Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 11455 6000602 5970685 2026-08-13T16:05:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000602 wikitext text/x-wiki <small>{{мәгънәләр|Минзәлә (мәгънәләр)}}</small> {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Минзәлә |чын исем = |ил = Россия |герб = Coat of Arms of Menzelinsk (Tatarstan).png |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 55|lat_min = 43|lat_sec = 00 |lon_deg = 53|lon_min = 05|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 50000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = 330 |төбәк харитасы зурлыгы = 330 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Минзәлә районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1584 |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = [[шәһәр]] ([[1781 ел]]дан) |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 90 |климат = |рәсми тел = [[рус теле]], [[татар теле]] |халык саны = 16 474<ref name="гкс" />http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls</ref> |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = +7 85555 |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = http://www.menzelinsk.ru/ |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92240501000 | add4n = ОКТМО | add4 = 92640101001 }} '''Минзәлә''' ({{lang-ru|Мензелинск}}) — [[Татарстан Республикасы]] [[Минзәлә районы]]ның үзәге, [[Казан]]нан көнчыгышка таба 292 км урнашкан. [[Чулман|Кама]] буенда, [[Минзәлә елгасы]]ның түбән ярында, [[Түгәрәк Күл]] тимер юл станциясеннән 65 км көнчыгышка таба [[Әгерҗе]]-[[Акбаш]] линиясендә урнашкан. Аэропорт. [[Яр Чаллы]] – [[Уфа]] автомобиль юлы. == Тарих == [[Файл:Минзәлә 1.jpg|200px|thumb|right|<small>Минзәләдә [[Муса Җәлил|М. Җәлилгә]] куелган {{коммент|бүс|бюст}}</small>]] [[Файл:Минзәлә БИЙ.jpg|200px|thumb|right|Балалар иҗаты йорты. Икенче катында - [[Минзәлә туган якны өйрәнү музее|музей]]]] [[Файл:Минзәлә ПК 1.jpg|200px|thumb|right|[[Минзәлә педагогика көллияте|Педагогика көллияте]]. [[Муса Җәлил мемориаль музее (Минзәлә)|М. Җәлил музее]] да шунда урнашкан]] [[Файл:Минзәлә а.х.техникумы.JPG|200px|thumb|right|[[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы|Авыл хуҗалыгы техникумы]]]] [[Файл:Минзәлә медтехникумы.JPG|200px|thumb|right|[[Минзәлә медицина училищесы|Медицина училищесы]]]] Шәһәргә [[1584]] – [[1586]] елларда татар-башкортка каршы сугышырга ныгытма буларак нигез салынган. [[1781 ел]]да [[Уфа губернасы]]ның өяз шәһәре статусын ала. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=64% |- class='shadow' ![[1840]]<ref>[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003542943#page2?page=15 Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840]</ref> !! [[1866]]<ref>[[Уфа губернасы]] торак урыннары исемлеге, 1866</ref>!! [[1897]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1595</ref> !! [[1913]]<ref name="mojgorod">http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/menzelisnsk/index.html</ref> !! [[1926]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1939]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2010]]<ref name="гкс"/> |- |5 566 |4 940 |7 552 |~10 100 |~7 500 |~10 900 |11 810 |15 868 |16 683 |15 223 |16 730 |16 474 |} Төп милләтләр: * [[1989 ел]]гы җанисәп буенча: [[татарлар]] — 46,8%, [[руслар]] — 49,3%, [[чирмешләр]] — 1,6%. * [[2002 ел]]гы җанисәп буенча: [[татарлар]] — 45,2%, [[руслар]] — 50,2%, [[чирмешләр]] — 1,7%. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 16008 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 48,49%, [[татарлар]] — 46,41%, башка халыклар — 2,72%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,37%<ref name=16t />. == Сәнәгәть == Минзәлә – җирле чималны эшкәртүче ширкәтләре булган авыл хуҗалыгы районы үзәге. * "Хуҗәмәт ремонт-механик заводы" ААҖ * Минзәлә аракы-ликер заводы * Минзәлә май-сыр комбинаты * "Минзәлә икмәк заводы" ААҖ * "Минзәлә урман хуҗалыгы" ФДУ === Авыл хуҗалыгы === Язгы бодай, арыш, арпа, солы, карабодай, борчак, [[тары]] үстерелә. Терлекчелекнең төп тармаклары: ит, сөт җитештерү, дуңгызчылык. == Мәдәният == * [[Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә татар дәүләт драма театры]]. * [[Минзәлә туган якны өйрәнү музее|Туган якны өйрәнү музее]] * [[Муса Җәлил мемориаль музее (Минзәлә)|Муса Җәлил мемориаль музее]] === Мәдәни мирас объектлары === * [[Минзәлә мәчете|Мәчет]], [[1910 ел]] ([[Ленин урамы (Минзәлә)|Ленин урамы]], 61) — шәһәртөзүчелек һәм [[архитектура]] һәйкәле, төбәк ([[җөмһүрият]]) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты. == Мәгълүмат чаралары == * [[Минзәлә (газета)|«Минзәлә» газетасы]] * «Минзәлә дулкыннары» телерадиокомпаниясе == Мәгариф == * [[Минзәлә педагогия көллияте]] * [[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы]] * [[Минзәлә медицина училищесы]] == [[Дин]] == ==== [[Ислам]] ==== * [[Минзәлә мәчете]] ==== [[Православие]] ==== * [[Минзәлә Изге Николай чиркәве]] * [[Минзәлә Казан Изге Ана иконасы чиркәве]] == [[Муса Җәлил]] Минзәләдә == [[Файл:Минзәлә 2.jpg|200px|thumb|right|<small>[[Муса Җәлил|М. Җәлилнең]] Минзәләгә багышланган китабы</small>]] [[Татар]] [[шагыйрь|шагыйре]] [[Муса Җәлил]], [[Бөек Ватан сугышы]] башлангач, үз теләге белән сугышка җибәрүләрен сорый. [[1941 ел]]да Минзәлә [[шәһәр]]енә вакытлыча күчерелгән [[Мәскәү]] хәрби-сәяси училищесынең сәяси җитәкчеләр (''политруклар'') составын әзерләүче кыска сроклы [[Минзәлә педагогия көллияте|курсларында]] укып, «өлкән политрук» дәрәҗәсе ала. Минзәлә [[шәһәр]]ендә [[1941 ел]]ның [[ноябрь]], [[декабрь]] [[ай]]ларында була. [[Шәһәр]]гә багышлап язылган [[шигырь]]ләре аерым китап булып нәшер ителгән. * [[Муса Җәлил һәйкәле (Минзәлә)|Муса Җәлил һәйкәле]] == Шәхесләр == {{seealso|Төркем:Минзәләдә туганнар}} * [[Владимир Бауман]] * [[Валентин Ерашов]], язучы. * [[Ольга Ильинская]], микробиолог. * [[Фёдор Кузнецов (1973) |Фёдор Кузнецов]] (1973), җырчы, ТР атказанган артисты (2019). * [[Алмаз Миргаязов]], [[Китап (радио)|«Китап» радиосы]] баш мөхәррире (2020 елдан). * [[Александр Сливко]], ректор. * [[Викторин Сливко]] (1904―1977), Вологда сөт институты директоры (1951―1969), ветеринария фәннәре докторы (1960), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1964). * [[Лидия Смирнова]], кино һәм театр актеры, ССРБ халык артисты (1974), Сталин премиясе лауреаты (1951). * [[Рөстәм Тарико]], «Русский Стандарт банкы» ЯАҖ директорлар шурасы рәисе. * [[Виктор Тёмин]], фотограф. * [[Аркадий Фенелонов]] (1893―1972), Бөек Ватан сугышында катнашкан табиб-нейрохирург, медицина фәннәре докторы, профессор. * [[Гөлсабира Хәкимова]] (1925―2021), ТАССР (1975) һәм РСФСР (1982) атказанган мәдәният хезмәткәре. * [[Вячеслав Шугаев]], язучы. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q158830. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1825" | 1825 | ''[[:d:Q136524900|Afanasy Eskin]]'' | | | | | data-sort-value="1884" | 1884-02-07 |- | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | [[Владимир Бауман]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-03-15 |- | data-sort-value="1882" | 1882-05-22 | [[Владимир Шамов]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4201621|Академик Н. Н. Бурденко исемендәге нейрохирургия институты]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-03-30 |- | data-sort-value="1884" | 1884-08-04 | [[Александр Сливко]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1972" | 1972-12-22 |- | data-sort-value="1889" | 1889-02-22 | ''[[:d:Q85992222|Забєльський Олександр Дмитрович]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | ''[[:d:Q4074791|Evraz Yuzkoks]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-09-17 |- | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q110982670|Sergei Palchikoff]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q30002353|language teacher]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969 |- | data-sort-value="1893" | 1893-01-23 | [[Аркадий Фенелонов]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>[[галим]] | | | data-sort-value="1972" | 1972-07-03 |- | data-sort-value="1899" | 1899-11-11 | ''[[:d:Q137584713|Пономарёв, Михаил Дометьевич]]'' | | | | | data-sort-value="1986" | 1986 |- | data-sort-value="1904" | 1904-09-12 | [[Александр Панков (1904)|Александр Панков]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985-03-26 |- | data-sort-value="1915" | 1915-01-31 | [[Лидия Смирнова]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]''<br/>''[[:d:Q4211519|Таһиров камера театры]]''<br/>''[[:d:Q4391503|Реалистик театр]]'' | [[:commons:Category:Lidiya Smirnova|Lidiya Smirnova]] | data-sort-value="2007" | 2007-07-25 |- | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Борис Винокуров]] | | | | | data-sort-value="1940" | 1940-02-11 |- | data-sort-value="1918" | 1918-10-16 | [[Сергей Владимиров]] | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1982" | 1982-12-22 |- | data-sort-value="1925" | 1925-02-11 | [[Гөлсабира Хәкимова]] | [[Минзәлә педагогика көллияте]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | [[Яр Чаллы картиналар галереясы]] | | data-sort-value="2021" | 2021-09-10 |- | data-sort-value="1926" | 1926-06-26 | [[Марат Вахитов|Марат Вахитев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | data-sort-value="2002" | 2002-07-08 |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-10 | [[Вячеслав Шугаев]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[язучы]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | | data-sort-value="1997" | 1997-03-03 |- | data-sort-value="1941" | 1941-05-01 | [[Венер Сәлимов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-08-31 | ''[[:d:Q109491058|Viktor Rebryk]]'' | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2026" | 2026-02-19 |- | data-sort-value="1945" | 1945-10-18 | [[Пётр Токарев]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-09-29 |- | data-sort-value="1958" | 1958-01-18 | [[Ольга Ильинская]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-03-17 | [[Рөстәм Тарико]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | [[:commons:Category:Rustam Tariko|Rustam Tariko]] | |- | data-sort-value="1964" | 1964-11-14 | [[Радик Шәймиев]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q10842936|rally driver]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-03-02 | [[Андрей Генералов]] | ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Generalov|Andrey Generalov]] | |- | data-sort-value="1973" | 1973-03-04 | [[Фёдор Кузнецов (1973)|Фёдор Кузнецов]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-05-24 | [[Алмаз Миргаязов]] | | ''[[:d:Q1162163|директор]]'' | [[Татмедиа]]<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Курай радиосы]]<br/>[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]<br/>[[Татар радиосы]]<br/>''[[:d:Q629733|RBC Information Systems]]''<br/>[[Китап (радио)|Китап радиосы]]<br/>[[Белем радиосы]] | | |- | | [[Василий Видинеев]] | | ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | | | data-sort-value="1903" | 1903-01-15 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} http://www.tatmedia.com/tat/region/156 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313052656/http://tatmedia.com/tat/region/156 |date=2016-03-13 }} == Моны да карагыз == * [[Минзәлә ярминкәсе]] * [[Бөгелмә-Минзәлә тимер юлы]] {{Минзәлә районы}} {{Татарстан}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} [[Төркем:Татарстан шәһәрләре]] [[Төркем:Татарстан район үзәкләре]] [[Төркем:Муса Җәлил]] mtq1uci4sgwga1vsofr0z063lmfi7qu 0 12636 6000586 6000115 2026-08-13T12:13:18Z Каюм Хордай 59574 6000586 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Finländiä}}<br> {{coord|display=title|63|24|0|N|25|51|0|E|type:country_region:FI}} {{ДәүләтВМ}} '''Финляндия''', рәсми исеме '''Финляндия Җөмһүрияте''' ({{lang-fi|Suomen tasavalta}}, {{lang-sv|Republiken Finland}}) — [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан [[дәүләт]]. Фиʜляʜдиᴙнең [[башкала]]сы — [[Һелсинки]] шәһәре. Көнчыгышта [[Россия Федерациясе]], төньяк-көнбатышта [[Швеция]], төньякта [[Норвегия]] белән чиктәш. [[Балтыйк диңгезе]] тарафыннан юыла. Илнең мәйданы — 338 145 квадрат километр, ягъни [[Татарстан|Татарстан Җөмһүриятенә]] караганда 5 мәртәбә зуррак. Барлык мәйданның 7 проценты гына эшкәртелә, ә калганы урманнар, күлләр һәм сазлыклар. Ил тоташ урман белән капланган, аның төньяк өлешен генә тундра били. Табигать үз халәтендә сакланган, илдә 60 000 чамасы күл исәпләнә. Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]] һәм [[Шенген килешүе]], 2023 елның 4 апреленнән бирле ― [[НАТО]] әгъзасы<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/finlyandiya-4-aprelda-natoga-keracak-5869169 Финляндия 4 апрельдә НАТОга керәчәк.] [[Татар-информ]], 3.04.2023</ref>. 2022 елның 5 июлендә НАТО илләренең барлык 30 илчесе дә керү турында протоколларга кул куйган, 2023 елның 31 мартына НАТОның барлык әгъза илләре парламентлары протоколларны ратификацияләгән. Фиʜляʜдиᴙ — дөньяда беренче булып һәр ватандашының югары тизлекле [[интернет]]ка кануни хокукын игълан иткән ил<ref>http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html</ref>. Дөньяның иң мул һәм яшәү өчен кулай илләрен билгеләүче Legatum институты үзенең яңа хисабында Фиʜляʜдиᴙне яшәү өчен иң яхшы ил дип билгеләде<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1861596.html Яшәү өчен иң яхшы урын кайда?]</ref>. «Newsweek» журналы шулай ук Фиʜляʜдиᴙне «дөньяның иң яхшы илләре» исемлегендә беренче урынга куйган<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/2130374.html Newsweek: дөньяның иң яхшы иле – Фиʜляʜдиᴙ]</ref>. == Исем этимологиясе == '''Фиʜляʜдиᴙ''' сүзе [[швед теле]]ндә булган ''Finland'' (“финнар җире”) сүзеннән килә. Илнең фин исеме — ''Suomi''. Бу исем барлыкка килүенең берничә версиясе бар: * ''Suomi'' исеме [[фин теле|фин]] ''suomu'' («балык тәңкәсе») сүзеннән килгән, чөнки борынгы финнар киемнәрен балык тәңкәсеннән теккәннәр. * Башка теория буенча, '''''Suomi''''' — ялгызлык исем. Аны Дания патшасы йөрткән. * Тагын бер версия буенча, ''Suomi'' исеме [[эстон теле]]ннән килә. Кайчандыр ''Sooma'' (''soo'' — «сазлык», ''maa'' — «җир») дигән урын булган дип санала, һәм бу исем Фиʜляʜдиᴙгә күчкән дигән фикер йөри. * '''''Suomi''''' “саами” сүзеннән килә (саами – элек бу җирләрдә яшәүче халыкның үзатамасы). == Географик мәгълүмат == ===Географик урнашуы=== [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]] [[Рәсем:Ev24856 Scandinavia.A2003050.1025.250mFINLANDONLY.jpg|left|150px|thumb|Космостан күренеш]] Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа]]ның төньягында урнашкан, аның байтак кына территориясе котып сызыгы артында (25 %). Коры җирдә [[Швеция]] (чик озынлыгы 586 км), [[Норвегия]] (чик озынлыгы 716 км) һәм [[Россия]] (чик озынлыгы 1265 км) белән, ә диңгездә [[Балтыйк диңгезе]]нең Фин һәм Ботник култыклары аша [[Эстония]] белән чиктәш. Яр буе чиген санаганда ул 1100 км га тигез. Утраулардан башка яр буе чиге 46 000 км. Яр буенча 81 000 гә якын утрау урнашкан (уртача мәйданы — 100 м²). Ил үзе өч төрле географик төбәккә бүленә: #Яр буе түбәнлеге — Ул Фин һәм Ботник култыклары буенда урнашкан, яр буйларында меңнәрчә текә тау һәм утрау бар. Төп архипелаглар: Аланд утраулары һәм Төрку архипелагы. Илнең көньяк-көнбатышында урнашкан бик вак утраулар системасы Фиʜляʜдиᴙдәге иң зур [[архипелаг]] — Архипелаг диңгезен барлыкка китерә. #Эчке күлләр системасы (күлләр районы) — илнең үзәгеннән көньяктарак урнашкан кара урман һәм сазлыклар территориясе. #Котып артында урнашкан җирләр үзенең ярлы туфрагы белән аерылып тора. Лапландия текә таулары һәм зур булмаган калкулыклары белән характерлана. Фиʜляндиянең иң биек ноктасы [[Фьельд Халти]] диңгез өстеннән 1328 метр биеклектә урнашкан. === Флора һәм фауна === [[Рәсем:Төньяк боланнар.jpg|thumb|right|200px|Лапландиядәге төньяк боланнар]] Фиʜлəʜдиᴙнең көньягыннан төньягына хәрәкәт иткәндә кече утрауларлы, диңгезле ландшафтның урманлы табигатькә алмашуы күзәтелә. Илнең төньягында исә зур [[Лапландия]] урманнары урнаша. [[2008 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 35 милли парк урнашкан. Бу парк җирләрендә сирәк һәм кыйммәтле хайваннар һәм үсемлекләр төпләре яши, монда ландшафтның кызыклы формаларын, уникаль табигать объектларын очратып була. Паркларның гомуми мәйданы 8 мең дүрᴛкел километр тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ кануннары буенча һәр кеше ирекле рәвештә милли парклар территорияләрендә йөри ала<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |access-date=2010-08-06 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817173127/http://www.ymparisto.fi/download.asp?contentid=83402&lan=fi |dead-url=yes }}</ref>. Иң мәшһүр парклар арасында Урхо Кекконен милли паркы һәм Лемменйоки бар. == Геологик төзелеш == Фиʜляʜдиᴙнең күпчелек өлеше түбәнлектә урнашкан, ләкин илнең төньяк-көнчыгышта кайбер таулар биеклеге 1000 метрны уза. Фиʜляʜдиᴙ борынгы (1,4 — 3 млрд ел) кристаллик щитта урнашкан<ref>http://www.geologia.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=230&Itemid=38</ref>. Анда шулай ук [[Скандинавия ярымутравы|Скандинавия]] һәм [[Кола ярымутравы|Кола]] ярымутраулары, [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Ботник култыгы]] урнашканнар. == Халык == {| class="wikitable floatright" style="margin:0 0 0.5em 1em;" |+Фиʜляʜдиᴙ халык саны, 1750–2000<ref>{{cite book | last=Aunesluoma | first=Juhana | coauthors=Heikkonen, Esko; Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | language=Finnish | publisher=[[Sanoma|WSOY]] | year=2007| ISBN=9510276278}}</ref> |- !Ел!!Халык саны!!Ел!!Халык саны |- ||1750 ел||align=right|421,000||1880 ел||align=right|2,060,800 |- ||1760 ел||align=right|491,000||1890 ел||align=right|2,380,100 |- ||1770 ел||align=right|561,000||1900 ел||align=right|2,655,900 |- ||1780 ел||align=right|663,000||1910 ел||align=right|2,943,400 |- ||1790 ел||align=right|705,600||1920 ел||align=right|3,147,600 |- ||1800 ел||align=right|832,700||1930 ел||align=right|3,462,700 |- ||1810 ел||align=right|863,300||1940 ел||align=right|3,695,617 |- ||1820 ел||align=right|1,177,500||1950 ел||align=right|4,029,803 |- ||1830 ел||align=right|1,372,100||1960 ел||align=right|4,446,222 |- ||1840 ел||align=right|1,445,600||1970 ел||align=right|4,598,336 |- ||1850 ел||align=right|1,636,900||1980 ел||align=right|4,787,778 |- ||1860 ел||align=right|1,746,700||1990 ел||align=right|4,998,478 |- ||1870 ел||align=right|1,768,800||2000 ел||align=right|5,181,000 |} [[2008 ел]]ның ахырында Фиʜляʜдиᴙ халык саны 5 544 877 кешене тәшкил итте (47 % — ир-атлар һәм 53 % – хатын-кызлар). Халыкның тормыш озынлыгы: ир-атлар биредә 76 яшькә җитәләр ([[Россия|Россиядә]] — 58,7 яшь), ә хатын-кызларның гомер озынлыгы 82,4 яшь (Россиядә — 71,8).<ref>{{Citation |title=Фиʜляʜдиᴙдә ничек яшиләр? (Швеөиядә) / Җәүдәт ХӨСӘЕНОВ. Казан / – № 15 (11181), 2 aугыc, 2008 |url=http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |access-date=2012-08-13 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723122838/http://tatyash.ru/get.php?11181%7C51.htm |dead-url=yes }}</ref> === Милли состав === 31.12.2008-гә Финляндия милли составы<ref>[http://www.vaestorekisterikeskus.fi/ Vəestɵrekisterikeskus]</ref>: * [[финнар]] 97,3 % (5 183 058) * [[руслар]] 0,51 % (26 909) * [[эстоннар]] 0,42 % (22 604) * [[шведлар]] 0,16 % (8 439) [[Рәсем:Finland pop.jpg|thumb|left|Ил халкының күпчелеге көньякта яши]] Фиʜляʜдиᴙдә яшәгән чит ил гражданнары — 2,7 %, илдә тумаганнар саны 4,1 %<ref>http://www.stat.fi/til/vaerak/2008/vaerak_2008_2009-03-27_tie_001_fi.html</ref>. Иң зур милли азчылыклар арасында [[шведлар|фин шведлары]], [[татарлар]], [[чегәннәр]], [[саамнар]]. === Телләр === [[1922 ел]]да кабул ителгән канун буенча Фиʜляʜдиᴙдә ике дәүләт теле ([[фин теле|фин]] һәм [[швед теле|швед]] телләре) бар. [[1917 ел]]га кадәр илдә шулай ук [[рус теле]] дәүләт дәрәҗәсендә булган. Фин телендә халыкның күпчелеге сөйләшә. Швед телендә халыкның 5,5 %-ты сөйләшә, урыc телен 0,8 % белә, эстон телендә исә 0,3 % кеше аралаша. Башка телләрдә (шул исәптән [[татар теле]]ндә дә) 1,77 % кеше сөйләшә. [[1992 ел]]да «Саам теле турында канун» үз өченә кергән. Канун буенча [[саам теле]]нә Фиʜляʜдиᴙдә махсус cтaтус бирелә<ref>http://www.russian.fi/info/index.php/2006/03/10/saamy.html</ref>. === Дин === Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча илдә Евангелик-лютеран чиркәү һәм Православ чиркәү дәүләт чиркәүләре булып санала<ref>[http://www.stat.fi/meta/kas/valtionkirkko.html Valtionkirkko. Tilastokeskus, kəsitteet ja məəritelmət]</ref>. Халыкның 13,5 %-ы бернинди дини төркемгә дә керми. [[2010 ел]] халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 45 мең мөселман яши. Күпчелектә бу — иммигрантлар һәм аларның балалары. Илдә 40 мәчет бар<ref>[http://www.yle.fi/novosti/novosti/article1823664.html Фиʜлəʜдиᴙ мәчетләре] {{ref-ru}}</ref>. * [[Финляндиядә ислам]] * [[Финляндиядә Һинд дине]] == Фиʜляʜдиᴙ татарлары == {{main|Финляндия татарлары}} [[Рәсем:Ярвәнпә мәчете.jpg|right|200px|thumb|[[Ярвәнпә мәчете]]]] Фиʜляʜдиᴙдә 900'гә якын [[татар]] яши. [[2010 ел]]да Фиʜляʜдиᴙ татарлары мәдәни оешмасы [http://www.azatliq.org/content/Finlandia_Tatarlari_bayrame/2015332.html 75 еллыгын бәйрәм итте]. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ татарлары бик актив дип санала. Даими рәвештә төрле чаралар, бәйрәмнәр үткәрелә<ref>[http://www.azatliq.org/content/finlandia_dardmand_nasretdin/1878789.html Фиʜлəʜдиᴙ татарлары Дәрдмәндне искә алды]</ref>. Фиʜляʜдиᴙ татарларының үз мәчетләре дә бар. [[Ярвәнпә мәчете]] исемле бу гыйбадәт йорты [[1943 ел]]ны ачыла һәм Фиʜляʜдиᴙдә бердәнбер манаралы мәчет дип санала. 2009 елда мәчетнең эче яңартыла<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/1906759.html Фиʜляʜдиᴙ татарлары Ярвәнпә мәчетен яңартты]</ref>. * [http://www.azatliq.org/content/finlandia_tatarlar_diaspora/2018096.html Читтәге татарлар милли үсешкә өлешен керттеме? — Фиʜляʜдиᴙ татарлары] == Тарих == {{Төп мәкалә|Финляндия тарихы}} === Борынгы тарих === [[Рәсем:Astuvansalmi kalliojumala.jpg|right|180px|thumb|Иң иске тауда эшләнгән рәсемнәр]] Археологик казынуларга күрә беренче кешеләр бүгенге Фиʜляʜдиᴙнең территориясендә якынча безнең эрага кадәр 8500 елда яши башлаганнар. Алар ау һәм ризык җыю белән шөгыльләнгәннәр, таш кораллар кулланганнар. 3 меңъеллыкта (б. э. к.) балчыктан савыт-саба эшләнә башлаган <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |access-date=2002-02-10 |archive-date=2002-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020210163438/http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM |dead-url=yes }}</ref>. 32 гасырда (б. э. к.) хәрби [[балта]]лар белән бергә җирне хуҗалык итү максатыннан куллана башлыйлар. [[Бронза гасыр]]дан (1500—500 еллар б. э. к.) башлап, финнарның Скандинавия һәм Балтыйк регионнарның халыклары белән тыгыз аралашуы күзәтелә. 9 гасыр башына <ref>Gardiner, Samuel Rawson, ed (1910). [http://www.archive.org/download/rsschoolatlasofe00garduoft/rsschoolatlasofe00garduoft.pdf "Map No. 6: Europe at the death of Charles the Great, 814"]</ref> Фиʜляʜдиᴙ чикләре түбәндәге җирләр белән чикләнгән: * төньякта [[Ак диңгез]] * [[Скандинавия таулары]] * Шведлар җирләре * [[Балтыйк диңгезе]] *''Estland'' * [[Хәзәр каһанлыгы]] === Швед хакимияте (1150/1300—1809) === Викинглар чоры ахырында швед сәүдәгәрләре бөтен [[Балтыйк диңгезе]] төбәгендә тәэсирләрен арттыралар. Берничә гасыр дәвамында Фиʜляʜдиᴙ [[Швеция]] хакимияте астында була. === [[Россия империясе|Рәсәй Империясендә]] (1809—1917) === Россия-Швеция сугышы нәтиҗәсендә (1808—1809) Финляндия Россия империясе дәүләтенә кушыла. Pоссия армиясе гарнизоннары өчен хәрби ныгытмалар төзелә. Рәсми яктан Фиʜляʜдиᴙ [[Россия империясе]] cоставына киң автономия белән керә. [[1860-еллар|1860 еллардан]] башлап илдә мәдәни милли күтәрелеш башлана, җирле [[зыялылар]] [[фин теле]]нә дәүләт теле cтaтусын бирүне таләп иткән. Шул cтaтусны фин теленә [[Александр II]] бирә. Автономия тиз ныгый, [[1899 ел]]да башланган уpыcлаштыру сәясәте дәүләт бәйсезлеге өчен көрәшне ныгыта гына. === Бәйсез Фиʜляʜдиᴙ === Россиядә монархия җимерелгәннән һәм [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, большевиклар хакимияте фин Сенатына [[1917 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] бәйсезлек игълан итәргә мөмкинлек бирә. Илдә гражданнар сугышы башлана. Аңарда 35 000 нән артык кеше һәлак була. “Аклар”ның җиңүеннән соң Фиʜляʜдиᴙ гаскәрләре Көнчыгыш [[Карелия]]гә һөҗүм итәләр. [[Беренче совет-фин сугышы]] башлана. Ул [[1920 ел]]да гына тәмамлана. [[1939 ел]]да Советлар Берлеге [[Совет-фин сугышы (1939-1940)|Фин сугышы]]н башлый. Берничә бәрелештән соң Фиʜляʜдиᴙ үз территориясенең бер өлешен югалта. Кыска вакытлы “дуслык”тан соң, [[1941 ел]]да ССРБ Фиʜляʜдиᴙ Хәрби Һава Көчләренең аэродромына һөҗүм итә, Фиʜляʜдиᴙ Икенче бөтендөнья сугышына, [[СССР|ССРБ]]га каршы сугышка керә. [[1944 ел]]ның җәендә финнар белән [[СССР|ССРБ]] арасында солых килешүе төзелә. Сугыш елларында көчсезләндерелгән Фиʜляʜдиᴙ, Карел муенын ССРБга биреп, ССРБ белән мөнәсәбәтләрдә яңа курс ала. [[Урхо Кекконен]]ның 25 еллык президентлыгында (1956—81) [[Скандинав илләре]] белән мөнәсәбәт яхшыртып, [[СССР|ССРБ]]дан да ерак тормыйлар. [[1995 ел]]ның ахырында Фиʜляʜдиᴙ [[Аурупа Берлеге]]нә керә. == Дәүләт төзелеше һәм сәясәт == Фиʜляʜдиᴙ — бер өлешчә [[автономия]]ле ([[Аланд утраулары]]) унитар [[дәүләт]]. Идарә итү формасы буенча Фиʜляʜдиᴙ — җөмһүрият. Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча канун чыгару вазыйфалары белән '''Эдускунта''' исемле [[Фиʜляʜдиᴙ парламенты]] һәм президент шөгыльләнә. Канунны үтәү вазыйфалары президентка һәм Дәүләт Шурасына йөкләнгән. === Президент === Фиʜляʜдиᴙ президенты туры сайлаулар нәтиҗәсендә алты елга билгеләнә. [[2000 ел|2000]]—[[2012 ел]]ларда бу вазыйфаны [[Тарья Халонен]], [[2012 ел]]дан [[Саули Ниинистө]], 2024 елдан [[Александр Стубб]] башкара. === Парламент === [[Рәсем:Parliament of Finland1.jpg|thumb|250px|right| Эдускунта – Фиʜлəʜдиᴙ парламентының бинасы]] Фиʜляʜдиᴙ парламентының төп институтлары 1863 елда барлыкка килгән. Pоссия императоpы [[Александр II]] 1863 елда фин сеймын чакыру турында карар кабул итә. Фиʜляʜдиᴙнең үзаллы (мөстәкыйль) үсеше шушы вакыйгага тыгыз бәйләнгән, чөнки фин теле рәсми хакимият теле итеп танылган. [[Эдускунта]] — илнең бер палаталы парламенты, ул 200 депутаттан тора. Депутатлар бөтен халык сайлауларында сайланып, 4 елга билгеләнәләр. [[2003 ел]]дагы парламент сайлауларында 18 фирка катнаша, ләкин шулар арасынна парламентка бары 8 фирка генә керә. Иң зур фиркаләр булып [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]], [[Фиʜляʜдиᴙнең Социал-демократик фиркасе]], [[Милли коалиция фиркасе|Милли коалиция]], [[Сул берлек фиркасе|Сул берлек]], [[Яшел берлек фиркасе|Яшел берлек]] һәм [[Швед Халык фиркасе]] санала. [[2007 ел]]ның мартында үткән парламент сайлауларының нәтиҗәләре буенча, иң зур тавышны (23,1 %) [[Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе]] ала (51 мандат). Шулай ук парламентка Милли коалиция (22,3 %, 50 урын), Социал-демократик фирка (21,4 %, 45 урын), Сул берлек (8,8 %, 17 урын), Яшел берлек (8,5 %, 15 урын), Швед Халык фиркасе (4,6 %, 9 урын), Христиан демократлар фиркасе (4,9 %, 7 урын) һәм «Чын финнар» фиркасе (4,1 %, 5 урын) уза. === Дәүләт һимны === [[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|200px|noicon]]<br> '''OI MAAMME''' (фин телендә) ''Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,'' ''soi, sana kultainen!'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' ''Ei laaksoa, ei kukkulaa,'' ''ei vettə, rantaa rakkaampaa,'' ''kuin kotimaa təə pohjoinen,'' ''maa kallis isien.'' '''VÅRT LAND''' (швед телендә) ''Vårt land, vårt land, vårt fosterland,'' ''ljud hɵgt, o dyra ord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' ''Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,'' ''ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,'' ''mer əlskad ən vår bygd i nord,'' ''ən våra fəders jord!'' '''ТУГАН ЯГЫМ''' Әй, Суоми, туган ягым, Горур яңгырый атың! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар – Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар — Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! '''OUR LAND''' (инглиз телендә) ''Our land, our land, our fatherland,'' ''Sound loud, O name of worth!'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' ''No mount that meets the heaven's band,'' ''No hidden vale, no wavewashed strand,'' ''Is loved, as is our native North,'' ''Our own forefathers' earth.'' '''Һимнның тарихы''' Бүген Фиʜляʜдиᴙдә кулланылган “''Maamme''” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (''Johan Ludvig Runeberg'', 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, [[Алмания|Алманиянең]] [[Һамбург]] шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (''Fredrik Pacius'', 1809—1891) иҗат иткән. Милли һимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган. Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (''Paavo Cajander''), Юлиус Кронның (''Julius Krohn'') 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада Эстония һимны булып танылып та өлгергән. Фиʜляʜдиᴙнең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (''Papst und Sultan'') исемле туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш. “Туган ягым”ны [[Александр Блок]] 1915 елда уpыc теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала. == Административ-территориаль бүленеш == [[Рәсем:Finland regions numbers.png|right|250px|Фиʜлəʜдиᴙ провинцияләре]] Фиʜляʜдиᴙ провинциаль шуралар белән идарә ителгән 20 провинциягә бүленә. Үз чиратында провинцияләр ᴋоммуналарга бүленә. Аларның саннары берләштерү сәясәтенә күрә даими кыскартыла, [[2010 ел]] башына Фиʜляʜдиᴙдә 342 ᴋоммуна булды. # '''[[Лапландия провинциясе|Лапландия]]''' ({{lang-fi|Lappi}} / {{lang-sv|Lappland}}) # '''[[Похьойс-Похьянмаа провинциясе|Похьойс-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Norra ɵsterbotten}}) # '''[[Кайнуу]]''' провинциясе ({{lang-fi|Kainuu}} / {{lang-sv|Kajanaland}}) # '''[[Похьойс-Карьяла]]''' ({{lang-fi|Pohjois-Karjala}} / {{lang-sv|Norra Karelen}}) # '''[[Похьойс-Саво]] (Төньяк Саво)''' ({{lang-fi|Pohjois-Savo}} / {{lang-sv|Norra Savolax}}) # '''[[Этелә-Саво]] (Көньяк Саво)''' ({{lang-fi|Etelə-Savo}} / {{lang-sv|Sɵdra Savolax}}) # '''[[Этелә-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Etelə-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Sɵdra ɵsterbotten}}) # '''[[Похьянмаа провинциясе|Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Pohjanmaa}} / {{lang-sv|ɵsterbotten}}) # '''[[Пирканмаа]]''' ({{lang-fi|Pirkanmaa}} / {{lang-sv|Birkaland}}) # '''[[Сатакунта]]''' ({{lang-fi|Satakunta}} / {{lang-sv|Satakunda}}) # '''[[Кески-Похьянмаа]]''' ({{lang-fi|Keski-Pohjanmaa}} / {{lang-sv|Mellersta ɵsterbotten}}) # '''[[Кески-Суоми]]''' ({{lang-fi|Keski-Suomi}} / {{lang-sv|Mellersta Finland}}) # '''[[Варсинайс-Суоми]]''' ({{lang-fi|Varsinais-Suomi}} / {{lang-sv|Egentliga Finland}}) # '''[[Этелә-Карьяла]] (Көньяк Карелия)''' ({{lang-fi|Etelə-Karjala}}, {{lang-sv|Sɵdra Karelen}}) # '''[[пәйят-хәме]]''' ({{lang-fi|Pəijət-Həme}}, {{lang-sv|Pəijənne Tavastland}}) # '''[[Канта-хәме]]''' ({{lang-fi|Kanta-Həme}}, {{lang-sv|Egentliga Tavastland}}) # '''[[Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Uusimaa}}, {{lang-sv|Nyland}}) # '''[[Итә-Уусимаа]]''' ({{lang-fi|Itə-Uusimaa}}, {{lang-sv|ɵstra Nyland}}) # '''[[күменлааксо]]''' ({{lang-fi|Kymenlaakso}}, {{lang-sv|Kymmenedalen}}) # '''[[Аланд утраулары]]''' ({{lang-fi|Ahvenanmaa}} / {{lang-sv|Åland}}) Фиʜляʜдиᴙнең иң зур шәһәрләре: [[Һелсинки]] — 583 549 кеше, [[Эспоо]] — 244 474 кеше, [[Тампере]] — 211 633 кеше, [[Турку]] — 176 242 кеше, [[Оулу]] — 139 275 кеше. == Икътисад == [[Рәсем:Fi real gdp growth.svg|left|200px|thumb|ТМП үсеше, 1998—2007]] Фиʜляʜдиᴙ югары индустриаль илләр рәтенә керә. Дөнья сәнәгатендә аның өлеше зур түгел — 0,4 %, дөнья сәүдәсендә исә 0,8 %. Тулаем милли продукт [[2002 ел]]да 140,5 млрд евро тәшкил итә. Фиʜляʜдиᴙ сәнәгате экспорт һәм сыйфатка нигезләнә. Югары технологияле секторы ([[Кесә телефоны|кесә телефоннары]], [[интернет]]) мөһим урынны алып тора. Кәгазь җитештерү буенча дөньяда Фиʜляʜдиᴙ беренче. Инфляция түбән. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ икътисады тиз үсә. == Туризм == [[Рәсем:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|right|200px|thumb|[[Һелсинки]] күренеше]] Фиʜляʜдиᴙ туристларында иң зур кызыксыну уяткан шәһәр — ил башкаласы [[Һелсинки]]. Башка шәһәрләрне дә туристлар зиярәт итә: [[Тампере]], [[Турку]], [[Оулу]], [[Куопио]] һәм [[Порвоо]]. Истәлекле урыннар һәм табигать һәйкәлләре арасында мөһим урынны [[Аавасакса]] (''Aavasaksa'') тавы ала. Фиʜляʜдиᴙдә, аеруча Лапландиядә, кышкы туризм бик популяр. == Искәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Reflist}} </div> == Чыганаклар == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Finland Инглиз Википедиясе] * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Фиʜлəʜдиᴙ уpыc Википедиясе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/ Азатлык радиосы мәкаләләре] <!