === '''КАМБОДЖА''' === '''ជាភាសាខ្មែរ'''<br> '''បទនគររាជ'''<br> សូមពួកទេវត្តា រក្សាមហាក្សត្រយើង<br> អោយបានរុងរឿង ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្តី<br> យើងខ្ញុំព្រះអង្គ សូមជ្រកក្រោមម្លប់ ព្រះបារមី<br> នៃព្រះនរបតី វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម<br> គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ បុរាណថ្កើងថ្កាន ។<br> ប្រាសាទសីលា កំបាំងកណ្តាលព្រៃ<br> គួរអោយស្រមៃ នឹកដល់យសស័ក្តិ មហានគរ<br> ជាតិខ្មែរដូចថ្ម គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ<br> យើងសង្ឃឹមពរ ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា<br> មហារដ្ឋកើតមាន យូរអង្វែងហើយ ។<br> គ្រប់វត្តអារាម ឮតែសូរស័ព្ទធម៌<br> សូត្រដោយអំណរ រំឮកគុណពុទ្ធសាសនា<br> ចូរយើងជាអ្នក ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រតាមបែបដូនតា<br> គង់តែទេវត្តានឹង ជួយជ្រោមជ្រែង ផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឱយ<br> ដល់ប្រទេសខ្មែរ ជាមហានគរ ។<br> '''''Françaıse'''''<br> '''Le Chant Royal'''<br> 1. Que le ciel protège notre Roi<br> Et lui dispense le bonheur et la gloire.<br> Qu'il règne sur nos coeurs et sur nos destinées,<br> Celui qui, héritier des Souverains bâtisseurs,<br> Gouverne le fier et vieux Royaume.<br> 2. Les temples dorment dans la forêt,<br> Rappelant la grandeur du Moha Nokor.<br> Comme le roc, la race khmère est éternelle,<br> Ayons cofiance dans le sort du Campuchéa,<br> L'Empire qui défie les années.<br> 3. Les chants montent dans les pagodes<br> A la gloire de la Sainte foi Bouddhique.<br> Soyons fidèles aux croyances de nos pères.<br> Ainsi le ciel prodiguera-t-il tous ses bienfaits<br> Au vieux pays khmer, le Moha Nokor.<br> https://rutube.ru/video/4921e0ef4a1133b7c72e77aad1974a23/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Nokoreach.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Мәһабәт Кыйраллык'''<br> 1. Күкләр булсын Патшабыз сакчысы,<br> Насыйп булсын аңарга сәгадәт һәм дан.<br> Хаким ул халык йөрәгеннән, язмыштан, —<br> Борынгыдан горур мәмләкәтләр тоткан<br> Шәрәфле нәсел варисы.<br> 2. Пагодалар сыенган урманга,<br> Шаһит алар Моһа Ноко кодрәтенә.<br> Кһмер милләте яратылган ул мәңгегә,<br> Тормышыбыз хасланган Кампучиягә,<br> Тиңдәш булсын ил заманга.<br> 3. Багышлаек догалар-җыруны,<br> Мәдхия укып, изге Будда исеменә.<br> Тугры булсак бабалар әманәтенә,<br> Күкләр ирештерерләр бәрәкәтенә<br> Кһмер иле Моһа Ноконы.<br> === '''КАМӘР УТРАУЛАРЫ''' === '''''Shikomori'''''<br> 1. Beramu isi pepeza,<br> I nadi ukombozi piya;<br> Ye daula ivenuha,<br> Tasibabu yahe dini voya<br> tsangaya hunu Komoriya.<br> Narikeni yamahaba ya<br> huvendza ya masiwa.<br> Yatru...<br> 2. Wasiwa Komori damu ndzima,<br> Wasiwa Komori dini ndzima.<br> Ya masiwa razaliwa,<br> Ya masiwa yarileya,<br> Mola nde yari sayidiya;<br> Narike niya ndzima,<br> Rivendze uwatwaniya,<br> Mahaba ya dini na duniya.<br> 3. Beramu isi pepeza,<br> Rangu mwezi sita wa Zuiye,<br> Ye daula ivenuha,<br> Zisiwa zatru zi katruha:<br> Maoré na Ndzuani, Mwali na Ngazidja.<br> 4. Tasibabu yahe dini voya<br> Tsangaya hunu Komoriya.<br> Narikeni yamahaba ya,<br> Ya huvendza, ya masiwa.<br> https://rutube.ru/video/5c8b8c4b8562edb753664e292f5c6c35/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Comoros_by_US_Navy_Band.ogg<br> (дүртенче куплеты уйналмаган)<br> '''''Татар телендә'''''<br> 1. Җилферди ил байрагыбыз,<br> Тулы бәйсезлек белгертеп;<br> Күтәрелә Ватаныбыз,<br> Динебезне терәк, көч-куәт итеп,<br> Камәр илен бердәм дәүләт итеп.<br> Яшик шушы ямьле урында<br> Туганлык, сөю хозурында.<br> Яшик...<br> 2. Камәрлеләр, уртактыр каныбыз,<br> Камәрлеләр, камил иманыбыз.<br> Бу утрауларда туганбыз,<br> Монда тәрбия алганбыз,<br> Ярдәм насыйп итә, Аллабыз;<br> Кыю, тәвәккәл булыйк,<br> Ватан диеп җан атыйк,<br> Динне, дөньяны без яратыйк!<br> 3. Җилферди ил байрагыбыз<br> Алтынчы Июльдән башлап,<br> Күтәрелә Ватаныбыз,<br> Утраулары баскан тигез сафка:<br> Маоре һәм Ндзуани, Мвали һәм Ңазидҗа.<br> 4. Динебезне терәк, көч-куәт итеп,<br> Камәр илен бердәм дәүләт итеп, –<br> Яшик шушы ямьле урында,<br> Сөю, туганлык хозурында.<br> '''Гимн тексты, камәри теленнән тыш, Камәр утрауларындагы ике рәсми телгә – гарәп һәм француз телләренә дә тәрҗемә ителгән.''' === '''КАМЕРУН''' === '''CHANT DE RALLIEMENT'''<br> I. Ô Cameroun berceau de nos ancêtres,<br> Va debout et jaloux de ta liberté.<br> Comme un soleil ton drapeau fier doit être<br> Un symbole ardent de foi et d'unité.<br> Que tous tes enfants du nord au sud,<br> de l'est à l'ouest soient tout amour,<br> Te servir que ce soit leur seul but,<br> Pour remplir leur devoir toujours.<br> '''''Refrain:'''''<br> Chère patrie, terre chérie,<br> Tu es notre seul et vrai bonheur,<br> notre joie et notre vie,<br> À toi l'amour et le grand honneur<br> II. Tu es la tombe où dorment nos pères,<br> Le jardin que nos aïeux ont cultivé.<br> Nous travaillons pour te rendre prospère,<br> Un beau jour enfin nous serons arrivés.<br> De l'Afrique sois fidèle enfant<br> Et progresse toujours en paix,<br> Espérant que tes jeunes enfants<br> T'aimeront sans bornes à jamais.<br> '''''Refrain.'''''<br> '''RALLYING SONG'''<br> I. O Cameroon, Thou Cradle of our Fathers,<br> Holy Shrine where in our midst they now repose,<br> Their tears and blood and sweat thy soil did water,<br> On thy hills and valleys once their tillage rose.<br> Dear Fatherland, thy worth no tongue can tell!<br> How can we ever pay thy due?<br> Thy welfare we will win in toil and love and peace,<br> Will be to thy name ever true!<br> '''''Chorus:'''''<br> Land of Promise, land of Glory!<br> Thou, of life and joy, our only store!<br> Thine be honour, thine devotion,<br> And deep endearment, for evermore.<br> II. From Shari, from where the Mungo meanders<br> From along the banks of lowly Boumba Stream,<br> Muster thy sons in union close around thee,<br> Mighty as the Buea Mountain be their team;<br> Instil in them the love of gentle ways,<br> Regret for errors of the past;<br> Foster, for Mother Africa, a loyalty<br> That true shall remain to the last.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/e795d0512496afa843219c7466762df4/ https://wikiway.com/cameroon/gimn/ '''КҮМӘКЛЕК ҖЫРЫ'''<br> === '''КАНАДА''' === '''''Françaıse'''''<br> '''Ô Canada!'''<br> Ô Canada! Terre de nos aïeux,<br> Ton front est ceint de fleurons glorieux!<br> Car ton bras sait porter l’epée,<br> Il sait porter la croix!<br> Ton histoire est une epopée<br> Des plus brillants exploits,<br> Et ta valeur, de foi trempée,<br> Protégera nos foyers et nos droits,<br> Protégera nos foyers et nos droits.<br> https://wikiway.com/canada/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/15109167227211971633 '''Татар телендә'''<br> '''Әй, Канада!'''<br> Әй, Канада! Ата-баба җире,<br> Дан чәчәкләре бизиләр сине!<br> Кулларың кылыч тотарга оста,<br> Тота белер хачны!<br> Синең тарихың – үзе бер дастан, –<br> Җиңүләреңне колачлый.<br> Кыю холкың, ныклы рухың, –<br> Саклар йортыбызны, хокукларны,<br> Саклар йортыбызны, хокукларны.<br> '''''English'''''<br> '''O Canada!'''<br> O Canada! Our home and native land!<br> True patriot-love in all thy sons command.<br> With glowing hearts we see thee rise,<br> The True North, strong and free,<br> And stand on guard, O Canada,<br> We stand on guard for thee.<br> O Canada, glorious and free!<br> We stand on guard, we stand on guard for thee.<br> O Canada, we stand on guard for thee!<br> https://rutube.ru/video/c27340fb75a88ef7ae7aaf59918a5126/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_O_Canada.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, Канада!'''<br> Әй, Канада! Туган ил-йортыбыз!<br> Сине сөя бар ватандашыбыз.<br> Безнең бәхет – уңышларыңда,<br> Тугры Төньяк – нык, азат!<br> Без синең сагыңда, Канада,<br> Торырбыз сине хаклап.<br> Әй Канада, азат бул һәм данла!<br> Әй Канада! Без синең сагыңда!<br> Әй Канада! Без синең сагыңда!<br> '''Гимн тексты башта француз телендә язылган булган. Инглиз теленә ул бераз үзгәртелеп тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''КАРАКАЛПАКСТАН''' === '''''Қарақалпақ тилинде'''''<br> Жайхун жағасында өскен байтерек,<br> Түби бир шақасы мың болар демек,<br> Сен сондай саялы қуяшлы елсең,<br> Тынышлық ҳәм ығбал сендеги тилек.<br> '''''Нақораты:'''''<br> Дийхан баба нәпеси бар жеринде,<br> Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,<br> Қарақалпақстан,<br> “Қарақалпақстан” деген атыңды,<br> Әўладлар әдиўлер жүрек төринде.<br> Айдын келешекке шақырар заман,<br> Мәртлик мийнет, билим жетизер оған,<br> Халқың бар азамат, дос ҳәм мийирбан,<br> Еркин жайнап-жаснап, мәңги бол аман.<br> '''''Нақораты:'''''<br> Дийхан баба нәпеси бар жеринде,<br> Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,<br> Қарақалпақстан,<br> “Қарақалпақстан” деген атыңды,<br> Әўладлар әдиўлер жүрек төринде.<br> https://rutube.ru/video/a0b3cf0ae90052456ad9cb805887d924/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Karakalpakstan.ogg '''''Татар телендә'''''<br> 1. Җәйхун ярларында үскән байтирәк,<br> Тамырларыңа меңләп еллар, димәк, –<br> Син күләгәле, кояшлы төбәк,<br> Тынычлык һәм бәхет – синең ул теләк.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Диһкян баба тыны сеңгән җиреңә,<br> Сайгак йөгерә әрем исле чүлеңдә,<br> Каракалпакстан,<br> “Каракалпакстан” дигән атыңны<br> Яшь буын кадерли йөрәк түрендә.<br> 2. Якты киләчәккә чакыра заман,<br> Батырлык, зирәклек ирешкән таман,<br> Дустанә халкыңа хастыр миһербан,<br> Иректә чәчәк ат, мәңге бул аман.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Диһкян баба тыны сеңгән җиреңә,<br> Сайгак йөгерә әрем исле чүлеңдә,<br> Каракалпакстан,<br> “Каракалпакстан” дигән атыңны<br> Яшь буын кадерли йөрәк түрендә.<br> === '''КАРАТАУ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''На црногорском (вуковица)'''''<br> '''Ој свијетла мајска зоро'''<br> 1. Ој свијетла мајска зоро,<br> Ој свијетла мајска зоро,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Синови смо твог стијења,<br> Синови смо твог стијења,<br> И чувари твог поштења,<br> И чувари твог поштења,<br> Волимо вас, брда тврда,<br> И стравичне ваше кланце<br> Који никад не познаше<br> Срамотнога ропства ланце.<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо.<br> 2. Ој свијетла мајска зоро,<br> Ој свијетла мајска зоро,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Док ловћенској нашој мисли<br> Наша слога даје крила,<br> Биће горда, биће славна<br> Домовина наша мила.<br> Ријека ће наших вала<br> Ускачући у два мора,<br> Глас носити океану:<br> Да је вјечна Црна Гора.<br> Глас носити океану:<br> Да је вјечна Црна Гора,<br> Да је вјечна Црна Гора.<br> https://rutube.ru/video/d224c8acdb22066ea75f87f58dbf739f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Montenegro.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, якты май ае таңы'''<br> 1. Әй, якты май ае таңы,<br> Әй, якты май ае таңы,<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> Без тау-кыялар уллары,<br> Без тау-кыялар уллары,<br> Синең намусыңның сагы,<br> Синең намусыңның сагы.<br> Дәһшәтле тау-кыяларың<br> Халкым сөйгән, кадерләгән,<br> Хурлыклы коллык богавын<br> Илем һичкайчан кимәгән.<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> 2. Әй, якты май ае таңы,<br> Әй, якты май ае таңы,<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> Ловчен фикерләрен, эшен,<br> Дәвамлап канатланырбыз,<br> Горур, данлы булсын өчен,<br> Син сөекле Ватаныбыз.<br> Илнең дулкынлы елгасы —<br> Ике диңгезгә ул коя,<br> Шавын океан тыңласын:<br> “Каратау — мәңгелек кыя!”<br> Шавын океан тыңласын:<br> “Каратау — мәңгелек кыя!<br> Каратау — мәңгелек кыя!”<br> '''''Na crnogorskom (gajevica)'''''<br> '''Oj svijetla majska zoro'''<br> 1. Oj svijetla majska zoro,<br> Oj svijetla majska zoro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Sinovi smo tvog stijenja,<br> Sinovi smo tvog stijenja,<br> I čuvari tvog poštenja,<br> I čuvari tvog poštenja.<br> Volimo vas, brda tvrda,<br> I stravične vaše klance<br> Koji nikad ne poznaše<br> Sramotnoga ropstva lance.<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro.<br> 2. Oj svijetla majska zoro,<br> Oj svijetla majska zoro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Dok lovćenskoj našoj misli<br> Naša sloga daje krila,<br> Bit će gorda, bit će slavna<br> Domovina naša mila.<br> Rijeka će naših vala<br> Uskačući u dva mora<br> Glas nositi okeanu:<br> Da je vječna Crna Gora.<br> Glas nositi okeanu:<br> Da je vječna Crna Gora,<br> Da je vječna Crna Gora.<br> === '''КАРЕЛИЯ''' === '''''Karjalaksi'''''<br> '''Kodirandu – Karjalu!'''<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Igäine kaunis meijän mua.<br> Heimokanzat yhteh suat,<br> Karjalu!<br> Tuo kuunnelkua järvet dai mečät, suot<br> Kui sydämeh oma mua pajuo tuou.<br> Se mäin piälpäi selvembi nähtä voi –<br> Vie parembi kaikkii mua meijän roih.<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Ozan kel elä igä kai.<br> ||: Ryndähis meijän yksi vai –<br> Karjalu! :||<br> Tiä runoloin rohkiembat poijat vie<br> Kai eletäh salolois, järvien ies.<br> Pajo lennä, kandeleh helkieh lyö,<br> Kiitä Karjalua kaikkie muadu myö.<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Runot dai pajot elos piet.<br> Nägyy tiä päivännouzu vies,<br> Karjalu!<br> Päiväzen nouzu nägyy vies,<br> Karjalu!<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha kaunis maa.<br> Veljeskansat yhteen saa<br> Karjala!<br> '''''Suomeksi'''''<br> '''Kotimaamme Karjala!'''<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha laulumaa.<br> Työllään etsii kunniaa<br> Karjala!<br> Nuo järvet ja vaarat ja hongikot –<br> ne huomisen kutsua kuunnelkoot!<br> Seisoin vaaran harjalla paljain päin<br> ja suljin syliini mitä näin.<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha laulumaa.<br> ||: Työllään etsii kunniaa<br> Karjala! :||<br> Ne urhot ja sankarit laulujen –<br> ne asuvat täällä entiselleen.<br> Soita, soma kantele, jatku, työ!<br> Soi, laulu, sydämen liekki, lyö.<br> Kotimaamme Karjala!<br> Rahvas rehti, ahkera<br> töin ja lauluin ikuistaa<br> Karjala!<br> Töin ja lauluin ylistää<br> Karjala!<br> https://en.wikipedia.org/wiki/File:Гимн_Республики_Карелия.ogg https://rutube.ru/video/b71a6f0ee1404c05b6c8bd83df06f3b3/ '''''Tatar telendä'''''<br> '''Tuğan yağım – Karyala!'''<br> Tuğan yağım – Karyala!<br> Ğömerlek yazmış miña.<br> Yäşä, il, ğasırlarda,<br> Karyala!<br> Cırlasın tayğa, yañğırasın küllär!<br> Qäderle miña bu güzäl cirlär. <br> Menäm biekkä, taw-qıyalarğa –<br> Sine, tuğan yaq, cırda danlarğa.<br> Tuğan yağım – Karyala!<br> Ğömerlek yazmış miña.<br> ||: Yäşä, il, ğasırlarda,<br> Karyala! :||<br> Borınğılıqtan küçep zamanğa,<br> Yäşi batırlar taw-urmannarda.<br> Kantele qılı ğorur çıñlasın,<br> Möqätdäs karel ciren xaqlasın!<br> Karyala – tuğan yağım!<br> Run-riwayät moñnarım.<br> Cır häm xezmät uçağım,<br> Karyala!<br> Küräm nurlı tañnarıñ,<br> Karyala!<br> === '''КАТАЛОНИЯ''' === '''''Català'''''<br> '''Catalunya triomfant'''<br> 1. Catalunya triomfant,<br> tornarà a ser rica i plena.<br> Endarrera aquesta gent<br> tan ufana i tan superba.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra!<br> Bon colp de falç!<br> 2. Ara és hora, segadors.<br> Ara és hora d'estar alerta.<br> Per quan vingui un altre juny<br> esmolem ben bé les eines.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra,<br> Bon colp de falç!<br> 3. Que tremoli l'enemic<br> en veient la nostra ensenya.<br> Com fem caure espigues d'or,<br> quan convé seguem cadenes.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra!<br> Bon colp de falç!<br> https://rutube.ru/video/594f1d3d8cb9aabccc417afac54a1288/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Els_Segadors.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Җиңүчән Каталония'''<br> 1. Каталония, җиңүчән,<br> Кайтырсың мул тормышыңа.<br> Таян батыр улларыңа,<br> Алар горур, тәвәккәл.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> 2. Сәгать сукты, уракчы,<br> Килде урыр, орыр көннәр,<br> Киләсе июньгә кадәр<br> Янә кайрап куйсаңчы.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> 3. Калтырансын дошманнар —<br> Горур җилфердәсен байрак.<br> Урылган күк алтын башак,<br> Коелып төшәр богаулар.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> === '''КВЕБЕК''' === '''''Françaıse'''''<br> '''Gens du pays'''<br> Le temps qu’ on a pris pour dire: je t’aime,<br> C’est le seul qui reste au bout de nos jours.<br> Les vœux que l’on fait, les fleurs que l’on sème<br> Chacun les récolte en soi-même<br> Aux beaux jardin du temps qui court.<br> '''''Chorus:'''''<br> Gens du pays, c’est votre tour<br> De vous laisser parler d’amour,<br> Gens du pays, c’est votre tour<br> De vous laisser parler d’amour.<br> Le temps de s’aimer, le jour de le dire<br> Fond comme la neige aux doigts du printemps.<br> Fêtons de nos joies, fêtons de nos rires<br> Ces yeux où nos regards se mirent,<br> C’est demain que j’avais vingt ans.<br> '''''Chorus.'''''<br> Le ruisseau des jours aujourd’hui s’arrête<br> Et forme un étang ou chacun peut voir<br> Comme en un miroir l’amour qu’il reflète.<br> Pour ces coeurs à qui je souhaite<br> Le temps de vivre nos espoirs.<br> '''''Chorus (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/bd5d0b06443f94eb0907368e2c77ee6c/ Жиль Виньо башкаруында https://my.mail.ru/music/songs/gilles-vigneault-gens-du-pays-27c4fb588ac2bf849573ef1c0dfc4d7d '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, ватандаш!'''<br> “Яратам!” — диеп, назла күңелемне,<br> Үтә дә китә бит безнең тормыш.<br> Үтәлгән вәгъдә, үстергән гөлләр<br> Китерер лаеклы уңыш —<br> Гадел хөкемдар бу язмыш.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Әй, ватандаш, күңел назлап,<br> “Яратам!” — дип, әйтче кабат.<br> Әй, ватандаш, күңел назлап,<br> “Яратам!” — дип, әйтче кабат.<br> Яратыр көннәр, ялкынлы хисләр,<br> Язгы кар сыман, югала эреп;<br> Тәүге сагышның, назлы карашның<br> Яшик, дуслар, кадерен белеп — <br> Унсигез яшьтәге кебек.<br> '''''Кушымта.'''''<br> Гомер кизләве, юлын эзләр ул,<br> Туктап калыр да, җәелеп, күл булыр.<br> Күреп кал берүк: көзгедәге күк, <br> Саф мәхәббәтең чагылыр —<br> Кадер-хөрмәтең шул булыр.<br> '''''Кушымта (2)'''''.<br> === '''КИПР (грек өлеше)''' === '''''Στα ελληνικά'''''<br> '''Ἐλευθεριά'''<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι<br> Τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι,<br> Ποὺ μὲ βία μετράει τὴν γῆ.<br> Ἀπ’ τὰ κόκκαλα βγαλμένη<br> τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά,<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> https://rutube.ru/video/8ad80831c39f5c43a56280dadc8ae903/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymn_to_liberty_instrumental.oga '''''Грек (юнан) телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Таныш миңа, газиз илем,<br> Иң үткен кылычларың,<br> Таныш үткен күз карашың —<br> Колачлый ул Җир шарын.<br> Затлы Юнан тамырыннан<br> Үсеп чыккан бер аклык, —<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык!<br> '''Кипрның греклар яшәгән өлеше, мөстәкыйль дәүләт булса да, Греция (Юнанстан) гимнын куллана.'''<br> === '''КИРИБАТИ''' === '''''In Kiribati language'''''<br> '''Kunan Kiribati – Teirake Kaini Kiribati'''<br> Teirake kaaini Kiribati,<br> Anene ma te kakatonga,<br> Tauraoi nakon te mwioko,<br> Ma ni buokia aomata.<br> ||: Tauaninne nte raoiroi,<br> Tangiria aomata nako. :||<br> Reken te kabaia ma te rau,<br> Ibuakoia kaain abara,<br> Bon reken te nano ae banin,<br> Ma te i-tangitangiri naba.<br> ||: Ma ni wakina te kabaia,<br> Ma n neboa i eta abara. :||<br> Ti butiko ngkoe Atuara,<br> Kawakinira ao kairira,<br> Nakon taai aika i maira,<br> Buokira ni baim ae akoi.<br> ||: Kakabaia ara Tautaeka,<br> Ma ake a makuri iai. :||<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kiribati_Anthem_Performed_by_US_Navy_Band.oga https://wikiway.com/kiribati/gimn/ '''''Татар телендә'''''<br> '''Кирибати җыры – Бас, Кирибати, аягүрә!'''<br> Бас, Кирибати, аягүрә!<br> Кушыл рухланып безнең җырга,<br> Җаваплы бул, бурычың үтә<br> Һәм әзер тор ярдәм кылырга!<br> ||: Хаклыкта нык, бул игелекле,<br> Сөй милләтеңне, кешелекне! :||<br> Яшәү өчен канәгатьлектә,<br> Тынычлыкка өмет-ниятләр, —<br> Чынга ашыр барча теләк тә,<br> Бергә типсә безнең йөрәкләр.<br> ||: Хөрмәт итик бер-беребезне,<br> Бердәм үстерик бәх(е)тебезне! :||<br> Ялварабыз Сиңа, Тәңребез,<br> Туры юлга юнәлт халкыңны,<br> Имин булсын киләчәгебез,<br> Суз сөюле ярдәм кулыңны.<br> ||: Ярлыкагыл хакимиятне,<br> Бөтен кешене һәм милләтне! :||<br> '''Сүзлекләр һәм белешмәләр булмау сәбәпле, инглиз телендәге текст тәрҗемә ителде.'''<br> === '''КОМИ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Комиӧн'''''<br> '''Варыш поз'''<br> Ылын-ылын Войвылын<br> Джуджыд парма сулалö.<br> Парма шöрын варыш поз<br> Кыпыд горöн шыалö.<br> Лэбзьöй, повтöм варышъяс,<br> Вына бордъяс шеныштлöй,<br> Веськыд туйöд нуöдöй,<br> Коми мусö югдöдöй!<br> Веськыд туйöд нуöдöй,<br> Коми мусö югдöдöй!<br> https://rutube.ru/video/e59083eaad39efe6a1544a017b1fade4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Regional_anthem_of_Komi_vocal.oga '''''Татар телендә'''''<br> '''Лачын оясы'''<br> Бик еракта Төньякта,<br> Тауда чыршылык тора,<br> Кыю лачын ояда<br> Яңгыратып кычкыра.<br> Как канатың, гаярем,<br> Көчле урман лачыны,<br> Нурландыр Коми җирен,<br> Сайла син туры юлны,<br> Нурландыр Коми җирен,<br> Сайла син туры юлны!<br> '''''Удмурт кылын'''''<br> '''Тылобурдо кар'''<br> Кыдёкын-кыдёкын уйпалан<br> Жужыд парма сылэ.<br> Парма шорын тылобурдо кар,<br> Шулдыр гур силё.<br> Лобе, кышкасьтэм бурдоос,<br> Кужмо бурдъёсыныды шоналэ,<br> Выль сюресъёсти нуэ,<br> Коми муэз югдытэ!<br> Выль сюресъёсти нуэ,<br> Коми муэз югдытэ!<br> === '''КОРЕЯ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''한국어로''' (Hangug-eolo)<br> '''애국가''' (Aegukga)<br> 1. 동해 물과 백두산이 마르고 닳도록 –<br> 하느님이 보우하사 우리 나라 만세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 2. 남산 위에 저 소나무 철갑을 두른 듯 –<br> 바람 서리 불변함은 우리 기상일세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 3. 가을 하늘 공활한데 높고 구름 없이 –<br> 밝은 달은 우리 가슴, 일편 단심일세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 4. 이 기상과 이 맘으로 충성을 다하여 –<br> 괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> https://rutube.ru/video/0f336ec3e6762918174dba90c5b86d42/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:South_Korean_national_anthem.wav '''''Татар телендә'''''<br> '''Ватанпәрвәрлек җыры'''<br> 1. Шәрык диңгезе кибегеп, Пәктусан уалып<br> Беткәнче хаклар, Тәңребез, безнең милләтне.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Йөзләп еллар Намсан-тауда җилләр-давылларга<br> Бирешмәгән наратлар күк, без дә куәтле.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Биек аяз көзге күкләр һәм ай сипкән нурлар<br> Һидаятькә өнди безнең чыдам йөрәкне.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Рәхәттә дә, михнәттә дә тугрыбыз Ватанга,<br> Безнең халык көчле рухлы, батыр йөрәкле.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> === '''КОРЕЯ ХАЛЫК-ДЕМОКРАТИК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''애국가''' (Aegukka)<br> 1. 아침은 빛나라 이 강산<br> 은금에 자원도 가득한<br> 이 세상 아름다운 내 조국<br> 반만년 오랜 력사에<br> ||: 찬란한 문화로 자라난<br> 슬기론 인민의 이 영광<br> 몸과 맘 다 바쳐 이 조선<br> 길이 받드세 :||<br> 2. 백두산 기상을 다 안고<br> 근로의 정신은 깃들어<br> 진리로 뭉쳐진 억센 뜻<br> 온 세계 앞서 나가리<br> ||: 솟는 힘 노도도 내밀어<br> 인민의 뜻으로 선 나라<br> 한없이 부강하는 이 조선<br> 길이 빛내세 :||<br> https://rutube.ru/video/b5bedababbdb4f0cf7fa8facfd62b414/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aegukka_-_National_Anthem_of_North_Korea.wav '''Ватанпәрвәрлек җыры'''<br> 1. Өч мең ли җир табигый байлык,<br> Алтын-көмеш таң нурларында,<br> Гүзәл Ватаныбыз, зирәк халык,<br> Биш мең ел данлы тарихында<br> ||: Саф күңелен биреп һәрбер эшкә,<br> Бөек мәдәнияткә ирешкән.<br> Әйдәгез, җан-тән фида кылып,<br> Саклыйк шул изге Чосонны. :||<br> 2. Ихтыяр көчебез – хаклыкта,<br> Ватан – тырыш хезмәт учагы,<br> Пәкту тавы рухын колачлап,<br> Дөньялыкта алгарган чагы –<br> ||: Халык үзе тудырган илдә,<br> Шашкын давылларны йөгәнләп.<br> Әйдәгез, данлыйк илебезне,<br> Чиксез бай, куәтле җирне. :||<br> === '''КОСТА-РИКА''' === '''''Español'''''<br> '''Noble Patria'''<br> Noble Patria, tu hermosa bandera, <br> Expresión de tu vida nos da: <br> Bajo el límpido azul de tu cielo <br> Blanca y pura descansa la paz.<br> En la lucha tenaz de fecunda labor<br> Que enrojece del hombre la faz,<br> Conquistaron tus hijos, labriegos sencillos,<br> Eterno prestigio, estima y honor, <br> Eterno prestigio, estima y honor. <br> ¡Salve oh tierra gentil! <br> ¡Salve oh madre de amor!<br> Cuando alguno pretenda tu gloria manchar, <br> Verás a tu pueblo, valiente y viril, <br> La tosca herramienta en arma trocar.<br> ¡Salve Patria! tu pródigo suelo<br> Dulce abrigo y sustento nos da.<br> Bajo el límpido azul de tu cielo<br> ¡Vivan siempre el trabajo y la paz!<br> https://wikiway.com/kosta-rika/gimn/ https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Costa_Rica_National_Anthem.ogg<br> (башта дүрт юллык кереш өлеше уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Затлы Ватан'''<br> Затлы Ватан, гүзәл байрагыңда —<br> Тиңдәшсез сурәтең хаклыгы:<br> Аяз, зәңгәр асманың астында —<br> Тыныч тормыш аклык-сафлыгы.<br> Иҗтиһат һәм ныклык, көндәлек тырышлык —<br> Йөзләргә ямь бирә алсулык,<br> Игенче улларың, хезмәтчән кызларың —<br> Илебез абруе һәм даны,<br> Илебез абруе, хөрмәте һәм даны.<br> Имин бул, затлы җир,<br> Мәхәббәт мәкяны!<br> Кемнәрдер ымсынса даныңны тапларга,<br> Күрерсең гайрәтле халкыңны —<br> Алмашыр китмәнен ул хәрби коралга.<br> Сәлам, Ватан! Мул җир-туфрагыңда —<br> Нигъмәткә җитешлек, иркенлек.<br> Аяз, зәңгәр асманың астында<br> Мәңге булсын хезмәт, иминлек!<br> === '''КОТ Д’ИВУАР''' === '''''Françaıse'''''<br> '''L'Abidjanaise'''<br> '''''Premier couplet:'''''<br> 1. Salut ô terre d’espérance,<br> Pays de l’hospitalité!<br> Tes légions remplies de vaillance,<br> Ont relevé ta dignité.<br> Tes fils, chère Côte d’Ivoire, <br> Fiers artisans de ta grandeur,<br> Tous rassemblés et pour ta gloire,<br> Te bâtiront dans le bonheur.<br> '''''Premier refrain:'''''<br> Fiers ivoiriens, le pays nous appelle.<br> Si nous avons, dans la paix, ramené la liberté,<br> Notre devoir sera d’être un modèle<br> De l’espérance promise à l’humanité<br> En forgeant, unis dans la foi nouvelle,<br> La patrie de la vraie fraternité.<br> '''''Deuxième couplet:'''''<br> 2. À toi noble Côte d'Ivoire,<br> Ô grand pays des bonnes gens !<br> Nous apportons dans la victoire,<br> L’hommage de nos cœurs ardents.<br> Dans l’amitié des peuples frères,<br> Dieu guide nous vers l’idéal,<br> Soumise à la devise chère :<br> Union, discipline, travail.<br> '''''Deuxième Refrain:'''''<br> Pour ta grandeur, riche et noble patrie,<br> Nous marcherons de l’avant, pleins d’amour et pleins de foi.<br> De cœurs unis, au cours de notre vie,<br> Nous œuvrerons dans l’honneur pour le juste droit,<br> De cœurs unis au cours de notre vie,<br> À tes appels nous serons tous présents.<br> https://rutube.ru/video/228bcbb1b10e9daf1450ad66164c0dfd/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Côte_D%27Ivoire_%22L%27Abidjanaise%22.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Абидҗан җыры'''<br> '''''Беренче куплет:'''''<br> Сәлам, өмет-ышаныч яры,<br> Әй олы җанлы, кунакчыл ил!<br> Синең гайрәтле легионнарың<br> Мәртәбәңне иттеләр дәлил.<br> Синең, Кот д’Ивуар, улларың<br> Горур бөеклегең сагында,<br> Үстерә үз Ватаны данын<br> Җиң сызганып алар тагын да.<br> '''''Беренче кушымта:'''''<br> Кыю ивуарлылар, ил чакыра.<br> Бәйсезлекне тыныч юлда кабат кайтардык,<br> Һиммәтебез үрнәк булып тора —<br> Бар кешелек аңа өмет багларлык.<br> Без берләштек яңа инануда<br> Һәм чын кардәшлеккә нигез салдык.<br> '''''Икенче куплет:'''''<br> Сиңа, намуслы Кот д’Ивуар,<br> Игелекле кешеләр иле!<br> Бер гаилә, барыбыз туганнар,<br> Кайнар йөрәк кадерли сине.<br> Бер нәселдән тудык, дуслыкка,<br> Идеалга Алла бара әйдәп,<br> Юнәлгәнбез бер үк максатка:<br> Берлек, аңлы тәртип һәм хезмәт.<br> '''''Икенче кушымта:'''''<br> Бөек, бай, затлы Ватан хакына<br> Ярат һәм инан, атла гел алга.<br> Йөрәкләр бердәм тормыш уңында,<br> Таян намуска һәм кануннарга,<br> Йөрәкләр бердәм тормыш уңында,<br> Без әзер иңне иңгә куярга.<br> === '''КӨНЧЫГЫШ ТИМОР''' === Pátria, Pátria, Timor-Leste, nossa Nação.<br> Glória ao povo e aos heróis da nossa libertação.<br> Pátria, Pátria, Timor-Leste, nossa Nação.<br> Glória ao povo e aos heróis da nossa libertação.<br> Vencemos o colonialismo, gritamos:<br> abaixo o imperialismo.<br> Terra livre, povo livre,<br> não, não, não à exploração.<br> Avante unidos firmes e decididos.<br> Na luta contra o imperialismo<br> o inimigo dos povos, até à vitória final.<br> Pelo caminho da revolução.<br> === '''КӨНЧЫГЫШ ТӨРКИСТАН''' === Қуртулуш йолида судәк<br> ақти бизниң қанимиз,<br> Сән үчүн, әй юртимиз,<br> болсун пида бу җанимиз.<br> Қан кичип, һәм җан бирип,<br> ахир қутулдурдуқ сини,<br> Қәлбимиздә қутқулушқа<br> бар иди иманимиз.<br> Юртумиз биз йүз-көзүңни<br> қан билән пакизлидуқ<br> Өрлиген ялқун билән<br> пакланди белки намимиз.<br> Яр-и һәмдәм болди бизниң<br> һиммәтимиз сән үчүн.<br> Шавну шөһрәтлик иди<br> һиммәт билән әҗдадимиз.<br> Атиларниң җәңләри<br> өчмәйду тарих бетидин.<br> Нәсли қалди җәңгивар<br> биз униң әвлади биз.<br> Ақти қан һәм чиқти җан<br> дүшмәндин болсун әл аман.<br> Яшисун, миң яшисун,<br> парлансун истиқбалимиз!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Qurtulush_Yolida.webm '''''Татар телендә'''''<br> '''Котылу юлында'''<br> Азатлык юлында су күк<br> акты безнең каныбыз,<br> Синең өчен, ил-йортыбыз,<br> булсын фида җаныбыз.<br> Без кан түгеп һәм җан биреп,<br> коткарып калдык сине,<br> Кальбебездә котылуга<br> иманыбыз бар иде.<br> Кан белән йөзең-күзеңне<br> сафландырдык, йортыбыз,<br> Үрләгән ут-ялкын белән<br> пакьләнгәндер намыбыз.<br> Һиммәтебез — синең өчен<br> сөю-кайгыртуыбыз.<br> Шанлы һәм шөһрәтле булды<br> һиммәт белән элгәрләр,<br> Тарихтан һич җуелмады<br> ирешелгән җинүләр.<br> Җиңүчән бер нәсел калды,<br> без – дәвам итүчеләр.<br> Акты кан һәм чыкты җан,<br> дошманнарга әл-әман.<br> Яшә син, мең яшә син,<br> Киләчәгебез, нурлан!<br> === '''КӨНЬЯК АФРИКА ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''КАҖ телләрендә:'''''<br> ('''''коса һәм зулу''''')<br> Nkosi sikelel’ iAfrika<br> Maluphakanyisw’ uphondo lwayo,<br> Yizwa imithandazo yethu,<br> Nkosi sikelela, thina lusapho lwayo.<br> ('''''сото-суто''''')<br> Morena Boloka setjhaba sa heso,<br> O fedise dintwa la matshwenyeho,<br> O se Boloke,<br> O se Boloke setjhaba sa heso,<br> Setjhaba sa South Afrika.<br> South Afrika!<br> ('''''африкаанс''''')<br> Uit die blou van onse hemel,<br> Uit die diepte van ons see,<br> Oor ons ewige gebergtes<br> Waar die kranse antwoord gee,<br> ('''''инглиз''''')<br> Sounds the call to come together,<br> And united we shall stand,<br> Let us live and strive for freedom,<br> In South Africa our land!<br> https://rutube.ru/video/0154b968926bbd8a6189bc081e143677/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:South_Africa_National_Anthem.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Йа Илаһ, ярлыка Африканы,<br> Арттыр аның данын, арттыр данын,<br> Кабул ит безнең догаларны,<br> Ярлыкагыл, Илаһ, балаларыңны.<br> Тәңребез, саклагыл безнең халыкларны,<br> Юкка чыгар Син барча низагларны.<br> Йа Илаһыбыз,<br> Йа Илаһыбыз, ярлыкагыл безне,<br> Ярлыка Көньяк Африканы.<br> Көньяк Африка!<br> Күкләрнең зәңгәрлегеннән,<br> Диңгез тирәнлегеннән,<br> Кыя-тау мәңгелегеннән<br> Илгә бер өндәү иңә:<br> “Бүген без иңгә-иң бастык,<br> Уртак җырларыбыз да,<br> Тату-тыныч тормыш корыйк<br> Көньяк Африкабызда!”<br> === '''КӨНЬЯК ОСЕТИЯ''' === https://rutube.ru/video/60dc9fd8c46b6002629d1cb93b5e3c7b/ === '''КӨНЬЯК СУДАН''' === https://rutube.ru/video/0fe430768e17dd0304c30e7a803f0090/ https://wikiway.com/yuzhnyy-sudan/gimn/ === '''КУБА''' === '''''Español'''''<br> '''La Bayamesa'''<br> Al combate corred bayameses<br> que la Patria os contempla orgullosa,<br> no temáis una muerte gloriosa<br> que morir por la Patria es vivir.<br> '''''Coro (2)''''':<br> En cadenas vivir es morir,<br> en afrenta y oprobio sumidos,<br> del clarín escuchad el sonido<br> a las armas valientes corred.<br> https://rutube.ru/video/80c33f661761d9496ec4c17cbfc60d9c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Cuban_national_anthem_(abridged_version),_performed_by_the_U.S._Navy_Band.oga<br> (ике тапкыр кабатлана торган кыска гына увертюрадан башлана)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Байамо җыры'''<br> Байамолылар, алга, көрәшкә –<br> Горур Ватаннан сезгә гозер.<br> Данлы үлем – юл үлемсезлеккә,<br> Шәһит китү – тагын бер гомер.<br> '''''Кушымтасы (2)''''':<br> Богауда яшәү – үлемнән хәтәр,<br> Хурлыклы бер җан асрау бары.<br> Быргы авазы сугышка әйдәр,<br> Алга, Ватан каһарманнары!<br> === '''КҮВӘЙТ''' === '''وَطَنِي الْكُوَيْتَ'''<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> وَعَلٰى جَبِيْنِكَ طَالِعُ السَّعْدِ<br> جوقة:<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> وَعَلٰى جَبِيْنِكَ طَالِعُ السَّعْدِ<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ وَطَنِي الْكُوَيْتَ<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> ١<br> يَا مَهْدَ آبَاءِ الْأُوْلٰى كَتَبُوْا<br> سِفْرَ الْخُلُوْدِ فَنَادَتِ الشُّهُبُ<br> اَللّٰهُ أَكْبَرُ إِنَّهُمْ عَرَبُ<br> طَلَعَتْ كَوَاكِبُ جَنَّةِ الْخُلْدِ<br> جوقة<br> ۲<br> بُوْرِكْتَ يَا وَطَنِي الْكُوَيْتَ لَنَا<br> سَكَنًا وَعِشْتَ عَلِى الْمَدٰى وَطَنَا<br> يَفْدِيْكَ حُرٌّ فِيْ حِمَاكَ بَنٰى<br> صَرْحَ الْحَيَاةِ بِأَكْرَمِ الْأَيْدِيْ<br> جوقة<br> ٣<br> نَحْمِيْكَ يَا وَطَنِيْ وَشَاهِدُنَا<br> شَرْعُ الْهُدٰى وَالْحَقُّ رَائِدُنَا<br> وَأَمِيْرُنَا لِلْعِزِّ قَائِدُنَا<br> رَبُّ الْحَمِيَّةِ صَادِقُ الْوَعْدِ<br> جوقة<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Kuwait_(instrumental).ogg<br> (оркестр башкаруында гына уйнала торган компакт варианты)<br> https://my.mail.ru/music/songs/гимн-государства-кувейт-с-1978-г-национальный-гимн-a45cb98d745fb1d63d6ac9aafea90f0e (вокал һәм хор башкаруында, тулы тексты) '''Ватаным Күвәйт'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ватаным Күвәйт, насыйбың – шөһрәт-дан,<br> Имин язмышыңнан мәңге хозурлан.<br> Ватаным Күвәйт, Ватаным Күвәйт,<br> Ватаным Күвәйт, насыйбың – шөһрәт-дан.<br> '''I'''<br> Иңдерелгән ата-баба чорында,<br> Мәңгелек Китабы дип Галәм атый, –<br> Аллаһ әкбәр, Коръән гарәп халкында<br> Сүнмәс оҗмах йолдызы кебек балкый.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''II'''<br> Мөбарәк бул, Күвәйт, безне, Ватаным,<br> Имин яшәтергә дип җан атасың,<br> Булдыруга ихлас итеп сакладың<br> Игелек кораллы тормыш бинасын.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''III'''<br> Без Ватанны сакларга шәһадәтле,<br> Өстен тотып кануннарны, хаклыкны.<br> Һәм юлбашчы Әмиребез – куәтле,<br> Максат-вәгъдәсенә ул турылыклы.<br> '''''Кушымта.'''''<br> === '''КҮРАСАО''' === '''''Папьяменто телендә'''''<br> '''Himno di Kòrsou'''<br> '''I.''' Lantá nos bos ban kanta<br> grandesa di Kòrsou;<br> Kòrsou, isla chikitu,<br> baranka den laman!<br> Kòrsou, nos ta stima bo<br> ariba tur nashon.<br> Bo gloria nos ta kanta<br> di henter nos kurason.<br> '''II.''' Nos pueblo tin su lucha,<br> ma semper nos tin fe<br> di logra den tur tempu<br> viktoria ku trabou!<br> Ban duna di nos parti<br> p'e isla prosperá.<br> Laga nos uni forsa<br> p'asina triumfá.<br> '''III.''' Nos patria nos ta demonstrá<br> onor i lealdat,<br> meskos na e bandera<br> union di nos nashon.<br> Nos bida lo ta poko<br> pa duna nos pais,<br> luchando uní pa libertat,<br> amor i komprenshon.<br> '''IV.''' I ora nos ta leu fo'i kas<br> nos tur ta rekordá<br> Kòrsou, su solo i playanan,<br> orguyo di nos tur.<br> Laga nos gloria Kreador<br> tur tempu i sin fin,<br> k'El a hasi nos digno<br> di ta yu di Kòrsou!<br> https://rutube.ru/video/63ed113a7bebeea9134a5d18fb8c5163/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Curacaoanthem.ogg === '''КЫРГЫЗСТАН''' === '''''Кыргыз тилинде'''''<br> Ак мөңгүлүү аска зоолор, талаалар,<br> Элибиздин жаны менен барабар.<br> Сансыз кылым Ала-Тоосун мекендеп,<br> Сактап келди биздин ата-бабалар.<br> '''''Кайырма:'''''<br> Алгалай бер, Кыргыз Эл,<br> Азаттыктын жолунда.<br> Өркүндөй бер, өсө бер,<br> Өз тагдырың колуңда.<br> Аткарылып элдин үмүт, тилеги,<br> Желбиреди эркиндиктин желеги.<br> Бизге жеткен ата салтын, мурасын,<br> Ыйык сактап урпактарга берели.<br> '''''Кайырма.'''''<br> https://rutube.ru/video/3e27177bf200635dc7870680008a63e5/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Kyrgyzstan.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Ак түбәле таулар, үзән-далалар<br> Ватаныбыз җаны белән бәрабәр,<br> Ала-Тауның итәгендә ил тотып,<br> Саклап килгән сине ата-бабалар!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Алга атла, Кыргыз Иле,<br> Азат тормыш юлында,<br> Иркенәя, үсә бир син,<br> Тәкъдирең үз кулыңда!<br> Илебезнең изге өмет, теләге —<br> Җилфердәсен иркенлекнең байрагы;<br> Ата-бабалардан җиткән мирасны<br> Саклап калып яшь буынга бирәсе!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Кыргызстан гимны 1992 елның декабрендә өч куплетлы буларак кыргыз һәм урыс телләрендә кабул ителгән иде. Егерме ел үткәч, халыклар дуслыгына багышланган икенче куплеты гамәлдән чыгарылды.'''<br> === '''КЫРЫМ (татар)''' === '''''Кырымтатар телендә'''''<br> '''Ant etkenmen'''<br> Ant etkenmen, milletimniñ yarasını sarmağa,<br> Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?<br> Onlar içün ökünmesem, muğaymasam, yaşasam,<br> Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın.<br> Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,<br> Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?<br> Bunı körip usanmasam, muğaymasam, yanmasam,<br> Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun.<br> Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,<br> Bilip, körip milletimniñ köz yaşını silmege.<br> Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultayğa han olsam,<br> Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.<br> https://rutube.ru/video/4b625b2e9cb444bfcfd8ef568a59467f/ https://yandex.ru/video/preview/7042695736743048209 '''''Татар телендә'''''<br> '''Ант иттем мин'''<br> Ант иттем мин, милләтемнең ярасын дәваларга,<br> Күпме тиеш тере килеш череп яту аңарга?<br> Милләт өчен җан атмасам, күрми-сизми аһ-зарын,<br> Йөрәгем укмашып бетсен, коеп кара каннарын.<br> Ант иттем, якты йортыма кара шәүлә һич төшмәс.<br> Ике кардәш бер-бересен нилектән якын итмәс?<br> Кардәшемә юл ачмасам, аның өчен янмасам,<br> Күзләремнән аккан яшьләр булсын дәрья-диңгез кан.<br> Ант иттем мин, сүз бирдем мин милләт өчен үләргә,<br> Аның күз яшьләрен сөртми, ни хаҗәт соң яшәргә?<br> Белми-күрми мең яшәп тә Корылтайда хан булып –<br> Кыямәт көн җавап тотмак, милләткә дошман булып.<br> '''Куплетларның һәр юлы икешәр тапкыр кабатлана.''' === '''КЫТАЙ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Путуңһуа язылышы'''''<br> 三民主義，吾黨所宗，<br> 以建民國，以進大同。<br> 咨爾多士，為民前鋒；<br> 夙夜匪懈，主義是從。<br> 矢勤矢勇，必信必忠；<br> 一心一德，貫徹始終。<br> '''''Җирле кытай сөйләшендә укылышы'''''<br> Sānmín zhǔyì, wú dǎng suǒ zōng,<br> Yǐ jiàn mínguó, yǐ jìn dàtóng.<br> Zī ěr duō shì, wèimín qiánfēng;<br> Sùyè fěi xiè, zhǔyì shì cóng.<br> Shǐ qín shǐ yǒng, bì xìn bì zhōng;<br> Yīxīn yī dé, guànchè shǐzhōng.<br> https://rutube.ru/video/da3176508ee030a09664fc0f8ae93b9b/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_the_Republic_of_China_(Taiwan)_中華民國國歌(演奏版).ogg '''''Татар телендә'''''<br> “Сәнмин чуи”* – безнең терәк:<br> Ирекле илдә – хөррият;<br> Һәрбарчабыз – якын туган,<br> Каһарманнар иңен куйган;<br> Бер фикердә, бер терәктә,<br> Уртак максат – һәр йөрәктә.<br> * '''“Сәнмин чуи” – халыкның өч рухи тоткасы.'''<br> === '''КЫТАЙ ХАЛЫК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Путуңһуа тексты'''''<br> 起来!不愿作奴隶的人们,<br> 把我们血肉筑成我们的新的长城<br> 中华民族到了危险的时候,<br> 每个人被迫着发出最后的吼声<br> 起来!起来!起来!<br> 我们万众一心冒着敌人的炮火<br> 前进!前进!前进!进!<br> '''''Пинйин транскрипциясе'''''<br> Qǐlái! Búyuàn zuò núlì de rénmen!<br> Bǎ wǒmen de xuèròu,<br> zhùchéng wǒmen xīnde chángchéng!<br> Zhōnghuá Mínzú dào le zùi wēixiǎnde shíhòu,<br> Měige rén bèipòzhe fāchū zùihòude hǒushēng.<br> Qǐlái! Qǐlái! Qǐlái! Wǒmen wànzhòngyīxīn,<br> Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!<br> Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!<br> Qiánjìn! Qiánjìn! Jìn!<br> https://rutube.ru/video/c0940cd5f5cf10c7743bbaa7be1e915c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:March_of_the_Volunteers_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Күтәрел, кол булмаска теләсәң!<br> Үз гәүдәләребездән Бөек Дивар төзербез.<br> Халык язмышының дәһшәтле чагы,<br> Күкрәкләребездән сугышчан аваз ыргыла:<br> “Күтәрел! Күтәрел! Күтәрел!”<br> Без бит миллионнар,<br> Җаннарыбыз бердәй,<br> Алга! Җаннарыбыз бердәй,<br> Алга! Алга! Алга! Цзин!*<br> '''* Цзин (进) — ике иҗекле “алга атлау” мәгънәсендәге “цән цзин” төшенчәсенең юнәлеш күрсәтүче өлеше; беренчесе (“цән”) – гомумән хәрәкәт итү күрсәткече.'''<br> === '''ЛАТВИЯ''' === https://en.wikipedia.org/wiki/File:Latvian_National_Anthem.ogg https://rutube.ru/video/efc1f20db91c703f0cb786896c837682/ === '''ЛИТВА''' === '''TAUTIŠKA GIESMĖ'''<br> Lietuva, Tėvyne mūsų<br> Tu didvyrių žeme,<br> Iš praeities Tavo sūnūs<br> Te stiprybę semia.<br> Tegul Tavo vaikai eina<br> Vien takais dorybės,<br> Tegul dirba Tavo naudai<br> Ir žmonių gėrybei.<br> Tegul saulė Lietuvoj<br> Tamsumas prašalina,<br> Ir šviesa, ir tiesa<br> Mūs žingsnius telydi.<br> Tegul meilė Lietuvos<br> Dega mūsų širdyse,<br> Vardan tos Lietuvos<br> Vienybė težydi!<br> https://rutube.ru/video/812a7c445aeea675ab54cd4b883f7fe1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tautiška_giesme_instumental.ogg '''МИЛЛӘТ ҖЫРЫ'''<br> Литва, безнең Ватаныбыз,<br> Бөек угланнар җире,<br> Без илһам, кодрәт алабыз<br> Үткәннәреңнән синең.<br> Синең балаларың бассын<br> Гел әхлак юлларына,<br> Игелек кылсыннар сиңа,<br> Кешеләр файдасына.<br> Литва күгендәге кояш<br> Юк итсен бар золымны,<br> Гаделлеккә, нурга күмеп,<br> Яктыртсын безнең юлны.<br> Литваны сөю дөрләсен<br> Ялкын булып йөрәктә,<br> Литваның олы бәхете –<br> Ул безнең бердәмлектә!<br> === '''ЛИХТЕНШТАЙН''' === 1. Oben am jungen Rhein<br> Lehnet sich Liechtenstein<br> An Alpenhöh’n.<br> Dies liebe Heimatland,<br> Das teure Vaterland,<br> Hat Gottes weise Hand<br> Für uns erseh’n.<br> Dies liebe Heimatland,<br> Das teure Vaterland,<br> Hat Gottes weise Hand<br> Für uns erseh’n.<br> 5. Hoch lebe Liechtenstein,<br> Blühend am jungen Rhein,<br> Glücklich und treu.<br> Hoch leb’ der Fürst vom Land,<br> Hoch unser Vaterland,<br> Durch Bruderliebe Band<br> Vereint und frei,<br> Hoch leb’ der Fürst vom Land,<br> Hoch unser Vaterland,<br> Durch Bruderliebe Band<br> Vereint und frei.<br> https://rutube.ru/video/8298618f71b18727c46f2f9e4203fffa/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Oben_am_jungen_Rhein,_by_the_U.S._Navy_Band.ogg https://wikiway.com/liechtenstein/gimn/ 1. Ур(ы)н алган Лихтенштейн<br> Рейн башланган җирдән,<br> Альп түреннән.<br> Ата-бабаларның<br> Кадерле Ватанын<br> Әл-Хәким безләргә<br> Насыйп иткән.<br> Ата-бабаларның<br> Сөекле Ватанын<br> Хак Тәгалә безгә<br> Насыйп иткән.<br> 5. Лихтенштейн, мең яшә,<br> Рейннан бәхет өстә,<br> Гел чәчәк ат.<br> Яшә ил Кенәзе,<br> Син дәүләт терәге —<br> Булсын туганлыкта<br> Бердәм, азат.<br> Яшә ил Кенәзе,<br> Син дәүләт терәге —<br> Булсын туганлыкта<br> Бердәм, азат.<br> === '''ЛӨБНАН''' === '''كلنا للوطن للعلى للعلم'''<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> ملء عين الزّمن سيفنا والقلم<br> سهلنا والجبل منبت للرجال<br> قولنا والعمل في سبيل الكمال<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> كلّنا للوطن<br> شيخنا والفتى عند صوت الوطن<br> أسد غاب متى ساورتنا الفتن<br> شرقنا قلبه أبداً لبنان<br> صانه ربه لمدى الأزمان<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> كلنا للوطن<br> بحره برّه درّة الشرقين<br> رِفدُهّ برّهُ مالئ القطبين<br> إسمه عزّه منذ كان الجدود<br> مجدُهُ أرزُهُ رمزُهُ للخلود<br> كلّنا للوطن للعلى للعلم<br> كلّنا للوطن<br> https://rutube.ru/video/7ce85ac7a29f1db9fcac458363b71871/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Lebanon.ogg '''Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга'''<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Кылычлар уйганга, каләмнәр язганга.<br> Батырлар үстерә таулар һәм үзәннәр,<br> Камиллек юлында сүзләр һәм гамәлләр.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> Яше-карты бергә, чакырса Ил-Ватан,<br> Яу-фетнә килгәндә һәрберсе – арыслан.<br> Шәрекънең йөрәге береккән Лөбнанга,<br> Имин кыл, Раббыбыз, беткәнче замана.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> Җирләре, диңгезе – Шәрекъләр энҗесе,<br> Бар дөнья мирасы – гамәлләр өлгесе.<br> Исеме гыйззәтле, замана башыннан,<br> Һәм эрбет агачы – мәңге тамгасыннан.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> === '''ЛЮКСЕМБУРГ''' === '''ONS HEMECHT'''<br> '''1.''' Wou d’Uelzécht durech d’Wisen zéit,<br> Duurch d’Fielsen d’Sauer brécht,<br> Wou d’Rief laanscht d’Musel dofteg bléit,<br> Den Himmel Wäin ons mécht:<br> Dat as onst Land, fir dat mer géif<br> Heinidden alles won,<br> Ons Hemechtsland dat mir so déif<br> An onsen Hierzer dron.<br> Ons Hemechtsland dat mir so déif<br> An onsen Hierzer dron.<br> '''2.''' An sengem donkle Bëscherkranz,<br> Vum Fridde stëll bewaacht,<br> Sou ouni Pronk an deire Glanz<br> Gemittlech léif et laacht;<br> Säi Vollek frou sech soë kann,<br> An 't si keng eidel Dreem:<br> Wéi wunnt et sech sou heemlech dran,<br> Wéi as 't sou gutt doheem!<br> '''3.''' Gesank, Gesank vu Bierg an Dall<br> Der Äärd, déi äis gedron;<br> D’Léift huet en treie Widderhall<br> A jidder Broscht gedon;<br> Fir, d’Hemecht ass keng Weis ze schéin;<br> All Wuert, dat vun er klénkt,<br> Gräift äis an d' Séil wéi Himmelstéin<br> An d’A wéi Feier blénkt<br> '''4.''' O Du do uewen, deem séng Hand<br> Duurch d’Welt d’Natioune leet,<br> Behitt du d’Lëtzebuerger Land<br> Vum frieme Joch a Leed;<br> Du hues ons all als Kanner schon<br> De fräie Geescht jo ginn,<br> Looss viru blénken d’Fräiheetssonn,<br> Déi mir so laang gesinn!<br> Looss viru blénken d’Fräiheetssonn,<br> Déi mir so laang gesinn!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Luxembourg_National_Anthem.ogg https://alexbruni.ru/afx/noise/cl_muzyka-v-ispolnenii--919 https://zvyki.com/song/93201095/Jean-Antoine_Zinnen_-_Ons_H_m_cht_Gimn_Lyuksemburga/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '''БЕЗНЕҢ ВАТАНЫБЫЗ'''<br> '''1.''' Альзет ага болын буйлап,<br> Зауэр – таулар иңләп,<br> Мозель йөземнәрен нурлап,<br> Күк иңдерә ширбәт.<br> Илемнең иминлегенә<br> Жәл түгел һич корбан,<br> Йөрәк түрендә хәзинә –<br> Син, тиңдәшсез Ватан.<br> Йөрәк түрендә хәзинә –<br> Син, тиңдәшсез Ватан.<br> '''2.''' Иминлекне өстен күрә,<br> Яшеллектә урыны,<br> Купшылыктан йөз чөерә –<br> Илем шуңа нурлы.