-- Сез мәкаләне тулыландырсагыз, чыганакларны исемлеккә языгыз --> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Навигация|Викиҗыентык=Finland}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Finland Wikimedia Атлас] {{ref-en}} * [http://www.visitfinland.com/ru_RU/web/guest/finland-guide/home Visit Finland] {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/internet_finlandia/2088383.html Фиʜлəʜдиᴙдә һәрбер өй интернетлы булачак] * [http://www.finland.org.ru/ru/ Фиʜлəʜдиᴙ илчелеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026060856/http://www.finland.org.ru/ru/ |date=2019-10-26 }} {{ref-ru}} * [http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510180407/http://www.visitfinland.ru/w5/ru/index.nsf/(pages)/index |date=2007-05-10 }} {{ref-ru}} * [http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 Фиʜлəʜдиᴙнең интерактив картасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120013654/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=27068 |date=2009-01-20 }} {{ref-en}} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/finland/map.html Фиʜлəʜдиᴙнең карталары] {{ref-ru}} * [http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland Фиʜлəʜдиᴙ Веб-күзләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724013910/http://www.webcamsightseeing.com/europe.php?c=finland |date=2010-07-24 }} {{ref-ru}} * [http://da.fi Бөтен Фиʜлəʜдиᴙ - Фиʜлəʜдиᴙнең рәсми белешмәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330045323/http://da.fi/ |date=2010-03-30 }} {{ref-en}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1924237.html Һенрик Торемарк: “Татарлар бәхетле кешеләр”] == Моны да карагыз == * [[Скандинавия ярымутравы]] * [[Фин теле]] * [[Швеция]] * [[Норвегия]] {{Фин-угыр дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Европа илләре}} {{Европа берлеге}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Финляндия]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] [[Төркем:НАТО дәүләтләре]] mcqssg2t3ltgqqxavdojgnnf0yto8kv 0 13394 6000591 5521874 2026-08-13T13:44:19Z ~2026-37452-30 61536 /* Чиктәшлек */ 6000591 wikitext text/x-wiki {{ДәүләтВМ}} '''Украи́на''' ({{lang-uk|Україна}} - Украйина) – [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европада]] урнашкан [[дәүләт]]. Тулысынча Европада урнашкан иң зур дәүләт. Украинада 350 000 [[Украина татарлары|татар]] яши. Украинаны төньяктан көньякка якынча икегә бүлеп [[Днепр елгасы]] ага. [[:ru:Всеукраинская перепись населения 2001 года|2001 елның җанисәбе]] буенча, халык саны — 48,457 миллион кеше, [[2012 ел]]да халык саны — 45 559 235 кеше.<ref>http://www.ukrstat.gov.ua/</ref> Дәүләт теле — [[украин теле]], кайбер регионнарда [[рус теле|рус]], [[румын теле|румын]]/[[молдав теле|молдав]], һәм [[венгр теле|венгр]] телләрнең рәсми статусы бар. Дәүләт төзелеше — унитар дәүләт, Парламент-президент республикасы. 2 27 административ-территориаль берәмлеккә бүленә, шул исәптә 25 өлкә, 2014 елга кадәр 2 дәүләт буйсынудагы шәһәр ([[Акъяр]] һәм [[Киев]]) һәм [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]], әмма Акъяр шәһәрен һәм Кырым АҖ [[Кырым кризисы]]ннан соң Русия гаскәрләре оккупацияли. Украина бәйсезлек көне — [[24 август]] [[1991]]. == География == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" ! Як!!Ил |- |[[Төньяк]]-[[көнбатыш|көнчыгыш]], [[көнчыгыш]]|| [[Россия]] |- |[[Төньяк]]|| [[Белорусия]] |- |[[Төньяк]]-[[көнбатыш]]|| [[Польша]] |- |[[Көнбатыш]] || [[Словакия]], [[Маҗарстан]] |- |[[Көньяк]]-[[көнбатыш]] || [[Румыния]], [[Молдавия]], ''[[Днестр буе Молдован Җөмһүрияте|<span style="color:grey;">Днестр буе Молдован Җөмһүрияте</span>]]'' |} Көньякта [[Кара диңгез|Кара]] һәм [[Азак диңгезе|Азак]] диңгезләре белән юыла. ===== Кырый нокталар ===== * ''төньякта'' — Гремяч авылы, [[Чернигов өлкәсе]]. * ''көньякта'' — Сарыч борыны, [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]].<ref name="Кырым" /> * ''көнбатышта'' — Соломоново авылы, [[Карпат арты өлкәсе]]. * ''көнчыгышта'' — Червона-Зирка авылы, [[Луганск өлкәсе]]. Украинаның географик үзәге [[Черкассы өлкәсе]]ндәге Марьяновка авылы янында урнаша. === Рельеф === Украина күбесенчә [[Көнчыгыш Аурупа тигезлеге|Көчыгыш Европа тигезлегендә]] урнаша, ләкин илнең кайбер өлешләрендә таулар урнашалар: 2014 елга кадәр [[Кырым]]да [[Кырым таулары]] урнашалар иде (иң биек ноктасы — Роман-Кош тавы, 1545 м); көнбатышта — [[Карпат таулары]] урнашалар (иң биек ноктасы — Говерла тавы, 2061 м, шулай ук Украинаның иң биек ноктасы). === Климат === Гыйнварның урта температурасы — -8°...+4°С, июльнең урта температурасы — +18°...+23°С. Уртача [[ел]]лык явым-төшем күләме — 300—700 мм, [[Кырым таулары]]нда — 1000-1200 мм, [[Карпат таулары]]нда — 1200-1600 мм. === Гидрография === Елгалар күбесенчә [[Кара диңгез|Кара]] һәм [[Азак диңгезе|Азак]] диңгезләре бассейнына керәләр. Төп елгалар — [[Днепр]], [[Северский Донец]], [[Көнбатыш Буг]], [[Днестр]], [[Дунай]]. Иң зур күл — Сасык (Кундук) күле (204,8 км²). == Тарих == === Борынгы тарих === Хәзерге Украина территориясендә беренче дәүләт берәмлекне безнең эрага кадәр VII гасырда [[скифлар]] оештыралар. Шул ук вакытта Төньяк Кара диңгез буенда грек колонияләре барлыкка киләләр. Б. э. к. 200-елларда скифларны [[сарматлар]] кысып чыгаралар. [[III гасыр]]да хәзерге Украина территориясенә төньяк-көнбатыштан [[готлар]] керәләр һәм [[Ойум патшалыгы]]н оештыралар. [[375 ел]]да готлар [[һуннар]]дан җиңелүгә дучар булалар һәм [[Рим империясе]] территориясенә күчереп урнашырга мәҗбүр ителәләр. [[IV гасыр]]ыннан хәзерге Украина территориясендә [[славяннар|славян]] кабиләләре урнашырга башлыйлар. [[V гасыр]]да Украинаның сулъягы һәм [[Кырым]] [[Хәзәр каһанлыгы]]ннан бәйлелегенә эләгәләр. 7 гасырда [[Кара диңгез]] көньяк буенда [[Бөек Болгар иле]] урнаша. == Беренче бәйсезлек == 1918 елның 9 гыйнварында [[Үзәк Рада]] Украинаның бәйсезлеген игълан итә. 3 мартта [[Брест-Литовск солыхы]] буенча бәйсез Украина Кайзер [[Германия]]се белән РСФСР [[РСФСР|Совет Русиясе]] тарафыннан таныла. [[1918 ел]]ның 24 декабрендә рус хөкүмәте ([[БҮБК]]), [[Брест-Литовск солыхы]]н гамәлдән чыгара һәм Украинаның бәйсезлеген башка таныймый. === [[ССРБ]] составында === [[Рәсем:Flag of Ukrainian SSR.svg|мини|250px|Украин ССР байрагы ([[1949]]—[[1992]])]] [[1920 ел]]ның 30 декабрендә [[РСФСР]], [[Кавказ арты СФСР]], [[Украин ССР]] һәм [[Беларус Совет Социалистик Республикасы|Белорус ССР]] ССРБ барлыкка килү турнында килешүен имзалыйлар. [[Ленин]] карары буенча "пролетариат санын артырыр өчен" Украинага [[Новороссия]] тарихи төбәге тапшырыла. 1920—1930-елларда илдә совет хакимияте украинлаштыру сәясәтен үткәрә. [[1920-еллар]]ның ахырында — [[1930-еллар]]ның башында [[коллективизация]] сәясәте үткәрелә, ул [[1932]]—[[1933]] елларның [[Ukrainadağı açlıq (1932-1933)|массакүләм ачлыгына китерә]]. [[1930-еллар]]да республиканың [[сәнәгатьләштерү]] үткәрелә. [[1934 ел]]да республиканың башкаласы [[Харьков|Харковьтан]] [[Киев]]га күчерелә. ==== [[Икенче Бөтендөнья сугышы]] вакытында ==== [[1939 ел]]да, [[Алмания]] белән алдан килешүләре буенча, ССРБ үз гаскәрләрен Көнбатыш Украинага кертә, ул Украин ССР составына кертелә. [[1940 ел]]да, ССРБ гаскәрләре [[Румыния]] территориясенә кергәч, Украин ССР составына Төньяк Буковина, Бессарабия өлеше, һәм Герца районы кертеләләр. [[1941]]—[[1944]] елларда Украина Бөек Ватан сугышының сугыш хәрәкәтләре мәйданы булган. Украина халкы шул сугышында күп миллионлы югалтуларын күрә, ә республиканың икътисадына зур зыян китерелә. ==== Сугыштан соңгы чоры ==== [[1945 ел]]да [[СССР|ССРБ]]ның [[Чехословакия]] белән килешүе буенча [[Украин ССР]] составына [[Карпат арты өлкәсе]] кертелә. [[1954 ел]]да, [[Хрущёв Никита|Хрущев]] карары буенча "«Россия һәм Украина дуслыгының 300-еллыгы» хөрмәтенә" Украин ССР составына [[Кырым АҖ|Кырым өлкәсе]] кертелә. [[1986 ел]]ның [[26 апрель]]дә [[Çernobıl hələqəte|Чернобыль атом электростанциясендә һәлакәт]] була. [[1991 ел]]ның [[24 август]]та УССР Югары {{коммент|Шурасы|Советы}} бәйсезлек турында игълан итә. [[1994]] елда Украина атом-төш статусыннан баш тарта, барлык атом коралы Россиягә җибәрелә. ==== Өр-яңа тарих ==== ''Моны да карагыз: '''[[Евромәйдан]], [[2014 yılğı Ukrainada Rusiä yaqlı protestlar|2014 елгы Россия яклы протестлар]]''''' [[2013]] елның декабрь аенда [[Виктор Янукович]] Европа Берлеге белән Ассоциациягә керергә баш тарта. Көнбатыш яклы сәяси көчләр шул белән килешмәгәннәр һәм хакимият белән ризасызлыкларын белдереп "Мәйдан"ны оештыралар. Сәяси һәм кораллы көрәш нәтиҗәсендә конституцион булмаган хәлдә Евромәйдан көчләре Киевта хакимиятне басып ала, Янукович Украинадан качып китә. Көнчыгыш Украина төбәкләре, аеруча Кырым, яңа хакимиятне легитим түгел булып саный. 2014 елның 22 февралендә дәүләт түнтәрелеше нәтиҗәсендә Евромәйдан көчләре хакимиятне басып ала, президент булып сайланган Виктор Янукович Киевтан кача, [[Украинаның Югары Радасы|Югары Рада]] 23 февральдә президент вазифаларына Александр Турчиновны вакытлыча билгели.<ref>http://www.president.gov.ua/news/30130.html</ref> 25 майда узган сайлауларда [[Пётр Порошенко]] беренче турда яңа президент итеп сайлана. 2014 елның 16 мартындагы «итәгатьле рус хәрбиләре» күзәтчелегендә узган [[Кырым статусы буенча референдум|псевдо-референдум]] нәтиҗәсендә [[Кырым Республикасы]] Русия составына күчкән. 7 апрелендә Донецк Халык Җөмһүрияте Киевтан бәйсезлеген игълан итә. 15 апрельдә Киев хакимияте Донецк өлкәсендә антитеррористик операцясен башлый, тиздән ул көнчыгыш төбәктә чынында ватандашлар сугышына әверелә. [[12 май]]да, 11 майда үткәрелгән «референдум»нар нәтиҗәләренә туры китереп, Донецк һәм Луганск өлкәләре үз суверенитеты һәм [[Донецк Халык Җөмһүрияте|Донецк]] һәм [[Луганск Халык Җөмһүрияте|Луганск халык республикалары]] дәүләтләренең барлыкка килүе турында игълан иткәннәр. 24 майда [[Донецк Халык Җөмһүрияте|Донецк]] һәм [[Луганск Халык Җөмһүрияте|Луганск халык республикалары]] бердәм [[Новороссия дәүләте|Новороссия Берлеге]]н игълан итәләр. == Кораллы көчләр == {{main|Украина Кораллы көчләре}} Украинаның Кораллы Көчләре – илнең иминлеген саклаучы хәрби дәүләт оешмасы. == Административ бүленеш == [[2012 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы хәленә Украинада 459 [[шәһәр]] (шул исәптә Припәт һәм Чернобыль [[ташланган шәһәр]]ләре), 885 [[шәһәр тибындагы бистә]] и 28 450 авыл бар.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar |access-date=2013-01-01 |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627002237/http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar |dead-url=yes }}</ref> {| class=tiles width="95%" bgcolor="#fff" border="0" cellpadding="3px" cellspacing="3px" |- align="center" bgcolor="#e6eeff" !colspan=1 | '''Карта''' ! '''Шәһәр округлары''' ! '''Административ карта''' |- valign="top" align="left" bgcolor="#f2f6ff" |style="background:#FFFFFF"|[[Рәсем:Ukraina.png|thumb|490px|center|Украинаның административ бүленеше]] | # [[Винница өлкәсе]] # [[Волын өлкәсе]] # [[Днепропетровск өлкәсе]] # [[Донецк өлкәсе]]<ref>Донецк өлкәсе территориясендә [[Донецк Халык Җөмһүрияте]] игълан ителгән</ref> # [[Житомир өлкәсе]] # [[Запорожье өлкәсе]] # [[Ивано-Франковск өлкәсе]] # [[Карпат арты өлкәсе]] # [[Киев өлкәсе]] # [[Кировоград өлкәсе]] # [[Луганск өлкәсе]]<ref>Луганск өлкәсе территориясендә [[Луганск Халык Җөмһүрияте]] игълан ителгән</ref> # [[Львов өлкәсе]] # [[Николаев өлкәсе]] # [[Әдис өлкәсе]] | <ol start=15> <li> [[Полтава өлкәсе]] <li> [[Ровно өлкәсе]] <li> [[Сумы өлкәсе]] <li> [[Тернополь өлкәсе]] <li> [[Харьков өлкәсе]] <li> [[Херсон өлкәсе]] <li> [[Хмельницкий өлкәсе]] <li> [[Черкассы өлкәсе]] <li> [[Чернигов өлкәсе]] <li> [[Черновцы өлкәсе]] <li> [[Киев|Киев шәһәре]] <li> [[Акъяр|Акъяр шәһәре]]<ref name="Кырым" /> <li> [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]]<ref name="Кырым" /> </ol> |- |} == Сәяси төзелеш == == Халык == {| class="sortable wikitable" ! rowspan="2" | Халык ! colspan="2" | [[1926]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_26.php?reg=22</ref> ! colspan="2" | [[1939]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39_gs.php?reg=2&gor=3&Submit=OK</ref> ! colspan="2" | [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[2001]]<ref>http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/general/nationality/</ref> |-bgcolor="#e0e0e0" ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % |- | [[украиннар]] | align="center"| 23218,9 | align="center"| 80,01 | align="center"| 23667,5 | align="center"| 76,48 | align="center"| 32158,5 | align="center"| 76,81 | align="center"| 35283,9 | align="center"| 74,87 | align="center"| 36489,0 | align="center"| 73,55 | align="center"| 37419,1 | align="center"| 72,73 | align="center"| 37541,7 | align="center"| 77,82 |- | [[руслар]] | align="center"| 2677,2 | align="center"| 9,23 | align="center"| 4175,3 | align="center"| 13,49 | align="center"| 7090,8 | align="center"| 16,94 | align="center"| 9126,3 | align="center"| 19,37 | align="center"| 10471,6 | align="center"| 21,11 | align="center"| 11355,6 | align="center"| 22,07 | align="center"| 8334,1 | align="center"| 17,28 |- | [[белоруслар]] | align="center"| 75,842 | align="center"| 0,26 | align="center"| 158,2 | align="center"| 0,51 | align="center"| 290,9 | align="center"| 0,69 | align="center"| 385,8 | align="center"| 0,82 | align="center"| 406,1 | align="center"| 0,82 | align="center"| 440,0 | align="center"| 0,86 | align="center"| 275,8 | align="center"| 0,57 |- | [[кырым татарлары]] | | | | | align="center"| 0,193 | align="center"| 0,00 | align="center"| 3,554 | align="center"| 0,008 | align="center"| 6,636 | align="center"| 0,01 | align="center"| 46,807 | align="center"| 0,09 | align="center"| 248,2 | align="center"| 0,51 |- | [[румыннар]]/[[молдаваннар]] | align="center"| 259,33 | align="center"| 0,9 | align="center"| 261,23 | align="center"| 0,843 | align="center"| 342,6 | align="center"| 0,82 | align="center"| 378,0 | align="center"| 0,8 | align="center"| 415,4 | align="center"| 0,84 | align="center"| 459,3 | align="center"| 0,89 | align="center"| 409,6 | align="center"| 0,85 |- | [[болгарлар]] | align="center"| 92,078 | align="center"| 0,32 | align="center"| 113,5 | align="center"| 0,37 | align="center"| 219,4 | align="center"| 0,52 | align="center"| 234,4 | align="center"| 0,50 | align="center"| 238,2 | align="center"| 0,48 | align="center"| 233,8 | align="center"| 0,45 | align="center"| 204,6 | align="center"| 0,42 |- | [[венгрлар]] | align="center"| 0,869 | align="center"| 0,003 | | | align="center"| 149,2 | align="center"| 0,36 | align="center"| 157,7 | align="center"| 0,33 | align="center"| 164,4 | align="center"| 0,33 | align="center"| 163,1 | align="center"| 0,32 | align="center"| 156,6 | align="center"| 0,32 |- | [[поляклар]] | align="center"| 476,4 | align="center"| 1,64 | align="center"| 357,7 | align="center"| 1,16 | align="center"| 363,3 | align="center"| 0,87 | align="center"| 295,1 | align="center"| 0,63 | align="center"| 258,3 | align="center"| 0,52 | align="center"| 219,2 | align="center"| 0,43 | align="center"| 144,1 | align="center"| 0,30 |- | [[яһудләр]] | align="center"| 1574,4 | align="center"| 5,43 | align="center"| 1532,8 | align="center"| 4,95 | align="center"| 840,3 | align="center"| 2,01 | align="center"| 776,1 | align="center"| 1,65 | align="center"| 632,9 | align="center"| 1,28 | align="center"| 486,6 | align="center"| 0,95 | align="center"| 103,6 | align="center"| 0,21 |- | [[греклар]] | align="center"| 104,7 | align="center"| 0,36 | align="center"| 107,0 | align="center"| 0,35 | align="center"| 104,4 | align="center"| 0,25 | align="center"| 106,9 | align="center"| 0,23 | align="center"| 104,1 | align="center"| 0,21 | align="center"| 98,594 | align="center"| 0,19 | align="center"| 91,548 | align="center"| 0,19 |- | [[әрмәннәр]] | align="center"| 10,631 | align="center"| 0,04 | align="center"| 21,688 | align="center"| 0,07 | align="center"| 28,024 | align="center"| 0,07 | align="center"| 33,439 | align="center"| 0,07 | align="center"| 38,646 | align="center"| 0,08 | align="center"| 54,200 | align="center"| 0,11 | align="center"| 99,894 | align="center"| 0,21 |- | [[татарлар]] | align="center"| 22,281 | align="center"| 0,08 | align="center"| 55,456 | align="center"| 0,18 | align="center"| 61,334 | align="center"| 0,15 | align="center"| 72,658 | align="center"| 0,15 | align="center"| 83,906 | align="center"| 0,17 | align="center"| 86,875 | align="center"| 0,17 | align="center"| 73,304 | align="center"| 0,15 |- | [[алманнар]] | align="center"| 393,9 | align="center"| 1,36 | align="center"| 392,5 | align="center"| 1,27 | align="center"| 23,243 | align="center"| 0,06 | align="center"| 29,871 | align="center"| 0,06 | align="center"| 34,139 | align="center"| 0,07 | align="center"| 37,849 | align="center"| 0,07 | align="center"| 33,302 | align="center"| 0,07 |- |-class=sortbottom ! барлык ! align="center"| 29018,2 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 30946,2 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 41869,0 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 47126,5 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 49609,3 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 51452,0 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 48240,9 ! align="center"| 100,0 |} === Торак пунктлары === ''Моны да карагыз: '''[[Украина шәһәрләренең исемлеге]]''''' {{clear}} {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |- ! rowspan=21 | {{navbar|Украина шәһәрләре|plain=1}} [[Рәсем:Panorama of Kyiv from Saint Sophia Monastery 5.jpg|border|115px]]<br />[[Киев]]<br />[[Рәсем:Kharkov oblsovet.jpg|border|115px]]<br />[[Харьков|Харковь]]<br />[[Рәсем:Potěmkinovy schody.jpg|border|110px]]<br />[[Харьков|Харковь]]<br />[[Рәсем:Central bridge Dnipro.jpg|border|115px]]<br />[[Днепр (шәһәр)|Днепр]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Урын ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Украин теле|Украинча исеме]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Халык саны ! rowspan=21 | {{navbar|Largest cities of Russia|plain=1}} [[Рәсем:Вид из Донецкой областной администрации 006.jpg|border|115px]]<br />[[Донецк]]<br />[[Рәсем:Запорожье 003.jpg|border|115px]]<br />[[Запорожье]]<br />[[Рәсем:Lwów - Opera.jpg|border|115px]]<br />[[Львов]]<br />[[Рәсем:Парк ім.газети «Правда» - "Белые гавани".JPG|border|115px]]<br />[[Кривой Рог]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Киев]]''' || ''Київ'' || 2 814 258 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Харьков|Харковь]]''' || ''Харків'' || 1 441 622 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Әдис]]''' || ''Одеса'' || 1 008 200 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Днепр (шәһәр)|Днепр]]''' || ''Дніпро'' || 1 001 962 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Донецк]]''' || ''Донецьк'' || 962 024 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Запорожье]]''' || ''Запоріжжя'' || 772 600 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[Львов]]''' || ''Львів'' || 760 026 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Кривой Рог]]''' || ''Кривий Ріг'' || 664 499 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[Николаев]]''' || ''Миколаїв'' || 498 518 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[Мариуполь]]''' || ''Маріуполь'' || 486 856 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[Луганск]]''' || ''Луганськ'' || 431 109 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 12 ||align=left | '''[[Винница]]''' || ''Вінниця'' || 370 800 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[Макеевка]]''' || ''Макіївка'' || 358 156 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | '''[[Акъяр]]'''<ref name="Кырым" >фактик рәвештә Россия Федерациясе составына керә</ref> || ''Севастополь'' || 340 297 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 || align=left | '''[[Акмәсҗит]]'''<ref name="Кырым" /> || ''Сімферополь'' || 336 330 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | '''[[Херсон]]''' || ''Херсон'' || 302 526 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[Полтава]]''' || ''Полтава'' || 298 652 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | '''[[Чернигов]]''' || ''Чернігів'' || 296 836 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 19 ||align=left | '''[[Черкассы]]''' || ''Черкаси'' || 286 037 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 20 ||align=left | '''[[Горловка]]''' || ''Горлівка'' || 279 637 |- | colspan="11" align=left style="background:#f5f5f5;" | '''''[[2012 ел]]''''' |} <noinclude> {{clear}} == Дәүләти бәйрәмнәр == * [[1 гыйнвар]] — [[Яңа ел]] * [[7 гыйнвар]] — Христос [[Раштуа]]сы * [[23 февраль]] — Ватанны саклаучылар көне * [[8 март]] — Халыкара [[хатын-кыз]]лар көне * [[1 май]] — Халыкара эшчеләр бердәмлеге көне * [[8 май]] — Хәтер көне һәм Икенче бөтендөнья сугышында нацизмны җиңү көне <ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/zelenskii-ustanovil-9-maya-na-ukraine-den-evropy-vmesto-dnya-pobedy-5905327 Зеленский установил 9 мая на Украине День Европы вместо Дня Победы.] [[Татар-информ]], 8.05.2023</ref> * [[9 май]] — [[Европа көне]]<ref>[https://tass.ru/obschestvo/17699447?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Зеленский объявил 9 мая на Украине Днем Европы вместо Дня Победы.] ТАСС, 8.05.2023{{ref-ru}}</ref> * [[28 июнь]] — Украина Конституциясе көне * [[24 август]] — Бәйсезлек көне * Үзгәрүчән датасы — Пасха * Үзгәрүчән датасы — Җапрак бәйрәме == Транспорт һәм элемтә == === Су транспорты === Суднолар йөрешле елга юлларның гомум озынлыгы — 1672 км (күбесенчә [[Днепр елгасы]]). Эре диңгез портлары [[Әдис]], [[Ильичёвск]], [[Херсон]]да, [[Николаев]]та һәм [[Мариуполь]]дә урнашалар. === Һава транспорты === Халыкара аэропортлары Киевта, Харковьта, [[Днепр (шәһәр)|Днепр]]ида, [[Донецк]]ида, [[Львов]]да һәм [[Әдис]]тә урнашалар. === Тимер юл транспорты === Тимер юл транспорты [[XIX гасыр]]ның уртасында киң үсеш ала башлаган; хәзерге Украина территориясендәге беренче тимер юлы [[1861 ел]]да төзелгән. Украина тимер юлларның гомум озынлыгы — 22 700 километр, шул исәптә электрлаштырылган тимер юллар — 9 572 километр ([[2009]]). Шуның өстенә [[Киев метрополитены|Киевта]], [[Харьков метрополитены|Харковьда]] һәм [[Днепропетровск метрополитены|Днепропетровскида]] метрополитен бар. === Элемтә === Украинаның телефон коды — +380, [[югары дәрәҗәле милли домен]]нар — [[.ua]] ([[1992 ел]]дан) һәм [[.укр]] ([[2011 ел]]дан). == Шәрехләр == {{искәрмәләр|group=К}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * http://tatari-kiev.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110731074341/http://tatari-kiev.com/ |date=2011-07-31 }} * http://tatarstan.com.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511220302/http://tatarstan.com.ua/ |date=2011-05-11 }} == Моны да карагыз == {{Украина}} {{БДБ}} {{Европа илләре}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Европа дәүләтләре]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] ki812cyj5r6s7rnll8qytugvu9pkcd1 6000605 6000591 2026-08-13T16:36:47Z Il Nur 6874 /* Чиктәшлек */ 6000605 wikitext text/x-wiki {{ДәүләтВМ}} '''Украи́на''' ({{lang-uk|Україна}} - Украйина) – [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европада]] урнашкан [[дәүләт]]. Тулысынча Европада урнашкан иң зур дәүләт. Украинада 350 000 [[Украина татарлары|татар]] яши. Украинаны төньяктан көньякка якынча икегә бүлеп [[Днепр елгасы]] ага. [[:ru:Всеукраинская перепись населения 2001 года|2001 елның җанисәбе]] буенча, халык саны — 48,457 миллион кеше, [[2012 ел]]да халык саны — 45 559 235 кеше.<ref>http://www.ukrstat.gov.ua/</ref> Дәүләт теле — [[украин теле]], кайбер регионнарда [[рус теле|рус]], [[румын теле|румын]]/[[молдав теле|молдав]], һәм [[венгр теле|венгр]] телләрнең рәсми статусы бар. Дәүләт төзелеше — унитар дәүләт, Парламент-президент республикасы. 2 27 административ-территориаль берәмлеккә бүленә, шул исәптә 25 өлкә, 2014 елга кадәр 2 дәүләт буйсынудагы шәһәр ([[Акъяр]] һәм [[Киев]]) һәм [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]], әмма Акъяр шәһәрен һәм Кырым АҖ [[Кырым кризисы]]ннан соң Русия гаскәрләре оккупацияли. Украина бәйсезлек көне — [[24 август]] [[1991]]. == География == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" ! Як!!Ил |- |[[Төньяк]]-[[көнчыгыш]], [[көнчыгыш]]|| [[Россия]] |- |[[Төньяк]]|| [[Белорусия]] |- |[[Төньяк]]-[[көнбатыш]]|| [[Польша]] |- |[[Көнбатыш]] || [[Словакия]], [[Маҗарстан]] |- |[[Көньяк]]-[[көнбатыш]] || [[Румыния]], [[Молдавия]], ''[[Днестр буе Молдован Җөмһүрияте|<span style="color:grey;">Днестр буе Молдован Җөмһүрияте</span>]]'' |} Көньякта [[Кара диңгез|Кара]] һәм [[Азак диңгезе|Азак]] диңгезләре белән юыла. ===== Кырый нокталар ===== * ''төньякта'' — Гремяч авылы, [[Чернигов өлкәсе]]. * ''көньякта'' — Сарыч борыны, [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]].<ref name="Кырым" /> * ''көнбатышта'' — Соломоново авылы, [[Карпат арты өлкәсе]]. * ''көнчыгышта'' — Червона-Зирка авылы, [[Луганск өлкәсе]]. Украинаның географик үзәге [[Черкассы өлкәсе]]ндәге Марьяновка авылы янында урнаша. === Рельеф === Украина күбесенчә [[Көнчыгыш Аурупа тигезлеге|Көчыгыш Европа тигезлегендә]] урнаша, ләкин илнең кайбер өлешләрендә таулар урнашалар: 2014 елга кадәр [[Кырым]]да [[Кырым таулары]] урнашалар иде (иң биек ноктасы — Роман-Кош тавы, 1545 м); көнбатышта — [[Карпат таулары]] урнашалар (иң биек ноктасы — Говерла тавы, 2061 м, шулай ук Украинаның иң биек ноктасы). === Климат === Гыйнварның урта температурасы — -8°...+4°С, июльнең урта температурасы — +18°...+23°С. Уртача [[ел]]лык явым-төшем күләме — 300—700 мм, [[Кырым таулары]]нда — 1000-1200 мм, [[Карпат таулары]]нда — 1200-1600 мм. === Гидрография === Елгалар күбесенчә [[Кара диңгез|Кара]] һәм [[Азак диңгезе|Азак]] диңгезләре бассейнына керәләр. Төп елгалар — [[Днепр]], [[Северский Донец]], [[Көнбатыш Буг]], [[Днестр]], [[Дунай]]. Иң зур күл — Сасык (Кундук) күле (204,8 км²). == Тарих == === Борынгы тарих === Хәзерге Украина территориясендә беренче дәүләт берәмлекне безнең эрага кадәр VII гасырда [[скифлар]] оештыралар. Шул ук вакытта Төньяк Кара диңгез буенда грек колонияләре барлыкка киләләр. Б. э. к. 200-елларда скифларны [[сарматлар]] кысып чыгаралар. [[III гасыр]]да хәзерге Украина территориясенә төньяк-көнбатыштан [[готлар]] керәләр һәм [[Ойум патшалыгы]]н оештыралар. [[375 ел]]да готлар [[һуннар]]дан җиңелүгә дучар булалар һәм [[Рим империясе]] территориясенә күчереп урнашырга мәҗбүр ителәләр. [[IV гасыр]]ыннан хәзерге Украина территориясендә [[славяннар|славян]] кабиләләре урнашырга башлыйлар. [[V гасыр]]да Украинаның сулъягы һәм [[Кырым]] [[Хәзәр каһанлыгы]]ннан бәйлелегенә эләгәләр. 7 гасырда [[Кара диңгез]] көньяк буенда [[Бөек Болгар иле]] урнаша. == Беренче бәйсезлек == 1918 елның 9 гыйнварында [[Үзәк Рада]] Украинаның бәйсезлеген игълан итә. 3 мартта [[Брест-Литовск солыхы]] буенча бәйсез Украина Кайзер [[Германия]]се белән РСФСР [[РСФСР|Совет Русиясе]] тарафыннан таныла. [[1918 ел]]ның 24 декабрендә рус хөкүмәте ([[БҮБК]]), [[Брест-Литовск солыхы]]н гамәлдән чыгара һәм Украинаның бәйсезлеген башка таныймый. === [[ССРБ]] составында === [[Рәсем:Flag of Ukrainian SSR.svg|мини|250px|Украин ССР байрагы ([[1949]]—[[1992]])]] [[1920 ел]]ның 30 декабрендә [[РСФСР]], [[Кавказ арты СФСР]], [[Украин ССР]] һәм [[Беларус Совет Социалистик Республикасы|Белорус ССР]] ССРБ барлыкка килү турнында килешүен имзалыйлар. [[Ленин]] карары буенча "пролетариат санын артырыр өчен" Украинага [[Новороссия]] тарихи төбәге тапшырыла. 1920—1930-елларда илдә совет хакимияте украинлаштыру сәясәтен үткәрә. [[1920-еллар]]ның ахырында — [[1930-еллар]]ның башында [[коллективизация]] сәясәте үткәрелә, ул [[1932]]—[[1933]] елларның [[Ukrainadağı açlıq (1932-1933)|массакүләм ачлыгына китерә]]. [[1930-еллар]]да республиканың [[сәнәгатьләштерү]] үткәрелә. [[1934 ел]]да республиканың башкаласы [[Харьков|Харковьтан]] [[Киев]]га күчерелә. ==== [[Икенче Бөтендөнья сугышы]] вакытында ==== [[1939 ел]]да, [[Алмания]] белән алдан килешүләре буенча, ССРБ үз гаскәрләрен Көнбатыш Украинага кертә, ул Украин ССР составына кертелә. [[1940 ел]]да, ССРБ гаскәрләре [[Румыния]] территориясенә кергәч, Украин ССР составына Төньяк Буковина, Бессарабия өлеше, һәм Герца районы кертеләләр. [[1941]]—[[1944]] елларда Украина Бөек Ватан сугышының сугыш хәрәкәтләре мәйданы булган. Украина халкы шул сугышында күп миллионлы югалтуларын күрә, ә республиканың икътисадына зур зыян китерелә. ==== Сугыштан соңгы чоры ==== [[1945 ел]]да [[СССР|ССРБ]]ның [[Чехословакия]] белән килешүе буенча [[Украин ССР]] составына [[Карпат арты өлкәсе]] кертелә. [[1954 ел]]да, [[Хрущёв Никита|Хрущев]] карары буенча "«Россия һәм Украина дуслыгының 300-еллыгы» хөрмәтенә" Украин ССР составына [[Кырым АҖ|Кырым өлкәсе]] кертелә. [[1986 ел]]ның [[26 апрель]]дә [[Çernobıl hələqəte|Чернобыль атом электростанциясендә һәлакәт]] була. [[1991 ел]]ның [[24 август]]та УССР Югары {{коммент|Шурасы|Советы}} бәйсезлек турында игълан итә. [[1994]] елда Украина атом-төш статусыннан баш тарта, барлык атом коралы Россиягә җибәрелә. ==== Өр-яңа тарих ==== ''Моны да карагыз: '''[[Евромәйдан]], [[2014 yılğı Ukrainada Rusiä yaqlı protestlar|2014 елгы Россия яклы протестлар]]''''' [[2013]] елның декабрь аенда [[Виктор Янукович]] Европа Берлеге белән Ассоциациягә керергә баш тарта. Көнбатыш яклы сәяси көчләр шул белән килешмәгәннәр һәм хакимият белән ризасызлыкларын белдереп "Мәйдан"ны оештыралар. Сәяси һәм кораллы көрәш нәтиҗәсендә конституцион булмаган хәлдә Евромәйдан көчләре Киевта хакимиятне басып ала, Янукович Украинадан качып китә. Көнчыгыш Украина төбәкләре, аеруча Кырым, яңа хакимиятне легитим түгел булып саный. 2014 елның 22 февралендә дәүләт түнтәрелеше нәтиҗәсендә Евромәйдан көчләре хакимиятне басып ала, президент булып сайланган Виктор Янукович Киевтан кача, [[Украинаның Югары Радасы|Югары Рада]] 23 февральдә президент вазифаларына Александр Турчиновны вакытлыча билгели.<ref>http://www.president.gov.ua/news/30130.html</ref> 25 майда узган сайлауларда [[Пётр Порошенко]] беренче турда яңа президент итеп сайлана. 2014 елның 16 мартындагы «итәгатьле рус хәрбиләре» күзәтчелегендә узган [[Кырым статусы буенча референдум|псевдо-референдум]] нәтиҗәсендә [[Кырым Республикасы]] Русия составына күчкән. 7 апрелендә Донецк Халык Җөмһүрияте Киевтан бәйсезлеген игълан итә. 15 апрельдә Киев хакимияте Донецк өлкәсендә антитеррористик операцясен башлый, тиздән ул көнчыгыш төбәктә чынында ватандашлар сугышына әверелә. [[12 май]]да, 11 майда үткәрелгән «референдум»нар нәтиҗәләренә туры китереп, Донецк һәм Луганск өлкәләре үз суверенитеты һәм [[Донецк Халык Җөмһүрияте|Донецк]] һәм [[Луганск Халык Җөмһүрияте|Луганск халык республикалары]] дәүләтләренең барлыкка килүе турында игълан иткәннәр. 24 майда [[Донецк Халык Җөмһүрияте|Донецк]] һәм [[Луганск Халык Җөмһүрияте|Луганск халык республикалары]] бердәм [[Новороссия дәүләте|Новороссия Берлеге]]н игълан итәләр. == Кораллы көчләр == {{main|Украина Кораллы көчләре}} Украинаның Кораллы Көчләре – илнең иминлеген саклаучы хәрби дәүләт оешмасы. == Административ бүленеш == [[2012 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы хәленә Украинада 459 [[шәһәр]] (шул исәптә Припәт һәм Чернобыль [[ташланган шәһәр]]ләре), 885 [[шәһәр тибындагы бистә]] и 28 450 авыл бар.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar |access-date=2013-01-01 |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627002237/http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar |dead-url=yes }}</ref> {| class=tiles width="95%" bgcolor="#fff" border="0" cellpadding="3px" cellspacing="3px" |- align="center" bgcolor="#e6eeff" !colspan=1 | '''Карта''' ! '''Шәһәр округлары''' ! '''Административ карта''' |- valign="top" align="left" bgcolor="#f2f6ff" |style="background:#FFFFFF"|[[Рәсем:Ukraina.png|thumb|490px|center|Украинаның административ бүленеше]] | # [[Винница өлкәсе]] # [[Волын өлкәсе]] # [[Днепропетровск өлкәсе]] # [[Донецк өлкәсе]]<ref>Донецк өлкәсе территориясендә [[Донецк Халык Җөмһүрияте]] игълан ителгән</ref> # [[Житомир өлкәсе]] # [[Запорожье өлкәсе]] # [[Ивано-Франковск өлкәсе]] # [[Карпат арты өлкәсе]] # [[Киев өлкәсе]] # [[Кировоград өлкәсе]] # [[Луганск өлкәсе]]<ref>Луганск өлкәсе территориясендә [[Луганск Халык Җөмһүрияте]] игълан ителгән</ref> # [[Львов өлкәсе]] # [[Николаев өлкәсе]] # [[Әдис өлкәсе]] | <ol start=15> <li> [[Полтава өлкәсе]] <li> [[Ровно өлкәсе]] <li> [[Сумы өлкәсе]] <li> [[Тернополь өлкәсе]] <li> [[Харьков өлкәсе]] <li> [[Херсон өлкәсе]] <li> [[Хмельницкий өлкәсе]] <li> [[Черкассы өлкәсе]] <li> [[Чернигов өлкәсе]] <li> [[Черновцы өлкәсе]] <li> [[Киев|Киев шәһәре]] <li> [[Акъяр|Акъяр шәһәре]]<ref name="Кырым" /> <li> [[Кырым Автономияле Җөмһүрияте]]<ref name="Кырым" /> </ol> |- |} == Сәяси төзелеш == == Халык == {| class="sortable wikitable" ! rowspan="2" | Халык ! colspan="2" | [[1926]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_26.php?reg=22</ref> ! colspan="2" | [[1939]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39_gs.php?reg=2&gor=3&Submit=OK</ref> ! colspan="2" | [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=2</ref> ! colspan="2" | [[2001]]<ref>http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/general/nationality/</ref> |-bgcolor="#e0e0e0" ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}}, мең кеше ! % |- | [[украиннар]] | align="center"| 23218,9 | align="center"| 80,01 | align="center"| 23667,5 | align="center"| 76,48 | align="center"| 32158,5 | align="center"| 76,81 | align="center"| 35283,9 | align="center"| 74,87 | align="center"| 36489,0 | align="center"| 73,55 | align="center"| 37419,1 | align="center"| 72,73 | align="center"| 37541,7 | align="center"| 77,82 |- | [[руслар]] | align="center"| 2677,2 | align="center"| 9,23 | align="center"| 4175,3 | align="center"| 13,49 | align="center"| 7090,8 | align="center"| 16,94 | align="center"| 9126,3 | align="center"| 19,37 | align="center"| 10471,6 | align="center"| 21,11 | align="center"| 11355,6 | align="center"| 22,07 | align="center"| 8334,1 | align="center"| 17,28 |- | [[белоруслар]] | align="center"| 75,842 | align="center"| 0,26 | align="center"| 158,2 | align="center"| 0,51 | align="center"| 290,9 | align="center"| 0,69 | align="center"| 385,8 | align="center"| 0,82 | align="center"| 406,1 | align="center"| 0,82 | align="center"| 440,0 | align="center"| 0,86 | align="center"| 275,8 | align="center"| 0,57 |- | [[кырым татарлары]] | | | | | align="center"| 0,193 | align="center"| 0,00 | align="center"| 3,554 | align="center"| 0,008 | align="center"| 6,636 | align="center"| 0,01 | align="center"| 46,807 | align="center"| 0,09 | align="center"| 248,2 | align="center"| 0,51 |- | [[румыннар]]/[[молдаваннар]] | align="center"| 259,33 | align="center"| 0,9 | align="center"| 261,23 | align="center"| 0,843 | align="center"| 342,6 | align="center"| 0,82 | align="center"| 378,0 | align="center"| 0,8 | align="center"| 415,4 | align="center"| 0,84 | align="center"| 459,3 | align="center"| 0,89 | align="center"| 409,6 | align="center"| 0,85 |- | [[болгарлар]] | align="center"| 92,078 | align="center"| 0,32 | align="center"| 113,5 | align="center"| 0,37 | align="center"| 219,4 | align="center"| 0,52 | align="center"| 234,4 | align="center"| 0,50 | align="center"| 238,2 | align="center"| 0,48 | align="center"| 233,8 | align="center"| 0,45 | align="center"| 204,6 | align="center"| 0,42 |- | [[венгрлар]] | align="center"| 0,869 | align="center"| 0,003 | | | align="center"| 149,2 | align="center"| 0,36 | align="center"| 157,7 | align="center"| 0,33 | align="center"| 164,4 | align="center"| 0,33 | align="center"| 163,1 | align="center"| 0,32 | align="center"| 156,6 | align="center"| 0,32 |- | [[поляклар]] | align="center"| 476,4 | align="center"| 1,64 | align="center"| 357,7 | align="center"| 1,16 | align="center"| 363,3 | align="center"| 0,87 | align="center"| 295,1 | align="center"| 0,63 | align="center"| 258,3 | align="center"| 0,52 | align="center"| 219,2 | align="center"| 0,43 | align="center"| 144,1 | align="center"| 0,30 |- | [[яһудләр]] | align="center"| 1574,4 | align="center"| 5,43 | align="center"| 1532,8 | align="center"| 4,95 | align="center"| 840,3 | align="center"| 2,01 | align="center"| 776,1 | align="center"| 1,65 | align="center"| 632,9 | align="center"| 1,28 | align="center"| 486,6 | align="center"| 0,95 | align="center"| 103,6 | align="center"| 0,21 |- | [[греклар]] | align="center"| 104,7 | align="center"| 0,36 | align="center"| 107,0 | align="center"| 0,35 | align="center"| 104,4 | align="center"| 0,25 | align="center"| 106,9 | align="center"| 0,23 | align="center"| 104,1 | align="center"| 0,21 | align="center"| 98,594 | align="center"| 0,19 | align="center"| 91,548 | align="center"| 0,19 |- | [[әрмәннәр]] | align="center"| 10,631 | align="center"| 0,04 | align="center"| 21,688 | align="center"| 0,07 | align="center"| 28,024 | align="center"| 0,07 | align="center"| 33,439 | align="center"| 0,07 | align="center"| 38,646 | align="center"| 0,08 | align="center"| 54,200 | align="center"| 0,11 | align="center"| 99,894 | align="center"| 0,21 |- | [[татарлар]] | align="center"| 22,281 | align="center"| 0,08 | align="center"| 55,456 | align="center"| 0,18 | align="center"| 61,334 | align="center"| 0,15 | align="center"| 72,658 | align="center"| 0,15 | align="center"| 83,906 | align="center"| 0,17 | align="center"| 86,875 | align="center"| 0,17 | align="center"| 73,304 | align="center"| 0,15 |- | [[алманнар]] | align="center"| 393,9 | align="center"| 1,36 | align="center"| 392,5 | align="center"| 1,27 | align="center"| 23,243 | align="center"| 0,06 | align="center"| 29,871 | align="center"| 0,06 | align="center"| 34,139 | align="center"| 0,07 | align="center"| 37,849 | align="center"| 0,07 | align="center"| 33,302 | align="center"| 0,07 |- |-class=sortbottom ! барлык ! align="center"| 29018,2 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 30946,2 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 41869,0 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 47126,5 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 49609,3 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 51452,0 ! align="center"| 100,0 ! align="center"| 48240,9 ! align="center"| 100,0 |} === Торак пунктлары === ''Моны да карагыз: '''[[Украина шәһәрләренең исемлеге]]''''' {{clear}} {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |- ! rowspan=21 | {{navbar|Украина шәһәрләре|plain=1}} [[Рәсем:Panorama of Kyiv from Saint Sophia Monastery 5.jpg|border|115px]]<br />[[Киев]]<br />[[Рәсем:Kharkov oblsovet.jpg|border|115px]]<br />[[Харьков|Харковь]]<br />[[Рәсем:Potěmkinovy schody.jpg|border|110px]]<br />[[Харьков|Харковь]]<br />[[Рәсем:Central bridge Dnipro.jpg|border|115px]]<br />[[Днепр (шәһәр)|Днепр]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Урын ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Украин теле|Украинча исеме]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Халык саны ! rowspan=21 | {{navbar|Largest cities of Russia|plain=1}} [[Рәсем:Вид из Донецкой областной администрации 006.jpg|border|115px]]<br />[[Донецк]]<br />[[Рәсем:Запорожье 003.jpg|border|115px]]<br />[[Запорожье]]<br />[[Рәсем:Lwów - Opera.jpg|border|115px]]<br />[[Львов]]<br />[[Рәсем:Парк ім.газети «Правда» - "Белые гавани".JPG|border|115px]]<br />[[Кривой Рог]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Киев]]''' || ''Київ'' || 2 814 258 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Харьков|Харковь]]''' || ''Харків'' || 1 441 622 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Әдис]]''' || ''Одеса'' || 1 008 200 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Днепр (шәһәр)|Днепр]]''' || ''Дніпро'' || 1 001 962 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Донецк]]''' || ''Донецьк'' || 962 024 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Запорожье]]''' || ''Запоріжжя'' || 772 600 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[Львов]]''' || ''Львів'' || 760 026 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Кривой Рог]]''' || ''Кривий Ріг'' || 664 499 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[Николаев]]''' || ''Миколаїв'' || 498 518 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[Мариуполь]]''' || ''Маріуполь'' || 486 856 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[Луганск]]''' || ''Луганськ'' || 431 109 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 12 ||align=left | '''[[Винница]]''' || ''Вінниця'' || 370 800 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[Макеевка]]''' || ''Макіївка'' || 358 156 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | '''[[Акъяр]]'''<ref name="Кырым" >фактик рәвештә Россия Федерациясе составына керә</ref> || ''Севастополь'' || 340 297 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 || align=left | '''[[Акмәсҗит]]'''<ref name="Кырым" /> || ''Сімферополь'' || 336 330 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | '''[[Херсон]]''' || ''Херсон'' || 302 526 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[Полтава]]''' || ''Полтава'' || 298 652 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | '''[[Чернигов]]''' || ''Чернігів'' || 296 836 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 19 ||align=left | '''[[Черкассы]]''' || ''Черкаси'' || 286 037 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 20 ||align=left | '''[[Горловка]]''' || ''Горлівка'' || 279 637 |- | colspan="11" align=left style="background:#f5f5f5;" | '''''[[2012 ел]]''''' |} <noinclude> {{clear}} == Дәүләти бәйрәмнәр == * [[1 гыйнвар]] — [[Яңа ел]] * [[7 гыйнвар]] — Христос [[Раштуа]]сы * [[23 февраль]] — Ватанны саклаучылар көне * [[8 март]] — Халыкара [[хатын-кыз]]лар көне * [[1 май]] — Халыкара эшчеләр бердәмлеге көне * [[8 май]] — Хәтер көне һәм Икенче бөтендөнья сугышында нацизмны җиңү көне <ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/zelenskii-ustanovil-9-maya-na-ukraine-den-evropy-vmesto-dnya-pobedy-5905327 Зеленский установил 9 мая на Украине День Европы вместо Дня Победы.] [[Татар-информ]], 8.05.2023</ref> * [[9 май]] — [[Европа көне]]<ref>[https://tass.ru/obschestvo/17699447?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Зеленский объявил 9 мая на Украине Днем Европы вместо Дня Победы.] ТАСС, 8.05.2023{{ref-ru}}</ref> * [[28 июнь]] — Украина Конституциясе көне * [[24 август]] — Бәйсезлек көне * Үзгәрүчән датасы — Пасха * Үзгәрүчән датасы — Җапрак бәйрәме == Транспорт һәм элемтә == === Су транспорты === Суднолар йөрешле елга юлларның гомум озынлыгы — 1672 км (күбесенчә [[Днепр елгасы]]). Эре диңгез портлары [[Әдис]], [[Ильичёвск]], [[Херсон]]да, [[Николаев]]та һәм [[Мариуполь]]дә урнашалар. === Һава транспорты === Халыкара аэропортлары Киевта, Харковьта, [[Днепр (шәһәр)|Днепр]]ида, [[Донецк]]ида, [[Львов]]да һәм [[Әдис]]тә урнашалар. === Тимер юл транспорты === Тимер юл транспорты [[XIX гасыр]]ның уртасында киң үсеш ала башлаган; хәзерге Украина территориясендәге беренче тимер юлы [[1861 ел]]да төзелгән. Украина тимер юлларның гомум озынлыгы — 22 700 километр, шул исәптә электрлаштырылган тимер юллар — 9 572 километр ([[2009]]). Шуның өстенә [[Киев метрополитены|Киевта]], [[Харьков метрополитены|Харковьда]] һәм [[Днепропетровск метрополитены|Днепропетровскида]] метрополитен бар. === Элемтә === Украинаның телефон коды — +380, [[югары дәрәҗәле милли домен]]нар — [[.ua]] ([[1992 ел]]дан) һәм [[.укр]] ([[2011 ел]]дан). == Шәрехләр == {{искәрмәләр|group=К}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * http://tatari-kiev.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110731074341/http://tatari-kiev.com/ |date=2011-07-31 }} * http://tatarstan.com.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511220302/http://tatarstan.com.ua/ |date=2011-05-11 }} == Моны да карагыз == {{Украина}} {{БДБ}} {{Европа илләре}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Европа дәүләтләре]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] fsex74fm5zmpoesd5srt2lnr0mxm6tu 0 14598 6000664 5999378 2026-08-14T03:47:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000664 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Ак Барс (мәгънәләр)}} {{ҮК}} '''"Ак Барс" ''' — [[Континенталь хоккей лигасы]]нда чыгыш ясаучы профессиональ [[хоккей]] клубы. Төп базасы [[Казан]] шәһәрендә урнашкан. Өендәге матчларын 2005 елда ачылган [[Татнефть-Арена]]да үткәрә. "Ак Барс" - континенталь хоккей лигасындагы иң титуллы һәм популяр командаларның берсе. Гагарин кубагының өчләтә иясе. == Клубның тарихы == Команда [[1956 ел]]да [[Казан]] шәһәрендә оеша. Бу вакытта ул «Машстрой» дип атала. Чыгыш ясый башлаганда ук, атамасын «Урицкий исемендәге спорт клубы»на үзгәртеп, беренче ике сезон дәвамында Казан беренчелегендә катнаша. Ил чемпионатларында исә клуб [[1958 ел]]дан чыгыш ясый башлый. === Исемнәре === * «Машстрой» ([[1956]]-[[1958]]), * «Урицкий исемендәге спорт клубы» ([[1958]]-[[1990]]), * «Итил» ([[1990]]-[[1995]]), * «Ак Барс» ([[1995]] елдан). == «Ак Барс» командасының казанышлары == * Ике тапкыр [[РСФСР]] чемпионы ([[1962]], [[1976]]). * Дүрт тапкыр Россия чемпионы ([[1997]]-[[1998]], [[2005]]-[[2006]], [[2008]]-[[2009]], [[2009]]-[[2010]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр көмеш призеры ([[1999]]-[[2000]], [[2001]]-[[2002]], [[2006]]-[[2007]]). * Континенталь кубок ярышларының бронза призеры ([[1999]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр бронза призеры ([[2003]]-[[2004]]). * Европа чемпионнары кубогы иясе ([[2007]]). * Континенталь кубок иясе ([[2008]]). * [[Гагарин кубогы]] иясе һәм КХЛ чемпионы ([[2009]], [[2010]], [[2018 ел|2018]]). == Шәхесләр == === Баш тренерлары === * [[Анатолий Муравьев]] ([[1956]]-[[1965]], [[1966]]-[[1968]]) * [[Исмаил Милушев]] ([[1965]]-[[1966]], [[1968]]-[[1971]]) * [[Евгений Егоров]] ([[1971]]-[[1975]]) * [[Владимир Андреев]] ([[1975]]-[[1978]]) * [[Владимир Васильев]] ([[1978]]-[[1982]]) * [[Олег Голямин]] ([[1982]]-[[1984]]) * [[Геннадий Цыгуров]] ([[1984]]-[[1987]]) * [[Виталий Стаин]] ([[1987]]-[[1988]]) * [[Всеволод Елфимов]] ([[1988]]-[[1991]], [[1994]]-[[1995]]) * [[Юрий Очнев]] ([[1991]]-[[1992]]) * [[Владимир Гусев]] ([[1992]]) * [[Виктор Кузнецов]] ([[1992]]-[[1994]]) * [[Юрий Моисеев]] ([[1995]]-[[1999]], [[2001]]-[[2002]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[1999]]-[[2001]]) * [[Владимир Плюще]]в ([[2002]]-[[2003]]) * [[Владимир Вуйтек]] ([[2003]]-[[2004]]) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2004]]-[[2011]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[2011]]-[[2012]]) * [[Валерий Белов]] ([[2012]]- 2014) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2014]]-[[2019]]) * [[Дмитрий Квартальнов]] (25.03.1966) ([[2019]]-...)<ref>[http://tatcenter.ru/appointments/dmitrij-kvartalnov/ Дмитрий Вячеслав улы Квартальнов «Ак Барс» хоккей клубының баш тренеры итеп билгеләнде.] Деловой интернет-портал TatCenter, 1.05.2019{{ref-ru}}</ref> === Клуб белән бәйле аерым танылган хоккеистлар === {{seealso|Төркем:«Ак Барс» ХК уенчылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P54 wd:Q413568. ?item wdt:P106 wd:Q11774891 } |section= |sort=p54/Q413568/p580 |columns=p54/Q413568/p580:башлау,p54/Q413568/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q26282|Mikhail Varnakov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-01 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Varnakov|Mikhail Varnakov]] | |- | | | ''[[:d:Q26286|Vasiliy Koshechkin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-27 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Koshechkin|Vasiliy Koshechkin]] | |- | | | ''[[:d:Q59702|Oleg Petrov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-18 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Oleg Petrov|Oleg Petrov]] | |- | | | [[Кирилл Петров]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-13 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q59953|Josef Straka]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-11 | ''[[:d:Q368929|Йиндржиһув-Һрадетс]]'' | | [[:commons:Category:Josef Straka|Josef Straka]] | |- | | | [[Кирилл Князев]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-09 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Kirill Knyazev|Kirill Knyazev]] | |- | | | ''[[:d:Q113607|Aleksandr Osipov]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-24 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Osipov (ice hockey)|Alexander Osipov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q126430|Vyacheslav Kozlov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-03 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Kozlov|Vyacheslav Kozlov]] | |- | | | ''[[:d:Q129202|Fedor Tyutin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-19 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Fedor Tyutin|Fedor Tyutin]] | |- | | | ''[[:d:Q129212|Niclas Bergfors]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-07 | [[Сөдертелье]]<br/>''[[:d:Q10728142|Östertälje church parish]]'' | | [[:commons:Category:Niclas Bergfors|Niclas Bergfors]] | |- | | | [[Александр Гуськов]] | data-sort-value="1976" | 1976-11-26 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q143299|Yuri Gunko]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-28 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Yuri Hunko|Yuri Hunko]] | |- | | | ''[[:d:Q155307|Niko Kapanen]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-29 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Niko Kapanen|Niko Kapanen]] | |- | | | [[Михаил Жуков]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Mikhail Zhukov|Mikhail Zhukov]] | |- | | | ''[[:d:Q203938|Mikhail Tyulyapkin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Tyulyapkin|Mikhail Tyulyapkin]] | |- | | | ''[[:d:Q283995|Petr Vrána]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-29 | ''[[:d:Q392429|Штернберк]]'' | | [[:commons:Category:Petr Vrána|Petr Vrána]] | |- | | | ''[[:d:Q285823|Nik Antropov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-18 | [[Үскәмән]] | | [[:commons:Category:Nikolai Antropov|Nikolai Antropov]] | |- | | | [[Җастин Азеведо]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-01 | ''[[:d:Q115134681|West Lorne]]'' | | [[:commons:Category:Justin Azevedo|Justin Azevedo]] | |- | | | ''[[:d:Q374052|Mikhail Yunkov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-02-16 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Mikhail Yunkov|Mikhail Yunkov]] | |- | | | ''[[:d:Q375902|Alexei Emelin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-25 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexey Emelin|Alexey Emelin]] | |- | | | ''[[:d:Q376357|Ruslan Salei]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-02 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Ruslan Salei|Ruslan Salei]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-07 |- | 2000 | 2001 | ''[[:d:Q381413|Павел Дацюк]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-20 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Pavel Datsyuk|Pavel Datsyuk]] | |- | | | [[Әлбирт Яруллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q434859|Ilya Kovalchuk]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-15 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Kovalchuk|Ilya Kovalchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q435078|Dmitriy Dudarev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-23 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q440283|Dany Heatley]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-21 | [[Фрайбург-им-Брайсгау]] | ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''<br/>''[[:d:Q5304065|Dr. E.P. Scarlett High School]]'' | [[:commons:Category:Dany Heatley|Dany Heatley]] | |- | | | [[Игорь Мирнов]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-19<br/>1984-09-15 | [[Чита]] | | | |- | | | ''[[:d:Q444607|Alexei Badyukov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexey Badyukov|Alexey Badyukov]] | |- | | | ''[[:d:Q445356|Yevgeny Fyodorov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-11-11 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Андрей Кузьмин (1981)|Андрей Кузьмин]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-05<br/>1981-04-15 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Andrei Kuzmin|Andrei Kuzmin]] | |- | | | ''[[:d:Q447246|David Nemirovsky]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-01 | [[Торонто]] | | | |- | | | ''[[:d:Q458564|Darius Kasparaitis]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-16 | ''[[:d:Q286554|Электренай]]'' | | [[:commons:Category:Darius Kasparaitis|Darius Kasparaitis]] | |- | 2002 | 2003 | ''[[:d:Q463755|Andrei Mezin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-08 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Andrei Mezin|Andrei Mezin]] | |- | | | ''[[:d:Q464087|Alexei Tertyshny]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q464821|Mikhail Glukhov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-13 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Mikhail Glukhov|Mikhail Glukhov]] | |- | | | ''[[:d:Q465380|Evgeny Skachkov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-14 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Александр Радулов]] | data-sort-value="1986" | 1986-07-05 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Radulov|Alexander Radulov]] | |- | | | [[Руслан Зәйнуллин]] | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Ruslan Zainullin|Ruslan Zainullin]] | |- | | | [[Евгений Моратов]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-28 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Василий Тукранов]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | ''[[:d:Q474281|Jan Benda]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-28 | ''[[:d:Q3423037|Reet]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q491204|Anders Nilsson]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-19 | [[Лулео]] | | [[:commons:Category:Anders Nilsson|Anders Nilsson]] | |- | | | [[Андрей Иванов (1981)|Андрей Иванов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Andrei Ivanov (ice hockey)|Andrei Ivanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q502528|Andrei Mukhachev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-21 | [[Екатеринбург]] | | | |- | | | ''[[:d:Q502541|Andrei Pervyshin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-02 | [[Архангельск]] | | | |- | | | [[Андрей Зубарев]] | data-sort-value="1987" | 1987-03-03 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Andrei Zubarev|Andrei Zubarev]] | |- | | | ''[[:d:Q502694|Andrei Trefilov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-31 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | [[Андрей Никитенко]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-13 | [[Төмән]] | | [[:commons:Category:Andrei Nikitenko|Andrei Nikitenko]] | |- | | | ''[[:d:Q503694|Mikhail Chernov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-11 | [[Прокопьевск]] | | | |- | | | [[Евгений Лапенков]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-01 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Динар Хәфизуллин]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-05 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Вадим Епанчинцев]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-16 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Vadim Epanchintsev|Vadim Epanchintsev]] | |- | | | [[Андрей Михнов]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-26 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Andriy Mikhnov|Andriy Mikhnov]] | |- | | | [[Дмитрий Космачёв]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-07 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q533838|Stepan Sannikov]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-09-25 | [[Саликам]] | | [[:commons:Category:Stepan Sannikov|Stepan Sannikov]] | |- | | | ''[[:d:Q553244|Николай Хәбибуллин]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Nikolai Khabibulin|Nikolai Khabibulin]] | |- | | | ''[[:d:Q561648|Marcel Hossa]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-10-12 | ''[[:d:Q481564|Илава]]'' | | [[:commons:Category:Marcel Hossa|Marcel Hossa]] | |- | | | ''[[:d:Q561846|Jarkko Immonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-04-19 | ''[[:d:Q1025745|Rantasalmi]]'' | | [[:commons:Category:Jarkko Immonen (1982)|Jarkko Immonen (1982)]] | |- | | | ''[[:d:Q575897|Ray Giroux]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-20 | ''[[:d:Q912253|North Bay]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]] | [[:commons:Category:Ray Giroux|Ray Giroux]] | |- | | | ''[[:d:Q587994|Anton Babchuk]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-06 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Anton Babchuk|Anton Babchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q593699|Artemi Panarin]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-10-30 | [[Коркино]] | | [[:commons:Category:Artemi Panarin|Artemi Panarin]] | |- | 2014 | 2015 | ''[[:d:Q603727|Сергей Костицын]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-20 | [[Новополоцк|Наваполатск]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Sergei Kostitsyn|Sergei Kostitsyn]] | |- | | | ''[[:d:Q609738|Antti Miettinen]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-03 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Antti Miettinen|Antti Miettinen]] | |- | | | ''[[:d:Q613467|Fredrik Norrena]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-29 | ''[[:d:Q1679567|Jakobstad]]'' | | [[:commons:Category:Fredrik Norrena|Fredrik Norrena]] | |- | | | [[Александр Королюк]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Korolyuk|Alexander Korolyuk]] | |- | | | ''[[:d:Q621156|Alexei Tereshchenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-16 | [[Можайск]] | | [[:commons:Category:Alexei Tereshchenko|Alexei Tereshchenko]] | |- | | | ''[[:d:Q688108|Alexei Kudashov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-21 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q689347|Jukka Hentunen]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-03 | ''[[:d:Q1641672|Joroinen]]'' | | [[:commons:Category:Jukka Hentunen|Jukka Hentunen]] | |- | | | [[Егор Миловзоров]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-19 | [[Новосибирск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q706875|Vincent Lecavalier]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-21 | [[Монреаль]] | ''[[:d:Q15229678|John-Rennie High School]]'' | [[:commons:Category:Vincent Lecavalier|Vincent Lecavalier]] | |- | | | [[Петри Веһанен]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-09 | ''[[:d:Q37013|Rauma]]'' | | [[:commons:Category:Petri Vehanen|Petri Vehanen]] | |- | | | [[Яков Рылов]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-15 | [[Кирово-Чепецк]] | | [[:commons:Category:Yakov Rylov|Yakov Rylov]] | |- | | | ''[[:d:Q722097|Tony Mårtensson]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-23 | ''[[:d:Q83681|Kalix]]'' | | [[:commons:Category:Tony Mårtensson|Tony Mårtensson]] | |- | | | ''[[:d:Q722653|Jiří Hudler]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-01-04 | [[Оломоуц|Оломоутс]] | | [[:commons:Category:Jiří Hudler|Jiří Hudler]] | |- | | | [[Максим Майоров]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-26 | [[Әндиҗан]] | | [[:commons:Category:Maksim Mayorov|Maksim Mayorov]] | |- | | | ''[[:d:Q730901|Chris Bourque]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-29 | [[Бостон]] | ''[[:d:Q5196182|Cushing Academy]]'' | [[:commons:Category:Chris Bourque|Chris Bourque]] | |- | | | ''[[:d:Q732817|Evgeny Bodrov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | [[Алексей Морозов]] | data-sort-value="1977" | 1977-02-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexei Morozov|Alexei Morozov]] | |- | | | ''[[:d:Q739793|Brad Richards]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-05-02 | ''[[:d:Q3328191|Murray Harbour]]'' | ''[[:d:Q4815630|Athol Murray College of Notre Dame]]'' | [[:commons:Category:Brad Richards|Brad Richards]] | |- | | | ''[[:d:Q739944|Alexei Kovalev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-24 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexei Kovalev|Alexei Kovalev]] | |- | | | ''[[:d:Q748492|Konstantin Glazachev]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-18 | [[Архангельск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q760803|Hannes Hyvönen]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-29 | [[Оулу]] | | | |- | | | ''[[:d:Q767721|Vyacheslav Buravchikov]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q769792|Yuri Dobryshkin]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-19 | [[Пенза]] | | | |- | | | ''[[:d:Q770226|Sergei Nikolaev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[Сарытау]] | | | |- | | | ''[[:d:Q771395|Vladimir Denisov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-29 | [[Чашники]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Denisov|Vladimir Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q787552|Yevgeny Medvedev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-27 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Yevgeny Medvedev|Yevgeny Medvedev]] | |- | | | [[Борис Тортунов]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-14 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q913261|Dmitri Bykov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-05 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Bykov|Dmitri Bykov]] | |- | | | ''[[:d:Q928220|Fred Brathwaite]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-24 | [[Ottawa|Оттава]] | ''[[:d:Q5728807|Henry Street High School]]''<br/>''[[:d:Q7528725|Sir Robert Borden High School]]'' | [[:commons:Category:Fred Brathwaite|Fred Brathwaite]] | |- | | | ''[[:d:Q929033|Jakub Petružálek]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-04-24 | ''[[:d:Q986082|Литвинов]]'' | | [[:commons:Category:Jakub Petružálek|Jakub Petružálek]] | |- | | | ''[[:d:Q932004|Enver Lisin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-22 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Enver Lisin|Enver Lisin]] | |- | | | ''[[:d:Q933375|Vitaly Atyushov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-04 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Vitaly Atyushov|Vitaly Atyushov]] | |- | | | ''[[:d:Q939710|Oscar Möller]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-01-22 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Oscar Möller|Oscar Möller]] | |- | 1997 | 1999 | [[Олег Антоненко]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-01 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Oleg Antonenko|Oleg Antonenko]] | |- | | | [[Геннадий Разин]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-03 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Руслан Нуретдинов (1980)|Руслан Нуретдинев]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-30 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Ruslan Nurtdinov|Ruslan Nurtdinov]] | |- | | | ''[[:d:Q942204|Vadym Shakhraychuk]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-06-12 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Vadym Shakhraychuk|Vadym Shakhraychuk]] | |- | | | [[Роман Кукумберг]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-08 | [[Братислава]] | | [[:commons:Category:Roman Kukumberg|Roman Kukumberg]] | |- | | | ''[[:d:Q944151|Igor Shadilov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-07 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q944229|Petr Čajánek]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-18 | [[Злин]] | | [[:commons:Category:Petr Čajánek|Petr Čajánek]] | |- | | | ''[[:d:Q944243|Tomáš Vlasák]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-02-01 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Tomáš Vlasák|Tomáš Vlasák]] | |- | | | [[Дмитрий Обухов]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dmitri Obukhov|Dmitri Obukhov]] | |- | | | [[Глеб Клименко]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-28 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | [[:commons:Category:Gleb Klimenko|Gleb Klimenko]] | |- | | | ''[[:d:Q959945|Maxim Spiridonov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-07 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q960482|Robert Esche]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-22 | ''[[:d:Q515404|Whitesboro]]'' | ''[[:d:Q5017660|Cairine Wilson Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Robert Esche|Robert Esche]] | |- | | | ''[[:d:Q963033|Stepan Zakharchuk]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-11-30 | [[Амдерма]] | | | |- | | | ''[[:d:Q965915|Denis Golubev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-07-11 | [[Магнитогорск]] | | | |- | | | [[Яков Селезнёв]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-04 | [[Алабуга]] | | | |- | | | [[Николай Лемтюгов]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-15 | [[Мияс]] | | [[:commons:Category:Nikolai Lemtyugov|Nikolai Lemtyugov]] | |- | | | ''[[:d:Q967517|Ilia Nikulin]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-03-12 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Ilya Nikulin|Ilya Nikulin]] | |- | | | ''[[:d:Q968213|Grigori Panin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-24 | [[Караганда|Караганды]] | | | |- | | | [[Евгений Давыдов]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Игорь Мусатов]] | data-sort-value="1987" | 1987-09-23 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Igor Musatov|Igor Musatov]] | |- | | | ''[[:d:Q973875|Stanislav Bocharov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-06-20 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | | |- | | | [[Николай Белов (1987)|Николай Белов]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-13 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q977232|Serhiy Klymentiev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Serhiy Klymentiev|Serhiy Klymentiev]] | |- | | | ''[[:d:Q981770|Tomáš Vincour]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-19 | [[Брно]] | ''[[:d:Q6802459|McNally High School]]'' | [[:commons:Category:Tomáš Vincour|Tomáš Vincour]] | |- | | | [[Данис Зарипов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-26 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Danis Zaripov|Danis Zaripov]] | |- | | | ''[[:d:Q984036|Stanislav Galimov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-02-12 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q984054|Konstantin Barulin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-09-04 | [[Караганда|Караганды]] | | [[:commons:Category:Konstantin Barulin|Konstantin Barulin]] | |- | | | ''[[:d:Q984252|Alexander Eremenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-10 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Eremenko (ice hockey)|Alexander Eremenko (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q984256|Denis Kulyash]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-05-31 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Denis Kulyash|Denis Kulyash]] | |- | | | ''[[:d:Q984259|Janne Pesonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-11 | ''[[:d:Q214054|Suomussalmi]]'' | | [[:commons:Category:Janne Pesonen|Janne Pesonen]] | |- | | | ''[[:d:Q998552|Alexander Svitov]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-03 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Alexander Svitov|Alexander Svitov]] | |- | | | [[Булат Шәвәлиев]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Денис Платонов]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-06 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Денис Соколов]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-27 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Denis Sokolov (ice hockey)|Denis Sokolov (ice hockey)]] | |- | | | [[Денис Архипов]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-19 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1187689|Denis Denisov]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-31 | [[Харьков]] | | [[:commons:Category:Denis Denisov|Denis Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q1232389|Dmitriy Kazionov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-13 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Kazionov|Dmitri Kazionov]] | |- | | | [[Дмитрий Ячанов|Дмитри Ячанов]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1232689|Dmitry Upper]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-27 | [[Дмитриевка (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)]] | | [[:commons:Category:Dmitri Upper|Dmitri Upper]] | |- | | | [[Дмитрий Квартальнов]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-25 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1245770|Janne Lahti]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-20 | ''[[:d:Q429864|Рийһимәки]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1252348|Vitali Yachmenev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-08 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1282551|Vadim Khomitsky]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-21 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Эдуард Кадыйрмәтов]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-07 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Алексей Симаков]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-07 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Alexei Simakov|Alexei Simakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1342208|Nikolay Zherdev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Nikolai Zherdev|Nikolai Zherdev]] | |- | | | ''[[:d:Q1342417|Mikael Tellqvist]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-19 | ''[[:d:Q19978722|Sundbyberg church parish]]'' | | [[:commons:Category:Mikael Tellqvist|Mikael Tellqvist]] | |- | | | ''[[:d:Q1342533|Michael Nylander]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-03 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Michael Nylander|Michael Nylander]] | |- | | | [[Александр Бурмистров]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-21 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Burmistrov|Alexander Burmistrov]] | |- | | | ''[[:d:Q1367412|Kanstantsin Kaltsou]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-04-17 | [[Минск]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1369648|Sergei Bautin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-11 | [[Рогачёв|Раһачоу]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-12-31 |- | | | ''[[:d:Q1373863|Vitali Prokhorov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-25 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1379215|Alexei Zhitnik]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-10 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1389715|Sergei Zinovjev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-04 | [[Прокопьевск]] | | [[:commons:Category:Sergei Zinovjev|Sergei Zinovjev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389806|Konstantin Korneyev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-05 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Konstantin Korneev|Konstantin Korneev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389952|Jonas Andersson]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-24 | ''[[:d:Q11057477|Лидингө]]'' | | [[:commons:Category:Jonas Andersson (ice hockey)|Jonas Andersson (ice hockey)]] | |- | | | [[Евгений Рясенский]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-18 | [[Тверь]] | | [[:commons:Category:Yevgeni Ryasensky|Yevgeni Ryasensky]] | |- | | | ''[[:d:Q1390031|Nikita Alexeev]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-27 | [[Мурманск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390145|Lauris Dārziņš]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-28 | [[Рига]] | | [[:commons:Category:Lauris Dārziņš|Lauris Dārziņš]] | |- | | | ''[[:d:Q1390258|Vitali Proshkin]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-08 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390434|Alexander Stepanov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-26 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Stepanov (ice hockey)|Alexander Stepanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q1390466|Vladimir Vorobiev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-02 | [[Череповец]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1392259|Evgeny Varlamov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-07 | [[Таллинн]] | | [[:commons:Category:Evgeny Varlamov|Evgeny Varlamov]] | |- | | | ''[[:d:Q1392507|Alekseï Tchoupine]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | [[Глазов]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1400502|Grigory Shafigulin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-13 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Grigori Shafigulin|Grigori Shafigulin]] | |- | | | ''[[:d:Q1422347|Fedor Malykhin]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Fedor Malykhin|Fedor Malykhin]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1440121|Serhiy Varlamov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-21 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Sergi Varlamov|Sergi Varlamov]] | |- | | | [[Иван Касутин]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-17 | [[Вологда]] | | [[:commons:Category:Ivan Kasutin|Ivan Kasutin]] | |- | | | [[Александр Рыбаков]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-11 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Rybakov|Alexander Rybakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1675763|Pēteris Skudra]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-24 | [[Рига]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1683613|Jaroslav Hlinka]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-10 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Jaroslav Hlinka|Jaroslav Hlinka]] | |- | | | ''[[:d:Q1688674|Evgeny Ketov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-17 | [[Губаха]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ketov|Evgeny Ketov]] | |- | | | [[Тим Стәплтон]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-19 | ''[[:d:Q968621|Лагранж]]'' | ''[[:d:Q16836536|Fenwick High School]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1932959|Mika Noronen]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-17 | [[Тампере]] | | [[:commons:Category:Mika Noronen|Mika Noronen]] | |- | | | ''[[:d:Q2004959|Sheldon Brookbank]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-03 | ''[[:d:Q1805495|Lanigan]]'' | | [[:commons:Category:Sheldon Brookbank|Sheldon Brookbank]] | |- | | | ''[[:d:Q2007327|Valeri Zelepukin]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-17 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2058897|Patrik Martinec]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-04 | ''[[:d:Q368796|Йилемнитсе]]'' | | [[:commons:Category:Patrik Martinec|Patrik Martinec]] | |- | | | ''[[:d:Q2092875|Vladimir Tsyplakov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-18 | [[Инта]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-12-14 |- | | | ''[[:d:Q2569145|Andrei Skabelka]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-20 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2577579|Alexander Golovin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-26 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | [[Альберт Вишняков]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-30 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Александр Дроздецкий]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-10 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Евгений Константинов (1982)|Евгений Константинов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2832543|Aleksandr Jdan]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-28 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Александр Виноградов (1970)|Александр Виноградов]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-20 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2846816|Andrey Kozyrev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-17 | [[Северск]] | | | |- | | | [[Аслан Рәисев]] | data-sort-value="1990" | 1990-12-29 | [[Грозный]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3022862|Denis Perevozchikov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Пермь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3079720|Jozef Daňo]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-28 | [[Нитра]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3148309|Igor Nikulin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-26 | [[Череповец]] | | | |- | | | [[Николай Цулыгин|Николай Сулыгин]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-29 | [[Уфа]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3350276|Oleg Shargorodsky]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-18<br/>1969-11-19 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Сергей Котов (1950)|Сергей Котов]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-09 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3481575|Shaun Heshka]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-30 | ''[[:d:Q605427|Melville]]'' | | [[:commons:Category:Shaun Heshka|Shaun Heshka]] | |- | | | ''[[:d:Q3554987|Vassili Tourkovski]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-09-03 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Валерий Белов (1967)|Валерий Белов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-24 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Эмиль Гарипов|Имил Гарипов]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4182512|Andrei Zabolotnev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-20 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Артём Лукоянов]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-31 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Денис Метлюк]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-30 | [[Тольятти]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4370292|Oleg Polkovnikov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-21 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4397188|Oleg Romanov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4404071|Oleksandr Savytskyi]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-03 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4427188|Konstantin Sokolov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4458997|Vladimir Tkachyov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-10-05 | [[Днипро]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4524624|Vladimir Shikhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-16 | [[Самар]] | | | |- | | | [[Алексей Щебланов]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-24 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4536906|Egor Yakovlev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-09-17 | [[Магнитогорск]] | | [[:commons:Category:Egor Yakovlev|Egor Yakovlev]] | |- | | | ''[[:d:Q4755855|Андрей Макаров]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-08 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Артем Анисимов (1976)|Артем Анисимов]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Дмитрий Балмин]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q6315667|Jussi Rynnäs]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Пори]] | | [[:commons:Category:Jussi Rynnäs|Jussi Rynnäs]] | |- | | | ''[[:d:Q11792164|Nikolay Ignatov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12073441|Dmitry Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-28 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12087697|Марат Вәлиуллин]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12098582|Гусов Андрій Леонідович]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12140620|Андрей Писарев]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12152231|Maxim Sergeev]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-07-04 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12762621|Artur Iľdusovič Bagautdinov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-03-05 | | | | data-sort-value="2008" | 2008-10-17 |- | | | [[Сергей Абрамов (1959)|Сергей Абрамов]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16225736|Евгений Ярославлев]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-04-06 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Данил Фәйзуллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16528494|Andrei Gusov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16600580|Sergejs Povečerovskis]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-24 | [[Оленегорск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16614058|Валерий Гудожников]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-03 | [[Казан]] | | | |- | 1958<br/>1963<br/>1966<br/>1992 | 1959<br/>1964<br/>1970<br/>1992 | [[Владимир Гусев (1939)|Владимир Гусев]] | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 |- | 2019-05-21 | | ''[[:d:Q18916545|Кристиан Хенкель]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-11-07 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Kristian Khenkel|Kristian Khenkel]] | |- | | | [[Рәмир Хәйдәров|Рәмир Хәйдәрев]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-29 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-06-29 |- | | | ''[[:d:Q20069026|Ziyat Paigin]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-02-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | [[Дамир Мусин]] | data-sort-value="1994" | 1994-10-05 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21100288|Andrey Kirilov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-17 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21109486|Valery Nazarov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-25 | [[Электросталь]] | | | data-sort-value="1990" | 1990 |- | | | ''[[:d:Q22280611|Dmitry Arkhipov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Яңа Чабаксар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q22695628|Эдуард Милюшев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26776677|Alexander Trofimov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-09 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q30345621|Mikhail Sidorov]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-06-25 | [[Ярославль]] | | | |- | | | ''[[:d:Q32362087|Alexander Sokolov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-08 | ''[[:d:Q4425349|Smyshlyayevka]]'' | | | |- | | | [[Антон Юркин]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q48644155|Эдгар Гаделшин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-12 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-10-21 |- | 1962 | 1966 | ''[[:d:Q60827710|Владимир Курбатов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | |- | | | ''[[:d:Q60837682|Vladislav Podyapolsky]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-04 | [[Новокузнецк]] | | | |- | | | [[Ришат Гыймаев]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-02 | [[Тимәш]] | | | |- | | | ''[[:d:Q64853164|Дмитрий Воронков]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-09-10 | [[Ангарск]] | | [[:commons:Category:Dmitri Voronkov|Dmitri Voronkov]] | |- | | | ''[[:d:Q75430072|Danila Zhuravlyov]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-04-08 | ''[[:d:Q4335095|Опалиха (Кстован кӀошт)]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q76826652|Alexander Pechenyov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | | | |- | | | ''[[:d:Q78570938|Vladislav Kara]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-04-20 | [[Тында]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85853537|Орлов, Анатолий Николаевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-24 | [[Түбән Новгород]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-15 |- | | | [[Әмир Мифтахов]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-26 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85993090|Sergei Kiryakhin]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Тимур Билялов]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-28 | [[Түбән Кама]] | | | |- | | | ''[[:d:Q88263354|Artiom Galimov]]'' | data-sort-value="1999" | 1999-09-08 | [[Самар]] | | | |- | 2023 | | ''[[:d:Q104866795|Митчелл Миллер]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-20 | [[Силвения (Огайо)|Силвения]] | | | |- | | | ''[[:d:Q104903560|Pavel Lazarev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Чиләбе]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-09-03 |- | 1986<br/>1991 | 1988<br/>2001 | ''[[:d:Q105393437|Илнур Гыйззәтуллин]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-13 | [[Казан]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Чемпион булу серләре: хоккей/ авт-төз. [[Гөлнара Сибгатова|Г.Сибгатова]]. — [[Казан]]: Татар. кит. нәшр., [[2010]]. — 71 б.: рәс. б-н. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Спорт}} * [[Ак Бүре (спорт мәктәбе)|Ак Бүре]] * [[Нефтехимик (хоккей клубы, Түбән Кама)]] * [[Нефтяник (хоккей клубы, Әлмәт)]] * [[Барс (хоккей клубы, Казан)]] * [[Ирбис (хоккей клубы, Казан)]] * [[Реактор (хоккей клубы, Түбән Кама)]] {{Татарстан спорт оешмалары}} {{Континенталь хоккей лигасы}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Россия хоккей клублары]] [[Төркем:Казан спорт клублары]] hfjtvaaee954y7g7us9ivc75zb2r3rc 0 19186 6000628 4121608 2026-08-13T18:36:29Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Zakir_Kadiri.jpg|Zakir_Kadiri.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Samioğlu|]]. 6000628 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Закир Кадыйри | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = ИТ форумда Даниядә | тулы исем = Закир Хәлим улы Кадыйри (Zakir Kadiri Ugan) | һөнәр = укытучы, тәрҗемәче, журналист | туу датасы = 1878 | туу җире = {{Туу җире|Сембер губернасы|Сембер өлкәсендә}}, Абдулла авывы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 22.10.1954 | үлем җире = [[Әнкара]] | әти = | әни = | ир = | хатын =[[Сания Гыйффәт]] | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = |image=}} {{Фш|Кадыйров}} '''Закир Хәлим улы Кадыйри''', [[Төркия]]дә: Zakir Kadiri Ugan (Закир Кадыйри Уган) — күренекле [[татар]] мәгърифәтчесе, мөгаллим, көнчыгыш халыклар белгече, татар эмиграциясенең күренекле вәкиле. == Тормыш юлы == Закир Хәлим улы [[1878 ел]]да [[Самар губернасы]]ның [[Ставрополь өязе (Самара губернасы)|Ставрополь өязе]] (''хәзерге'' [[Сембер өлкәсе]] [[Чардаклы районы]]) [[Абдулла (Сембер өлкәсе)|Абдулла]] (Урта Кандал) авылында туган. Туган авылында башлангыч белем алгач, укуын [[Сембер]]дә Вәли хәзрәт һәм Шакир ахун мәдрәсәләрендә дәвам иткән. Уналты яшендә [[Бохара]]га барып, 5 ел [[ислам фәлсәфәсе]]н һәм [[табигать]] [[фән]]нәрен өйрәнә. Аннан [[Хиҗаз]]га китеп, [[хәдис]]ләр һәм [[гарәп әдәбияты]]н өйрәнә. [[Мәдинә]]дә югары белем ала. Абыйсы киңәше белән, [[Төркия]]гә укырга китә. [[Истанбул университеты]]ның илаһият факультетында укый. Истанбул университетында яңа фикерле яшьләр белән аралаша, түгәрәкләргә йөри, диспутларда катнаша. Тирәнрәк белем алу өчен [[Мисыр]]га китә. Ул анда [[Әл-Әзһәр университеты]]нда укый, дөнья [[төркиләр]]е турында мәкаләләр яза. «Әл-лива» газетасында, «Әл-Галәм-и Ислами», «Әттилмиз» журналларында эшли. <ref>''[[Әхмәт Тимер|Ахмет Тимер]]''. Закир Кадири Уган / Ахмет Тимер: Возвращение / авт.-сост. Р. Абзалова-Сальманова. – Казань: Яз, 2012, стр.41-42. ISBN 978-5-904-449-14-8</ref> Югары дини белем алган яшь галим 1907 елда туган иленә әйләнеп кайта. З. Кадыйри [[Риза Фәхретдин]] чакыруы буенча, [[1907]]-[[1917 ел]]ларда [[Ырынбур]]ның «[[Хөсәения]]» һәм Уфаның «[[Галия]]» мәдрәсәләрендә фәлсәфә, психология һәм логика фәннәрен укыта. З. Кадыйри [[XX йөз]] башында зур күтәрелеш алган [[җәдитчелек]] хәрәкәтенең иң актив эшлеклеләреннән булган һәм ул яңача уку-укыту, тәрбия бирүне, ягъни мәктәп-мәдрәсәләрне үзгәртеп коруны кайнар яклаган. [[Тормыш (гәзит)|«Тормыш» газетасында]] ул мәктәп-мәдрәсәләрдә балаларны үз ана телләрендә ([[гарәп теле]]ндә түгел) укытуны яклап күпсанлы мәкаләләр бастыра. «Тормыш» газетасында төрки кавемнең үз ана телендә белем биргән университеты да, академиясе дә булырга тиеш дигән фикерне алга сөрә. [[1917 ел]]да Бөтенроссия мөселман төрки-татар корылтайларын оештыруда актив катнаша. Милләт мәҗлесенә, мәгариф нәзарәтенә әгъза итеп сайлана. Закир Кадыйри — киң карашлы галим. Аның «Ислам мәдәнияте тарихы», «Мөхәммәт пәйгамбәрнең хәяте», «Гарәп сарфы» һәм «Гарәп нәхүе» кебек хезмәтләре әле дә әһәмиятен югалтмаган. Мәгърифәтче галим хатын-кызны җәмгыятьнең тулы хокуклы әгъзасы итеп күрергә тели. Ул «Кызлар дөньясы» һәм «Хатын-кыз мәсьәләсе» дигән китаплар яза. Аларда әхлак, акыл, сәяси һәм эстетик, физик тәрбия нигезләре турында сүз бара. Автор үзенең әсәрләрендә хатын-кызларны белем алырга, мәгърифәтле булырга өнди, аларның җәмгыяттәге урынын билгели. Күренекле инглиз философы һәм социологы [[Герберт Спенсер]]ның тәрбиягә багышланаган хезмәтләрен инглиз теленнән татарчага тәрҗемә итә. Шәех Мөхәммәд Әйяд Тәнтавиның «Куәт һәм рух», «Гыйльме калям дәресләре», «Низам вә Ислам», «Тормыш һәм дин» хезмәтләрен гарәпчәдән тәрҗемә итүче дә Закир Кадыйри була. === Мөһаҗирлектә === [[Октябрь инкыйлабы|Революциядән]] соң Закир Кадыйри туган илен ташлап китәргә мәҗбүр була. Хатыны [[Сания Гыйффәт]] ([[Төркия]]дә: Saniye İffet Ugan, 1900―1957)<ref>''Ахмет Тимер''. Сания Иффет Уган / Ахмет Тимер: Возвращение / авт.-сост. Р. Абзалова-Сальманова. – Казань: Яз, 2012, стр.42-43. ISBN 978-5-904-449-14-8</ref> белән, зур тырышлыклар куеп, мөһаҗирләрнең балаларын туган телләреннән аермас өчен, Кытайда татар балалар бакчасы, өч сыйныфлы башлангыч мәктәп ача, шунда ук үзләре укыталар да. Большевиклар килү куркынычы арткач, алар Хайлар шәһәренә күченәләр. З. Кадыйри монда да мөһаҗирләрнең балаларына башлангыч белемне ана телендә бирү мәсьәләсен хәл итү буенча башлап йөрүчеләрдән була. Властьлар белән шактый озак вакытлар сөйләшүләр алып барганнан соң, төрки халыкларның балаларын ана телләрендә укыту өчен рөхсәт һәм мәктәп өчен бина да алына. 1928нче елдан бирле [[Гаяз Исхакый|Г. Исхакый]] тарафыннан чыгарылып килә торган [[Яңа милли юл (журнал)|«Яңа милли юл»]] журналында З. Кадыйри «Исламмы, милләтме» исемле фәнни популяр хезмәте басылып чыга. Монда ислам динен тотучы милләтләрнең бер милләт - гарәп телле милләт дәүләте кул астында яши алмавы, һәр мөселман булган милләтнең [[Милли үзаң|үз милли аңы]], милли горурлыгы, милли әдәбияты, җырлары булуын, һәр милләтнең үз илендә, үз милләтенең гореф-гадәтләрен тотып, үзенең сәяси тәрбиясе, акылы дәрәҗәсенә күрә үзенә аерым бер милләт булып яшәргә хакы барлыгын һәм тиешлеген тарихтан мисаллар белән яктыртып язган. Шуннан соң [[Төркия]] һәм [[Финляндия]]дә, янә Төркиядә яши. Мөһаҗирлектә ул педагогик һәм гыйльми эшләр белән шөгыльләнә. [[1954 ел]]ның 22 октябрендә Төркиядә вафат була, Әнкара шәһәрендә җирләнгән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # ''Әхмәтҗанов М.'' З. Кадыйри: Тормыш юлы һәм эшчәнлеге//[[«Өмет» (Сембер)|Өмет]]. - Сембер. - 213. - 25 окт. - 5 бит. # [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан]]»/ №155. 24.09.2013. # ''[[Әлфинә Сибгатуллина|Сибгатуллина Ә]]''. [[Кадимчелек|Кадимчеләр]] дийарыннан бер әсәр. // [[Чын мирас (журнал)|«Чын мирас»]] - 2012. - №2-3. # ''Мөхәммәтшин Р. М.'' Татар зыялылары // К.: Мәгариф, 2003. - 184 б, 186 б. == Сылтамалар == * [http://kiziltan.ru/tat/news/denia/4202.html Закир Кадыйри эзләре буйлап]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Портал|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Кадыйри, Закир}} [[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] [[Төркем:Әл-Әзһар университетын тәмамлаучылар]] 0d9nodi6wl6h1ipqcwx2dzevkw0kwxj 0 20359 6000625 5967588 2026-08-13T18:21:50Z Әмир 15082 /* Галимнәр */ өстәмә 6000625 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мөслим районы''' – [[Россия Федерациясе]]нең [[Татарстан Республикасы]] составында [[Административ-территориаль берәмлек|административ-территориаль]] һәм [[муниципаль берәмлек]] ([[муниципаль район]]). Административ үзәге — [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] авылы. [[2020 ел]] башына районда 19 326 кеше яши. Район халкы бары тик авыл халкы белән генә тәкъдим ителгән<ref>{{cite web |url = https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf |title = Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2020 года. Статистический бюллетень |date = 2020 |publisher = Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate = 2020-11-07 |archivedate = 2021-01-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210124015920/https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf }}</ref>. Район [[1930 ел]]ның 10 августында оештырыла. [[1959 ел]]да аңа бетерелгән Калинин районы территориясенең бер өлеше кушыла. 1963 елның 1 февраленнән, территориясы Сарман һәм Минзәлә районнарына күчерелгәнлектән, бетерелә ләкин 1965 ел ахырында ук хәзерге чикләр белән торгызыла{{sfn|Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель|1999|c=563}}. Район территориясендә нефть ятмалары аз. Аларда 2002 елдан бирле Мәлләнефть эшли{{sfn|Вопросы эффективности геолого-геофизических методов|2002|c=43}}<ref name=doc4377847>{{cite web |url= https://www.kommersant.ru/doc/4377847 |title= Арбитраж Татарстана подтвердил штраф «Меллянефти» за добычу без разрешения |author= |date= 2020-06-11 |publisher= Коммерсантъ |accessdate=2020-11-22 }}</ref>. Икътисадның төп тармагы — авыл хуҗалыгы<ref name=ozimih>{{cite web |url= https://kazan.grainboard.ru/news/v-respublike-tatarstan-pristupili-k-sevu-ozimih-pod-urogay-2021-goda-411914 |title= В Республике Татарстан приступили к севу озимых под урожай 2021 года |author= |date= 2020-08-20 |publisher= Инлайн |accessdate=2020-11-22 }}</ref><ref name=raps>{{cite web |url= https://www.tatar-inform.ru/news/agriculture/29-09-2020/v-tatarstane-16-rayonov-zavershili-uborku-rapsa-5775138 |title= В Татарстане 16 районов завершили уборку рапса |date= 2020-09-29 |publisher= Татар-информ |accessdate=2020-11-22 }}</ref><ref name=tat>{{cite web |url= https://tatcenter.ru/district/muslyumovskij-rajon/ |title= Муслюмовский район |date= 2019 |publisher= Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-11-22 }}</ref>. Район территориясендә биологик (ботаник) профильле «Нарат Асты наратлыгы» дәүләт табигый тыюлыгы урнашкан{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. == Географиясе == Район [[Татарстан]]ның көнчыгыш өлешенә, [[Ык елгасы]] буена урнашкан. Төньяктан — [[Актаныш]], төньяк-көнбатыштан — [[Минзәлә]], көньяк һәм көньяк-көнбатыштан — [[Азнакай]] һәм [[Сарман]] районнары, көнчыгыштан [[Башкортстан Республикасы]]ның [[Бакалы районы]] белән чикләнә. Мәйданы 1466,2 кв. м, соңгы исәпләүләр буенча халкы 22742 кеше яши. Район үзәгендә 7538 кеше яши. Халыкның күп өлешен татарлар (20197 кеше), руслар (1546), марилар (617) тәшкил итә. 36 башкорт кешесе бар. Мөслим төбәге урман-дала зонасына керүгә карамастан, территория типик тигезлектән гыйбарәт. Биеклекләр диңгез өсте тигезлегеннән 100-200 метрга, районның көньяк-көнчыгышында максималь биеклек 257,7 метрга кадәр җитә. Районның елга челтәре Мәллә кушылдыклары белән Ык елгасы тәшкил итә{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. Таулыкларның чагыштырмача биеклеге Ык елгасы өсте тигезлегеннән 70-80 метр. Туфрак составы төрле: Ык елгасының сулъяк һәм төньяк-көнчыгыш өлешендәге хуҗалыкларда кара туфрак, елганың уң ягында соры урман-дала туфрагы, Ык елгасы буйлап комлы полоса сузылган. Климат — уртача континенталь: җәй җылы һәм кыш уртача салкын. Еллык температура республиканың минималь температурасы күләмендә 3,8 градус. Иң җылы ай — июль, уртача температура +19,7 °С һәм максималь температура + 39 °С. Ноябрь ахырында тотрыклы кар катламы барлыкка килә, ул елына уртача 150 көн чамасы тора. Гыйнварның уртача температурасы -12,2 °С, еллык минималь температура -49 °С шулай ук гыйнвар аенда теркәлгән{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. Мөслимдәге метеостанция мәгълүматларыннан күренгәнчә, елга уртача 11 аяз, 154 болытлы, 45 буранлы көн туры килә. Иң күп яуган елларда карның тирәнлеге 90 см, уртача еллык явым-төшем 435 мм тәшкил итә. == Герб һәм флаг == {{основная статья|Мөслим районы гербы|Мөслим районы байрагы}} {{өземтә башы}} Герб яшел төстәге җирлектән гыйбарәт, аскы өлеше зәңгәр төстәге {{comment|буй|полоса}}; төп яшел төстәге өлешне зәңгәр төстәге аскы өлештән ак төстәге (көмеш төстәге) дулкынлы сызык аера. Уртада (''үзәктә, алга чыгып тора'') — сары, кара, алтын төстәге киемнәр (кәләпүш, күлмәк, татар орнаментлы камзул, чалбар, татар орнаментлы читек) кигән, уңга каратып курайда уйнаучы егет (''малай''); егетнең ике ягында аста уңда – алтын сары төстәге (''кишер сары төстәге детальләр кертеп'') ук очы һәм сулда — сөңге очы ясалган<ref name=geraldika>{{cite web |url= https://geraldika.ru/s/17595 |title= Герб Муслюмовского района |date= 2017-05-23 |publisher= Сетевое издание «Геральдика.ру» |accessdate=2020-11-20 }}</ref>.{{өземтә азагы}} Гербтагы төп сурәт — [[егет]] — яшьлекне, чәчәк атуны, алга баруны, матурлыкка омтылуны гәүдәләндерә, шулай ук районда үсеш өчен югары {{comment|мөмкинлек|потенциал}} булуның күрсәткече. Яшь кеше стильле татар киемендә курайда уйный. Моның белән күпчелек татарлар яшәгән районның тарихи-мәдәни үзенчәлекләре билгеләнә. Ук һәм сөңге очлыклары районның тарихи-мәдәни үзенчәлекләренә күрсәтә: бу территорияләрдә бакырдан күп әйберләр, шул исәптән корал табыла. Гербның зәңгәр дулкын өлеше районны уртага бүлеп аккан Ык елгасын аңлата, ә аның төсе намус, намуслылык һәм рухиятне символлаштыра. Яшел буй белән табигать, уңдырышлылык, авыл хуҗалыгының тормышы һәм үсеше күрсәтелгән. Костюм һәм сөңге очлыкларының сары төсе уңыш, байлык, кояш энергиясе һәм җылылык, хөрмәт һәм акыл символы булып тора<ref name=geraldika/>. Байрак [[яшел төс]]тәге [[почмак|туры почмаклы]] иңе буена 2:3 күләмендә булган тукымадан гыйбарәт, аскы өлеше тукыманың 3/10 өлеше булган [[зәңгәр төс]]тәге {{comment|буй|полоса}}; төп [[яшел төс]]тәге өлешне [[зәңгәр төс]]тәге аскы өлештән [[ак төс]]тәге [[дулкын]]лы [[сызык]] аера. Тукыма уртасында (''үзәктә'') — [[курай]]да уйнаучы [[егет]] (''[[малай]]'')<ref>{{cite web |url= https://geraldika.ru/s/17594 |title= Флаг Муслюмовского района |date= 2017-05-23 |publisher= Сетевое издание «Геральдика.ру» |accessdate=2020-11-20 }}</ref>. == Тарих == === Иртә тарих === 1920 елга кадәр Мөслим районы территориясе Уфа губернасының Минзәлә өязе составына керә, ә 1920 елдан 1930 елга кадәр Минзәлә кантонында була. 1930 елда Татар АССРның барлык кантоннары бетерелә. Алар урынына районнар, шул исәптән Мөслим районы да булдырыла. Бу елларда авыл хуҗалыгын күмәкләштерү – колхозлар төзү эше киң колач белән бара. 1929 елда районга беренче уру машинасы «самосборка» кайтарыла. Бер елдан соң атлы «лобогрейка»лар күренә башлый. 1931 нче ел башларында машина-трактор станциясе төзелә. Шул ук елда «Путиловец» колхозына беренче тәгәрмәчле трактор кайтарыла. 1930 елда барлыгы 53136 гектар мәйданы булып, шуның 7535 гектарын колхозлар чәчкән. 1932 елда колхозлар чәчкән җирнең мәйданы 49897 гектар тәшкил иткән. 1934 елга аяк басканда 66 колхозда 176 бригада исәпләнгән. 1937-1940 елларда РСФСР Югары Советы Указы белән Татарстан АССР Мөслим районыннан Яңа Әгъбәз авыл советы(составында Яңа Әгъбәз, Яңа Әлмәт, Яңа Әмәкәй(Җирекле), Яңа Чүплек(Тырыш),Әверҗә(Урзино)) Башкорт АССРының Бакалы районы составына күчерелә<ref>ЦТИА РБ ф. Р-394. Оп.3, д.916, л.17</ref>. 