<br> Буш сүзле булмастыр халкы,<br> Без бәхетле, диеп.<br> Илдә тормыш бигрәк җайлы, –<br> Яшибез сөенеп.<br> '''3.''' Тарала җыр яңгыравы<br> Тауга, үзәнлеккә,<br> Сөю, тугрылык шаңдавы,<br> Иңә һәр күкрәккә.<br> Артык булмас һич Ватанга<br> Мәдхия көй-сүзләр;<br> Күк авазы сеңә җанга,<br> Балкып тора күзләр.<br> '''4.''' Ходай, йөртә безне Синең<br> Кулың туры юлдан,<br> Саклагыл Люксембург җирен<br> Золым-газаплардан!<br> Азатлык бүләгең, Тәңре,<br> Улларың күңелендә,<br> Ирек кояшын Син мәңге<br> Балкыт ил күгендә!<br> Ирек кояшын Син мәңге<br> Балкыт ил күгендә!<br> '''Альзет, Зауэр, Мозель – Люксембургтагы елгалар. Гимнның беренче һәм дүртенче куплетларын рәсми рәвештә башкаралар. Тексты Люксембургта дәүләт телләре булган алман һәм француз телләренә дә тулысынча тәңгәл китереп тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''МАҖАРСТАН''' === '''HIMNUSZ'''<br> 1. Isten, áldd meg a magyart<br> Jó kedvvel, bőséggel,<br> Nyújts feléje védő kart,<br> Ha küzd ellenséggel;<br> Bal sors akit régen tép,<br> Hozz rá víg esztendőt,<br> Megbűnhődte már e nép<br> A múltat s jövendőt!<br> 2. Őseinket felhozád<br> Kárpát szent bércére,<br> Általad nyert szép hazát<br> Bendegúznak vére.<br> S merre zúgnak habjai<br> Tiszának, Dunának,<br> Árpád hős magzatjai<br> Felvirágozának.<br> 3. Értünk Kunság mezein<br> Ért kalászt lengettél,<br> Tokaj szőlővesszein<br> Nektárt csepegtettél.<br> Zászlónk gyakran plántálád<br> Vad török sáncára,<br> S nyögte Mátyás bús hadát<br> Bécsnek büszke vára.<br> 4. Hajh, de bűneink miatt<br> Gyúlt harag kebledben,<br> S elsújtád villámidat<br> Dörgő fellegedben,<br> Most rabló mongol nyilát<br> Zúgattad felettünk,<br> Majd töröktől rabigát<br> Vállainkra vettünk.<br> 5. Hányszor zengett ajkain<br> Ozman vad népének<br> Vert hadunk csonthalmain<br> Győzedelmi ének!<br> Hányszor támadt tenfiad<br> Szép hazám, kebledre,<br> S lettél magzatod miatt<br> Magzatod hamvvedre!<br> 6. Bújt az üldözött, s felé<br> Kard nyúlt barlangjában,<br> Szerte nézett s nem lelé<br> Honját e hazában,<br> Bércre hág és völgybe száll,<br> Bú s kétség mellette,<br> Vérözön lábainál,<br> S lángtenger fölette.<br> 7. Vár állott, most kőhalom,<br> Kedv s öröm röpkedtek,<br> Halálhörgés, siralom<br> Zajlik már helyettek.<br> S ah, szabadság nem virul<br> A holtnak véréből,<br> Kínzó rabság könnye hull<br> Árvák hő szeméből!<br> 8. Szánd meg Isten a magyart<br> Kit vészek hányának,<br> Nyújts feléje védő kart<br> Tengerén kínjának.<br> Bal sors akit régen tép,<br> Hozz rá víg esztendőt,<br> Megbűnhődte már e nép<br> A múltat s jövendőt!<br> https://rutube.ru/video/2a83856f036109764567c00c17807b1a/ https://wikiway.com/hungary/gimn/ (кереш өлеше бар, бер куплетлы җыйнак вариант)<br> '''ГИМН'''<br> 1. Йа Ходаем, маҗарны<br> Саклагыл, ярлыкагыл,<br> Суз ярдәмчел кулыңны,<br> Дошманнарын гаҗиз кыл.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> 2. Юл сыздың Карпат аша<br> Маҗар бабаларына,<br> Бирдең Ватан-гөлбакча<br> Бәндәгуз улларына.<br> Тиса, Дунай сулары<br> Үтә тауларны урап, –<br> Батыр Арпад уллары<br> Анда мул тормыш кора.<br> 3. Кун иле җирләрендә<br> Чайкала тук башаклар,<br> Токай тәлгәшләреннән<br> Тама татлы шәраблар.<br> Безнең ту еш балкыган<br> Төрек кирмәннәрендә,<br> Матьяш явы сыкраткан<br> Вена түрәләрен дә.<br> 4. Гөнаһларыбыз үче<br> Кысты Синең күкрәкне:<br> Аттың болыттан яшен,<br> Күкрәттең безнең күкне.<br> Баскын монголлар угы<br> Очты баш өстебездә,<br> Аннан төрек коллыгы<br> Йөк булды җилкәбездә.<br> 5. Күпме торды яңгырап<br> Кыргый госман гаугасы,<br> Яугир җәсәден таптап<br> Җиңүләр тантанасы!<br> Күпме сине улларың,<br> Гүзәл ил, күкрәгеңә<br> Басып изде, кыйнады,<br> Әйләндереп кабергә!<br> 6. Эзәрләүдән капланып<br> Утырмасын кай өндә,<br> Сыеныр җир тапмады<br> Үз Ватанында бәндә.<br> Менсә тау түбәсенә –<br> Ут диңгезе өстендә,<br> Һәркайда кайгы-хәсрәт,<br> Кан үзәне бар җирдә.<br> 7. Кирмән иде – таш өеме,<br> Хозур, бәхет югалган, <br> Афәт, үлем сөреме<br> Ватанны чолгап алган.<br> Аһ, мәетләр каныннан<br> Азатлык чәчәк атмый,<br> Илсезләр елавыннан<br> Шатлык күз яше акмый.<br> 8. Кызган, Ходай, маҗарны<br> Дөнья михнәтләрендә,<br> Суз ярдәмчел кулыңны<br> Газаплар диңгезендә.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> === '''МАЛАВИ''' === https://rutube.ru/video/ea94f879ee93c6040a66cafff88755d2/ === '''МАЛАЙЗИЯ''' === '''NEGARAKU'''<br> Negaraku tanah tumpahnia darahku,<br> Rakiat hidup bersatu dan maju,<br> Rahmat bahagia tuhan kurniahkan,<br> Raja kita selamat bertahta,<br> Rahmat bahagia tuhan kurniakan,<br> Raja kita selamat bertahta.<br> https://rutube.ru/video/0d77dc75e571a9ee9ccb61c0c26ab3ed/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Negaraku_instrumental.ogg '''МИНЕМ ИЛЕМ'''<br> Илем минем, җиреңә каным түгелгән,<br> Бердәмлектә алгарыш — Аллаһтан;<br> Аның рәхмәт-мәрхәмәте белән<br> Сау-сәламәт, хаким булсын солтан,<br> Аллаһ рәхмәт-мәрхәмәте белән<br> Сау-сәламәт, хаким булсын солтан.<br> '''МОЯ СТРАНА'''<br> Страна моя, судьбы твоей знамéние:<br> Единство и прогресс наградой дан;<br> Да одарит нас Бог благословением,<br> Во здравии пусть правит наш султан,<br> Да одарит нас Бог благословением,<br> Во здравии пусть правит наш султан.<br> === '''МАЛЬТА''' === Lil din l-art ħelwa, l-Omm li tatna isimha,<br> Ħares, Mulej, kif dejjem Int ħarist:<br> Ftakar li lilha bil-oħla dawl libbist.<br> Agħti, kbir Alla, id-dehen lil min jaħkimha,<br> Rodd il-ħniena lis-sid, saħħa 'l-ħaddiem:<br> Seddaq il-għaqda fil-Maltin u s-sliem.<br> https://yandex.ru/video/preview/12756916363707776647 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Malta_National_Anthem.ogg Элек саклагандай сакла, Аллаһ, аны –<br> Безнең исемдәге бу Ватан-Ананы!<br> Күз уңыңда тот – һәрвакыт тоткан кебек!<br> Зирәк булсын – Үзең бар иткән күк элек.<br> Аллаһыбыз, ярлыкауларың кодрәтле,<br> Арттыр безнең бердәм һәм тату куәтне.<br> === '''МАРИЙ ЭЛ''' === '''''Болын мари телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл тый улат<br> Авай гай кажнылан.<br> Шке сурт гай тый кÿлат<br> Чыла мÿндыр марийлан.<br> Ме таче, чон пуэн,<br> Марий мландым моктена.<br> Вийнам иктыш чумырен,<br> Пиалан илышым чоҥена.<br> '''2.''' Сакла чот кугешнен<br> Шке сынжым калыкна.<br> Йомартле улмыж ден<br> Эре тудо чаплана.<br> Ме таче, чон пуэн,<br> Марий мландым моктена.<br> Вийнам иктыш чумырен,<br> Пиалан илышым чоҥена.<br> '''''Тау мари телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл, ӓвӓ гань<br> Ылат каждойланок.<br> Келӓт шачмы пӧрт гань<br> Цилӓ мӹндӹр йыхланок.<br> Кымылын, ӹвӹртӓл,<br> Мары млӓндӹм мактенӓ.<br> Силам иктӹш цымырал,<br> Соты цӓшнӓм ӹшкеок чангенӓ.<br> '''2.''' Лӱктӓ кӱш лӹмжӹмӓт<br> Мары халык соок.<br> Веселӓжӹ, сӹржӓт<br> Лӹмлештӓлтеш йӹрвӓшок.<br> Кымылын, ӹвӹртӓл,<br> Мары млӓндӹм мактенӓ.<br> Силам иктӹш цымырал,<br> Соты цӓшнӓм ӹшкеок чангенӓ.<br> '''''Урыс телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл, ты – как мать<br> Для каждого в судьбе.<br> Где бы ни был – вспоминать<br> Твой сын будет о тебе.<br> Славься, наш край родной,<br> Цвети в счастье и в труде.<br> Гордимся всегда тобой <br> И поём, Марий Эл, о тебе!<br> '''2.''' Свою честь сохранит <br> Народ наш на века, <br> И дружба, как гранит, –<br> Всегда с братьями крепка.<br> Славься, наш край родной,<br> Цвети в счастье и в труде.<br> Гордимся всегда тобой <br> И поём, Марий Эл, о тебе!<br> https://rutube.ru/video/ac86d65747a884390c5c6beccc359b7b/ https://yandex.ru/video/preview/9653579334705561161 '''''Татар теленә тәрҗемә'''''<br> '''1.''' Мари Ил – ана күк,<br> Һәркем тәкъдирендә.<br> Кайларда йөрсәм дә,<br> Ул минем күңелемдә.<br> Мари Ил җырларда,<br> Мөкатдәс илебез,<br> Бәхетле тормышны<br> Бергәләп төзибез.<br> '''2.''' Намусын саклар ул –<br> Халкым үз җирендә.<br> Тугандаш халыклар<br> Дуслыгы мәңгегә.<br> Мари Ил җырларда,<br> Мөкатдәс илебез,<br> Бәхетле тормышны<br> Бергәләп төзибез.<br> === '''МАУРИТАНИЯ''' === '''<u>بِلَادَ الْأُبَاةِ الْهُدَاةِ الْكِرَامْ</u>'''<br> بِلَادَ الْأُبَاةِ الْهُدَاةِ الْكِرَامْ<br> وَحِصْنَ الْكِتَابِ الَّذِيْ لَا يُضَامْ<br> أَيَا مُوْرِيْتَانِ رَبِيْعَ الْوُئامْ<br> وَرُكْنَ السَّمَاحَةِ ثَغْرَ السَّلَامْ<br> '''كورال:'''<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَنَكْسُوْ رُبَاكِ بِلَوْنِ الْأَمَلْ<br> وَعِنْدَ نِدَاكِ نُلَبِّيْ أَجَلْ<br> بُدُوْرُ سَمَائِكِ لَمْ تُحْجَبِ<br> وَشَمْسُ جَبِيْنِكِ لَمْ تَغْرُبِ<br> نَمَاكِ الْأَمَاجِدُ مِن يَّعْرُبِ<br> لِإِفْرِيْقِيَّا الْمَنْبَعِ الأَعْذَبِ<br> '''كورال'''<br> رَضَعْنَا لِبَانَ النَّدَى وَالْإِبَا<br> سَجَايَا حَمَلْنَ جَنًى طَيِّبَا<br> وَمَرْعًى خَصِيْباً، وَإنْ أجْدَبَا<br> سَمَوْنَا، فَكَانَ لَنَا أَرْحَبَا<br> '''كورال'''<br> سَقَيْنَا عَدُوَّكِ صَاباً وَمُرًّا<br> فَمَا نالَ نُزْلًا وَلَا مُسْتَقَرَّا<br> نُقَاوِمُهُ حَيْثُ جَاسَ وَمُرَّا<br> نُرَتِّلُ إِنَّ مَعَ العُسْرِ يُسْرَا<br> '''كورال'''<br> قَفَوْنَا الرَّسُوْلَ بِنَهْجٍ سَمَا<br> إلى سِدْرَةِ الْمَجْدِ فَوْقَ السَّمَا<br> حَجَزْنَا الثُّرَيَّا لَنَا سُلَّمَا<br> رَسَمْنَا هُنَالِكَ حَدَّ الْحِمٰى<br> '''كورال'''<br> أَخَذْنَاكِ عَهْدًا حَمَلْنَاكِ وَعْدًا<br> ونُهْدِيْكِ سَعْداً لِجِيْلٍ أطَلْ<br> '''كورال النهائي:'''<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَنَكْسُوْ رُبَاكِ بِلَوْنِ الْأَمَلْ<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَعِنْدَ نِدَاكِ نُلَبِّي أجَلْ<br> https://yandex.ru/video/preview/3129444462381017345 https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Bilāda_l-ʾubāti_l-hudāti_l-kirām.ogg '''Кәрамлылар җитәкләгән мәгърур ил'''<br> '''I.''' Горур кәрамлылар җитәкләгән ил,<br> Һәм Изге Китаптан ныклык иңгән ил,<br> Әйа Мауритания, аһәң учагы,<br> Хуш-имин күңелнең хозур почмагы.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Ком тауларың буйыйк өмет-аклыкка;<br> Кайчан чакырсаң да, басарбыз сафка.<br> '''II.''' Күгеңдә ярымай мәңге сүрелмәс,<br> Йөзеңдә балкыган кояшың сүнмәс,<br> Гарәп бабаларың сине үстергән,<br> Африка җирендә – синең саф чишмәң.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''III.''' Горурлык үз сөтен безгә эчерде,<br> Ул биргән табигать уңыш китерде.<br> Уңдырышлы туфрак, корып кипсә дә,<br> Көч өсти ул безгә, алга этәрә.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''IV.''' Дошманга эчердек ачы яңгырсу,<br> Тынычлана алмас һәм ял итмәс ул,<br> Кая тайпылса да, каршылык күрер.<br> Авырлыклардан соң җиңеллек килер.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''V. (ил бәйсезлеге көнендә генә башкарыла)'''<br> Рәсүлгә ияреп һәм туры юлдан<br> Атларбыз – йолдызлар баскычлар корган.<br> Галәмнең мәңгелек агачы безне<br> Рухландырып торыр, күрсәтеп эзне.<br> '''Кушымта.'''<br> '''VI.''' Ант итәбез сиңа, безнең вәгъдәбез:<br> Киләчәк буынга сине бирәбез.<br> '''''Соңгы кушымта:'''''<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Ком тауларың буйыйк өмет-аклыкка.<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Кайчан чакырсаң да, басарбыз сафка.<br> === '''МЕКСИКА''' === '''Himno Nacional Mexicano'''<br> '''''Coro:'''''<br> Mexicanos, al grito de guerra<br> El acero aprestad y el bridón; <br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón,<br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón.<br> I. Ciña oh Patria! tus sienes de olivo<br> De la Paz el arcangel divino,<br> Que en el cielo tu eterno destino<br> Por el dedo de Dios se escríbio. <br> Mas si osare un extrano enemigo <br> Profanar con su planta tu suelo, <br> Piensa-oh Patria querida! que el cielo<br> Un soldado en cada hijo te dio,<br> Un soldado en cada hijo te dio.<br> '''''Coro:'''''<br> Mexicanos, al grito de guerra<br> El acero aprestad y el bridón; <br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón,<br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón.<br> https://rutube.ru/video/5ee9453116eb849cc6f275528d0ba01f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_Mexicano_instrumental.ogg https://wikiway.com/mexico/gimn/ '''Мексика дәүләт гимны'''<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Мексикалы, сугыш аваз салса,<br> Әзерлә ат, кылыч һәм ияр.<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр,<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр.<br> 1. Зәйтүн чәчәгеннән таҗ үреп ки –<br> Җәбраил әмере бу, Ватан,<br> Синең тәкъдир Ходай хозурында<br> “Мәңгелеккә!” диеп язылган.<br> Керсез бу туфрагың нәҗесләнсә,<br> Дошман аяк басса, яу җитеп,<br> Исеңдә тот, Ватан, Күк иңдерә<br> Һәр улыңны сугышчы итеп,<br> Һәр улыңны сугышчы итеп.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Мексикалы, сугыш аваз салса,<br> Әзерләп куй кылыч һәм ияр.<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр,<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр.<br> '''Хәзерге заман гимнының рәсми башкарыла торган өлеше. Барлыгы 10 куплеттан тора.'''<br> === '''МИКРОНЕЗИЯ ФЕДЕРАТИВ ШТАТЛАРЫ''' === '''Patriots of Micronesia'''<br> Tis here we are pledging, with heart and with hand,<br> Full measure of devotion to thee, our native land,<br> Full measure of devotion to thee, our native land.<br> Now all join the chorus, let union abide.<br> Across all Micronesia join hands on every side,<br> Across all Micronesia join hands on every side.<br> We all work together, with hearts, voice and hand,<br> Till we have made these islands another promised land,<br> Till we have made these islands another promised land.<br> https://rutube.ru/video/993737fecd02d1c93f5d0805644ee063/ https://wikiway.com/federativnye-shtaty-mikronezii/gimn/ '''Микронезия ватанпәрвәрләре'''<br> === '''МИСЫР''' === '''بلادي بلادي بلادي'''<br> بلادي بلادي بلادي<br> لكِ حبي و فؤادي<br> بلادي بلادي بلادي<br> لك حبي و فؤادي<br> مصر يا أم البلاد<br> انت غايتي والمراد<br> وعلى كل العباد<br> كم لنيلك من اياد<br> بلادي بلادي بلادي<br> لكِ حبي و فؤادي<br> https://rutube.ru/video/3c29e47cbe74831ddec94f6451f8c044/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Bilady,_Bilady,_Bilady.ogg https://wikiway.com/egypt/gimn/ '''Ватаным, Ватаным, Ватаным!'''<br> Ватаным, Ватаным, Ватаным,<br> Мәхәббәтем сиңа һәм җаным, Ватаным!<br> Олылыйм Аллаһны, Ватанны,<br> Багышлап иң изге догамны, догамны.<br> Морадым, гамәлем багышлыйм тик сиңа,<br> Көч куеп, тир түгеп тапканым – тик сиңа,<br> Илләрнең борынгы анасы, Ватаным,<br> Кадерли сине ил баласы, Ватаным.<br> Нил кебек куәтле һәм ямьле,<br> Әй, Мисыр, имин бул син мәңге, бул мәңге.<br> Ватаным, Ватаным, Ватаным,<br> Мәхәббәтем сиңа һәм җаным, Ватаным!<br> '''Рәсми башкарыла торган беренче куплет. Тагын икесе бар.'''<br> === '''МОЗАМБИК''' === '''Pátria Amada'''<br> Na memória de África e do Mundo<br> Pátria bela dos que ousaram lutar.<br> Moçambique, o teu nome é liberdade,<br> O Sol de Junho para sempre brilhará.<br> '''''Coro:'''''<br> ||: Moçambique nossa terra gloriosa,<br> Pedra a pedra construindo um novo dia.<br> Milhões de braços, uma só força,<br> Oh pátria amada, vamos vencer. :||<br> Povo unido do Rovuma ao Maputo<br> Colhe os frutos do combate pela paz,<br> Cresce o sonho ondulando na bandeira<br> E vai lavrando na certeza do amanhã.<br> '''''Coro (2)'''''.<br> Flores brotando do chão do teu suor,<br> Pelos montes, pelos rios, pelo mar,<br> Nós juramos por ti, oh Moçambique,<br> Nenhum tirano nos irá escravizar!<br> '''''Coro (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/6e4d1a389256044d1d16b866ace91999/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mozambican_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.wav https://wikiway.com/mozambique/gimn/ '''Сөекле Ватан'''<br> Африканың, бар дөньяның хәтерендә<br> Көрәшкә басканнар гүзәл Ватаны.<br> Мозамбикның азатлыгы – исемендә,<br> Июнь кояшының мәңге балкыр даны.<br> '''''Кушымта:'''''<br> ||: Мозамбик, син безнең шөһрәтле җиребез,<br> Ташка таш куеп, яңа көнне төзибез.<br> Миллионлаган кул – бердәм көч-куәт,<br> Сөекле Ватан, җиңүгә юнәлт! :||<br> Рувумадан Мапутуга кадәр күрә<br> Бердәм халык көрәшнең җимешләрен,<br> Байрагындагы хыялын ул үстерә,<br> Тергезә инабәтле киләчәген.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> Тир сугарган җиреңдә үскән гөлләр,<br> Тауларың, елгаларың, диңгез белән –<br> Ант итәбез, әй Мозамбик, залимнәр<br> Төшералмас безне коллыкка бүтән!<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> === '''МОЛДОВА''' === '''Limba noastră'''<br> Limba noastră-i o comoară<br> În adîncuri înfundată<br> Un şirag de piatră rară<br> Pe moşie revărsată.<br> Limba noastră-i foc ce arde<br> Într-un neam, ce fără veste<br> S-a trezit din somn de moarte<br> Ca viteazul din poveste.<br> Limba noastră-i numai cîntec,<br> Doina dorurilor noastre,<br> Roi de fulgere, ce spintec<br> Nouri negri, zări albastre.<br> Limba noastră-i graiul pîinii,<br> Cînd de vînt se mişcă vara;<br> In rostirea ei bătrînii<br> Cu sudori sfinţit-au ţara.<br> Limba noastră-i frunză verde,<br> Zbuciumul din codrii veşnici,<br> Nistrul lin, ce-n valuri pierde<br> Ai luceferilor sfeşnici.<br> Nu veţi plînge-atunci amarnic,<br> Că vi-i limba prea săracă,<br> Şi-ţi vedea, cît îi de darnic<br> Graiul ţării noastre dragă.<br> Limba noastră-i vechi izvoade.<br> Povestiri din alte vremuri;<br> Şi citindu-le 'nşirate, –<br> Te-nfiori adînc şi tremuri.<br> Limba noastră îi aleasă<br> Să ridice slava-n ceruri,<br> Să ne spiue-n hram şi-acasă<br> Veşnicele adevăruri.<br> Limba noastra-i limbă sfîntă,<br> Limba vechilor cazanii,<br> Care o plîng şi care o cîntă<br> Pe la vatra lor ţăranii.<br> Înviaţi-vă dar graiul,<br> Ruginit de multă vreme,<br> Stergeţi slinul, mucegaiul<br> Al uitării 'n care geme.<br> Strîngeţi piatra lucitoare<br> Ce din soare se aprinde –<br> Şi-ţi avea în revărsare<br> Un potop nou de cuvinte.<br> Răsări-va o comoară<br> În adîncuri înfundată,<br> Un şirag de piatră rară<br> Pe moşie revărsată.<br> https://rutube.ru/video/fe2188973e8de93e105e0e8622b6440d/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Imnul_Republicii_Moldova_US_NAVY.ogg https://wikiway.com/moldova/gimn/ '''Безнең телебез'''<br> Безнең тел – бакый хәзинә,<br> Бик тирәндә тамырлары,<br> Җиребез буйлап сибелгән<br> Энҗеләр, асылташлары.<br> Безнең тел – дөрләгән учак:<br> Халкым үлем йокысыннан<br> Уянсын тормышка сусап –<br> Әкияттәге батыр сыман.<br> Безнең телебез җырлары,<br> Дойналардагы сагышлар<br> Ача якты офыкларны,<br> Тарала кара болытлар.<br> Безнең тел – ул икмәк теле,<br> Җәен җилләр сызгырганы,<br> Бабалар, җиргә тир түгеп,<br> Мөбарәк иткәннәр аны.<br> Безнең тел – ул яшел яфрак,<br> Кодру урманнары шавы.<br> Нистру бормалары качыра<br> Йолдызлар яктысы явын.<br> Һич ачынып зарланмагыз,<br> Ярлы дип телегез бигрәк,<br> Сайланган тел ул, аңлагыз, –<br> Тора илебезне бизәп.<br> Безнең тел – ул тарихи тел,<br> Борынгы хәлләр дастаны.<br> Өйрән аны һәм танып бел<br> Хакыйкатьнең ни булганын.<br> Безнең тел ул билгеләнгән<br> Күкләрне мактау йөзеннән –<br> Өйдә, чиркәүдә бәндәләр<br> Тайпылмас дип Хак сүзеннән.<br> Безнең тел – изгелек нуры,<br> Аңарда ата-бабалар<br> Елый-елый, җырлый-җырлый<br> Өйдә гыйбадәт кылганнар.<br> Чыгарыйк телне хәяткә,<br> Коткарып заман явыннан,<br> Пакьлик пычрак-күгәректән,<br> Онытылу аһ-зарыннан.<br> Җыйыйк кояш нурларыннан<br> Очкын алган чакматашын, –<br> Ургылыр тел байлыгыннан<br> Яңа сүзләр булып ташкын.<br> Яшәячәк бу хәзинә,<br> Бик тирәндә тамырлары,<br> Җиребез буйлап сибелгән<br> Энҗеләр, асылташлары.<br> '''Рәсми чараларда гимнның беренче, икенче, бишенче, тугызынчы һәм уникенче куплетлары кулланыла.'''<br> === '''МОНГОЛИЯ''' === '''Монгол Улсын Төрийн дуулал'''<br> '''1.''' Дархан манай тусгаар улс<br> Даяар монголын ариун голомт<br> Далай их дээдсийн гэгээн үйлс<br> Дандаа энхжин үүрд мөнхжинө.<br> Хамаг дэлхийн шударга улстай<br> Хамтран нэгдсэн эвээ бэхжүүлж<br> Хатан зориг, бүхий л чадлаараа<br> Хайртай Монгол орноо мандуулъя.<br> '''2.''' Өндөр төрийн минь сүлд ивээж<br> Өргөн түмний минь заяа түшиж<br> Үндэс язгуур, хэл соёлоо<br> Үрийн үрдээ өвлөн бадраая.<br> Эрэлхэг Монголын золтой ардууд<br> Эрх чөлөө жаргалыг эдлэв<br> Жаргалын түлхүүр, хөгжлийн тулгуур<br> Жавхлант манай орон мандтугай.<br> https://rutube.ru/video/d04aaa41b14155522b96a819f0131dd1/ https://zvukitop.com/skachat-gimn-mongolii/ https://yandex.ru/video/preview/15086678055865714389 '''Монгол Иленең дәүләт җыры'''<br> '''1.''' Инкыйлаби Ватаныбыз —<br> Монголның саф учагы,<br> Һичкем аны җиңә алмас,<br> Мәңгегә үскән чагы.<br> Дөньяның гадел илләре<br> Белән бердәмлек өчен,<br> Үстерик Ватанны биреп<br> Йөрәк дәртен, кул көчен.<br> '''2.''' Милли тел, мәдәниятне<br> Мирас итеп тапшырыйк,<br> Эшчән, кыю Монгол илен<br> Бәхет-уңышка юллыйк.<br> Хөрмәт итеп ил туграсын,<br> Ил язмышына таян.<br> Алгарышта чәчәк атсын,<br> Яшәсен бөек Ватан!<br> === '''МОРДОВИЯ''' === '''Ши валда, Мордовия!'''<br> '''1.''' Ши валда, Мордовия, седистот сай,<br> Ши валда, Мордовия, сельмосот палы, юрнай,<br> Россиять мяшться мокшень сияста сюлгам,<br> Россиять карксэземса эрзянь зырняста пулай.<br> '''''Морзюлма-мороютко:'''''<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Гайняк! Гайняк, Мордовия!<br> Кельгома краеньке – най панжи маеньке,<br> Мокшэрзянь шачема-касома крае!<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Морак! Морак, Мордовия!<br> Павазу эряфсь катк тонь эрь кудозт сувай!<br> Ульхть шумбра, ульхть шумбра,<br> Кода сонць Сияжарсь, ульхть шумбра!<br> '''2.''' Тон ютыть, Мордовия, стака кить-янт,<br> Тон молить, Мордовия, витьстэ,<br> верьга кандыть прят.<br> Вий макснесть келей Мокшась ды бойка Сурась,<br> Секс течис тон седейс ды оймес –<br> прок ванькс лисьмапрят.<br> '''''Мороютко-морзюлма:'''''<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Гайняк! Гайняк, Мордовия!<br> Кельгома краеньке – най панжи маеньке,<br> Мокшэрзянь шачема-касома крае!<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Морак! Морак, Мордовия!<br> Павазу эряфсь катк тонь эрь кудозт сувай!<br> Ульхть шумбра, ульхть шумбра,<br> Кода сонць Сияжарсь, ульхть шумбра!<br> https://rutube.ru/video/1bf85fe270665f092a358c3bf6d3ec9e/ https://yandex.ru/video/preview/10948984705911750187 '''Имин бул, Мордовия!'''<br> '''1.''' Хәерле көн, Мордовия, ихлас күңелдән,<br> Хәерле көн, Мордовия, нур сибелә күзләреңнән,<br> Балкый ил күгендә мокша йолдызлары,<br> Яктырта туган илебезне эрзя таңнары.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Исәнме, Мордовия!<br> Куанып яшә, Мордовия!<br> Туган-үскән җирем, чәчәкле язларың,<br> Мокша-эрзя халкының сөекле Ватаны!<br> Имин бул син, Мордовия!<br> Җырла, җырла, Мордовия!<br> Бәхетле тормыш килсен өйләреңә!<br> Мәңге яшә, мәңге яшә,<br> Кояш үзе кебек мәңге яшә!<br> '''2.''' Авыр юллар үттең син, Мордовия,<br> Башыңны югары, горур тоттың, Мордовия,<br> Көч бирде сиңа киң Мокша, җитез Сура,<br> Шуңа бүген җаның керсез, чишмәдәй саф, чиста.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''3.''' Ты трудной дорогой, Мордовия, шла,<br> России держалась и голову гордо несла.<br> Давали силы вольные Мокша, Сура,<br> Ты духом была и осталась сильна и добра.<br> '''''Припев.'''''<br> '''Гимнның беренче дүртьюллык куплеты мокша телендә язылган, икенчесе – эрзя телендә, өченчесе – урыс телендә. Өч куплетның да кушымталары – катнаш мокша-эрзя телендә.'''<br> === '''НЕПАЛ''' === '''''नेपालीमा (nepālima – непал телендә)'''''<br> '''सयौं थुँगा फूलका'''<br> सयौं थुँगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली<br> सार्वभौम भई फैलिएका, मेची-महाकाली।<br> सयौं थुँगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली<br> सार्वभौम भई फैलिएका, मेची-महाकाली।<br> प्रकृतिका कोटी-कोटी सम्पदाको आंचल<br> वीरहरूका रगतले, स्वतन्त्र र अटल।<br> ज्ञानभूमि, शान्तिभूमि तराई, पहाड, हिमाल<br> अखण्ड यो प्यारो हाम्रो मातृभूमि नेपाल।<br> बहुल जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति छन् विशाल<br> अग्रगामी राष्ट्र हाम्रो, जय जय नेपाल।<br> '''''Укылышы'''''<br> '''Sayaű thűgā phūlkā'''<br> Sayaű thűgā phūlkā hāmī, euṭai mālā Nepālī <br> Sārwabhaum bhai phailiekā, Mechi-Mahākālī <br> Sayaű thűgā phūlkā hāmī, euṭai mālā nepālī <br> Sārwabhaum bhai phailiekā, Mechi-Mahākālī <br> Prakritikā kotī-kotī sampadāko ā̃chal(a), <br> Vīrharūkā ragata le, swatantra ra aṭala) <br> Gyānabhūmi, śhāntibhūmi Tarāī, pahād, himāl(a) <br> Akhaṇḍa yo pyāro hāmro mātṛibhūmi Nepāl(a) <br> Bahul jāti, bhāṣhā, dharma, sãnskṛti chan biśhāl(a) <br> Agragāmī rāṣhṭra hāmro, jaya jaya Nepāl(a)<br> https://rutube.ru/video/ff3ab41ca38da63019f580c0eb3d06f4/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sayaun_Thunga_Phool_Ka_(instrumental).ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Без – меңләгән гөл-чәчәк'''<br> Без – меңләгән гөл-чәчәк бу Непал дигән бәйләмдә,<br> Мечидән Маһакалигә сузылган бәйсез илдә.<br> Без – меңләгән гөл-чәчәк бу Непал дигән бәйләмдә,<br> Мечидән Маһакалигә сузылган бәйсез илдә.<br> Мул табигать байлыклары – гүзәл илебез даны, <br> Кан түгеп, батырларыбыз какшамас итте аны.<br> Гыйлем, тынлык хөкем сөрә Тераида, тауларда,<br> Уртак, бүленмәс, сөекле Ватаныбыз Непалда.<br> Төрле раса, телләр, диннәр мирасын саклап калдың, <br> Алгарышлы ил-дәүләтем, мәңге яшә, Непалым!<br> === '''НИГЕР''' === '''L’honneur de la patrie'''<br> Des rives du Niger aux confins du Ténéré<br> Frères et sœurs nous sommes<br> Enfants d’une même Patrie le Niger<br> Nourris de la sève des mêmes idéaux<br> Pour un Niger de paix libre fort et uni<br> Pour un Niger prospère le Pays de nos rêves<br> Pour l’honneur de la Patrie<br> Incarnons la vaillance et la persévérance<br> Et toutes les vertus de nos dignes aïeux<br> Guerriers intrépides déterminés et fiers<br> Défendons la patrie au prix de notre sang<br> Faisons du Niger symbole de dignité<br> Emblème et flambeau de l’Afrique qui avance<br> Pour ces nobles idéaux debout et en avant<br> En avant pour le travail en avant pour le combat<br> Nous demeurons debout<br> Portant haut le drapeau de notre cher Pays<br> Dans le ciel d’Afrique et dans tout l’Univers<br> Pour construire ensemble<br> Un monde de justice de paix et de progrès<br> Et pour faire du Niger la fierté de l’Afrique.<br> '''Don darajar Uban'''<br> Daga Bankunan Nijar zuwa kan iyakokin Ténéré<br> Yan’uwa mune<br> ‘Ya’yan kasar uba daya Nijar<br> Rarraba da ruwan ‘ya’yan itace iri ɗaya<br> Domin kasar Nijar mai karfi da hadin kai mai zaman lafiya<br> Ga kasar Nijar mai albarka kasar burinmu<br> Don darajar Uban<br> Haɗa ƙarfin hali da juriya<br> Da dukkan kyawawan halaye na magabata na kwarai<br> Jarumai marasa tsoro sun ƙudura da girman kai<br> Kare kasar nan akan kudin jininmu<br> Mu sanya Nijar ta zama alamar mutunci<br> Tambari da fitilar ciyar da Afirka gaba<br> Don waɗannan maɗaukakin maɗaukaki tsaya ku tafi<br> Gaba don aikin gaba don yaƙin<br> Mun tsaya a tsaye<br> Dauke tutar kasarmu mai daraja<br> A cikin sararin samaniyar Afirka da ko’ina cikin Duniya<br> Don gina tare<br> Duniyar adalci, zaman lafiya da ci gaba<br> Da kuma sanya Nijar ta zama abin alfaharin Afirka.<br> https://zvukitop.com/gimn-nigera-skachat/ https://rutube.ru/video/dabaf9794d7ebacc7d4ad84c14447496/ '''Ватан горурлыгы'''<br> Нигер ярларыннан Тенерега кадәр<br> Без туганнар, кардәшләр,<br> Бер үк Ватан – Нигер балалары,<br> Уртак барчабыз идеаллары.<br> Булсын бердәм, тыныч, куәтле, ирекле,<br> Чәчәк атсын Нигер, хыялыбыз иле.<br> Ватан даны иңендә<br> Гәүдәләнсен илдә батырлык, сабырлык,<br> Лаеклы бабалар мирасы – тырышлык.<br> Куркусыз, тәвәккәл һәм горур яугирләр,<br> Аямый һич үзен, илне имин итәр,<br> Булыр Нигерыбыз мәртәбә үрнәге,<br> Африка омтылышларының терәге.<br> Бу күркәм идеаллар – барчабыз теләге.<br> Алга – тырыш хезмәткә, алга – кыю көрәшкә<br> Бердәм күтәреләбез.<br> Җилфердәсен байрак мәһабәт бу илдә,<br> Африка күгендә, дөнья киңлегендә.<br> Бергә үсә бездә<br> Гаделлек, тынычлык, алгарыш орлыгы –<br> Булсын диеп Нигер кыйтга горурлыгы.<br> '''Күпмилләтле һәм күптелле Нигер дәүләтенең француз телендә язылган яңа гимны 2023 елда расланды. Аның тексты шулай ук җирле һауса теленә дә тәрҗемә ителгән. Гимнның халыкчан рухлы көен шартлы рәвештә “дини булмаган нәшид” жанрына кертеп булыр иде.'''<br> === '''НИДЕРЛАНД''' === '''Het Wilhelmus'''<br> '''1.''' Wilhelmus van Nassouwe<br> ben ik, van Duitsen bloed,<br> den vaderland getrouwe<br> blijf ik tot in den dood.<br> Een Prinse van Oranje<br> ben ik, vrij onverveerd,<br> den Koning van Hispanje<br> heb ik altijd geёerd.<br> '''6.''' Mijn schild ende betrouwen<br> zijt Gij, o God mijn Heer,<br> op U zo wil ik bouwen,<br> verlaat mij nimmermeer.<br> Dat ik doch vroom mag blijven,<br> uw dienaar t’aller stond,<br> de tirannie verdrijven<br> die mij mijn hart doorwondt.<br> https://rutube.ru/video/ce27930d766fd5fc69e8ebacc643ba26/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Het_Wilhelmus_(tempo_corrected).ogg Ясалма Интеллект "җырлый"<br> https://wikiway.com/netherlands/gimn/ '''Вилһелм җыры'''<br> '''1.''' Вилһелмус ван Нассаумын,<br> Халкым каны калебемдә,<br> Ватаныма биргән анттан<br> Ваз кичмәм гомеремдә.<br> Асыл зат Оран угланы,<br> Тугрымын намусыма,<br> Испан кыйралына бары<br> Хөрмәт кылам гына.<br> '''6.''' Калканым, рухи терәгем,<br> Кодрәтле, газиз Аллам.<br> Гаҗиз итмә мине, Тәңрем,<br> Сиңа гына таянам.<br> Хак тарафыңда булырмын<br> Мәңге Синең колың:<br> Бетсен йөрәгемне, халкымны<br> Телгәләгән золым.<br> '''Гимнның рәсми башкарыла торган бер варианты. Алтынчы куплет урынына кайвакыт икенчесен куялар. Акрошигырь рәвешендә язылган текст 15 куплеттан тора: сигезьюллык куплетларның беренче хәрефләрен бергә кушсаң, “Willem van Nassov” (хәзерге замандагы язылышы – Wilhelmus van Nassauwe) сүзләре барлыкка килә. Вилһелм ван Нассау – XVII гасырда Нидерландта Испаниядән азатлыкка ирешү хәрәкәтен җитәкләгән шәхес. Ул Оран провинциясенең кенәзе булган. Гимн тексты аның исеменнән язылган.'''<br> === '''НОРВЕГИЯ''' === '''Ja, vi elsker dette landet'''<br> '''1.''' Ja, vi elsker dette landet,<br> som det stiger frem,<br> furet, værbitt over vannet,<br> med de tusen hjem.<br> Elsker, elsker det og tenker<br> på vår far og mor<br> og den saganatt som senker<br> drømme på vår jord,<br> og den saganatt som senker,<br> senker drømme på vår jord.<br> '''7.''' Norske mann i hus og hytte,<br> takk din store Gud!<br> Landet ville han beskytte,<br> skjønt det mørkt så ud.<br> Alt hvad fedrene har kjempet,<br> mødrene har grett,<br> har den Herre stille lempet,<br> så vi vant vår rett,<br> har den Herre stille lempet,<br> så vi vant, vi vant vår rett.<br> '''8.''' Ja, vi elsker dette landet,<br> som det stiger frem,<br> furet, værbitt over vannet,<br> med de tusen hjem.<br> Og som fedres kamp har hevet<br> det av nød til seir,<br> også vi, når det blir krevet,<br> for dets fred slår leir,<br> også vi, når det blir krevet,<br> for dets fred, dets fred slår leir!<br> https://rutube.ru/video/760024b2c9af3e8b0cc792391ef8023d/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Norway_(National_Anthem).ogg https://wikiway.com/norway/gimn/ '''Туган илне яратабыз'''<br> '''1.''' Туган илне яратабыз,<br> Урман-тауларын,<br> Чал диңгезен, туң җилләрен,<br> Мең-мең йортларын.<br> Туган учак – ул сөекле<br> Ата-анабыз:<br> Суыгында, кояшында<br> Хозурланабыз,<br> Суыгында, кояшында<br> Аның хозурланабыз.<br> '''7.''' Данла, илем, язмышыңны:<br> Шомлы көнеңдә<br> Тәңре сине ярлыкады<br> Җир итәгендә.<br> Канлы корбан биреп кенә,<br> Керми сугышка,<br> Ирештең үз ирегеңә,<br> Тыныч тормышка,<br> Ирештең үз ирегеңә,<br> Тыныч һәм мул тормышка.<br> '''8.''' Туган илне яратабыз,<br> урман-тауларын,<br> чал диңгезен, туң җилләрен,<br> ак болытларын.<br> Ата-баба көрәшкән күк,<br> без дә дауларбыз,<br> мәңге иминлек хакына<br> җиңү яуларбыз,<br> мәңге иминлек хакына<br> яңа җиңү яуларбыз!<br> '''Гимнның рәсми башкарыла торган куплетлары.'''<br> === '''ПАКИСТАН ИСЛАМ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''پاک سرزمین شاد باد'''<br> پاک سرزمین شاد باد<br> كشور حسين شاد باد <br> تو نشان عزم علیشان <br> ! ارض پاکستان <br> مرکز یقین شاد باد <br> پاک سرزمین کا نظام <br> قوت اخوت عوام <br> قوم ، ملک ، سلطنت <br> پائندہ تابندہ باد <br> شاد باد منزل مراد <br> پرچم ستارہ و ہلال <br> رہبر ترقی و کمال <br> ترجمان ماضی شان حال <br> ! جان استقبال <br> سایۂ خدائے ذوالجلال<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Pakistan.OGG https://rutube.ru/video/3217e83b06c201b894ee8d9280e79f42/ https://wikiway.com/pakistan/gimn/ '''Саф-пакь җирем, шатлан'''<br> Саф-пакь җирем, шатлан,<br> Гүзәллек илем, шатлан,<br> Син бөек ихтыярга нишан,<br> Әйа, Пакистан!<br> Тугры мәркәзе, шатлан!<br> Саф-пакь җиреңдә низам,<br> Куәтле вә егәрле гавам,<br> Ил, милләт, дәүләт, –<br> Мәңге балкып чәчәк ат!<br> Шатлан изге морадыңа,<br> Айлы-йолдызлы байрагыңа.<br> Барган юлың – тәрәккый-кәмаль,<br> Үткәнең – бөек, бүгенгең – хәләл,<br> Җаның – истикъбаль!<br> Күләгә иңдергән Зүл-Җәләл.<br> '''Зүл-Җәләли үәл-Икрам – “Бөеклек һәм Юмартлык хуҗасы”, Аллаһы Тәгалә исемнәренең берсе.'''<br> === '''ПАПУА-ЯҢА ГВИНЕЯ''' === '''O Arise, All You Sons'''<br> O arise all you sons of this land,<br> Let us sing of our joy to be free,<br> Praising God and rejoicing to be<br> Papua New Guinea.<br> Shout our name from the mountains to seas<br> Papua New Guinea;<br> Let us raise our voices and proclaim<br> Papua New Guinea.<br> Now give thanks to the good Lord above<br> For His kindness, His wisdom and love,<br> For this land of our fathers so free,<br> Papua New Guinea.<br> Shout again for the whole world to hear<br> Papua New Guinea;<br> We're independent and we're free<br> Papua New Guinea.<br> https://rutube.ru/video/4f6b7fca8fa42025dda6d46f86179af5/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:O_Arise,_All_You_Sons_(instrumental).ogg https://wikiway.com/papua-novaya-gvineya/gimn/ '''Күтәрелегез, ил уллары!'''<br> Күтәрелегез, ил уллары,<br> Яңгыратыйк азатлык җырларын,<br> Рәхмәтле Алланы мактарга —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Исемең диңгездә-тауларда —<br> Папуа-Яңа Гвинея;<br> Рухланыйк без сине хакларга —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Кодрәтле Алладан бәрәкәт —<br> Игелек, зирәклек, мәхәббәт,<br> Бабалар Ватаны, син азат —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Бар дөнья тыңласын, җыр яңгырат —<br> Папуа-Яңа Гвинея;<br> Без бәйсез, ирекле, күңел шат —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> '''Элек Бөекбритания колониясе булган Папуа-Яңа Гвинея 1906-1975 елларда Австралия протектораты астында яшәде. Күптелле илдә инглиз теленә рәсми һәм милләтара аралашу статусы бирелгән.'''<br> === '''ПАРАГВАЙ''' === '''Paraguayos, República o Muerte'''<br> I. A los pueblos de América, infausto<br> tres centurias un cetro oprimió,<br> mas un día soberbia surgiendo,<br> "¡Basta!" — dijo, y el cetro rompió.<br> Nuestros padres, lidiando grandiosos,<br> ilustraron su gloria marcial;<br> 𝄆 y trozada la augusta diadema,<br> enalzaron el gorro triunfal. 𝄇<br> '''''Coro:'''''<br> ¡Paraguayos, República o muerte!<br> Nuestro brío nos dío libertad:<br> Ni opresores, ni siervos, alientan,<br> Donde reinan unión, e igualdad.<br> Ni opresores, ni siervos, alientan,<br> Donde reinan unión e igualdad,<br> unión e igualdad, unión e igualdad.<br> https://rutube.ru/video/999170ec6148ad079ee12c1cabf3cfb8/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paraguayan_National_Anthem.oga '''Парагвайлылар, йә җөмһүрият, йә үлем'''<br> ...............................<br> Гимнның икенче исеме — '''Himno Nacional Paraguayo''' (Парагвай милли гимны). Кушымталы җиде куплеттан тора, беренчесе рәсми рәвештә башкарыла.<br> === '''ПЕРУ''' === '''¡Somos libres, seámoslo siempre!'''<br> '''''Coro:'''''<br> Somos libres, seámoslo<br> siempre, seámoslo siempre.<br> Y antes niegue sus luces,<br> sus luces, sus luces el sol,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó.<br> '''6.''' En su cima los Andes sostengan<br> la bandera o pendón bicolor,<br> Que a los siglos anuncie el esfuerzo<br> que ser libre, que ser libre,<br> que ser libre, por siempre nos dió.<br> A su sombra vivamos tranquilos,<br> y al nacer por sus cumbres el sol,<br> Renovemos el gran juramento<br> que rendimos, que rendimos,<br> que rendimos al Dios de Jacob,<br> que rendimos al Dios de Jacob,<br> Al Dios de Jacob!<br> '''Coro:'''<br> Somos libres, seámoslo<br> siempre, seámoslo siempre.<br> Y antes niegue sus luces,<br> sus luces, sus luces el sol,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó.<br> '''Viva El Peru!'''<br> https://rutube.ru/video/6d14fa9682160d8c64ca5e1291b747f2/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Marcha_Nacional_del_Perú.ogg '''Без азат, мәңге азат булырбыз!'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Без азатбыз, азатбыз,<br> мәңгелек кыйблабыз ул ирек.<br> Изге анттан дүнмәбез,<br> антыбыздан дүнмәбез:<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп.<br> '''6.''' Андның иң түренә, югарыга<br> ике төс байрак беркетелгән,<br> Безгә — әйтсен иҗтиһат дөньяга —<br> Мәңгелеккә, мәңгелеккә<br> Мәңгелеккә ирек бирелгән.<br> Байрак белән имин тормышта без, —<br> Кояш менгәч күк капусына,<br> Яңартылсын илаһи догабыз,<br> һәм буйсыныйк, һәм буйсыныйк,<br> буйсыныйк Ягъкуб Раббысына,<br> буйсыныйк Ягъкуб Раббысына,<br> Ягъкуб Раббысына!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Без азатбыз, азатбыз,<br> мәңгелек кыйблабыз ул ирек<br> Изге анттан дүнмәбез,<br> антыбыздан дүнмәбез,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп.<br> '''Яшәсен Перу!''' '''Гимн тексты алты куплеттан тора. 2010 елга кадәр аның беренчесе рәсми дип санала иде, хәзер – алтынчысы. Кушымтасы башында да, азагында да башкарыла. Дәүләт кануннары буенча башлап җырлаучы гимнны Viva El Peru! (Яшәсен Перу!) дип тәмамларга тиеш.<br>''' === '''ПОЛЬША''' === '''Jeszcze Polska nie zginęła'''<br> '''1.''' Jeszcze Polska nie zginęła,<br> Kiedy my żyjemy,<br> Co nam obca przemoc wzięła,<br> Szablą odbierzemy.<br> '''''Refren (2):'''''<br> Marsz, marsz Dąbrowski,<br> Z ziemi włoskiej do Polski,<br> Za Twoim przewodem<br> Złączym się z narodem.<br> '''2.''' Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,<br> Będziem Polakami,<br> Dał nam przykład Bonaparte,<br> Jak zwyciężać mamy.<br> '''''Refren (2).'''''<br> '''3.''' Jak Czarniecki do Poznania<br> Po szwedzkim zaborze,<br> Dla Ojczyzny ratowania<br> Wrócim się przez morze.<br> '''''Refren (2).'''''<br> '''4.''' Mówił ojciec do swej Basi,<br> Cały zapłakany:<br> “Słuchaj jeno, pono nasi<br> Biją w tarabany!”<br> '''''Refren (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/c19252133d99c78374cc5a5c83b6c1cc/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mazurek_Dabrowskiego.ogg '''Польша әле җуелмас'''<br> '''1.''' Польша әле ул җуелмас,<br> Без исән булганда,<br> Таланганны кайтарырбыз –<br> Кылычлар кулларда.<br> '''''Кушымта (2):'''''<br> Кайтчы, Домбровский,<br> Румнан – үз җиреңә:<br> Бердәмлек – халкыңа,<br> Азатлык – илеңә.<br> '''2.''' Үтик Висланы, Вартаны,<br> Поляк булып калыйк,<br> Һәм җиңүчән Бонапарттан<br> Без дә үрнәк алыйк.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> '''3.''' Чернецкий Познаньга кайткан,<br> Швед богавын ташлап,<br> Ватаныбыз исән булыр,<br> Без әйләнеп кайтсак.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> '''4.''' Күз яшьләре аша безгә<br> Әйтер ватандашлар:<br> “Безнекеләр өйгә кайта,<br> Кага барабаннар!”<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> === '''ПОРТУГАЛИЯ''' === '''Heróis do mar'''<br> '''1.''' Heróis do mar, nobre povo,<br> Nação valente e imortal,<br> Levantai hoje de novo<br> O esplendor de Portugal!<br> Entre as brumas da memória,<br> Ó Pátria, sente-se a voz<br> Dos teus egrégios avós,<br> Que há-de guiar-te à vitória!<br> '''''Corus:'''''<br> Às armas, às armas!<br> Sobre a terra, sobre o mar,<br> Às armas, às armas!<br> Pela Pátria lutar!<br> Contra os canhões marchar, marchar!<br> '''2.''' Desfralda a invicta Bandeira,<br> À luz viva do teu céu!<br> Brade a Europa à terra inteira:<br> Portugal não pereceu!<br> Beija o solo teu jucundo<br> O Oceano, a rugir d’amor;<br> E teu braço vencedor<br> Deu mundos novos ao Mundo!<br> '''''Corus.'''''<br> '''3.''' Saudai o Sol que desponta<br> Sobre um ridente porvir;<br> Seja o eco de uma afronta<br> O sinal do ressurgir.<br> Raios dessa aurora forte<br> São como beijos de mãe,<br> Que nos guardam, nos sustêm,<br> Contra as injúrias da sorte.<br> '''''Corus.'''''<br> https://rutube.ru/video/1509b7571d4fbd431c719065bed17a41/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:A_Portuguesa.ogg '''Диңгезләрдә гаярь'''<br> '''1.''' Диңгезләрдә гаярь, шанлы,<br> Затлы һәм үлемсез милләтем,<br> Кайтар үзең яулаганны,<br> Португалиянең зиннәтен!<br> Горур тавышын, Ватан, шәйлә,<br> Аерып хәтер томаннарын,<br> Мөхтәрәм ата-бабаңның –<br> Илтсен ул яңа җиңүләргә!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ал кулыңа коралыңны!<br> Суда, җирдә сынатма,<br> Ал кулыңа коралыңны!<br> Көрәш, Ватанны хакла!<br> Һәм тупларга каршы атла!<br> '''2.''' Күтәр байрагың – җиңелмәс,<br> Җилфердәр ул якты күгеңдә!<br> Җиткер дөньяга: бирешмәс<br> Португалиябез үлемгә!<br> Ярсып давылланган океан<br> Изге туфрагыңны үбә;<br> Һәм кулларың итте бүләк<br> Кешелеккә яңа бер мәйдан!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''3.''' Сәлам бирегез кояшка –<br> Киләчәкнең көлемсәр шавы;<br> Һәм өндәсен яңарышка<br> Кимсетелүләрнең шаңдавы.<br> Көч-кодрәтле таң нурларыннан<br> Ватан-Ана гүя назлый,<br> Ул көч бирә безгә, саклый<br> Язмыш кагу-сугуларыннан.<br> '''''Кушымта.'''''<br> === '''ПУЭРТО-РИКО''' === '''La Borinquéna'''<br> La tierra de Borinquén<br> donde he nacido yo<br> es un jardín florido<br> de mágico primor.<br> Un cielo siempre nítido<br> le sirve de dosel<br> y dan arrullos plácidos<br> las olas a sus pies.<br> Cuando a sus playas llegó Colón<br> (𝄆) exclamó, lleno de admiración: (𝄇)<br> ¡Oh!, ¡oh!, ¡oh!,<br> Esta es la linda tierra<br> que busco yo;<br> Es Borinquén la hija,<br> la hija del mar y el sol,<br> 𝄆 Del mar y el sol,<br> del mar y el sol. 𝄇<br> https://rutube.ru/video/7cc8fb9da3dc2a654a8bf0bacd255d37/ === '''РУАНДА''' === '''''Kinyarwanda'''''<br> '''Rwanda nziza'''<br> Rwanda nziza Gihugu cyacu<br> Wuje imisozi, ibiyaga n’ibirunga<br> Ngobyi iduhetse gahorane ishya<br> Reka tukurate tukuvuge ibigwi<br> Wowe utubumbiye hamwe twese<br> Abanyarwanda uko watubyaye<br> Berwa, sugira, singizwa iteka.<br> https://rutube.ru/video/9dc8e9395cc71eec9e15968e7a325230/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymne_National_du_Rwanda.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Гүзәл Руанда'''<br> Гүзәл Руанда, сөекле илебез,<br> Бизи сине таулар, күлләр, вулканнарың,<br> Ватаныбыз, бул бәхет бишеге;<br> Куансыннар, әйдә, синең балаларың,<br> Дан җырлыйк күркәм гамәлләреңә,<br> Сыенып бергә синең итәгеңә;<br> Чәчәк атсын мәңге тарафларың.<br> '''Гимн текстындагы дүрт куплетның рәсми чараларда башкарыла торган беренчесе.'''<br> === '''РУМЫЙНИЯ''' === '''Deșteaptă-te, române!'''<br> Deşteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,<br> În care te-adînciră barbarii de tirani,<br> barbarii de tirani!<br> Acum ori niciodată croieşte-ţi altă soartă,<br> La care să se-nchine şi cruzii tăi dusmani,<br> şi cruzii tăi duşmani!<br> Acum ori niciodată croieşte-ţi altă soartă,<br> La care să se-nchine şi cruzii tăi dusmani,<br> şi cruzii tăi duşmani!<br> https://rutube.ru/video/2b40abbe8bc4476d9129df230d2c0edf/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Desteapta-te,_romane!.ogg '''Уян, румын!'''<br> 1. Уян, румыйн, уян инде гомерлек бу йокыңнан,<br> Коллык богавы салган сиңа кыргый тиран,<br> богау салган тиран!<br> Бүген булмаса – кайчан үзгәртерсең язмышыңны?<br> Хөрмәт итсен сине дөнья, калтырансын дошман,<br> калтырансын дошман!<br> Бүген булмаса – кайчан үзгәртерсең язмышыңны?<br> Хөрмәт итсен сине дөнья, калтырансын дошман,<br> калтырансын дошман!<br> '''Тексттагы 11 куплетның тышкы рәсми чараларда башкарыла торган беренчесе. Эчке тантаналарда тагын бер-ике куплеты өстәлергә мөмкин.'''<br> === '''РУСИЯ ФЕДЕРАЦИЯСЕ''' === Россия — священная наша держава,<br> Россия — любимая наша страна.<br> Могучая воля, великая слава —<br> Твоё достоянье на все времена!<br> '''''Припев''''':<br> Славься, Отечество наше свободное,<br> Братских народов союз вековой,<br> Предками данная мудрость народная!<br> Славься, страна! Мы гордимся тобой!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Russian_Anthem_chorus.ogg https://rutube.ru/video/3f955dce00bf642a856b22a4f8289e58/ (Ясалма Интеллект "башкаруы")<br> Русия – безнең изге мәмләкәтебез,<br> Русия – безнең сөекле илебез,<br> Кодрәтле рухыңны, сүрелмәс шаныңны<br> Мәңгелек мирас-әманәт иттек без!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Дан сиңа, дан сиңа, ирекле Ватаныбыз,<br> Тугандаш халыкларның бердәмлеге,<br> Ата-бабаларның акыл-зирәклеге,<br> Дан сиңа, ил! Син – күңел күреге!<br> === '''САЛЬВАДОР''' === === '''САМОА''' === === '''САХА-ЯКУТИЯ''' === '''''Сахалыы'''''<br> Сахам сирэ дьоллоох тускуга<br> Саһарҕалыы ыҥыра ыллыыр,<br> Илинтэн арҕаа ол кустуга<br> Алмаас таас курдук сандаара сырдыыр.<br> '''''Хос ырыата:'''''<br> Барҕа быйаҥнаах Сахам дойдута<br> Модун Россия киэн туттуута,<br> Өркөн-өрөгөй тойугун туойдун,<br> Үүнэр үйэҕэ үрдүү туруохтун!<br> Үллэр үөстээх Өлүөнэ Эбэ<br> Өлбөт-мэҥэ угуттуур уулаах.<br> Элбэх омукка эрчим эбэр,<br> Или-эйэни олохтуур уохтаах.<br> '''''Хос ырыата.'''''<br> Ааспыт кэммит айхаллаах суола<br> Арчылыыр аар алгыһын биэрдэ,<br> Сахабыт сирэ дьоһун дуолан<br> Сайдыы аартыгар түөрэҕэ түстэ.<br> '''''Хос ырыата.'''''<br> https://rutube.ru/video/12228cfeac3f623bb23c54d0756e655f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_the_Sakha_Republic.ogg '''''Татарча'''''<br> 1. Сахам җире, шәрык нурларында<br> иминлек һәм бәхет яулыйсың,<br> җиңүләргә әйдәп баруыңда<br> мәгъриб алмазы күк балкыйсың...<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Көч җый һәм үс, Сахам җире, ныгы,<br> Изге Ватан, дан-шөһрәтләр тупла.<br> Илебезнең күрке-горурлыгы,<br> Синдәй иркен, юмарт Җирдә юк ла! 2. Күп тармаклы Лена ярларында –<br> Терек суы, бәрәкәт тулы:<br> Гүя дуслык-куәт алкынында<br> Халыкларга тынычлык юлы.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> 3. Саха җире, кодрәт иңгән нурың<br> Гасырлардан безгә юл сала.<br> Дәвам иттек ата-баба юлын,<br> Тугры булып калыйк без аңа.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''СЕНЕГАЛ''' === '''Pincez tous vos koras, frappez les balafons !'''<br> Pincez tous vos koras,<br> Frappez les balafons !<br> Le lion rouge a rugi.<br> Le dompteur de la brousse<br> D'un bond s'est élancé,<br> Dissipant les ténèbres.<br> Soleil sur nos terreurs,<br> Soleil sur notre espoir.<br> Debout, frères,<br> Voici l'Afrique rassemblée.<br> '''''Refrain:'''''<br> Fibres de mon cœur vert.<br> Épaule contre épaule,<br> Mes plus que frères,<br> O Sénégalais, debout !<br> Unissons la mer et les sources,<br> Unissons la steppe et la forêt !<br> Salut Afrique mère !<br> https://wikiway.com/senegal/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Senegal.ogg '''Чиерт, дус, корага, сук балафонга!'''<br> Чиерт, дус, корага,<br> Сук балафонга!<br> Арыслан ырлады,<br> Тик килеп ул капты<br> Сунарчы кулына,<br> Һәм аучы чик куйды<br> Гасырлар золымына.<br> Язмышын ил кора.<br> Күтәрел, туганым, –<br> Африка чакыра!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Саф-пакь минем җаным.<br> Күтәрел, туганым,<br> Куеп иңгә иңне,<br> Үстерик без илне,<br> Җир-диңгез байлыкларын туплап,<br> Урманнар-кырларны колачлап!<br> Сәлам, Африка-ана!<br> '''Ущипни, друг, кора и бей в балафон!'''<br> Ущипни, друг, кора<br> И бей в балафон!<br> Красный лев зарычал,<br> Охотник из кустов <br> Прыжком его достал,<br> Рассеяв мрак веков.<br> Просторам нашим — свет,<br> Надеждам нашим — взлёт,<br> Вставайте, братья, все —<br> Нас Африка зовёт!<br> '''''Припев:'''''<br> Душа моя чиста.<br> Плечом ко плечу<br> Вставай, сердечный друг,<br> Ты больше мне, чем брат!<br> Объединим недра и моря,<br> Объединим леса и поля!<br> Привет, Африка-мать!<br> '''Сенегал милли гимны “Кызыл арыслан” (Le lion rouge) дип тә атала. Аның чын Африка халыклары рухындагы көен этнолог һәм шагыйрь Һерберт Пеппер (Herbert Pepper) 1960 нчы “Африка бәйсезлеге еллары”нда француз телендә язып калдырган. Биш куплетлы текстын бәйсез илнең беренче президенты Леопольд Седар Сенгор (Léopold Sédar Senghor) иҗат иткән. Француз теле – Сенегалның рәсми дәүләт һәм милләтара аралашу теле. Кора һәм балафон – милли музыка кораллары.'''<br> '''Беренче рәсми куплеты татар һәм урыс телләренә берьюлы тәрҗемә ителде.'''<br> === '''СЕНТ-МАРТИН''' === Where over the world, say where,<br> You find an island there,<br> So lovely small with nations free<br> With people French and Dutch,<br> Though talking English much,<br> As the Saint Martin in the sea.<br> Chorus:<br> O sweet my Fatherland,<br> So bright by beach and strand,<br> With sailors on the sea and harbors free,<br> Where the chains of mountains green,<br> Variously in sunlight sheen.<br> ||: Oh, I love thy Paradise,<br> Nature beauty fairly nice. :||<br> How pretty between all green<br> Flamboyants beaming gleam<br> Of flowers red by sunlight set.<br> Thy cows and sheep and goats<br> In meadows or on the roads<br> Thy donkeys keen I can't forget<br> Chorus.<br> Saint Martin, I like thy name,<br> In which Columbus fame<br> And memories of old are closed.<br> For me a great delight<br> Thy Southern Cross the night<br> May God the Lord protect thy coast!<br> Chorus.<br> https://yandex.ru/video/preview/11512207198392480916 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sint_Maarten_National_Anthem_(Instrumental)_Oh_Sweet_Sint_Maarten_Land.ogg Дөнья түренә син бак,<br> Бер утрауны шунда тап,<br> Тыңла азат французлар сүзен,<br> Нидерландча кыл син гәп,<br> Сөйләш инглизчә күбрәк –<br> Һәм күрерсең Сент-Мартин йөзен.<br> '''Кушымта:'''<br> Минем гүзәл Ватаным,<br> Иркен комлы ярларың,<br> Яңгырый азат диңгезче җыры,<br> Яшел таулар чылбырын<br> Яктырта кояш нуры.<br> ||: Сөям бу җир җәннәтен<br> һәм ямьле табигатен. :||<br> Күңелле яшеллегең,<br> Балкышлы якты күгең,<br> Кызыл гөлләрең нурга чумган.<br> Куй-кәҗә, сыерларың,<br> Болыннарың, юлларың,<br> Ишәкләрең күңелемә уңган.<br> Кушымта.<br> Сөям Сент-Мартин исемең –<br> Саклый ул Колумб җисемен,<br> Үткән заманнар фатихасын.<br> Күңелем шатлыкка тулгач,<br> Төнлә балкый Көньяк Хач;<br> Ярларыңны Хак ярлыкасын!<br> Кушымта.<br> '''Атлантик океандагы Сент-Мартин (французча Сен-Мартен, нидерландча Синт-Мартин) Христофор Колумб XVI гасырда Американы “ачканда” очраткан беренче утрау дип санала. Соңрак аның көньяк өлешен французлар, төньягын нидерландлылар басып алган. Баскынчыларның телләре бүген дә сакланып калган әле, ләкин ике диаспораның бер-берсе белән аралашу лөгате – инглиз теле. Утрауның уртак гимны булып киткән күңелле җыр да шул телдә язылган.'''<br> === '''СЕРБИЯ''' === '''Боже правде (Bože pravde)'''<br> Боже правде, ти што спасе<br> од пропасти досад нас,<br> чуј и одсад наше гласе<br> и од сад нам буди спас.<br> Моћном руком води, брани<br> будућности српске брод!<br> ||: Боже спаси Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Сложи српску браћу драгу<br> на свак’ дичан славан рад,<br> слога биће пораз врагу<br> а најјачи српству град.<br> Нек’ на српској блиста грани<br> братске слоге златан плод,<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Нек’ на српско ведро чело<br> твог не падне гнева гром!<br> Благослови Србу село<br> поље, њиву, град и дом!<br> Кад наступе борбе дани<br> к’ победи ти води ход.<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Из мрачнога сину гроба<br> српске слоге нови сјај,<br> настало је ново доба,<br> нову срећу, Боже дај!<br> Отаџбину српску брани,<br> петвековне борбе плод!<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> моли ти се српски род! :||<br> https://rutube.ru/video/9c0e67870bb3eca677e0d1e97328cc59/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Serbian_National_Anthem_instrumental.ogg https://wikiway.com/serbia/gimn/ '''Хак Тәгалә'''<br> Хак Тәгалә, Коткаручы<br> Афәтләрдән, үлемнән,<br> Догабызны кабул кылчы,<br> Йолып ал бәлаләрдән.<br> Кодрәтең белән тәкъдир ит<br> Киләчәген сербларның!<br> Сакла, Алла, һәм имин ит<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Туплачы серб оланнарын,<br> Данлы эштә һади бул,<br> Арала бар дошманнарын,<br> Күрсәт сербка туры юл.<br> Серб туганлыгын камил ит,<br> Бердәмлегебез алтын,<br> Сакла, Алла, һәм имин ит<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Серб башына яшен булып<br> Төшмәсен һич каһәрең.<br> Хакла серб шәһәр-авылын,<br> Кыр-басуын, өйләрен!<br> Чирү килсә сугыш җитеп,<br> Серблар җиңү яуласын.<br> Сакла, Алла, имин итеп<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Серблар даны каберләрдән<br> Калкып янә балкыр ул,<br> Ходай, яңа дәверләрдә<br> яңа бәхет насыйп кыл!<br> Без, серблар, Ватанны яклап<br> көрәштек биш гасырлар.<br> Имин итче, Алла, сакла,<br> Дип дога кыла серблар!<br> === '''СИНГАПУР''' === '''Majulah Singapura!'''<br> Mari kita rakyat Singapura,<br> Sama-sama menuju bahagia,<br> Cita-cita kita yang mulia.<br> Berjaya Singapura!<br> ||: Marilah kita bersatu,<br> Dengan semangat yang baru,<br> Semua kita berseru:<br> Majulah Singapura,<br> Majulah Singapura! :||<br> https://rutube.ru/video/65d5f06c60ef4fa5b1aab4cb01f8fc9f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Majulah_Singapura.ogg '''Сингапур, алга атла!'''<br> Сингапурның ватандашлары без<br> Һәм бәхетле тормышка атлыйбыз,<br> Шәрәфәтле омтылышларыбыз.<br> Сингапур, уңышларга!<br> ||: Бердәмлектә без булыйк,<br> Бу халәттә рухланыйк.<br> Өндәмәбез шул хакта:<br> “Сингапур, алга атла,<br> Сингапур, алга атла!” :||<br> === '''СЛОВАКИЯ''' === '''Nad Tatrou sa blýska'''<br> Nad Tatrou sa blýska,<br> Hromy divo bijú,<br> Nad Tatrou sa blýska,<br> Hromy divo bijú.<br> Zastavme ich, bratia,<br> Ved’ sa ony stratia,<br> Slováci ožijú.<br> Zastavme ich, bratia,<br> Ved’ sa ony stratia,<br> Slováci ožijú.<br> To Slovensko naše<br> Posial' tvrdo spalo,<br> To Slovensko naše<br> Posial' tvrdo spalo.<br> Ale blesky hromu<br> Vzbudzujú ho k tomu,<br> Aby sa prebralo.<br> Ale blesky hromu<br> Vzbudzujú ho k tomu,<br> Aby sa prebralo.<br> https://rutube.ru/video/f64ebcc735f5b3d55a8df6a6bd994ca9/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Slovakia,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.ogg '''Татра өстендә яшен яшьни'''<br> Күк күкри Татрада,<br> Яшен каты суга.<br> Күк күкри Татрада,<br> Яшен каты суга.<br> Аларны туктатыйк,<br> Эзләрен югалтыйк —<br> Словаклар уянсынга.<br> Аларны туктатыйк,<br> Эзләрен югалтыйк —<br> Словаклар уянсынга.<br> Безнең Словак иле<br> Нык йоклаган иде,<br> Безнең Словак иле<br> Нык йоклаган иде.<br> Күкрәүләр, яшеннәр<br> Безне тетрәттеләр,<br> Аңга килсеннәр диеп,<br> Күкрәүләр, яшеннәр<br> Безне тетрәттеләр,<br> Аңга килсеннәр диеп.<br> '''Словакия гимнына нигез булып киткән бу җыр 1844 елда, словак шагыйре һәм җәмәгать эшлеклесе Людовит Штур (Ľudovít Štúr) Австрия-Маҗарстан империясе жандармнары тарафыннан кулга алынгач, яшьләрнең моңа ризасызлыгы йөзеннән барлыкка килгән. Сүзләрен словак шагыйре Янко Матушка (Janko Matúška) язган. Беренче тапкыр җырны Братиславаның евангелист лютеран лицее шәкертләре Словакиянең көнчыгышындагы Левоча (Levoča) шәһәрчегенә барганда җырлаганнар.'''<br> === '''СЛОВЕНИЯ''' === '''Zdravljica'''<br> Žive vsi narodi,<br> ki hrepéne dočakat’ dan:<br> Da, koder sonce hodi,<br> prepir iz sveta bo pregnan,<br> Da rojak prost bo vs’ak,<br> Ne vrag, le sosed bo mejak,<br> Da rojak prost bo vs’ak,<br> Ne vrag, le sosed bo,<br> Ne vrag, le sosed bo mejak.<br> https://rutube.ru/video/a4c442aa9d70d596d2d4f49af96d50be/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Slovenia's_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''Исәнлек тосты'''<br> Имин булсын, дөнья көтеп<br> яши торган барча халык.<br> “Булсын!” диеп, тырыш хезмәт<br> куйган милләт кенә — алып!<br> Бетсен җирдә сугыш,<br> һәрбарчага булсын ирек,<br> яшик, күршеләрне,<br> дошман түгел, дус-иш күреп,<br> күршеләрне якын күреп!<br> '''Тугыз куплетлык гимн тектының җиденче, бердәнбер рәсми куплеты.''' === '''СОГУД ГАРӘБСТАНЫ''' === '''عاش الملك'''<br> سَارِعِي لِلْمَجْدِ وَٱلْعَلْيَاءِ<br> مَجِّدِي لِخَالِقِ ٱلسَّمَاءِ<br> وَٱرْفَعِي ٱلْخَفَّاقَ أَخْضَرَ<br> يَحْمِلُ ٱلنُّورَ ٱلْمُسَطَّرِ<br> رَدِّدِ ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ يَامَوطِنِي<br> مَوطِنِي عِشْتَ فَخْرَ ٱلْمُسْلِمِينَ<br> عِاشَ ٱلْمَلِكِ لِلْعَلَمِ وِٱلْوَطَنِ<br> https://rutube.ru/video/647c1b264906bedff043d375d5825e0a/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Saudi_Arabian_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''Яшәсен Мәлик!'''<br> Табигың юнәлт бөек Күккә,<br> Мәдхия кылгыл Әл-Мәҗидкә.<br> Яшел байрак җилфердәсен,<br> Шәһадәткә юл әйләсен.<br> “Аллаһы әкбәр! — дип кабатла, йә, илем!<br> Ватаным! Яшәдең мөэминне хаклап.<br> Яшә, Мәлик, — ил байрагын данлап!”<br> === '''СОМАЛИ''' === '''''Госмания язуында'''''<br> '''𐒎𐒙𐒐𐒙𐒁𐒛'''<br> '''''Chorus:'''''<br> ||: 𐒎𐒙𐒐𐒙𐒁𐒛 𐒋𐒖𐒐𐒖𐒒𐒏𐒜𐒆𐒚,<br> 𐒓𐒛 𐒋𐒗𐒕𐒒𐒝, :||<br> 𐒘𐒒𐒒𐒖𐒌𐒖 𐒏𐒜𐒒𐒚 𐒓𐒛,<br> 𐒋𐒘𐒇𐒏𐒝 𐒏𐒖𐒐𐒗 𐒜,<br> 𐒛𐒒 𐒋𐒛𐒆𐒒𐒖 𐒐𐒖𐒔𐒖𐒕𐒒𐒝,<br> 𐒜 𐒋𐒛𐒉𐒖𐒎𐒖 𐒜.<br> I. ||: 𐒄𐒘𐒆𐒘𐒌𐒕𐒖𐒔𐒖𐒌 𐒋𐒖𐒆𐒆𐒘 𐒓𐒛𐒆,<br> 𐒒𐒛 𐒋𐒕𐒆𐒖𐒑𐒘𐒈𐒜, :||<br> 𐒋𐒖𐒇𐒇𐒖𐒆𐒛 𐒏𐒖𐒐𐒌𐒛<br> 𐒛𐒆𐒘𐒌𐒖 𐒚 𐒋𐒚𐒇𐒖𐒆 𐒜<br> 𐒋𐒖𐒆𐒋𐒜𐒆𐒖 𐒈𐒘𐒆𐒜𐒆𐒖<br> 𐒐𐒖 𐒋𐒛𐒒 𐒒𐒙𐒎𐒙 𐒜𐒕<br> '''''Chorus.'''''<br> II. ||: 𐒋𐒘𐒉𐒖𐒆𐒛𐒆 𐒊𐒖𐒐𐒖𐒂𐒛𐒆<br> 𐒋𐒖𐒐𐒝𐒉𐒖𐒕𐒆𐒕 :||<br> 𐒈𐒘𐒆𐒕 𐒋𐒚𐒐𐒖𐒕𐒌𐒕<br> 𐒋𐒘𐒆𐒛𐒆 𐒑𐒖𐒇𐒘𐒈𐒜<br> 𐒔𐒖 𐒏𐒚 𐒋𐒗𐒐𐒘𐒒<br> 𐒋𐒖𐒓𐒙𐒕 𐒊𐒖𐒔𐒗 𐒜<br> '''''Chorus.'''''<br> III. ||: 𐒉𐒔𐒖𐒒𐒂𐒜𐒒𐒖 𐒋𐒚𐒆𐒚𐒆𐒝𐒆<br> 𐒋𐒖𐒆𐒏𐒕 𐒏𐒖 𐒑𐒖𐒎𐒒𐒛 :||<br> 𐒛𐒆𐒙𐒓 𐒋𐒗𐒐𐒘𐒕𐒙𐒓<br> 𐒒𐒖𐒋𐒛𐒓𐒘𐒑𐒖𐒕𐒜<br> 𐒓𐒛 𐒋𐒖𐒐𐒖𐒍 𐒋𐒘𐒑𐒇𐒘𐒌𐒚<br> 𐒙𐒈𐒏𐒚 𐒏𐒜𐒒 𐒈𐒘𐒑𐒖𐒕𐒜<br> '''''Chorus.'''''<br> '''''Латин язуында (укылышы)'''''<br> '''QOLOBAA CALANKEED'''<br> '''''Chorus:'''''<br> ||: Qolobaa calankeedu,<br> waa ceynoo, :||<br> Innaga keenu waa,<br> Cirkoo kala ee,<br> aan caadna lahayn,<br> Ee caashaqaye.<br> I. ||: Xiddigyahay caddi waad,<br> Naa ciidamisee, :||<br> Carradaa keligaa<br> adow curadee,<br> cadceedda sideeda,<br> caan noqo ee!<br> '''''Chorus.'''''<br> II. ||: Cashadaad dhalataa<br> caloosheennee, :||<br> Sidii culaygii<br> cidaad marisee,<br> Allow ha ku celin,<br> "Cawooy!" dhahe ee<br> '''''Chorus.'''''<br> III. ||: Shanteena cududood<br> Cadkii ka maqnaa :||<br> Adow celiyow<br> Nacaawimayee<br> Waa calaf cimrigu<br> Isku keen simayee<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/509fd97d8bc9d5e1f064abb13855728e/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Somali_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''ҺӘР ИЛНЕҢ ҮЗ ӘЛӘМЕ'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> ||: Һәр илнең, һәр милләтнең — үз әләме, төсләре. :||<br> Безнең байрак — зәңгәр күк, юк бер болыт әсәре<br> Аңарда, сөя аны картлары һәм яшьләре.<br> ||: Гүзәл ак йолдызыбыз, без синең һиммәтеңдә, :||<br> Югарыда урының илнең һәр төбәгендә;<br> Нурлан, йолдыз, кояштай һәрбарчабыз күңелендә!<br> '''''Кушымта.'''''<br> II. ||: Йолдыз күккә менгәндә без дә илһамланабыз, :||<br> Пакьләнә йөрәгебез! Хакка, әләм-туграбыз<br> Керләнмичә саклансын, диеп дога кылабыз.<br> '''''Кушымта.'''''<br> III. ||: Биш очыннан йолдызның биш көч-куәт алабыз; :||<br> Язмышлардан узмыш юк, Аллага ялварабыз:<br> “Синнән иңгәнбез, Синең хозурыңа кайтабыз”.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Сомали гимны кушымтадан башлана һәм тәмамлана, гадәттә аның беренче ике куплеты башкарыла.'''<br> === '''СОМАЛИЛЕНД''' === '''SAMO KU WAAR'''<br> ||: Samo ku waar, samo ku waar :||<br> Sarreeye calanka sudhan bilay dhulkiisa<br> Samo ku waariyoo, iyo bogaadin sugan<br> ||: Hanbalyo suuban kugu salaannee, samo ku waar :||<br> ||: Geesiyaashii naftooda u sadqeeyay,<br> qarannimada Soomaaliland :||<br> ||: Xuskooda dhowrsan kugu salaannee, samo ku waar :||<br> ||: Guulside xanbaarsan, Soo noqoshadiisa :||<br> Kalsooniduu mutaystayee dastuurka<br> Dastuurka kugu salaan, kugu salaannee<br> ||: Midnimo walaalnimo Goobanimo :||<br> ||: Islaanimo kugu salaanee samow samidiyo :||<br> ||: Samo ku waar, samo ku waar, Soomaaliland,<br> Samo ku waar samo ku waar Soomaaliland. :||<br> https://yandex.ru/video/preview/13692513805179601836 https://zvukion.com/413-gimn-somalilenda.html '''МӘҢГЕ ЯШӘ ТЫНЫЧЛЫКТА'''<br> ||: Мәңге яшә тынычлыкта :||<br> Җилфердәгән байрак астында, матурлыкта<br> Куанып яшә, ил, мәңге тынычлыкта, <br> ||: Сәлам сиңа, мәңге яшә тынычлыкта. :||<br> ||: Кадерлибез фидаи батырларың —<br> тоталар сине туганлыкта. :||<br> ||: Сәлам ихлас күңелдән, яшә тынычлыкта :||<br> ||: Ачылсын юл яңа казанышларыңа, :||<br> Гәүдәләнеш булсын яңарышыңа,<br> Ышанычлы дәүләт кануннарыңа.<br> ||: Сәлам синең бердәмлегең-туганлыгыңа. :||<br> ||: Яшәсен бәйсезлегең һәм Ислам динебез. :||<br> ||: Мәңге яшә, Сомалиленд, бердәмлектә,<br> Мәңге яшә, Сомалиленд, иминлектә :||<br> '''Сомалиленд – сомали телле зур илнең элек Бөекбритания колониясе булган өлеше. Ул 1991 елда элек Италия колониясе булган һәм хәзер Сомали Федераль Җөмһүрияте дип аталган таркаулыктан, тәртипсезлектән һәм хокуксызлыктан бәйсез дәүләт буларак аерылып чыкты.'''<br> === '''СӨЛӘЙМАН УТРАУЛАРЫ''' === === '''СУДАН''' === https://rutube.ru/video/931e2beee72d9018b74970795f4eda8d/ === '''СУРИНАМ''' === '''''Сранан-тонго телендәге өлеше'''''<br> 1. '''OPO KONDREMAN'''<br> Opo kondreman oen opo <br> Sranan gron e kari oen <br> Wans ope tata komopo <br> Wi moes seti kondre boen <br> Stre de f'stre wi no sa freed <br> Gado de wi fesi man <br> Heri libi te na dede <br> Wi sa feti gi Sranan.<br> '''''Нидерланд телендәге өлеше'''''<br> 2. '''GOD ZIJ MET ONS SURINAME'''<br> God zij met ons Suriname <br> Hij verheff’ons heerlijk land <br> Hoe wij hier ook samen kwamen <br> Aan zijn grond zijn wij verpand <br> Werkend houden w’in gedachten <br> Recht en waarheid maken vrij<br> Al wat goed is te betrachten <br> Dat geeft aan ons land waardij.<br> https://rutube.ru/video/4b9af74edd08873e6304ca520fbcecbd/ Ясалма Интеллект "башкаруы" https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Surinamese_national_anthem,_performed_by_the_U.S._Navy_Band.ogg '''''Тәрҗемәләре:'''''<br> 1. '''Күтәрел, ил кешесе!'''<br> Күтәрел, әйдә, ватандаш,<br> Сранан чакыруына,<br> Ил мохтаҗ, син кем булсаң да,<br> Гамең-кайгыртуыңа.<br> Без көрәштән курыкмыйбыз,<br> Рәһбәребез – бер Алла,<br> Гомеребезне багышлыйбыз<br> Ватаныбыз Срананга!<br> 2. '''Раббыбыз Суринам белән'''<br> Раббыбыз Суринам белән,<br> Күтәрә Ул дәүләтне.<br> Бу гүзәл илдә яшәгән –<br> Аллаһыга әҗәтле.<br> Хокук, Хаклык хөкем сөрсә,<br> Ирекле була һәркем,<br> Һәр игелек гел үстерә<br> Безнең илнең кыйммәтен<br> '''Рәһбәр – юл күрсәтүче, Аллаһы Тәгалә исемнәренең берсе.'''<br> === '''СҮРИЯ''' === '''حُـماةَ الـدِّيارِ'''<br> حُـماةَ الـدِّيارِ عليكمْ سـلامْ<br> ّأبَتْ أنْ تـذِلَّ النفـوسُ الكرامّ<br> عـرينُ العروبةِ بيتٌ حَـرام<br> وعرشُ الشّموسِ حِمَىً لا يُضَامْ<br> ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا<br> تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا<br> ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا<br> تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا<br> فأرضٌ زهتْ بالشّموسِ الوِضَا<br> سَـماءٌ لَعَمـرُكَ أو كالسَّـما<br> رفيـفُ الأماني وخَفـقُ الفؤادْ<br> عـلى عَـلَمٍ ضَمَّ شَـمْلَ البلادْ<br> أما فيهِ منْ كُـلِّ عـينٍ سَـوادْ<br> ومِـن دمِ كـلِّ شَـهيدٍ مِـدادْ؟<br> نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ<br> وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ <br> نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ<br> وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ<br> فمِـنّا الوليـدُ و مِـنّا الرّشـيدْ<br> فلـمْ لا نَسُـودُ ولِمْ لا نشيد؟<br> https://rutube.ru/video/0813fe298f15848d22056b72b16563ae/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Syria.ogg '''ВАТАН САКЧЫЛАРЫ'''<br> Ватан сакчылары, сәлам сезләргә!<br> Горур җан юл куймас кимсетүләргә.<br> Гарәпчелекнең бу изге оясы,<br> Кояш тәхете — гел азат буласы.<br> Биек манаралар — Шам түбәләре,<br> Җиде кат күк белән әңгәмәләре.<br> Биек манаралар — Шам түбәләре,<br> Җиде кат күк белән әңгәмәләре.<br> Юнәлткән гүзәл йөзен ул кояшка,<br> Безнең ил охшаш күктәге оҗмахка.<br> Байрагыбыз — илне бердәм итүче,<br> Өметләр бишеге, йөрәк тибеше,<br> Түгелме аңарда күзләрнең бәбәге,<br> Түгелме шәһит канының мидәде?<br> Бабалар мирасы — шанлы юлыбыз,<br> Дәһшәтле сакчыбыз — кодрәт-рухыбыз.<br> Бабалар мирасы — шанлы юлыбыз,<br> Дәһшәтле сакчыбыз — кодрәт-рухыбыз.<br> Бездән — Әл-Вәлид, һәм бездән — Әр-Рәшид.<br> Нигә хөр яшәүгә илтмәсен бу нәшид?<br> === '''СЬЕРРА-ЛЕОНЕ ''' === '''HIGH WE EXALT THEE, REALM OF THE FREE'''<br> High we exalt thee, realm of the free;<br> Great is the love we have for thee;<br> Firmly united ever we stand,<br> Singing thy praise, O native land.<br> We raise up our hearts and our voices on high,<br> The hills and the valleys re-echo our cry;<br> Blessing and peace be ever thine own,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> One with a faith that wisdom inspires,<br> One with a zeal that never tires;<br> Ever we seek to honour thy name,<br> Ours is the labour, thine the fame.<br> We pray that no harm on thy children may fall,<br> That blessing and peace may descend on us all;<br> So may we serve thee ever alone,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> Knowledge and truth our forefathers spread,<br> Mighty the nations whom they led;<br> Mighty they made thee, so too may we<br> Show forth the good that is ever in thee.<br> We pledge our devotion, our strength and our might,<br> Thy cause to defend and to stand for thy right;<br> All that we have be ever thine own,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> https://wikiway.com/sierra-leone/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sierra_Leone's_national_anthem.ogg '''БӨЕКЛЕКТӘ ИРЕК ЧИШМӘБЕЗ'''<br> Бөеклектә ирек чишмәбез,<br> Бердәмлектә гомер итәбез;<br> Сөюебез бөек һәм камил,<br> Мактау җырлыйк сиңа, туган ил.<br> Күтәренке рухлы тавышларыбыз,<br> Ярлыкаулы, имин бул, Ватаныбыз!<br> Тау-үзәндә яңгырый өнебез:<br> “Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!”<br> Иман рухландырган зирәклек<br> Һәм иҗтиһад – мәңге сүнмәслек;<br> Күңел түребездә синең нам,<br> Бездән хезмәт – сиңа шөһрәт-дан.<br> Имин балалар, дип дога кылабыз,<br> Фатихалы булсын, дип, һәрбарчабыз;<br> Тырышлыкта бар ил-көнебез,<br> Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!<br> Гыйлем-хаклык – баба мирасы,<br> Көчле аның өндәү-нидасы;<br> Без булганда син дә куәтле,<br> Күрсәт үзеңдәге гыйззәтне.<br> Без булырбыз иҗтиһадта алымлы,<br> Саклап хокукларың, хаклап юлыңны;<br> Бар булганны сиңа тиңлибез,<br> Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!<br> === '''ТАҖИКСТАН''' === '''СУРУДИ МИЛЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН'''<br> Диёри арҷманди мо,<br> Ба бахти мо сари азизи ту баланд бод,<br> Саодати ту, давлати ту бегазанд бод.<br> Зи дурии замонаҳо расидаем,<br> Ба зери парчами ту саф кашидаем,<br> Кашидаем.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> Барои ному нанги мо<br> Ту аз умеди рафтагони мо нишонаӣ,<br> Ту баҳри ворисон ҷаҳони ҷовидонаӣ,<br> Ҳазон намерасад ба навбаҳори ту,<br> Ки мазраи вафо бувад канори ту,<br> Канори ту.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> Ту модари ягонаӣ,<br> Бақои ту бувад бақои хонадони мо,<br> Мароми ту бувад мароми ҷисму ҷони мо,<br> Зи ту саодати абад насиби мост,<br> Ту ҳастиву ҳама ҷаҳон ҳабиби мост,<br> Ҳабиби мост.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> https://rutube.ru/video/f5c41bbb64174d40d3c06a1aee710407/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tajikistan_anthem.ogg '''ТАҖИКСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ МИЛЛИ ГИМНЫ'''<br> Әй, кадерле туган җирем,<br> Синең югары дәрәҗәң куандырсын,<br> Сәгадәтең һәм дәүләтең мәңге булсын.<br> Яңа офык ачар заманга ирештек,<br> Синең байрагың астында тезелештек,<br> Тезелештек.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> Безнең борынгы намыбыз –<br> Горурлыгы син халыкның һәм нишаны,<br> Варисларыңның гомерлек бер җиһаны,<br> Мең язларыңның булалмас һич ахыры,<br> Камил булса улларыңның тугрылыгы,<br> Тугрылыгы.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> Син – бердәнбер ил-анабыз,<br> Бакыйлыгың – бакыйлыгыбыз форсаты,<br> Синең максат – җан-тәннәребез максаты,<br> Сәгадәтең – барчабызга әбәд насыйп,<br> Син булганга җиһан безгә күркәм-хәбиб,<br> Күркәм-хәбиб.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> === '''ТАИЛАНД''' === === '''ТАИТИ''' === '''TAHEITI NUI'''<br> ’Ua rahu te atua (i) to’u ’ai’a,<br> Hono no’ano’a o te motu rau,<br> Heihei i te pua ri’i au é,<br> E firi nape morohi ‘ore.<br> ’O ta’u ia e fa’ateniteni nei.<br> ’Ua rahu te atua (i) to’u ’ai’a,<br> Hono no’ano’a o te motu rau,<br> Heihei i te pua ri’i au é,<br> E firi nape morohi ‘ore.<br> ’O ta’u ia e fa’ateniteni nei.<br> Te Tuoro nei te reo here,<br> O te hui’a ’a hi’i to aroha,<br> ’Ia ora o Taheiti Nui é.<br> Te Tuoro nei te reo here,<br> O te hui’a ’a hi’i to aroha,<br> ’Ia ora o Taheiti Nui é.<br> '''TAHEITI NUI'''<br> Mon pays est né de Dieu,<br> Collier d’îles multiples<br> Aux délicates senteurs<br> Reliées d’une tresse immortelle.<br> Aujourd’hui je te loue.<br> Mon pays est né de Dieu,<br> Collier d’îles multiples<br> Aux délicates senteurs<br> Reliées d’une tresse immortelle.<br> Aujourd’hui je te loue.<br> Voici que s’élève la voix de tes enfants:<br> “Répands ton amour<br> Pour que vive Taheiti Nui”.<br> Voici que s’élève la voix de tes enfants:<br> “Répands ton amour<br> Pour que vive Taheiti Nui”.<br> https://wikiway.com/frantsuzskaya-polineziya/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/2124185597209512599 '''БӨЕК ТАИТИ'''<br> Тәңрем минем илемне барлыкка китергән,<br> Гүзәл утрауларны Ул бәйләмләп үргән,<br> Мәңгелеккә дип, боҗра әйләгән,<br> Гөлләргә күмеп, хуш ис бөркегән.<br> Илкәемне мин бүген данлыйм һәм мактыйм.<br> Тәңрем минем илемне барлыкка китергән,<br> Гүзәл утрауларны Ул бәйләмләп үргән,<br> Мәңгелеккә дип, боҗра әйләгән,<br> Гөлләргә күмеп, хуш ис бөркегән.<br> Илкәемне мин бүген данлыйм һәм мактыйм.<br> Һәм балаларның гозерен тыңлыйм:<br> “Мәхәббәтең синең җирләргә сеңсен,<br> Бөек Таити мәңге яшәсен өчен!”<br> Һәм балаларның гозерен тыңлыйм:<br> “Мәхәббәтең синең җирләргә сеңсен,<br> Бөек Таити мәңге яшәсен өчен!”<br> === '''ТАНЗАНИЯ''' === === '''ТАТАРСТАН''' === https://rutube.ru/video/0559ece20cdd2df4ce6236e6571a7b31/ https://yandex.ru/video/preview/16499833098390044613?q_source=title https://rutube.ru/video/a9a16cf1bd1fb701c535db8f0dc710d5/ === '''ТОГО''' === === '''ТӨНЬЯК ИРЛАНДИЯ ''' === '''A LONDONDERRY AIR'''<br> Would God, I were the tender apple blossom,<br> That floats and falls from off the twisted bough,<br> To lie and faint within your silken bosom,<br> Within your silken bosom as that does now.<br> Or would I were a little burnish'd apple<br> For you to pluck me, gliding by so cold,<br> While sun and shade your robe of lawn will dapple,<br> Your robe of lawn, and your hair's spun gold.<br> Yea, would to God, I were among the roses,<br> That lean to kiss you as you float between<br> While on the lowest branch a bud uncloses<br> A bud uncloses, to touch you, my queen.<br> Nay, since you will not love, would I were growing<br> A happy daisy, in the garden path<br> That so your silver foot might press me going,<br> Might press me going even unto death,<br> Might press me going even unto death.<br> https://rutube.ru/video/53aff0cdf0617a82d2fd995a1691c55d/ https://box.hitplayer.ru/?s=londonderry%20air '''ЛОНДОНДЕРРИ ХЫЯЛАРЫ'''<br> Ходай кушса, мин алма чәчәге булып<br> Үсәр идем агач итәгендә,<br> Синең, мәхәббәтем, иңбашыңа кунып,<br> Шиңәр өчен ефәк күкрәгеңдә.<br> Җимеш булып кызарып таңнар атканда,<br> Төшәр идем аяк табаныңа,<br> Кояш нуры бәдәнеңне назлаганда,<br> Алтын чәчең төшкәч үлән кочагына. <br> Бастыр, Ходам, гөлчәчәкләр арасына,<br> Салыйм, күз карашы сөйкемендә,<br> Бу җавапсыз татлы сөю сусавыма<br> Соң кат бәлзәм салыйм гомеремдә.<br> Акбаш чәчәгедәй үсеп юл буенда,<br> Бәхет сукмагыма бер ятыймчы,<br> Сөеклемнең көмеш үкчәсе астында<br> Әҗәлемне бер карусыз каршылыймчы.<br> Зарыгып көткән әҗәлемне каршылыймчы…<br> '''ГРЁЗЫ ЛОНДОНДЕРРИ'''<br> Будь воля Бога, яблоневым цветом<br> Я распустился б нежно на ветви,<br> К тебе, любовь моя, прильнул бы летом,<br> Чтоб увядать на шёлковой груди.<br> Быть может, плодом стал бы я безгласым,<br> К ногам твоим упал бы на заре,<br> Когда теплом лучей твой стан обласкан<br> И прядь волос твоих златая на траве.<br> Позволь, Господь, смиренно встану я средь роз,<br> Чтоб наслаждаться взором милых глаз,<br> И жажду безответных сладких грёз<br> Я утолю последний в жизни раз.<br> Счастливой маргариткой у дорожки<br> Взрасту и лягу на земную твердь,<br> И под её серебряною ножкой<br> Покорно обрету желанную мной смерть,<br> Покорно обрету желанную мной смерть...<br> '''Төньяк Ирландиянең популяр халык көенә берничә мәхәббәт шигыре язылган. Бөекбританиядә “Danny boy” (Бәләкәч Денни) тексты күбрәк кулланыла, ә мөһаҗирлектә яшәүче ирландиялеләр, туган илләрен сагынып җырлаганда, “A Londonderry Air” (Лондондерри хыяллары) исемле шигырьне үз итәләр икән. Читтә үткәрелгән сораштырулар шуны күрсәткән. Соңгысы берьюлы татар һәм урыс телләренә тәрҗемә ителде (Википедиядә дә безнең тәрҗемә урнаштырылган).'''<br> === '''ТӨНЬЯК ОСЕТИЯ''' === https://rutube.ru/video/53870924b9abf80967cd0890fe3b813f/ === '''ТӨРКИЯ''' === '''İSTİKLÂL MARŞI'''<br> Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak,<br> Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.<br> O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;<br> O benimdir, o benim milletimindir ancak.<br> Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilal!<br> Kahraman ırkıma bir gül; ne bu şiddet, bu celal?<br> Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal…<br> Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal.<br> https://rutube.ru/video/be308eaf6560b205eb5c75e811df3530/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Istiklâl_Marsi_instrumetal.ogg '''БӘЙСЕЗЛЕК МАРШЫ'''<br> Курыкма, сүнмәс бу шәфәкъ нурларында ал байрак,<br> Исән-имин илем өстендә янган иң соңгы учак,<br> Ул минем милләтемнең йолдызыдыр — балкыячак,<br> Ул минем милләтемә, милләтемә анчак.<br> Чытма йөзеңне, зинһар өчен, әй, назлы һилал,<br> Каһарман халкыма гөл сыман бу шиддәт һәм бу җәләл.<br> Юкса, синең өчен түккән каныбыз булмас хәләл;<br> Хактыр, Хакка табынган милләтемә истикълал!<br> '''Гадәттә Төркия гимнының беренче ике куплеты гына уйнала. Биредә тәрҗемә ителгәннәрдән кала, тагын 8 куплеты бар. Төркия гимны Кипр утравының төрекләр яшәгән өлешендә дә гамәлдә.'''<br> === '''ТӨРКМӘНСТАН''' === '''TÜRKMENISTAN RESPUBLIKASYNYŇ DÖWLET GIMNI'''<br> Janym gurban saňa, erkana ýurdum,<br> Mert pederleň ruhy bardyr köňülde.<br> Bitarap, garaşsyz topragyň nurdur,<br> Baýdagyň belentdir dünýäň öňünde.<br> Gaýtalama:<br> Halkyň guran Baky beýik binasy,<br> Berkarar döwletim, jigerim-janym.<br> Başlaryň täji sen, diller senasy,<br> Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!<br> Gardaşdyr tireler, amandyr iller,<br> Owal-ahyr birdir biziň ganymyz.<br> Harasatlar almaz, syndyrmaz siller,<br> Nesiller döş gerip gorar şanymyz.<br> Gaýtalama:<br> Halkyň guran Baky beýik binasy,<br> Berkarar döwletim, jigerim-janym.<br> Başlaryň täji sen, diller senasy,<br> Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!<br> https://rutube.ru/video/2c38158019d95a1154c5413ebdf40744/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:US_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Turkmenistan.ogg '''ТӨРКМӘНСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕНЕҢ ДӘҮЛӘТ ГИМНЫ'''<br> Җаным корбан сиңа, әй, туган йортым,<br> Бабалар рухы яши күңелемдә.<br> Бәйсез, тарафсыз, туфрагың нурлыдыр,<br> Горур байрагың – дөньяның түрендә.<br> Кушымта:<br> Халык корган бөек һәм бакый бина –<br> Егәрем-җаным, кадерле Ватаным.<br> Күңелемнең нуры син, рухым җыры,<br> Дөнья белән яшә, Төрекмәнстаным!<br> Бердәм минем халкым, иминдер илем,<br> Бабалар каны – безнең ул каныбыз.<br> Давыллар имәс һәм сындырмас җилләр,<br> Күмсен илебезне шөһрәт-даныбыз.<br> Кушымта:<br> Халык корган бөек һәм бакый бина –<br> Егәрем-җаным, кадерле Ватаным.<br> Күңелемнең нуры син, рухым җыры,<br> Дөнья белән яшә, Төрекмәнстаным!<br> '''ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ГИМН РЕСПУБЛИКИ ТУРКМЕНИСТАН'''<br> Жизнь отдать я готов за родимый очаг, –<br> Духом предков отважных славны сыны,<br> Земля моя свята. В мире реет мой флаг –<br> Символ великой нейтральной страны!<br> Припев:<br> Великая, навеки созданная народом<br> Держава родная, суверенный край,<br> Туркменистан – светоч и песня души,<br> Во веки веков ты живи, процветай!<br> Един мой народ, и по жилам племён<br> Течёт предков кровь – нетленная весть,<br> Не страшны нам бури, невзгоды времён,<br> Сохраним и умножим славу и честь!<br> Припев:<br> Великая, навеки созданная народом<br> Держава родная, суверенный край,<br> Туркменистан – светоч и песня души,<br> Во веки веков ты живи, процветай!<br> Төркмәнстан Җөмһүриятенең дәүләт гимнының беренчел тексты 1996 елда төркмән һәм урыс телләрендә кабул ителде. Ул вакытта гимн кушымтадан башлана иде. Гимнның тагын бер атамасы – “Бәйсез һәм тарафсыз Төрекмәнстанның дәүләт гимны” (төрекмәнчә – '''Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni''').<br> === '''ТРИНИДАД-ТОБАГО''' === === '''ТУВАЛУ''' === === '''ТЫВА''' === '''Мен – тыва мен'''<br> Арт-арттың оваазынга<br> дажын салып чалбарган,<br> Таңды, Саян ыдыынга<br> Агын өргээн тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Өгбелерим чуртунда<br> Өлчей тарып иженген,<br> Өткүт хөөмей ырынга<br> Өөрүп талаан тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Аймак чоннар бүлези<br> Акы-дуңма найыралдыг,<br> Депшилгеже чүткүлдүг<br> Демниг чурттуг тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Мен – тыва мен!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mentyvamenvocal.ogg https://rutube.ru/video/d1c6d8f5730ee157308bb2bd2cc7577e/ '''Мин – тывалы'''<br> Изге үткел оваасына<br> Таш салганда догалы –<br> Таңды, Саян тауларына<br> Аклык өргән тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Ата-баба Ватанында<br> Үз бәхетенә юл салып,<br> Дәртле хөмәй җырларына<br> Сокланам мин – тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Хөр гаиләдә халыклар<br> Бер-берсенең туганы;<br> Алгарышка юл тоткан<br> Бердәм илле тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Мин – тывалы!<br> Бу куәтле, җырлаучының һәм тыңлаучының аңына һәм бөтен күзәнәкләренә үтеп керә торган гимн 2011 елның 11 августында рәсми рәвештә кабул ителде. 2011 елның 13 августында кичкырын Тыва Җөмһүриятенең яңа гимны төбәк хөкүмәтенең тынлы оркестры һәм хоры башкаруында киң җәмәгатьчелеккә дә тәкъдим ителде. Тыва Җөмһүриятенең атказанган сәнгать эшлеклесе '''Аяна Монгуш''' дирижёрлык итте. Төн уртасына таба гимнның видеоязмасы Интернетта пәйда булды. Сүзлекләр актара-актара төн утырып чыккач, аның тексты иртә белән татар теленә дә тәрҗемә ителгән иде инде.<br> Моңа кадәр рәсми чараларда '''“Тооруктуг долгай таңдым”''' (“Урманнарымда йөргәндә”) дип аталган тыва халык җырының көе генә уйнала иде. Ул җыр текстының эчтәлеге... чит кешегә гимн буларак җырлап күрсәтерлек түгел иде. Аның юлга-юл тәрҗемәсе:<br> ''“Мин һәрвакыт канәгатьмен урманнарымда йөргәндә: урманнарым бай бит минем – һәрнәрсәгә, җәнлекләргә. Тау-кыялар һәм урманнар арасында туып үстем, шуңа күрә мин куәтле, һәм мин баеп та китәрмен. Тугыз төрле терлек-туар – көтү көтеп тукландырсам, үзем кебек тәрбия кылсам, һичшиксез, баеп китәрмен”.''<br> === '''УГАНДА''' === === '''УДМУРТИЯ''' === Удмурт телендә (рәсми)<br> '''Удмурт Элькунлэн Кункрезез'''<br> 1. Шунды сиос ӝуато палэзез,<br> Юг ӟардон вуэ музъемам.<br> Оскон тӧлпо — милемлы Куншетэд,<br> Дан тыныд, Доре мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> 2. Тон кадь мусо вань меда дуннеос,<br> Кужымед пыӵа ёзвиям.<br> Ӟеч ивордэ гурлало туриос,<br> Дан тыныд, Доре мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> 3. Дун ошмес ву жильыртэ шуръёсын,<br> Волга-Кам — пачыл вирсэрам.<br> Россиен ӵош кайгуын но данын<br> Тон, Удмуртие мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> Рус телендә (рәсми)<br> '''Гимн Удмуртской Республики'''<br> 1. Солнце горит в алых гроздьях рябин,<br> Новый день встречает земля,<br> Реет твой Флаг над простором равнин,<br> О Удмуртия моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> 2. Краше тебя нет на свете земли,<br> Широки леса и поля,<br> Весть о тебе вдаль несут журавли,<br> Славься, Родина моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> 3. Каму и Волгу питала века<br> Родников живая вода,<br> В горе и славе с Россией всегда<br> Ты, Удмуртия моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> https://rutube.ru/video/a4bb07bb9070a7523d4f1cc996e86813/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Шунды_сиос_ӝуато_палэзез~.ogg Удмурт тексты тәрҗемәсе<br> '''Удмурт җɵмһүрᴎяте гимны'''<br> 1. Кояш нурлый миләш тәлгәшләрен,<br> Җир-суны назлый ил таңы,<br> Рух терәге — җилферди Байрагың,<br> Дан сиңа, дан, Ватаным!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> 2. Юк синең күк сөйкемле дөньяда,<br> Төкәнмәс егәр-дәрманың,<br> Сине мактап каңгылдый торналар,<br> Дан сиңа, дан, Ватаным!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> 3. Туендыра Чулман-Иделләрен<br> Саф сулы елгаң һәм чишмәң.<br> Уртак синең шатлык-кайгы, гамең<br> Ил белән, Удмуртиям!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> === '''УКРАИНА''' === '''''Українська мова'''''<br> Ще не вмерли України і слава, і воля,<br> Ще нам, браття українці, усміхнеться доля.<br> Згинуть наші воріженькi, як роса на сонці,<br> Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.<br> Душу й тіло ми положим за нашу свободу,<br> І покажем, що ми, браття, козацького роду.<br> Душу й тіло ми положим за нашу свободу,<br> І покажем, що ми, браття, козацького роду.<br> https://rutube.ru/video/3ce5095cedeaa7e6839563167f33cdf7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Ukraine,_instrumental.oga https://rutube.ru/video/64685dd80af36b9a5a0936ab015720a6/ '''''Үзебезнең тәрҗемә'''''<br> Бар әле Украинаның ихтыяры һәм даны,<br> Язмыш ярлыкар әле без украин туганнарны.<br> Кояш нуры төшкән чыктай, юк булырлар дошманнар,<br> Туган ягыбызда без дә булырбыз әле паннар.<br> Азатлыгыбыз хакына булсын җан һәм тән фида,<br> Көч-куәтне күрсәтербез казак нәселе рухында.<br> Азатлыгыбыз хакына булсын җан һәм тән фида,<br> Көч-куәтне күрсәтербез казак нәселе рухында.<br> '''''Украина татарлары тәрҗемәсе'''''<br> И данлыклы, и ирекле Украина илебез,<br> Елмаеп карап торабыз, язмышларыбыз тигез.<br> Дошманнарыбыз кояшта чык сыман югалырлар,<br> Туганнар кебек яшәрләр илебездә халыклар.<br> Җаныбыз-тәнебез кебек кадерле ирегебез,<br> Казак нәселе куәтен дөньяга күрсәтербез.<br> Җаныбыз-тәнебез кебек кадерле ирегебез,<br> Казак нәселе куәтен дөньяга күрсәтербез.<br> === '''УРУГВАЙ''' === '''ORIENTALES, LA PATRIA O LA TUMBA!'''<br> '''''Мурга (эчке бәйрәм тантанасы) версиясе'''''<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Libertad, libertad, Orientales!<br> Ese grito a la Patria salvó<br> Que a sus bravos en fieras batallas<br> De entusiasmo sublime inflamó.<br> Libertad, libertad, Orientales!<br> Ese grito a la Patria salvó<br> Que a sus bravos en fieras batallas<br> De entusiasmo sublime inflamó.<br> De este don sacrosanto la gloria<br> Merecimos tiranos temblad!<br> Tiranos temblad!<br> Tiranos temblad!<br> Oh! Libertad en la lid clamaremos,<br> Y muriendo, también libertad!<br> Libertad en la lid clamaremos,<br> Y muriendo, también libertad!<br> Y muriendo, también libertad!<br> También libertad!<br> También libertad!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> https://zvyki.com/song/97399165/Gimn_-_Urugvaya/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://wikiway.com/uruguay/gimn/ '''ВАТАНДАШЛАР, ТУГАН ИЛ ЙӘ ҮЛЕМ'''<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт! ─<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Азатлык, азатлык, ватандашлар! ─<br> Бу аваз Ватанны коткарды,<br> Аяусыз сугышларда батырлар<br> Аңардан көч-куәт, рух алды.<br> Азатлык, азатлык, ватандашлар! ─<br> Бу аваз Ватанны коткарды,<br> Аяусыз сугышларда батырлар<br> Аңардан көч-куәт, рух алды.<br> Бу олы җиңүгә без лаеклы,<br> Без лаеклы, залим, калтыран!<br> Залим, калтыран!<br> Залим, калтыран!<br> Һәй! Җаннарыбыз азатлык дип ярсый,<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Җаннарыбыз азатлык дип ярсый,<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Мәңгегә азат!<br> Мәңгегә азат!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт! ─<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> '''Халыкара мәйданда 11 куплетлы Уругвай дәүләт гимнының иң кыска, җыйнак варианты гына кулланыла. Ә илнең үзендә гимнның “Мурга версиясе” дип аталган 4 минутлык башкарылышы гамәлдә. Биредә ил халкының XIX гасырдагы азатлык көрәше чагылыш тапкан.'''<br> === '''УЭЛЬС''' === Вализ телендә<br> '''HEN WLAD FY NHADAU'''<br> 1. Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,<br> Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;<br> Ei gwrol ryfelwyr, gwladgarwyr tra mâd,<br> Tros ryddid gollasant eu gwaed.<br> Cytgan:<br> Gwlad, gwlad, pleidiol wyf i'm gwlad.<br> Tra mor yn fur i'r bur hoff bau,<br> O bydded i'r hen iaith barhau.<br> 2. Hen Cymru fynyddig, paradwys y bardd,<br> Pob dyffryn, pob clogwyn, i'm golwg sydd hardd;<br> Trwy deimlad gwladgarol, mor swynol yw si<br> Ei nentydd, afonydd, i mi.<br> Cytgan.<br> 3. Os treisiodd y gelyn fy ngwlad tan ei droed,<br> Mae hen iaith y Cymry mor fyw ag erioed,<br> Ni luddiwyd yr awen gan erchyll law brad,<br> Na thelyn berseiniol fy ngwlad.<br> Cytgan.<br> https://rutube.ru/video/a9af111fde0838d69793fb97fa700f69/ https://yandex.ru/video/preview/8950171051893717078 https://vk.com/video-38514064_456250360 '''АТА-БАБАМ ИЛЕ'''<br> 1. Ата-бабам иле миңа кадерле.<br> Бардлар, җырчылар данлыклы иле;<br> Кыю көрәшче, затлы ватандарлар<br> Ирек өчен кан койганнар.<br> Кушымта:<br> Илем, турылыклы мин аңа;<br> Саф-пакь диңгез Ватан сагында –<br> Борынгы тел яшәр тагын да.<br> 2. Бу үзән-таулар – оҗмах бардларына,<br> Күмелгән ил халкымның моңнарына,<br> Чишмә чылтыравы, дулкыннар шавы –<br> Һәр җырда алар шаңдавы.<br> Кушымта.<br> 3. Күпме дошман җиреңне таптап изгән,<br> Ә борынгы Кымру телебез исән;<br> Сатлык җан аңа һич комачау булмас,<br> Илемнең арфасы тынмас.<br> Кушымта.<br> Инглиз телендә<br> '''THE LAND OF MY FATHERS'''*<br> 1. The land of my fathers is dear unto me,<br> Old land where the minstrels are honored and free;<br> Its warring defenders so gallant and brave,<br> For freedom their life’s blood they gave.<br> Refrain:<br> Home, home, true am I to home,<br> While seas secure the land so pure,<br> O may the old language endure.<br> * '''Инглиз телендә гадәттә гимнның беренче куплеты гына башкарыла.'''<br> === '''ҮЗӘК АФРИКА ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === Француз телендә<br> '''LA RENAISSANCE'''<br> O Central Afrique, ô berceau des Bantous!<br> Reprends ton droit au respect, à la vie!<br> Longtemps soumis, longtemps brimé partous,<br> Mais de ce jour brisant la tyrannie.<br> Dans le travail, l'ordre et la dignité,<br> Tu reconquiers ton droit, ton unité,<br> Et pour franchir cette étape nouvelle,<br> De nos ancêtres la voix nous appelle.<br> Chorus:<br> Au travail! dans l'ordre et la dignité,<br> Dans le respect du droit dans l'unité,<br> Brisant la misère et la tyrannie,<br> Brandissant l’étendard de la Patrie.<br> Санго телендә<br> '''E ZINGO'''<br> Bêafrîka, mbeso tî âBantu<br> Kîri mo gbû gîgî tî mo-mvenî<br> Mo bâa pâsi na gbe tî âzo kûê<br> Me fadësô, mo ke na kürü gô<br> Mo sö benda, mo bûngbi kûê ôko<br> Na kusâra ngâ na nëngö-terê<br> Tî tö ndâ tî finî dutï tî ë sô<br> E mä gbegô tî-âkötarä tî ë<br> Chorus:<br> E gbû kua nzönî na nëngö-terê<br> E kpë ndiä nzönî na mängö-terê<br> E kinda wasïöbê, ë tomba pâsi<br> E yâa bandêra tî ködrö tî ë!<br> https://wikiway.com/car/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/5774219819091910386 '''ЯҢАРЫШ'''<br> Үзәк Африка, банту бишеге!<br> Шәрәфле тормыш – бу ихтыярың!<br> Күптән көлкегә калган, изелеп,<br> Золым богавын ватып ташладың.<br> Хезмәт һәм тәртип аша – мәртәбә,<br> Хокуклар яулап, бердәм буласы.<br> Бу яңа авыр юлны үтәргә! –<br> Ата-бабаның гозер-нидасы.<br> Кушымта:<br> Бердәмлек белән тырыш хезмәттә<br> Яула хокуклар, иреш хөрмәткә;<br> Бетсен фәкыйрьлек, золым һәр җирдә,<br> Ватан байрагы, горур җилфердә!<br> === '''ҮЗБӘКСТАН''' === '''ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ДАВЛАТ МАДҲИЯСИ'''<br> 1. Серқуёш ҳур улкам, элга бахт, нажот,<br> Сен ўзинг дўстларга йўлдош, меҳрибон,<br> Меҳрибон!<br> Яшнагай то абад илму фан, ижод,<br> Шуҳратинг порласин токи бор жаҳон!<br> Хор:<br> Олтин бу водийлар — жон Ўзбекистон,<br> Аждодлар мардона руҳи сенга ёр!<br> Улуғ халқ қудрати жўш урган замон,<br> Оламни маҳлиё айлаган диёр!<br> 2. Бағри кенг ўзбекнинг ўчмас иймони,<br> Эркин, ёш авлодлар сенга зўр қанот,<br> Зўр қанот!<br> Истиқлол машъали, тинчлик посбони,<br> Ҳақсевар, она юрт, мангу бўл обод!<br> Хор.<br> https://rutube.ru/video/82b2bb82acaa431a44b77acb249903df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Uzbekistan_anthem.ogg '''ҮЗБӘКСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ ДӘҮЛӘТ ГИМНЫ'''<br> 1. Кояшлы хөр илем, сиңа бәхет, нәҗат,<br> Син үзең дусларга юлдаш, миһербан,<br> Миһербан!<br> Гөрләп үссен мәңге гыйлем, фән, иҗат,<br> Шөһрәтең нурлансын, яктырсын бар җиһан!<br> Кушымта:<br> Алтын бу үзәннәр — җан Үзбәкстан,<br> Мирасың, рухың — бабалар мәрданы!<br> Бөеклек кодрәте ирешкән заман,<br> Бар галәм соклангыч сиңа, Ватаным!<br> 2. Ихласлы үзбәкнең үлемсез иманы,<br> Ирекле яшь буын — сиңа зур канат,<br> Зур канат!<br> Бәйсезлек мәшгале* саклар дөньяны,<br> Намуслы ана йорт, мәңге бул, чәчәк ат!<br> Кушымта. * '''Мәшгаль''' — факел.<br> '''Гимнның тарихы'''<br> Советлар Берлеге таркалгач, Үзбәкстан (Беларусь һәм Таҗикстан белән беррәттән) союздаш республика чорындагы гимнның көен саклап калды. Ә '''иске гимн''' “Сәлам сиңа, рус халкы, өлкән туганыбыз” дигән сүзләр белән башлана һәм аңарда шул замандагы рәсми идеология тулысынча чагыла иде.<br> Гимнга үзбәк телендәге яңа сүзләрнең ахыргы варианты 2006 елда расланды. Урыс теле Үзбәкстанда рәсми тел булып саналмаса да, 2019 елда гимнның әдәби тәрҗемәсе дә пәйда булды. Дәүләт җырының дүрт варианты яздырылган, алар шартлы рәвештә '''“Катгый”''', '''“Гадәти”''', '''“Яшьләр өчен”''' һәм '''“Сүзсез”''' дип атала. Гимнның икенче атамасы — '''Серқуёш ҳур улкам''' (Кояшлы хөр илем).<br> === '''ҮРДҮН''' === ١<br> 𝄇 عَاشَ الْمَلِيكْ 𝄆<br> سَامِيًا مَقَامُهُ<br> خَافِقَاتٍ فِي الْمَعَالِي أَعْلَامُهُ<br> ٢<br> نَحْنُ أَحْرَزْنَا الْمُنَىٰ<br> يَوْمَ أَحْيَيْتَ لَنَا<br> نَهْضَةً تَحْفِزُنَا<br> تَتَسَامَىٰ فَوْقَ هَامِ الشُّهُبِ<br> جوقة:<br> يَا مَلِيكَ الْعَرَبِ<br> لَكَ مِنْ خَيْرِ نَبِي<br> شَرَفٌ فِي النَّسَبِ<br> حَدَّثَتْ عَنْهُ بُطُونُ الْكُتُبِ<br> ٣<br> اَلشَّبَابُ الْأَمْجَدُ<br> جُنْدُكَ الْمُجَنَّدُ<br> عَزْمُهُ لَا يَخْمَدُ<br> فِيهِ مِنْ مَعْنَاكَ رَمْزُ الدَّأَبِ<br> جوقة<br> ٤<br> دُمْتَ نُورًا وَهُدَىٰ<br> فِي الْبَرَايَا سَيِّدَا<br> هَانِئًا مُمَجَّدَا<br> تَحْتَ أَعْلَامِكَ مَجْدُ الْعَرَبِ<br> جوقة<br> https://rutube.ru/video/9247d99b01a53f46cf287c0d92817fb9/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_Jordan_instrumental.ogg === '''ФАРЕР УТРАУЛАРЫ''' === '''TÚ ALFAGRA LAND MÍTT'''<br> I. Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!<br> á vetri so randhvítt, á sumri við logn,<br> tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.<br> Tit oyggjar so mætar, Guð signi tað navn,<br> sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.<br> Ja, Guð signi Føroyar, mítt land!<br> II. Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,<br> hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,<br> og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,<br> og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:<br> alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,<br> at eg verji Føroyar, mítt land.<br> III. Eg nígi tí niður í bøn til tín, Guð:<br> Hin heilagi friður mær falli í lut!<br> Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!<br> So torir hon vága - av Gudi væl skírd -<br> at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,<br> ið varðveitir Føroyar, mítt land!<br> https://rutube.ru/video/c2e2119508c9749d50bbbd93d4aa4ba9/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tú_alfagra_land_mítt.ogg === '''ФИДЖИ''' === Инглиз телендә<br> '''God bless Fiji!'''<br> '''I.''' Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji,<br> As we stand united under noble banner blue.<br> And we honour and defend the cause of freedom ever,<br> Onward march together,<br> God bless Fiji!<br> '''''Chorus:'''''<br> For Fiji, ever Fiji, let our voices ring with pride,<br> For Fiji, ever Fiji, her name hail far and wide,<br> A land of freedom, hope and glory to endure what ever befall.<br> May God bless Fiji, forevermore!<br> '''II.''' Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji,<br> Shores of golden sand and sunshine, happiness and song.<br> Stand united, we of Fiji, fame and glory ever<br> Onward march together, God bless Fiji.<br> '''''Chorus.'''''