1935 елда район территориясенең бер өлеше яңа оешкан Калинин районына күчә. 1940 елда Мөслим районының мәйданы 1261 квадрат километр, анда 28 авыл советы, 36 мең кеше яшәгән 77 торак пункты була{{sfn|Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель|1999|c=563}}<ref name=tatarica>{{cite web |url= https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/muslyumovskij-rajon-1 |title= Муслюмовский район |date= 2018 |publisher= Tatarica. Татарская энциклопедия |accessdate=2020-11-22 }}</ref>. 1959 елның 12 октябрендә бу территориягә бетерелгән Калинин районы җиренең бер өлеше керә, шуннан соң Мөслим районы мәйданы 1593,3 квадрат километрга кадәр арта, авыл советлары саны — 19, торак пунктлар 96-га җитә{{sfn|Ведомости Верховного Совета СССР|1959}}<ref name=tatarica/>. 1963 елда Мөслим районын Минзәлә һәм Сарман районнары составына күчерү белән бетерәләр, ләкин 1965 ел ахырында ук территорияне яңадан торгызалар{{sfn|Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель|1999|c=563}}<ref name=posle-revolyucii>{{cite web |url= https://realnoevremya.ru/articles/59405-territorialnoe-delenie-tatarstana-posle-revolyucii |title= Образование ТАССР: от Татаро-Башкирской республики и штата Идель-Урал к 10 кантонам и 70 районам |author= Лев Жаржевский |date= 2017-03-17 |publisher= Интернет-газета «Реальное время» |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-10-22 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201022012741/https://realnoevremya.ru/articles/59405-territorialnoe-delenie-tatarstana-posle-revolyucii }}</ref>. Аның мәйданы 1433 квадрат километр тәшкил итә, ул вакытта 17 авыл советына бүленгән 78 торак пунктта 32,5 мең кеше яши<ref name=tatarica/>. === Район башлыклары === {| class="wikitable" | colspan="3" |'''БК(б)Ф/СБКФ Мөслим район комитеты беренче сәркәтипләре''' |- |1. |Шарифҗан Фәррахов |сентябрь 1930 – гыйнвар 1933 |- |2. |[[Гайнелхак Баев]] |гыйнвар 1933 – октябрь 1935 |- |3. |Рамазан Шәкиров |ноябрь 1935 – июль 1937 |- |4. |Хаҗи Галиев |июль 1937 – октябрь 1937 |- |5. |Хәлил Хәйруллин |ноябрь 1937 – апрель 1939 |- |6. |Габдрахман Исмәгыйлев |май 1939 – июнь 1941 |- |7. |Фатыйх Әминев |июль 1941 – декабрь 1943 |- |8. |Вилдан Биктимеров |гыйнвар 1944 – июнь 1947 |- |9. |[[Филимон Сазонов]] |июнь 1947 – июль 1948 |- |10. |Сәлих Искәндәров |июль 1948 – ноябрь 1957 |- |11. |[[Мәгъсүм Хөсәенов]] |ноябрь 1957 – апрель 1962 |- |12. |Габделхак Вәлиев |апрель 1962 – декабрь 1962 |- |13. |Рәис Хәбибуллин |гыйнвар 1965 – август 1985 |- |14. |Җәүдәт Вәлиуллин |сентябрь 1985 – март 1990 |- |15. |Гариф Хәфизов |апрель 1990 – октябрь 1991 |} === Хәзерге заман === 2002 елда Мөслим районы администрациясе башлыгы итеп Ришат Хәбипов билгеләнә. 2006 елда Россия муниципаль реформасыннан соң муниципаль берәмлекләр төзелә һәм Ришат Хәбиповны Мөслим муниципаль районы башлыгы итеп билгелиләр. Аңа алмашка 2013 елда Рамил Муллин килә, 2020 елда ул яңадан сайлана<ref>{{cite web |url = https://agro.tatarstan.ru/rukov/zams/zam2.htm |title = Хабипов Ришат Рашитович |date = 2019 |publisher = Министерство сельского хозяйства и продовольствия республики Татарстан |accessdate = 2020-11-22 |archivedate = 2021-04-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210424064710/https://agro.tatarstan.ru/rukov/zams/zam2.htm }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.business-gazeta.ru/article/82998 |title = Минниханов прислал в Муслюмово «штрафного снайпера» |date = 2013-06-02 |publisher = Деловая электронная газета «Бизнес Online» |accessdate =2020-11-22 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://tatcenter.ru/person/mullin-ramil-hamzovich/ |title = Муллин Рамиль Хамзович |date = 2019 |publisher = Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate = 2020-11-22 |archivedate = 2020-09-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200918133559/https://tatcenter.ru/person/mullin-ramil-hamzovich/ }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.business-gazeta.ru/news/481978 |title = В Татарстане выбрали глав районов |date = 2020-09-23 |publisher = Деловая электронная газета «Бизнес Online» |accessdate =2020-11-22 }}</ref>. == Халкы == [[File:Этническая карта Сарманского и Муслюмовского районов.png|thumb|300px|Сарман һәм Мөслим районнарының техник картасы]] [[File:Религиозная карта Сарманского и Муслюмовского районов.png|thumb|300px|Сарман һәм Мөслим районнарының дини картасы]] {{ Население | Муслюмовский район }} {{население| Муслюмовский район |график}} == Муниципаль-территориаль бүленеш == Районда барлыгы 19 җирле үзидарә Советы 71 авылны берләштерә. Шуларның 57 се татар, сигезе рус, өчесе рус-татар һәм өчесе мари авыллары. {{Автонумерация | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Авыл җирлеге| Заголовок3 = Административ үзәк | Заголовок4 = Авыл<br>тораклары<br>исәбе | Заголовок5 = Халыҡ | Заголовок6 = Мәйдан,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число | |[[Әмәкәй авыл җирлеге]] | [[Әмәкәй]] авылы| 2 | {{ Население | Амикеевское сельское поселение | тс }} | | |[[Баланлы авыл җирлеге]] | [[Баланлы]] авылы | 3 | {{ Население | Баланнинское сельское поселение | тс }} | | |[[Баек авыл җирлеге]] | [[Баек]] авылы | 4 | {{ Население | Баюковское сельское поселение | тс }} | | |[[Олы Чакмак авыл җирлеге]] | [[Олы Чакмак]] авылы| 1 | {{ Население | Большечекмакское сельское поселение | тс }} | | |[[Вәрәшбаш авыл җирлеге]] |[[Вәрәшбаш]] авылы | 2 | {{ Население | Варяш-Башское сельское поселение | тс }} | | |[[Исәнсеф авыл җирлеге]] | [[Татар Бүләр]] авылы | 7 | {{ Население | Исансуповское сельское поселение | тс }} | | |[[Керәш-Шуран авыл җирлеге]] | [[Керәш-Шуран]] авылы| 5 | {{ Население | Кряш-Шуранское сельское поселение | тс }} | | |[[Мәлләтамак авыл җирлеге]] | [[Мәллә-Тамак]] авыылы | 2 | {{ Население | Мелля-Тамакское сельское поселение | тс }} | | |[[Метрәй авыл җирлеге]] | [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]] авылы| 5 | {{ Население | Митряевское сельское поселение | тс }} | | |[[Михайловка авыл җирлеге]] | [[Михайловка]] авылы | 3 | {{ Население | Михайловское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | | |[[Мөслим авыл җирлеге]] | [[Мөслим]] авылы | 2 | {{ Население | Муслюмовское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | | |[[Түбән Табын авыл җирлеге]] | [[Түбән Табын]] авылы | 6 | {{ Население | Нижнетабынское сельское поселение | тс }} | | |[[Яңа Усы авыл җирлеге]] | [[Яңа Усы]] авылы | 2 | {{ Население | Новоусинское сельское поселение | тс }} | | |[[Октябрь авыл җирлеге]] | [[Октябрь]] авылы | 4 | {{ Население | Октябрьское сельское поселение (Муслюмовский район) | тс }} | | |[[Симәк авыл җирлеге]] | [[Симәк]] авылы | 5 | {{ Население | Семяковское сельское поселение | тс }} | | |[[Иске Карамалы авыл җирлеге]] | [[Иске Карамалы]] авылы| 6 | {{ Население | Старокарамалинское сельское поселение | тс }} | | |[[Тойгелде авыл җирлеге]] | [[Тойгелде (Мөслим районы)|Тойгилде]] авылы | 4 | {{ Население | Тойгильдинское сельское поселение | тс }} | | |[[Уразмәт авыл җирлеге]] | [[Уразмәт]] авылы | 4 | {{ Население | Уразметьевское сельское поселение | тс }} | | |[[Шуган авыл җирлеге]] | [[Рус Шуганы]] авылы| 4 | {{ Население | Шуганское сельское поселение | тс }} | }} == Икътисад == === Сәнәгать === Район территориясендә нефть ятмалары аз. Аларда 2002 елдан бирле Мәлләнефть эшли{{sfn|Вопросы эффективности геолого-геофизических методов|2002|c=43}}<ref name=doc4377847/>. «Мөслим авыл хуҗалыгы төзелеш оешмасы», «Радиал» (руда булмаган материаллар чыгару), «Мөслим инженерлык челтәрләре» (җылылык белән тәэмин итү), «Татавтодор» филиалы (юллар төзү), «Агромастер» (чәчү комплекслары һәм туфрак эшкәртү техникасы җитештерү) — районда иң эре сәнәгать предприятиеләре<ref name=companies >{{cite web |url= https://www.rbc.ru/companies/ |title= РБК Компании |date= 2020 |publisher= ИА РБК |accessdate=2020-11-17 }}</ref>. [[2018 ел]]га районда 476 кече бизнес субъекты теркәлгән. Аларның күбесе — 45,3 проценты — күпләп һәм ваклап сату, автотранспорт чараларын, көнкүреш һәм башка эшләнмәләрне ремонтлау өлкәсендә җәлеп ителгән, тагын 25 проценты — авыл хуҗалыгына, транспорт һәм элемтәгә (8,9 процент) һәм эшкәртү производстволарына (7 процент)<ref name=tatarica/>. [[2020 ел]]ның беренче яртысында район территориясендә җитештерелгән 1,2 миллиард сумлык товарлар төяп озатылган (чагыштыру өчен, 2013 елда — 721,5 миллион)<ref name=Ratings>{{cite web |url= https://mert.tatarstan.ru/TerritorialDevelopment/Ratings.html |title= Рейтинг муниципальных образований |date= 2020 |publisher= Министерство экономики Республики Татарстан |accessdate= 2020-11-15 |archivedate= 2021-03-01 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210301162131/https://mert.tatarstan.ru/TerritorialDevelopment/Ratings.html }}</ref>. === Авыл хуҗалыгы === Авыл хуҗалыгы төбәк икътисадының нигезе булып тора. Борынгыдан ук халыкның төп шөгыле буларак авыл хуҗалыгы бөртекле ашлык, ит һәм сөт җитештерү юнәлешендә алып барыла. Колхоз басуларында нигездә [[арыш]], [[бодай]], [[солы]], [[борчак]], [[тары]], [[карабодай]], [[бодай]], [[ясмык]], [[арпа]], [[киндер]], [[җитен]] чәчелгән. Яшелчәчелек бригадаларында [[кәбестә]], [[кыяр]], [[кишер]], [[чөгендер]], [[торма]], [[шалкан]], {{коммент|түрнәп|турнепс}}, [[бәрәңге]] үстерелгән. 1950 еллар ахырында һәр хуҗалыкта [[кукуруз]] игелә башлый. 2018 елда авыл хуҗалыгы җирләренең мәйданы 106,2 мең гектар тәшкил итә, шул исәптән сөрүлекләр — 85,6 мең гектар, 2020 елда бөртекле культуралар үстерүгә бирелгән мәйдан 137,7 мең гектар була.<ref>{{cite web |url = https://www.dairynews.ru/news/agrarii-tatarstana-sobrali-tretiy-million-tonn-zer.html |title = Аграрии Татарстана собрали третий миллион тонн зерна нового урожая |date = 2020-08-24 |publisher = The DairyNews |accessdate = 2020-11-22 |archivedate = 2020-12-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201203102535/https://www.dairynews.ru/news/agrarii-tatarstana-sobrali-tretiy-million-tonn-zer.html }}</ref>. 1970 еллар ахырында район хуҗалыкларында зур мәйданнарда [[шикәр чөгендер]]е үстерелә, хәзерге вакытта традицион культуралар – бодай, арыш, солы, арпа, карабодай, солы, рапс. Терлекчелекнең төп тармаклары — ит-сөт терлекчелеге, дуңгызчылык һәм сарыкчылык<ref name=ozimih/><ref name=raps/><ref name=tat/>. 2018 елда район территориясендә 64 фермер хуҗалыгы теркәлә<ref name=tatarica/>. 2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 609 миллион сум тәшкил итә, 2013 ел өчен бу күрсәткеч 1,5 миллиард сум була<ref name=Ratings/>. «Чаллы икмәге» ачык акционерлык җәмгыятенең «Туган як», «Полимэкс»ның «Мөслим» агрофирмалары, «Вамин» агрофирмасы авыл хуҗалыгы продуктлары җитештерү белән шөгыльләнә. 2019 елда автомат саву системасы һәм кросс-вентиляция системасы булган «Август-Мөслим» терлекчелек комплексы төзелеше башлана. 2020 елның ноябренә төзелеш дәвам итә<ref>{{cite web |url = https://www.advis.ru/php/view_news.php?id=93134B56-BAD8-8C45-90C8-5F23DB5AEB03 |title = В Татарстан привезли племенных нетелей из Дании и Эстонии |date = 2020-11-13 |publisher = INFOLine |accessdate =2020-11-22 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.business-gazeta.ru/article/444058 |title = В Муслюмовском районе РТ появится роботизированный молочный комплекс |date = 2019-10-26 |publisher = Деловая электронная газета «Бизнес Online» |accessdate =2020-11-22 }}</ref>. == Инвестицион потенциал == 2010 елдан 2020 елга кадәр минималь куллану бюджетына айлык уртача хезмәт хакы чагыштырмасы 1,31тән 2,4 тапкырга арткан. Шул ук вакытта, 2010 елда уртача хезмәт хакы 9 мең сумга якын булган, ә 2012 елда 13 меңгә җиткән. 2010 елдан 2020 елга кадәр эшсезлек дәрәҗәсе 0,97 проценттан 1,08 процентка кадәр арткан<ref name=Ratings/>. Татарстан Республикасының Социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләвенчә, 2020 елның гыйнвар-июнь айларында төп капиталга инвестицияләр (хуҗалык итүче субъектларның тулы даирәсе) Мөслим районында якынча 1,4 миллиард сум яки Татарстанда инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,7 процент тәшкил иткән. Татарстан Республикасы Дәүләт статистикасы федераль хезмәте хисабы буенча, 2019 елда Мөслим районына 158 миллион сум инвестиция җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан кергән табышлардан тыш), ә 2018 елда — 358 миллион сум тирәсе<ref name=polugodie>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-11-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201128231238/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf }}</ref><ref name=za_2019>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-12-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201206004742/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf }}</ref>. 2020 елда инвестицияләр юнәлеше буенча авыл хуҗалыгы, аучылык һәм балыкчылык үсеше (745 миллион сумга якын), товарларны ташу һәм саклау (27 миллион сум), эшкәртү производстволары (21 миллион сум) алда бара<ref name=polugodie/>. === Торак фонды === {| class="wikitable" |+Торак йортларны файдалануга тапшыру<ref name="polugodie" /><ref name="za_2019" /> ! rowspan="3" | ! colspan="4" |2018 ел ! colspan="4" |2019 ел ! colspan="4" |2020 ел (гыйнвар-июнь) |- | rowspan="2" |кв.м | rowspan="2" |% | colspan="2" |ТР | rowspan="2" |кв.м | rowspan="2" |% | colspan="2" |ТР | rowspan="2" |кв.м | rowspan="2" |% | colspan="2" |ТР |- |кв.м |район %-ы |кв.м |район %-ы |кв.м |район %-ы |- |Бөтенесе |8036 |100 |2409949 |0,33 |9106 |100 |2675529 |0,34 |3714 |100 |1353428 |0,27 |- |Шул исәптән предприятиеләр һәм оешмалар | - | - |1301195 | - | - | - |1569808 | - | - | - |551485 | - |- |Шул исәптән халык |8036 |100 |1108754 |0,72 |9106 |100 |1105721 |0,82 |3714 |100 |801943 |0,46 |} === Транспорт === Районда барлыгы 328 км озынлыкта юл исәпләнә. Шуларның 104,2 км – асфальт, 192,8 км – гравий белән капланган юллар, 30,6 км – грунт юллар. Татарстан Республикасының төбәк яки муниципальара әһәмияттәге юллар: [[Зур Сукаеш]] — [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — Урсай, [[Әлмәт]] — [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[Татар Шуганы]], [[Актаныш]] — [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]<ref>{{cite web |url = http://docs.cntd.ru/document/547616505 |title = Постановление «Об утверждении перечня автомобильных дорог общего пользования регионального или межмуниципального значения Республики Татарстан» N 916 |date = 2019-10-17 |publisher = Кодекс |accessdate =2020-11-22 }}</ref>, [[Әлмәт]] — [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[Иске Байсар]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[Чалпы]] — [[Азнакай]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[Саклаубаш]] — [[Юлтимер]]. Районда тимер юллар юк. == Экология == Районның 17 процент тирәсен — яфраклы һәм нарат урманнары, куаклар, тагын 9,3 процентын болын-дала үсемлекләре алып тора. Районда урман һәм дала хайваннары да яши. Тәүгесенән поши, бүре, урман хорегы, бурсык, төлке, куян, гади тиен, жирән кыр тычканы, кара хорекны очратырга була. Икенче категориягә куян, йомран, байбак, гади кыр тычканы, тычкан, сусар керә. Урман кошларыннан көртлекләр, клинтух, карчыга, ябалак, карга, тукран, күке, саескан, филин, ә урман полосаларында — иволга, көнчыгыш сандугачы, славка аеруча киң таралган. Елгаларда корбан балыгы, чөгә, җәен, кәрәкә, кызылканат, аккүз бар{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. Гомумән районда умырткалы хайваннарның 287 төре һәм көпшәле үсемлекләрнең 803 тәкъдим ителгән<ref name=tatarica/>. Район территориясендә биологик (ботаник) профильле «Нарат Асты наратлыгы» дәүләт табигый тыюлыгы урнашкан, ул Нарат Асты авылы янында, Ык елгасы ярының текә участкасында урнашкан һәм 468 гектар мәйданны били. Бу 100-120 яшьлек нарат урманы, анда 130дан артык төр урман һәм урман-болын үсемлекләре җыелган, шул исәптән Россия һәм [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|Татарстанның Кызыл китабына]] кертелгәннәре дә бар. Тыюлыкта поши, кабан, кыр кәҗәсе, гади төлке, Европа керпесе, шулай ук 27 төр кош-корт, Кызыл Китапка кертелгән яшел тукран һәм эрбет чыпчыклары бар{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. Район табигый сулыкларга шактый бай. 1970-1980 елларда күп кенә ясалма суыклар-буалар төзелә. [[Мәллә]], [[Вәрәш (Ык кушылдыгы)|Вәрәш]], Иштирән, Табын, [[Усы (Ык кушылдыгы)|Усы]], Шуран, Мазурка, [[Калмия|Калмыя]], [[Сикия (Сөн кушылдыгы)|Сикия]], Сарашлы кебек елга-инешләр ага. Район үзәге Мөслимнән 2,5 км ераклыкта мәйданы 13 кв. гектар булган Багшай күле, шактый зур Актүбә, Иске Ык, Чук-Җирек, Кара яр, Төпсез Күл бар. == Социаль өлкә == Хезмәт ресурсы 10403, шул исәптән: авыл хуҗалыгы производствосында – 2100 кеше, бюджет учреждениеләрендә – 2446 кеше, промышленность һәм төзелештә – 900 кеше, пенсионерлар – 7189 кеше. Район барлыгы 146431 гектар җир били, шуның 106942 гектары – авыл хуҗалыгы җирләре, 85962 гектар – сөрүлекләр), 10614 гектары – торак-пунктлар, 568 гектары – промышленность предприятиеләре карамагында. Урман фонды – 27154 гектар, су фонды 718 гектар мәйданны алып тора. Сазлыкларның гомуми мәйданы 396 гектар. [[Файл:Мөслим лицее. 1987.jpg|200px|thumb|right|[[Мөслим лицее]]]] [[Файл:Мөслим ПЛ -94.jpg|200px|thumb|right|[[Мөслим политехника техникумы]]]] Районда 16 урта, 11 төп, 24 башлангыч гомуми белем бирү мәктәбе, [[Мөслим лицее|профильле лицей]], коррекция интернат-мәктәбе, [[Мөслим политехника техникумы|Урта һөнәри-техник училище]] (2019 елдан [[Мөслим политехника техникумы|техникум]]) эшли<ref name=tat/>. Сәламәтлек саклау өлкәсендә район хастаханәсе, поликлиника, табиб амбулаториясе, 40 фельдшер-акушерлык пункты, Мөслим картлар һәм инвалидлар интернат-йорты бар. Мәдәният өлкәсендә район мәдәният йорты, 23 авыл мәдәният йорты, 19 авыл клубы, үзәк район китапханәсе, Район балалар китапханәсе, 31 массакүләм китапханә бар. Районда 36 мәчет (шуларның өчесе — Мөслим авылында) һәм ике чиркәү ачылган<ref name=tatarica/>. Район территориясендә мезолит, энеолит һәм неолит чорындагы, [[Ананьино мәдәнияте|ананьино]], имәнкискә, пьянобор, чиялик һәм бура мәдәниәте чорындагы күпсанлы археологик һәйкәлләр, шулай ук [[Алтын Урда]] чорындагы Болгар һәйкәлләре бар<ref name=tatarica/>. Мөслим районында төбәк әһәмиятендәге ике мәдәни мирас объекты: Игенче авылыннан төньяк-көнбатыштарак Екатерина күперенең җимереклеге һәм [[XIX гасыр]]ның икенче яртысындагы Тойгелде авылындагы мәчет бар. Моннан тыш, [[Мөслим туган як тарихы музее|туган якны өйрәнү музее]] эшли{{sfn|Экологический гид|2015|c=207—208}}. [[2004 ел]]да Мөслим авылында Мәңгелек ут белән «Җиңү» хәрби һәм хезмәт даны мемориаль комплексы ачыла<ref name=tatarica/>. [[Файл:Мөслим музее.jpg|200px|thumb|right|[[Мөслим туган як тарихы музее|Мөслим музее]]]] === Мәгълүмат чаралары === 1931 елдан [[Авыл утлары (газета)|«Авыл утлары»]] ({{lang-ru|«Сельские огни»}}) район газетасы рус һәм татар телләрендә нәшер ителә. Аның тәүге исеме — «Кумәк хуҗалык», 1958 елдан ул «Колхоз байрагы» дип атала, заманча исеме 1965 елда барлыкка килә. 1962 елдан бирле районда Мөслим радиосы эшли. 1996 елда Мөслим телестудиясе ачыла. 2005 елда «Мөслим МР» чыбыксыз радиосы эшли башлый, ә 2003 елда барлык район массакүләм мәгълүмат чаралары «Мөслим мәгълүмат-мөхәррият үзәге»нә берләштерелә, соңрак ул «Татмедиа» — «Мөслим-информ» филиалына үзгәртелә<ref name=tatarica/>. == Танылган шәхесләр == === Язучылар, журналистлар === * [[Факиль Әмәк]] (1954) – язучы, [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре]] ([[Әмәкәй]] авылы). * [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов]] (''[[1950 ел|1950]], [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]]'') — [[Татарстанның атказанган укытучысы]], балалар язучысы, [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова]], [[Абдулла Алиш премиясе|А. Алиш]] исемендәге әдәби бүләкләр иясе, «Мөслим районының Мактаулы {{comment|ватандашы|гражданины}}». * [[Флүр Баһаутдинов]] (''[[1958 ел|1958]], [[Иске Вәрәш]]'') — юрист, язучы, фән докторы. * [[Наис Гамбәр]] (''[[1947 ел|1947]], [[Бүләк (Мөслим районы)|Бүләк]] — [[2005 ел|2005]], [[Казан]]'') — шагыйрь, [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]. * [[Фәрит Гыйльми]] (''[[1947 ел|1947]], [[Уразмәт|Үрәзмәт]] — [[1993 ел|1993]], [[Әлмәт]]'') — язучы. * [[Зөфәр Дәүләтов]] (1953), төзүче-инженер, шагыйрь, язучы. * [[Илдар Закиров]] (195?, Мәллә-Тамак), журналист, [[Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2010). * [[Зөлфәт]] (1947, Яңа Сәет авылы — 2007, Казан) — шагыйрь. ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1992). ТРның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты (2000). * [[Рәфис Измайлов]] (1940, Мәллә-Тамак―2011), журналист. * [[Резидә Йосыпова]] (1968), «[[Шәһри Чаллы]]» газетасының баш мөхәррире (2021 елдан). * [[Ләбиб Лерон]] — татар язучысы, шагыйрь, журналист, [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]], Шәйхи Маннур исемендәге һәм Абдулла Алиш исемендәге премияләр лауреаты ([[Түреш]] авылы). * [[Әхмәтзариф Мөэминов]] (''1893, [[Әмәкәй]] — 1966'') — мәгърифәтче-педагог, фольклорчы һәм әдип. * [[Илүсә Нәбиуллина]] (''[[1958 ел|1958]], [[Баек]]''), укытучы, язучы, журналист. * [[Фоат Садриев]] — язучы, драматург, Г. Тукай исемендәге Дәүләт премия лауреаты, Татарстан Республикасының халык язучысы ([[Олы Чакмак]] авылы). * [[Лилия Садриева (1962)|Лилия Садриева]] (1962) шагыйрә, [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2012). * [[Әхмәтҗан Хәмәдишин]] (''[[Әхмәт Дусайлы]]'', ''[[1949 ел|1949]], [[Дусай (Мөслим районы)|Дусай]]''—2020), язучы. * [[Эльмира Шәрифуллина]] (''[[1947 ел|1947]], [[Симәк]]''), шагыйрә, [[ТР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1993). ===Галимнәр=== ==== Ә ==== * [[Линар Әхмәтов]] (1959), педагогика фәннәре докторы, КФУ Алабуга институты профессоры. ==== В ==== * [[Марсель Вәлитов]] (1937), фән докторы (1991), профессор, «Профсоюзы и экономика» журналы баш мөхәррире, [[РФ атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2005). ==== Г ==== * [[Тимерхәтмулла Габдуллин]] (1937—2021), техник фәннәр докторы (1992), профессор (1998). * [[Флүс Газизов]] (''[[1937 ел|1937]], [[Түреш]] — 2008, [[Стәрлетамак]]''), химик-технолог, фән докторы. * [[Әлфия Газизова]] (1973), педагогика фәннәре докторы (2010), КФУ профессоры (2021 елдан). * [[Альбина Гайнетдинова]] (1967), филология фәннәре докторы (2012). * [[Ленар Гайсин]] (1952) — галим, техник фәннәр кандидаты, Россия Федерациясенең почетлы химигы, [[Татарстан Республикасының атказанган химигы]], [[Татарстан Республикасының атказанган рационализаторы]], ССРБның спорт мастеры ([[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]] авылы). * [[Васил Гайфуллин]] (1937, [[Югары Табын]]), фән докторы, Татарстанның мәгариф министры (1991-97), [[Татар дәүләт гуманитар институты]] ректоры (1997-2005).* [[Илдархан Галәветдинов]] (''1936, [[Уразмәт]]''), галим-математик, КДПИ проректоры. * [[Алмаз Галимов]] (1973), педагогика фәннәре докторы (2019), профессор (2019). * [[Гөлшат Галиуллина]] (1970), филология фәннәре докторы (2009), профессор (2018). ТР атказанган фән эшлеклесе (2025). * [[Әлфия Галиева (1961)|Әлфия Тимербай кызы Галиева]] (1961), филология фәннәре кандидаты (2004), доцент, [[Яр Чаллы педагогика көллияте]] директоры (2005 елдан), [[Татарстанның атказанган укытучысы]] (2002). Россия Федерациясенең урта һөнәри белем бирү мактаулы хезмәткәре (2009). * [[Ранас Ганиев]] (''[[1954 ел|1954]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]''), гамәли математика гыйлеме белгече, фән докторы. * [[Гегель Гәрәев]] (''[[1937 ел|1937]], [[Түреш]]'') — химия фәннәре докторы. ==== З ==== * [[Дания Заһидуллина]] (''[[1964 ел|1964]], [[Әмәкәй]]'') — әдәбият галиме, [[КФУ]] профессоры, [[Татарстан Фәннәр Академиясе|ТР ФА]] академигы. ==== М ==== * [[Наил Мәкъсүтов]] (''[[1936 ел|1936]], [[Яңа Карамалы]]''), икътисад фәннәре докторы, профессор. * [[Рәфхат Мәкъсүтов]] (''[[1930 ел|1930]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]'') — профессор, техник фәннәр докторы. * [[Рамил Минһаҗев]] (1960), педагогика фәннәре докторы (2001), прфессор (2003). ==== Т ==== * [[Борис Тимеркәев]] (''[[1950 ел|1950]], [[Иске Байсар|Байсарда]] туган, [[Уразмәт]]тә үскән''), галим-физик. ==== Ф ==== * [[Рафаэль Фәссахов]] (''[[1939 ел|1939]], [[Тегермәнлек]] — 2003, [[Казан]]''), галим-химик, фән докторы, профессор, [[ТАССР атказанган фән эшлеклесе]]. ==== Ш ==== * [[Виктор Шадрин (1930)|Виктор Шадрин]] (1930), спортчы (байдарка), СССР, РСФСР чемпионы; КДУ галиме, кафедра мөдире. * [[Дилбәр Шәмсетдинова]] (1955), педагогика фәннәре докторы (2003), Казан дәүләт мәдәният институты профессоры. * [[Лев Шәрифуллин]] (1930-1988), агроном, фән докторы, профессор, Мари АССР дәүләт бүләге иясе (1988). ==== Я ==== * [[Асылгәрәй Япиев]] (''[[1929 ел|1929]], [[Мари-Бүләр (Мөслим районы)|Мари-Бүләр]]''), медицина фәннәре докторы, профессор (''[[Ижау]]''). ===Композиторлар, артистлар, музыкантлар, спортчылар һ. б.=== * [[Наил Әюпов]] * [[Зөлфия Газизова (актриса)|Зөлфия Газизова]] (тумышы белән Үзбәкстаннан, әмма 1971 елда монда күченәләр) * [[Артем Пискунов]] ''([[1989]], [[Яңа Усы]])'' — [[Тинчурин театры]] актеры, [[«Тантана» премиясе|«Тантана»]], [[Дамир Сираҗиев премиясе|Дамир Сираҗиев]] премияләре лауреаты. * [[Халидә Уразаева]], мәдәният эшлеклесе, җырчы, ТАССР, РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре. * [[Зөфәр Харисов]] * [[Илфак Хафизов]] (1987), Тинчурин театры актеры, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2023). * [[Котдус Хөснуллин]] ''([[1941]]―[[2025]])'', композитор, фольклорчы, [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (2002). * [[Фәиз Хуҗин]] (1934—1978), спортчы (''[[җиңел атлетика]]''), СССР (1962, 1963), РСФСР чемпионы, СССРның почетлы спорт мастеры (1964). * [[Инбер Шәфыйков]] (1941-2001), курайчы, педагог. ===Түрәләр, хәрбиләр, эшкуарлар һ.б.=== * [[Никон Егоров]] (''[[1906 ел|1906]], [[Яңа Усы]] — [[1966 ел|1966]], [[Мәскәү]]''), полковник, [[космонавт]]лар укытучысы. * [[Рафис Борһанов]] (''[[1961 ел|1961]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]'') — ТР мәгариф министры (2017―2020). * [[Айдар Сәлимгәрәев]] (''[[1971 ел|1971]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]''), [[Татмедиа]] җитәкчесе (2019 елдан). * [[Фәрдетдин Сәхәбетдинов]] (1919, [[Югары Табын]] ―1943), [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган хәрби очучы, кече лейтенант. * [[Рафаэль Юнысов]] (1950), 1994 елдан «Чаллы икмәге» АҖ генераль директоры. * [[Айрат Шәймиев]] (1962), бизнесмен. [[Минтимер Шәймиев|М. Шәймиевның]] улы. === Советлар Берлеге каһарманнары === * [[Илдар Мәннанов]] ([[Бүләк (Мөслим районы)|Бүләк]] авылы). * [[Гыймазетдин Вәҗетдинов]] ([[Исәнсеф]] авылы). * [[Петр Днепров]] ([[Островка]] авылы). === [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры === * [[Бадыйк Салихов]] (''1910, [[Октябрь (Мөслим районы)|Теләнче]] — 1956, [[Дусай (Мөслим районы)|Дусай]]'') ==== II, III дәрәҗә [[Дан ордены]] кавалеры ==== * [[Миргарифан Гәрәев]] (''[[Вәрәшбаш]]'') === Социалистик Хезмәт Каһарманнары === * [[Зәкәрия Кашапов]], тракторчы-комбайнчы (''[[1966 ел]]да бүләкләнгән''). * [[Лотфулла Мусин]], күмәк хуҗалык рәисе (''[[1971 ел]]да бүләкләнгән''). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == * [http://tat.muslum.ru/people/show/1 Мөслим районы рәсми-мәгълүмати сайты] == Әдәбият == # ''[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев|Ә. Ә. Әхмәтгалиев]]''. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. [[Чаллы]]: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003. # ''[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]''. Без Мөслим балалары. К.: Идел-пресс, 2006. ISBN 5-85247-005-4 # ''[[Рамил Муллин|Р. Х. Муллин]]'': [http://kazanutlary.ru/?p=30556 «''Иң зур теләгем – район халкының тормышын тагын да ямьлерәк, уңайлырак итү''»]. «[[Казан утлары]]», 2017 ел, № 8. * {{статья |заглавие = Ведомости Верховного Совета СССР |ссылка = https://naukaprava.ru/catalog/1/127 |язык = ru |издание = Ведомости Верховного Совета СССР |тип = Газета |год = 1959 |номер = 42 (974) | ref = Ведомости Верховного Совета СССР }} * {{книга | заглавие = Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель. 2 издание | ссылка = https://web.archive.org/web/20140517162903/http://guides.rusarchives.ru/browse/guidebook.html?bid=24&sid=412658 | место = Казань | издательство = Гасыр | год = 1999 | страниц = 615 | isbn = 5-93001-003-1 | ref = Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель }} * {{книга |автор = Зиганшин И. И., Иванов Д. В., Томаева И. Ф. |редактор = Д. В. Иванов |заглавие = Экологический гид по зелёным уголкам Республики Татарстан |ссылка = https://eco.tatarstan.ru/file/Karman_spravochnik_web_spread.pdf |место = Казань |издательство = Фолиант |год = 2015 |ref= Экологический гид }} * {{книга | заглавие = Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель. 2 издание | ссылка = https://web.archive.org/web/20140517162903/http://guides.rusarchives.ru/browse/guidebook.html?bid=24&sid=412658 | место = Казань | издательство = Гасыр | год = 1999 | страниц = 615 | isbn = 5-93001-003-1 | ref = Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель }} * {{статья |автор = Ананьев В.В., Шайхутдинов Р.М., Тазиев М.М., Чукашов В.Н. |заглавие = Вопросы эффективности геолого-геофизических методов при проведении геологоразведочных работ в пределах Муслюмовского месторождения |ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/voprosy-effektivnosti-geologo-geofizicheskih-metodov-pri-provedenii-geologorazvedochnyh-rabot-v-predelah-muslyumovskogo |язык = ru |издание = Георесурсы |тип = Журнал |год = 2002 |номер = 3 (11) |issn = 1608-5043 | ref = Вопросы эффективности геолого-геофизических методов }} {{Татарстан}} {{Мөслим районы}} {{сайланган мәкалә}} [[Төркем:Татарстан районнары]] e3dhkpdy1it60damtlajrjazeispacm 0 24978 6000692 5994354 2026-08-14T08:17:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000692 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Yar Çallı}} {{мәгънәләр|Чаллы (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Чаллы<br/>[[Рәсем:Энтузиастлар бульвары2.jpg|350px]] |чын исем = Набережные Челны |ил = Россия |герб = Яр Чаллы шәһәре гербы |описание герба = Coat of Arms of Naberezhnye Chelny (Tatarstan).svgЯр Чаллы шәһәре гербы |байрак = Яр Чаллы шәһәре байрагы |описание флага = Flag of Naberezhnye Chelny (Tatarstan).png |герб киңлеге = 170 |байрак киңлеге = 170 |lat_deg = 55|lat_min = 42|lat_sec = |lon_deg = 52|lon_min =20 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=2438 |ил харитасы зурлыгы = 350 |төбәк харитасы зурлыгы = 350 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Җөмһүрият |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = 3 район: Автозавод, Үзәк, Комсомол |башлык төре = Шәһәр башлыгы |башлык = [[Наил Мәһдиев|Мәһдиев Наил Гамбәр улы]] |нигезләү датасы = 1626 ел |беренче телгә алу = 1172 ел |элеккеге исемнәр = '''Брежнев''' 1982 елдан 1988 елга кадәр |халәт = |мәйдан = 171 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = 513 242 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = 2970 |агломерация = 1,1 млн |милли состав = [[татарлар]] – 47,4% <br />[[руслар]] – 44,9%<br />[[чуашлар]] – 1,9%<br />[[украиннар]] – 1,3%<br />[[башкортлар]] – 1,2% |дини состав = [[мөселманнар]], [[христианнар]] |этнохороним = чаллылы, чаллылылар |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = 8552 |почта индексы = 4238" |почта индекслары = |автомобил коды = 16,116 |Commons-та төркем = |сайт = http://www.nabchelny.ru/ |сайт теле = ru | add1n = Кардәш шәһәрләр | add1 = {{wikidata|p190}} }} '''Чаллы''' (шулай ук ''Яр Чаллы'', ''Чаллы яр'', {{lang-ru|На́бережные Челны́}}) — [[Татарстан Республикасы]]ның төньяк-көнчыгышында, [[Чулман]] елгасының сул ярында, [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс]] кушылган җирдә урнашкан, [[Татарстан]] шәһәрләре арасында да зурлыгы һәм әһәмияте буенча икенче урында торган шәһәр. [[Казан]] белән арасы 225 км, [[Түбән Кама]] белән — 35 км, [[Алабуга]] белән — 20 км, [[Уфа]] белән — 250 км. [[Тукай районы]]ның ([[1930 ел|1930]]–[[1976 ел|1976]] елларда Чаллы районының) үзәге. Зур автомобиль юллары үзәге, елга порты бар. == Тарих == {{төп мәкалә|Яр Чаллы шәһәре тарихы}} * [[1626 ел]]дан бирле хәзерге Чаллы урынында беренче торак йортлары билгеле. * [[XIX гасыр]]да Чаллы пристане — зур ипи сату үзәге булган. * [[1920 ел]]га хәтле — [[Уфа губернасы]]ның [[Минзәлә өязе]]ндә, [[ТАССР]] барлыкка килгәч, аның составына керә. * [[1922 ел|1922]]—[[1930 ел|1930]] елларда Чаллы кантонының үзәге. * [[1982 ел|1982]]—[[1988 ел|1988]] елларда [[Леонид Брежнев|Брежнев]] исемен йөртә. === Шәһәрнең 400 еллыгына әзерлек === [[2024 ел]]ның гыйнварында Чаллы хакимияте шәһәрнең 400 еллыгына ([[2026 ел]]да) әзерләнә башлавын игълан итә<ref name=":400">''Рифат Каюмов.'' [https://intertat.tatar/news/callyga-nica-yas-yaki-saharnen-400-ellygy-tatar-amagatcelegen-nik-borcyi Чаллыга ничә яшь, яки шәһәрнең 400 еллыгы татар җәмәгатьчелеген ник борчый?] [[Интертат]], 1.02.2024</ref>. Әлеге хәбәр тарихчыларда ризасызлык уята. Алар фикеренчә, шәһәрнең тарихы күпкә борынгырак. Тарихчылар, Чаллының яшен кыскарту – татарның борынгы тарихын сызып ату өчен эшләнә, дип исәплиләр<ref name=":400" />. Чаллы шәһәре Башкарма комитеты җавабы: {{цитата|автор=[[Рамил Хәлимов]], Чаллы шәһәре Башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты галимнәре, Россия дәүләт борынгы актлар архивында сакланучы документларга нигезләнеп, Чаллы шәһәренә нигез салынган вакыт XVII гасырның беренче яртысына туры килә, дип ассызыклыйлар. Казан воеводасы Семен Волынский рөхсәтен алып, Федор Попов җитәкләгән крестьян общинасы 1626 елда Кама елгасының су як ярына чыгып урнаша (РГАДА. Ф.1209. Оп.1 Ч1. Д.156. Л.153-153 об.). Археологик эзләнүләр Чаллы шәһәре урынында кешеләрнең XVII гасырга кадәр яшәгәннәрен күрсәтсә дә, Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институты 1651 елгы Семен Карев, 1652 елгы Михаил Змеев һәм подъячий Павел Агапов тасвирламаларындагы мәгълүматлардан чыгып, Чалнинский починокның мондагы Болгар дәүләте һәм Казан ханлыгы чорында урнашкан торак пунктлар белән бәйләнеше булмаганын ачыклый. Шулай итеп, югарыда саналып киткән язма чыганакларда Чаллы шәһәре җирлегендә беренче булып искә алынган торак пункт – ул Чалнинский починок. Димәк, Чаллы шәһәренә 1626 елда нигез салынуы фәнни яктан расланган<ref>''Рифат Каюмов.'' [https://intertat.tatar/news/callyga-1626-elda-nigez-salynganyn-iglan-itu-fanni-amagatcelek-iniciativasy-tugel-5864464 «Чаллыга 1626 елда нигез салынганын игълан итү – фәнни җәмәгатьчелек инициативасы түгел».] [[Интертат]], 24.02.2024</ref>}} </blockquote> [[Россия Үзәк банкы]] «Шәһәрләр» сериясеннән «2026 елда Чаллының 400 еллыгы» уңаеннан 3 сумлык истәлекле көмеш тәңкәләр чыгара. Тәңкә 925 пробалы көмештән ясала, шомартып ялтыратылган штемпельләр белән полировкаланган әзер материалдан сугыла. Тәңкә «Чаллы шәһәренә нигез салынуга 400 ел» ({{lang-ru|400-летие основания г. Набережные Челны}}) дип атала. Тиражы 3 мең данә тәшкил итә<ref>[https://cbr.ru/rbr/dir_decisions/rsd_2024-07-26_29_01/ Решение Совета директоров Банка России о выпуске в обращение в 2026 году памятных и инвестиционных монет.] Банк России</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/uzak-bank-callynyn-400-ellygy-unaennan-3-men-dana-istalekle-komes-tankalar-cygaracak-5891377 Үзәк банк Чаллының 400 еллыгы уңаеннан 3 мең данә истәлекле көмеш тәңкәләр чыгарачак.] [[Татар-информ]], 3.08.2024</ref>. [[2024 ел]]ның [[29 октябрь|29 октябрендә]] Россия президенты [[Владимир Путин]] «2026 елда Чаллы шәһәренә нигез салынуга – 400 ел, беренче «КАМАЗ» йөк автомобиле чыга башлауга 50 ел тулуны бәйрәм итү турында» {{comment|фәрман|указ}} имзалаган (№ 921)<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202410290051 Указ Президента Российской Федерации от 29.10.2024 № 921.] Официальное опубликование правовых актов{{ref-ru}}</ref> . {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия почтасы|Россия почтасы|d|Q1502763)}} Чаллыга нигез салынуга 400 ел тулуга багышланган истәлекле почта маркасы чыгарган. Марка шәһәрнең юбилеена багышланган һәм аның тарихи һәм заманча үсешен чагылдыра. Маркада [[Яр Чаллы шәһәре гербы|Чаллы гербы]], [[Ватан-ана (Яр Чаллы)|«Ватан-ана»]] монументы, заманча бизнес-үзәк, шулай ук [[Кама елгасы]] фонында шәһәр панорамасы сурәтләнгән. Марканың номиналы 50 сум тәшкил итә. Тиражы – 58,5 мең данә<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-galiullin-sot-kitaby-turynda-beznen-nasriyatybyznyn-bizage-5917798 Чаллының 400 еллыгына истәлекле почта маркасы чыгарылды.] Татар-информ, 23.01.2026</ref>. === Шәһәр җитәкчеләре === * [[1991 ел|1991]]—[[1999 ел|1999]] елларда — [[Рәфгать Алтынбаев]] * [[1999 ел|1999]]—[[2003 ел|2003]] елларда — [[Рәшит Хәмәдиев]] * [[2003 ел|2003]]—[[2010 ел|2010]] елларда — [[Илдар Халиков]] * [[2010 ел|2010]]—[[2014 ел|2014]] — [[Васыйл Шәйхразиев]] * [[2014 ел]]дан — [[Наил Мәһдиев]] == Халык == === Халык саны === Халык саны 508 700 кеше ([[2009 ел]] уртасына) [[Татарстан]]ның 13,5 % халкын тәшкил итә, [[Россия]] шәһәрләре арасында 31 урында тора. Чаллы каласының халык саны үзгәрүе (халык санын алулар нигезендә)<ref>[http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/naberchelny Народная энциклопедия городов и регионов России «Мой Город» {{ref-ru}}]</ref>: {|class="standard" style="width:30%; height:70px" |+ !