<br> Фиджи телендә<br> '''Meda Dau Doka'''<br> '''I.''' Meda dau doka ka vinakata na vanua<br> E ra sa dau tiko kina na savasava<br> Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani<br> Biu na i tovo tawa savasava<br> '''''Chorus:'''''<br> Me bula ga ko Viti ka me toro ga ki liu<br> Me ra turaga vinaka ko ira na i liuliu<br> Me ra liutaki na tamata e na veika vinaka<br> Me oti kina na i tovo ca<br> '''II.''' Bale ga vei kemuni na cauravou e Viti<br> Ni yavala me savasava na vanua<br> Ni kakua ni vosota na dukadukali<br> Ka me da sa qai biuta vakadua<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/ab42f472f1c7483b1e759836c4c36b3d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fiji_National_Anthem.ogg === '''ФИЛИППИН''' === Пилипино телендә '''LUPANG HINIRANG'''<br> Bayang magiliw, perlas ng silanganan,<br> Alab ng puso, sa dibdib moy buhay<br> Lupang hinirang, duyan ka ng magiting<br> Sa manlulupig, di ka pasisiil.<br> Sa dagat at bundok,<br> Sa simoy at sa langit mong bughaw,<br> May dilag ang tula<br> At awit sa paglayang minamahal.<br> Ang kislap ng watawat moy<br> Tagumpay na nagniningning.<br> Ang bituin at araw niya<br> Kailan pa may di magdidilim<br> Lupa ng araw, ng luwalhatit pagsinta,<br> Buhay ay langit sa piling mo.<br> Aming ligaya na pag may mang-aapi,<br> Ang mamatay nang dahil sa iyo.<br> https://rutube.ru/video/0f4b8fb19219d148d3cabdc72dda113c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lupang_Hinirang_instrumental.ogg '''КҮҢЕЛ ТАРТКАН ИЛ'''<br> Сөекле Ватан, Шәрык энҗе бөртеге,<br> Дөрләп янучы йөрәгең бакыйлык.<br> Күңел тарткан ил, син кыюлар бишеге,<br> Илбасарларга бирелмәслек алып.<br> Диңгез дә, таулар да<br> Һәм һава да, һәм биек күкләр дә<br> Дан җырлыйлар сиңа,<br> Азатлыкка мәдхия-шигырьләрдә.<br> Синең байрагыңның очкыннары —<br> Бөек җиңүләрдән,<br> Ай-кояшы аның, йолдызлары —<br> Мәңгелек сүнмәс ямь.<br> Күмелгәнсең, Ватан, шәфәкъ нурларына,<br> Синең куеныңда тормыш — җәннәт;<br> Дошман аяк басса әгәр туфрагыңа,<br> Синең өчен үлем — мең ләззәт.<br> === '''ФИНЛЯНДИЯ''' === '''MAAMME'''<br> Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,<br> soi, sana kultainen!<br> Ei laaksoa, ei kukkulaa,<br> ei vettä, rantaa rakkaampaa,<br> kuin kotimaa tää pohjoinen,<br> maa kallis isien.<br> Ei laaksoa, ei kukkulaa,<br> ei vettä, rantaa rakkaampaa,<br> kuin kotimaa tää pohjoinen,<br> maa kallis isien.<br> '''VÅRT LAND'''<br> Vårt land, vårt land, vårt fosterland,<br> ljud högt, o dyra ord!<br> Ej lyfts en höjd mot himlens rand,<br> ej sänks en dal, ej sköljs en strand,<br> mer älskad än vår bygd i nord,<br> än våra fäders jord!<br> Ej lyfts en höjd mot himlens rand,<br> ej sänks en dal, ej sköljs en strand,<br> mer älskad än vår bygd i nord,<br> än våra fäders jord!<br> https://rutube.ru/video/35ad5057d3cae595e07af2de5532dd5c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Maamme.ogg '''ТУГАН ЯГЫМ'''<br> Әй, Суоми, туган ягым,<br> Горур яңгырый атың!<br> Түбәләре күккә ашкан таулар,<br> Диңгез дулкыннары каккан ярлар –<br> Кайларда гына бар тагын,<br> Синдәгедәй якын!<br> Түбәләре күккә ашкан таулар,<br> Диңгез дулкыннары каккан ярлар –<br> Кайларда гына бар тагын,<br> Синдәгедәй якын!<br> '''НАШ КРАЙ РОДНОЙ'''<br> (''перевод Александра Блока'')<br> Наш край, наш край, наш край родной, —<br> О, звук, всех громче слов!<br> Чей кряж, растущий над землёй,<br> Чей брег, встающий над водой,<br> Любимей гор и берегов<br> Родной земли отцов?<br> Чей кряж, растущий над землёй,<br> Чей брег, встающий над водой,<br> Любимей гор и берегов<br> Родной земли отцов?<br> Финляндиянең һәрдаим кулланышта булган гимны башта швед телендә язылган булган. Аның тагын 10 куплеты бар. Шведлар халык санының биш процентын гына тәшкил итсәләр дә, швед теле Финляндиядә икенче дәүләт теле булып санала. Гимн бүгенгә кадәр дәүләт парламенты тарафыннан рәсми рәвештә расланмаган.<br> === '''ФРАНЦИЯ''' === '''LA MARSEILLAISE'''<br> Allons, enfants de la Patrie,<br> Le jour de gloire est arrivé,<br> Contre nous de la tyrannie<br> L’étendard sanglant est levé,<br> L’étendard sanglant est levé!<br> Entendez vous dans nos campagnes<br> Mugir ces féroces soldats?<br> Ils viennent jusque dans vos bras,<br> Égorger nos fils, nos compagnes!<br> Refrain:<br> ||: Aux armes citoyens!<br> Formez vos bataillons!<br> Marchons, marchons,<br> Qu’ un sang impur<br> Abreuve nos sillons. :||<br> https://rutube.ru/video/e1b71c870b43347417729879853978e4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:La_Marseillaise.ogg '''МАРСЕЛЬЕЗА'''<br> Әйдәгез, Ил-Ватан уллары,<br> Данлы көннәр якынлашты,<br> Безгә каршы явыз тирания<br> Канлы байракларын асты,<br> Канлы байракларын асты!<br> Күрәсезме, безнең авылларда<br> Тупас солдатлар ни кыра? —<br> Безнең кул җиткәнне көтеп,<br> Йорт-җирләребездә узына!<br> Кушымта:<br> ||: Корал тотып кулга,<br> Басыгыз сафларга!<br> Алга, яуга —<br> Дошман каны<br> Аксын басуларга! :||<br> Гимнның тагын алты куплеты бар. Тәрҗемә иткәндә шигырьдәге бер гыйбарәне “йомшартырга” туры килде. Чынбарлыкта исә “...йорт-җирләребездә узына” дигән юлны “...җәмәгатебезне бугазлый” дип күчерәсе иде безнең телгә. Шигырьнең җиденче куплеты “балаларныкы” дип атала.<br> === '''ХӘБӘШСТАН''' === Амһара теле язуындагы текст<br> '''የዜግነት ክብር'''<br> የዜግነት ክብር በኢትዮጵያችን ፀንቶ<br> ታየ ህዝባዊነት ዳር እስከዳር በርቶ<br> ለሰላም ለፍትህ ለህዝቦች ነፃነት<br> በእኩልነት በፍቅር ቆመናል ባንድነት<br> መሰረተ ፅኑ ሰብዕናን ያልሻርን<br> ህዝቦች ነን ለስራ በስራ የኖርን<br> ድንቅ የባህል መድረክ ያኩሪ ቅርስ ባለቤት<br> የተፈጥሮ ፀጋ የጀግና ህዝብ እናት<br> እንጠብቅሻለን አለብን አደራ<br> ኢትዮጵያችን ኑሪ እኛም ባንቺ እንኩራ።<br> Латин транскрипциясе<br> '''YÄZÊGENNÄT KEBER'''<br> Yäzêgennät Keber Bä-Ityoppyachen Sänto<br> Tayyä Hezbawinnät Dar Eskädar Bärto.<br> Läsälam Läfeteh Lähezboch Näsannat;<br> Bäekkulennat Bäfeqer Qomänal Bäandennat.<br> Mäsärätä Senu Säbeenan Yalsharen;<br> Hezboch Nän Läsera Bäsera Yänoren.<br> Denq Yäbahel Mädräk Yäahuri Qers Baläbet;<br> Yätäfätro Sägga Yäakuri Qers Baläbet;<br> Ennetäbbeqeshallän Alläbben Adära;<br> Ityoppyachchen nuri Eññam Banchi Ennekura!<br> https://rutube.ru/video/443a1bc4465352f1c409e7cab1112285/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Wedefit_Gesgeshi_Widd_Innat_Ittyoppya.ogg Тәрҗемәсе<br> '''ВАТАНДАШЛЫКНЫ ХАКЛАУ'''<br> Без хаклыйбыз Хәбәшстанның ватандашларын,<br> Милли горурлык балкыта ил тарафларын. <br> Тату илдә хөкем сөрә гаделлек, ирек,<br> Тигезлектә, туганлыкта – безнең бердәмлек.<br> Бездә җәмгыять нигезе – кеше кадере,<br> Тырыш хезмәттә көн күрә илдә һәрбере;<br> Буыннан буынга күчә баба мирасы.<br> Саф табигать, күркәм халык Ватан-анасы,<br> Күз карасы күк саклау сине – бурычыбыз,<br> Мәңге яшә, Хәбәшстан, горурлыгыбыз!<br> '''Хәбәшстан (Эфиопия) – узган гасырлардагы колониализм чорында да үз бәйсезлеген саклап кала алган бердәнбер Африка иле.'''<br> Гимнның икенче исеме – '''Алга атла, сөекле Хәбәшстан-анабыз''' (амһара телендә – '''ወደፊት ገስግሺ ውድ እናት ኢትዮጵያ''', транскрипциясе – '''Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp’ya'''.<br> === '''ҺАИТИ''' === '''La Dessalinienne'''<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres,<br> Marchons unis, marchons unis.<br> Dans nos rangs point de traîtres !<br> Du sol soyons seuls maîtres.<br> Marchons unis, marchons unis<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres,<br> Marchons, marchons, marchons unis,<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres…<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> Bêchons joyeux, bêchons joyeux<br> Quand le champ fructifie<br> L'âme se fortifie<br> Bêchons joyeux, bêchons joyeux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> Bêchons, bêchons, bêchons joyeux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie.<br> Pour le Pays et pour nos Pères<br> Formons des Fils, formons des Fils<br> Libres, forts et prospères<br> Toujours nous serons frères<br> Formons des Fils, formons des Fils<br> Pour le Pays et pour nos Pères<br> Formons, formons, formons des Fils<br> Pour le Pays et pour nos Pères.<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> O Dieu des Preux, O Dieu des Preux !<br> Sous ta garde infinie<br> Prends nos droits, notre vie<br> O Dieu des Preux, O Dieu des Preux !<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> O Dieu, O Dieu, O Dieu des Preux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie.<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie<br> Mourir est beau, mourir est beau !<br> Notre passé nous crie :<br> Ayez l'âme aguerrie!<br> Mourir est beau, mourir est beau<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie<br> Mourir, mourir, mourir est beau<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie.<br> https://rutube.ru/video/fff559d2b05c16dd95632728dfc6b0ad/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haiti_National_Anthem.ogg === '''ҺИНДОНЕЗИЯ''' === https://rutube.ru/video/ef1c1738c4d30fba57d869754d9c58ba/ === '''ҺИНДСТАН''' === '''जनगणमन-अधिनायक (Jana-gaṇa-mana adhināyaka)'''<br> जनगणमन-अधिनायक जय हे<br> भारतभाग्यविधाता!<br> पंजाब सिन्ध गुजरात मराठा<br> द्राविड़ उत्कल बंग<br> विन्ध्य हिमाचल यमुना गंगा<br> उच्छलजलधितरंग<br> तव शुभ नामे जागे,<br> तव शुभ आशिष मागे<br> गाहे तव जयगाथा।<br> जनगणमंगलदायक जय हे<br> भारतभाग्यविधाता!<br> जय हे, जय हे, जय हे,<br> जय जय जय जय हे।।<br> '''''Укылышы:'''''<br> Jana-gaṇa-mana adhināyaka jaya hē<br> Bhārata-bhāgya-vidhātā.<br> Pañjāba-Sindha-Gujarāta-Marāṭhā,<br> Drāviṛa-Utkala Baṅga<br> Vindhya Himācala Yamunā Gaṅgā,<br> Ucchala jaladhi taraṅga<br> Tava śubha nāmē jāgē,<br> tava śubhāśīṣa māṅgē<br> gāhē tava jaya gāthā.<br> Jana gaṇa maṅgala-dāyaka jaya hē,<br> Bhārata bhāgya vidhātā.<br> Jaya hē, jaya hē, jaya hē,<br> jaya jaya jaya jaya hē.<br> https://rutube.ru/video/c14cec680a4f3167a2e0dd49fee0c304/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Jana_Gana_Mana_instrumental.ogg Дан сиңа, дан, халык уй-хыялын беркетүче,<br> Бһарат язмышын хәл итүче,<br> Пәнҗаб, Синдһа, Гөҗарат, Маратһа илһамы,<br> Дравид, Одиша, Бенгал җаны.<br> Исемең Виндһья, Һималай тауларында,<br> Ямуна һәм Ганг моңнарында,<br> Һәм тәкрарлый рухланып аны,<br> Дулкын кагып, Һинд океаны.<br> Син иминлек, өмет бирүче,<br> Дан сиңа, дан, халыкны бәхеткә илтүче,<br> Бһарат язмышын хәл итүче.<br> Дан сиңа, дан сиңа, шөһрәт-дан,<br> Дан сиңа, дан сиңа, Һиндстан!<br> '''“Халык уй-хыялын беркетүче”: мәгънәсе шулай аңлатыла торган “Jana gaṇa mana adhināẏaka” (जनगणमन-अधिनायक ) җыры — олы һәм күпхалыклы, күпмилләтле Һиндстанның дәүләт гимны. Аның көен һәм сүзләрен 1861-1941 елларда яшәгән язучы, шагыйрь, көйязар, рәссам һәм җырчы Рабиндранат Тагор һинди һәм бенгал телләрендә иҗат итеп калдырган (биредә текст – һинди телендә). Автор гимн текстын үзе үк инглиз теленә дә күчергән. Хәзерге заманда шигырь аңарда аталган төбәкләр һәм башка халыклар телләренә дә тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''ҺОРВАТИЯ''' === '''Lijepa naša domovino'''<br> Lijepa naša domovino,<br> Oj, junačka zemljo mila,<br> Stare slave djedovino,<br> Da bi vazda sretna bila!<br> Mila kano si nam slavna,<br> Mila si nam ti jedina,<br> Mila kuda si nam ravna,<br> Mila kuda si planina!<br> Teci, Dravo, Savo, teci,<br> Nit' ti, Dunav, silu gubi,<br> Sinje more, svijetu reci<br> Da svoj narod Hrvat ljubi<br> Dok mu njive sunce grije,<br> Dok mu hrašće bura vije,<br> Dok mu mrtve grobak krije,<br> Dok mu živo srce bije!<br> https://rutube.ru/video/85c26af6f75f3e7abf217fd527511767/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lijepa_nasa_domovino_instrumental.ogg '''Безнең гүзәл Ватаныбыз'''<br> Безнең гүзәл Ватаныбыз,<br> Әй, каһарман, сөекле ил,<br> Ата-бабадан даныбыз,<br> Мәңгелеккә бул син имин.<br> Газиз синең данлы чагың,<br> Газиз синең бердәмлегең,<br> Газиз мәһабәт тауларың,<br> Газиз ямьле үзәнлегең.<br> Драва ага, Сава ага,<br> Дунай-елга көче арта,<br> Күк диңгез сөйли дөньяга:<br> Һорват Ватанын ярата —<br> Кояш җирне җылытканда,<br> Имәннәрне җил бөккәндә,<br> Адәм зат гүргә ашканда,<br> Йөрәк күкрәктә типкәндә.<br> === '''ЧАД''' === '''''Француз телендә'''''<br> '''La Tchadienne'''<br> '''''Refrain:'''''<br> Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage !<br> Tu as conquis ta terre et ton droit ;<br> Ta liberté naîtra de ton courage.<br> Lève les yeux, l'avenir est à Toi.<br> Ô mon Pays, que Dieu te prenne en garde,<br> Que tes voisins admirent tes enfants.<br> Joyeux, pacifique, avance en chantant,<br> Fidèle à tes anciens qui te regardent.<br> '''''Refrain.'''''<br> https://rutube.ru/video/185958eca0cca0bace02ba9e7dc5f890/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Tchadienne_(instrumental).ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Чадлылар җыры'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Әй, Чад халкы, кузгал, кереш хезмәткә!<br> Хаклы хуҗа син үз җиреңә;<br> Азатлыгың туа синең җөрьәттән.<br> Ач күзләрең киләчәгеңә.<br> Илем, Аллаһ үзе синең сагыңда,<br> Таң калдырсын Җирне балаларың.<br> Күңелең күтәр, җырлап атла алга,<br> Сиңа карап, сөенсен картларың.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Рәсми башкарыла торган беренче куплет, гимнның идеологик-рухландыргыч өлеше. Кушымтадан башлана, кушымта белән тәмамлана. Тагын өчесе бар. Болары илнең табигый һәм кеше хезмәте аша барлыкка килә торган байлыкларына, уңган кешеләренә, оста һөнәр ияләренә багышланган. Илнең төньягында утлап йөргән көтүләр, көньягындагы уңдырышлы кырлар-басулар, көтүчеләр, балыкчылар, сәүдәгәрләр, мөһәндисләр, галимнәр, шәкертләр һәм хәтта тауменәрләр дә телгә алына. Французча текст гарәп теленә тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''ЧЕХ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Čeština'''''<br> '''Kde domov můj?'''<br> Kde domov můj? Kde domov můj? <br> Voda hučí po lučinách, <br> bory šumí po skalinách, <br> v sadě skví se jara květ, <br> zemský ráj to na pohled! <br> A to jest ta krásná země, <br> země česká, domov můj,<br> země česká, domov můj!<br> https://rutube.ru/video/2eada0ff6675f34e1f45ce520cafbfd7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Czech_anthem.ogg '''''Tatarça-Zamanälif 2012'''''<br> Кайда минем туган йортым?<br> Qayda minem tuğan yortım?<br> Sular ağa bolınnarda,<br> Urman şawlıy taw-qıyada,<br> Şaw çäçäktä ul yazın –<br> Ocmaxlar qayda tağın!<br> Güzällektä tuğan yortım,<br> Çex cirendä uçağım,<br> Çex cirendä uçağım. <br> '''''Deutsch'''''<br> '''Wo ist mein Heim?'''<br> Wo ist mein Heim, mein Vaterland? <br> Wo durch Wiesen Bäche brausen, <br> Wo auf Felsen Wälder rauschen, <br> Wo ein Eden uns entzückt, <br> Wenn der Lenz die Fluren schmückt, <br> Dieses Land, so schön vor allen, <br> Böhmen ist mein Heimatland, <br> Böhmen ist mein Heimatland!<br> '''''Русский перевод'''''<br> '''Где он, мой дом?'''<br> Где он, мой дом, где он, дом мой?<br> Вода журчит там на лугах, <br> Боры шумят там на скалах<br> И сады цветут весной –<br> На поверку, рай земной! <br> Вот прекрасная Отчизна –<br> Земля чешская, дом мой,<br> Земля чешская, дом мой.<br> === '''ЧИЛИ''' === '''Himno nacional de Chile'''<br> Puro, Chile, es tu cielo azulado<br> Puras brisas te cruzan también.<br> Y tu campo de flores bordado<br> Es la copia feliz del Edén.<br> Majestuosa es la blanca montaña<br> Que te dio por baluarte el Señor<br> Que te dio por baluarte el Señor,<br> Y ese mar que tranquilo te baña<br> Te promete un futuro esplendor<br> Y ese mar que tranquilo te baña<br> Te promete un futuro esplendor.<br> '''''Coro:'''''<br> Dulce Patria, recibe los votos<br> Con que Chile en tus aras juró:<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> O el asilo contra la opresión<br> O el asilo contra la opresión.<br> https://rutube.ru/video/05d37ea9b6326509a72686eb83d5a08f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Chile.ogg '''Чили милли гимны'''<br> Саф-пакь Чили, синең күгең якты, зәңгәр,<br> Болыннарың чәчәк-чәчәк каймада,<br> Бөтерелә диңгездән искән җилләр —<br> Бар соң мондый оҗмах өлгесе кайда!<br> Ак түбәле бу мәһабәт тауларны —<br> Сагың итеп Хак иңдергән аларны,<br> Сак итеп Ходай иңдергән аларны.<br> Ярларыңа каккан тыныч дулкыннар<br> Вәгъдә итә мәңгелек гүзәл еллар,<br> Ярларыңа каккан тыныч дулкыннар<br> Вәгъдә итә мәңгелек гүзәл еллар.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Изге Ватан, Чили дога-антын<br> Кабул ит, багышлый кыз-улың:<br> “Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә золымнан сыеныр урын”.<br> '''Рәсми башкарыла торган рәвештәге җыелма өлеше. Гимн текстында җәмгысы алты куплет бар.'''<br> === '''ЧУАШСТАН''' === '''ТӐВAН ҪӖРШЫВ'''<br> Ҫурхи тӗнче вӑраннӑ чух,<br> Хаваслӑ кун шӑраннӑ чух,<br> Чун савӑнать: чӗре сикет,<br> Ҫӗршывӑм ҫинчен юрлас килет.<br> Хушса юрламалли:<br> Тӑван ҫӗршыв, тӑван ҫӗршыв,<br> Асран кайми юратнӑ ҫӗршыв.<br> Тӑван ҫӗршыв, тӑван ҫӗршыв,<br> Мухтав сана ҫуралнӑ ҫӗршыв.<br> Яшсем–херсем вылянӑ чух,<br> Атте–анне ӑс панӑ чух,<br> Чун савӑнать, чӗре сикет,<br> Татах та нумай пурнас килет.<br> Хушса юрламалли<br> Тӑвансемпе пӗрлешнӗ чух,<br> Чӑваш тӗнчи ҫӗкленнӗ чух,<br> Чун савӑнать: чӗре сикет,<br> Татах та хастар пулас килет.<br> Хушса юрламалли<br> https://rutube.ru/video/7d03d506bb9c8a2849c97b4f56f90fc7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Chuvashia.ogg '''ТУГАН ҖИР'''<br> 1. Язгы дөнья уянган чак,<br> Һәвәс көннәр җылынган чак,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Ил турында җырлыйсы килә.<br> Кушымта:<br> Туган җирем, туган ягым,<br> Сөйгән илем, изге Анам.<br> Туган җирем, туган ягым,<br> Мактау сиңа, дан сиңа, дан!<br> 2. Яшь-җилкенчәк уйный-көлә,<br> Ата-ана үгет бирә,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Әле озак яшисе килә.<br> Кушымта.<br> 3. Туган-кардәш берләшкән чак,<br> Чуашлар күмәкләшкән чак,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Эшчән-уңган буласы килә.<br> Кушымта.<br> === '''ШВЕЙЦАРИЯ''' === '''Schweizerpsalm'''<br> Trittst im Morgenrot daher,<br> Seh’ ich dich im Strahlenmeer, <br> Dich, du Hocherhabener, Herrlicher! <br> Wenn der Alpen Firn sich rötet,<br> Betet, freie Schweizer betet.<br> Eure fromme Seele ahnt,<br> Eure fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Kommst im Abendglühn daher,<br> Find’ ich Dich im Sternenheer,<br> Dich, du Menschenfreundlicher, Liebender!<br> In des Himmels lichten Räumen<br> Kann ich froh und selig träumen;<br> Denn die fromme Seele ahnt,<br> Denn die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Ziehst im Nebelflor daher,<br> Such’ ich Dich im Wolkenmeer,<br> Dich, du Unergründlicher, Ewiger!<br> Aus dem grauen Luftgebilde<br> Bricht die Sonne klar und milde,<br> Und die fromme Seele ahnt,<br> Und die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Fährst im wilden Sturm daher,<br> Bist Du selbst uns Hort und Wehr,<br> Du, allmächtig Waltender, Rettender!<br> In Gewitternacht und Grauen<br> Laßt uns kindlich Ihm vertrauen! <br> Ja, die fromme Seele ahnt,<br> Ja, die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland!<br> https://rutube.ru/video/8d215123ab75bce82a03a5ff144fa9b4/ https://rutube.ru/video/ecab53f5f40024008ae29d95276eb8ba/ Алман тексты тәрҗемәсе<br> '''Швейцария догасы'''<br> Килсәң таң шәфәгындә,<br> Күрәм нур диңгезендә,<br> Тәңрем, Сине – Кодрәт иясен! <br> Альп карлары алсулана,<br> Азат бәндәләр догада,<br> Һәм тәкъва җан инана,<br> Һәм тәкъва җан инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Кичке эңгер-меңгердә<br> Табам күкләр түрендә<br> Сине, Ярлыкаучы, Сөюче!<br> Хыялларда күккә ашып,<br> Шат күңелле уйга батып,<br> Тәкъва җаннар инана,<br> Тәкъва җаннар инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Күк өртелсә томанга,<br> Эзлим Сине болытта,<br> Акыл ирешмәслек, Бакый зат!<br> Соры пәрдәләрне ертып,<br> Ягымлы нур сипсә кояш,<br> Тәкъва җаннар инана,<br> Тәкъва җаннар инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Бураннар кар ураса,<br> Безгә терәк-ышаныч,<br> И Яралтучы, Коткаручы!<br> Яшен яшьнәп күк күкрәсә, <br> Сиңа гына сыгынабыз!<br> Һәм тәкъва җан инана,<br> Һәм тәкъва җан инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда!<br> '''Cantique suisse'''<br> Sur nos monts, quand le soleil<br> Annonce un brillant réveil,<br> Et prédit d’un plus beau jour Le retour,<br> Les beautés de la Patrie<br> Parlent à l’âme attendrie:<br> Au ciel montent plus joyeux,<br> Au ciel montent plus joyeux<br> Les accents d’un cœur pieux,<br> Les accents émus d’un cœur pieux.<br> Lorsqu’un doux rayon du soir<br> Joue encore dans le bois noir,<br> Le cœur se sent plus heureux près de Dieu.<br> Loin des vains bruits de la plaine<br> L’âme en paix est plus sereine;<br> Au ciel montent plus joyeux,<br> Au ciel montent plus joyeux<br> Les accents d’un cœur pieux,<br> Les accents émus d’un cœur pieux. <br> Lorsque dans la sombre nuit<br> La foudre éclate avec bruit,<br> Notre cœur pressent encore le Dieu fort.<br> Dans l’orage et la détresse, <br> Il est notre forteresse.<br> Offrons-Lui de cœurs pieux,<br> Offrons-Lui de cœurs pieux,<br> Dieu nous bénira des cieux,<br> Dieu nous bénira du hauts des cieux.<br> Des grands monts vient le secours,<br> Suisse! espère en Dieu toujours!<br> Garde la foi des aïeux, vis comme eux! <br> Sur l’autel de la partrie<br> Met tes biens, ton cœurs, ta vie! <br> C’est le trésor précieux, <br> C’est le trésor précieux<br> Que Dieu nous bénira des cieux,<br> Que Dieu nous bénira du hauts des cieux.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Swiss_Psalm.ogg<br> https://yandex.ru/video/preview/5091516978263507943 Француз тексты тәрҗемәсе<br> '''Кояш таулар өстендә'''<br> Уяныгыз! дигәндә,<br> Мәсих кабат җиргә иңәр диеп,<br> Ватаныбыз күркәмлеге<br> Тәкъва җанга бирә хәбәр.<br> Һәм кабат күккә аша,<br> Һәм кабат күккә аша<br> Ихлас күңел догабыз,<br> Ихлас күңел түре догабыз.<br> Кичен шәфәкъ нурлары<br> Урманнарны яктыртса,<br> Тәңре хозурында без бәхетле.<br> Ыгы-зыгысыз үзәндә<br> Тыныч җаннар да борчусыз;<br> Һәм кабат күккә аша,<br> Һәм кабат күккә аша<br> Ихлас күңел догасы,<br> Ихлас күңел түре догасы.<br> Яшен яшьнәсә төнлә,<br> Күк күкрәсә, җил купса,<br> Йөрәк тоя Тәңре кодрәтен.<br> Ул, авырлыклар килгәндә,<br> Ышанычлы терәгебез.<br> Ачыйк тәкъва җанны Аңа,<br> Ачыйк тәкъва җанны Аңа,<br> Ярлыкагыл, диеп, Алла,<br> Ярлыкагыл, диеп, безне Алла.<br> Безнең иминлек – Күктән,<br> Илһам алыйк Тәңредән!<br> Ата-баба күк сакла динне!<br> Ватанга багышла җаның,<br> Тапкан малың, хезмәтеңне!<br> Бу – тиңдәшсез хәзинә,<br> Бу – тиңдәшсез хәзинә:<br> Бәхет Алладан иңә,<br> Безнең бәхет Алладан иңә.<br> Итальян телендәге текст '''Salmo svizzero''' дип атала.<br> Романш телендәге текст '''Psalm svizzer''' дип атала.<br> === '''ШВЕЦИЯ (дәүләт гимны)''' === '''Du Gamla Du Fria'''<br> Du gamla, du fria, du fjällhöga nord<br> Du tysta, du glädjerika sköna!<br> Jag hälsar dig, vänaste land uppå jord,<br> Din sol, din himmel, dina ängder gröna,<br> Din sol, din himmel, dina ängder gröna.<br> Du tronar på minnen från fornstora dar,<br> då ärat ditt namn flög över jorden.<br> Jag vet att du är och du blir vad du var.<br> Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden,<br> Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden.<br> https://rutube.ru/video/f2e644afbb38c128d45914c910fca2cf/ https://my.mail.ru/music/search/Гимн%20Швеции%20 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Sweden.ogg '''Борынгы азат илем'''<br> Котып түрендә – борынгы үрләрең,<br> Тыныч иркенлектә җиһан гүзәле!<br> Сәлам, Ватаным, урман-күлләреңә,<br> Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә,<br> Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә.<br> Хәтер түрендә – ил булып үскәнең,<br> Даның танытып, җир гизеп үткәнең.<br> Изге теләгем: кодрәтле бул, илем!<br> Котып түрендә – яшәвем, үлемем,<br> Котып түрендә – яшәвем, үлемем.<br> === '''ШВЕЦИЯ (кыйрал гимны)''' === '''Kungssången'''<br> 1. Ur svenska hjärtans djup en gång<br> en samfälld och en enkel sång,<br> som går till konungen fram!<br> Var honom trofast och hans ätt,<br> gör kronan på hans hjässa lätt,<br> och all din tro till honom sätt,<br> du folk av frejdad stam!<br> 5. Du himlens Herre, med oss var,<br> som förr du med oss varit har,<br> och liva på vår strand<br> det gamla lynnets art igen<br> hos sveakungen och hans män.<br> Och låt din ande vila än<br> utöver nordanland!<br> https://yandex.ru/video/preview/5773466526456716945 '''Кыйрал җыры'''<br> 1. Шведлар йөрәге түреннән<br> гади генә бер җыр иңгән,<br> яд итеп кыйралын!<br> Бул син кыйралыңа тугры,<br> булсын аның таҗы нурлы,<br> аның нәселе данлыклы,<br> әй, ирекле кавем!<br> 5. Ашкач та күкләргә җаның,<br> газиз булсын сиңа халкың, —<br> һәм Свея җирендә<br> тормыш янә кабатлансын,<br> борынгы рух гел саклансын.<br> Синең җаның хозурлансын<br> Төньяк иле өстендә.<br> '''Королевская песня'''<br> ('''''Игорь Крайнюков тәрҗемәсе''''')<br> 1. В сердцах у шведов как-то раз<br> Родился гимн без пышных фраз,<br> Пусть к королю придёт.<br> Ему ты верностью плати,<br> Короны тяжесть сократи,<br> И с верою в него цвети,<br> Прославленный народ!<br> 5. И после смерти с нами будь,<br> Как прежде, укажи нам путь,<br> Едины мы с тобой.<br> Дух древний в нас с тобой сидит,<br> О свеях память он хранит…<br> Пускай душа твоя парит<br> Над северной землёй.<br> === '''ШОТЛАНДИЯ''' === Шотланд (гэль) телендә<br> '''FHLÙR NA H-ALBANN'''<br> O Fhlùr na h-Albann,<br> cuin a chì sinn<br> an seòrsa laoich<br> a sheas gu bàs 'son<br> am bileag feòir is fraoich,<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaidh<br> air chaochladh smaoin?<br> Na cnuic tha lomnochd<br> ‘s tha duilleach Foghair mar bhrat air làr,<br> am fearann caillte<br> dan tug na seòid ud gràdh,<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaigh<br> air chaochladh smaoin.<br> Tha 'n eachdraidh dùinte<br> ach air dìochuimhne chan fheum i bhith,<br> is faodaidh sinn èirigh<br> gu bhith nar Rìoghachd a-rìs<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaidh<br> air chaochladh smaoin<br> Инглиз телендә<br> '''FLOWER OF SCOTLAND'''<br> O flower of Scotland<br> When will we see<br> Your like again<br> That fought and died for<br> Your wee bit hill and glen<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> The hills are bare now<br> And autumn leaves lie thick and still<br> O'er land that is lost now<br> Which those so dearly held<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> Those days are passed now<br> And in the past they must remain<br> But we can still rise now<br> And be the nation again<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> https://rutube.ru/video/bf509d6043c02ee4d023a7ad0ae554c0/ https://muz.zvukofon.com/track/1325741351-navan-o-fhluir-na-h-albann-o-flower-of-scotland{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://yandex.ru/video/preview/17505676802856677467 '''ШОТЛАНД ЧӘЧӘГЕ'''<br> Шотланд Чәчәге,<br> кайчан кабат<br> күрербез илнең,<br> җан фида кылып,<br> Эдвардны җиңгән<br> Һилл-Гленн кебек булганын?<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип.<br> Бу калкулыклар<br> шыр ялангач,<br> яфрак коела,<br> кайчандыр көзен<br> Эдвардны җиңеп,<br> югалган ил өстенә.<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип.<br> Ул көннәр – күптән<br> үткән заман,<br> без әле кабат<br> күтәрелә алабыз –<br> Эдвардны җиңгән<br> шул кыю милләт булып.<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип<br> '''ЭДВАРД II''' – XIV гасыр башында Шотландияне басып алырга дип сугыш башлаган һәм хәлиткеч яуда тар-мар ителгән инглиз кыйралы.<br> '''ҺИЛЛ-ГЛЕНН''' – Шотландиянең таулы һәм тигезлекле өлешләренең гомуми атамасы, халыкта Шотландия синонимы буларак та кулланыла.<br> === '''ШРИ ЛАНКА''' === Синһал телендә<br> ශ්‍රී ලංකා මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> සුන්දර සිරිබරිනී<br> සුරැඳි අති ශෝභමාන ලංකා<br> ධාන්‍ය ධනය නෙක<br> මල් පලතුරු පිරි ජය භුමිය රම්‍යා<br> අප හට සැප සිරි සෙත සදනා<br> ජීවනයේ මාතා<br> පිළිගනු මැන අප භක්තී පූජා<br> නමෝ නමෝ මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> ඔබ වේ අප විද්‍යා<br> ඔබ මය අප සත්‍යා<br> ඔබ වේ අප ශක්ති<br> අප හද තුළ භක්තී<br> ඔබ අප ආලෝකේ<br> අපගේ අනුප්‍රාණේ<br> ඔබ අප ජීවන වේ<br> අප මුක්තිය ඔබ වේ<br> නව ජීවන දෙමිනේ<br> නිතින අප පුබුදු කරන් මාතා<br> ඥාන වීර්ය වඩවමින රැගෙන<br> යනු මැන ජය භූමී කරා<br> එක මවකගෙ දරු කැල බැවිනා<br> යමු යමු වී නොපමා<br> ප්‍රේම වඩා සැම භේද දුරැර දා<br> නමෝ නමෝ මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> Укылышы:<br> Śrī laṁkā mātā, apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> Sundara siribarinī<br> Suræn̆di ati shōbhamāna laṁkā<br> Dhānya dhanaya neka<br> Mal palaturu piri jaya bhumiya ramyā<br> Apa haṭa sæpa siri seta sadanā<br> Jīvanayē mātā<br> Piḷiganu mæna apa bhaktī pūjā<br> Namō namō mātā,<br> apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> Oba vē apa vidyā<br> Oba maya apa satyā<br> Oba vē apa shakti<br> Apa hada tuḷa bhaktī<br> Oba apa ālōkē<br> Apagē anuprāṇē<br> Oba apa jīvana vē<br> Apa muktiya oba vē<br> Nava jīvana demine<br> Nitina apa pubudu karan mātā<br> Gnāna vīrya vaḍavamina rægena<br> Yanu mæna jaya bhūmī karā<br> Eka mavakage daru kæla bævinā<br> Yamu yamu vī nopamā<br> Prēma vaḍā sæma bhēda duræra dā<br> Namō namō mātā, Apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> https://wikiway.com/sri-lanka/gimn/ https://rutube.ru/video/827057bc2f76af2803257956805de8e6/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Lankan_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band_(2003).oga Дан-шөһрәт яула, Шри Ланка ана!<br> Сәлам сиңа, Анам, сәлам сиңа!<br> ................................ === '''ЭКВАДОР''' === '''¡SALVE, OH PATRIA!'''<br> Coro:<br> ¡Salve, oh Patria, mil veces!<br> ¡Oh Patria! ¡gloria a ti, gloria a ti!<br> Ya tu pecho, tu pecho, reboza<br> Gozo y paz ya tu pecho reboza;<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir,<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir.<br> 2. Los primeros los hijos del suelo<br> Que soberbio, el Pichincha decora<br> Te aclamaron por siempre señora<br> Y vertieron su sangre por ti.<br> Dios miró y a septó el holocausto<br> Y esa sangre fue germen fecundo<br> De otros héroes que atónito el mundo<br> Vió en tu torno a millares surgir,<br> a millares surgir, a millares surgir.<br> Coro:<br> ¡Salve, oh Patria, mil veces!<br> ¡Oh Patria! ¡gloria a ti, gloria a ti!<br> Ya tu pecho, tu pecho, reboza<br> Gozo y paz ya tu pecho reboza;<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir,<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir.<br> https://rutube.ru/video/ca28070b4983f2f40cf3090e3d08cc5c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Ecuador.ogg https://my.mail.ru/music/songs/гимн-республики-эквадор-с-1948-г-salve-oh-patria-3cef9729f8c79858a78d43bccaa03ba3 '''''Алты куплетлы гимнның халыкара шартларда башкару өчен рәсмиләштерелгән өлеше. Кушымтадан башлана һәм кушымта белән тәмамлана. Ярты минутлык увертюрасы бар.'''''<br> '''МЕҢ ЯШӘ, ВАТАН!'''<br> Кушымта:<br> Әй Ватан, мең яшә, әй Ватан!<br> Дан сиңа, сиңа дан!<br> Синең күкрәгеңдә, күкрәгеңдә —<br> Тынычлык һәм шатлык ил-көнгә;<br> Һәм синең балкышлы йөзеңнән<br> Кояштан күбрәк нур сибелә,<br> Һәм синең балкышлы йөзеңнән<br> Кояштан күбрәк нур сибелә.<br> 2. Җиребезнең тәүге азатлары,<br> Пичинчаның* мәшһүр уллары —<br> Синең өчен алар кан койган,<br> Сине хаким итеп таныткан.<br> Алла кабул иткән бу корбанны,<br> Кальбеңә яралгы булганны,<br> Дөньяны алар гаҗәпләндергән,<br> Көрәшкә меңнәрне күтәргән,<br> Меңнәрне күтәргән, меңнәрне күтәргән.<br> Кушымта.<br> * '''Пичинча''' — Эквадорда азатлык өчен күтәрелеш башланган провинция.<br> === '''ЭКВАТОР ГВИНЕЯСЫ''' === https://rutube.ru/video/fd48ffa34dc6d0a2df7f9c0e6a249d94/ https://flag-gimn.ru/hymns/equatorial-guinea/ === '''ЭРИТРЕЯ''' === '''''Тигринья телендә'''''<br> ||: ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ፡<br> በዓል ደማ እናልቀሰ ተደምሲሱ፡<br> መስዋእታ ብሓርነት ተደቢሱ። :||<br> መዋእል ነኺሳ ኣብ ዕላማ፡<br> ትእምርቲ ጽንዓት ኰይኑ ስማ፡<br> ኤርትራ'ዛ ሓበን ውጹዓት፡<br> ኣመስኪራ ሓቂ ክምትዕወት።<br> ኤርትራ ኤርትራ፡<br> ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።<br> ናጽነት ዘምጽኣ ልዑል ኒሕ፡<br> ንህንጻ ንልምዓት ክሰርሕ፡<br> ስልጣነ ከነልብሳ ግርማ፡<br> ሕድሪ'ለና ግምጃ ክንስልማ።<br> ||: ኤርትራ ኤርትራ፡<br> ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ። :||<br> '''''Гарәп телендә'''''<br> ||: إرتريا إرتريا إرتريا<br> قد دحرت بغيظهم أعداءها<br> وتوجت بالنصر تضحياتها :||<br> مع الأعداء قد مرت من عهود<br> غدا اسمها معجزة الصمود<br> فخر المكافحين في إرتريا<br> قد برهنت أن العلا لها<br> إرتريا إرتريا<br> تبوأت مكانها بين الأمم<br> بإصرارنا الذي جنى التحرير<br> سننجز البناء والتعمير<br> لتزدهر وتلبس الوقار<br> تعاهدنا أن تسمو إرتريا<br> ||: إرتريا إرتريا<br> تبوات مكانها بين الأمم :||<br> https://rutube.ru/video/02590c3f2d781252aaa4b5058918e486/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Eritrea_by_US_Navy_Band.ogg ||: Эритра, Эритра, Эритра,<br> Мәрхәмәтсез дошман тар-мар ителгән,<br> Һәм шәһадәт хөррият булып иңгән. :||<br> Һәрдаим тугры теләгенә,<br> Әйләнде ныклык үрнәгенә,<br> Горурлык терәге, Эритра<br> Хаклык өстенлеген раслап тора.<br> Эритра, Эритра,<br> Хак урынын Җир йөзендә ул кора.<br> Фидакарьлек илгә юл салды,<br> Ватан яңарышка юл алды,<br> Бурычы итеп алгарышын,<br> Уңган халык барысын булдыра.<br> ||: Эритра, Эритра,<br> Хак урынын Җир йөзендә ул кора. :||<br> === '''ЭСТОНИЯ''' === '''MU ISAMAA, MU ÕNN JA RÕÕM'''<br> Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,<br> kui kaunis oled sa!<br> Ei leia mina iial teal<br> see suure, laia ilma peal,<br> mis mul nii armas oleks ka,<br> kui sa, mu isamaa!<br> Sa oled mind ju sünnitand<br> ja üles kasvatand;<br> sind tänan mina alati<br> ja jään sull’ truuiks surmani,<br> mul kõige armsam oled sa,<br> mu kallis isamaa!<br> Su üle Jumal valvaku,<br> mu armas isamaa!<br> Ta olgu sinu kaitseja<br> ja võtku rohkest õnnista,<br> mis iial ette võtad sa,<br> mu kallis isamaa!<br> https://rutube.ru/video/d1e3c09f9103115dae6e51b29b72dceb/ https://wikiway.com/estonia/gimn/ '''ИЛЕМ, БӘХЕТ-КУАНЫЧЫМ'''<br> Илем, бәхет-куанычым,<br> кадерлем, багалмам!<br> Дөнья гизеп эзләсәм дә,<br> Кая барып тезләнсәм дә,<br> синдәй гүзәлне табалмам,<br> әй сөекле Ватан!<br> Син тудырдың, син үстердең<br> анам кебек мине;<br> сиңа мәңге мин бурычлы,<br> гүргә кадәр турылыклы,<br> рәхмәт укып сөям сине,<br> газиз туган илем!<br> Нигъмәтеннән аермасын<br> Ходай сине, илем!<br> Хак Тәгалә ярлыкасын,<br> бөтен дөньяда хуплансын<br> һәр ниятең, изге эшең,<br> газиз туган илем!<br> === '''ЯМАЙКА''' === JAMAICA, LAND WE LOVE<br> '''I.''' Eternal Father, bless our land<br> Guard us with Thy mighty hand<br> Keep us free from evil powers<br> Be our light through countless hours<br> To our leaders, Great Defender,<br> Grant true wisdom from above<br> Justice, truth be ours forever<br> Jamaica, land we love<br> Jamaica, Jamaica,<br> Jamaica, land we love.<br> '''II.''' Teach us true respect for all<br> Stir response to duty's call<br> Strengthen us the weak to cherish<br> Give us vision lest we perish<br> Knowledge send us, Heavenly Father,<br> Grant true wisdom from above<br> Justice, truth be ours forever<br> Jamaica, land we love<br> Jamaica, Jamaica,<br> Jamaica, land we love.<br> https://rutube.ru/video/42ecb4f460c891d5e3cef506788d3114/ https://wikiway.com/jamaica/gimn/ https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:%22Jamaica,_Land_We_Love%22,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga === '''ЯҢА ЗЕЛАНДИЯ''' === '''''Маори телендә '''''<br> '''AOTEAROA'''<br> 1. E Ihoā Atua,<br> O ngā iwi mātou rā,<br> Āta whakarangona;<br> Me aroha noa.<br> Kia hua ko te pai;<br> Kia tau tō atawhai;<br> Manaakitia mai<br> Aotearoa.<br> '''''Инглиз телендә'''''<br> '''GOD DEFEND NEW ZEALAND'''<br> 1. God of nations! at Thy feet<br> In the bonds of love we meet,<br> Hear our voices, we entreat,<br> God defend our Free Land.<br> Guard Pacific's triple star,<br> From the shafts of strife and war,<br> Make her praises heard afar,<br> God defend New Zealand!<br> https://rutube.ru/video/5559eb22df9b7b79051fdcb238bcf146/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:New_Zealand_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.wav '''АОТЕАРОА'''<br> Әй Тәңребез, Аллабыз,<br> Тик Сиңа табынабыз,<br> Таң иле милләте без —<br> Сиңа мәхәббәтебез.<br> Илне муллыкта яшәт,<br> Кайгырт һәм ярдәм күрсәт,<br> Сакла гел иминлектә<br> Аотеароаны.<br> '''Беренче куплеты, рәсми башкарыла торганы. Тагын дүрт куплеты бар.'''<br> === '''ЯПОНИЯ''' === '''日本語で ''(Nihongo de)'''''<br> '''君が代 (Kimi gayo)'''<br> きみがよは (Kimi gayo wa)<br> ちよにやちよに (Čiyoni, yačiyoni)<br> さざれいしの (Sazare iśi-no)<br> いわおとなりて (Iwao to narite)<br> こけのむすまで (Koke-no musu made)<br> https://rutube.ru/video/caf89205dab6b7616c57e46f1915db75/ https://my.mail.ru/music/search/君が代 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kimi_ga_Yo_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Галиҗәнап хакимлеге'''<br> Мең еллар без бәхетле;<br> Нәселең булсын тәхетле<br> Вак ташлар<br> Кодрәтле тау-кыя булып киткәнче,<br> Итәкләрендә мүк үскәнче.<br> q45pvdow3y1upufnrzz7gimrd7dw9ya 0 1489191 5994139 5970281 2026-08-02T09:36:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994139 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Азат Вәлиев | рәсем = А.Г.Валиев.jpg | рәсем зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Азат Габбәс улы Вәлиев | һөнәр = төзүче-шахтер, идарә җитәкчесе | туу датасы = 11.09.1937 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Тельман районы |Норлат районында}}, [[Яңа Әмзә]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|Фидакарь хезмәт өчен медале (2025)]] [[Файл:Honored Builder of the Russian Federation (badge).png|20px|РФ атказанган төзүчесе (1993)]] [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган төзүчесе (2003)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }}{{Фш|Вәлиев}} '''Азат Вәлиев''', Азат Габбәс улы Вәлиев (''Азат Габбасович Валиев; [[1937 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Тельман районы]], [[Яңа Әмзә]]'') — төзүче-шахтер, хуҗалык-идарә эшлеклесе, хәйрияче. 1993 елдан 2022 елга кадәр «Махсуслаштырылган җир асты эшләре идарәсе» ААҖ генераль директоры<ref>{{Cite web |url=https://companium.ru/id/1227700067836-supr-69 |title=ООО СУПР №69 |accessdate=2026-06-05 |archivedate=2026-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605082142/https://companium.ru/id/1227700067836-supr-69 }}</ref>. Россия Федерациясенең (1993) һәм [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе|Татарстанның]] (2003) атказанган, Мәскәү шәһәренең мактаулы (2007) төзүчесе. Россия Тау фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == 1937 елның 11 сентябрендә Татарстан АССР [[Тельман районы|Тельман]] (1958 елдан [[Октябрь районы (Татарстан) |Октябрь]], 1997 елдан [[Норлат районы |Норлат]]) районы [[Яңа Әмзә]] авылында туган. Әтисе Габбәс, әнисе Маһруй<ref>[https://nurlat.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2120993.htm Нурлатта туып-үскән башкалада яшәүче танылган төзүче Азат Вәлиев үзенең юбилеен билгеләп үтә.] Нурлат муниципаль районы, 11.09.2022</ref>. 1945—1952 елларда Яңа Әмзә башлангыч мәктәбендә, 1952—1955 елларда [[Биләр районы]] [[Яңа Әлмәт]] урта мәктәбендә белем алган. 1956—1959 елларда Совет Армиясендә [[армия|хәрби хезмәттә]] булган. Армиядән соң, [[Тула өлкәсе]]нә китеп, үзләштерелә башлаган зур күмер бассейнына эшкә урнашкан. 1959—1964 елларда «Красногвардейскуголь» трестының 10нчы шахтасында күмер казу участогында шахтер һәм «Тулшахтастрой» трестының Спецшахтаподземстрой идарәсендә җир асты шахтеры булып эшләгән. Вакыт-вакыт Мәскәүнең җир асты коммуникацияләрен ремонтлауда ярдәм итү өчен башкалага командировкаларга җибәрелгән. 1964 елда [[Мәскәү]]дә Юл һәм күпер төзелеше Баш идарәсенә (Мосинжстрой) эшкә урнашкан. Алты елда шахтерлар бригадирыннан идарә башлыгына кадәр үскән. Мәскәүдә техник училище, аннары Мәскәү тау институтын тәмамлаган. Ул җитәкләгән төзелеш идарәсе тоннель казу буенча махсуслаша башлаган. 1993 елның гыйнварында үзе җитәкләгән төзелеш идарәсен «Махсуслаштырылган җир асты эшләре идарәсе» ААҖ ({{lang-ru|Специализированное управление подземных работ, ОАО СУПР}}) итеп үзгәртүгә ирешкән, ААҖ генераль директоры булган<ref>[https://stroi.mos.ru/organization-personalities/12 Валиев Азат Габбасович.]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} stroi.mos.ru</ref>. Азат Вәлиев җитәкчелегендә АҖ авыр вакытларны уңышлы гына җиңеп чыгып, үз командасын саклап калган. Соңгы елларга кадәр компаниядә якынча 800 кеше эшләгән, һәм участок белән идарә итү тулысынча компьютерлаштырылган. Ул Мәскәү һәм төбәк муниципалитетлары ихтыяҗлары өчен күп тармаклы җир асты эшләрен башкарган, диаметрлары 2-4 метр булган тоннельләр, шахта коелары төзегән, магистраль җылыту торбаларын, канализация линияләрен, су агызу торбаларын, җир асты коммуналь коллекторларын, җир асты парковка гаражларын, җәяүлеләр кичү юлларын һәм төрле койма корылмаларын урнаштырган. СУПР ААҖ иң тирәндәге һәм иң катлаулы катны — җир өслегеннән 7 метрдан 25 метрга кадәр түбәнрәк катны үзләштергән. Соңгы эш урыны — 69нчы Махсуслаштырылган Җир асты эшләре идарәсе (Мәскәү) генераль директоры киңәшчесе, Азат Вәлиев — танылган хәйрияче. Ул [[Колшәриф мәчете|Кол Шәриф мәчете]] төзелешен, [[Казан кремле|Казан Кремлендәге]] [[Ару хәбәр чиркәве (Казан кремле)|Благовещение кафедраль соборын]] торгызуны финанслаган, Мәскәүдә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Коткаручы Мәсих кафедраль соборы (Мәскәү)|Коткаручы Мәсих кафедраль соборын|d|Q194474}} төзүдә, Троица-Сергий Варницкий монастырен, Коломнадагы Изге Троица чиркәвен торгызуда, Римда православие чиркәве төзелешендә катнашкан, шулай ук Мәскәүдәге татар җәмгыятенә актив ярдәм күрсәтә<ref>[https://www.республика21век.рф/2025/01/07/достойный-сын-татарстанской-земли/ Достойный сын татарстанской земли.] республика21век.рф, 07.01.2025{{ref-ru}}</ref>. * Генераль подрядчы буларак, СУПР Мәскәүдә Новокузнецкий проспектындагы бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]га ясалган [[Габдулла Тукай һәйкәле (Мәскәү)|һәйкәлне]] урнаштыруны һәм башкала үзәгендәге җәмәгать бакчасын төзекләндерүне үз өстенә алган<ref>[https://m.ok.ru/group/52605568876688/topic/155107883194512 Азату Валиеву вречен памятный знак Тукая.] ПОЛПРЕДСТВО РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН (г. Москва), 8.09.2022</ref>. * СУПР бүлекчәләренең берсе тулысынча яңарткан, заманча вентиляция системалары белән җиһазландырылган, җир асты гаражы булган якты дүрт катлы бинага Мәскәүдәге Татарстан Республикасы Вәкиллеге урнашкан. * Мәскәүдә герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]]гә [[Муса Җәлил һәйкәле (Мәскәү, Зябликово)|һәйкәл]] ачуда хәйрия ярдәме күрсәткән. * Туган авылы [[Яңа Әмзә]]дә мәчет һәм яңа клуб төзелешенә ярдәм иткән һ.б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1987 — Юл һәм күпер төзелеше Баш идарәсенең (Главмосинжстрой) мактаулы төзүчесе * 1989 — Хезмәт ветераны * 1993 — Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе — ''Мәскәү шәһәрендә сәнәгать, торак һәм социаль объектлар төзелеше өлкәсендәге хезмәтләре өчен'' <ref>[http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&nd=102023903&page=1&rdk=0#I0 О присвоении почетных званий Российской Федерации. Указ Президента РФ № 798 от 1.06.1993]</ref> * 2003 — [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе|Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе]] * 2005 – [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] — ''Татарстан Республикасының социаль-икътисадый потенциалын ныгытуга, милләтара һәм конфессияара тынычлык һәм татулыкка, мәдәни һәм рухи мирасны саклауга һәм арттыруга зур өлеш керткәне, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектәге югары казанышлары өчен'' <ref>[https://tatar-congress.org/ru/blog/rustam-minnihanov-v-moskve-vruchil-medali-v-chest-100-letiya-tassr/ Рустам Минниханов в Москве вручил медали в честь 100-летия ТАССР.] [[БТК|Всемирный конгресс татар,]] 04.12.2020</ref> * 2007 — Мәскәү шәһәренең мактаулы төзүчесе * «Россия шахтеры» алтын билгесе кавалеры * Нурлат шәһәренең мактаулы гражданы == Кызыклы факт == 1990-еллар башында Мәскәү шәһәре хакимияте Азат Вәлиевка [[Социалистик Хезмәт Герое]] дигән абруйлы исем бирү өчен барлык кирәкле документларны әзерләгән булган. Моңа бары тик [[ССРБ таркалуы|дәүләтнең җимерелүе]] генә комачаулаган<ref>''[[Ринат Мөхәммәдиев|Ринат Мухамадиев]]''. [https://nurlat-tat.ru/news/novosti/urozenec-nurlata-stroitel-stolicy-azat-valiev-otmecaet-svoi-iubilei Уроженец Нурлата — строитель столицы Азат Валиев отмечает свой юбилей.] Новости Нурлата, 11.09.2022</ref>. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Рузалия, Башкортстаннан. Уллары Булат, Ринат. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Римма Садыкова, Аниса Бахтиева''. [https://echovek.ru/ru/article/sadykova-r-b-bahtieva-yu-komplektovanie-dokumentami-lichnogo-proishozhdeniya-centralnogo Комплектование документами личного происхождения ЦГА ИПД РТ.] [[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы»]], № ¾ (68/69), 2012 г. — Стр.268-269. ISSN 2073-7475 == Сылтамалар == * ''[[Ринат Мөхәммәдиев|Ринат Мухамадиев]]''. [https://nurlat-tat.ru/news/novosti/urozenec-nurlata-stroitel-stolicy-azat-valiev-otmecaet-svoi-iubilei Уроженец Нурлата — строитель столицы Азат Валиев отмечает свой юбилей.] Новости Нурлата, 11.09.2022 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Вәлиев, Азат}} [[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт тау университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Норлатның мактаулы гражданнары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре]] [[Төркем:РФ атказанган төзүчеләре]] m3a6l91ths509h2xmscop9cmxizgulz 4 1492005 5994164 5980293 2026-08-02T11:15:48Z Frhdkazan 3171 /* Катнашучылар һәм өлеше таблицасы */ + Төп мохит активлыгын күзәтү + квалификацион өлешне идентификацияләү баганасы 5994164 wikitext text/x-wiki == Катнашучылар һәм өлеше таблицасы == [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре Караулар статистикасын күрсәтү] һәм призлар тапшыру максаты өчен катнашучы туплаган ''[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|сыйфат балларны]]'' [[#Бәяләү|техник исәпләү]] бәйгегә кертелгән мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] ярдәмендә оештырыла: <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}</pre> Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен <u>'''[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''</u>: {{Хәзерге вакыйгалар}} {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! <small>Өлеше</small> ! Мәкаләләр ! Төркем/Исәп |- |{{u|~2026-29265-91}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=~2026-29265-91&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Сергей Хөсәенов]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — ~2026-29265-91|1]] |- |{{u|A.Khamidullin}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=A.Khamidullin&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Шенраб]]{{*}}[[Бумкхри]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — A.Khamidullin|2]] |- |{{u|Ali mohamed.aly}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Ali_mohamed.aly&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Мөхәммәт Гатиф Гази]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Ali mohamed.aly|1]] |- |{{u|Fxan}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Fxan&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Дөнья икътисады]]{{*}}[[Иҗтимагый психология]]{{*}}[[Ирек]]{{*}}[[Ирекле сәүдә]] {{*}}[[Халыкара сәүдә]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Fxan|5]] |- |{{u|Il Nur}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Il_Nur&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Булды]]{{*}}[[Иске Пандерка]]{{*}}[[Корбанай (Удмуртия)]]{{*}}[[Кызыл (Удмуртия)]]{{*}}[[Малиновка (Брызгалово авыл җирлеге, Вавож районы)]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Il Nur|5]] |- |{{u|Nanoqq}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Nanoqq&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Baster Kiton]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Nanoqq|1]] |- |{{u|SmallSonMarex}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=SmallSonMarex&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Изге Троица кафедраль соборы (Якутск)]]{{*}}[[Якутск Преображение кафедраль соборы]] {{*}}[[Якутск рухани семинариясе]]{{*}}[[Якутск шәһәре Николаевский соборы]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — SmallSonMarex|4]] |- |{{u|T1nn27}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=T1nn27&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Урал Республикасы]]{{*}}[[Ибраһим Траоре]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — T1nn27|2]] |- |{{u|Taw Tülki}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Taw_Tülki&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Американ төрки-татар ассоциациясе]]{{*}}[[Америка ислам җәмгыяте]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Taw Tülki|2]] |- |{{u|Venera Rashidi}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Venera_Rashidi&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Нәүширван Яушев]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Venera Rashidi|1]] |- |{{u|Vyacheslav Nasretdinov}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Vyacheslav_Nasretdinov&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Пауэрс-стрит мәчете]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Vyacheslav Nasretdinov|1]] |- |{{u|Каюм Хордай}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Каюм_Хордай&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[Кризис (санак уеннары сериясе)]]{{*}}[[Кризис 3]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Каюм Хордай|2]] |- |{{u|Әмир}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Әмир&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[«Татарстан Республикасында ихтыярыйлык (волонтерлык) үсешенә өлеш керткән өчен» мактау билгесе]]{{*}}[[Айнур Сыртаев]]{{*}}[[Артур Хәкимов (2002)]]{{*}}[[Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]]{{*}}[[Евгений Зыязов]]{{*}}[[Илдус Камалов (2006)]]{{*}}[[Илһам Бибарсов]]{{*}}[[Мөкаддәс Бибарсов]]{{*}}[[Наручат]]{{*}}[[Научный Татарстан. Гуманитарные науки (журнал)]]{{*}}[[Николай Фролов]]{{*}}[[Рәсим Кузәхмәтов]]{{*}}[[Рөстәм Нәбиев]]{{*}}[[Сарытау өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]]{{*}}[[Сергей Шашурин]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Әмир|15]] |- |{{u|?}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=USERNAME&namespace=0&tagfilter=&start=2026-07-01&end=2026-07-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.07]</small> |[[]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:|?]] |- |} 6jdzkhi77105xzhgdty7qb8vfi67mmz 0 1492123 5994160 5975543 2026-08-02T10:44:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994160 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Айнур Сыртаев | рәсем = А.Р.Сыртаев.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Айнур Ришат улы Сыртаев | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че, тренер | туу датасы = 20.04.1994 | туу җире = [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Башкортстан]], {{туу җире|Туймазы районы|Туймазы районында}}, [[Райман]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Ришат | әни = | ир = | хатын = Лилия | балалар = кызы | кул кую = | бүләк һәм премияләр = Дөнья чемпионы<br/>Россия чемпионы<br/>Дөнья кубогы иясе<br/>Башкортстан чемпионы<br/>[[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Россиянең спорт мастеры (2016)]] [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|РФ халыкара класслы спорт мастеры (2020)]] | сайт = [https://vk.com/id70815379 Айнур Сыртаев] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Сыртаев}} '''Айнур Сыртаев''', Айнур Ришат улы Сыртаев (''Айнур Ришатович Сыртаев, [[1994 ел]]ның [[20 апрель|20 апреле]], [[РФ]], [[Башкортстан Республикасы|БР]], [[Туймазы районы]], [[Райман]]'') — спортчы (авыр үлчәүдә көрәшче), тренер, [[билбаулы көрәш]] буенча Башкортстан, Россия һәм дөнья чемпионы, ШОС һәм БРИКС илләре спорт уеннары җиңүчесе, Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2020). == Тәрҗемәи хәле == 1994 елның 20 апрелендә Туймазы районы [[Райман]] авылында туган <ref>[https://mkset.ru/news/2019-09-04/novyy-uchebnyy-god-v-bashkirii-borba-v-shkolah-1852195?utm_source=alice.yandex.ru&utm_medium=referral&utm_campaign=alice.yandex.ru&utm_referrer=alice.yandex.ru Новый учебный год в Башкирии: «Борьба в школах».] mkset.ru, 4.09.2019{{ref-ru}}</ref><ref name=":0">[https://tuimazy.bashkortostan.ru/presscenter/news/64556/ Туймазинец - лучший корэшист планеты.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Туймазинский Вестник, № 72 от 23.06.2018{{ref-ru}}</ref>. Әтисе Ришат көрәш буенча тренер булып эшли, әнисе, гаиләдә абыйсы бар. Мәктәпне Туймазы районы Райман авылында тәмамлаган. Алты яшендә әтисе-тренер аны беренче тапкыр [[Сабан туе]]на алып килгән. Үзен тулысынча көрәшкә багышлаганчы, Айнур [[бокс]] һәм [[дзюдо]] белән шөгыльләнгән. Көрәш белән 2011 елда гына мавыгып киткән. Унынчы сыйныфта «Батыр» спорт клубына тренер СССР спорт мастеры Рамил Нәүширвановка язылган. Бер елдан тренеры билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры [[Ринат Еникеев|Ринат Радик улы Еникеев]] (1984 елгы) булган<ref name=":0" />. [[Армия|Хәрби хезмәтне]] физик әзерлек буенча инструкторлар взводында үткән. Башта тормышын спортка багышларга уйламаган Айнурга армиядә хезмәт итү борылыш моменты булган: ярты ел дәвамында аның физик күрсәткечләре һәм спорт күрсәткечләре сизелерлек яхшырган, армиядән соң ул актив чыгыш ясый башлаган. Туймазы индустриаль көллиятен тәмамлаганнан соң<ref>[https://tit-rb.ru/about/news/801/ Встреча студентов Туймазинского индустриального колледжа с чемпионом мира.] ГАПОУ «Туймазинский индустриальный колледж», 12.02.2020</ref>, [[Башкорт дәүләт аграр университеты]]ның агротехнологияләр һәм урман хуҗалыгы факультетында укыган<ref>''Мария Соловьева''. [https://sterlegrad.ru/newsrb/104047-student-bashkirskogo-gau-aynur-syrtaev-chempion-mira-po-borbe-kuresh.html Студент Башкирского ГАУ Айнур Сыртаев – чемпион мира по борьбе куреш.] sterlegrad.ru, 20.06.2018</ref>. Икенче югары белемне {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Урал дәүләт физкультура университеты|Урал дәүләт физик культура университетында|d|Q4476757}} ({{lang-ru|УралГУФК}}) алган һәм тренерлык эшенә күчкән: «Туймазы-Арена» УСЛКның 2нче спорт мәктәбендә спорт буенча инструктор булып эшли. Көрәш белән шөгыльләнү елларында [[Сабан туе|Сабан туйларында]] 30дан артык тапкыр баш батыр калган<ref>''Гөлназ Шәйхетдинова''. [https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2024-10-17/forum-sportty-tere-s-n-ki-m-mkinlekt-r-asa-3971544 «Форум спортты үҫтереү өсөн киң мөмкинлектәр аса».] [[Яшьлек (гәҗит)|«Йәшлек»]], 17.10.2024{{ref-ba}}</ref>. Татарстанда үткән турнирларда ул [[Чистай районы]] өчен чыгыш ясаган<ref>''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/tatar-batyry-aynur-syrtaev-bashkortstanda-k-r-sh-ike-tapkyr-azrak-sesh-algan-5723645?ysclid=mrdomohzqi245218583 Татар батыры Айнур Сыртаев: «Башкортстанда көрәш ике тапкыр азрак үсеш алган».] Интертат</ref>. Соңгы елларда нигездә 130 кг үлчәү категориясендә чыгыш ясаган. == Спортта уңышлары == * [[2015 ел|2015]] — ир-атлар арасында билбау көрәше буенча Башкортстан чемпионатында 90 кг га кадәр авырлык категориясендә 1 урын <ref>[https://tit-rb.ru/about/news/362/ Поздравляем Сыртаева Айнура!] tit-rb.ru</ref>. * 2015 — билбаулы көрәш буенча Дөнья кубогының көмеш призеры. * [[2017 ел|2017]] — «Урал кубогы» Бөтенроссия турнирында ([[Көңгер]]) — җиңүче<ref>Фәрит Салихов''. [https://intertat.tatar/news/ural-kubogy-tatar-k-r-shene-b-genge-h-len-shundyy-turnirl''ar-b-ya-bir-4877545 «Урал кубогы»: татар көрәшенең бүгенге хәленә шундый турнирлар бәя бирә.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Интертат]], 14.11.2017</ref>. * [[2018 ел|2018]] — билбаулы көрәш буенча Россия чемпионаты ([[Зәй]], Татарстан) — 100 кг үлчәү авырлыгында 2нче урын<ref>[https://zainsk.tatarstan.ru/index.htm/news/1298896.htm В Заинске завершился Чемпионат России по борьбе на поясах.] Заинский муниципальный район, 8.10.2018</ref>. * 2018 — билбаулы көрәш буенча XVI дөнья чемпионатының ([[Казан]], Россия) бронза призеры. * 2018 — көрәш буенча дөнья чемпионы. 100 кг га кадәр авырлык категориясендә финалда [[Казакъстан]] көрәшчесен җиңгән<ref>''Гульфия Акулова''. [https://www.bashinform.ru/news/sport/2018-06-19/aynur-syrtaev-iz-bashkirii-stal-chempionom-mira-po-borbe-kuresh-2159670 Айнур Сыртаев из Башкирии стал чемпионом мира по борьбе куреш.] [[Башинформ]], 19.06.2018{{ref-ru}}</ref>. * [[2019 ел|2019]], [[2020 ел|2020]] — «Манзара» спорт-музыкаль премиясенең бронза призеры<ref>[https://vk.com/wall-47384302_6349 Сыртаев Айнур Ришатович.] gongtv.ru, 11.05.2020</ref><ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]]''. [https://intertat.tatar/news/manzara-2020-habib-konor-alyshyny-tatar-varianty-musa-rail-k-r-she-5717159 «Манзара-2020»: Хабиб&Конор алышының татар варианты — Муса&Раил көрәше.] [[Интертат]], 19.01.2020</ref>. * 2020 — көрәш буенча Россия чемпионаты (Казан) — 100 кг үлчәү авырлыгында 2нче урын (1нче урын [[Раил Нургалиев]]та)<ref>''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/bashny-bashka-ter-p-k-r-shep-yata-torgan-chor-t-gel-rossiya-chempionatynnan-so-uylanular-5791199 «Башны башка терәп көрәшеп ята торган чор түгел»: Россия чемпионатыннан соң уйланулар.] Интертат, 9.12.2020</ref>. * [[2022 ел|2022]] — [[Муса Җәлил]] истәлегенә «Ватаным Татарстан» газетасы гамәлгә куйган көрәш буенча ярышлар — 2нче урын (1нче урында [[Булат Мусин (1994)|Булат Мусин]]). * 2022 — көрәш буенча Башкортстан чемпионы<ref>''Руслан Хафизов''. [https://sharanpro.ru/news/sport/2022-11-23/luchshie-kureshisty-respubliki-na-sharanskom-tatami-3041806 Лучшие курэшисты республики — на шаранском татами.] sharanpro.ru, 23.11.2022{{ref-ru}}</ref>. * 2022 — көрәш буенча Дөнья чемпионаты (Татарстан, Россия) — алтын медаль<ref>[https://myseldon.com/ru/news/index/270228862 Студент Башкирского ГАУ стал чемпионом мира по борьбе корэш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260714034208/https://myseldon.com/ru/news/index/270228862 |date=2026-07-14 }} myseldon.com, 27.06.2022{{ref-ru}}</ref>. * 2022, 2025 — Туймазы [[Сабан туе]] баш батыры <ref>''Эмиль Мусин''. [https://tuvest.ru/news/novosti/2022-06-11/v-tuymazah-pobeditelem-sostyazaniy-po-borbe-koresh-stal-chempion-mira-2838441 В Туймазах победителем состязаний по борьбе кореш стал чемпион мира.] Туймазинский вестник, 11.06.2022</ref><ref>''Эмиль Мусин''. [https://tuvest.ru/news/novosti/2025-06-14/v-tuymazah-chempionom-sabantuya-stal-nepobedimyy-borets-aynur-syrtaev-4276341?ysclid=mrdlfz0kbx129649072 В Туймазах чемпионом сабантуя стал непобедимый борец Айнур Сыртаев.] Туймазинский вестник, 14.06.2025</ref>. * [[2023 ел|2023]] – көрәш буенча Россия чемпионаты (Казан, [[«Ак Барс» көрәш сарае]]) — 115 кг үлчәү авырлыгында 2нче урын<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/2256909.htm Во Дворце единоборств «Ак Барс» завершился чемпионат России по корэш.] Министерство спорта Республики Татарстан, 26.11.2023</ref> * 2023 ― [[Чистай]] Сабан туеның абсолют батыры<ref>''Полина Карташова''. [https://chistopol-rt.ru/news/obschestvo/absoliutnym-batyrom-sabantuia-2023-stal-ainur-syrtaev Абсолютным батыром Сабантуя-2023 стал Айнур Сыртаев.] chistopol-rt.ru, 10.06.2023</ref>. * [[2024 ел|2024]] – [[БРИКС]] илләре {{Тәрҗемә ителмәгән 5|БРИКС 2024 спорт уеннары|спорт уеннарында|d|Q125687099}} (Казан) 100 кг артык авырлык категориясендә билбаулы көрәш буенча алтын медаль яулаган<ref>''Гюзель Хамидуллина.'' [https://tuvest.ru/news/novosti/2024-06-23/borets-iz-tuymazov-zavoeval-zoloto-na-igrah-briks-3819548 Борцы из Туймазов участвовали в играх стран БРИКС.] Туймазинский вестник, 23.06.2024</ref>. Европа чемпионаты дәрәҗәсендәге чарада беренче урын өчен спортчылар 250 мең сум алган<ref>[https://www.sobaka.ru/ufa/entertainment/sport/184831 В Башкортостане победители Игр БРИКС получат по 250 тыс. рублей.] Sobaka.ru, 2.07.2024{{ref-ru}}</ref>. * 2024 ― көрәш буенча Татарстан Республикасы чемпионаты ― 115 кг авырлыкта 3нче урын ([[Марат Миначев]] белән бүлешә)<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2286225.htm Казанда корэш буенча Татарстан Республикасы Чемпионаты тәмамланды.] Татарстан Республикасы Спорт министрлыгы, 7.03.2024</ref>. * 2024 — күчмә халыклар мәдәнияте фестивале ([[Иглин районы]]) кысаларында узган көрәш буенча ярышларның абсолют батыры (бүләккә нәселле ат бирелгән)<ref>''Ляля Мусина''. https://tuvest.ru/news/novosti/2024-08-25/znamenityy-koreshist-iz-tuymazov-vyigral-porodistogo-skakuna-3897897 Знаменитый корэшист из Туймазов выиграл породистого скакуна. Туймазинский вестник, 25.08.2024</ref> * 2024, 2025 — Туймазыда «Чемпионнар балы»нда «Ел спортчысы» дип аталган <ref>''Ляля Мусина''. [https://tuvest.ru/print?path=/news/novosti/2024-03-22/v-tuymazah-proshel-bal-chempionov-3696391 В Туймазах прошел Бал чемпионов.] Туймазинский вестник, 22.03.2024</ref><ref>[https://vk.com/wall-226178594_1907 В Туймазах наградили спорстменов и тренеров.] Подслушано Туймазы Вконтакте, 12.03.2025</ref>. * [[2025 ел|2025]], 2026 — Уфа администрациясе Кубогына көрәш буенча ачык турнир җиңүчесе (2025 елда җиңүчегә 100 мең сумлык сертификат, тәкә һәм мотоцикл, 2026 елда 50 мең сумлык сертификат, квадроцикл тапшырылган)<ref>''Гульфия Акулова''. [https://www.bashinform.ru/news/sport/2025-06-13/pobeditelem-turnira-po-koresh-stal-aynur-syrtaev-iz-tuymazinskogo-rayona-4275521 Победителем турнира по корэш стал Айнур Сыртаев из Туймазинского района.] [[Башинформ]], 13.06.2025</ref><ref>[https://ufaved.info/articles/news/aynur_syrtaev_vzyal_kubok_ufy_po_koresh/ Айнур Сыртаев взял Кубок Уфы по корэш.] ufaved.info, 12.06.2026{{ref-ru}}</ref>. * [[2026 ел|2026]] – билбаулы көрәш буенча Дөнья кубогының ([[Мәскәү]]) җиңүчесе (130 кг га кадәр үлчәү авырлыгында)<ref>''Дмитрий Слезин''. [https://ufa.aif.ru/sport/details/bashkirskie-koreshisty-vyigrali-shest-nagrad-kubka-mira-2026 Башкирские корешисты выиграли шесть наград Кубка мира 2026.] АиФ Уфа, 09.07.2026{{ref-ru}}</ref>. * 2026 — III Халыкара Иртыш Сабантуеның абсолют батыры<ref>[https://vk.com/club200037491 III Международный Иртышский Сабантуй.] Федерация Корэш ХМАО-Югры, 12.06.2026{{ref-ru}}</ref> ([[Хант-Манси — Югра автономияле округы|Югра]] губернаторы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Руслан Кухарук|Руслан Кухарук|d|Q57603622}} аңа төп бүләкләр — тәкә һәм квадроцикл тапшырган)<ref><ref>[https://surgut-news.ru/society/2026/06/08/4792.html Югра мультикультурная: в регионе прошел Международный Иртышский Сабантуй.] surgut-news.ru, 8.06.2026{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2016 — [[билбаулы көрәш]] буенча Россиянең спорт мастеры<ref>Приказ Министерства спорта Российской Федерации № 25- нг от 6.04.2016</ref> * 2020 — билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры <ref>[https://web.archive.org/web/20201217023302/https://minsport.gov.ru/documents/awards/35094/ Приказ Министерства спорта Российской Федерации № 51 нг от 30.07.2020]</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Лилия. Кызы бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://vk.com/wall-13341393_17562?ysclid=mrdk9szrwd56692367 Сыртаев Айнур Ришатович.] gongtv.ru, 5.01.2020 * [https://vk.com/wall-47384302_6349 Сыртаев Айнур Ришатович.] gongtv.ru, 11.05.2020 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Сыртаев, Айнур}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Башкортстан көрәшчеләре]] [[Төркем:Башкортстан чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Россия чемпионнары]] [[Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Урал физик культура университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Россиянең спорт мастерлары]] [[Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары]] gap9woedenrqungc57l7yyds32zxu33 0 1492398 5994062 5987554 2026-08-01T14:17:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5994062 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме =Ятмис |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 48 |lon_deg = 43|lon_min = 57|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Пенза өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Каменка районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = авыл советы рәисе |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Яңа Ятмис''' ({{lang-ru|Кочелейка}}) — [[Пенза өлкәсе]]нең [[Каменка районы]]на кергән татар авылы.<ref name="ПЭ">Полубояров М. С. Весь Пензенский край: Историко-топографическое описание Пензенской области. М.: ООО «САМ полиграфист», 2016. — 816 с.: илл. ISBN 978-5-00077-381-9</ref> Хәзер [[Ятмис ]] авылы эченә керә. == Географиясе == Авыл Идел буе калкулыгының көнбатыш читендә, Каменка шәһәреннән 5 км көнбатышта, [[Ятмис (елга)|Ятмис]] елгасы ярында урнашкан.<ref>{{Cite web|url=https://www.geonames.org/495285/shcherbakovka.html|title=Shcherbakovka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825115119/http://www.geonames.org/495285/shcherbakovka.html|archivedate=2018-08-25|language=en|publisher=GeoNames|accessdate=2021-02-20}}</ref>. ; Климаты Климат уртача континенталь дип характерлана. Иң салкын айның (гыйнвар) уртача һава температурасы −11,5 °C (абсолют минимум −44 °C); иң җылы айның (июль) һава температурасы — 19,5 °C (абсолют максимум −38 °C). Салкынсыз чор 133 көн дәвам итә. Еллык явым-төшем күләме 467 мм. Кар капламы уртача 141 көн дәвам итә<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/downloadDocFile.php?uin=5661500002020301202001162&fid=f0KuDLw.doc|title=Схема территориального планирования Вадинского района Пензенской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарихы == 1911 ел белән 1926 еллар арасында Тмис авыллыннан аерылып чыккан.1939 елга инде Ятмис авылы эченә кертелгән.<ref name="ПЭ" /> == Халкы == 1926 елда авылда 52 кеше яшәгән.<ref name="ПЭ" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Пенза өлкәсе татар авыллары}} [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Каменка районы торак пунтлары]] 9qwem19asjqfoliaqtmasqdfpg0hu8d 0 1492414 5994168 5993999 2026-08-02T11:25:41Z Әмир 15082 сурәтләү 5994168 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Ранис Гыйләҗетдинов | рәсем = Р.Р.Гилязетдинов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ранис Разин улы Гыйләҗетдинов | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че | туу датасы = 6.10.1995 | туу җире = [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Татарстан]], {{туу җире|Яр Чаллы|Яр Чаллыда}} | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Разин Хәйретдин улы | әни = Анна Пантелеймон кызы | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = Дөнья чемпионы<br/>[[РФ]] чемпионы<br/>[[ТР]] чемпионы<br/>[[Файл:Знак ЗМС России.png|20px|РФ атказанган спорт мастеры (2020)]] [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Россиянең спорт мастеры (2020)]] [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|РФ халыкара класслы спорт мастеры (2019)]] [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|РФ халыкара класслы спорт мастеры (2025)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш| Гыйләҗетдинов}} '''Ранис Гыйләҗетдинов''', Ранис Разин улы Гыйләҗетдинов (''Ранис Разинович Гилязетдинов, [[1995 ел]]ның [[6 октябрь|6 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Яр Чаллы]]'') ― спортчы (көрәшче). [[Билбаулы көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы (2019) һәм атказанган (2020) спорт мастеры (2022). [[Милли көрәш|Көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2025). Билбаулы көрәш буенча дөнья чемпионы (2023). Яр Чаллы, Минзәлә районы [[Сабан туе|Сабан туйларының]] күп тапкырлар абсолют батыры. БРИКС илләре Уеннары җиңүчесе (2024). 130 килограммнан артык авырлык категориясендә чыгыш ясый<ref>''Артур Валеев''. [https://www.business-gazeta.ru/article/598343 Колдун, амбал весом 200 килограммов и директор бассейна: главные батыры России прямо сейчас.] Бизнес-Онлайн, 25.06.2023</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1995 елның 6 октябрендә [[Яр Чаллы]] шәһәрендә туган<ref>''Михаил Тукранов''. [https://voda.nerv-system.ru/biography/ranis-gilyazetdinov-borba-biografiya.html Үзебезнең егет Гилязетдинов Ранис Разинович – ДӨНЬЯ ЧЕМПИОНЫ!]</ref>. Әтисе Разин Хәйретдин улы чыгышы белән [[Минзәлә районы]]ның [[Кадрәк (Минзәлә районы)|Кадрәк]] авыл җирлегеннән, үзе дә көрәшчеләр гаиләсендә туып үскән <ref>''Дильфас Галиев''. [http://menzela.ru/news/tema-dnya/ranis-zashchitit-chest-rayona Ранис защитит честь района.] Газета «Мензеля», 15.01.2020</ref>. әнисе Анна Пантелеймон кызы (Романова) [[Зәй районы]] [[Сарсаз-Баграж]] авылыннан <ref>[https://tuganaylar.ru/news/novosti/v-tatarstane-nas-27-letnii-sordic-ranis-giliazetdinov-oderzal-pobedu-v-poedinke-s-borcom-iz-azerbaid В Татарстане наш 27-летний сородич Ранис Гилязетдинов одержал победу в поединке с борцом из Азербайджана.] [[Туганайлар (газета)|«Туганайлар»]], 25.06.2024</ref><ref>''Ляля Гайфутдинова''. [https://chelny-izvest.ru/news/facts/batyr-sabantuia-ranis-giliazetdinov-podaril-mame-podpisku-na-celninskie-izvestiia Батыр Сабантуя Ранис Гилязетдинов подарил маме подписку на «Челнинские известия».] [[Челнинские известия (газета)|«Челнинские известия»]], 19.11.2024</ref>. Семьядагы барлык бертуганнары югары белемлеләр. Спортта беренче адымнарын биш яшендә ясаган, системалы күнегүләрне җиде яшендә башлаган. Яр Чаллы шәһәренең «М. Ш. Бибишев исемендәге «Витязь» спорт мәктәбендә 2нче класста укыганда көрәш секциясенә язылганнан алып, 18 яшенә кадәр тренеры Илгиз Вәгыйз улы Шәмсевәлиев<ref>[https://edu.tatar.ru/n_chelny/org5732/page2974865.htm Шамсевалиев Ильгиз Вагизович.] Электронное образование Республики Татарстан</ref> кул астында шөгыльләнеп, Чаллы [[Сабан туе]]нда беренче җиңүгә ирешкән: 9-10 яшьлек балалар арасында ярышларда җиңгән. Хәзер Россиянең атказанган тренеры Илнур Нурислам улы Хәйбуллин <ref>[https://edu.tatar.ru/n_chelny/org5732/page2974863.htm Хайбуллин Ильнур Нурисламович.] Электронное образование Республики Татарстан</ref> җитәкчелегендә шөгыльләнә. Мәктәпне яхшы билгеләргә бетереп, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУның]] [[Казан федераль университетының Яр Чаллы институты|Чаллы институтында]] бакалавриат һәм магистратура тәмамлаган. КФУның Чаллы институты аспиранты, анда югары энергетик процесслар һәм агрегатлар кафедрасында укый. Техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсен алу өчен диссертация яза<ref name=":0">''Алексей Першин''. [https://chelny-izvest.ru/news/city/absolyutnyy-batyr-chelnovpishet-dissertatsiyu-i-khochet-stat-kandidatom-tekhnicheskikh-nauk Абсолютный батыр Челнов пишет диссертацию и хочет стать кандидатом технических наук.] «Челнинские известия», 22.06.2022</ref>. == Спорттагы уңышлары == [[Милли көрәш|Көрәш]] буенча берничә тапкыр Татарстан чемпионы. [[Муса Җәлил]] исемендәге турнирның берничә мәртәбә җиңүчесе (2024 елда «Турнирда иң матур алым өчен» [[Ильяс Галимов (1976) |Ильяс Галимов]] исемендәге махсус премиягә лаек булган. Финалда титуллы көрәшче [[Муса Галләмов]]ны җиңгән)<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/specialnoi-premii-imeni-ilyasa-galimova-udostoen-borec-iz-celnov-5934535 Специальной премии имени Ильяса Галимова удостоен борец из Челнов.] [[Татар-информ]], 3.02.2024</ref>. * [[2018 ел|2018]] ― [[билбаулы көрәш]] буенча дөнья чемпионы. * [[2019 ел|2019]]<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/1495843.htm Обладателем звания абсолютного батыра и автомобиля «Лада Гранта» в Челнах стал Ранис Гилязетдинов.] Министерство спорта Республики Татарстан, 16.06.2019</ref>, [[2022 ел|2022]], [[2024 ел|2024]]<ref>[https://tvchelny.ru/news/obshchestvo/absoliutnym-batyrom-sabantuia-2024-v-celnax-stal-ranis-giliazetdinov Абсолютным батыром Сабантуя-2024 в Челнах стал Ранис Гилязетдинов.] tvchelny.ru, 15.06.2024</ref> ― Яр Чаллы Сабан туеның абсолют батыры. 2022 елда финалда [[Эльдар Хәмитов]]ны җиңгән (җиңүчегә тәкә һәм иганәче АA Groupтан «Лада Веста» автомобиле бирелгән)<ref name=":0" />. * 2021 ― беренче халыкара шахтерлар Сабан туе ([[Кемерово]]) җиңүчесе (бу җиңү өчен сарык тәкәсе һәм «Лада Гранта» автомобиле алган<ref>''Ильшат Вагизов''. [https://menzela.ru/news/tema-dnya/ranis-gilyazetdinov-stal-absolyutnym-batyrom-pervogo-mezhdunarodnogo-shakhterskogo-sabantuya Ранис Гилязетдинов стал абсолютным батыром первого международного шахтерского Сабантуя.] Новости Мензелинска, 28.06.2021</ref>. * 2023 ― «Манзара» премиясе ярышларында икенче урын. Финалда Эльдар Хәмитов белән көрәшкән<ref>''Илшат Солтанов.'' [https://shahrichalli.ru/news/kich-bgen-irtg/eldar-xamitov-kopcenyinyn-enese-dip-inune-kiterep-birmilar Эльдар Хәмитов: «Копченый»ның энесе дип, җиңүне китереп бирмиләр.] [[Шәһри Чаллы]], 2.07.2023</ref>. * 2023 ― көрәш буенча дөнья чемпионаты ([[Миңгәр]], Саба районы, Татарстан) ― 130 кг авырлык категориясендә җиңүче. Финалда [[Азәрбайҗан]] көрәшчесе (190 кг лы) Җамал Фәйзиевне җиңгән<ref>''Кристина Иванова''. [https://media.kpfu.ru/news/aspirant-kfu-vpervye-stal-chempionom-mire-po-borbe-koresh Аспирант КФУ впервые стал чемпионом мира по борьбе корэш.] Медиа портал КФУ, 27.06.2023</ref>. * 2024 ― билбаулы көрәш буенча дөнья чемпионатының абсолют батыры<ref>''Юлия Камкина''. [https://kazan.aif.ru/sport/others/koresh-na-loshadyah-i-na-peske-kak-v-rt-srazhalis-batyry-iz-30-stran-mira Корэш на лошадях и на песке. Как в РТ сражались батыры из 30 стран мира.] АиФ Казань, 26.06.2024{{ref-ru}}</ref>. * 2024 ― 5нче БРИКС илләре {{Тәрҗемә ителмәгән 5|БРИКС илләре Спорт уеннары 2024|Спорт уеннарында|d|Q125687099}} көрәш буенча ярыш (''[[Казан]], [[Россия]], 2024 ел, 12 ― 23 июнь'') — иң авыр үлчәү категориясендә алтын медаль. Финалда ул [[Иран]] көрәшчесен җиңгән<ref>''[[Энҗе Габдуллина]]''. [https://intertat.tatar/news/bu-inu-atiem-ocen-tatar-korascelare-briks-cempionnary-5866927 «Бу җиңү – әтием өчен»: Татар көрәшчеләре – БРИКС чемпионнары.] [[Интертат]], 22.06.2024</ref> <ref>[https://milliard.tatar/news/eta-pobeda-za-otca-tatarskie-borcy-cempiony-briks-5719 «Эта победа – за отца»: Татарские борцы ― чемпионы БРИКС.] milliard.tatar, 26.06.2024</ref>. * 2024 ― V Күчмәләрнең Бөтендөнья уеннары ― этник спортның халыкара ярышлары ([[Астана]], [[Казакъстан]]) ― Россия җыелма командасы составында кыргыз көрәшендә алтын медаль (бүләккә 500 мең тенгегә (якынча 95 мең сум) сертификат)<ref>[https://kazanfirst.ru/regions/chelninskij-borecz-pobedil-na-vsemirnyh-igrah-kochevnikov-i-poluchil-500-tysyach-tenge Челнинский борец победил на «Всемирных играх кочевников» и получил 500 тысяч тенге.] kazanfirst.ru, 11.09.2024{{ref-ru}}</ref>. * 2025 ― [[Екатеринбург]]та өлкә Сабан туеның баш батыры (төп приз Татарстан Республикасы Рәисе исеменнән «Лада Гранта» автомобиле). Финал бәйгесендә Чаллыдан Рөстәм Сәлаховны җиңгән<ref>''Ляля Гайфутдинова''. [https://chelny-izvest.ru/news/facts/batyr-iz-celnov-ranis-giliazetdinov-priexal-domoi-na-lade-grante-iz-ekaterinburga Батыр из Челнов Ранис Гилязетдинов приехал домой на «Ладе Гранте» из Екатеринбурга.] «Челнинские известия», 7.07.2025</ref>. * 2025 ― [[Түбән Кама]] Сабан туе баш батыры (приз ― «Лада Гранта» машинасы). Финал бәйгесендә аның көндәше Теләчедән [[Раил Нургалиев]] булган<ref>[https://chelny-izvest.ru/news/facts/priz-granta-absoiutnym-batyrom-v-niznekamske-stal-celninec-ranis-giliazetdinov Приз – «Гранта»: абсолютным батыром в Нижнекамске стал челнинец Ранис Гилязетдинов.] «Челнинские известия», 8.06.2025</ref>. * 2026 ― [[Яшел Үзән]] Сабан туеның абсолют батыры (төп бүләккә Lada Granta автомобиле тапшырылган)<ref>[https://zpravda.ru/news/novosti/brosok-k-pobede-kak-v-zelenodolske-vybrali-absoliutnogo-batyra-sabantuia-2026 Бросок к победе: как в Зеленодольске выбрали абсолютного батыра Сабантуя-2026.] Новости Зеленодольска, 7.06.2026</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2016 ― билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры * 2019 ― билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры * 2020 ― көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>[https://nabchelny.ru/news/42631 Челнинцы удостоены почетных спортивных званий.] Управление информационной политики и по связям с общественностью г. Набережные Челны, 27.01.2021</ref> * 2020 ― билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры<ref name=":0" /> * 2025 ― көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры <ref>[https://msrfinfo.ru/people/2245 Гилязетдинов Ранис Разинович ― Мастер спорта России.] Статистика и аналитика развития спорта в России</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://msrfinfo.ru/people/2245 Гилязетдинов Ранис Разинович ― Мастер спорта России.] Статистика и аналитика развития спорта в России * ''Михаил Тукранов''. [https://voda.nerv-system.ru/biography/ranis-gilyazetdinov-borba-biografiya.html Үзебезнең егет Гилязетдинов Ранис Разинович ― ДӨНЬЯ ЧЕМПИОНЫ!] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Гыйләҗетдинов, Рәнис}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Татарстан көрәшчеләре]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары]] [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Казан федераль университетының Яр Чаллы институтын тәмамлаучылар]] 4cdc45p497c0q0l2wqw8d56ad206hzw 0 1492419 5994068 5994030 2026-08-01T15:40:55Z Nanoqq 43586 5994068 wikitext text/x-wiki {{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=<big>[[Файл:Weightlifting pictogram.svg|30px]] Vasiliy Alekseyev</big><br> <small>{{lang-ruLat|Василий Алексеев}}|изображение=[[Файл:Vasiliy Alekseyev.png|350px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[7 ğinwar]] [[1942]]|метка3=Tuu urını|текст3=[[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}}|метка4=Ülem datası|текст4=[[25 noyäber]] [[2011]] (69 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|ССРБ}} [[SSRB]]<br> {{Байрак|Россия}} [[Räsäy]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]|метка6=Watandaşlıq|заголовок1=|метка7=Sport töre|текст7=[[awır atletika]]|метка8=Trenerlar|текст8=S. Mileyko<br> A. Çujin|метка9=|текст9=|заголовок10=|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=|текст10=|метка11=|текст11=|метка12=|текст12=}}'''Vasiliy Alekseyev''', Vasiliy İvanoviç Alekseyev ({{Lang-ruLat|Василий Иванович Алексеев}}; ''[[1942 yıl|1942 yılnıñ]] [[7 ğinwar|7 ğinwarı]], [[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}} — [[2011 yıl|2011 yılnıñ]] [[25 noyäber|25 noyäbere]], [[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]'') — sovet [[Авыр атлетика|ştangistı]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|de|Verdienter Meister des Sports der UdSSR}} (1970), {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan trenerı|SSRBnıñ atqazanğan trenerı||Honored coach of the USSR}} (1991), ike tapqır [[Olimpiä uyınnarı|Olimpiä çempionı]] (1972, 1976), sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977), sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978), cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976). == Biografiäse == Vasiliy Alekseyev 1942 yılnıñ 7 ğinwarında Räzan ölkäseneñ Pokrovo-Şişkino awılında tuğan (1965 yılda awıl {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Miloslavskoye (Räzan ölkäse)|Miloslavskoye||Miloslavskoye, Ryazan Oblast}} bistäse sostavına kertelgän). Anıñ ätise İvan İvanoviç Alekseyev häm änise Yevdokiä İvanovna kürşe Degtärka awılında tuğannar häm [[Бөек Ватан сугышы|Almaniä-SSRB suğışı]] başlanğançı ğına Pokrovo-Şişkino awılına küçep kilgännär. 1953 yılda Alekseyevlar ğailäse [[Arxangelsk ölkäse|Arxangelsk ölkäseneñ]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Roçegda|Roçegda||Rochegda}} bistäsenä küçkän. Vasiliy sport belän 1960 yılda şöğellänä başlağan. 1961 yılda ul {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Arxangelsk däwlät texnik universitetı|Arxangelsk urman-texnik institutına||Arkhangelsk State Technical University}} uqırğa kergän. Şul uq yılda aña voleybol buyınça berençe sport däräcäse birelgän. Monnan tış, Vasiliy ciñel atletika belän dä şöğellängän. 1963 yılda awır atletikağa küçkäç, ul trener Semön Mileyko citäkçelegendä künegülär ütkärä başlağan. Soñraq [[Tömän ölkäse|Tömän ölkäsendä]] häm Arxangelsk ölkäseneñ [[Коряжма|Koräjma]] şähärendä yäşägän. 1966 yıldan başlap Vasiliy Alekseyev [[Rostov ölkäse|Rostov ölkäseneñ]] [[Шахты|Şaxtı]] şähärendä yäşägän. Biredä «Yujnaya» şaxtası qarşındağı sport seksiäsendä berniçä yıl däwamında ataqlı sportçı, Olimpiä çempionı, SSRBnıñ atqazanğan sport ostası {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Rudolf Plükfelder|Rudolf Plükfelder||Rudolf Plyukfelder}} awır atletika buyınça çempionnar äzerlägän. Alekseyev başta anıñ qul astında şöğellängän, ämmä soñraq alarnıñ yulları ayırılğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Könyaq Räsäy däwlät politexnik universitetı|Novoçerkassk politexnik institutınıñ||South Russian State Polytechnic University}} Şaxtı filialın tämamlağan. Berniqädär waqıt möstäqil räweştä künegülär ütkärgän, ä annarı anıñ ostazı bulıp «Trud» Bötenräsäy irekle sport cämğiäteneñ Üzäk şurası ölkän trenerı Aleksandr Çujin torğan. 1966 yılda Alekseyevnıñ awırlığı yaqınça 100 kilogramm bulğan, ä 1970 yılğa ul inde 133 kilogrammğa citkän. 1970 yılnıñ 24 ğinwarında Velikiye Luki şähärendä basıp kütärü buyınça rekord quyğan — 210,5 kilogramm. 1970 yılnıñ 18 martında Vasiliy Alekseyev öç tör yarış summası buyınça 600 kilogrammlıq rekordı quyğan. 1971 yılnıñ iyülendä SSRB xalıqlarınıñ V Spartakiadası finalında ul ber genä kiç eçendä dönya rekordları cädwalına cide üzgäreş kertkän. 1970—1975 yıllarda häm 1977 yılda SSRB çempionı bulğan. 1972 yılda Münxenda uzğan XX Olimpiä uyınnarında ul öç tör yarış summası buyınça 640 kilogramm näticä kürsätep, yaña Olimpiä rekordı quyğan. Münxendağı ciñüwe öçen Vasiliy Alekseyev [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] belän büläklängän. 1980 yılda Mäskäwdä uzğan Olimpiä uyınnarındağı çığışı uñışsız bulğan<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|title=Василий Алексеев: «На Олимпиаде-80 меня отравили»|access-date=2020-09-29|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303180939/https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|url-status=live}}</ref>. Soñraq Dmitriy Gordonğa birgän intervyusında Vasiliy Alekseyev bu uñışsızlıqnı yanäse yarışlar aldınnan ağulanğan buluwı belän añlatqan. 1970-yıllarda ul mäktäp uquçıları öçen «600» sport klubına nigez salğan häm anı citäklägän. Zur sporttağı çığışların tämamlağannan soñ da Vasiliy Alekseyev üzeneñ täcribäsen yäş buwınğa tapşıruwın däwam itkän. 1990—1992 yıllarda ul SSRB, ä annarı BDB cıyılma törkemeneñ awır atletika buyınça baş trenerı bulğan. 1992 yılda Barselonada uzğan XXV Olimpiä uyınnarında BDB cıyılması törkem isäbendä ciñü yawlağan. Törkem 5 altın, 4 kömeş häm 3 bronza medal’ qazanğan. Trenerlıq eşendäge uñışları öçen Vasiliy Alekseyevqa «SSRBnıñ atqazanğan trenerı» digän maqtawlı isem birelgän. 1996 yılda Şaxtı şähärendä Vasiliy Alekseyev isemendäge 15nçe Olimpiä rezervı sport mäktäbe açılğan. Mäktäptä cide bülek eşli. Biredä 7 yäştän 18 yäşkä qädärge 900 dän artıq sportçı kön sayın [[awır atletika]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|pulä belän atu|pulä belän atu||Bullseye shooting}}, [[Җиңел атлетика|ciñel atletika]], [[Велосипед спорты|velosport]], [[Өстәл теннисы|östäl tennisı]], [[Грек-рим көрәше|yunan-rim köräşe]] häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|taekwondo|taekwondo||Taekwondo}} seksiälärendä şöğellänä. Şähärdä fizik kultura häm sport üseşenä kertkän zur öleşe öçen 1996 yılda Vasiliy Alekseyevqa «Şaxtı şähäreneñ maqtawlı watandaşı» iseme birelgän. 2011 yılnıñ 9 noyäberendä yöräk belän bäyle problemalar arqasında ul däwalanu öçen Munxen şähärendäge kardiologiä klinikasına cibärelgän. 2011 yılnıñ 25 noyäberendä şunda wafat bulğan. Rostov ölkäseneñ Şaxtı şähärendäge üzäk ziratta cirlängän. == Ğailäse == Alekseyev 20 yäşendä öylängän. * Xatını — Olimpiada İvanovna Alekseyeva, Mäskäw ölkäseneñ [[Егорьевск|Yegoryevsk]] şähärendä tuğan. 50 yıl bergä yäşägännär. * Ölkän ulı — Sergey; sotsiolog<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|title=Каталог РГБ|access-date=2021-02-17|archive-date=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506225315/https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|url-status=live}}</ref>, beleme: yuğarı yuridik, yuğarı iqtisadi; sotsiologiä fännäre doktorı, ölkän yustitsiä kiñäşçese. * Keçe ulı — Dmitriy; Beleme: yuğarı yuridik; sport ostası. * Vasiliy Alekseyevnıñ 4 onığı bar. == Näticälär == === Yarışlar === * İke tapqır Olimpiä uyınnarı çempionı (1972, 1976) * Sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977) * Sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978). * Cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976) === Rekordlar === * 79 dönya rekordı, 81 SSRB rekordı quyğan. * Vasiliy Alekseyev öç künegü summası buyınça dönya rekordı iäse — 645 kg<ref>{{YouTube|oDYC-YOnYf8|title=Телевикторина Эрудит Дона . Игра 2. Шахты. Автор и ведущий - Леонид Шафиров|lang=ru|logo=1}}</ref> ==== Dönya rekordları ==== Super awır awırlıqta quyılğan rekordlar: * 24.01.1970 — Basıp kütärü 210,5 kg. Velikiye Luki<ref>{{Cite web|url=http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|title=Vasily Alexeev, Top Olympic Lifters of the 20th Century @ Lift Up|access-date=2011-04-15|archive-date=2012-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105161701/http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|url-status=live}}</ref>. * 24.01.1970 — Etep kütärü 221,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 592,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 595 kg. Velikiye Luki. * 18.03.1970 — Basıp kütärü 213 kg. Minsk. * 18.03.1970 — Öç tör yarış 600 kg. Minsk. * 26.04.1970 — Basıp kütärü 216 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Etep kütärü 223,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 602,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 607,5 kg. Vilnüs. * 28.06.1970 — Basıp kütärü 219,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Etep kütärü 225,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 610 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 612,5 kg. Sombathey. * 20.09.1970 — Etep kütärü 227,5 kg. Kolambus. * 17.11.1970 — Basıp kütärü 220,5 kg. Volgograd. * 17.11.1970 — Etep kütärü 228 kg. Volgograd. * 04.12.1970 — Yolqıp kütärü 177 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Basıp kütärü 221 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Etep kütärü 228,5 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 615 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 620 kg. Şaxtı. * 26.12.1970 — Basıp kütärü 222 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Etep kütärü 229,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 622,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 625 kg. Dnepropetrovsk. * 14.02.1971 — Yolqıp kütärü 177,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Basıp kütärü 222,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Etep kütärü 230 kg. Parij. * 26.03.1971 — Basıp kütärü 223 kg. Vena. * 07.04.1971 — Basıp kütärü 223,5 kg. Mäskäw. * 18.04.1971 — Etep kütärü 230,5 kg. Taganrog. * 27.06.1971 — Basıp kütärü 225 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 231 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 232,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 627,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 630 kg. Sofiä. * 24.07.1971 — Yolqıp kütärü 180 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Basıp kütärü 225,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 233 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 235 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 632,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 637,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 640 kg. Mäskäw. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 227 kg. Lima. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 230 kg. Lima. * 26.09.1971 — Etep kütärü 235,5 kg. Lima. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 231,5 kg. Bolnes. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 235,5 kg. Bolnes. * 15.04.1972 — Etep kütärü 236 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Basıp kütärü 236,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Etep kütärü 237,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 642,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 645 kg. Tallinn. * 29.04.1972 — Etep kütärü 238 kg. Donetsk. * 18.06.1973 — Etep kütärü 240 kg. Madrid. * 18.06.1973 — İke tör yarış 417,5 kg. Madrid. * 03.11.1974 — Etep kütärü 242 kg. Glazov. * 20.03.1974 — Etep kütärü 240,5 kg. Yerevan. * 28.04.1974 — Etep kütärü 241 kg. Tbilisi. * 28.04.1974 — İke tör yarış 420 kg. Tbilisi. * 06.06.1974 — Yolqıp kütärü 187,5 kg. Verona. * 06.06.1974 — İke tör yarış 422,5 kg. Verona. * 29.09.1974 — Etep kütärü 241,5 kg. Manila. * 29.09.1974 — İke tör yarış 425 kg. Manila. * 27.11.1974 — Etep kütärü 242,5 kg. London. * 14.12.1974 — Etep kütärü 243 kg. Zaporojye * 29.12.1974 — Etep kütärü 243,5 kg. Lipetsk. * 11.07.1975 — Etep kütärü 245 kg. Vilnüs. * 23.09.1975 — İke tör yarış 427,5 kg. Mäskäw. * 23.09.1975 — Etep kütärü 245,5 kg. Mäskäw. * 11.11.1975 — Etep kütärü 246 kg. Arxangelsk. * 11.11.1975 — İke tör yarış 430 kg. Arxangelsk. * 07.12.1975 — Etep kütärü 247,5 kg. Monreal. * 15.05.1976 — İke tör yarış 435 kg. Qarağandı. * 27.07.1976 — Etep kütärü 255 kg. Monreal. * 01.09.1977 — Etep kütärü 255,5 kg. Podolsk. * 01.09.1977 — İke tör yarış 445 kg. Podolsk. * 01.11.1977 — Etep kütärü 256 kg. Mäskäw. == Büläkläre == * [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] (1972) * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены|Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı]] (03.09.1971)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1971/36.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов в связи с итогами пятой летней Спартакиады народов СССР|год=1971|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=9|день=8|номер=36|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * [[Халыклар Дуслыгы ордены|Xalıqlar duslığı ordenı]] (1976) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Xörmät Bilgese» ordenı]] (02.12.1970)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1970/49.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов и тренеров|год=1970|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=12|день=9|номер=49|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale|«Fidäqär xezmät öçen. Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale||Jubilee Medal "In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin"}} (1970) == İskärmälär == {{Искәрмәләр}} == Ädäbiät == * {{книга|заглавие=Василий Алексеев. [Фотоочерк]|место=М.|издательство=[[Физкультура и спорт (нәшрият)|Физкультура и спорт]]|год=1977|страниц=48|серия=Герои Олимпийских игр}} * ''Иванов Д. И.'' Русский исполин — Василий Алексеев. — 1980, Москва. * ''Маслова Г.'' Человек с Олимпа. 35 лет фантастическому рекорду. // Грушевский мост. — 2005. — февраль, № 1(2). — с. 10-13. * ''Майдельман О.'' Нас двое таких упертых родилось. Иисус Христос и я. // Кто главный. — 2007. — май. — с. 36-42. * Почётные граждане г. Гуково. Гуково 135. — 2013. — 71 с. * Ростовская область — это мы. — 2017. — 382 с. — (Спорт). == Sıltamalar == * [https://web.archive.org/web/20060824230713/http://tale.must.ru/people/olimp/aleckseev.shtml Биография]. * [http://federacia.ru/encyclopaedia/bomonde/alekseev/ Биография Василия Алексеева на Federacia.ru] * [http://www.bulvar.com.ua/arch/2011/31/4e392deb76b40/ Интервью для газеты «Бульвар»] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:1942 елда туганнар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:2011 елда вафатлар]] [[Төркем:Мүнхенда вафатлар]] [[Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары]] [[Төркем:ССРБ атказанган тренерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Көньяк Рәсәй политехник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ штангистлары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:СССРдан Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1980 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Аурупа чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча ССРБ чемпионнары]] [[Төркем:Гиннесс рекордлар китабы рекордчылары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] 2p0xvr5d4gzlq35soztv2faspwe8grp 5994069 5994068 2026-08-01T15:41:05Z Nanoqq 43586 Nanoqq [[Василий Алексеев (1942)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Vasiliy Alekseyev (1942)]] 5994068 wikitext text/x-wiki {{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=<big>[[Файл:Weightlifting pictogram.svg|30px]] Vasiliy Alekseyev</big><br> <small>{{lang-ruLat|Василий Алексеев}}|изображение=[[Файл:Vasiliy Alekseyev.png|350px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[7 ğinwar]] [[1942]]|метка3=Tuu urını|текст3=[[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}}|метка4=Ülem datası|текст4=[[25 noyäber]] [[2011]] (69 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|ССРБ}} [[SSRB]]<br> {{Байрак|Россия}} [[Räsäy]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]|метка6=Watandaşlıq|заголовок1=|метка7=Sport töre|текст7=[[awır atletika]]|метка8=Trenerlar|текст8=S. Mileyko<br> A. Çujin|метка9=|текст9=|заголовок10=|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=|текст10=|метка11=|текст11=|метка12=|текст12=}}'''Vasiliy Alekseyev''', Vasiliy İvanoviç Alekseyev ({{Lang-ruLat|Василий Иванович Алексеев}}; ''[[1942 yıl|1942 yılnıñ]] [[7 ğinwar|7 ğinwarı]], [[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}} — [[2011 yıl|2011 yılnıñ]] [[25 noyäber|25 noyäbere]], [[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]'') — sovet [[Авыр атлетика|ştangistı]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|de|Verdienter Meister des Sports der UdSSR}} (1970), {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan trenerı|SSRBnıñ atqazanğan trenerı||Honored coach of the USSR}} (1991), ike tapqır [[Olimpiä uyınnarı|Olimpiä çempionı]] (1972, 1976), sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977), sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978), cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976). == Biografiäse == Vasiliy Alekseyev 1942 yılnıñ 7 ğinwarında Räzan ölkäseneñ Pokrovo-Şişkino awılında tuğan (1965 yılda awıl {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Miloslavskoye (Räzan ölkäse)|Miloslavskoye||Miloslavskoye, Ryazan Oblast}} bistäse sostavına kertelgän). Anıñ ätise İvan İvanoviç Alekseyev häm änise Yevdokiä İvanovna kürşe Degtärka awılında tuğannar häm [[Бөек Ватан сугышы|Almaniä-SSRB suğışı]] başlanğançı ğına Pokrovo-Şişkino awılına küçep kilgännär. 1953 yılda Alekseyevlar ğailäse [[Arxangelsk ölkäse|Arxangelsk ölkäseneñ]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Roçegda|Roçegda||Rochegda}} bistäsenä küçkän. Vasiliy sport belän 1960 yılda şöğellänä başlağan. 1961 yılda ul {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Arxangelsk däwlät texnik universitetı|Arxangelsk urman-texnik institutına||Arkhangelsk State Technical University}} uqırğa kergän. Şul uq yılda aña voleybol buyınça berençe sport däräcäse birelgän. Monnan tış, Vasiliy ciñel atletika belän dä şöğellängän. 1963 yılda awır atletikağa küçkäç, ul trener Semön Mileyko citäkçelegendä künegülär ütkärä başlağan. Soñraq [[Tömän ölkäse|Tömän ölkäsendä]] häm Arxangelsk ölkäseneñ [[Коряжма|Koräjma]] şähärendä yäşägän. 1966 yıldan başlap Vasiliy Alekseyev [[Rostov ölkäse|Rostov ölkäseneñ]] [[Шахты|Şaxtı]] şähärendä yäşägän. Biredä «Yujnaya» şaxtası qarşındağı sport seksiäsendä berniçä yıl däwamında ataqlı sportçı, Olimpiä çempionı, SSRBnıñ atqazanğan sport ostası {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Rudolf Plükfelder|Rudolf Plükfelder||Rudolf Plyukfelder}} awır atletika buyınça çempionnar äzerlägän. Alekseyev başta anıñ qul astında şöğellängän, ämmä soñraq alarnıñ yulları ayırılğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Könyaq Räsäy däwlät politexnik universitetı|Novoçerkassk politexnik institutınıñ||South Russian State Polytechnic University}} Şaxtı filialın tämamlağan. Berniqädär waqıt möstäqil räweştä künegülär ütkärgän, ä annarı anıñ ostazı bulıp «Trud» Bötenräsäy irekle sport cämğiäteneñ Üzäk şurası ölkän trenerı Aleksandr Çujin torğan. 1966 yılda Alekseyevnıñ awırlığı yaqınça 100 kilogramm bulğan, ä 1970 yılğa ul inde 133 kilogrammğa citkän. 1970 yılnıñ 24 ğinwarında Velikiye Luki şähärendä basıp kütärü buyınça rekord quyğan — 210,5 kilogramm. 1970 yılnıñ 18 martında Vasiliy Alekseyev öç tör yarış summası buyınça 600 kilogrammlıq rekordı quyğan. 1971 yılnıñ iyülendä SSRB xalıqlarınıñ V Spartakiadası finalında ul ber genä kiç eçendä dönya rekordları cädwalına cide üzgäreş kertkän. 1970—1975 yıllarda häm 1977 yılda SSRB çempionı bulğan. 1972 yılda Münxenda uzğan XX Olimpiä uyınnarında ul öç tör yarış summası buyınça 640 kilogramm näticä kürsätep, yaña Olimpiä rekordı quyğan. Münxendağı ciñüwe öçen Vasiliy Alekseyev [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] belän büläklängän. 1980 yılda Mäskäwdä uzğan Olimpiä uyınnarındağı çığışı uñışsız bulğan<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|title=Василий Алексеев: «На Олимпиаде-80 меня отравили»|access-date=2020-09-29|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303180939/https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|url-status=live}}</ref>. Soñraq Dmitriy Gordonğa birgän intervyusında Vasiliy Alekseyev bu uñışsızlıqnı yanäse yarışlar aldınnan ağulanğan buluwı belän añlatqan. 1970-yıllarda ul mäktäp uquçıları öçen «600» sport klubına nigez salğan häm anı citäklägän. Zur sporttağı çığışların tämamlağannan soñ da Vasiliy Alekseyev üzeneñ täcribäsen yäş buwınğa tapşıruwın däwam itkän. 1990—1992 yıllarda ul SSRB, ä annarı BDB cıyılma törkemeneñ awır atletika buyınça baş trenerı bulğan. 1992 yılda Barselonada uzğan XXV Olimpiä uyınnarında BDB cıyılması törkem isäbendä ciñü yawlağan. Törkem 5 altın, 4 kömeş häm 3 bronza medal’ qazanğan. Trenerlıq eşendäge uñışları öçen Vasiliy Alekseyevqa «SSRBnıñ atqazanğan trenerı» digän maqtawlı isem birelgän. 1996 yılda Şaxtı şähärendä Vasiliy Alekseyev isemendäge 15nçe Olimpiä rezervı sport mäktäbe açılğan. Mäktäptä cide bülek eşli. Biredä 7 yäştän 18 yäşkä qädärge 900 dän artıq sportçı kön sayın [[awır atletika]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|pulä belän atu|pulä belän atu||Bullseye shooting}}, [[Җиңел атлетика|ciñel atletika]], [[Велосипед спорты|velosport]], [[Өстәл теннисы|östäl tennisı]], [[Грек-рим көрәше|yunan-rim köräşe]] häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|taekwondo|taekwondo||Taekwondo}} seksiälärendä şöğellänä. Şähärdä fizik kultura häm sport üseşenä kertkän zur öleşe öçen 1996 yılda Vasiliy Alekseyevqa «Şaxtı şähäreneñ maqtawlı watandaşı» iseme birelgän. 2011 yılnıñ 9 noyäberendä yöräk belän bäyle problemalar arqasında ul däwalanu öçen Munxen şähärendäge kardiologiä klinikasına cibärelgän. 2011 yılnıñ 25 noyäberendä şunda wafat bulğan. Rostov ölkäseneñ Şaxtı şähärendäge üzäk ziratta cirlängän. == Ğailäse == Alekseyev 20 yäşendä öylängän. * Xatını — Olimpiada İvanovna Alekseyeva, Mäskäw ölkäseneñ [[Егорьевск|Yegoryevsk]] şähärendä tuğan. 50 yıl bergä yäşägännär. * Ölkän ulı — Sergey; sotsiolog<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|title=Каталог РГБ|access-date=2021-02-17|archive-date=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506225315/https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|url-status=live}}</ref>, beleme: yuğarı yuridik, yuğarı iqtisadi; sotsiologiä fännäre doktorı, ölkän yustitsiä kiñäşçese. * Keçe ulı — Dmitriy; Beleme: yuğarı yuridik; sport ostası. * Vasiliy Alekseyevnıñ 4 onığı bar. == Näticälär == === Yarışlar === * İke tapqır Olimpiä uyınnarı çempionı (1972, 1976) * Sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977) * Sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978). * Cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976) === Rekordlar === * 79 dönya rekordı, 81 SSRB rekordı quyğan. * Vasiliy Alekseyev öç künegü summası buyınça dönya rekordı iäse — 645 kg<ref>{{YouTube|oDYC-YOnYf8|title=Телевикторина Эрудит Дона . Игра 2. Шахты. Автор и ведущий - Леонид Шафиров|lang=ru|logo=1}}</ref> ==== Dönya rekordları ==== Super awır awırlıqta quyılğan rekordlar: * 24.01.1970 — Basıp kütärü 210,5 kg. Velikiye Luki<ref>{{Cite web|url=http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|title=Vasily Alexeev, Top Olympic Lifters of the 20th Century @ Lift Up|access-date=2011-04-15|archive-date=2012-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105161701/http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|url-status=live}}</ref>. * 24.01.1970 — Etep kütärü 221,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 592,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 595 kg. Velikiye Luki. * 18.03.1970 — Basıp kütärü 213 kg. Minsk. * 18.03.1970 — Öç tör yarış 600 kg. Minsk. * 26.04.1970 — Basıp kütärü 216 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Etep kütärü 223,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 602,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 607,5 kg. Vilnüs. * 28.06.1970 — Basıp kütärü 219,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Etep kütärü 225,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 610 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 612,5 kg. Sombathey. * 20.09.1970 — Etep kütärü 227,5 kg. Kolambus. * 17.11.1970 — Basıp kütärü 220,5 kg. Volgograd. * 17.11.1970 — Etep kütärü 228 kg. Volgograd. * 04.12.1970 — Yolqıp kütärü 177 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Basıp kütärü 221 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Etep kütärü 228,5 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 615 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 620 kg. Şaxtı. * 26.12.1970 — Basıp kütärü 222 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Etep kütärü 229,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 622,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 625 kg. Dnepropetrovsk. * 14.02.1971 — Yolqıp kütärü 177,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Basıp kütärü 222,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Etep kütärü 230 kg. Parij. * 26.03.1971 — Basıp kütärü 223 kg. Vena. * 07.04.1971 — Basıp kütärü 223,5 kg. Mäskäw. * 18.04.1971 — Etep kütärü 230,5 kg. Taganrog. * 27.06.1971 — Basıp kütärü 225 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 231 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 232,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 627,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 630 kg. Sofiä. * 24.07.1971 — Yolqıp kütärü 180 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Basıp kütärü 225,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 233 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 235 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 632,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 637,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 640 kg. Mäskäw. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 227 kg. Lima. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 230 kg. Lima. * 26.09.1971 — Etep kütärü 235,5 kg. Lima. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 231,5 kg. Bolnes. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 235,5 kg. Bolnes. * 15.04.1972 — Etep kütärü 236 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Basıp kütärü 236,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Etep kütärü 237,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 642,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 645 kg. Tallinn. * 29.04.1972 — Etep kütärü 238 kg. Donetsk. * 18.06.1973 — Etep kütärü 240 kg. Madrid. * 18.06.1973 — İke tör yarış 417,5 kg. Madrid. * 03.11.1974 — Etep kütärü 242 kg. Glazov. * 20.03.1974 — Etep kütärü 240,5 kg. Yerevan. * 28.04.1974 — Etep kütärü 241 kg. Tbilisi. * 28.04.1974 — İke tör yarış 420 kg. Tbilisi. * 06.06.1974 — Yolqıp kütärü 187,5 kg. Verona. * 06.06.1974 — İke tör yarış 422,5 kg. Verona. * 29.09.1974 — Etep kütärü 241,5 kg. Manila. * 29.09.1974 — İke tör yarış 425 kg. Manila. * 27.11.1974 — Etep kütärü 242,5 kg. London. * 14.12.1974 — Etep kütärü 243 kg. Zaporojye * 29.12.1974 — Etep kütärü 243,5 kg. Lipetsk. * 11.07.1975 — Etep kütärü 245 kg. Vilnüs. * 23.09.1975 — İke tör yarış 427,5 kg. Mäskäw. * 23.09.1975 — Etep kütärü 245,5 kg. Mäskäw. * 11.11.1975 — Etep kütärü 246 kg. Arxangelsk. * 11.11.1975 — İke tör yarış 430 kg. Arxangelsk. * 07.12.1975 — Etep kütärü 247,5 kg. Monreal. * 15.05.1976 — İke tör yarış 435 kg. Qarağandı. * 27.07.1976 — Etep kütärü 255 kg. Monreal. * 01.09.1977 — Etep kütärü 255,5 kg. Podolsk. * 01.09.1977 — İke tör yarış 445 kg. Podolsk. * 01.11.1977 — Etep kütärü 256 kg. Mäskäw. == Büläkläre == * [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] (1972) * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены|Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı]] (03.09.1971)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1971/36.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов в связи с итогами пятой летней Спартакиады народов СССР|год=1971|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=9|день=8|номер=36|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * [[Халыклар Дуслыгы ордены|Xalıqlar duslığı ordenı]] (1976) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Xörmät Bilgese» ordenı]] (02.12.1970)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1970/49.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов и тренеров|год=1970|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=12|день=9|номер=49|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale|«Fidäqär xezmät öçen. Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale||Jubilee Medal "In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin"}} (1970) == İskärmälär == {{Искәрмәләр}} == Ädäbiät == * {{книга|заглавие=Василий Алексеев. [Фотоочерк]|место=М.|издательство=[[Физкультура и спорт (нәшрият)|Физкультура и спорт]]|год=1977|страниц=48|серия=Герои Олимпийских игр}} * ''Иванов Д. И.'' Русский исполин — Василий Алексеев. — 1980, Москва. * ''Маслова Г.'' Человек с Олимпа. 35 лет фантастическому рекорду. // Грушевский мост. — 2005. — февраль, № 1(2). — с. 10-13. * ''Майдельман О.'' Нас двое таких упертых родилось. Иисус Христос и я. // Кто главный. — 2007. — май. — с. 36-42. * Почётные граждане г. Гуково. Гуково 135. — 2013. — 71 с. * Ростовская область — это мы. — 2017. — 382 с. — (Спорт). == Sıltamalar == * [https://web.archive.org/web/20060824230713/http://tale.must.ru/people/olimp/aleckseev.shtml Биография]. * [http://federacia.ru/encyclopaedia/bomonde/alekseev/ Биография Василия Алексеева на Federacia.ru] * [http://www.bulvar.com.ua/arch/2011/31/4e392deb76b40/ Интервью для газеты «Бульвар»] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:1942 елда туганнар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:2011 елда вафатлар]] [[Төркем:Мүнхенда вафатлар]] [[Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары]] [[Төркем:ССРБ атказанган тренерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Көньяк Рәсәй политехник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ штангистлары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:СССРдан Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1980 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Аурупа чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча ССРБ чемпионнары]] [[Төркем:Гиннесс рекордлар китабы рекордчылары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] 2p0xvr5d4gzlq35soztv2faspwe8grp 5994071 5994069 2026-08-01T15:41:42Z Nanoqq 43586 5994071 wikitext text/x-wiki {{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=<big>[[Файл:Weightlifting pictogram.svg|30px]] Vasiliy Alekseyev</big><br> <small>{{lang-ruLat|Василий Алексеев}}|изображение=[[Файл:Vasiliy Alekseyev.png|300px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[7 ğinwar]] [[1942]]|метка3=Tuu urını|текст3=[[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}}|метка4=Ülem datası|текст4=[[25 noyäber]] [[2011]] (69 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|ССРБ}} [[SSRB]]<br> {{Байрак|Россия}} [[Räsäy]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]|метка6=Watandaşlıq|заголовок1=|метка7=Sport töre|текст7=[[awır atletika]]|метка8=Trenerlar|текст8=S. Mileyko<br> A. Çujin|метка9=|текст9=|заголовок10=|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=|текст10=|метка11=|текст11=|метка12=|текст12=}}'''Vasiliy Alekseyev''', Vasiliy İvanoviç Alekseyev ({{Lang-ruLat|Василий Иванович Алексеев}}; ''[[1942 yıl|1942 yılnıñ]] [[7 ğinwar|7 ğinwarı]], [[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}} — [[2011 yıl|2011 yılnıñ]] [[25 noyäber|25 noyäbere]], [[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]'') — sovet [[Авыр атлетика|ştangistı]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|de|Verdienter Meister des Sports der UdSSR}} (1970), {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan trenerı|SSRBnıñ atqazanğan trenerı||Honored coach of the USSR}} (1991), ike tapqır [[Olimpiä uyınnarı|Olimpiä çempionı]] (1972, 1976), sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977), sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978), cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976). == Biografiäse == Vasiliy Alekseyev 1942 yılnıñ 7 ğinwarında Räzan ölkäseneñ Pokrovo-Şişkino awılında tuğan (1965 yılda awıl {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Miloslavskoye (Räzan ölkäse)|Miloslavskoye||Miloslavskoye, Ryazan Oblast}} bistäse sostavına kertelgän). Anıñ ätise İvan İvanoviç Alekseyev häm änise Yevdokiä İvanovna kürşe Degtärka awılında tuğannar häm [[Бөек Ватан сугышы|Almaniä-SSRB suğışı]] başlanğançı ğına Pokrovo-Şişkino awılına küçep kilgännär. 1953 yılda Alekseyevlar ğailäse [[Arxangelsk ölkäse|Arxangelsk ölkäseneñ]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Roçegda|Roçegda||Rochegda}} bistäsenä küçkän. Vasiliy sport belän 1960 yılda şöğellänä başlağan. 1961 yılda ul {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Arxangelsk däwlät texnik universitetı|Arxangelsk urman-texnik institutına||Arkhangelsk State Technical University}} uqırğa kergän. Şul uq yılda aña voleybol buyınça berençe sport däräcäse birelgän. Monnan tış, Vasiliy ciñel atletika belän dä şöğellängän. 1963 yılda awır atletikağa küçkäç, ul trener Semön Mileyko citäkçelegendä künegülär ütkärä başlağan. Soñraq [[Tömän ölkäse|Tömän ölkäsendä]] häm Arxangelsk ölkäseneñ [[Коряжма|Koräjma]] şähärendä yäşägän. 1966 yıldan başlap Vasiliy Alekseyev [[Rostov ölkäse|Rostov ölkäseneñ]] [[Шахты|Şaxtı]] şähärendä yäşägän. Biredä «Yujnaya» şaxtası qarşındağı sport seksiäsendä berniçä yıl däwamında ataqlı sportçı, Olimpiä çempionı, SSRBnıñ atqazanğan sport ostası {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Rudolf Plükfelder|Rudolf Plükfelder||Rudolf Plyukfelder}} awır atletika buyınça çempionnar äzerlägän. Alekseyev başta anıñ qul astında şöğellängän, ämmä soñraq alarnıñ yulları ayırılğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Könyaq Räsäy däwlät politexnik universitetı|Novoçerkassk politexnik institutınıñ||South Russian State Polytechnic University}} Şaxtı filialın tämamlağan. Berniqädär waqıt möstäqil räweştä künegülär ütkärgän, ä annarı anıñ ostazı bulıp «Trud» Bötenräsäy irekle sport cämğiäteneñ Üzäk şurası ölkän trenerı Aleksandr Çujin torğan. 1966 yılda Alekseyevnıñ awırlığı yaqınça 100 kilogramm bulğan, ä 1970 yılğa ul inde 133 kilogrammğa citkän. 1970 yılnıñ 24 ğinwarında Velikiye Luki şähärendä basıp kütärü buyınça rekord quyğan — 210,5 kilogramm. 1970 yılnıñ 18 martında Vasiliy Alekseyev öç tör yarış summası buyınça 600 kilogrammlıq rekordı quyğan. 1971 yılnıñ iyülendä SSRB xalıqlarınıñ V Spartakiadası finalında ul ber genä kiç eçendä dönya rekordları cädwalına cide üzgäreş kertkän. 1970—1975 yıllarda häm 1977 yılda SSRB çempionı bulğan. 1972 yılda Münxenda uzğan XX Olimpiä uyınnarında ul öç tör yarış summası buyınça 640 kilogramm näticä kürsätep, yaña Olimpiä rekordı quyğan. Münxendağı ciñüwe öçen Vasiliy Alekseyev [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] belän büläklängän. 1980 yılda Mäskäwdä uzğan Olimpiä uyınnarındağı çığışı uñışsız bulğan<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|title=Василий Алексеев: «На Олимпиаде-80 меня отравили»|access-date=2020-09-29|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303180939/https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|url-status=live}}</ref>. Soñraq Dmitriy Gordonğa birgän intervyusında Vasiliy Alekseyev bu uñışsızlıqnı yanäse yarışlar aldınnan ağulanğan buluwı belän añlatqan. 1970-yıllarda ul mäktäp uquçıları öçen «600» sport klubına nigez salğan häm anı citäklägän. Zur sporttağı çığışların tämamlağannan soñ da Vasiliy Alekseyev üzeneñ täcribäsen yäş buwınğa tapşıruwın däwam itkän. 1990—1992 yıllarda ul SSRB, ä annarı BDB cıyılma törkemeneñ awır atletika buyınça baş trenerı bulğan. 1992 yılda Barselonada uzğan XXV Olimpiä uyınnarında BDB cıyılması törkem isäbendä ciñü yawlağan. Törkem 5 altın, 4 kömeş häm 3 bronza medal’ qazanğan. Trenerlıq eşendäge uñışları öçen Vasiliy Alekseyevqa «SSRBnıñ atqazanğan trenerı» digän maqtawlı isem birelgän. 1996 yılda Şaxtı şähärendä Vasiliy Alekseyev isemendäge 15nçe Olimpiä rezervı sport mäktäbe açılğan. Mäktäptä cide bülek eşli. Biredä 7 yäştän 18 yäşkä qädärge 900 dän artıq sportçı kön sayın [[awır atletika]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|pulä belän atu|pulä belän atu||Bullseye shooting}}, [[Җиңел атлетика|ciñel atletika]], [[Велосипед спорты|velosport]], [[Өстәл теннисы|östäl tennisı]], [[Грек-рим көрәше|yunan-rim köräşe]] häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|taekwondo|taekwondo||Taekwondo}} seksiälärendä şöğellänä. Şähärdä fizik kultura häm sport üseşenä kertkän zur öleşe öçen 1996 yılda Vasiliy Alekseyevqa «Şaxtı şähäreneñ maqtawlı watandaşı» iseme birelgän. 2011 yılnıñ 9 noyäberendä yöräk belän bäyle problemalar arqasında ul däwalanu öçen Munxen şähärendäge kardiologiä klinikasına cibärelgän. 2011 yılnıñ 25 noyäberendä şunda wafat bulğan. Rostov ölkäseneñ Şaxtı şähärendäge üzäk ziratta cirlängän. == Ğailäse == Alekseyev 20 yäşendä öylängän. * Xatını — Olimpiada İvanovna Alekseyeva, Mäskäw ölkäseneñ [[Егорьевск|Yegoryevsk]] şähärendä tuğan. 50 yıl bergä yäşägännär. * Ölkän ulı — Sergey; sotsiolog<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|title=Каталог РГБ|access-date=2021-02-17|archive-date=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506225315/https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|url-status=live}}</ref>, beleme: yuğarı yuridik, yuğarı iqtisadi; sotsiologiä fännäre doktorı, ölkän yustitsiä kiñäşçese. * Keçe ulı — Dmitriy; Beleme: yuğarı yuridik; sport ostası. * Vasiliy Alekseyevnıñ 4 onığı bar. == Näticälär == === Yarışlar === * İke tapqır Olimpiä uyınnarı çempionı (1972, 1976) * Sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977) * Sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978). * Cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976) === Rekordlar === * 79 dönya rekordı, 81 SSRB rekordı quyğan. * Vasiliy Alekseyev öç künegü summası buyınça dönya rekordı iäse — 645 kg<ref>{{YouTube|oDYC-YOnYf8|title=Телевикторина Эрудит Дона . Игра 2. Шахты. Автор и ведущий - Леонид Шафиров|lang=ru|logo=1}}</ref> ==== Dönya rekordları ==== Super awır awırlıqta quyılğan rekordlar: * 24.01.1970 — Basıp kütärü 210,5 kg. Velikiye Luki<ref>{{Cite web|url=http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|title=Vasily Alexeev, Top Olympic Lifters of the 20th Century @ Lift Up|access-date=2011-04-15|archive-date=2012-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105161701/http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|url-status=live}}</ref>. * 24.01.1970 — Etep kütärü 221,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 592,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 595 kg. Velikiye Luki. * 18.03.1970 — Basıp kütärü 213 kg. Minsk. * 18.03.1970 — Öç tör yarış 600 kg. Minsk. * 26.04.1970 — Basıp kütärü 216 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Etep kütärü 223,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 602,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 607,5 kg. Vilnüs. * 28.06.1970 — Basıp kütärü 219,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Etep kütärü 225,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 610 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 612,5 kg. Sombathey. * 20.09.1970 — Etep kütärü 227,5 kg. Kolambus. * 17.11.1970 — Basıp kütärü 220,5 kg. Volgograd. * 17.11.1970 — Etep kütärü 228 kg. Volgograd. * 04.12.1970 — Yolqıp kütärü 177 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Basıp kütärü 221 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Etep kütärü 228,5 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 615 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 620 kg. Şaxtı. * 26.12.1970 — Basıp kütärü 222 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Etep kütärü 229,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 622,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 625 kg. Dnepropetrovsk. * 14.02.1971 — Yolqıp kütärü 177,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Basıp kütärü 222,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Etep kütärü 230 kg. Parij. * 26.03.1971 — Basıp kütärü 223 kg. Vena. * 07.04.1971 — Basıp kütärü 223,5 kg. Mäskäw. * 18.04.1971 — Etep kütärü 230,5 kg. Taganrog. * 27.06.1971 — Basıp kütärü 225 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 231 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 232,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 627,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 630 kg. Sofiä. * 24.07.1971 — Yolqıp kütärü 180 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Basıp kütärü 225,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 233 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 235 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 632,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 637,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 640 kg. Mäskäw. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 227 kg. Lima. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 230 kg. Lima. * 26.09.1971 — Etep kütärü 235,5 kg. Lima. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 231,5 kg. Bolnes. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 235,5 kg. Bolnes. * 15.04.1972 — Etep kütärü 236 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Basıp kütärü 236,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Etep kütärü 237,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 642,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 645 kg. Tallinn. * 29.04.1972 — Etep kütärü 238 kg. Donetsk. * 18.06.1973 — Etep kütärü 240 kg. Madrid. * 18.06.1973 — İke tör yarış 417,5 kg. Madrid. * 03.11.1974 — Etep kütärü 242 kg. Glazov. * 20.03.1974 — Etep kütärü 240,5 kg. Yerevan. * 28.04.1974 — Etep kütärü 241 kg. Tbilisi. * 28.04.1974 — İke tör yarış 420 kg. Tbilisi. * 06.06.1974 — Yolqıp kütärü 187,5 kg. Verona. * 06.06.1974 — İke tör yarış 422,5 kg. Verona. * 29.09.1974 — Etep kütärü 241,5 kg. Manila. * 29.09.1974 — İke tör yarış 425 kg. Manila. * 27.11.1974 — Etep kütärü 242,5 kg. London. * 14.12.1974 — Etep kütärü 243 kg. Zaporojye * 29.12.1974 — Etep kütärü 243,5 kg. Lipetsk. * 11.07.1975 — Etep kütärü 245 kg. Vilnüs. * 23.09.1975 — İke tör yarış 427,5 kg. Mäskäw. * 23.09.1975 — Etep kütärü 245,5 kg. Mäskäw. * 11.11.1975 — Etep kütärü 246 kg. Arxangelsk. * 11.11.1975 — İke tör yarış 430 kg. Arxangelsk. * 07.12.1975 — Etep kütärü 247,5 kg. Monreal. * 15.05.1976 — İke tör yarış 435 kg. Qarağandı. * 27.07.1976 — Etep kütärü 255 kg. Monreal. * 01.09.1977 — Etep kütärü 255,5 kg. Podolsk. * 01.09.1977 — İke tör yarış 445 kg. Podolsk. * 01.11.1977 — Etep kütärü 256 kg. Mäskäw. == Büläkläre == * [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] (1972) * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены|Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı]] (03.09.1971)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1971/36.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов в связи с итогами пятой летней Спартакиады народов СССР|год=1971|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=9|день=8|номер=36|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * [[Халыклар Дуслыгы ордены|Xalıqlar duslığı ordenı]] (1976) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Xörmät Bilgese» ordenı]] (02.12.1970)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1970/49.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов и тренеров|год=1970|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=12|день=9|номер=49|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale|«Fidäqär xezmät öçen. Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale||Jubilee Medal "In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin"}} (1970) == İskärmälär == {{Искәрмәләр}} == Ädäbiät == * {{книга|заглавие=Василий Алексеев. [Фотоочерк]|место=М.|издательство=[[Физкультура и спорт (нәшрият)|Физкультура и спорт]]|год=1977|страниц=48|серия=Герои Олимпийских игр}} * ''Иванов Д. И.'' Русский исполин — Василий Алексеев. — 1980, Москва. * ''Маслова Г.'' Человек с Олимпа. 35 лет фантастическому рекорду. // Грушевский мост. — 2005. — февраль, № 1(2). — с. 10-13. * ''Майдельман О.'' Нас двое таких упертых родилось. Иисус Христос и я. // Кто главный. — 2007. — май. — с. 36-42. * Почётные граждане г. Гуково. Гуково 135. — 2013. — 71 с. * Ростовская область — это мы. — 2017. — 382 с. — (Спорт). == Sıltamalar == * [https://web.archive.org/web/20060824230713/http://tale.must.ru/people/olimp/aleckseev.shtml Биография]. * [http://federacia.ru/encyclopaedia/bomonde/alekseev/ Биография Василия Алексеева на Federacia.ru] * [http://www.bulvar.com.ua/arch/2011/31/4e392deb76b40/ Интервью для газеты «Бульвар»] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:1942 елда туганнар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:2011 елда вафатлар]] [[Төркем:Мүнхенда вафатлар]] [[Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары]] [[Төркем:ССРБ атказанган тренерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Көньяк Рәсәй политехник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ штангистлары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:СССРдан Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1980 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Аурупа чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча ССРБ чемпионнары]] [[Төркем:Гиннесс рекордлар китабы рекордчылары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] s0x0yt3qky58ngd729rsavk98z9t2zo 5994079 5994071 2026-08-01T18:00:35Z Nanoqq 43586 5994079 wikitext text/x-wiki {{Карточка|стиль_тела=vcard|класс_вверху=fn|вверху=<big>[[Файл:Weightlifting pictogram.svg|30px]] Vasiliy Alekseyev</big><br> <small>{{lang-ruLat|Василий Алексеев}}|изображение=[[Файл:Vasiliy Alekseyev.png|300px]]|метка1=|текст1=|стиль_меток=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка2=Tuu datası|текст2=[[7 ğinwar]] [[1942]]|метка3=Tuu urını|текст3=[[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}}|метка4=Ülem datası|текст4=[[25 noyäber]] [[2011]] (69 yäş)|стиль_заголовков=background: #eee; text-align: center; width:100px;|текст6={{Байрак|ССРБ}} [[SSRB]]<br> {{Байрак|Россия}} [[Räsäy]]|стиль_названия=background: #eee; text-align: center; width:100px;|метка5=Ülem urını|текст5=[[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]|метка6=Watandaşlıq|заголовок1=|метка7=Sport töre|текст7=[[awır atletika]]|метка8=Trenerlar|текст8=S. Mileyko<br> A. Çujin|метка9=|текст9=|заголовок10=[[Cäyge Olimpiä uyınnarı|Olimpiä uyınnarı]]|класс7=|заголовок7=|заголовок8=|метка10=|текст10=|метка11=|текст11=* [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[Җәйге Олимпия уеннары 1972|Münxen 1972]]. [[1972 yılğı cäyge Olimpiä uyınnarında awır atletika|Super awır awırlıq]] <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[Җәйге Олимпия уеннары 1976|Monreal 1976]]. [[1976 yılğı cäyge Olimpiä uyınnarında awır atletika|Super awır awırlıq]]|метка12=|текст12=|заголовок9=Büläklär häm medallär|заголовок12=[[Awır atletika buyınça dönya çempionatı|Dönya çempionatları]]|текст13=* [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1970 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Kolambus 1970]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1971 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Lima 1971]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1972 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Münxen 1972]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1973 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Havana 1973]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1974 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Manila 1974]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1975 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Mäskäw 1975]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1976 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Monreal 1976]]. Super awır awırlıq <br> * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1977 yılğı awır atletika buyınça dönya çempionatı|Ştutgart 1977]]. Super awır awırlıq <br>|заголовок14=[[Awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Awrupa çempionatları]]|текст15=* [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1970 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Sombathey 1970]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1971 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Sofiä 1971]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1972 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Küstäncä 1972]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1973 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Madrid 1973]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1974 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Verona 1974]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1975 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Mäskäw 1975]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1977 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Ştutgart 1977]]. Super awır awırlıq * [[файл:Gold medal.svg|22px]] [[1978 yılğı awır atletika buyınça Awrupa çempionatı|Havirjov 1978]]. Super awır awırlıq|заголовок16=Däwlät büläkläre|текст17={{Ленин ордены}} {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} {{Халыклар Дуслыгы ордены}} {{Хөрмәт Билгесе ордены}} {{Владимир Илья улы Ленин туган көненә 100 ел тулуны билгеләп үтү йөзеннән}} {{Хезмәт ветераны медале}}}}'''Vasiliy Alekseyev''', Vasiliy İvanoviç Alekseyev ({{Lang-ruLat|Василий Иванович Алексеев}}; ''[[1942 yıl|1942 yılnıñ]] [[7 ğinwar|7 ğinwarı]], [[SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Räzan ölkäse]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Pokrovo-Şişkino|Pokrovo-Şişkino|d|Q61042194}} — [[2011 yıl|2011 yılnıñ]] [[25 noyäber|25 noyäbere]], [[Almaniä]], [[Bavariä]], [[Münxen]]'') — sovet [[Авыр атлетика|ştangistı]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|SSRBnıñ atqazanğan sport ostası|de|Verdienter Meister des Sports der UdSSR}} (1970), {{Тәрҗемә ителмәгән 5|SSRBnıñ atqazanğan trenerı|SSRBnıñ atqazanğan trenerı||Honored coach of the USSR}} (1991), ike tapqır [[Olimpiä uyınnarı|Olimpiä çempionı]] (1972, 1976), sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977), sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978), cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976). == Biografiäse == Vasiliy Alekseyev 1942 yılnıñ 7 ğinwarında Räzan ölkäseneñ Pokrovo-Şişkino awılında tuğan (1965 yılda awıl {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Miloslavskoye (Räzan ölkäse)|Miloslavskoye||Miloslavskoye, Ryazan Oblast}} bistäse sostavına kertelgän). Anıñ ätise İvan İvanoviç Alekseyev häm änise Yevdokiä İvanovna kürşe Degtärka awılında tuğannar häm [[Бөек Ватан сугышы|Almaniä-SSRB suğışı]] başlanğançı ğına Pokrovo-Şişkino awılına küçep kilgännär. 1953 yılda Alekseyevlar ğailäse [[Arxangelsk ölkäse|Arxangelsk ölkäseneñ]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Roçegda|Roçegda||Rochegda}} bistäsenä küçkän. Vasiliy sport belän 1960 yılda şöğellänä başlağan. 1961 yılda ul {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Arxangelsk däwlät texnik universitetı|Arxangelsk urman-texnik institutına||Arkhangelsk State Technical University}} uqırğa kergän. Şul uq yılda aña voleybol buyınça berençe sport däräcäse birelgän. Monnan tış, Vasiliy ciñel atletika belän dä şöğellängän. 1963 yılda awır atletikağa küçkäç, ul trener Semön Mileyko citäkçelegendä künegülär ütkärä başlağan. Soñraq [[Tömän ölkäse|Tömän ölkäsendä]] häm Arxangelsk ölkäseneñ [[Коряжма|Koräjma]] şähärendä yäşägän. 1966 yıldan başlap Vasiliy Alekseyev [[Rostov ölkäse|Rostov ölkäseneñ]] [[Шахты|Şaxtı]] şähärendä yäşägän. Biredä «Yujnaya» şaxtası qarşındağı sport seksiäsendä berniçä yıl däwamında ataqlı sportçı, Olimpiä çempionı, SSRBnıñ atqazanğan sport ostası {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Rudolf Plükfelder|Rudolf Plükfelder||Rudolf Plyukfelder}} awır atletika buyınça çempionnar äzerlägän. Alekseyev başta anıñ qul astında şöğellängän, ämmä soñraq alarnıñ yulları ayırılğan. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Könyaq Räsäy däwlät politexnik universitetı|Novoçerkassk politexnik institutınıñ||South Russian State Polytechnic University}} Şaxtı filialın tämamlağan. Berniqädär waqıt möstäqil räweştä künegülär ütkärgän, ä annarı anıñ ostazı bulıp «Trud» Bötenräsäy irekle sport cämğiäteneñ Üzäk şurası ölkän trenerı Aleksandr Çujin torğan. 1966 yılda Alekseyevnıñ awırlığı yaqınça 100 kilogramm bulğan, ä 1970 yılğa ul inde 133 kilogrammğa citkän. 1970 yılnıñ 24 ğinwarında Velikiye Luki şähärendä basıp kütärü buyınça rekord quyğan — 210,5 kilogramm. 1970 yılnıñ 18 martında Vasiliy Alekseyev öç tör yarış summası buyınça 600 kilogrammlıq rekordı quyğan. 1971 yılnıñ iyülendä SSRB xalıqlarınıñ V Spartakiadası finalında ul ber genä kiç eçendä dönya rekordları cädwalına cide üzgäreş kertkän. 1970—1975 yıllarda häm 1977 yılda SSRB çempionı bulğan. 1972 yılda Münxenda uzğan XX Olimpiä uyınnarında ul öç tör yarış summası buyınça 640 kilogramm näticä kürsätep, yaña Olimpiä rekordı quyğan. Münxendağı ciñüwe öçen Vasiliy Alekseyev [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] belän büläklängän. 1980 yılda Mäskäwdä uzğan Olimpiä uyınnarındağı çığışı uñışsız bulğan<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|title=Василий Алексеев: «На Олимпиаде-80 меня отравили»|access-date=2020-09-29|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303180939/https://www.sport-express.ru/fridays/reviews/798432/|url-status=live}}</ref>. Soñraq Dmitriy Gordonğa birgän intervyusında Vasiliy Alekseyev bu uñışsızlıqnı yanäse yarışlar aldınnan ağulanğan buluwı belän añlatqan. 1970-yıllarda ul mäktäp uquçıları öçen «600» sport klubına nigez salğan häm anı citäklägän. Zur sporttağı çığışların tämamlağannan soñ da Vasiliy Alekseyev üzeneñ täcribäsen yäş buwınğa tapşıruwın däwam itkän. 1990—1992 yıllarda ul SSRB, ä annarı BDB cıyılma törkemeneñ awır atletika buyınça baş trenerı bulğan. 1992 yılda Barselonada uzğan XXV Olimpiä uyınnarında BDB cıyılması törkem isäbendä ciñü yawlağan. Törkem 5 altın, 4 kömeş häm 3 bronza medal’ qazanğan. Trenerlıq eşendäge uñışları öçen Vasiliy Alekseyevqa «SSRBnıñ atqazanğan trenerı» digän maqtawlı isem birelgän. 1996 yılda Şaxtı şähärendä Vasiliy Alekseyev isemendäge 15nçe Olimpiä rezervı sport mäktäbe açılğan. Mäktäptä cide bülek eşli. Biredä 7 yäştän 18 yäşkä qädärge 900 dän artıq sportçı kön sayın [[awır atletika]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|pulä belän atu|pulä belän atu||Bullseye shooting}}, [[Җиңел атлетика|ciñel atletika]], [[Велосипед спорты|velosport]], [[Өстәл теннисы|östäl tennisı]], [[Грек-рим көрәше|yunan-rim köräşe]] häm {{Тәрҗемә ителмәгән 5|taekwondo|taekwondo||Taekwondo}} seksiälärendä şöğellänä. Şähärdä fizik kultura häm sport üseşenä kertkän zur öleşe öçen 1996 yılda Vasiliy Alekseyevqa «Şaxtı şähäreneñ maqtawlı watandaşı» iseme birelgän. 2011 yılnıñ 9 noyäberendä yöräk belän bäyle problemalar arqasında ul däwalanu öçen Munxen şähärendäge kardiologiä klinikasına cibärelgän. 2011 yılnıñ 25 noyäberendä şunda wafat bulğan. Rostov ölkäseneñ Şaxtı şähärendäge üzäk ziratta cirlängän. == Ğailäse == Alekseyev 20 yäşendä öylängän. * Xatını — Olimpiada İvanovna Alekseyeva, Mäskäw ölkäseneñ [[Егорьевск|Yegoryevsk]] şähärendä tuğan. 50 yıl bergä yäşägännär. * Ölkän ulı — Sergey; sotsiolog<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|title=Каталог РГБ|access-date=2021-02-17|archive-date=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506225315/https://search.rsl.ru/ru/record/01000242247|url-status=live}}</ref>, beleme: yuğarı yuridik, yuğarı iqtisadi; sotsiologiä fännäre doktorı, ölkän yustitsiä kiñäşçese. * Keçe ulı — Dmitriy; Beleme: yuğarı yuridik; sport ostası. * Vasiliy Alekseyevnıñ 4 onığı bar. == Näticälär == === Yarışlar === * İke tapqır Olimpiä uyınnarı çempionı (1972, 1976) * Sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977) * Sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978). * Cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976) === Rekordlar === * 79 dönya rekordı, 81 SSRB rekordı quyğan. * Vasiliy Alekseyev öç künegü summası buyınça dönya rekordı iäse — 645 kg<ref>{{YouTube|oDYC-YOnYf8|title=Телевикторина Эрудит Дона . Игра 2. Шахты. Автор и ведущий - Леонид Шафиров|lang=ru|logo=1}}</ref> ==== Dönya rekordları ==== Super awır awırlıqta quyılğan rekordlar: * 24.01.1970 — Basıp kütärü 210,5 kg. Velikiye Luki<ref>{{Cite web|url=http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|title=Vasily Alexeev, Top Olympic Lifters of the 20th Century @ Lift Up|access-date=2011-04-15|archive-date=2012-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105161701/http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=5|url-status=live}}</ref>. * 24.01.1970 — Etep kütärü 221,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 592,5 kg. Velikiye Luki. * 24.01.1970 — Öç tör yarış 595 kg. Velikiye Luki. * 18.03.1970 — Basıp kütärü 213 kg. Minsk. * 18.03.1970 — Öç tör yarış 600 kg. Minsk. * 26.04.1970 — Basıp kütärü 216 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Etep kütärü 223,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 602,5 kg. Vilnüs. * 26.04.1970 — Öç tör yarış 607,5 kg. Vilnüs. * 28.06.1970 — Basıp kütärü 219,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Etep kütärü 225,5 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 610 kg. Sombathey. * 28.06.1970 — Öç tör yarış 612,5 kg. Sombathey. * 20.09.1970 — Etep kütärü 227,5 kg. Kolambus. * 17.11.1970 — Basıp kütärü 220,5 kg. Volgograd. * 17.11.1970 — Etep kütärü 228 kg. Volgograd. * 04.12.1970 — Yolqıp kütärü 177 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Basıp kütärü 221 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Etep kütärü 228,5 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 615 kg. Şaxtı. * 04.12.1970 — Öç tör yarış 620 kg. Şaxtı. * 26.12.1970 — Basıp kütärü 222 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Etep kütärü 229,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 622,5 kg. Dnepropetrovsk. * 26.12.1970 — Öç tör yarış 625 kg. Dnepropetrovsk. * 14.02.1971 — Yolqıp kütärü 177,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Basıp kütärü 222,5 kg. Parij. * 14.02.1971 — Etep kütärü 230 kg. Parij. * 26.03.1971 — Basıp kütärü 223 kg. Vena. * 07.04.1971 — Basıp kütärü 223,5 kg. Mäskäw. * 18.04.1971 — Etep kütärü 230,5 kg. Taganrog. * 27.06.1971 — Basıp kütärü 225 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 231 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Etep kütärü 232,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 627,5 kg. Sofiä. * 27.06.1971 — Öç tör yarış 630 kg. Sofiä. * 24.07.1971 — Yolqıp kütärü 180 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Basıp kütärü 225,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 233 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Etep kütärü 235 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 632,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 637,5 kg. Mäskäw. * 24.07.1971 — Öç tör yarış 640 kg. Mäskäw. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 227 kg. Lima. * 26.09.1971 — Basıp kütärü 230 kg. Lima. * 26.09.1971 — Etep kütärü 235,5 kg. Lima. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 231,5 kg. Bolnes. * 19.03.1972 — Basıp kütärü 235,5 kg. Bolnes. * 15.04.1972 — Etep kütärü 236 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Basıp kütärü 236,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Etep kütärü 237,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 642,5 kg. Tallinn. * 15.04.1972 — Öç tör yarış 645 kg. Tallinn. * 29.04.1972 — Etep kütärü 238 kg. Donetsk. * 18.06.1973 — Etep kütärü 240 kg. Madrid. * 18.06.1973 — İke tör yarış 417,5 kg. Madrid. * 03.11.1974 — Etep kütärü 242 kg. Glazov. * 20.03.1974 — Etep kütärü 240,5 kg. Yerevan. * 28.04.1974 — Etep kütärü 241 kg. Tbilisi. * 28.04.1974 — İke tör yarış 420 kg. Tbilisi. * 06.06.1974 — Yolqıp kütärü 187,5 kg. Verona. * 06.06.1974 — İke tör yarış 422,5 kg. Verona. * 29.09.1974 — Etep kütärü 241,5 kg. Manila. * 29.09.1974 — İke tör yarış 425 kg. Manila. * 27.11.1974 — Etep kütärü 242,5 kg. London. * 14.12.1974 — Etep kütärü 243 kg. Zaporojye * 29.12.1974 — Etep kütärü 243,5 kg. Lipetsk. * 11.07.1975 — Etep kütärü 245 kg. Vilnüs. * 23.09.1975 — İke tör yarış 427,5 kg. Mäskäw. * 23.09.1975 — Etep kütärü 245,5 kg. Mäskäw. * 11.11.1975 — Etep kütärü 246 kg. Arxangelsk. * 11.11.1975 — İke tör yarış 430 kg. Arxangelsk. * 07.12.1975 — Etep kütärü 247,5 kg. Monreal. * 15.05.1976 — İke tör yarış 435 kg. Qarağandı. * 27.07.1976 — Etep kütärü 255 kg. Monreal. * 01.09.1977 — Etep kütärü 255,5 kg. Podolsk. * 01.09.1977 — İke tör yarış 445 kg. Podolsk. * 01.11.1977 — Etep kütärü 256 kg. Mäskäw. == Büläkläre == * [[Ленин ордены|Lenin ordenı]] (1972) * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены|Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı]] (03.09.1971)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1971/36.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов в связи с итогами пятой летней Спартакиады народов СССР|год=1971|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=9|день=8|номер=36|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * [[Халыклар Дуслыгы ордены|Xalıqlar duslığı ordenı]] (1976) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Xörmät Bilgese» ordenı]] (02.12.1970)<ref>{{статья|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1970/49.pdf|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР спортсменов и тренеров|год=1970|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета|месяц=12|день=9|номер=49|страницы=|архив=|архив дата=}}</ref> * {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale|«Fidäqär xezmät öçen. Vladimir İlyiç Leninnıñ tuuwına 100 yıl tulu uñayınnan» medale||Jubilee Medal "In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin"}} (1970) == İskärmälär == {{Искәрмәләр}} == Ädäbiät == * {{книга|заглавие=Василий Алексеев. [Фотоочерк]|место=М.|издательство=[[Физкультура и спорт (нәшрият)|Физкультура и спорт]]|год=1977|страниц=48|серия=Герои Олимпийских игр}} * ''Иванов Д. И.'' Русский исполин — Василий Алексеев. — 1980, Москва. * ''Маслова Г.'' Человек с Олимпа. 35 лет фантастическому рекорду. // Грушевский мост. — 2005. — февраль, № 1(2). — с. 10-13. * ''Майдельман О.'' Нас двое таких упертых родилось. Иисус Христос и я. // Кто главный. — 2007. — май. — с. 36-42. * Почётные граждане г. Гуково. Гуково 135. — 2013. — 71 с. * Ростовская область — это мы. — 2017. — 382 с. — (Спорт). == Sıltamalar == * [https://web.archive.org/web/20060824230713/http://tale.must.ru/people/olimp/aleckseev.shtml Биография]. * [http://federacia.ru/encyclopaedia/bomonde/alekseev/ Биография Василия Алексеева на Federacia.ru] * [http://www.bulvar.com.ua/arch/2011/31/4e392deb76b40/ Интервью для газеты «Бульвар»] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:1942 елда туганнар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:2011 елда вафатлар]] [[Төркем:Мүнхенда вафатлар]] [[Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары]] [[Төркем:ССРБ атказанган тренерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Көньяк Рәсәй политехник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ штангистлары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:СССРдан Олимпия чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннары чемпионнары]] [[Төркем:1972 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1976 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:1980 елгы җәйге Олимпия уеннарында штангистлар]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча Аурупа чемпионнары]] [[Төркем:Авыр атлетика буенча ССРБ чемпионнары]] [[Төркем:Гиннесс рекордлар китабы рекордчылары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] niz8mzfnux3av4ojpu6ax97m89c0t7w 4 1492420 5994140 5994031 2026-08-02T09:46:41Z Frhdkazan 3171 /* Катнашучылар һәм өлеше таблицасы */ + {{u|Fxan}} 5994140 wikitext text/x-wiki == Катнашучылар һәм өлеше таблицасы == [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:III_Төмән_марафоны_мәкаләләре Караулар статистикасын күрсәтү] һәм призлар тапшыру максаты өчен катнашучы туплаган ''[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|сыйфат балларны]]'' [[#Бәяләү|техник исәпләү]] бәйгегә кертелгән мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Төмән вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] ярдәмендә оештырыла: <pre>{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен <u>'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/III/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''</u>: {{Хәзерге вакыйгалар}} {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Төркем/Исәп |- |{{u|Fxan}} |[[Сәяси психология]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:III Төмән марафоны мәкаләләре — Fxan|1]] |- |{{u|???}} |[[]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:III_Төмән_марафоны_мәкаләләре — ???|?]] |- |} idha7cw9rvovuzm5pdxtzm9ewh78z8j 5994166 5994140 2026-08-02T11:20:00Z Frhdkazan 3171 5994166 wikitext text/x-wiki == Катнашучылар һәм өлеше таблицасы == [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:III_Төмән_марафоны_мәкаләләре Караулар статистикасын күрсәтү] һәм призлар тапшыру максаты өчен катнашучы туплаган ''[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|сыйфат балларны]]'' [[#Бәяләү|техник исәпләү]] бәйгегә кертелгән мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Төмән вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] ярдәмендә оештырыла: <pre>{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен <u>'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән/III/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''</u>: {{Хәзерге вакыйгалар}} {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! <small>Өлеше</small> ! Мәкаләләр ! Төркем/Исәп |- |{{u|Fxan}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=Fxan&namespace=0&tagfilter=&start=2026-08-01&end=2026-08-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.08.26]</small> |[[Сәяси психология]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:III Төмән марафоны мәкаләләре — Fxan|1]] |- |{{u|???}} |<small>[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&target=USERNAME&namespace=0&tagfilter=&start=2026-08-01&end=2026-08-31&limit=500 ТөпМохит:<br/>1-31.08.26]</small> |[[]]{{*}}[[]] {{*}}[[]]{{*}}[[]] |[[:Төркем:Википедия:III_Төмән_марафоны_мәкаләләре — ???|?]] |- |} mn0gjp6cixywpl52yfxcm6qtjwx0jy4 0 1492421 5994061 2026-08-01T14:16:22Z Заяц Павел 32203 Заяц Павел [[Борһан Шаһиди урамы (Казан)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Борһан Шәһиди урамы]]: [[Борһан Шәһиди|Борһан Ш'''ә'''һиди]] мәкаләсе нигезендә, башка урамнары бу исем белән юк 5994061 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Борһан Шәһиди урамы]] j1ajyapblvzhe2j2r4pjfa18wef61p9 6 1492422 5994066 2026-08-01T15:38:45Z Nanoqq 43586 5994066 wikitext text/x-wiki == Лицензияләү == {{subst:ET}} jmylhxnf6klkobficrn6flc55atqicu 5994067 5994066 2026-08-01T15:40:25Z Nanoqq 43586 5994067 wikitext text/x-wiki {{Ирексез лицензияле сурәт|тасвир=Vasiliy Alekseyev, sovet ştangistı, SSRBnıñ atqazanğan sport ostası (1970), SSRBnıñ atqazanğan trenerı (1991), ike tapqır Olimpiä çempionı (1972, 1976), sigez tapqır dönya çempionı (1970—1977), sigez tapqır Awrupa çempionı (1970—1975, 1977—1978), cide tapqır SSRB çempionı (1970—1976)|чыганак=https://www.sport-express.ru/weightlifting/reviews/vasiliy-alekseev-tyuremnaya-istoriya-velikogo-sovetskogo-shtangista-otryvok-iz-razgovora-po-pyatnicam-2011-2285585/|ясау вакыты=bilgesez|автор=bilgesez}}{{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ|мәкалә=Vasiliy Alekseyev (1942)|максат=sürätläw|алмаштыру мөмкинлеге=bar|өстәмә мәгълүмат=yuq}} == Лицензияләү == {{subst:ET}} 0rtzjnh5fvn1tg2irblhh8x38pmbqwx 0 1492423 5994070 2026-08-01T15:41:05Z Nanoqq 43586 Nanoqq [[Василий Алексеев (1942)]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Vasiliy Alekseyev (1942)]] 5994070 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Vasiliy Alekseyev (1942)]] mygatsbc0i2lgbqop2a9j7yu203k9pm 1 1492424 5994072 2026-08-01T15:41:58Z Nanoqq 43586 Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Алексеев, Василий Иванович}}» 5994072 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Алексеев, Василий Иванович}} opjfdbje7dkuy8n0qpzg2pj6cmsojtg 0 1492425 5994077 2026-08-01T17:58:34Z Fxan 36462 «[[:ru:Special:Redirect/revision/139499981|Политическое сознание]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 5994077 wikitext text/x-wiki '''Сәяси аң''' - белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар - аерым кешеләр, төркемнәр, милләтләр һәм башкалар сәяси өлкә турында аң ала. Сәяси аң - кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар , карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора. Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба. «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра. Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла. Гадәтидән аермалы буларак, идеологик-теоретик аң күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. Сәясәтнең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла. Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели. <ref>{{Китап|автор=Уледов А. К.|isbn=|isbn2=}}</ref> <ref>{{Китап|автор=Спиркин А. Г.|isbn=|isbn2=}}</ref> <ref>{{Китап|автор=Грушин Б. А.|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] ikzax8l5gbdo2pabuiy5u9wat2b0c5c 5994078 5994077 2026-08-01T17:59:10Z Fxan 36462 {{УК}} 5994078 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси аң''' — белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар — аерым кешеләр, төркемнәр, милләтләр һәм башкалар сәяси өлкә турында аң ала. Сәяси аң — кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар, карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора. Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба. «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра. Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла. Гадәтидән аермалы буларак, идеологик-теоретик аң күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. Сәясәтнең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла. Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели. <ref>{{Китап|автор=Уледов А. К.|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Китап|автор=Спиркин А. Г.|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Китап|автор=Грушин Б. А.|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] apsr7xzqh5m4vm11pd7jqtnvhic3b4d 5994080 5994078 2026-08-01T18:00:48Z Fxan 36462 5994080 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси аң''' — белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар — аерым кешеләр, төркемнәр, милләтләр һәм башкалар сәяси өлкә турында аң ала. Сәяси аң — кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар, карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора. Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба.<ref>{{Книга|автор=Уледов А. К.|заглавие=Структура общественного сознания|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра.<ref>{{Книга|автор=Спиркин А. Г.|заглавие=Сознание и самосознание|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла.<ref>{{Книга|автор=Грушин Б. А.|заглавие=Массовое сознание: опыт определения и проблемы исследования|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1987|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Широков Е.В.|заглавие=Массовое политическое сознание в современной России: его состояние и особенности: дис. ...кан. полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1996|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәтидән аермалы буларак, идеологик-теоретик аң күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. Сәясәтнең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла.<ref>Gavrov, S. Hybrid wars: the archaization of political consciousness and involution of media [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177] {{Wayback|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177 |date=20240126172920 }} // Russian Journal of Communication. Volume 9, 2017 — Issue 2. P. 207—210.</ref>,<ref name="автоссылка">{{Cite web|url=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|author=Белоконев С.Ю., Гавров С.Н.|title=Идеологемы постмодерна vs национально ориентированное мировоззрение: к пониманию политической картины мира российской молодежи|publisher=Гуманитарные науки. Вестник [[Финансовый университет при Правительстве Российской Федерации|Финансового университета]]|accessdate=2024-01-19|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710133927/https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|deadlink=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|url-status=bot: unknown}}, 2023, № 13(1). – С. 21-29.</ref> Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели.<ref>{{Книга|автор=Бушуев А.С.|заглавие=Развитие политического сознания молодежи Республики Татарстан в 1985-2004 годах: историко-социологический аспект: дис. ... канд. ист. наук|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=|год=2007|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>, Н. П. Поливаевой<ref>{{Книга|автор=Поливаева Н.П.|заглавие=Политическое сознание в условиях трансформации российского общества: дис. д-ра полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] myzo0xu5am2dg9exgro7g2h2aknh240 5994081 5994080 2026-08-01T18:02:30Z Fxan 36462 5994081 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси аң''' — белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар — аерым [[кешеләр]], төркемнәр, милләтләр һәм башкалар [[Сәясәт|сәяси]] өлкә турында аң ала. Сәяси [[Аң|аң]] — кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар, карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора.<ref>{{Книга|автор=Аргунова Е.В.|заглавие=Манипулирование массовым сознанием как фактор политической социализации России: дис. ... канд. полит. наук|ответственный=|издание=|место=СПб|издательство=|год=2001|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба.<ref>{{Книга|автор=Уледов А. К.|заглавие=Структура общественного сознания|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра.<ref>{{Книга|автор=Спиркин А. Г.|заглавие=Сознание и самосознание|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла.<ref>{{Книга|автор=Грушин Б. А.|заглавие=Массовое сознание: опыт определения и проблемы исследования|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1987|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Широков Е.В.|заглавие=Массовое политическое сознание в современной России: его состояние и особенности: дис. ...кан. полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1996|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәтидән аермалы буларак, [[Идеология|идеологик-теоретик аң]] күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. [[Сәясәт]]нең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла.<ref>Gavrov, S. Hybrid wars: the archaization of political consciousness and involution of media [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177] {{Wayback|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177 |date=20240126172920 }} // Russian Journal of Communication. Volume 9, 2017 — Issue 2. P. 207—210.</ref>,<ref name="автоссылка">{{Cite web|url=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|author=Белоконев С.Ю., Гавров С.Н.|title=Идеологемы постмодерна vs национально ориентированное мировоззрение: к пониманию политической картины мира российской молодежи|publisher=Гуманитарные науки. Вестник [[Финансовый университет при Правительстве Российской Федерации|Финансового университета]]|accessdate=2024-01-19|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710133927/https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|deadlink=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|url-status=bot: unknown}}, 2023, № 13(1). — С. 21-29.</ref> Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели.<ref>{{Книга|автор=Бушуев А.С.|заглавие=Развитие политического сознания молодежи Республики Татарстан в 1985-2004 годах: историко-социологический аспект: дис. ... канд. ист. наук|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=|год=2007|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>, Н. П. Поливаевой<ref>{{Книга|автор=Поливаева Н.П.|заглавие=Политическое сознание в условиях трансформации российского общества: дис. д-ра полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] eho1pt4lzexo77aooeuh0opsudgucwy 5994082 5994081 2026-08-01T18:03:43Z Fxan 36462 5994082 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси аң''' — белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар — аерым [[кешеләр]], төркемнәр, милләтләр һәм башкалар [[Сәясәт|сәяси]] өлкә турында аң ала. Сәяси [[Аң|аң]] — кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар, карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора.<ref>{{Книга|автор=Аргунова Е.В.|заглавие=Манипулирование массовым сознанием как фактор политической социализации России: дис. ... канд. полит. наук|ответственный=|издание=|место=СПб|издательство=|год=2001|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба.<ref>{{Книга|автор=Уледов А. К.|заглавие=Структура общественного сознания|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра.<ref>{{Книга|автор=Спиркин А. Г.|заглавие=Сознание и самосознание|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> == Гадәти һәм теоретик аң == Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла.<ref>{{Книга|автор=Грушин Б. А.|заглавие=Массовое сознание: опыт определения и проблемы исследования|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1987|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Широков Е.В.|заглавие=Массовое политическое сознание в современной России: его состояние и особенности: дис. ...кан. полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1996|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәтидән аермалы буларак, [[Идеология|идеологик-теоретик аң]] күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. [[Сәясәт]]нең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла.<ref>Gavrov, S. Hybrid wars: the archaization of political consciousness and involution of media [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177] {{Wayback|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177 |date=20240126172920 }} // Russian Journal of Communication. Volume 9, 2017 — Issue 2. P. 207—210.</ref>,<ref name="автоссылка">{{Cite web|url=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|author=Белоконев С.Ю., Гавров С.Н.|title=Идеологемы постмодерна vs национально ориентированное мировоззрение: к пониманию политической картины мира российской молодежи|publisher=Гуманитарные науки. Вестник [[Финансовый университет при Правительстве Российской Федерации|Финансового университета]]|accessdate=2024-01-19|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710133927/https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|deadlink=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|url-status=bot: unknown}}, 2023, № 13(1). — С. 21-29.</ref> Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели.<ref>{{Книга|автор=Бушуев А.С.|заглавие=Развитие политического сознания молодежи Республики Татарстан в 1985-2004 годах: историко-социологический аспект: дис. ... канд. ист. наук|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=|год=2007|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>, Н. П. Поливаевой<ref>{{Книга|автор=Поливаева Н.П.|заглавие=Политическое сознание в условиях трансформации российского общества: дис. д-ра полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] 1zrthhjww6fkfvrwacn73entsgk8e0f 5994083 5994082 2026-08-01T18:04:21Z Fxan 36462 /* Гадәти һәм теоретик аң */ 5994083 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси аң''' — белем, бәяләүләр, карашлар һәм хисләр системасы, аның ярдәмендә субъектлар — аерым [[кешеләр]], төркемнәр, милләтләр һәм башкалар [[Сәясәт|сәяси]] өлкә турында аң ала. Сәяси [[Аң|аң]] — кешеләрнең табигать, җәмгыятьнең матди тормышы һәм җәмгыят мөнәсәбәтләре системасы чагылдырган идеяләр, теорияләр, карашлар, карашлар, карашлар, хисләр, ышанулар, эмоцияләр, кәефләр системасы; ул белем һәм бәяләүләр системасы, аның ярдәмендә сәясәт өлкәсен аңлау субъектлар тарафыннан аерым кешеләр, төркемнәр, сыйныфлар, җәмгатьчелекләр формасында эш итүләре белән барлыкка килә. Ул сәяси системаның эшчәнлеге һәм үсеше өчен кирәкле элемент булып тора.<ref>{{Книга|автор=Аргунова Е.В.|заглавие=Манипулирование массовым сознанием как фактор политической социализации России: дис. ... канд. полит. наук|ответственный=|издание=|место=СПб|издательство=|год=2001|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref Сәяси аң — иҗтимагый аң рәвешләренең берсе. Ул — сәяси процесста катнашучының бу процесска һәм үзенең андагы роленә карата булган фикер һәм тойгылары. Сәяси тормыш, сәяси институтлар эшчәнлеге, сәяси вакыйга һәм сәяси карарлар социаль бергәлекләр — сыйныф, милләт, социаль төркем, шулай ук индивидлар тарафыннан төрлечә кабул ителә. Барлык сәяси күренешләр сәясәт турындагы күзаллауларда, хисләрдә, фикерләүдә чагылыш таба.<ref>{{Книга|автор=Уледов А. К.|заглавие=Структура общественного сознания|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> «Сәяси аң» төшенчәсе «сәяси белем» төшенчәсенә тәңгәл түгел. Бу кешеләрнең башындагы сәяси чынбарлык чагылышы образы гына түгел, аларның әлеге чынбарлыкка мөнәсәбәте дә. Бу — объектив сәяси шартларга һәм үз эшчәнлеге рәвешләренә, кешеләрнең тормышта үз функциясе һәм роленә субъектив эчке мөнәсәбәте, ул гына да түгел, кызыксынулы, хисси мөнәсәбәте. Аның нигезендә — сәяси процесста катнашучылар өчен сәяси мөнәсәбәтләрнең, институтларның, норма, вакыйгаларның уңай яисә тискәре әһәмияте (гамәли кыйммәте, актуальлеге). Сәяси аң төрлечә формалаша һәм дөньяны ике дәрәҗәдә — гадәти-гамәли һәм идеологик-теоретик дәрәҗәдә үзенчәлекле чагылдыра.<ref>{{Книга|автор=Спиркин А. Г.|заглавие=Сознание и самосознание|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> == Гадәти һәм теоретик аң == Гадәти сәяси аң бар кешедә дә очраклы рәвештә, көндәлек тормышта, гамәли эшчәнлектә формалаша. Төрле сәяси институтлар, социаль көчләр белән үзара мөнәсәбәткә кереп, сәяси процессларга тартылып, сәяси вакыйгалар аша үтеп, кешеләр сәяси тормышны танып белә, аларда сәяси күренешләргә, сәясәт эшлеклеләренә мөнәсәбәт формалаша, гамәли тәҗрибә, күзаллау, хис, гадәт барлыкка килә. Кеше аңында турыдан-туры күзәткән, сәяси тормышның өстендә генә булгандай тоелган нәрсәләр чагыла. Гадәти аңда сәяси психология сизелерлек урын ала. Бу — сәяси хисләр, кәеф, фикерләр, кыйммәти юнәлеш һәм бәяләү фикерләве; аларда сәяси тормышны, анда әлеге индивидның, билгеле бер кешеләр төркеменең ролен эмоциональ кабул итү чагыла.<ref>{{Книга|автор=Грушин Б. А.|заглавие=Массовое сознание: опыт определения и проблемы исследования|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1987|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Широков Е.В.|заглавие=Массовое политическое сознание в современной России: его состояние и особенности: дис. ...кан. полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1996|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> Гадәтидән аермалы буларак, [[Идеология|идеологик-теоретик аң]] күз белән күреп кабул итү чигеннән чыга, сәяси тормышның җитди факторларын һәм тенденцияләрен төшенчәләр, гомумиләштерүче нәтиҗәләр, сәяси идеяләр системасында эчке закончалыклы багланышларны чагылдыра. Гадәти аң очраклы барлыкка килсә, теоретик аң исә галимнәр, идеологларның квалификацияле эшчәнлеге нәтиҗәсе булып тора. Әгәр дә гадәти дәрәҗәдә аң эзлексез, мозаика сыман, каршылыклы булса, теоретик дәрәҗәдә ул сәяси күренешләрне яисә идеологик доктриналарны системага салынган фәнни-теоретик аңлату рәвешен ала. Сәясәтне фәнни тикшеренү «сәясәт белеме» дигән фән барлыкка китерә. [[Сәясәт]]нең нинди дә булса субъектының (сыйныф, милләт, җәмгыять, иҗтимагый хәрәкәт, партия) төп мәнфәгатьләрен, дөньяга карашын, идеалларын гәүдәләндергән идеяләр һәм карашлар системасы «идеология» дип атала. Ул социаль-сәяси теорияләр, сәяси партияләрнең программ документлары, лозунглар рәвешендә чагыла.<ref>Gavrov, S. Hybrid wars: the archaization of political consciousness and involution of media [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177] {{Wayback|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19409419.2017.1323177 |date=20240126172920 }} // Russian Journal of Communication. Volume 9, 2017 — Issue 2. P. 207—210.</ref><ref name="автоссылка">{{Cite web|url=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|author=Белоконев С.Ю., Гавров С.Н.|title=Идеологемы постмодерна vs национально ориентированное мировоззрение: к пониманию политической картины мира российской молодежи|publisher=Гуманитарные науки. Вестник Финансового университета|accessdate=2024-01-19|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710133927/https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|deadlink=https://humanities.fa.ru/jour/article/view/740|url-status=bot: unknown}}, 2023, № 13(1). — С. 21-29.</ref> Гадәти һәм теоретик аң арасында үтеп булмаслык чик юк. Ул бер үк сәяси аңның төрле баскычлары гына; алар үзара бәйләнештә тора, бер-берсенә йогынты ясый. Индивидларның гадәти аңы сәясәт фәнен өйрәнгәндә, идеологияне кабул иткәндә азмы-күпме дәрәҗәдә үзгәрә. Сәяси аң тулаем алганда сәясәтнең һәр субъекты сәяси тәртибен билгели.<ref>{{Книга|автор=Бушуев А.С.|заглавие=Развитие политического сознания молодежи Республики Татарстан в 1985-2004 годах: историко-социологический аспект: дис. ... канд. ист. наук|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=|год=2007|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>, Н. П. Поливаевой<ref>{{Книга|автор=Поливаева Н.П.|заглавие=Политическое сознание в условиях трансформации российского общества: дис. д-ра полит. наук|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Назаров М. М. Типы политического сознания // Социс. — 1992. — № 6. — С. 64-71. * Андреев С. С. Политическое сознание и политическое поведение // Социально-политический журнал. — 1996. — № 6. — С. 150—157. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20081205000835/http://society.polbu.ru/alisova_politsociology/ch21_all.html Л. Н. Алисова,.Т. Голенкова. Политическая социология Политическое сознание. Структура и содержание политического сознания] [[Төркем:Аң]] [[Төркем:Политология]] o43cmkdu5k095d7c2msnyilz7ybwi5m 0 1492426 5994084 2026-08-01T18:07:39Z Fxan 36462 «[[:ru:Special:Redirect/revision/148120533|Политическая психология]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 5994084 wikitext text/x-wiki '''Сәяси [[психология]]''' - психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы - сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы - кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология - сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала. Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый. Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=Шестопал Е. Б.|isbn=5-16-000981-7}} <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[Төркем:Сәяси культура]] [[Төркем:Психология]] cq8947k7n3f5co5btt14ujttajcsv6g 5994085 5994084 2026-08-01T18:08:01Z Fxan 36462 {{УК}} 5994085 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси [[психология]]''' - психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы - сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы - кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология - сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала. Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый. Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=Шестопал Е. Б.|isbn=5-16-000981-7}} <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[Төркем:Сәяси культура]] [[Төркем:Психология]] fuf6bkmiqe4v1zp9d6rmdfj57lbw2w5 5994086 5994085 2026-08-01T18:08:10Z Fxan 36462 5994086 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси [[психология]]''' — психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы — сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы — кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология — сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала. Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый. Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == [[Төркем:Сәяси культура]] [[Төркем:Психология]] tinrcd391d34gteccubyjmk2sb6npwg 5994087 5994086 2026-08-01T18:08:55Z Fxan 36462 5994087 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси [[психология]]''' — психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы — сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы — кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология — сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала. Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый.<ref>{{Cite web|url=http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|title=История кафедры политит психол СПБГУ|website=www.yuriev.spb.ru|access-date=2022-04-19|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125170222/http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|url-status=live}}</ref> Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү.<ref>{{Книга|автор = Шестопал Е.Б.|заглавие = Политическая психология|ответственный = |издание = М.: Инфра-М, 2002|место = |издательство = |год = |страницы = |страниц = |isbn = }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|автор=Шестопал Е. Б.|заглавие= Политическая психология : Учеб. для вузов.|место=М.|издательство=ИНФРА-М|год=2002|страниц=446|isbn=5-16-000981-7}} [[Төркем:Сәяси культура]] [[Төркем:Психология]] ramzhkdz72sua158pdh0izi4cey1klr 5994088 5994087 2026-08-01T18:09:11Z Fxan 36462 /* Әдәбият */ 5994088 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси [[психология]]''' — психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы — сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы — кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология — сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала. Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый.<ref>{{Cite web|url=http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|title=История кафедры политит психол СПБГУ|website=www.yuriev.spb.ru|access-date=2022-04-19|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125170222/http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|url-status=live}}</ref> Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү.<ref>{{Книга|автор = Шестопал Е.Б.|заглавие = Политическая психология|ответственный = |издание = М.: Инфра-М, 2002|место = |издательство = |год = |страницы = |страниц = |isbn = }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|автор=Шестопал Е. Б.|заглавие= Политическая психология : Учеб. для вузов.|место=М.|издательство=ИНФРА-М|год=2002|страниц=446|isbn=5-16-000981-7}} [[Төркем:Сәясәт]] [[Төркем:Психология]] pz83o3u92sw6j1r718ux36grlrlzx9x 5994089 5994088 2026-08-01T18:09:51Z Fxan 36462 5994089 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси [[психология]]''' — психология, политология һәм [[социология]] үзара тоташкан дисциплиналар арасындагы фән. Сәяси психологиянең төп бурычы — сәяси тәртип һәм аңның законлылыкларын өйрәнү. Сәяси психологияне өйрәнүнең предметы — кешенең тышкы сәясәткә (һөҗүм, терроризм, сәяси карарлар, этник конфликтлар, сөйләшү партнерларын кабул итү) һәм эчке (сәяси катнашу, азчылыкларны дискриминацияләү, сәяси юнәлешләр формалаштыру) проблемаларына кагылышлы сәяси тәртипнең психологик компонентлары, аларның тикшеренүе сәясәтне аңлатуга психологик белемнәрне кулланырга мөмкинлек бирә. Сәяси психологиядә кулланылган алымнар артыкчылык буенча индивидуаль тәртипне анализлауга юнәлдерелгән (контент-анализ, интервьюлар, фокус-төркемнәр, тестлар, эксперт бәяләмәләре). == Сәяси психология — сәясәт бүлеге == Сәяси аң структурасында сәяси психология — сәяси хисләр, эмоция, кәеф, фикерләр һәм җәмгыятьнең сәяси тормышы психологик компонентлары һәм яклары мөһим роль уйный. Сәяси аңның теоретик дәрәҗәсенә керүче, идеологларның зур булмаган төркеменең махсус эшчәнлеге җимеше булып торучы идеологиядән аермалы буларак, сәяси психология көндәлек тормышта, гражданнарның хакимият институтлары белән хезмәттәшлеге процессында, ягъни гадәти аң дәрәҗәсендә формалаша. Шуңа күрә ул аңның гамәли тибы буларак характерлана, дөньяга карашның системага салынмаган, эчке каршылыклы җыелмасын гәүдәләндерә һәм рациональ дә, иррациональ, өстәмә аң элементларын да үз эченә ала.<ref>Lipset S. Political Man. The Social Bases of Politics. The Johns Hopkins Univ.Press., 1959/1988., Political Man: The Social Bases of Politics. Garden City, NY: Doubleday, 1960.</ref> Сәяси психологиянең чагыштырмача тотрыклы өлеше булып әхлак, менталитет, этносларның психологик барлыгы, сәламәт акыл тора; ә үзгәрүчән өлешен кәеф, хисләр, тойгылар, нидер көтү тәшкил итә. Сәяси психологиянең барлык бу компонентлары сәясәт субъектларының үз-үзләрен тотышына йогынты ясый.<ref>{{Cite web|url=http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|title=История кафедры политит психол СПБГУ|website=www.yuriev.spb.ru|access-date=2022-04-19|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125170222/http://www.yuriev.spb.ru/faculty/faculty-history|url-status=live}}</ref> Сәяси психологияне өйрәнүче галимнәр аның сәяси тормыштагы ролен берничә юнәлештә ачып бирә. Беренчедән, бу — сәясәттә шәхес психологиясе (лидер шәхесен дә кертеп). Икенчедән, кече төркем психологиясе (төркем эчендәге үзара мөнәсәбәтләр һәм аның тышкы даирә белән мөнәсәбәтләре). Өченчедән, зур социаль төркемнәр һәм милли-этник бергәлекләр психологиясе. Дүртенчедән, массалар һәм массакүләм карашлар психологиясе. Мөһим юнәлеш — халыкның сәяси мәгълүматны кабул итүен өйрәнү.<ref>{{Книга|автор = Шестопал Е.Б.|заглавие = Политическая психология|ответственный = |издание = М.: Инфра-М, 2002|место = |издательство = |год = |страницы = |страниц = |isbn = }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|автор=Шестопал Е. Б.|заглавие= Политическая психология : Учеб. для вузов.|место=М.|издательство=ИНФРА-М|год=2002|страниц=446|isbn=5-16-000981-7}} [[Төркем:Сәясәт]] [[Төркем:Психология]] b9tldwxxrynyk92ajxkvfvn7wmwmcoc 0 1492427 5994090 2026-08-01T18:23:15Z Fxan 36462 «[[:kk:Special:Redirect/revision/3146307|Саяси тәртіп]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 5994090 wikitext text/x-wiki Сәяси тәртип — сәяси субъектның социаль мохит, төрле иҗтимагый-сәяси көчләр белән үзара мөнәсәбәтен характерлаучы гамәлләр һәм хәрәкәтләр ул. Бу — эшләрнең, нинди дә булса иҗтимагый әһәмиятле максатларга ирешүгә юнәл- телгән аңлы гамәлләр; традиция, кыйммәти юнәлешләр тудырган гамәлләр, шулай ук индивидның эмоциональ халәте китереп чыгарган аңсыз гамәлләр җыелмасы. Кеше гамәлләрендә сәяси тәртипнең кыйммәти аспектлары ачык чагыла. Реаль сәяси тәртиптә аңлап һәм аңламыйча кылынган, рациональ һәм эмоциональ компонентлар үзара катлаулы мөнәсәбәтләрдә була. Үз-үзеңне тоту интенсивлык дәрәҗәсе буенча корректлы, цивилизацияле мөнәсәбәтләрдән алып, ачулы һәм игелексез халәткә, сүз белән мыскыллауга, хәтта физик көч куюга кадәр үзгәрергә мөмкин. Игътибарны сәяси эшчәнлек субъектларының берсе — шәхескә юнәлтик. Сәясәт өлкәсендә кеше башка кешеләр, сәяси оешмалар, дәүләт органнары һ.б. белән үзара мөнәсәбәткә керә. Болар ярдәмләшү, хезмәттәшлек, бердәмлек мөнәсәбәтләре яисә, киресенчә, каршы тору, көрәш, сәяси көндәшлек булырга мөмкин. Бу мөнәсәбәтләр анда катнашучылар мәнфәгатьләре, аларның туры килүе яисә каршылыгы белән билгеләнә. Сәяси тәртиптә шәхеснең аңлы сәяси мәнфәгатьләре һәм кыйммәтләре булу хәлиткеч әһәмияткә ия. Сәяси мәнфәгатьләр халыкның төрле төркемнәре хәлен чагылдырганга, әлеге төркем вәкилләре, кагыйдә буларак, үз мәнфәгатьләрен сәясәт аша гамәлгә ашырырга тырыша. Бу күзлектән караганда кече эшмәкәрләрнең сәяси тәртибе, әйтик, дәүләт аппараты хезмәткәрләре тәртибеннән аерылырга мөмкин. Халыкның теге яки бу төркеме хуплаган кыйммәтләр дә бик мөһим. Кешеләр аңында демократик кыйммәтләрнең ныгып урнашуы күп очракта аларның демократик партиягә һәм демократик, хокукый формаларга йөз тотуын билгели. Сәяси тәртип шәхеснең сәяси активлыгының аның гамәлләренең һәм гамәлсезлегенең барлык рәвешләрен үз эченә ала. Сәяси демонстрациядә катнашу — бу мөмкин булган сәяси гамәл. Сайлауларда катнашмау — шулай ук гамәлсезлек рәвешендәге сәяси тәртипнең мөмкин булган варианты. Бу очракта гамәлсезлек сәяси вазгыятьнең үсеше өчен теге яки бу нәтиҗәгә ия булган эш булып тора. Сайлауларда, манифестацияләрдә, митингларда катнашуны, эш-гамәлнең күз алдында булуына карап, сәяси тәртипнең — ачык, ә сәяси пассивлыкны, сәяси тормыштан тайпылырга омтылуны ябык рәвешенә кертәләр. Дәвамчанлык күзлегеннән караганда сәяси тәртип рәвешләре традиционга (әлеге сәяси культура өчен типик булган сәяси күзаллауларга, менталитетка туры килүче) һәм инновационга (сәяси тәртипнең яңа үрнәкләрен булдыручы, сәяси мөнәсәбәтләрнең яңа сыйфатын тудыручы) бүленә. Үзенең максатчан юнәлеше буенча сәяси тәртип конструктив (сәяси системаның нормаль эшләвенә ярдәм итүче) һәм деструктив (сәяси тәртипне бозучы) булырга мөмкин. Сәяси тәртип индивидуаль, төркемдәге һәм массачыл була. Индивидуаль сәяси тәртип — индивидның иҗтимагый-сәяси әһәмияткә ия (сәясәтчеләр һәм сәясәт турында фикерне чагылдырган гамәли эш яисә кеше алдында әйтелгән сүз) гамәле. Төркемдәге сәяси тәртип сәяси оешмалар яисә индивидларның очраклы барлыкка килгән сәяси яктан актив төркеме эшчәнлеге белән бәйле. Сәяси тәртипнең иң массачыл формалары булып сайлау, референдум, митинг, демонстрацияләр тора. Төркемдә, ә тагын да күбрәк — массачыл сәяси тәртиптә башкаларга охшарга тырышу, эмоциональ йогынты, теләктәшлек, индивидуаль тәртипне төркем нормаларына буйсындыру күзәтелә. Сәяси катнашуның иң массачыл рәвеше сайлау булганлыктан, тикшеренүчеләрнең аерым игътибарын гражданнарның электоралъ тәртибе җәлеп итә: халыкның теге яки бу катламы вәкилләре кемгә һәм ни өчен тавыш бирә, гражданнарның бер өлеше сайлауларда катнашмауның сәбәбе нидә? Электораль тәртип байтак факторлардан тора. Партия системасы күптәннән барлыкка килгән илләрдә сайлаучыларның билгеле бер партия белән элемтәсе тотрыклы. Алар күптәннән «үз партиясе» дип санап килгән фирка өчен сайлаудан сайлауга тавыш биреп килә. Сайлаучыларның байтак өлеше тавышларын булган проблемаларны үзләре өчен иң кулай хәл итәрлек карарлар тәкъдим итүче кандидатларга яисә партияләргә бирә. Нәм, ниһаять, билгеле бер кандидатларның индивидуаль һәм төркемдәге тарафдарлары бар. Бу очракта программадан бигрәк кандидат башкарган яки башкарырга җыенган эшләргә уңай бәядән чыгып, аның өчен тавыш бирәләр. Атап үтелгән факторлар үзара тәэсир итешә, кайчакта бер-берсенә каршы килә, бер-берсен кабатлый. == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Сәясәт]] 8sivsksk19dsz4xq38wwi9uyost2457 5994091 5994090 2026-08-01T18:25:09Z Fxan 36462 5994091 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси тәртип''' — [[Сәясәт|сәяси]] субъектның социаль мохит, төрле иҗтимагый-сәяси көчләр белән үзара мөнәсәбәтен характерлаучы гамәлләр һәм хәрәкәтләр ул. Бу — эшләрнең, нинди дә булса иҗтимагый әһәмиятле максатларга ирешүгә юнәлтелгән аңлы гамәлләр; традиция, кыйммәти юнәлешләр тудырган гамәлләр, шулай ук индивидның эмоциональ халәте китереп чыгарган аңсыз гамәлләр җыелмасы. Кеше гамәлләрендә сәяси тәртипнең кыйммәти аспектлары ачык чагыла. Реаль сәяси тәртиптә аңлап һәм аңламыйча кылынган, рациональ һәм эмоциональ компонентлар үзара катлаулы мөнәсәбәтләрдә була. [[Үз-үзен тану|Үз-үзеңне тоту]] интенсивлык дәрәҗәсе буенча корректлы, цивилизацияле мөнәсәбәтләрдән алып, ачулы һәм игелексез халәткә, сүз белән мыскыллауга, хәтта физик көч куюга кадәр үзгәрергә мөмкин.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. — Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> Игътибарны сәяси эшчәнлек субъектларының берсе — [[шәхес]]. Сәясәт өлкәсендә кеше башка кешеләр, сәяси оешмалар, дәүләт органнары һәм башкалар белән үзара мөнәсәбәткә керә. Болар ярдәмләшү, хезмәттәшлек, бердәмлек мөнәсәбәтләре яисә, киресенчә, каршы тору, көрәш, сәяси көндәшлек булырга мөмкин. Бу мөнәсәбәтләр анда катнашучылар мәнфәгатьләре, аларның туры килүе яисә каршылыгы белән билгеләнә. Сәяси тәртиптә шәхеснең аңлы сәяси мәнфәгатьләре һәм кыйммәтләре булу хәлиткеч әһәмияткә ия. Сәяси мәнфәгатьләр халыкның төрле төркемнәре хәлен чагылдырганга, әлеге төркем вәкилләре, кагыйдә буларак, үз мәнфәгатьләрен сәясәт аша гамәлгә ашырырга тырыша. Бу күзлектән караганда кече эшмәкәрләрнең сәяси тәртибе, әйтик, дәүләт аппараты хезмәткәрләре тәртибеннән аерылырга мөмкин. Халыкның теге яки бу төркеме хуплаган кыйммәтләр дә бик мөһим. [[Кешеләр]] аңында демократик кыйммәтләрнең ныгып урнашуы күп очракта аларның демократик партиягә һәм демократик, хокукый формаларга йөз тотуын билгели. Сәяси тәртип шәхеснең сәяси активлыгының аның гамәлләренең һәм гамәлсезлегенең барлык рәвешләрен үз эченә ала. Сәяси демонстрациядә катнашу — бу мөмкин булган сәяси гамәл. [[Сайлаулар]]да катнашмау — шулай ук гамәлсезлек рәвешендәге сәяси тәртипнең мөмкин булган варианты. Бу очракта гамәлсезлек сәяси вазгыятьнең үсеше өчен теге яки бу нәтиҗәгә ия булган эш булып тора. Сайлауларда, манифестацияләрдә, митингларда катнашуны, эш-гамәлнең күз алдында булуына карап, сәяси тәртипнең — ачык, ә сәяси пассивлыкны, сәяси тормыштан тайпылырга омтылуны ябык рәвешенә кертәләр. Дәвамчанлык күзлегеннән караганда сәяси тәртип рәвешләре традиционга (әлеге сәяси культура өчен типик булган сәяси күзаллауларга, менталитетка туры килүче) һәм инновационга (сәяси тәртипнең яңа үрнәкләрен булдыручы, сәяси мөнәсәбәтләрнең яңа сыйфатын тудыручы) бүленә. Үзенең максатчан юнәлеше буенча сәяси тәртип конструктив (сәяси системаның нормаль эшләвенә ярдәм итүче) һәм деструктив (сәяси тәртипне бозучы) булырга мөмкин. Сәяси тәртип индивидуаль, төркемдәге һәм массачыл була. Индивидуаль сәяси тәртип — индивидның иҗтимагый-сәяси әһәмияткә ия (сәясәтчеләр һәм сәясәт турында фикерне чагылдырган гамәли эш яисә кеше алдында әйтелгән сүз) гамәле. Төркемдәге сәяси тәртип сәяси оешмалар яисә индивидларның очраклы барлыкка килгән сәяси яктан актив төркеме эшчәнлеге белән бәйле. Сәяси тәртипнең иң массачыл формалары булып сайлау, референдум, митинг, демонстрацияләр тора. Төркемдә, ә тагын да күбрәк — массачыл сәяси тәртиптә башкаларга охшарга тырышу, эмоциональ йогынты, теләктәшлек, индивидуаль тәртипне төркем нормаларына буйсындыру күзәтелә. Сәяси катнашуның иң массачыл рәвеше сайлау булганлыктан, тикшеренүчеләрнең аерым игътибарын гражданнарның электоралъ тәртибе җәлеп итә: халыкның теге яки бу катламы вәкилләре кемгә һәм ни өчен тавыш бирә, гражданнарның бер өлеше сайлауларда катнашмауның сәбәбе нидә? Электораль тәртип байтак факторлардан тора. Партия системасы күптәннән барлыкка килгән илләрдә сайлаучыларның билгеле бер партия белән элемтәсе тотрыклы. Алар күптәннән «үз партиясе» дип санап килгән фирка өчен сайлаудан сайлауга тавыш биреп килә. Сайлаучыларның байтак өлеше тавышларын булган проблемаларны үзләре өчен иң кулай хәл итәрлек карарлар тәкъдим итүче кандидатларга яисә партияләргә бирә. Нәм, ниһаять, билгеле бер кандидатларның индивидуаль һәм төркемдәге тарафдарлары бар. Бу очракта программадан бигрәк кандидат башкарган яки башкарырга җыенган эшләргә уңай бәядән чыгып, аның өчен тавыш бирәләр. Атап үтелгән факторлар үзара тәэсир итешә, кайчакта бер-берсенә каршы килә, бер-берсен кабатлый. == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Сәясәт]] cfasuagr6vkek7lol7y1r5wrubclgmw 5994092 5994091 2026-08-01T18:30:25Z Fxan 36462 195 5994092 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси тәртип''' — [[Сәясәт|сәяси]] субъектның социаль мохит, төрле иҗтимагый-сәяси көчләр белән үзара мөнәсәбәтен характерлаучы гамәлләр һәм хәрәкәтләр ул. Бу — эшләрнең, нинди дә булса иҗтимагый әһәмиятле максатларга ирешүгә юнәлтелгән аңлы гамәлләр; традиция, кыйммәти юнәлешләр тудырган гамәлләр, шулай ук индивидның эмоциональ халәте китереп чыгарган аңсыз гамәлләр җыелмасы. Кеше гамәлләрендә сәяси тәртипнең кыйммәти аспектлары ачык чагыла. Реаль сәяси тәртиптә аңлап һәм аңламыйча кылынган, рациональ һәм эмоциональ компонентлар үзара катлаулы мөнәсәбәтләрдә була. [[Үз-үзен тану|Үз-үзеңне тоту]] интенсивлык дәрәҗәсе буенча корректлы, цивилизацияле мөнәсәбәтләрдән алып, ачулы һәм игелексез халәткә, сүз белән мыскыллауга, хәтта физик көч куюга кадәр үзгәрергә мөмкин.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. — Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> Игътибарны сәяси эшчәнлек субъектларының берсе — [[шәхес]]. Сәясәт өлкәсендә кеше башка кешеләр, сәяси оешмалар, [[дәүләт]] органнары һәм башкалар белән үзара мөнәсәбәткә керә. Болар ярдәмләшү, хезмәттәшлек, бердәмлек мөнәсәбәтләре яисә, киресенчә, каршы тору, көрәш, сәяси көндәшлек булырга мөмкин. Бу мөнәсәбәтләр анда катнашучылар мәнфәгатьләре, аларның туры килүе яисә каршылыгы белән билгеләнә. Сәяси тәртиптә шәхеснең аңлы сәяси мәнфәгатьләре һәм кыйммәтләре булу хәлиткеч әһәмияткә ия. Сәяси мәнфәгатьләр халыкның төрле төркемнәре хәлен чагылдырганга, әлеге төркем вәкилләре, кагыйдә буларак, үз мәнфәгатьләрен сәясәт аша гамәлгә ашырырга тырыша. Бу күзлектән караганда кече эшмәкәрләрнең сәяси тәртибе, әйтик, дәүләт аппараты хезмәткәрләре тәртибеннән аерылырга мөмкин. Халыкның теге яки бу төркеме хуплаган кыйммәтләр дә бик мөһим. [[Кешеләр]] аңында демократик кыйммәтләрнең ныгып урнашуы күп очракта аларның демократик партиягә һәм демократик, хокукый формаларга йөз тотуын билгели. Сәяси тәртип шәхеснең сәяси активлыгының аның гамәлләренең һәм гамәлсезлегенең барлык рәвешләрен үз эченә ала. Сәяси демонстрациядә катнашу — бу мөмкин булган сәяси гамәл. [[Сайлаулар]]да катнашмау — шулай ук гамәлсезлек рәвешендәге сәяси тәртипнең мөмкин булган варианты. Бу очракта гамәлсезлек сәяси вазгыятьнең үсеше өчен теге яки бу нәтиҗәгә ия булган эш булып тора. Сайлауларда, манифестацияләрдә, митингларда катнашуны, эш-гамәлнең күз алдында булуына карап, сәяси тәртипнең — ачык, ә сәяси пассивлыкны, сәяси тормыштан тайпылырга омтылуны ябык рәвешенә кертәләр. Дәвамчанлык күзлегеннән караганда сәяси тәртип рәвешләре традиционга (әлеге сәяси культура өчен типик булган сәяси күзаллауларга, менталитетка туры килүче) һәм инновационга (сәяси тәртипнең яңа үрнәкләрен булдыручы, сәяси мөнәсәбәтләрнең яңа сыйфатын тудыручы) бүленә. Үзенең максатчан юнәлеше буенча сәяси тәртип конструктив (сәяси системаның нормаль эшләвенә ярдәм итүче) һәм деструктив (сәяси тәртипне бозучы) булырга мөмкин. Сәяси тәртип индивидуаль, төркемдәге һәм массачыл була. Индивидуаль сәяси тәртип — индивидның иҗтимагый-сәяси әһәмияткә ия (сәясәтчеләр һәм сәясәт турында фикерне чагылдырган гамәли эш яисә кеше алдында әйтелгән сүз) гамәле. Төркемдәге сәяси тәртип сәяси оешмалар яисә индивидларның очраклы барлыкка килгән сәяси яктан актив төркеме эшчәнлеге белән бәйле. Сәяси тәртипнең иң массачыл формалары булып сайлау, референдум, митинг, демонстрацияләр тора. Төркемдә, ә тагын да күбрәк — массачыл сәяси тәртиптә башкаларга охшарга тырышу, эмоциональ йогынты, теләктәшлек, индивидуаль тәртипне төркем нормаларына буйсындыру күзәтелә. Сәяси катнашуның иң массачыл рәвеше сайлау булганлыктан, тикшеренүчеләрнең аерым игътибарын гражданнарның электоралъ тәртибе җәлеп итә: халыкның теге яки бу катламы вәкилләре кемгә һәм ни өчен тавыш бирә, гражданнарның бер өлеше сайлауларда катнашмауның сәбәбе нидә? Электораль тәртип байтак факторлардан тора. Партия системасы күптәннән барлыкка килгән илләрдә сайлаучыларның билгеле бер партия белән элемтәсе тотрыклы. Алар күптәннән «үз партиясе» дип санап килгән фирка өчен сайлаудан сайлауга тавыш биреп килә. Сайлаучыларның байтак өлеше тавышларын булган проблемаларны үзләре өчен иң кулай хәл итәрлек карарлар тәкъдим итүче кандидатларга яисә партияләргә бирә. Нәм, ниһаять, билгеле бер кандидатларның индивидуаль һәм төркемдәге тарафдарлары бар. Бу очракта программадан бигрәк кандидат башкарган яки башкарырга җыенган эшләргә уңай бәядән чыгып, аның өчен тавыш бирәләр. Атап үтелгән факторлар үзара тәэсир итешә, кайчакта бер-берсенә каршы килә, бер-берсен кабатлый. == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Сәясәт]] h3gb55dv79d7pgr8s6s6eaa35spismm 5994093 5994092 2026-08-01T18:31:54Z Fxan 36462 5994093 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәяси тәртип''' — [[Сәясәт|сәяси]] субъектның социаль мохит, төрле иҗтимагый-сәяси көчләр белән үзара мөнәсәбәтен характерлаучы гамәлләр һәм хәрәкәтләр ул. Бу — эшләрнең, нинди дә булса иҗтимагый әһәмиятле максатларга ирешүгә юнәлтелгән аңлы гамәлләр; традиция, кыйммәти юнәлешләр тудырган гамәлләр, шулай ук индивидның эмоциональ халәте китереп чыгарган аңсыз гамәлләр җыелмасы. Кеше гамәлләрендә сәяси тәртипнең кыйммәти аспектлары ачык чагыла. Реаль сәяси тәртиптә аңлап һәм аңламыйча кылынган, рациональ һәм эмоциональ компонентлар үзара катлаулы мөнәсәбәтләрдә була. [[Үз-үзен тану|Үз-үзеңне тоту]] интенсивлык дәрәҗәсе буенча корректлы, цивилизацияле мөнәсәбәтләрдән алып, ачулы һәм игелексез халәткә, сүз белән мыскыллауга, хәтта физик көч куюга кадәр үзгәрергә мөмкин.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. — Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> Игътибарны сәяси эшчәнлек субъектларының берсе — [[шәхес]]. Сәясәт өлкәсендә кеше башка кешеләр, сәяси оешмалар, [[дәүләт]] органнары һәм башкалар белән үзара мөнәсәбәткә керә. Болар ярдәмләшү, хезмәттәшлек, бердәмлек мөнәсәбәтләре яисә, киресенчә, каршы тору, көрәш, сәяси көндәшлек булырга мөмкин. Бу мөнәсәбәтләр анда катнашучылар мәнфәгатьләре, аларның туры килүе яисә каршылыгы белән билгеләнә. Сәяси тәртиптә шәхеснең аңлы сәяси мәнфәгатьләре һәм кыйммәтләре булу хәлиткеч әһәмияткә ия. Сәяси мәнфәгатьләр халыкның төрле төркемнәре хәлен чагылдырганга, әлеге төркем вәкилләре, кагыйдә буларак, үз мәнфәгатьләрен сәясәт аша гамәлгә ашырырга тырыша. Бу күзлектән караганда кече эшмәкәрләрнең сәяси тәртибе, әйтик, дәүләт аппараты хезмәткәрләре тәртибеннән аерылырга мөмкин. Халыкның теге яки бу төркеме хуплаган кыйммәтләр дә бик мөһим. [[Кешеләр]] аңында демократик кыйммәтләрнең ныгып урнашуы күп очракта аларның демократик партиягә һәм демократик, хокукый формаларга йөз тотуын билгели. Сәяси тәртип шәхеснең сәяси активлыгының аның гамәлләренең һәм гамәлсезлегенең барлык рәвешләрен үз эченә ала. Сәяси демонстрациядә катнашу — бу мөмкин булган сәяси гамәл. [[Сайлаулар]]да катнашмау — шулай ук гамәлсезлек рәвешендәге сәяси тәртипнең мөмкин булган варианты. Бу очракта гамәлсезлек сәяси вазгыятьнең үсеше өчен теге яки бу нәтиҗәгә ия булган эш булып тора. Сайлауларда, манифестацияләрдә, митингларда катнашуны, эш-гамәлнең күз алдында булуына карап, сәяси тәртипнең — ачык, ә сәяси пассивлыкны, сәяси тормыштан тайпылырга омтылуны ябык рәвешенә кертәләр. Дәвамчанлык күзлегеннән караганда сәяси тәртип рәвешләре традиционга (әлеге сәяси культура өчен типик булган сәяси күзаллауларга, менталитетка туры килүче) һәм инновационга (сәяси тәртипнең яңа үрнәкләрен булдыручы, сәяси мөнәсәбәтләрнең яңа сыйфатын тудыручы) бүленә. Үзенең максатчан юнәлеше буенча сәяси тәртип конструктив (сәяси системаның нормаль эшләвенә ярдәм итүче) һәм деструктив (сәяси тәртипне бозучы) булырга мөмкин. Сәяси тәртип индивидуаль, төркемдәге һәм массачыл була. Индивидуаль сәяси тәртип — индивидның иҗтимагый-сәяси әһәмияткә ия (сәясәтчеләр һәм сәясәт турында фикерне чагылдырган гамәли эш яисә кеше алдында әйтелгән сүз) гамәле. Төркемдәге сәяси тәртип сәяси оешмалар яисә индивидларның очраклы барлыкка килгән сәяси яктан актив төркеме эшчәнлеге белән бәйле. Сәяси тәртипнең иң массачыл формалары булып сайлау, референдум, митинг, демонстрацияләр тора. Төркемдә, ә тагын да күбрәк — массачыл сәяси тәртиптә башкаларга охшарга тырышу, эмоциональ йогынты, теләктәшлек, индивидуаль тәртипне төркем нормаларына буйсындыру күзәтелә. Сәяси катнашуның иң массачыл рәвеше сайлау булганлыктан, тикшеренүчеләрнең аерым игътибарын гражданнарның электоралъ тәртибе җәлеп итә: халыкның теге яки бу катламы вәкилләре кемгә һәм ни өчен тавыш бирә, гражданнарның бер өлеше сайлауларда катнашмауның сәбәбе нидә? Электораль тәртип байтак факторлардан тора. Партия системасы күптәннән барлыкка килгән илләрдә сайлаучыларның билгеле бер партия белән элемтәсе тотрыклы. Алар күптәннән «үз партиясе» дип санап килгән фирка өчен сайлаудан сайлауга тавыш биреп килә. Сайлаучыларның байтак өлеше тавышларын булган проблемаларны үзләре өчен иң кулай хәл итәрлек карарлар тәкъдим итүче кандидатларга яисә партияләргә бирә. Нәм, ниһаять, билгеле бер кандидатларның индивидуаль һәм төркемдәге тарафдарлары бар. Бу очракта программадан бигрәк кандидат башкарган яки башкарырга җыенган эшләргә уңай бәядән чыгып, аның өчен тавыш бирәләр. Атап үтелгән факторлар үзара тәэсир итешә, кайчакта бер-берсенә каршы килә, бер-берсен кабатлый. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сәясәт]] euo37mn93hk4tmtlztaqfc24oc8x72v 10 1492428 5994098 2026-08-01T19:58:59Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Kruger National Park (ZA), Giraffe -- 2024 -- 0431.jpg» 5994098 wikitext text/x-wiki Kruger National Park (ZA), Giraffe -- 2024 -- 0431.jpg 48dusgm9m5sq46fm1tjt9fchwfd5pky 10 1492429 5994104 2026-08-01T20:01:41Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Amazing Grace US Marine Band.ogg» 5994104 wikitext text/x-wiki Amazing Grace US Marine Band.ogg 1p25aq019o9zqa0cmpqo6ecj2rvioq1 10 1492430 5994134 2026-08-02T09:04:46Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Cervus elaphus Luc Viatour 2.jpg» 5994134 wikitext text/x-wiki Cervus elaphus Luc Viatour 2.jpg brccwts5oart6xriumyk4ac32m1lh1d 10 1492431 5994135 2026-08-02T09:07:01Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «(20260418) Pfaffenteich Schwerin Saturday afternoon.webm» 5994135 wikitext text/x-wiki (20260418) Pfaffenteich Schwerin Saturday afternoon.webm qmsmfsrofrwfpggl9fm8vsei60ibati 1 1492432 5994136 2026-08-02T09:17:59Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Fxan}}» 5994136 wikitext text/x-wiki {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Fxan}} s6qcot6vvk6h127guihdegzhu02fwlp 14 1492433 5994137 2026-08-02T09:25:30Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Википедия:Төмән марафоны мәкаләләре|III]]» 5994137 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Википедия:Төмән марафоны мәкаләләре|III]] 4rgvf6nxkvxaeai8uxxztjzj91beagz 14 1492434 5994138 2026-08-02T09:28:08Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Википедия:III Төмән марафоны мәкаләләре]]» 5994138 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Википедия:III Төмән марафоны мәкаләләре]] fr2x54tqjpgs3v3b0kjw3fkcphv9ozx 6 1492435 5994144 2026-08-02T10:28:47Z Әмир 15082 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Фәнил Вәлиуллин |чыганак = https://lib-li.com/91239000/ |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Фәнил Вәлиуллин |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 5994144 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Фәнил Вәлиуллин |чыганак = https://lib-li.com/91239000/ |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Фәнил Вәлиуллин |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 8vr4y2076l2iv86e7ugmavxf58mxmgm 0 1492436 5994145 2026-08-02T10:29:22Z Әмир 15082 яңа бит ясау 5994145 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәнил Вәлиуллин | рәсем = Фаниль Валиуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин | һөнәр = сынчы | туу датасы = 03.07.1986 | туу җире = [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], {{туу җире|Җамбыл|Таразда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = [https://vk.ru/id91239000 Фаниль Валиуллин] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Вәлиуллин}} '''Фәнил Вәлиуллин''', Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин (''Фаниль Альтафович Валиуллин, [[1986 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], [[Тараз|Җамбыл]]'') ― скульптор, Россия скульпторлары, РФ һәм [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|Татарстан]] Рәссамнар берлекләре әгъзасы. Казанда һәм башка шәһәрләрдә дә күп кенә эре проектлар авторы<ref>[https://art-most.com/product-detail/valiullin-fanil/ Валиуллин Фаниль.] art-most.com</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1986 елда Казакъстан ССРның [[Җамбыл өлкәсе]] административ үзәге [[Җамбыл]] (1997 елдан [[Тараз]]<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 8 января 1997 года № 3315а «О переименование г. Жамбыла — центра Жамбылской области»</ref>) шәһәрендә туган һәм анда җиденче класска кадәр белем алганда, шәхси сынлы сәнгать мәктәбенә дә йөргән. Әлеге мәктәптә рәсем һәм сыннар ясарга өйрәнгән. Әтисе Әлтаф Гыйният улы бар Җамбылга мәгълүм агач әйберләр ясау остасы булганлыктан, балачагын гел аның янында үткәргән, һәрдаим булышкан. Остаханәдә агачтан кораблар, ягъни күләмле әйберләр ясау белән дә мәшгуль булган. Үз куллары белән ясалган һәм беренче тапкыр сатып җибәргән эше дә агач яхта булган<ref name=":0">''Зилә Нигъмәтуллина''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017</ref>. [[Балтач]]ка күченеп кайткач, сынлы сәнгать мәктәбенең өч классын ике ел эчендә укып бетергән. 14 яшендә [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе |Казан сынлы сәнгать училищесының]] яңа гына ачылган скульптура бүлегенә укырга кергән. Рәссам булырга хыялланган Фәнилгә Казан сынлы сәнгать училищесы директоры [[Мәхмүт Ваһапов|Мәхмүт Әхәт улы Ваһапов]] сынчы булырга тәкъдим иткән<ref name=":0" />. Казан сәнгать училищесында скульптура бүлеген тәмамлаганда В. И. Суриков исемендәге дәүләт академик сынлы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты|сәнгать институтының|d|Q4304069}} Казандагы филиалы ачылган, Фәнил беренче җыелмага эләккән һәм әлеге югары уку йортын тәмамлаган <ref>''Александр Шакиров''. [https://m.realnoevremya.ru/articles/66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova?_url=%2Farticles%2F66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova&utm_source=desktop&utm_medium=redirect&utm_campaign=mobile В Казани закроется филиал МГАХИ имени Сурикова.] «Реальное время», 13.06.2017</ref>. Вуз тәмамлаганда диплом эше ― «Нудлинг» (''нудлинг'' ― балык тоту ысулы). Институтның соңгы курсында укыганда ясаган «Күбәләк ― балык» («Мотылек-рыба») дип аталган эшен Мәскәүнең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дәүләт Дарвин музее |Дарвин музее| d |Q1107243}} сатып алган<ref name=":0" />. «Казан-Арт» ширкәте директоры. == Хезмәтләре == Сынчының һәйкәлләр, истәлек тактаташлары ясауда тәҗрибәсе зур<ref name=":0" />. * [[Җәйге Универсиада 2013|2013 ел Универсиадасы]] символы моделе авторы. * [[Тәтеш]]тә [[Кырпы балыгына һәйкәл|кырпы балыкка багышланган биш метрлы һәйкәл]] авторы. * Конфедерацияләр кубогы символы моделе авторы. * «Үзгәреш җиле» җыр фестивале статуэткасы авторы. * [[Кырым]]да узган «Туран иле» Халыкара симпозиумында ясалган Алып сыны. * [[Тыва]]да узган симпозиумда таштан ясалган аю белән балык сыны авторы. * Бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның 130 еллыгын бәйрәм итү уңаеннан [[Яңа Кырлай]] авылындагы объектларны әзерләгәндә [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Тукай- Кырлай музееның]] төп аллеясына аның ике фигуралы ― «Былтыр һәм Шүрәле», «Батыр һәм Кисекбаш», «Су анасы һәм малай», «Кәҗә белән Сарык» һәм «Бала белән күбәләк» дип аталган биш композициясе урнаштырылган (хезмәте Арча муниципаль район башлыгы [[Илшат Нуриев|И. Г. Нуриевның]] Рәхмәт хаты белән бүләкләнгән<ref>[https://arsk.tatarstan.ru/tat/about/pozdravlenie.htm Котлыйбыз!] Арча муниципаль районы</ref>) * Казанның [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]] белән [[Профсоюзлар урамы (Казан)|Профсоюзная]] урамнары кисешкән чатка урнаштырылган «Ышаныч» («Доверие») композициясен «Городская стоматология» җәмгыяте заказы буенча нибары ике ай эчендә эшләгән. Әлеге композиция 2016 елны Казан шәһәренең иң яхшы объекты конкурсы нәтиҗәләре буенча «Иң яхшы кече архитектура формасы» номенациясендә җиңгән. * Казанның «Таттелеком» бинасы янындагы «Элемтәче»не дә бер ай эчендә ясап өлгерткән. * Даруханә өчен гипстан Геракл һәм Венера фигуралары. * «Годоны көткәндә» спектакле өчен тимер агач рәвешендәге декорацияләр. * «НовМонолитСтрой» оешмасы [[Түбән Новгород]] шәһәре өчен [[Жюль Верн]]га багышланган һәйкәл ясарга тәкъдим иткән һәм ул 2015 елны шәһәр уртасында урнаштырылган (әлеге язучыга дөньяда нибары алты-җиде һәйкәл куелган, бу ― Россиядә аңа багышланган бердәнбер сын<ref>[https://www.niann.ru/?id=480674 Фаниль Валиуллин, скульптор, создавший памятник французскому писателю Жюлю Верну.] Новости Нижнего Новгорода</ref>. * [[Дзержинский урамы (Казан)|Дзержинский]] урамында урнашкан «Күлгә таба» композициясе<ref>''[[Зилә Нигъмәтуллина]]''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017</ref>. Мемориаль такталарга скульптура портретлары ясау җиңел бирелә: Россия Федерациясе Герое [[Марат Әхмәтшин (1980)|М. Әхмәтшин]], «Органик синтез» берләшмәсенең беренче директоры [[Владимир Лушников|В. Лушников]], галим [[Флорид Әгъзамов]], РСФСРның һәм ТАССРның халык артисты [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] хөрмәтенә ачылган мемориаль такталар, [[Фуат Мансуров]]ның каберенә истәлек тактасы<ref name=":0" />. * 2016 ― [[Базарлы Матак]] паркында итәгенә сабыен утырткан Ана сыны<ref>''Ляйля Ахметшина''. [https://alki-rt.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/lki-rayonyindagyi-parklar-maturaya-tzeklnderel Әлки районындагы парклар матурая, төзекләндерелә.] «Әлки хәбәрләре», 28.03.2016</ref>. * 2019 ― Казанда Туфан Миңнуллин урамында [[Әлфия Авзалова]] яшәгән йорт диварында [[Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу|истәлек тактасы]]<ref>[https://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1494612.htm Минтимер Шәймиев Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу тантанасында катнашты.] ТР Муниципаль берәмлекләре порталы, 14.06.2019</ref>. * 2019 ― Казанның [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратында]] Әлфия Авзаловага мемориаль композиция (һәйкәл-таш)<ref>[https://tulachi.ru/news/yazmalarq/lfiya-avzalova-kaberend-memorial-kompozitsiya-achyldy Әлфия Авзалова каберендә мемориаль композиция ачылды.] «Теләче яңалыклары», 20.09.2019</ref>. * 2019 ― Сарман районы үзәге [[Сарман]]ның Ленин урамында ачылган Илһам Шакиров бюсты<ref>[http://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/sarmanda-ilam-shakirovka-byust-achyldy Сарманда Илһам Шакировка бюст ачылды.] [[Сарман (газета)|«Сарман»]], 30.08.2019</ref> * 2019 ― Казанның [[Кече Кызыл урам (Казан) |Кече Кызыл урамында]] композитор, режиссер [[Илгиз Мәҗитов]] яшәгән 14нче йорт диварында ачылган истәлек тактасы авторы<ref>[https://100tatarstan.100tatarstan.ru/news/novosti/mintimer-shaymiev-prinyal-uchastie-v-tseremonii-otkrytiya-memorialnoy-doski-ilgizu-mazitovu Минтимер Шаймиев принял участие в церемонии открытия мемориальной доски Ильгизу Мазитову.] 100tatarstan.ru, 5.07.2019</ref>. * 2020 ― Тәтештә тарихи-сюжет композиция ― фонарьлар белән «Өяз шәһәре сәгате» һәм ял итәр өчен эскәмия, Городничий һәм аның янәшәсендә чабаталар<ref>''Инга Сәфәрова''. [https://tetyushy.ru/news/k%D3%A9n-temasyi/ttesht-khzer-oyaz-shre-sgate-bar Тәтештә хәзер “Өяз шәһәре сәгате” бар.] «Тәтеш таңнары», 7.11.2020</ref>. * 2020 ― [[Актаныш]]та Әлфия Авзалова һәйкәле<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aktanyshta-lfiya-avzalovaga-yk-l-achyldy Актанышта Әлфия Авзаловага һәйкәл ачылды.] [[Татар-информ]], 30.08.2020</ref>. * 2020 – Актаныш районы [[Әнәк]] авылында [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|Минтимер Шәймиев бюсты]]<ref>[https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm Рөстәм Миңнеханов: Минтимер Шәймиев – яшь буын татарстанлылар өчен яхшы үрнәк һәм юнәлеш бирүче дә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827211531/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm |date=2020-08-27 }} ТР Президенты Матбугат хезмәте, Булат Низамиев, 26.08.2020</ref>. * 2020 ― Казанның [[Николаев урамы (Казан)|Николаев]] урамында Илһам Шакиров яшәгән йорт диварында истәлек тактасы. * 2020 ― Казанның Яңа бистә зиратында [[Илһам Шакиров]] каберенә таш<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=30721 Илһам Шакиров каберенә таш куела!] Матбугат.ру, 09.10.2020</ref>. * 2021 ― Казанның Профсоюзлар урамында «Яратам» (гашыйк егет һәм кыз) композициясе<ref>[https://dzen.ru/a/Y-qa5slN5wuESYEx Две скульптурные композиции о любви и доверии казанского художника Фаниля Валиуллина.] Впечатления от путешествий на Дзен, 14.02.2023</ref>. * 2021 ― Казан шәһәренең [[Жуковский урамы (Казан)|Жуковский]] урамында [[Фәнис Яруллин]] яшәгән йорт диварында истәлек тактасы<ref>[https://bavly-tat.ru/news/%D2%97%D3%99mgyiyat/yaktashybyz-fnis-yarullin-yashgn-yortta-istlek-taktasy-achyldy Якташыбыз Фәнис Яруллин яшәгән йортта истәлек тактасы ачылды.] Баулы яңалыклары, 29.09.2021</ref>. * 2021 ― [[Зәй]]дә «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле<ref>''Энҗе Әгъләмова''. [https://tatar-inform.tatar/news/z-yd-yanyp-betk-n-yk-l-urynyna-ya-a-azatlyk-kiter-che-soldat-yk-le-kueldy Зәйдә янып беткән һәйкәл урынына яңа «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле куелды.] «Зәй офыклары», 6.05.2021</ref>. * 2021 ― Казанда [[Вафирә Гыйззәтуллина]] истәлегенә мемориаль такта<ref>[https://vatantat.ru/news/kazanda-vafira-gyizzatullina-istalegena-memorial-takta-acyldy Казанда Вафирә Гыйззәтуллина истәлегенә мемориаль такта ачылды.] [[Ватаным Татарстан]], 16.09.2021</ref>. * 2022 ― Казан шәһәренең [[Татарстан урамы (Казан)|Татарстан]] урамындагы шагыйрь [[Зөлфәт]] яшәгән 7нче йорт диварында истәлек тактасы<ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-sagyir-zolfat-yasagan-iort-divarynda-istalek-taktasy-acyldy-5855056 Казанда шагыйрь Зөлфәт яшәгән йорт диварында истәлек тактасы ачылды.] [[Татар-информ]], 25.05.2022</ref>. * 2022 ― Казанның [[Чехов урамы (Казан)|Чехов]] урамында премьер-министр [[Мөхәммәт Сабиров]] яшәгән 53нче йортның фасадында куелган истәлек билгесе авторы<ref>''Надежда Гордеева''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazani-otkryli-memorialnuyu-dosku-pervomu-premer-ministru-rt-muxammatu-sabirovu-5867430 В Казани открыли мемориальную доску первому Премьер-министру РТ Мухаммату Сабирову.] Татар-информ, 27.05.2022</ref>. * 2023 ― [[Түбән Новгород]]та [[Рәшит Ваһапов]]ка мемориаль такта<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/tyben-novgorodta-reshit-vahapovka-memorial-takta-achyldy/ Түбән Новгородта Рәшит Ваһаповка мемориаль такта ачылды.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 09.07.2023</ref>. * 2023 ― Казанда [[Арча зираты]]нда Советлар Союзы Герое [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кириллович Кузнецов]]ка һәйкәл макеты авторы. Ул шулай ук Казанда һәм [[Лаеш]]та Б. К. Кузнецовның мемориаль тактасы һәм бюстлары авторы <ref>''Елена Аверьянова''. [https://laishevskyi.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/rostam-minnexanov-sovetlar-soiuzy-geroe-boris-kuznecov-haikalen-acuda-katnasty Рөстәм Миңнеханов Советлар Союзы Герое Борис Кузнецов һәйкәлен ачуда катнашты.] «Кама ягы», 8.05.2023</ref>. * 2025 ― Казанда армия генералы [[Мәхмүт Гәрәев]] бюсты<ref>''Дмитрий Шатров''. [https://www.tatar-inform.ru/news/byus-otkrytie-5996786 Минниханов открыл бюст генерала армии Махмута Гареева в Казани.] Татар-информ, 28.08.2025</ref>. * 2025 ― [[Тәтеш]]тә Җиңү паркында [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|СВОда]] катнашучыларга һәйкәл <ref>''Эльза Кузнецова''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-tetyusax-v-parke-pobedy-otkryli-pamyatnik-ucastnikam-svo-6009521 «Завет будущим поколениям»: в Тетюшах в парке Победы открыли памятник участникам СВО.] Татар-информ, 9.12.2025</ref> һ.б. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Кызы, улы.<br/> [[Ук]]тан ату буенча ярышларда катнаша, спорт разряды бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://вконтакте24.рф/fanil-valiullin-91239000.html Фаниль Валиуллин, Казань, 40 лет.] * ''[[Зилә Нигъмәтуллина]]''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Вәлиуллин, Фәнил}} [[Төркем:Татарстан скульпторлары]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар]] 822clo2hcx668jc6nshfoddz3k78oog 5994161 5994145 2026-08-02T10:45:22Z Әмир 15082 /* Хезмәтләре */ өстәмә 5994161 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәнил Вәлиуллин | рәсем = Фаниль Валиуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин | һөнәр = сынчы | туу датасы = 03.07.1986 | туу җире = [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], {{туу җире|Җамбыл|Таразда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = [https://vk.ru/id91239000 Фаниль Валиуллин] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Вәлиуллин}} '''Фәнил Вәлиуллин''', Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин (''Фаниль Альтафович Валиуллин, [[1986 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], [[Тараз|Җамбыл]]'') ― скульптор, Россия скульпторлары, РФ һәм [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|Татарстан]] Рәссамнар берлекләре әгъзасы. Казанда һәм башка шәһәрләрдә дә күп кенә эре проектлар авторы<ref>[https://art-most.com/product-detail/valiullin-fanil/ Валиуллин Фаниль.] art-most.com</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1986 елда Казакъстан ССРның [[Җамбыл өлкәсе]] административ үзәге [[Җамбыл]] (1997 елдан [[Тараз]]<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 8 января 1997 года № 3315а «О переименование г. Жамбыла — центра Жамбылской области»</ref>) шәһәрендә туган һәм анда җиденче класска кадәр белем алганда, шәхси сынлы сәнгать мәктәбенә дә йөргән. Әлеге мәктәптә рәсем һәм сыннар ясарга өйрәнгән. Әтисе Әлтаф Гыйният улы бар Җамбылга мәгълүм агач әйберләр ясау остасы булганлыктан, балачагын гел аның янында үткәргән, һәрдаим булышкан. Остаханәдә агачтан кораблар, ягъни күләмле әйберләр ясау белән дә мәшгуль булган. Үз куллары белән ясалган һәм беренче тапкыр сатып җибәргән эше дә агач яхта булган<ref name=":0">''Зилә Нигъмәтуллина''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017</ref>. [[Балтач]]ка күченеп кайткач, сынлы сәнгать мәктәбенең өч классын ике ел эчендә укып бетергән. 14 яшендә [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе |Казан сынлы сәнгать училищесының]] яңа гына ачылган скульптура бүлегенә укырга кергән. Рәссам булырга хыялланган Фәнилгә Казан сынлы сәнгать училищесы директоры [[Мәхмүт Ваһапов|Мәхмүт Әхәт улы Ваһапов]] сынчы булырга тәкъдим иткән<ref name=":0" />. Казан сәнгать училищесында скульптура бүлеген тәмамлаганда В. И. Суриков исемендәге дәүләт академик сынлы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты|сәнгать институтының|d|Q4304069}} Казандагы филиалы ачылган, Фәнил беренче җыелмага эләккән һәм әлеге югары уку йортын тәмамлаган <ref>''Александр Шакиров''. [https://m.realnoevremya.ru/articles/66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova?_url=%2Farticles%2F66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova&utm_source=desktop&utm_medium=redirect&utm_campaign=mobile В Казани закроется филиал МГАХИ имени Сурикова.] «Реальное время», 13.06.2017</ref>. Вуз тәмамлаганда диплом эше ― «Нудлинг» (''нудлинг'' ― балык тоту ысулы). Институтның соңгы курсында укыганда ясаган «Күбәләк ― балык» («Мотылек-рыба») дип аталган эшен Мәскәүнең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дәүләт Дарвин музее |Дарвин музее| d |Q1107243}} сатып алган<ref name=":0" />. «Казан-Арт» ширкәте директоры. == Хезмәтләре == Сынчының һәйкәлләр, истәлек тактаташлары ясауда тәҗрибәсе зур<ref name=":0" />. * [[Җәйге Универсиада 2013|2013 ел Универсиадасы]] символы моделе авторы. * [[Тәтеш]]тә [[Кырпы балыгына һәйкәл|кырпы балыкка багышланган биш метрлы һәйкәл]] авторы. * Конфедерацияләр кубогы символы моделе авторы. * «Үзгәреш җиле» җыр фестивале статуэткасы авторы. * [[Кырым]]да узган «Туран иле» Халыкара симпозиумында ясалган Алып сыны. * [[Тыва]]да узган симпозиумда таштан ясалган аю белән балык сыны авторы. * Бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның 130 еллыгын бәйрәм итү уңаеннан [[Яңа Кырлай]] авылындагы объектларны әзерләгәндә [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Тукай- Кырлай музееның]] төп аллеясына аның ике фигуралы ― «Былтыр һәм Шүрәле», «Батыр һәм Кисекбаш», «Су анасы һәм малай», «Кәҗә белән Сарык» һәм «Бала белән күбәләк» дип аталган биш композициясе урнаштырылган (хезмәте Арча муниципаль район башлыгы [[Илшат Нуриев|И. Г. Нуриевның]] Рәхмәт хаты белән бүләкләнгән<ref>[https://arsk.tatarstan.ru/tat/about/pozdravlenie.htm Котлыйбыз!] Арча муниципаль районы</ref>) * Казанның [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]] белән [[Профсоюзлар урамы (Казан)|Профсоюзная]] урамнары кисешкән чатка урнаштырылган «Ышаныч» («Доверие») композициясен «Городская стоматология» җәмгыяте заказы буенча нибары ике ай эчендә эшләгән. Әлеге композиция 2016 елны Казан шәһәренең иң яхшы объекты конкурсы нәтиҗәләре буенча «Иң яхшы кече архитектура формасы» номенациясендә җиңгән. * Казанның «Таттелеком» бинасы янындагы «Элемтәче»не дә бер ай эчендә ясап өлгерткән. * Даруханә өчен гипстан Геракл һәм Венера фигуралары. * «Годоны көткәндә» спектакле өчен тимер агач рәвешендәге декорацияләр. * «НовМонолитСтрой» оешмасы [[Түбән Новгород]] шәһәре өчен [[Жюль Верн]]га багышланган һәйкәл ясарга тәкъдим иткән һәм ул 2015 елны шәһәр уртасында урнаштырылган (әлеге язучыга дөньяда нибары алты-җиде һәйкәл куелган, бу ― Россиядә аңа багышланган бердәнбер сын<ref>[https://www.niann.ru/?id=480674 Фаниль Валиуллин, скульптор, создавший памятник французскому писателю Жюлю Верну.] Новости Нижнего Новгорода</ref>. * [[Дзержинский урамы (Казан)|Дзержинский]] урамында урнашкан «Күлгә таба» композициясе<ref>''[[Зилә Нигъмәтуллина]]''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017</ref>. Мемориаль такталарга скульптура портретлары ясау җиңел бирелә: Россия Федерациясе Герое [[Марат Әхмәтшин (1980)|М. Әхмәтшин]], «Органик синтез» берләшмәсенең беренче директоры [[Владимир Лушников|В. Лушников]], галим [[Флорид Әгъзамов]], РСФСРның һәм ТАССРның халык артисты [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] хөрмәтенә ачылган мемориаль такталар, [[Фуат Мансуров]]ның каберенә истәлек тактасы<ref name=":0" />. * 2016 ― [[Базарлы Матак]] паркында итәгенә сабыен утырткан Ана сыны<ref>''Ляйля Ахметшина''. [https://alki-rt.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/lki-rayonyindagyi-parklar-maturaya-tzeklnderel Әлки районындагы парклар матурая, төзекләндерелә.] «Әлки хәбәрләре», 28.03.2016</ref>. * 2019 ― Казанда Туфан Миңнуллин урамында [[Әлфия Авзалова]] яшәгән йорт диварында [[Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу|истәлек тактасы]]<ref>[https://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1494612.htm Минтимер Шәймиев Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу тантанасында катнашты.] ТР Муниципаль берәмлекләре порталы, 14.06.2019</ref>. * 2019 ― Казанның [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратында]] Әлфия Авзаловага мемориаль композиция (һәйкәл-таш)<ref>[https://tulachi.ru/news/yazmalarq/lfiya-avzalova-kaberend-memorial-kompozitsiya-achyldy Әлфия Авзалова каберендә мемориаль композиция ачылды.] «Теләче яңалыклары», 20.09.2019</ref>. * 2019 ― Сарман районы үзәге [[Сарман]]ның Ленин урамында ачылган Илһам Шакиров бюсты<ref>[http://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/sarmanda-ilam-shakirovka-byust-achyldy Сарманда Илһам Шакировка бюст ачылды.] [[Сарман (газета)|«Сарман»]], 30.08.2019</ref> * 2019 ― Казанның [[Кече Кызыл урам (Казан) |Кече Кызыл урамында]] композитор, режиссер [[Илгиз Мәҗитов]] яшәгән 14нче йорт диварында ачылган истәлек тактасы авторы<ref>[https://100tatarstan.100tatarstan.ru/news/novosti/mintimer-shaymiev-prinyal-uchastie-v-tseremonii-otkrytiya-memorialnoy-doski-ilgizu-mazitovu Минтимер Шаймиев принял участие в церемонии открытия мемориальной доски Ильгизу Мазитову.] 100tatarstan.ru, 5.07.2019</ref>. * 2020 ― Тәтештә тарихи-сюжет композиция ― фонарьлар белән «Өяз шәһәре сәгате» һәм ял итәр өчен эскәмия, Городничий һәм аның янәшәсендә чабаталар<ref>''Инга Сәфәрова''. [https://tetyushy.ru/news/k%D3%A9n-temasyi/ttesht-khzer-oyaz-shre-sgate-bar Тәтештә хәзер “Өяз шәһәре сәгате” бар.] «Тәтеш таңнары», 7.11.2020</ref>. * 2020 ― [[Актаныш]]та Әлфия Авзалова һәйкәле<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aktanyshta-lfiya-avzalovaga-yk-l-achyldy Актанышта Әлфия Авзаловага һәйкәл ачылды.] [[Татар-информ]], 30.08.2020</ref>. * 2020 – Актаныш районы [[Әнәк]] авылында [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|Минтимер Шәймиев бюсты]]<ref>[https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm Рөстәм Миңнеханов: Минтимер Шәймиев – яшь буын татарстанлылар өчен яхшы үрнәк һәм юнәлеш бирүче дә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827211531/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm |date=2020-08-27 }} ТР Президенты Матбугат хезмәте, Булат Низамиев, 26.08.2020</ref>. * 2020 ― Казанның [[Николаев урамы (Казан)|Николаев]] урамында Илһам Шакиров яшәгән йорт диварында истәлек тактасы. * 2020 ― Казанның Яңа бистә зиратында [[Илһам Шакиров]] каберенә таш<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=30721 Илһам Шакиров каберенә таш куела!] Матбугат.ру, 09.10.2020</ref>. * 2021 ― Казанның Профсоюзлар урамында «Яратам» (гашыйк егет һәм кыз) композициясе<ref>[https://dzen.ru/a/Y-qa5slN5wuESYEx Две скульптурные композиции о любви и доверии казанского художника Фаниля Валиуллина.] Впечатления от путешествий на Дзен, 14.02.2023</ref>. * 2021 ― Казан шәһәренең [[Жуковский урамы (Казан)|Жуковский]] урамында [[Фәнис Яруллин]] яшәгән йорт диварында истәлек тактасы<ref>[https://bavly-tat.ru/news/%D2%97%D3%99mgyiyat/yaktashybyz-fnis-yarullin-yashgn-yortta-istlek-taktasy-achyldy Якташыбыз Фәнис Яруллин яшәгән йортта истәлек тактасы ачылды.] Баулы яңалыклары, 29.09.2021</ref>. * 2021 ― [[Зәй]]дә «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле<ref>''Энҗе Әгъләмова''. [https://tatar-inform.tatar/news/z-yd-yanyp-betk-n-yk-l-urynyna-ya-a-azatlyk-kiter-che-soldat-yk-le-kueldy Зәйдә янып беткән һәйкәл урынына яңа «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле куелды.] «Зәй офыклары», 6.05.2021</ref>. * 2021 ― Казанда [[Вафирә Гыйззәтуллина]] истәлегенә мемориаль такта<ref>[https://vatantat.ru/news/kazanda-vafira-gyizzatullina-istalegena-memorial-takta-acyldy Казанда Вафирә Гыйззәтуллина истәлегенә мемориаль такта ачылды.] [[Ватаным Татарстан]], 16.09.2021</ref>. * 2022 ― Казан шәһәренең [[Татарстан урамы (Казан)|Татарстан]] урамындагы шагыйрь [[Зөлфәт]] яшәгән 7нче йорт диварында истәлек тактасы<ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-sagyir-zolfat-yasagan-iort-divarynda-istalek-taktasy-acyldy-5855056 Казанда шагыйрь Зөлфәт яшәгән йорт диварында истәлек тактасы ачылды.] [[Татар-информ]], 25.05.2022</ref>. * 2022 ― Казанның [[Чехов урамы (Казан)|Чехов]] урамында премьер-министр [[Мөхәммәт Сабиров]] яшәгән 53нче йортның фасадында куелган истәлек билгесе авторы<ref>''Надежда Гордеева''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazani-otkryli-memorialnuyu-dosku-pervomu-premer-ministru-rt-muxammatu-sabirovu-5867430 В Казани открыли мемориальную доску первому Премьер-министру РТ Мухаммату Сабирову.] Татар-информ, 27.05.2022</ref>. * [[2023 ел|2023]] — [[Алабуга]]ның Ленин мәйданында рәссам [[Иван Шишкин]]ның әтисе Иван Васильевич Шишкинга һәйкәл<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alabugada-tanylgan-rassam-siskinnyn-atisena-haikal-kueldy-5881238 Алабугада танылган рәссам Шишкинның әтисенә һәйкәл куелды.] [[Татар-информ]], 31.12.2023</ref>. * 2023 ― [[Түбән Новгород]]та [[Рәшит Ваһапов]]ка мемориаль такта<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/tyben-novgorodta-reshit-vahapovka-memorial-takta-achyldy/ Түбән Новгородта Рәшит Ваһаповка мемориаль такта ачылды.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 09.07.2023</ref>. * 2023 ― Казанда [[Арча зираты]]нда Советлар Союзы Герое [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кириллович Кузнецов]]ка һәйкәл макеты авторы. Ул шулай ук Казанда һәм [[Лаеш]]та Б. К. Кузнецовның мемориаль тактасы һәм бюстлары авторы <ref>''Елена Аверьянова''. [https://laishevskyi.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/rostam-minnexanov-sovetlar-soiuzy-geroe-boris-kuznecov-haikalen-acuda-katnasty Рөстәм Миңнеханов Советлар Союзы Герое Борис Кузнецов һәйкәлен ачуда катнашты.] «Кама ягы», 8.05.2023</ref>. * 2025 ― Казанда армия генералы [[Мәхмүт Гәрәев]] бюсты<ref>''Дмитрий Шатров''. [https://www.tatar-inform.ru/news/byus-otkrytie-5996786 Минниханов открыл бюст генерала армии Махмута Гареева в Казани.] Татар-информ, 28.08.2025</ref>. * 2025 ― [[Тәтеш]]тә Җиңү паркында [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|СВОда]] катнашучыларга һәйкәл <ref>''Эльза Кузнецова''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-tetyusax-v-parke-pobedy-otkryli-pamyatnik-ucastnikam-svo-6009521 «Завет будущим поколениям»: в Тетюшах в парке Победы открыли памятник участникам СВО.] Татар-информ, 9.12.2025</ref> һ.б. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Кызы, улы.<br/> [[Ук]]тан ату буенча ярышларда катнаша, спорт разряды бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://вконтакте24.рф/fanil-valiullin-91239000.html Фаниль Валиуллин, Казань, 40 лет.] * ''[[Зилә Нигъмәтуллина]]''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Вәлиуллин, Фәнил}} [[Төркем:Татарстан скульпторлары]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар]] asim2dm2rrz0o3ajvm72yau0hm770br 5994163 5994161 2026-08-02T10:48:08Z Әмир 15082 /* Хезмәтләре */ викиләштерү 5994163 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәнил Вәлиуллин | рәсем = Фаниль Валиуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин | һөнәр = сынчы | туу датасы = 03.07.1986 | туу җире = [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], {{туу җире|Җамбыл|Таразда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = [https://vk.ru/id91239000 Фаниль Валиуллин] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Вәлиуллин}} '''Фәнил Вәлиуллин''', Фәнил Әлтаф улы Вәлиуллин (''Фаниль Альтафович Валиуллин, [[1986 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Җамбыл өлкәсе]], [[Тараз|Җамбыл]]'') ― скульптор, Россия скульпторлары, РФ һәм [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|Татарстан]] Рәссамнар берлекләре әгъзасы. Казанда һәм башка шәһәрләрдә дә күп кенә эре проектлар авторы<ref>[https://art-most.com/product-detail/valiullin-fanil/ Валиуллин Фаниль.] art-most.com</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1986 елда Казакъстан ССРның [[Җамбыл өлкәсе]] административ үзәге [[Җамбыл]] (1997 елдан [[Тараз]]<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 8 января 1997 года № 3315а «О переименование г. Жамбыла — центра Жамбылской области»</ref>) шәһәрендә туган һәм анда җиденче класска кадәр белем алганда, шәхси сынлы сәнгать мәктәбенә дә йөргән. Әлеге мәктәптә рәсем һәм сыннар ясарга өйрәнгән. Әтисе Әлтаф Гыйният улы бар Җамбылга мәгълүм агач әйберләр ясау остасы булганлыктан, балачагын гел аның янында үткәргән, һәрдаим булышкан. Остаханәдә агачтан кораблар, ягъни күләмле әйберләр ясау белән дә мәшгуль булган. Үз куллары белән ясалган һәм беренче тапкыр сатып җибәргән эше дә агач яхта булган<ref name=":0">''Зилә Нигъмәтуллина''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017</ref>. [[Балтач]]ка күченеп кайткач, сынлы сәнгать мәктәбенең өч классын ике ел эчендә укып бетергән. 14 яшендә [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе |Казан сынлы сәнгать училищесының]] яңа гына ачылган скульптура бүлегенә укырга кергән. Рәссам булырга хыялланган Фәнилгә Казан сынлы сәнгать училищесы директоры [[Мәхмүт Ваһапов|Мәхмүт Әхәт улы Ваһапов]] сынчы булырга тәкъдим иткән<ref name=":0" />. Казан сәнгать училищесында скульптура бүлеген тәмамлаганда В. И. Суриков исемендәге дәүләт академик сынлы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты|сәнгать институтының|d|Q4304069}} Казандагы филиалы ачылган, Фәнил беренче җыелмага эләккән һәм әлеге югары уку йортын тәмамлаган <ref>''Александр Шакиров''. [https://m.realnoevremya.ru/articles/66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova?_url=%2Farticles%2F66905-v-kazani-zakroetsya-filial-mgahi-imeni-surikova&utm_source=desktop&utm_medium=redirect&utm_campaign=mobile В Казани закроется филиал МГАХИ имени Сурикова.] «Реальное время», 13.06.2017</ref>. Вуз тәмамлаганда диплом эше ― «Нудлинг» (''нудлинг'' ― балык тоту ысулы). Институтның соңгы курсында укыганда ясаган «Күбәләк ― балык» («Мотылек-рыба») дип аталган эшен Мәскәүнең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дәүләт Дарвин музее |Дарвин музее| d |Q1107243}} сатып алган<ref name=":0" />. «Казан-Арт» ширкәте директоры. == Хезмәтләре == Сынчының һәйкәлләр, истәлек тактаташлары ясауда тәҗрибәсе зур<ref name=":0" />. * [[Җәйге Универсиада 2013|2013 ел Универсиадасы]] символы моделе авторы. * [[Тәтеш]]тә [[Кырпы балыгына һәйкәл|кырпы балыкка багышланган биш метрлы һәйкәл]] авторы. * Конфедерацияләр кубогы символы моделе авторы. * «Үзгәреш җиле» җыр фестивале статуэткасы авторы. * [[Кырым]]да узган «Туран иле» Халыкара симпозиумында ясалган Алып сыны. * [[Тыва]]да узган симпозиумда таштан ясалган аю белән балык сыны авторы. * Бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның 130 еллыгын бәйрәм итү уңаеннан [[Яңа Кырлай]] авылындагы объектларны әзерләгәндә [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Тукай- Кырлай музееның]] төп аллеясына аның ике фигуралы ― «Былтыр һәм Шүрәле», «Батыр һәм Кисекбаш», «Су анасы һәм малай», «Кәҗә белән Сарык» һәм «Бала белән күбәләк» дип аталган биш композициясе урнаштырылган (хезмәте Арча муниципаль район башлыгы [[Илшат Нуриев|И. Г. Нуриевның]] Рәхмәт хаты белән бүләкләнгән<ref>[https://arsk.tatarstan.ru/tat/about/pozdravlenie.htm Котлыйбыз!] Арча муниципаль районы</ref>) * Казанның [[Чернышевский урамы (Казан)|Чернышевский]] белән [[Профсоюзлар урамы (Казан)|Профсоюзная]] урамнары кисешкән чатка урнаштырылган «Ышаныч» («Доверие») композициясен «Городская стоматология» җәмгыяте заказы буенча нибары ике ай эчендә эшләгән. Әлеге композиция 2016 елны Казан шәһәренең иң яхшы объекты конкурсы нәтиҗәләре буенча «Иң яхшы кече архитектура формасы» номенациясендә җиңгән. * Казанның «Таттелеком» бинасы янындагы «Элемтәче»не дә бер ай эчендә ясап өлгерткән. * Даруханә өчен гипстан Геракл һәм Венера фигуралары. * «Годоны көткәндә» спектакле өчен тимер агач рәвешендәге декорацияләр. * «НовМонолитСтрой» оешмасы [[Түбән Новгород]] шәһәре өчен [[Жюль Верн]]га багышланган һәйкәл ясарга тәкъдим иткән һәм ул 2015 елны шәһәр уртасында урнаштырылган (әлеге язучыга дөньяда нибары алты-җиде һәйкәл куелган, бу ― Россиядә аңа багышланган бердәнбер сын<ref>[https://www.niann.ru/?id=480674 Фаниль Валиуллин, скульптор, создавший памятник французскому писателю Жюлю Верну.] Новости Нижнего Новгорода</ref>. * [[Дзержинский урамы (Казан)|Дзержинский]] урамында урнашкан «Күлгә таба» композициясе<ref name=":0" />. Мемориаль такталарга скульптура портретлары ясау җиңел бирелә: Россия Федерациясе Герое [[Марат Әхмәтшин (1980)|М. Әхмәтшин]], «Органик синтез» берләшмәсенең беренче директоры [[Владимир Лушников|В. Лушников]], галим [[Флорид Әгъзамов]], РСФСРның һәм ТАССРның халык артисты [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] хөрмәтенә ачылган мемориаль такталар, [[Фуат Мансуров]]ның каберенә истәлек тактасы<ref name=":0" />. * 2016 ― [[Базарлы Матак]] паркында итәгенә сабыен утырткан Ана сыны<ref>''Ляйля Ахметшина''. [https://alki-rt.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/lki-rayonyindagyi-parklar-maturaya-tzeklnderel Әлки районындагы парклар матурая, төзекләндерелә.] «Әлки хәбәрләре», 28.03.2016</ref>. * 2019 ― Казанда Туфан Миңнуллин урамында [[Әлфия Авзалова]] яшәгән йорт диварында [[Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу|истәлек тактасы]]<ref>[https://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1494612.htm Минтимер Шәймиев Әлфия Авзаловага мемориаль такта ачу тантанасында катнашты.] ТР Муниципаль берәмлекләре порталы, 14.06.2019</ref>. * 2019 ― Казанның [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратында]] Әлфия Авзаловага мемориаль композиция (һәйкәл-таш)<ref>[https://tulachi.ru/news/yazmalarq/lfiya-avzalova-kaberend-memorial-kompozitsiya-achyldy Әлфия Авзалова каберендә мемориаль композиция ачылды.] «Теләче яңалыклары», 20.09.2019</ref>. * 2019 ― Сарман районы үзәге [[Сарман]]ның Ленин урамында ачылган Илһам Шакиров бюсты<ref>[http://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/sarmanda-ilam-shakirovka-byust-achyldy Сарманда Илһам Шакировка бюст ачылды.] [[Сарман (газета)|«Сарман»]], 30.08.2019</ref> * 2019 ― Казанның [[Кече Кызыл урам (Казан) |Кече Кызыл урамында]] композитор, режиссер [[Илгиз Мәҗитов]] яшәгән 14нче йорт диварында ачылган истәлек тактасы авторы<ref>[https://100tatarstan.100tatarstan.ru/news/novosti/mintimer-shaymiev-prinyal-uchastie-v-tseremonii-otkrytiya-memorialnoy-doski-ilgizu-mazitovu Минтимер Шаймиев принял участие в церемонии открытия мемориальной доски Ильгизу Мазитову.] 100tatarstan.ru, 5.07.2019</ref>. * 2020 ― Тәтештә тарихи-сюжет композиция ― фонарьлар белән «Өяз шәһәре сәгате» һәм ял итәр өчен эскәмия, Городничий һәм аның янәшәсендә чабаталар<ref>''Инга Сәфәрова''. [https://tetyushy.ru/news/k%D3%A9n-temasyi/ttesht-khzer-oyaz-shre-sgate-bar Тәтештә хәзер “Өяз шәһәре сәгате” бар.] «Тәтеш таңнары», 7.11.2020</ref>. * 2020 ― [[Актаныш]]та Әлфия Авзалова һәйкәле<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aktanyshta-lfiya-avzalovaga-yk-l-achyldy Актанышта Әлфия Авзаловага һәйкәл ачылды.] [[Татар-информ]], 30.08.2020</ref>. * 2020 – Актаныш районы [[Әнәк]] авылында [[Минтимер Шәймиев бюсты (Әнәк)|Минтимер Шәймиев бюсты]]<ref>[https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm Рөстәм Миңнеханов: Минтимер Шәймиев – яшь буын татарстанлылар өчен яхшы үрнәк һәм юнәлеш бирүче дә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827211531/https://president.tatarstan.ru/index.htm/news/1812679.htm |date=2020-08-27 }} ТР Президенты Матбугат хезмәте, Булат Низамиев, 26.08.2020</ref>. * 2020 ― Казанның [[Николаев урамы (Казан)|Николаев]] урамында Илһам Шакиров яшәгән йорт диварында истәлек тактасы. * 2020 ― Казанның Яңа бистә зиратында [[Илһам Шакиров]] каберенә таш<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=30721 Илһам Шакиров каберенә таш куела!] Матбугат.ру, 09.10.2020</ref>. * 2021 ― Казанның Профсоюзлар урамында «Яратам» (гашыйк егет һәм кыз) композициясе<ref>[https://dzen.ru/a/Y-qa5slN5wuESYEx Две скульптурные композиции о любви и доверии казанского художника Фаниля Валиуллина.] Впечатления от путешествий на Дзен, 14.02.2023</ref>. * 2021 ― Казан шәһәренең [[Жуковский урамы (Казан)|Жуковский]] урамында [[Фәнис Яруллин]] яшәгән йорт диварында истәлек тактасы<ref>[https://bavly-tat.ru/news/%D2%97%D3%99mgyiyat/yaktashybyz-fnis-yarullin-yashgn-yortta-istlek-taktasy-achyldy Якташыбыз Фәнис Яруллин яшәгән йортта истәлек тактасы ачылды.] Баулы яңалыклары, 29.09.2021</ref>. * 2021 ― [[Зәй]]дә «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле<ref>''Энҗе Әгъләмова''. [https://tatar-inform.tatar/news/z-yd-yanyp-betk-n-yk-l-urynyna-ya-a-azatlyk-kiter-che-soldat-yk-le-kueldy Зәйдә янып беткән һәйкәл урынына яңа «Азатлык китерүче солдат» һәйкәле куелды.] «Зәй офыклары», 6.05.2021</ref>. * 2021 ― Казанда [[Вафирә Гыйззәтуллина]] истәлегенә мемориаль такта<ref>[https://vatantat.ru/news/kazanda-vafira-gyizzatullina-istalegena-memorial-takta-acyldy Казанда Вафирә Гыйззәтуллина истәлегенә мемориаль такта ачылды.] [[Ватаным Татарстан]], 16.09.2021</ref>. * 2022 ― Казан шәһәренең [[Татарстан урамы (Казан)|Татарстан]] урамындагы шагыйрь [[Зөлфәт]] яшәгән 7нче йорт диварында истәлек тактасы<ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-sagyir-zolfat-yasagan-iort-divarynda-istalek-taktasy-acyldy-5855056 Казанда шагыйрь Зөлфәт яшәгән йорт диварында истәлек тактасы ачылды.] [[Татар-информ]], 25.05.2022</ref>. * 2022 ― Казанның [[Чехов урамы (Казан)|Чехов]] урамында премьер-министр [[Мөхәммәт Сабиров]] яшәгән 53нче йортның фасадында куелган истәлек билгесе авторы<ref>''Надежда Гордеева''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazani-otkryli-memorialnuyu-dosku-pervomu-premer-ministru-rt-muxammatu-sabirovu-5867430 В Казани открыли мемориальную доску первому Премьер-министру РТ Мухаммату Сабирову.] Татар-информ, 27.05.2022</ref>. * [[2023 ел|2023]] — [[Алабуга]]ның Ленин мәйданында рәссам [[Иван Шишкин]]ның әтисе Иван Васильевич Шишкинга һәйкәл<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alabugada-tanylgan-rassam-siskinnyn-atisena-haikal-kueldy-5881238 Алабугада танылган рәссам Шишкинның әтисенә һәйкәл куелды.] [[Татар-информ]], 31.12.2023</ref>. * 2023 ― [[Түбән Новгород]]та [[Рәшит Ваһапов]]ка мемориаль такта<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/tyben-novgorodta-reshit-vahapovka-memorial-takta-achyldy/ Түбән Новгородта Рәшит Ваһаповка мемориаль такта ачылды.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 09.07.2023</ref>. * 2023 ― Казанда [[Арча зираты]]нда Советлар Союзы Герое [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кириллович Кузнецов]]ка һәйкәл макеты авторы. Ул шулай ук Казанда һәм [[Лаеш]]та Б. К. Кузнецовның мемориаль тактасы һәм бюстлары авторы <ref>''Елена Аверьянова''. [https://laishevskyi.ru/news/ya%D2%A3alyiklar/rostam-minnexanov-sovetlar-soiuzy-geroe-boris-kuznecov-haikalen-acuda-katnasty Рөстәм Миңнеханов Советлар Союзы Герое Борис Кузнецов һәйкәлен ачуда катнашты.] «Кама ягы», 8.05.2023</ref>. * 2025 ― Казанда армия генералы [[Мәхмүт Гәрәев]] бюсты<ref>''Дмитрий Шатров''. [https://www.tatar-inform.ru/news/byus-otkrytie-5996786 Минниханов открыл бюст генерала армии Махмута Гареева в Казани.] Татар-информ, 28.08.2025</ref>. * 2025 ― [[Тәтеш]]тә Җиңү паркында [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|СВОда]] катнашучыларга һәйкәл <ref>''Эльза Кузнецова''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-tetyusax-v-parke-pobedy-otkryli-pamyatnik-ucastnikam-svo-6009521 «Завет будущим поколениям»: в Тетюшах в парке Победы открыли памятник участникам СВО.] Татар-информ, 9.12.2025</ref> һ.б. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Кызы, улы.<br/> [[Ук]]тан ату буенча ярышларда катнаша, спорт разряды бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://вконтакте24.рф/fanil-valiullin-91239000.html Фаниль Валиуллин, Казань, 40 лет.] * ''[[Зилә Нигъмәтуллина]]''. [https://madanizhomga.ru/news/cngat/zur-korabka-ki-digez Зур корабка ― киң диңгез.] [[Мәдәни Җомга]], 30.11.2017 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Вәлиуллин, Фәнил}} [[Төркем:Татарстан скульпторлары]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар]] bkgwua8zbshrvtew51dt0uc8zncg0f1 6 1492437 5994167 2026-08-02T11:23:56Z Әмир 15082 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Ранис Гыйләҗетдинов |чыганак = https://nabchelny.ru/news/42631 |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Ранис Гыйләҗетдинов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 5994167 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Ранис Гыйләҗетдинов |чыганак = https://nabchelny.ru/news/42631 |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Ранис Гыйләҗетдинов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] q5gua7168y9hafo6heyiu7o15lneo74 1 1492438 5994169 2026-08-02T11:29:20Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}}» 5994169 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} g786tuuiw6ab1cnnauw9f6jkf3aa892 1 1492439 5994175 2026-08-02T11:31:57Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}}» 5994175 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} g786tuuiw6ab1cnnauw9f6jkf3aa892 1 1492440 5994176 2026-08-02T11:32:14Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}}» 5994176 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Il Nur}} g786tuuiw6ab1cnnauw9f6jkf3aa892