Ел !Халык саны (мең кеше) |- |[[1887 ел]] |1 |- |[[1926 ел]] |4 |- |[[1931 ел]] |5 |- |[[1939 ел]] |9,4 |- |[[1959 ел]] |19,1 |- |[[1967 ел]] |33 |- |[[1970 ел]] |37,9 |- |[[1971 ел]] |55 |- |[[1973 ел]] |126 |- |[[1976 ел]] |231 |- |[[1979 ел]] |301,4 |- |[[1982 ел]] |374 |- |[[1989 ел]] |500,3 |- |[[1996 ел]] |528,7 |- |[[2000 ел]] |514,7 |- |[[2005 ел]] |508 |- |[[2009 ел]] |508,7 |} {| class='standard' style='text-align: center;' width=66% |- class='bright' ! Милләт !![[1939]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2439</ref>!! [[1970]]<ref name="ВОТ">Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994</ref> !! [[1979]]<ref name="ВОТ"/> !! [[1989]]<ref name="ВОТ"/> !! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2013-11-18 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>!! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-11-18 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' | [[руслар]]||59,0% || 48,1% || 59,5% || 48,7% || 45,3%||44,9% |- class='bright' | [[татарлар]]||40,0% || 48,6% || 30,4% || 40,6% || 45,0%||47,4% |- class='bright' | [[чуашлар]] || 0,2%|| ? || ? || 2,5% || 2,2% || 1,9% |- class='bright' | [[украиннар]] ||0,4% || ? || ? || 2,3% || 1,7% || 1,3% |- class='bright' | [[башкортлар]] || 0,0%|| ? || ? || 1,9% || 1,4% || 1,2% |} == Административ бүленеш == Яр Чаллы өч районга бүленә: * [[Чаллының Автозавод районы|Автозавод районы]] * [[Чаллының Үзәк районы|Үзәк районы]] * [[Чаллының Комсомол районы|Комсомол районы]] == Мәгариф == [[Рәсем:Mosque in Naberezhnye Chelny.JPG|thumb|right|150px|[[Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)|Тәүбә мәчете]]]] [[Файл:ЯЧДПУ.jpg|150px|thumb|right|[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты|Педагогика университеты]]]] * <s>[[Кама дәүләт инженер-икътисад академиясе]]</s> * [[Яр Чаллы дәүләт педагогика институты]] (''[[2015 ел]]дан [[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты|университет]]'') * <s>[[Кама дәүләт физик культура, спорт һәм туризм академиясе]]</s> * [[Чаллы дәүләт сәүдә-технология институты]] * [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]] * [[Казан дәүләт университеты]] филиалы * [[Чаллы педагогика көллияте]] * [[Чаллы медицина көллияте]] * [[Кама дәүләт автомеханика техникумы]] * [[Чаллы сәнгать училищесы]] == Мәдәният == [[Рәсем:Чаллы татар театры.JPG|thumb|180px|right|[[Чаллы Татар дәүләт драма театры|Татар драма театры]]]] [[Рәсем:Мастеровые театры.jpg|thumb|180px|right|[[«Мастеровые» рус драма театры|Рус драма театры]]]] [[Рәсем:Яр Чаллы Орган Залы.jpg|thumb|180px|right|[[Яр Чаллы орган залы|Орган залы]]]] [[Рәсем:Чаллы картиналар галереясы.png|thumb|180px|right|[[Яр Чаллы картиналар галереясы|Картиналар галереясы]]]] ==== Театрлар ==== * [[Чаллы Татар дәүләт драма театры]] * [[«Мастеровые» рус драма театры]] * [[Чаллы дәүләт курчак театры]] * [[Ключ (Яшьләр театры)|«Ключ» яшьләр театры]] * [[«Болгар» бию театры (Яр Чаллы)|«Болгар» бию театры]] ==== Музейлар һәм галереялар==== * [[Чаллы шәһәр тарихы музее]] * [[Яр Чаллы картиналар галереясы]] ==== Мәдәният сарайлары ==== * Балалар һәм яшьләр иҗаты шәһәр сарае * «КамАЗ» мәдәният йорты * [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|«Энергетик» мәдәният сарае]] * [[Сара Садыйкова исемендәге концертлар залы (Яр Чаллы)|Сара Садыйкова исемендәге концертлар залы]] * [[Яр Чаллы орган залы]] ==== Цирк ==== * [[Яр Чаллы циркы]] ** <s>«Айгөл» циркы</s> ==== Матбугат ==== ''Моны да карагыз'': [[:Төркем:Яр Чаллы матбугаты]] * [[«Мәйдан» журналы]] * [[Аргамак. Татарстан (журнал)|«Аргамак. Татарстан» журналы]] ==== Язучылар оешмасы ==== * [[Чаллы язучылар оешмасы]] == Дин == ==== Мәчетләр ==== [[Рәсем:Туфан мәчете.JPG|thumb|120px|right|[[Туфан мәчете (Яр Чаллы)|Туфан мәчете]]]] [[Рәсем:Чаллы Чишмә мәчете 1.jpg|thumb|120px|right|[[Чишмә мәчете (Яр Чаллы)|Чишмә мәчете]]]] * [[Җамиг мәчете (Яр Чаллы)|Җамиг мәчете]] * [[Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)|Тәүбә мәчете]] * [[Ак мәчет (Чаллы)]] * [[Нур-Ихлас мәчете]] * [[Тау мәчете]] * [[Тәүбә мәчете]] * [[Әбүзәр мәчете]] * [[Рамазан мәчете (Яр Чаллы)|Рамазан мәчете]] * [[Туфан мәчете (Яр Чаллы)|Туфан мәчете]] * [[Чишмә мәчете (Яр Чаллы)|Чишмә мәчете]] * [[Утыз Имәни мәчете (Яр Чаллы)|Утыз Имәни мәчете]] ==== Чиркәүләр ==== * [[Боровецкий чиркәве]] * [[Орловка чиркәве]] == Спорт == === Спорт белән шөгыльләнү урыннары === * «Олимпийский» олимпик резерв спорт мәктәбе: [[йөзү]], [[көрәш]], [[дзюдо]], [[самбо]], [[акробатика]], [[бокс]] * «Дельфин» спорт мәктәбе: [[йөзү]], [[синхрон йөзү]], [[туризм]], [[көрәш]], [[бокс]] * «Витязь» спорт мәктәбе: [[көрәш]], [[армспорт]], [[йөзү]] * «Афалина» бассейны: [[йөзү]], [[синхрон йөзү]] * «Яр Чаллы» спорт мәктәбе : [[җиңел атлетика]], [[гимнастика]], [[велоспорт]], [[теннис]] * «Камаз» футбол клубы: [[футбол]] * «Виктория» спорт мәктәбе: [[футбол]], [[велоспорт]], [[авыр атлетика]] * «Строитель» спорт мәктәбе: [[бокс]], [[футбол]] * «Комсомолец» олимпик резерв спорт мәктәбе: [[гимнастика]] * «Заря» спорт мәктәбе: [[футбол]], [[волейбол]], [[мини-футбол]], [[зур теннис]], [[атлетик гимнастика]] * 11 нче спорт мәктәбе: [[волейбол]], [[көрәш]], [[зур теннис]] * 12 нче олимпик резерв спорт мәктәбе: [[җиңел атлетика]], [[милли көрәш]], [[дзюдо]], [[синхрон йөзү]] * Рәшит Хәмәдиев исемендәге «Тулпар» атлы спорт мәктәбе: [[атлы спорт]] * «Яр буе» паркы: кышкы айларда [[чаңгы спорты]], башка вакытта [[кросс]], [[велоспорт]] [[Рәсем:Россия чаңгысы.JPG|thumb|300px|right|«Яр буе» паркында «Лыжня России — 2008» ярышлары уза]] * «Мәдәният» паркы: кышкы айларда [[чаңгы спорты]], башка вакытта [[кросс]], [[велоспорт]] * «Титан» спорт мәктәбе: [[чаңгы спорты]], [[җиңел атлетика]], [[бию]] * Боз спорт сарае: [[хоккей]], тимераякта шуу * «Бердәм Россия» боз сарае: [[хоккей]], тимераякта шуу * [http://fedotovo.ru/// «Федотово»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724133246/http://fedotovo.ru/ |date=2010-07-24 }} чаңгы базасы (Чаллыдан чыгып): [[таулы чаңгы спорты]], [[сноуборд]], [[пейнтбол]], * [http://www.nabchess.narod.ru/// Шахмат-шашка клубы ] ның «Этюд» спорт мәктәбе: [[шахмат]], [[шашка]] * «Челны-Экстрим» спорт техника мәктәбе: [[картинг]], [[регби]], парус спорты, авиамодель спорты * Олег Кухаренко исемендәге картодром: [[картинг]] * [http://www.fitness.ru/rus/clubs/photo-gallery.wbp?club=d3329a56-9ca7-494c-8f38-d8387cab38ce/ «Планета фитнес»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405002643/http://www.fitness.ru/rus/clubs/photo-gallery.wbp?club=d3329a56-9ca7-494c-8f38-d8387cab38ce%2F |date=2016-04-05 }} фитнес клубы: [[фитнес]], [[бию]], [[йөзү]] * [http://www.fitland-club.ru// “FitLand”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110420021026/http://www.fitland-club.ru/ |date=2011-04-20 }} фитнес клубы: [[фитнес]] * «Идеал» фитнес клубы: [[фитнес]], [[аэробика]], [[йога]] * «Гармония» фитнес клубы: [[фитнес]], [[аэробика]], [[йога]], [[бодибилдинг]] * «Ника» фитнес клубы: [[фитнес]], [[аэробика]], [[йога]], [[бию]] * «Лидер» фитнес клубы: [[фитнес]], [[аэробика]], [[йога]], [[бию]] === Спорт командалары === [[Рәсем:КАМАЗ-МАСТЕР машинасы.jpg|thumb|300px|right|[[КамАЗ-Мастер]] командасы машинасы ярышта]] * [http://www.kamazmaster.ru/ «[[КамАЗ-Мастер]]» командасы ] — йөкле машиналар узышу буенча дөньякүләм лидер * [http://www.fckamaz.ru/ «Камаз» футбол клубы] — [[Россия]] беренчелегенең I лигасында алдынгылардан санала * [http://www.hcchelny.ru/ «Челны» хоккей клубы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310121642/http://www.hcchelny.ru/ |date=2011-03-10 }} — [[Россия]] беренчелегенең I лигасында уйный == Ял итү, күңел ачу урыннары == [[Рәсем:Чаллыда Сабантуй.JPG|thumb|300px|right|Чаллыда Сабантуй]] * [[Яр Чаллы дельфинарие|Дельфинарий]]. Анапа дельфинарие филиалы булган Чаллы дельфинариенда дельфиннар һәм диңгез арысланы белән куелган кызыклы шоу программа карап була. * Энтузиастлар бульвары — чаллылыларның яраткан ял итү урыннарының берсе. Бульварда фонтаннар, кафе-рестораннар, төнге клублар, кибетләр бар. * «Яр буе» паркы мәйданы. Бәйрәмнәр уздырыр өчен махсус төзелгән мәйданда Сабантуй, Яшьләр көне, башка бәйрәмнәр, концерт-тамашалар уза. Аңа алып бара торган урамда төрле ачык типтагы кафелар байтак. * Ипподром. === Кинотеатрлар === * [http://www.illusium.ru/ «Иллюзиум»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327155627/http://www.illusium.ru/ |date=2010-03-27 }} * [http://www.cinemapark.ru/multiplexes/show/6/ «СИНЕМА ПАРК»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419053558/http://www.cinemapark.ru/multiplexes/show/6 |date=2010-04-19 }} === Төнге клублар === * [http://www.batyr.ru/ «Батыр»] * [http://www.rk-kolizey.ru/ «Колизей»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402094607/http://www.rk-kolizey.ru/ |date=2010-04-02 }} * [http://www.djumba.ru///// «Джумба»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616005822/http://www.djumba.ru/ |date=2010-06-16 }} * “Opera” * “Brooklyn” * “Galaxy” == Парклар һәм скверлар == * [[Яр Чаллы мәдәният һәм ял паркы|Мәдәният һәм ял паркы]] ** [[Комсомол паркы (Яр Чаллы)|Комсомол паркы]] ** [[«Җиңү» паркы (Яр Чаллы)|«Җиңү» паркы]] * [[Габдулла Тукай исемендәге сквер (Яр Чаллы)|Тукай скверы]] * [[Сергей Титов исемендәге сквер (Яр Чаллы)|Сергей Титов скверы]] == Кунакханәләр == [[Файл:М.Джалиль (Н.Челны).jpg|180px|thumb|right|[[Муса Җәлил һәйкәле (Яр Чаллы)|Муса Җәлил һәйкәле]]]] * [http://tatarstan-hotel.com/ «Татарстан»] * [http://www.kamgb.ru/kamaz_hotel/ «Камаз»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516204702/http://www.kamgb.ru/kamaz_hotel |date=2010-05-16 }} * [http://www.rasstal-hotel.ru/ “Rasstal”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618164009/http://www.rasstal-hotel.ru/ |date=2010-06-18 }} * [http://www.hotel-swisshouse.ru/ “Swiss House”] * [http://hotel.djumba.ru/ «Джумба»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617151012/http://hotel.djumba.ru/ |date=2010-06-17 }} == Һәйкәлләр == [[Файл:Ватан-ана_(Яр_Чаллы).jpg|200px|thumb|right|[[Ватан-ана (Яр Чаллы)|Ватан-Ана һәйкәле]]]] [[Файл:Тукай һәйкәле-Чаллы.jpg|200px|thumb|right|[[Габдулла Тукай һәйкәле (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай һәйкәле]]]] * [[Ватан-ана (Яр Чаллы)|Ватан-Ана һәйкәле]] (скульптор [[Илдар Ханов (1940)|Илдар Ханов]]) * [[Муса Җәлил һәйкәле (Яр Чаллы)|Муса Җәлил һәйкәле]] (авторлары — Лидия Зимина һәм Георгий Иванов) * [[Габдулла Тукай һәйкәле (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай һәйкәле]] (скульптор [[Владимир Демченко]]) * [[Владимир Высоцкий һәйкәле (Яр Чаллы)|Владимир Высоцкий һәйкәле]] (авторы Владимир Нестеренко) == Сәнәгать == [[Рәсем:Чаллы бизнес үзәге.jpg|thumb|200px|right|«2/18» бизнес үзәге (халыкта «тюбетейка» дип йөртелә)]] [[Файл:Высоцкий (Чаллы).jpg|200px|thumb|right|[[Владимир Высоцкий һәйкәле (Яр Чаллы)|В. Высоцкий һәйкәле]]]] === Азык-төлек тармагы === * [http://www.vamin.ru/filial-fil-3.html/ Яр Чаллы сөт комбинаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191949/http://www.vamin.ru/filial-fil-3.html |date=2011-05-13 }} ({{lang-ru|филиал «Набережно-Челнинский молочный комбинат» ОАО «ВАМИН Татарстан»}}) * [http://www.chelny-broiler.ru/ «Челны-Бройлер» ҖЧҖ] * [http://www.chelny-holod.ru/ «Челны холод» ААҖ] * [http://alicevoda.ru/news.php/ "«Алиса» ҖЧҖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030040031/http://alicevoda.ru/news.php |date=2009-10-30 }} === Машина төзү тармагы === * [http://kamaz.net/ «КамАЗ» ААҖ] — Кама автомобиль заводы Чаллының алдынгы сәнәгать предприятиясе. Ул йөкле машиналар, автобуслар чыгара. Шәһәрнең икътисад хәле заводныкына нык бәйле. * «Соллерс—Набережные Челны» ААҖ — җиңел машиналар җитештерә. === Энергетика тармагы === * Яр Чаллы ТЭЦы ({{lang-ru|филиал «Набережночелнинская ТЭЦ» ОАО «Генерирующая компания»}}) — электрэнергия, җылылык, җылы су җитештерә. * Түбән Кама ГЭСы ({{lang-ru|филиал «Нижнекамская ГЭС» ОАО «Генерирующая компания»}}) — электрэнергия җитештерә. === Төзү материалларын җитештерү === * Зур панельле йортлар төзү заводы * Металлконструкция заводы * [[Тимер-бетон]] әйберләре заводы * «Стройдеталь» заводы * Күзәнәкле бетоннар заводы == Телефон операторлары == * [[Таттелеком]] * [[Интелсет]] * [[Телесет]] * [[МТС]] * [[Билайн]] * [[МегаФон]] * [[Смартс]] * [[НСС]] == Интернет провайдерлар == * [[Таттелеком]] * [[ТВТ]] * [[Эр-Телеком]] * [[Телесет]] == Массакүләм мәгълүмат чаралары == === Матбугат === * [[«Шәһри Чаллы»]] * [[Көмеш кыңгырау (газета)|«Көмеш Кыңгырау»]] * [[Туганайлар (газета)|«Туганайлар»]] * [[«Безнең фикер»]] * [[«Ислам нуры»]] * [[«Тәрбия»]] * [[«КАМАЗ хәбәрләре»]] * [[«Азатлык»]] * [[«Чаллы яшьләре»]] * [[Таң йолдызы (газета, Чаллы)|«Таң йолдызы»]] — [[Камские зори (газета)|«Камские зори»]] * [[«Мәйдан» журналы]] * [[Челны ЛТД (газета)|«Челны ЛТД»]] * [[Вечерние Челны (газета)|«Вечерние Челны»]] * «АвтоCITY» * «ЧАС» * «Новая неделя» * [[Челнинские известия (газета)|«Челнинские известия»]] * [[Вести КАМАЗа (газета)|«Вести КАМАЗа»]] * «Единство» * «Из рук в руки» * «Бизнес-класс/Современность» * «Доброхот» * «Автопремьера» * «Капитал» * «Челнинский перекресток» * «Есть работа! Набережные Челны» * «Светлый путь» ([[Тукай районы]] газетасы) * «Навигатор» * «Совет врача» * «Кстати обо всём» * «Ревизор» === Телевидение === * [[:ru:Первый канал (Россия)|Первый канал]] (ААҖ «Первый канал») * [[:ru:Россия-1|Россия-1]]/[[Татарстан (телерадиокомпания)|Татарстан ДТРК]] * [[:ru:Россия-2|Россия-2]] * [[:ru:Культура (телеканал)|Россия-К (Культура)]] * [[Татарстан — Яңа Гасыр]] (ААҖ ТРК «Яңа гасыр») * [[:ru:РЕН ТВ|РЕН ТВ]] — Яр Чаллы * [[:ru:Чаллы-ТВ|Чаллы-ТВ]]/[[:ru:НТВ|НТВ]] * [[Эфир (телерадиокомпания)|Эфир]]/[[:ru:ТНТ|ТНТ]] * [[:ru:Звезда (телеканал)|Звезда]]/Кама ТВ ===== Күмәк антенна аша: ===== * [[:ru:Россия-2|Россия-2]] * [[:ru:СТС|СТС]] — Чаллы * [[:ru:Перец (телеканал)|Перец]] — Чаллы * [[:ru:Карусель (телеканал)|Карусель]] * [[:ru:Домашний|Домашний]] — Чаллы * [[:ru:Россия-24|Россия-24]] * TV SALE === Радио === * Болгар радиосы * Күңел радиосы * [[:ru:Радио Дача|Радио Дача]] * [[Татар радиосы]] * [[:ru:Радио Рекорд|Радио Рекорд]] * [[:ru:Радио Брежнев FM|Радио Брежнев FM]] * [[:ru:Авторадио|Авторадио]] * [[:ru:Маяк (радиостанция)|Радио Маяк]] * [[:ru:Европа плюс|Европа плюс]] * [[:ru:Радио России|Радио России]] * [[:ru:Радио Romantika|Радио Romantika]] * [[:ru:Русское радио|Русское радио]] * [[:ru:NRJ|NRJ]] * [[:ru:Ретро FM|Ретро FM]] * [[:ru:Хит FM|Хит FM]] * [[:ru:DFM|DFM]] * [[:ru:Love Radio|Love Radio]] == Кызыклы мәгълүмәт == === Альтернатив адреслар === Традиция буенча чаллылылар шәһәр микрорайоннарын комплекс диеп йөртәләр. Шулай итеп һәрбер йортның диярлек ике адресы бар: беренчесе, урам буенча номеры (шул адрес паспортка һәм башка документларга языла), икенчесе, төзүчеләрнең комплекс буенча йортка биргән номеры. Мәсәлән, Халыклар Дуслыгы урамында урнашкан 9 нчы йортның икенче адресы — 58/18 (58 нче комплекс 18 нче йорт). Шәһәр халкы сөйләшкәндә ешрак икенче адресны куллана, ә кайберәүләр үзләренең «урам буенча» адресын бөтенләй истә тотмыйлар. Альтернатив адреслар куллану – сирәк күренеш һәм шәһәрнең тиз арада үсүе, халык арасында төзүчеләр күп булуы белән аңлатыла. === Рекордлар === Чаллы каласы [[2009 ел]]да [[Гиннесс рекордлар китабы]]на кертелде. 4–5 август көннәрендә оештырылган 100 метрга йөгерү буенча эстафетада 24 сәгать өчендә 4799 кеше катнашты. Әлеге сан моңа кадәр [[Рига]] шәһәре куйган рекордтан бер мең кешедән дә артыгырак.<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2009/12/22/199195/ Татар-информ: Ильдар Халиков вместе с журналистами Челнов подвел итоги года {{ref-ru}}]</ref>: == Чаллы турында җырлар == [[Файл:Энтузиастлар бульвары.jpg|200px|thumb|right|[[Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)|Энтузиастлар бульвары]]]] [[Файл:Ямашев_бульвары_Чаллы_2.jpg|200px|thumb|right|«Татарстан» кунакханәсенең [[Ямашев бульвары (Яр Чаллы)|Ямашев бульварыннан]] күренеше]] * [http://erlar.ru/node/942/ Чаллы сиреньнәре] ([[Ринат Гобәйдуллин (1951)|Ринат Гобәйдуллин]] көе, [[Мирһади Разов]] сүзләре) * [http://erlar.ru/node/1220/ Гүзәлем Чаллы] ([[Рифгать Алиев]] көе, [[Сәлимә Шарапова]] сүзләре) * [http://erlar.ru/node/1219/ Ак кала] ([[Рафаэль Билалов]] көе, [[Мәхмүт Хөсәен]] сүзләре) * [http://erlar.ru/node/1218/ Чаллыдан хат] ([[Фасил Әхмәтов]] көе, [[Мөнип Газар]] сүзләре) * [http://erlar.ru/node/1217/ Камаздашлар] ([[Нәҗип Җиһанов]] көе, [[Ренат Харис]] сүзләре) == Чаллыда туган танылган шәхесләр == {{seealso|Төркем:Чаллыда туганнар}} * [[Илгиз Азизов]], мәгълүмат менеджменты белгече. * [[Нат Апанай]] (''Наталья Львовна Апанаева''; 1986), заманча рәссам, архитектор, перформер. * [[Гөлназ Әдһәмова]], рәссам. * [[Радмир Беляев]] (1987), муниципаль хезмәткәр, район башлыгы, мэр. * [[Лилия Бикмаева]] (1983), җырчы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2026). * [[Владимир Васильев (җырчы)|Владимир Васильев]], җырчы (''бас''), [[Татарстанның атказанган артисты]] ([[2010]]). * [[Рамил Вәҗиев]], [[Камал театры]] актеры, [[ТР атказанган артисты]]. * [[Эльза Газизова]] (1988), журналист. * [[Эльмира Галимова]], композитор. * [[Ләйсән Гатауллина]], [[Камал театры]] артисты (2021 елдан), [[«Тантана» премиясе]] лауреаты (2020). * [[Рүзил Гатин]], җырчы (''баритон''), актер, шоумен. * [[Ренат Гыйззәтуллин (1976)|Ренат Гыйззәтуллин]] (1976) ― «Татмедиа» ААҖ филиалы ― «Чаллы-ТВ» телерадиокопманиясе җитәкчесе (2022). * [[Ранис Гыйләҗетдинов]] (1995), көрәшче, Россиянең халыкара класслы (2019, 2025) һәм атказанган (2020) спорт мастеры. * [[Прохор Дубравин]], Россия кино һәм театр артисты. * [[Айдар Җаббаров]] (1991), 2017 елдан [[Камал театры]] режиссеры. * [[Сергей Захарин]] (1982), театр һәм кино актёры, театр режиссёры. * [[Рима Зәйнуллина]], курчак театры артисты, [[«Алтын битлек» премиясе]] номинанты ([[2006]]). * [[Илнур Зәкәрин]] (1989), спортчы (велоузышчы), Россия чемпионы (2013, 2017). * [[Илгиз Зәкиев]] (1993), җырчы, [[Казан шәһәр филармониясе]] солисты, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2021). * [[Гүзәл Идрисова]] (1979), җырчы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2023). * [[Туфан Имаметдинов]], [[Казан ТЮЗы]] баш режиссеры. * [[Гөлназ Кадыйрова]], РФ министры урынбасары (2014 елдан). * [[Муса Камалов]] (1994), драма актеры, җырчы * [[Андрей Каргинов]], [[КамАЗ-Мастер]] командасы әгъзасы. * [[Руслан Кираметдинов]] (1990), җырчы, автор-башкаручы, музыкаль премияләр лауреаты. * [[Никита Кобелев]] (1987), театр режиссёры, театр педагогы, 2024 елдан Александра театрының сәнгать җитәкчесе. * [[Айрат Мәрдиев]] (1987), автоузышчы, [[КамАЗ-мастер]] командасы ралли пилоты. «Дакар ралли- 2015» җиңүчесе. * [[Илгизәр Мәрдиев]] (1958―2014), автоузышчы, [[КамАЗ-мастер]] командасы ралли пилоты. РФ атказанган спорт мастеры. * [[Раушан Мөхәммәтҗанов]] (1991), Әлмәт татар театры актеры, Татарстанның атказанган артисты (2025). * [[Рөстәм Насыйбуллин (1993)|Рөстәм Насыйбуллин]] (1993), җырчы (бас-баритон), Казан шәһәр филармониясе вокалисты. * [[Альбина Ногманова]], "НЕТАНЦЫ" комьюнитисының амбассадоры, [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] артисты. * [[Ләйсән Нургалиева]] (1980), 1999 елдан Чаллы татар театры актрисасы, ТР атказанган артисты (2017). * [[Сәйдәш Фәхразыев]] (1994), музыкант (баянчы), педагог, [[Казан дәүләт консерваториясе|КДК]] укытучысы. * [[Эльдар Хәмитов]] (1989), спортчы ([[билбаулы көрәш]]), РФ спорт мастеры (2018). * [[Айгөл Хисмәтуллина]] (1989), опера җырчысы (колоратур сопрано, Мария театры (Санкт-Петербург). * [[Динар Хөснетдинов]], драма һәм кино артисты. * [[Дилүс Хуҗәхмәтов]], [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|«Әкият» театры]] актеры. [[Татарстанның атказанган артисты]] ([[2018]]). * [[Илүсә Хуҗина]] (1987), җырчы (''сопрано''), [[Татарстанның атказанган артисты]] (2019), [[Муса Җәлил премиясе]] лауреаты (2023). * [[Гүзәл Шакирова (1980)|Гүзәл Шакирова]] (1980), [[Камал театры]] актрисасы (2008 елдан), [[Татарстанның атказанган артисты]] (2015). * [[Регина Шәйдуллина]] (1999), спортчы ([[авыр атлетика]]), Россия чемпионы. * [[Илгиз Шәйхразиев]] (1988), җырчы, автор-башкаручы. * [[Динар Шәрәфетдинов]] (1999), опера җырчысы (лирик тенор). * [[Зарина Шәфигуллина]] (2001), шахмат буенча Россия спорт мастеры (2022), хатын-кызлар арасында ФИДЕ мастеры (2017). * [[Илфир Якупов]], [[Камал театры|театр]] директоры. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q95041. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1911" | 1911-05-22 | [[Николай Кошаев]] | | [[офицер]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | data-sort-value="1976" | 1976-09-25 |- | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Анатолий Смирнов (1911)|Анатолий Смирнов]] | | | | | No/unknown value |- | data-sort-value="1951" | 1951-06-23 | [[Зиннур Әһлиуллин]] | | | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-02-08 | [[Надежда Кибардина]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Kibardina|Nadezhda Kibardina]] | |- | data-sort-value="1961" | 1961-05-19 | [[Фирдәвес Кәбирев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q10842936|rally driver]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Firdaus Kabirov|Firdaus Kabirov]] | |- | data-sort-value="1962" | 1962-02-11 | [[Наил Баһаветдинев]] | | | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-10 | [[Сәрия Закирова]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-14 | [[Елена Бикколова]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-07-06 | [[Гөлназ Кадыйрова]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-06-03 | [[Дмитрий Самаренкин]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-06-04 | [[Айдар Мусакаев]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-07-25 | [[Равил Госманов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-10 | [[Платон Захарчук]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-07-30 | [[Светлана Захарова (1972)|Светлана Захарова]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q708492|council member]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-05-30 | [[Лариса Пейсахович]] | | ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-09-27 | [[Рамил Вәҗиев]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-05-14 | ''[[:d:Q124742419|Дмитрий Плотников]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Plotnikov|Dmitry Plotnikov]] | |- | data-sort-value="1975" | 1975-03-19 | ''[[:d:Q134454874|Bulat Tatyana]]'' | ''[[:d:Q12116601|Volodymyr Vynnychenko Central Ukrainian State Pedagogical University]]'' | ''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-03-18 | [[Алексей Казаков]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | [[:commons:Category:Aleksej Kazakov|Aleksej Kazakov]] | |- | data-sort-value="1976" | 1976-07-18 | [[Прохор Дубравин]] | ''[[:d:Q4538872|Ярыслау дәүләт театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-01-23 | [[Ольга Шелест]] | | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q211236|йолдыз]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Olga Shelest|Olga Shelest]] | |- | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Рима Зәйнуллина]] | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | ''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | [[Айрат Вахитов]] | ''[[:d:Q1141959|Мәдинә ислам университеты]]'' | [[имам]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)|Тәүбә мәчете]] | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-07-09 | [[Гөлнара Сәмитова-Галкина]] | | ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q13381753|уртача арага йөгерүче]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q13854733|steeplechase runner]]'' | | [[:commons:Category:Gulnara Galkina|Gulnara Galkina]] | |- | data-sort-value="1978" | 1978-02-08 | [[Андрей Егорчев]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]''<br/>''[[:d:Q17361156|пляж волейболчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-12-11 | [[Тамара Тансыкхуҗина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16402890|шашист]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-11-23 | [[Владимир Васильев (1978)|Владимир Васильев]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vasilyev (singer)|Vladimir Vasilyev (singer)]] | |- | data-sort-value="1978" | 1978-03-12 | [[Татьяна Мухина]] | ''[[:d:Q4538872|Ярыслау дәүләт театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-07-05 | [[Ольга Горохова]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-03-25 | [[Наталья Ащеулова]] | | ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-12-22 | ''[[:d:Q15088919|Сергей Рудзевич]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-09-27 | ''[[:d:Q112843668|Константин Гусев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-05-25 | [[Гүзәл Идрисова]] | [[Яр Чаллы педагогика көллияте]] | ''[[:d:Q1062433|җырчы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | [[Илгиз Азизов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[инженер]] | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-07-24 | [[Константин Земцов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-11-04 | [[Гүзәл Шакирова (актриса)|Гүзәл Шакирова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Guzel Shakirova|Guzel Shakirova]] | |- | data-sort-value="1980" | 1980-04-24 | [[Ләйсән Нургалиева]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-05-10 | [[Александр Беспалов]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-05-21 | [[Альбина Апанаева]] | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-09-28 | [[Антон Бобёр]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Anton Bobyor|Anton Bobyor]] | |- | data-sort-value="1982" | 1982-08-19 | [[Сергей Захарин]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Zaharin|Sergey Zaharin]] | |- | data-sort-value="1982" | 1982-03-20 | [[Эльмира Галимова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | [[:commons:Category:Elmira Galimova|Elmira Galimova]] | |- | data-sort-value="1982" | 1982-05-25 | [[Илфир Якупов]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q1797162|сәнгать җитәкчесе]]'' | | [[:commons:Category:Ilfir Yakupov|Ilfir Yakupov]] | |- | data-sort-value="1983" | 1983-08-12 | ''[[:d:Q7333212|Рифат Мостафин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-06-20 | [[Владимир Зеленовский]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-11-22 | [[Илнар Мисбахов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-03-31 | ''[[:d:Q24702923|Анна Коробейникова]]'' | | ''[[:d:Q23892384|trampoline gymnast]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-02-20 | [[Лилия Бикмаева]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q138960370|Anna Küßner]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-05-05 | [[Алексей Зацепин]] | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-06-24 | [[Рөстәм Кәлимуллин (1984)|Рөстәм Рәшит улы Калимуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-08-21 | [[Эдуард Николаев]] | | ''[[:d:Q10842936|rally driver]]''<br/>''[[:d:Q55441806|rally raid automobile driver]]''<br/>''[[:d:Q56433160|truck racing driver]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Nikolaev|Eduard Nikolaev]] | |- | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | [[Ландыш Нигъмәтҗанова]] | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-11-07 | [[Туфан Имаметдинов]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Tufan Imamutdinov|Tufan Imamutdinov]] | |- | data-sort-value="1984" | 1984-05-21 | [[Кристина Шереметьева]] | | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q842811|диетолог]]''<br/>[[эшкуар]] | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | [[Альберт Вәлиуллин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q112619698|җырчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-02-09 | [[Максим Пестушко]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-12 | [[Александр Бухаров]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Bukharov|Aleksandr Bukharov]] | |- | data-sort-value="1985" | 1985-05-29 | ''[[:d:Q48774631|Дмитрий Сотников]]'' | | ''[[:d:Q378622|узышчы]]''<br/>''[[:d:Q55441806|rally raid automobile driver]]''<br/>''[[:d:Q56433160|truck racing driver]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Sotnikov|Dmitry Sotnikov]] | |- | data-sort-value="1985" | 1985-01-12 | [[Диана Зарипова]] | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | ''[[:d:Q3357567|fashion model]]''<br/>''[[:d:Q18581305|матурлык бәйгесендә катнашучы]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-04-06 | [[Игорь Коронов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-10-09 | ''[[:d:Q108429246|Айгөл Гайсина]]'' | ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | ''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Aigel Gaisina|Aigel Gaisina]] | |- | data-sort-value="1986" | 1986-08-29 | ''[[:d:Q125510917|Станислав Большаков]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-09-19 |- | data-sort-value="1987" | 1987-01-20 | [[Владислав Игнатьев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Ignatiev|Vladislav Ignatiev]] | |- | data-sort-value="1987" | 1987-01-11 | ''[[:d:Q4715504|Александр Бухаров]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-07-19 | [[Григорий Четверик]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-05-29 | ''[[:d:Q7035115|Никита Теленков]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-02-15 | ''[[:d:Q7382470|Рөстәм Хәлиуллин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-04-22 | [[Сергей Бреев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Breyev|Sergei Breyev]] | |- | data-sort-value="1987" | 1987-01-01 | [[Айрат Мәрдиев]] | | ''[[:d:Q55441806|rally raid automobile driver]]''<br/>''[[:d:Q56433160|truck racing driver]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-15 | [[Рүзил Гатин]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-07 | ''[[:d:Q100317080|Вадим Янгиров]]'' | | ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | ''[[:d:Q114946208|Павел Хвалеев]]'' | | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q7042855|монтажчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-06-08 | [[Илүсә Хуҗина]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1062433|җырчы]]'' | | [[:commons:Category:Ilyusa Khuzina|Ilyusa Khuzina]] | |- | data-sort-value="1987" | 1987-06-11 | [[Радмир Беляев]] | [[Кама дәүләт инженер-икътисад академиясе|Кама дәүләт һәндәси-икътисади академия (ИНЭКА)]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q98058553|municipal employee]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-02-29 | [[Евгений Черемисин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeni Cheremisin|Yevgeni Cheremisin]] | |- | data-sort-value="1988" | 1988-03-21 | ''[[:d:Q7280525|Радик Сафин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-02-21 | ''[[:d:Q28701529|Максим Покотилюк]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q55106031|Дима Ребус]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-07-10 | ''[[:d:Q126373607|Илгиз Шәйхразиев]]'' | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q355242|showman]]'' | [[Татарстан дәүләт камера хоры]] | [[:commons:Category:Ilgiz Shaykhraziev|Ilgiz Shaykhraziev]] | |- | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Эльза Газизова]] | [[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)]]<br/>[[Елховой урта гомуми белем бирү мәктәбе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[Интертат]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-09-15 | [[Илнур Зәкәрин]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Ilnur Zakarin|Ilnur Zakarin]] | |- | data-sort-value="1989" | 1989-05-30 | ''[[:d:Q6849495|Михаил Анохин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-01-08 | [[Эльдар Хәмитов]] | [[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]<br/>[[Удмурт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | [[Татнефть]] | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-01-23 | [[Татьяна Горбунова]] | | ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-11-26 | ''[[:d:Q17496884|Иван Балыкин]]'' | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Balykin|Ivan Balykin]] | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-18 | [[Динар Хөснетдинов]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-11-29 | [[Руслан Кираметдинов]] | [[Казан музыка көллияте]]<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-07-10 | [[Айдар Җаббаров]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Aydar Zabbarov|Aydar Zabbarov]] | |- | data-sort-value="1991" | 1991-05-21 | ''[[:d:Q21622219|Лилия Низамова]]'' | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''<br/>''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-12-21 | [[Ирина Смелая|Tatarka]] | | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-07-29 | [[Раушан Мөхәммәтҗанов]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-03-21 | [[Дарья Давыдова]] | | ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-12-31 | [[Артур Анисимов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Artur Anisimov|Artur Anisimov]] | |- | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q137350640|Ravil Idrisov]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-01-15 | [[Дәлир Күзәев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Daler Kuzyayev|Daler Kuzyayev]] | |- | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Антон Полюткин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-02-09 | ''[[:d:Q16204395|Ruslan Ayukin]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-01-20 | [[Денис Мөхәммәтдинов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-03-01 | ''[[:d:Q18171666|Янис Линда]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-09-05 | ''[[:d:Q21089179|Нияз Билалов]]'' | | ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-11-02 | [[Муса Камалов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-05-25 | ''[[:d:Q16237093|Раил Зарипов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-05-09 | ''[[:d:Q18217947|Булат Садыйков]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-10-06 | [[Ранис Гыйләҗетдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-03-26 | ''[[:d:Q18163099|Илья Борисов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-08-05 | ''[[:d:Q21622236|Илмир Нурисов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-01-14 | ''[[:d:Q29865539|Анастасия Черемисина]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-11-01 | [[Юлия Анисимова]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-01-19 | ''[[:d:Q104165992|Александр Билле]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-07-03 | [[Камиля Харисова]] | | ''[[:d:Q3357567|fashion model]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q20854272|Match TV]]'' | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-03-27 | [[Диана Канаева]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-04-13 | ''[[:d:Q59306272|Илья Шабанов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-07-02 | [[Альбина Ногманова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | |- | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q123352645|Зөлфия Илкәева]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-08-15 | [[Ләйсән Гатауллина]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-08-27 | ''[[:d:Q21621638|Дмитрий Каменщиков]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-11-29 | [[Ирина Приходько]] | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | [[:commons:Category:Irina Prikhodko|Irina Prikhodko]] | |- | data-sort-value="1998" | 1998-08-20 | [[Анастасия Бехтерева]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-08-28 | ''[[:d:Q133796529|Глеб Семёнов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-09-12 | ''[[:d:Q52002809|Руслан Щербин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-04-14 | [[Регина Шәйдуллина]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Regina Shaidullina|Regina Shaidullina]] | |- | data-sort-value="1999" | 1999-10-19 | ''[[:d:Q125080618|Семён Егоров]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-06-28 | [[Динар Шәрәфетдинов]] | [[Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q112619698|җырчы]]'' | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Яр Чаллы филармониясе]] | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-07-13 | ''[[:d:Q66305863|Егор Кудинов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-01-12 | [[Зөлфәт Гәрәев]] | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-06-30 | ''[[:d:Q130600940|Сергей Варлов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-06-19 | ''[[:d:Q136324178|Maksim Polkin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2001" | 2001-07-27 | ''[[:d:Q140315957|Danil Mikhailov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-07-02 | ''[[:d:Q125407157|Максим Быков]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2004" | 2004-06-21 | ''[[:d:Q130570837|Раул Якупов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2004" | 2004-09-22 | ''[[:d:Q140697503|Adel Khabibullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2005" | 2005-06-02 | ''[[:d:Q139785631|Ildan Galeyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2009" | 2009-04-17 | [[Динә Хөснетдинова]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q18352070|Ирек Хәмидуллин]]'' | | | | | |- | | ''[[:d:Q24572204|Александра Муравьева-Галай]]'' | | | | | |} {{Wikidata list end}} == Чаллы урамнары == {{col-begin}} {{col-4}} * [[Мәскәү проспекты (Яр Чаллы)|Мәскәү проспекты]] * [[Чулман проспекты (Яр Чаллы)|Чулман проспекты]] * [[Сөембикә проспекты (Яр Чаллы)|Сөембикә проспекты]] * [[Тынычлык проспекты (Яр Чаллы)|Тынычлык проспекты]] * [[Яр Чаллы проспекты (Яр Чаллы)|Яр Чаллы проспекты]] * [[Муса Җәлил проспекты (Яр Чаллы)|Муса Җәлил проспекты]] * [[Хәсән Туфан проспекты (Яр Чаллы)|Хәсән Туфан проспекты]] * [[Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай яр буе урамы]] * [[Илдар Маннанов урамы (Яр Чаллы)|Илдар Маннанов урамы]] * [[Кәрим Тинчурин исемендәге бульвар (Яр Чаллы)|Кәрим Тинчурин бульвары]] {{col-4}} * [[Иван Шишкин исемендәге бульвар (Яр Чаллы)|Иван Шишкин бульвары]] * [[Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)|Энтузиастлар бульвары]] * [[Томази Кереселидзе бульвары (Яр Чаллы)|Томази Кереселидзе бульвары]] * [[Касыймов бульвары (Яр Чаллы)|Эдуард Касыймов бульвары]] * [[Ямашев бульвары (Яр Чаллы)|Хөсәен Ямашев бульвары]] * [[Кол Гали бульвары (Яр Чаллы)|Кол Гали бульвары]] * [[Бердах бульвары (Яр Чаллы)|Бердах бульвары]] * [[Галиәсгар Камал бульвары (Яр Чаллы)|Галиәсгар Камал бульвары]] * [[Сибгат Хәким урамы (Яр Чаллы)|Сибгат Хәким урамы]] * [[Гаяз Исхакый урамы (Яр Чаллы)|Гаяз Исхакый урамы]] {{col-4}} * [[Абдулла Алиш урамы (Яр Чаллы)|Абдулла Алиш урамы]] * [[Бакый Урманче урамы (Яр Чаллы)|Бакый Урманче урамы]] * [[Нәҗип Җиһанов урамы (Яр Чаллы)|Нәҗип Җиһанов урамы]] * [[Шамил Усманов урамы (Яр Чаллы)|Шамил Усманов урамы]] * [[Саначин яр буе урамы (Яр Чаллы)|Саначин яр буе урамы]] * [[Фикрәт Табиев яр буе урамы (Яр Чаллы)|Фикрәт Табиев яр буе урамы]] * [[Һади Такташ урамы (Яр Чаллы)|Һади Такташ урамы]] * [[Дзержинский урамы (Яр Чаллы)|Дзержинский урамы]] * [[Заһидулла Яруллин урамы (Яр Чаллы)|Заһидулла Яруллин урамы]] * [[Каюм Насыйри урамы (Яр Чаллы)|Каюм Насыйри урамы]] {{col-4}} * [[Татарстан урамы (Яр Чаллы)|Татарстан урамы]] * [[Николай Гумилев урамы (Яр Чаллы)|Николай Гумилев урамы]] * [[Әхмәтшин урамы (Яр Чаллы)|Әхмәтшин урамы]] * [[Haier корпорациясе урамы]] {{col-end}} == Чаллы күперләре == * [[Кыңгыраулы күпер (Яр Чаллы)|Кыңгыраулы күпер]] * [[Элеватор тавына җәяүлеләр күпере (Яр Чаллы)|Элеватор тавына җәяүлеләр күпере]] == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.nabchelny.ru/ Яр Чаллы шәһәренең рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070329103913/http://www.nabchelny.ru/ |date=2007-03-29 }} (рус телендә) * [http://kynel.ru// Күңел радиосы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423180433/http://kynel.ru/ |date=2010-04-23 }} * [http://maps.yandex.ru/?text=%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%2C%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%2C%20%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D1%8B&sll=52.39582%2C55.743553&ll=52.397399%2C55.743102&spn=0.161362%2C0.026146&z=13&l=map%2Cstv&ol=stv&oll=52.39807887%2C55.741353630000006&ost=spn%3A90.12869092176142%2C58.553319022018~dir%3A100.99541526547236%2C-3.838738216263724 {{PAGENAME}} Яндекс.Панорамаларда] == Моны да карагыз == * [[Яр Чаллы мөселман яшьләр үзәге "Җәүһәр" дуслар берләшмәсе|Чаллы мөселман яшьләре үзәгенең "Җәүһәр" дуслар берләшмәсе]] * [[Бегишево (аэропорт)|Бегишево аэропорты]]/[[Begişevo (aeroport)|Begişevo aeroportı]] {{Яхшы мәкалә}} {{Татарстан}} {{Россиянең зур шәһәрләре}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} [[Төркем:Татарстан шәһәрләре]] [[Төркем:Яхшы мәкаләләр]] [[Төркем:Чаллы]] 751ndya8fft1jg2clgrebvtvve6s9p6 0 28574 6000603 4458451 2026-08-13T16:19:02Z IvanScrooge98 21812 /* */ фото 6000603 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Нәҗип Мәхфүз |Оригинал телендә = نجيب محفوظ |Фото = Naguib Mahfouz HR.jpg |Киңлек = 220px |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = |Псевдонимнар = |Туу датасы = 11.12.1911 |Туу урыны = [[Каһирә]], [[Мисыр]] |Үлем датасы = 30.8.2006 |Үлем урыны = Каһирә, Мисыр |Ватандашлык = [[Мисыр]] |Эшчәнлек төре = язучы, драматург, сценарист. |Иҗат итү еллары = 1932-2006 |Юнәлеш = [[романтизм]], [[Реализм (әдәбият)|реализм]] |Жанр = [[роман]], [[хикәя]] |Иҗат итү теле =[[гарәп теле|гарәп]] |Дебют = |Премияләр = [[Әдәбият буенча Нобель премиясе]] |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Нәҗип Мәхфүз''' ({{lang-ar|نجيب محفوظ}} [[1911 ел]]ның [[11 декабрь|11 декабре]], [[Каһирә]] — [[2006 ел]]ның [[30 август]]ы, [[Каһирә]]) — киң билгеле Мисыр [[язучы]]-[[роман]]исты, [[драматург]], сценарист. [[1988 ел]]гы [[Әдәбият буенча Нобель премиясе]] лауреаты. == Биография == Нәҗип Мәхфуз [[1911 ел]]да [[Каһирә]]дә, түрә гаиләсендә туа. Ул Каһирә университетында [[фәлсәфә]] һәм [[әдәбият]]ны өйрәнә, [[1934 ел]]да университетның фәлсәфә факультетын тәмамлый. [[1972 ел]]га кадәр дәүләт хезмәтендә була, башта министрлыкта (Ministry of Mortmain Endowments) эшли, аннары Сәнгатьләр бюросының цензура буенча директоры, Кино Фонды директоры һәм ахырда Мәдәният министрлыгының мәдәният эшләре буенча консультанты булып тора. Мисырлылар санавынча, Нәҗип Мәхфуз [[либерализм|либераль]] автор була һәм аның китаплары [[ислам]]чыларга ошамаган. [[1994 ел]]да язучыга пычак белән фанатик һөҗүм итә һәм аны нык яралый. Бу хәлдән соң Мәхфузнең сәламәтлеге нык какшый, ләкин ул язуын дәвам итә [[2006 ел]]ның июлендә Мәхфузне хастаханәгә салалар һәм ул үлеменә кадәр шунда ята. Нәҗип Мәхфуз 2006 елның [[30 август]]ында вафат булды. == Иҗат == Нәҗип Мәхфүзнең беренче әсәрләрендә гадәти милли кыйммәтләр сурәтләнә. Аларны [[«Әл-мәҗәллә әл-җәдидә» журналы]]нда аның мөхәрире [[Сәләмә Муса]] нәшер итә. Муса яшь Мәхфүзкә көчле йогынты ясый һәм аңа язуын дәвам итәргә тәкъдим итә. Беренче новеллалар җыентыгы (Акылсызлык җиле) [[1938 ел]]да нәшер ителә. Моннан соң фиргавеннәр чорына багышланган, романтик тарихи романнар языла. Европа әдәбият сөючеләренә Мәхфүз [[1950-еллар]] ахырында, аның «Каһирә трилогиясе» («Бәйн әл-Касрейн», «Кәср әш-Шөүк» һәм «әс-Суккарийә») нәшер ителгәч таныла. Каһирә гаиләсенең өч буын тормышын тасвирлап, язучы Мисыр тарихының социаль һәм сәяси вакыйгаларын ачып бирә. [[1960-еллар]]да Мәхфуз иҗатында үзгәрешләр була. Ул кече формаларга ([[хикәя]]) тартыла һәм әсәрләрендә күп урынны билгегә (символга) калдыра. Кеше үзен ялгыз итеп тоя торган җәмгыятьнең эволюциясе китереп чыгарган һәрдаим борчылу һәм газап чигү авторның «Карак һәм эт» ([[1961 ел|1961]]), «Иләһ яктылыгы» ([[1963 ел|1963]]), «Бытбылдык һәм көз» ([[1964 ел|1964]]), «Юл» ([[1964 ел|1964]]), «Фәкыйрь» ([[1965 ел|1965]]), «Нил янында гәпләшү» ([[1966 ел|1966]]), «Баллы ай» ([[1971 ел|1971]]) кебек әсәрләрендә чагыла. Нәҗип Мәхфүз якынча 50 роман һәм повесть, 100 дән артык хикәя язган. Язучының соңгы китабы [[2005 ел]]да нәшер ителә: ул үлемнән соң тормыш турында хикәяләр җыентыгы «Җиденче күк» була. [[1988 ел]]да Нәҗип Мәхфүзкә «реализм һәм бөтен кешелек өчен әһәмиятле гарәп хикәяләренең төсмер байлыгы өчен» [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] тапшырыла. Романнарның яртысыннан артыгы экранизацияләнгән. Фильмнар гарәп дөньясында бик популяр. Каһирәдәге Мөхәндисин районында аңа бронзадан ясалган һәйкәл куелган. == Сылтамалар == * [http://noblit.ru/content/category/4/108/33/ Нәҗип Мәхфузның биографиясе һәм сурәте] {{ref-ru}} * [http://www.c-h-c.ru/authoress.html Нәҗип Мәхфузның биографиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306233234/http://www.c-h-c.ru/authoress.html |date=2009-03-06 }} {{ref-ru}} * [http://noblit.ru/component/option,com_reader/Itemid,159/author,84/ Произведения Нагиба Махфуза для чтения и скачивания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503034448/http://noblit.ru/component/option,com_reader/Itemid,159/author,84/ |date=2008-05-03 }} {{ref-ru}} * [http://www.n-t.ru/nl/lt/mahfouz.htm Мошков китапханәсе Мәхфуз турында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723231357/http://n-t.ru/nl/lt/mahfouz.htm |date=2013-07-23 }} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-bio.html Мәхфуз Нобель комитеты сайтында] {{ref-ru}} * [http://www.krugosvet.ru/articles/113/1011395/1011395a1.htm Энциклопедия «Кругосвет» о Махфузе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230232930/http://www.krugosvet.ru/articles/113/1011395/1011395a1.htm |date=2008-12-30 }} {{ref-ru}} * [http://lib.adtm.ru/lib/products_of_the_nobel_winners/nagib_makhfus Нагиб Махфуз. Шахразада (сборник рассказов)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513163634/http://lib.adtm.ru/lib/products_of_the_nobel_winners/nagib_makhfus |date=2011-05-13 }} {{ref-ru}} [[Төркем:Гарәп язучылары]] [[Төркем:Мисыр язучылары]] [[Төркем:XX гасыр язучылары]] [[Төркем:XXI гасыр язучылары]] [[Төркем:Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары]] hxciqwdpm8pb3ibz9ichk9kkqynx1oy 0 38886 6000624 5910467 2026-08-13T18:21:05Z Әмир 15082 /* Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр */ өстәмә 6000624 wikitext text/x-wiki {{ТПВМ-Татарстан |халәт = село |татар исеме = Метрәй |чын исем = Метрәй |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Мөслим районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423970 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Митряево |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92242000028 | add4n = ОКТМО | add4 = 92642435101 }} '''Метрәй''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Мөслим районы]]ндагы авыл. == Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18790493. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} * [[Ленар Гайсин]] ({{lang-ru|Ленар Гайнуллович Гайсин}}) — галим, техник фәннәр кандидаты, Россия Федерациясенең почетлы химигы, [[Татарстан Республикасының атказанган химигы]], [[Татарстан Республикасының атказанган рационализаторы]], Татарстан Республикасының дәүләт премиясе лауреаты, ССРБның спорт мастеры. * [[Алмаз Галимов]] (1973), педагогика фәннәре докторы (2019), профессор (2019). == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 582 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 97,94%, башка халыклар — 1,89%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,17%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.2|-6|4.2|13.3|18.7|20.4|17.6|11.9|4.1|-5.2|-10.7|3.8}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Мөслим районы}} mey0vtxk33ekkf7lv550cf89i0ev82r 6000695 6000624 2026-08-14T08:23:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000695 wikitext text/x-wiki {{ТПВМ-Татарстан |халәт = село |татар исеме = Метрәй |чын исем = Метрәй |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Мөслим районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423970 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Митряево |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92242000028 | add4n = ОКТМО | add4 = 92642435101 }} '''Метрәй''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Мөслим районы]]ндагы авыл. == Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18790493. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1973" | 1973-05-10 | [[Алмаз Галимов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | | |} {{Wikidata list end}} * [[Ленар Гайсин]] ({{lang-ru|Ленар Гайнуллович Гайсин}}) — галим, техник фәннәр кандидаты, Россия Федерациясенең почетлы химигы, [[Татарстан Республикасының атказанган химигы]], [[Татарстан Республикасының атказанган рационализаторы]], Татарстан Республикасының дәүләт премиясе лауреаты, ССРБның спорт мастеры. * [[Алмаз Галимов]] (1973), педагогика фәннәре докторы (2019), профессор (2019). == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 582 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 97,94%, башка халыклар — 1,89%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,17%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.2|-6|4.2|13.3|18.7|20.4|17.6|11.9|4.1|-5.2|-10.7|3.8}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Мөслим районы}} 3p7x8tqwpyqgmbmdcawbb74tcbmbtnn 0 40177 6000696 5984333 2026-08-14T08:26:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000696 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Сугышлы |чын исем = Сугышлы |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Лениногорск районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423281 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Сугушла |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92236000053 | add4n = ОКТМО | add4 = 92636475101 }} <small>{{мәгънәләр|Сугышлы}}</small> '''Сугышлы''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Лениногорск районы]]ндагы авыл. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11|-10.8|-5.7|4.8|13.9|19|20.7|18.2|12.6|4.6|-4.6|-10.2|4.3}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 430 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 93,02%, [[урыслар]] — 5,12%, башка халыклар — 1,86%<ref name=16t />. == Танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q19638256. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1913" | 1913-01-13 | [[Газинур Гафиятуллин]] | | | | data-sort-value="1944" | 1944-01-14 | ''[[:d:Q2573291|Velikoluksky District]]'' |- | data-sort-value="1919" | 1919-06-02 | [[Шакир Галиев]] | | | | data-sort-value="1988" | 1988-01-01 | [[Әлмәт]] |- | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Җәмил Зәйнагов|Җәмил Зәйнагыв]] | | | | data-sort-value="1999" | 1999 | [[Татарстан]] |- | data-sort-value="1945" | 1945-10-13 | [[Җәүдәт Дәрзаман]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Ялкын (журнал)|Ялкын]]<br/>''[[:d:Q140593338|Татар интеллектуаль милек агентлыгы]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-02-25 | [[Казан]] |} {{Wikidata list end}} * [[Шакир Галиев]] (1919-1988), [[Файл:Sickle and Hammer.jpg|15px]] [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]]. * [[Җәмил Зәйнагов]] (1926-1999), [[Файл:Sickle and Hammer.jpg|15px]] [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]]. * [[Җәүдәт Дәрзаман]] (1945-2019), шагыйрь, журналист. * [[Газинур Гафиятуллин]] (1913-1944), [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (1944) == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Лениногорск районы}} 3vjy8n8fp4xnra91g7bsgevq478aq0i 0 49776 6000672 5980261 2026-08-14T06:21:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000672 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q13414855|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q13414855|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q13414855|lang=en}}}}) — [[Алабуга]] шәһәрендә урнашып эшләүче [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның бүлекчәсе (''филиал''). [[2011 ел]]га кадәр мөстәкыйль югары белем бирү оешмасы буларак эшләп килгән. == Тарих == {{төп мәкалә|Алабуга епархия хатын-кызлар училищесы}} [[1903 ел|1903]]-[[1918 ел]]ларда — [[Алабуга епархия хатын-кызлар училищесы]], [[1930-еллар|1930нчы еллар]]да — педучилище, [[1928 ел]]дан — педтехникум, [[1939 ел]]да — укытучылар институты, [[1952 ел]]ның [[19 август]]ыннан Алабуга дәүләт педагогика институты булып оеша. 150 студент белем ала торган ике факультетлы институт буларак эшли башлый. Аның экспонатларга бай музей материаллары шул хакта дәлилле һәм образлы итеп сөйли. АДПУ бүгенге көндә Татарстан, Русиянең алдынгы югары уку йортлары рәтендә тора. Алты факультетта студентлар белем ала. Институт үз диварларыннан 25 меңләп укытучы әзерләп чыгарган. Алар арасында 15 РСФСР, 40 тан артык [[Татарстанның атказанган укытучысы]], 200 гә якын Русиянең Мәгариф отличнигы бар. Бүгенге көндә АДПУга 10 факультет, 20 кафедра, фәнни китапханә, 7 музей, агробиология станциясе, 20ләп лаборатория, спорткомплекс, 5 уку-укыту бинасы, 3 тулай торак керә. Укытучылар саны - 250. [[2011 ел]]ның 2 февралендә уку йорты [[Казан дәүләт университеты|Казан (Идел буе) федераль университетына]] филиал итеп кушылган. == Юнәлешләр == * Гамәли информатика * Мехатроника һәм робототехника * Транспорт процесслары технологиясе * Икътисад * Менеджмент * Педагогика (юнәлешләп) * Юриспуденция * Белем бирү психологиясе * Дизайн * Тел белеме һәм тәрҗемәчелек * Энергетика системаларын автоматлаштыру * Тарих * Фәлсәфә * Филология * Информатика һәм санау системалары == Шәхесләр == === Ректорлар === * [[1953 ел|1953]]-[[1960 ел|1960]] ― Габделхак Гали улы Әминев * [[1960 ел|1960]]-[[1966 ел|1966]] ― Клавдия Петр кызы Тиунова-Петрова * [[1966 ел|1966]]-[[1971 ел|1971]] ― Евгений Яков улы Тихонов * [[1971 ел|1971]]-[[1986 ел|1986]] ― [[Тәлгать Галиуллин|Тәлгать Нәби улы Галиуллин]] * [[1986 ел|1986]]-[[1989 ел|1989]] ― [[Җәмил Нигъмәтов|Җәмил Газиз улы Нигъмәтов]] * [[1989 ел|1989]]-[[2000 ел|2000]] ― [[Наип Лаисов|Наип Хәбибназар улы Лаисов]] * [[2000 ел|2000]]-[[2007 ел|2007]] ― [[Наил Вәлиев (1949)|Наил Мансур улы Вәлиев]] * [[2008 ел|2008]]-[[2011 ел|2011]] ― Айрат Миңнемансур улы Кәлимуллин === Филиал директорлары === * [[2011 ел]]дан ― Елена Ефим кызы Мерзон<ref>{{Citation |title=КФУ сайтында Алабуга институты (филиал) сәхифәсе |url=https://kpfu.ru/elabuga/ob-institute/istoriya-elabuzhskogo-instituta/galereya-rukovoditelej-vuza |access-date=2018-01-20 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009104018/https://kpfu.ru/elabuga/ob-institute/istoriya-elabuzhskogo-instituta/galereya-rukovoditelej-vuza |dead-url=yes }}</ref> * [[2025 ел]]дан ― Марат Фәйзулла улы Умаров<ref>[https://tatcenter.ru/appointments/marat-umarov/ Марат Умаров.] Татцентр.ру</ref> === Югары уку йорты мөгаллимнәре === {{seealso|Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институты укытучылары}} * [[Леонид Арсланов]] * [[Линар Әхмәтов]] * [[Сания Исмәгыйлева (укытучы)|Сания Исмәгыйлева]] * [[Дания Сәлимова]] * [[Хәлил Сәлимов]] * [[Наип Лаисов]] * [[Тәлгать Галиуллин]] * [[Эдуард Касыймов]] * [[Маһинур Фәйзуллина]] * [[Рәхим Гайсин]] * [[Фатыйх Урманчеев]] * [[Файл:OrderofGlory.png|30px]] [[:ru: Гайнуллин , Рифкат Хайруллович|Рифкат Гайнуллин]], [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры * [[Әлфинә Сибгатуллина]] * [[Дамира Ягъфәрова]] {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q13414855. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1908" | 1908-09-05 | ''[[:d:Q164396|Виктор Амбарцумян]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]'' | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>[[галим]] | [[:commons:Category:Viktor Hambardzumyan|Viktor Hambardzumyan]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-12 |- | data-sort-value="1929" | 1929-07-01 | ''[[:d:Q50424696|Юлия Азарх]]'' | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]''<br/>''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-08-10 |- | data-sort-value="1938" | 1938-07-22 | [[Тәлгать Галиуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[:commons:Category:Talgat Galiullin|Talgat Galiullin]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-12-01 | [[Мәлик Хәйруллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Кошман төп мәктәбе|Әбрар Сәгыйди исемендәге Кошман төп гомуми белем бирү мәктәбе]]<br/>[[Олы Кайбыч урта мәктәбе|Олы Кайбыч урта гомуми белем бирү мәктәбе - цифрлы һәм гуманитар профильле белем бирү үзәге]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-02-09 |} {{Wikidata list end}} === Югары уку йортын тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар}} * [[Леонид Арсланов]] - КФУ АИ профессоры (''филфак''). * [[Сания Исмәгыйлева (укытучы)|Сания Исмәгыйлева]] - КФУ АИ профессоры (''филфак''). * [[Наип Лаисов]] - КФУ АИ профессоры (''филфак''). * [[Леонид Барышев]] - майонез бизнесын, «Эссен» кибетләр челтәрен булдыручы (''техфак''). * [[Әлфинә Сибгатуллина]], филология фәннәре докторы, профессор (''филфак''). * [[Рина Зарипова]], журналист, ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (''филфак''). * [[Марсель Вәлитов]] (1937), фән докторы (1991), профессор, «Профсоюзы и экономика» журналы баш мөхәррире, [[РФ атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2005). * [[Наилә Вәлитова]] - матур әдәбият тәрҗемәчесе, язучы. [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы ([[1989 ел]]дан). * [[Лениза Вәлиева]] - шагыйрә, прозаик, драматург, телләр белгече, тел белеме фәне юнәлешендә гыйльми тикшеренүләр алып баручы. [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы (2014 елдан), [[Саҗидә Сөләйманова премиясе]] лауреаты (2016). * [[Ләйсән Гатауллина]] - [[Камал театры]] артисты (2021 елдан), [[«Тантана» премиясе]] лауреаты (2020). {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q13414855. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-24 | [[Җәмал Вәзиева]] | | | | data-sort-value="1989" | 1989-12-17 |- | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Гөлчирә Мансурова-Такташева]] | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | data-sort-value="1920" | 1920-05-10 | [[Мария Хөснетдинова|Мария Хөснетдинева]] | | | | data-sort-value="2003" | 2003-04-06 |- | data-sort-value="1930" | 1930-11-01 | [[Йолдыз Кормашев]] | | | | data-sort-value="2008" | 2008-08-19 |- | data-sort-value="1934" | 1934-11-11 | [[Роза Хәбибуллина (1934)|Роза Хәбибуллина]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>[[язучы]] | [[Мөслим лицее]]<br/>[[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге]] | | |- | data-sort-value="1935" | 1935-08-10 | [[Наип Ләисов]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-11 | [[Индус Сирматов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q23016178|television editor]]'' | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-10-27 | [[Юрий Демидов (1938)|Юрий Демидов]] | | | | data-sort-value="2024" | 2024-01-17 |- | data-sort-value="1938" | 1938-10-20 | [[Фәрит Суфияров]] | [[укытучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-19 |- | data-sort-value="1941" | 1941-03-12 | [[Рина Зарипова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Rina Zaripova|Rina Zaripova]] | data-sort-value="2008" | 2008-01-10 |- | data-sort-value="1949" | 1949-09-03 | [[Наил Вәлиев (1949)|Наил Вәлиев]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Nail Valeev|Nail Valeev]] | |- | data-sort-value="1951" | 1951-10-24 | [[Рәис Шәйхелисламов]] | | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-01-24 | [[Венера Гаврилова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[укытучы]] | [[Зәй офыклары (газета)]] | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-08-30 | [[Гөлзада Руденко]] | ''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]'' | [[Алабуга дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгы]] | [[:commons:Category:Gulzada Rudenko|Gulzada Rudenko]] | |- | data-sort-value="1957" | 1957-02-17 | [[Игорь Чичканов]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-03-11 | [[Хашия Төхбатуллина]] | [[укытучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-12-04 | [[Альбина Гайнетдинова]] | [[укытучы]]<br/>[[галим]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-11-11 | ''[[:d:Q4269110|Олег Лукошин]]'' | [[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-12-21 | [[Фатиһ Кутлу]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-05-09 | [[Эльвира Әхмәтова]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Tatmedia|«Татмедиа» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе]] | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-02-21 | [[Диләрә Мироваева]] | [[җырчы]] | [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://belem.ru/tatar-tele/vuz-rus/3413____.html Татар һәм рус телле студентлар өчен татар теле әсбабы] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://kpfu.ru/main?p_id=32141 КФУ рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305135038/http://kpfu.ru/main?p_id=32141 |date=2016-03-05 }} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча институтлар]] [[Төркем:Татарстан югары уку йортлары]] [[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]] [[Төркем:Алабуга]] [[Төркем:1903 елда нигезләнгән уку йортлары]] 2ipnjpry1ho3wj69s2iutropnrwe2s2 0 49841 6000649 5975410 2026-08-13T22:37:51Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000649 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{бутамагыз|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты}} '''{{Label|Q4080166|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4080166|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4080166|lang=en}}}}, {{lang-ba|{{Label|Q4080166|lang=ba}}}}) — [[Уфа]]дагы педагогик [[югары уку йорты]]. == Тарихи белешмә == Уфада педадогик югары уку йортын ике тапкыр ачарга туры килгән. Патша заманында ук ачылган Укытучылар институты нигезендә советлар чорында [[К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институты|Тимирязев исемендәге педагогия институты]] эшләп килгән. Ләкин [[1956 ел]]да институтлар һәм Фәннәр академиясе үзәге өчен кадрлар әзерләү максатында Тимирязев исемендәге педагогия институты урынына классик юнәлешле [[Башкортстан дәүләт университеты]] оештырыла. Нәк шул чорда илдә тулы урта мәктәпләр күпләп ачыла башлаган. Башкортстанда югары белемле укытучыларга кытлык үзен сиздерде. [[Бөре педагогия институты|Бөре]] һәм [[Стәрлетамак педагогия институты|Стәрлетамак]] укытучылар институтлары, берничә педагогия училищесы ихтыяҗны каплый алмады. Ун ел узуга, [[1967 ел]]да Башкортстан дәүләт педагогия институты яңадан диярлек ачыла. Аңа ректор итеп партиянең Уфа шәһәре комитетының беренче секретаре [[Мәрван Янгиров]] билгеләнә. Педагогия институты өч факультеттан тора. [[1971 ел]]да Мәрван Янгиров персональ пенсиягә киткәч, ректор вазифасы [[Рөстәм Кузеев]]ка тапшырыла. Институтның өченче ректоры [[Эдуард Хәмитов]] йөкне 22 ел буе тартты. Бу чорда факультет һәм кафедралар саны кискен артты, анда эшләүче профессорлар һәм доцентлар Мәскәү һәм башка шәһәрләрдәге иң алдынгы югары уку йортлары базасында үз квалификацияләрен күтәрде. Уннан артык профессор академик дәрәҗәсе алды. Хәмитов Россия Федерациясе Дәүләт думасына депутатлыкка сайлангач, 2005 елдан университет белән җитәкчелек итү дилбегәсе яшь профессор [[Раил Әсәдуллин]] кулына күчте. Аның тырышлыгы белән [[2000 ел]]да педагогия университетына мәгърифәтче [[Мифтахетдин Акмулла]] исеме бирелгән. [[2018 ел]]да [[Башкортстан Корылтае|Башкортстан Дәүләт Җыелышының]] мәгариф, мәдәният, спорт һәм яшьләр сәясәте комитеты рәисе итеп сайлануы сәбәпле, Раил Әсәдуллин ректор вазифасыннан китә<ref>[https://www.azatliq.org/a/29514931.htmlУфада БДПУ ректоры Раил Әсәдуллин вазифасыннан китте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508222645/https://www.azatliq.org/a/29514931.html%D0%A3%D1%84%D0%B0%D0%B4%D0%B0 |date=2021-05-08 }} [[Азатлык радиосы]], 28.09.2018</ref> 12 факультет һәм институтларында 55 кафедрада 2007 елда 580 кеше укыту-тәрбия эше алып бара. Алар арасында 75 фән докторы, профессор һәм академик, 267 фән кандидаты һәм доцент студентлар саны — 7880. == Галерея == <gallery> Akmullah monument in Ufa.jpg|[[Мифтахетдин Акмулла]] монументы университетнын 1-че корпусы янында Bashkir State Pedagogical University.jpg|Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты 1-че корпусы </gallery> == Шәхесләр == ===Ректорлар=== * [[1967 ел|1967]]-[[1971 ел|1971]] — [[Мәрван Янгиров]] * [[1971 ел|1971]]-[[1983 ел|1983]] — [[Рөстәм Кузеев]] * [[1983 ел|1983]]-[[2005 ел|2005]] — [[Эдуард Хәмитов]] * [[2005 ел|2005]]-[[2018 ел|2018]] — [[Раил Әсәдуллин]] * [[2018 ел|2018]]-[[{{CURRENTYEAR}} ел|{{CURRENTYEAR}}]] — [[Салават Сәгыйтов]] === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Башкорт дәүләт педагогика университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4080166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4080166/p580:башлау,p108/Q4080166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Гобәй Дәүләтшин|Гобәй Дәүләтштин]] | data-sort-value="1893" | 1893-12-29 | [[Самар губернасы]] | | [[язучы]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 | [[Уфа]] |- | | | [[Андрей Ушаков]] | data-sort-value="1900" | 1900-12-13 | [[Красноусол]] | | [[укытучы]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-25 | [[Уфа]] |- | 1940 | 1942 | ''[[:d:Q64995503|Махлаев, Василий Георгиевич]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-01-29 | ''[[:d:Q4084430|Беразіно (Смаленская вобласць)]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | [[Әхим Кәримов]] | data-sort-value="1917" | 1917-12-05 | [[Актаныш]]<br/>[[Уфа]] | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-08-28 | [[Уфа]] |- | | | [[Рөстәм Кузеев]] | data-sort-value="1923" | 1923-01-05 | [[Әмин]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]''<br/>[[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-03-23 | [[Уфа]] |- | | | [[Анастасия Грекова]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-24 | [[Үмер]] | [[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-06-01 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q18274782|Ников Григорий Петрович]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-28 | [[Воронеж губернасы]] | | [[язучы]] | | |- | | | [[Талмас Гарипов]] | data-sort-value="1928" | 1928-07-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-19 | |- | | | [[Раил Кузеев]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Әмин]] | [[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-08-02<br/>2005-08-01 | [[Уфа]] |- | | | [[Камил Әхияров]] | data-sort-value="1930" | 1930-02-19 | [[Югары Манчар]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | [[Җәүдәт Гыйләҗетдинов]] | data-sort-value="1930" | 1930-04-15 | [[Арыслан (Чишмә районы)|Арслан]] | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-30 | |- | | | ''[[:d:Q108253678|Хисматов, Мухамедьян Фазыльянович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-10 | [[Кыдрач (Әбҗәлил районы)|Кыдрач]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="2010" | 2010-03-18 | [[Уфа]] |- | | | [[Суфиян Сафуанов]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-02 | [[Бикмәт (Туймазы районы)|Бикмәт]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-11-30 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q31750937|Ғиләжев Мансаф Тажетдин улы]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-05-17 | [[Чакмагыш районы]] | | [[шагыйрь]] | | |- | 1969 | 2014 | [[Вадим Сафин]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-11 | [[Яңа Чебенле]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>[[укытучы]] | data-sort-value="2021" | 2021-09-07 | [[Уфа]] |- | 1967 | 1989 | [[Салават Касыймов]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-19 | [[Белорет]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 | [[Уфа]] |- | | | [[Рәисә Халикова|Рәисә Халикыва]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-16 | [[Каршы (шәһәр)|Каршы]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2005" | 2005 | [[Уфа]] |- | 1989 | | [[Әхмәр Азнабаев]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-23 | [[Кобагыш (Башкортстан)|Кобагыш]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-04 | [[Уфа]] |- | | | [[Владимир Сухов]] | data-sort-value="1934" | 1934-02-11 | [[Электросталь]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-02-26 | [[Уфа]] |- | | | [[Зиләрә Хәсәнова]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-05 | [[Яңа Мөслим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Лира Камалова|Лира Камалыва]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-07 | [[Сәеткол (Күгәрчен районы)|Сәеткол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11130536|water burial]]''<br/>''[[:d:Q12771457|methodologist]]'' | | |- | 1998 | 2012 | [[Рәшит Шәкүр]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-11 | [[Яңа Габдрахман (Стәрлетамак районы)|Яңа Абдрахман]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q11424130|toponymist]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-06-23 | |- | | | [[Булат Дәүләтбаев]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-27 | [[Олы Ака]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-03 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-13 | [[Волгоград]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-01-25 | [[Волгоград]] |- | | | [[Рифат Вәлиәхмәтов]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-04 | [[Башкортстан]] | | | data-sort-value="2014" | 2014-06-25 | [[Уфа]] |- | | | [[Әхмәт Сөләйманов]] | data-sort-value="1939" | 1939-03-15 | [[Нәби (Бөрҗән районы)|Нәби]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-11-21<br/>2016 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q74823817|Rinat Abdullovič Fatkullin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-23<br/>1939 | [[Илче (Учалы районы)|Илче]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q23655021|Valeriy Bashenev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-22 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[укытучы]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-01 | |- | | | [[Александр Антышев]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-20 | [[Иглин районы]]<br/>[[Олы Теләк (Иглин районы)|Олы Теләк]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]'' | | |- | | | [[Зөлфирә Фәрхетдинова]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-08 | [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]] | | [[җырчы]] | | |- | | | [[Әхәт Вилданов]] | data-sort-value="1944" | 1944-08-01 | [[Ишембай районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20604422|Дәүләтҡолов Әхмәт Хажмөхәмәт улы]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-17 | [[Архангель районы (Башкортстан)|Архангель районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Венер Вахитов]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-11 | [[Солтанморат]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Усеин Җәмилев]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-15 | | | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | [[Вәкил Хаҗин]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-11 | [[Бирдегол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | |- | | | [[Идрис Фәхретдинов]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-01 | [[Кызыл Бүләк (Бакалы районы)|Кызыл Бүләк]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | [[Валентина Горбунова]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-21 | [[Ярмәкәй районы|Ярмәкәй райуны]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-03-22 | [[Уфа]] |- | 1988 | 2014 | [[Валерий Гуров]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-05 | [[Маяк (Миякә районы)|Маяк]] | | [[галим]] | | |- | | | [[Валентина Старикова]] | data-sort-value="1949" | 1949-02-24 | [[Уфа]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | |- | | | [[Фирдәвес Хисаметдинова]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | [[Рәхмәт (авыл)|Рәхмәт]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-03 | [[Уфа]] |- | | | [[Рәсимә Уракчына|Рәсимә Ураксина]] | data-sort-value="1950" | 1950-10-19 | [[Яңа Яппар]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-23 | [[Уфа]] |- | | | [[Миңсылу Усманова]] | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | [[Баймак районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Василий Бабенко]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-20 | ''[[:d:Q25436462|Verkhny Kulchum]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | |- | | | [[Владимир Иванов (1950)|Владимир Иванов]] | data-sort-value="1950" | 1950-04-28 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | [[Светлана Горбушина]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-13 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | ''[[:d:Q113535182|Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-22 | [[Төньяк Шакша]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[галим]] | | |- | | | [[Миңлегали Нәдергулов]] | data-sort-value="1953" | 1953-10-07 | [[Ишбулды (Җылаер районы)|Ишбулды]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Раил Әсәдуллин]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-25 | [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә эшчеләр бистәсе]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | | |- | | | [[Валентина Борисова]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-16<br/>1953 | [[Бишбүләк районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q75433019|Ivan Borisov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-30 | [[Казакъ Совет Социалистик Республикасы|Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q76252896|Фәтихов Миңлехан Әбүҙәр улы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-09 | [[Кушкаран]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Ринат Харисов (1953)]] | data-sort-value="1953" | 1953-06-12 | [[Ленин Бүләге]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q4685922|adult educator]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q124460548|Хәйруллина Рәйсә Хәниф ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-15 | [[Уфа]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q134621888|Харисов Ринат Зөфәр улы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-12 | [[Ленин Бүләге]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q4685922|adult educator]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | [[Эльза Хөснетдинова|Илзә Хөснетдинева]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-24 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | | |- | | | [[Ринат Солтанов]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-09 | [[Сибай]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-05-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q74850778|Бенин Владислав Львович]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-24 | [[Пенза]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q110458205|Михаил Бикмеев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-04 | [[Кашкалаша]]<br/>[[Благовар районы]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | 1987 | 1994 | [[Лариса Ямаева]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-07 | [[Улан-Удэ]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-05 | [[Уфа]] |- | | | [[Рөстәм Гаделшин]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-14 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[математик]] | data-sort-value="2016" | 2016-05-10 | |- | | | [[Әлфис Гаязов]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-03 | [[Иске Казанчы]] | | [[шагыйрь]] | | |- | | | ''[[:d:Q65334233|Борханова Флүрә Булат ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-10 | [[Азәрбайҗан]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Рамил Мөдәрисов]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-18 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | |- | | | [[Гүзәл Әбсаттарова|Гүзәл Габделсаттарыва]] | data-sort-value="1957" | 1957-10-01 | [[Уфа]] | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q76143966|Әпсәләмова Әминә Ғәбделәхәт ҡыҙы‎]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-17 | [[Иске Турай]] | [[Адыгея дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | [[Сергей Ковалёв (1958)]] | data-sort-value="1958" | 1958-10-30 | [[Төньяк Шакша]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q38053159|геоморфолог]]'' | | |- | | | [[Ришат Нигъмәтуллин (1959)]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-11 | [[Зиянчура районы]]<br/>[[Исәнгол (Зиянчура районы)|Исәнгол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]] | | |- | | | [[Гөлнур Бохарова]] | data-sort-value="1960" | 1960-11-29 | [[Гафури районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q111902233|Сөләймәнов Ринат Рәмил улы]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-21 | [[Чакмагыш районы]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109614624|Абдуллин Рәмил Рәйес улы]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-22 | ''[[:d:Q4065333|Andijan (village)]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q117280356|Хөсәйенова Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-29 | [[Усман (Торымбәт авыл советы)|Усман]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q74698266|Bajmiev Aleksej Chәnif uly]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-23 | [[Тәтешле районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Илүзә Ногманова]] | data-sort-value="1972" | 1972-08-22 | [[Баймак]] | ''[[:d:Q4080164|Башкортстан дәүләт хореография көллияте]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q55104373|Вахитова, Юлия Венеровна]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-17 | | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | |- | | | [[Луиза Сәмситова]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-14 | [[Балакатай районы]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Лилия Хәйбуллина]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | [[Гомәр (Ишембай районы)|Гомәр]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-05-06 | |- | | | ''[[:d:Q60831159|Denis Borisov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-18 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q159630|Хемниц тихникә үнивирситите]]'' | [[математик]] | | |- | 2002-08-28 | | ''[[:d:Q60393785|Nikolai Shcherbakov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1999 | | ''[[:d:Q64500283|Zolya Khusnutdinova]]'' | | | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2006-07-01 | | ''[[:d:Q87479824|Lira A Gaysina]]'' | | | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q12358881|альголог]]'' | | |} {{Wikidata list end}} ===Тәмамлаучылар=== {{seealso|Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4080166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4080166/p580:башлау,p69/Q4080166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Хәй Мөхәмәдьяров]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-02 | [[Пермь губернасы]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1942" | 1942-12 | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | | | ''[[:d:Q106998190|Вәлиев Баҡый Вәли улы]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-12-28 | [[Түбән Таулыкай]]<br/>[[Югары Таулыкай]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Сибай]] |- | | | [[Мостай Кәрим]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-20 | [[Келәш]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 | [[Уфа]] |- | | | [[Лия Шакирова|Лия Шакирыва]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-09 | [[Уфа]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-29 | [[Казан]] |- | | | ''[[:d:Q109014661|Кәримов Зәки Вәли улы]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-15 | [[Үрнәк (Чакмагыш районы)|Үрнәк]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-05-18 | [[Уфа]] |- | | 1950 | [[Гали Сәетбатталов|Гали Сәетбатталыв]] | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Сәеткол (Күгәрчен районы)|Сәеткол]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-31 | [[Уфа]] |- | | | [[Флүрә Әхмәрева]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-14 | [[Карышбаш]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-03-20 | [[Уфа]] |- | | 1974 | [[Фирдәвес Хисаметдинова]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | [[Рәхмәт (авыл)|Рәхмәт]] | [[галим]] | [[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]<br/>Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2023" | 2023-10-03 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q18396335|Нариман Гаетмөхәммәтев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-20 | [[Шәехләр (Омск өлкәсе)|Шәехләр]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q111008033|Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-06 | [[Иске Собхангол (Бөрҗән районы)|Иске Собхангол]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Башкортстан Корылтае]] | | |- | | | ''[[:d:Q16713210|Mavletbay Khalilov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-02 | [[Ишембай]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q112324671|Ғүмәрова Роза Шәриф ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-11 | [[Иске Собхангол (Бөрҗән районы)|Иске Собхангол]] | [[укытучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q112655565|Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-05 | [[Башкорт Илчекәе|Баш-Ильчикей]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]'' | | | |- | | | [[Раил Әсәдуллин]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-25 | [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә эшчеләр бистәсе]] | [[галим]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q57203463|Шәйбәков Ринат Гәрәй улы]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-20 | [[Зөяк]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | | | [[Розалия Солтангәрәева]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-28 | [[Яңа Сәпәш (Әлшәй районы)|Яңа Сәпәш]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q52107355|folklore collector]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20596083|Вәгыйзь Шәйхетдинов]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-08 | [[Бүздәк районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Вәгыйзь Шәйхетдинов|Шәйхетдинов Вәгыйз Гайнелгыйлем улы]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-08 | [[Кәпәй-Кобау]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Зифа Нагаева]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 | [[Иске Итекәй]] | [[композитор]]<br/>[[җырчы]] | [[Юлдаш радиосы]]<br/>''[[:d:Q4080194|GTRK Bashkortostan]]''<br/>[[Туган тел (телеканал)|Туган тел]] | | |- | | | ''[[:d:Q112065058|Шәйәхмәтов Өлфәт Шәйхизаман улы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-15 | [[Яңа Катай]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q113561556|Ҡаҙыева Розалия Мәүләүи ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-15 | [[Абдулла (Мәчетле районы)|Абдулла]] | [[укытучы]] | | | |- | | | [[Рафаил Кадыйров (1957)|Рафаил Кадыйров]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-02 | [[Тугай (Гафури районы, Үтәк авыл советы)|Тугай]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | 1979 | ''[[:d:Q4519486|Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-21 | [[Әлшәй районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Муллаян Дәүләтьяров|Муллаҗан Дәүләтъяров]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-02 | [[Ишмәмәт]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-07 | [[Наполи]] |- | | | [[Борис Самосюк]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-29 | [[Башкортстан]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Айрат Терегулов|Айрат Тереголыв]] | data-sort-value="1957" | 1957-10-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q49240256|Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-14 | [[Төйлегән районы|Төлген районы]] | | | | |- | | | [[Салават Исхаков]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-07 | [[Миңҗитәр]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60475897|Диярова Зиниә Әнүәр ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-05 | [[Искуҗа (Әбҗәлил районы)|Искуҗа]] | ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | | |- | | | [[Әхмәр Үтәбаев]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-29 | [[Баймак районы]] | [[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q111902233|Сөләймәнов Ринат Рәмил улы]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-21 | [[Чакмагыш районы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4454377|Matveï Teliatnikov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-18 | | ''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q109614624|Абдуллин Рәмил Рәйес улы]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-22 | ''[[:d:Q4065333|Andijan (village)]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | [[Айрат Янчур улы Зарипов|Айрат Янчура улы Зарипов]] | data-sort-value="1962" | 1962-10-12 | [[Ләмәзтамак]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q4080157|Bashkir Encyclopedia, publisher]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109280343|Хәлитов Ғайса Әхәт улы]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-05 | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11130536|water burial]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q84081220|Алсынбаев Нияз Зәбихулла улы]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-05-01 | [[Ишморза (Баймак районы)|Ишморза]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2026" | 2026-06-09 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q122962443|Ҡылысов Урал Ишбирҙе улы]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-10 | [[Иске Сибай]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-05-08 | |- | | | [[Чулпан Билалова]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-16 | [[Борай районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | 2005 | | [[Зөлфия Шакирова]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-05 | [[Югары Аташ]] | [[җырчы]] | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | | |- | | | ''[[:d:Q116959969|Алғышаева Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-01 | [[Галиәкбәр (Бөрҗән районы)|Галиәкбәр]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[мәктәп]] | | |- | | | [[Рөстәм Әхмәдинуров]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-11 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]''<br/>[[Башкортстан Корылтае]] | | |- | | | ''[[:d:Q110751287|Ситдиков, Ринат Даянович]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-08 | [[Лагыр (Башкортстан)|Лагыр]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | | |- | | | [[Марат Кәбиров|Марат Кәбирев]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-23 | [[Чуракай]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | 1988 | 1993 | [[Гөл Мирһади]] | data-sort-value="1971" | 1971-04-23 | [[Түбән Карыш]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | [[Лена Абдрахманова]] | data-sort-value="1971" | 1971-06-10 | [[Күгәрчен районы]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | [[Лилия Гомәрова]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-16 | [[Учалы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q109278764|Хәкимова Фәнүзә Әҡсән ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-09 | [[Ишембай районы]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[мәктәп]] | | |- | | | [[Аббас Галләмов]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-30 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q49176591|public relations executive]]''<br/>''[[:d:Q8125919|political adviser]]''<br/>''[[:d:Q175301|нотыклар язучы]]''<br/>''[[:d:Q5027838|campaign manager]]''<br/>''[[:d:Q1642960|pundit]]'' | ''[[:d:Q686098|Уң көчләр берлеге]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60040332|Aibulat Khazhin]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | | | [[Луиза Сәмситова]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-14 | [[Балакатай районы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | [[Лилия Хәйбуллина]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | [[Гомәр (Ишембай районы)|Гомәр]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2007" | 2007-05-06 | |- | | | ''[[:d:Q62072691|Vener Kashayev]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-16 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | [[Гүзәл Вилданова]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-28 | [[Учалы районы]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | 1993 | 1998 | [[Илнур Миргалиев]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-25 | [[Якуп (Кушнарин районы)|Якуп]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | |- | | | ''[[:d:Q118954303|Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-01-16 | [[Байназар (Бөрҗән районы)|Байназар]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16854264|Андрей Строкин]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-09 | [[Чернушка (шәһәр)|Чурныш]] | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | | 2022 | ''[[:d:Q115088212|Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-04 | [[Мәскәү (Учалы районы)|Мәскәү]] | ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | |- | | | [[Елизавета Гречишникова]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-12 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | [[Илнур Гайнетдинов]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-30 | [[Яңа Усман (Камышлы районы)]] | [[имам]]<br/>[[мөфти]] | [[Россия мөселманнары Диния нәзарәте]] | | |- | | | [[Оксана Савченко]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-10 | [[Петропавловск-Камчатский]] | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | 1998-09-01 | 2004-06-01 | ''[[:d:Q56866786|Rustam G Rakhmeyev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q48625422|Institute of Physics of Molecules and Crystals]]'' | | |- | 2000-09-01 | 2005-07-02 | ''[[:d:Q60321122|Irek I. Musabirov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263254|Institute of Metal Superplasticity Problems]]'' | | |- | 1991-09-01 | 1996-06-26 | ''[[:d:Q87479824|Lira A Gaysina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q12358881|альголог]]'' | ''[[:d:Q30263261|Russian Research Institute for Phytopathology]]''<br/>Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | 2016-09-01 | 2018-06-30 | ''[[:d:Q90594116|Mansaf Tayupov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q48625422|Institute of Physics of Molecules and Crystals]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Чыганак == * [http://ktrb.ru/trubrik/page_430.html/trub4/6683.html Зәки Кәримов, Киләчәге якты, өметле]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф|Уфа|Башкортстан|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] {{Башкортстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1967 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]] [[Төркем:Уфа университетлары]] 5rd9ctxyb0mj3f2efnyf2hb0f351dy1 0 52475 6000589 4410215 2026-08-13T12:25:32Z Dr. Thomas Liptak 58369 /* Галерея */ photo updated 6000589 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |халәт = шәһәр |татар исеме = Майнадагы Франкфурт |чын исем = {{lang-de|Frankfurt am Main}} |ил = Алмания |герб=DEU Frankfurt am Main COA.svg |байрак=Flag of Frankfurt am Main.svg |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 6|lat_sec =49 |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 40|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = [[Рәсем:Frankfurt collage.jpg|250px]] |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = |төбәк = Һессен |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = мэр |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 794 |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = 248,31 |шәһәр = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = 679&nbsp; 664 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = |DST = |телефон коды = +49 69 …<br />+49 6109 …<br />+49 6101 … |почта индексы = |почта индекслары = 60311 — 65933 |автомобил коды = F |Commons-та төркем = |сайт = http://www.frankfurt.de | сайт теле=de | сайт теле 2=en | сайт теле 3= ru | сайт теле 4=fr | сайт теле 5=es }} '''Франкфурт''' яки '''Майндагы Франкфурт''' – [[Алмания]]нең [[Һессен Федераль җире]]нең төп шәһәре, Алманиядә кеше саны буенча бишенче урында тора. [[Майн]] елгасы буена урнашкан. Шәһәр борынгы архитектурасы белән гаять үзенчәлекле. Франкфурт шулай ук Алманиянең финанс башкаласы булып санала, шәһәрдә ил иң зур [[Франкфурт фонд биржасы|фонд биржасы]] урнашкан. Германиядә Франкфурт шәһәрләре икәү. Берсе көньякта, [[Одер]] елгасы буенда, икенчесе Майна буенда. [[Майндагы Франкфурт һава аланы|Франкфурт аэропорты]] – Европадагы өч иң зур аэропортларның берсе. Минут саен диярлек самолетлар төшеп утыра һәм очып китеп тора. Аларның очы-кырые күренми. == Тарихи белешмә == Франкфурт (Franconofurd) беренче тапкыр [[794 ел]]да искә алына. [[885 ел]]дан башлап Герман императорларын сайлау Франкфуртта оештырыла. [[1562 ел]]ны коронация тантанасы Ахеннан Франкфуртка күчерелә. [[1150 ел]]ны беренче тапкыр Франкфуртның атаклы ярминкәсе искә алына. [[1240 ел]]ны император [[Фридрих II]] катнашучыларга (сәүдәгәрләр, сатып алучылар һ.б.) аерым өстенлекләр һәм яклау хокуклары бирә. Франкфуртның атаклы Халыкара китап ярминкәсе беренче тапкыр [[1478 ел]]да үткәрелә. [[1939 ел]]ның [[26 август]]ында Майндагы Франкфуртта [[армияләрнең «C» төркеме]] оештырыла. == Галерея == <center><gallery widths="180px" perrow=3> Файл:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|<center>Зенкенберг музее<center> Файл:Gerechtigkeitsbrunnen.jpg|<center> Гадел хөкем фонтаны<center> Файл:Frankfurt am Main, Alte Oper am Opernplatz.jpg|<center>Иске Опера<center> Файл:Villa metzler.jpg |<center>Сынлы сәнгать музее<center> Файл:Bolongaropalast ffm-hoechst.jpg|<center>Франкфурт Сарае<center> Файл:Frankfurt Stock Exchange 1.jpg|<center>[[Франкфурт фонд биржасы]]<center> Файл:Deutsche-Bank-Frankfurt-am-Main.jpg|<center> [[Deutsche Bank]] штаб-квартирасы <center> Файл:Frankfurt Am Main-Commerzbank Tower-Ansicht vom Eisernen Steg.jpg|<center>[[Коммерцбанк-Тауэр]]<center> Файл:Maintower frankfurt sun.jpg|<center>[[Майнтауэр]]<center> </gallery></center> {{Панорама|Cityscape Frankfurt.jpg|900px|<center>Шәһәрнең эшмәкәрлек үзәге манзарасы</center>}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Алмания шәһәрләре]] 9yu41joyy2cpvvyg9ql6bspb5e4ny4r 0 165553 6000623 4157051 2026-08-13T18:20:28Z Әмир 15082 өстәмә 6000623 wikitext text/x-wiki '''Галимов''' – [[татар]], [[башкорт]] [[халык|халкында]] еш очрый торган фамилия. «Галим» исеменнән ясалган. ''[[Татар]]ча [[Википедия]]дә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:'' * [[Айдар Галимов]] (1967), җырчы, Татарстанның, Башкортстанның халык артисты. * [[Алмаз Галимов]] (1973), педагогика фәннәре докторы (2019), профессор (2019). * [[Әкрам Галимов]] (1892-1913), язучы, мөгаллим. * [[Әнвәр Галимов]] (1949―2021), укытучы, спортчы, тренер, РСФСР спорт мастеры, Россиянең халык мәгарифе отличнигы. * [[Баязит Галимов]] (1942―2024), фәлсәфә фәннәре докторы (1989), профессор (1990), БДУ беренче проректоры (1996-2005). БР атказанган фән эшлеклесе (1997). * [[Вәсил Галимов]], үзешчән композитор, автор-башкаручы. * [[Вахит Галимов]] (1921-1943), [[Советлар Берлеге Каһарманы]] ([[1944]]). * [[Вәлиәхмәт Галимов]] (1908-1994), актер, режиссер, РСФСР атказанган (1949), БАССР халык (1944) артисты. [[Хаҗиәхмәт Галимов|Х. Г. Галимовның]] бертуган энесе (''[[Уфа]]''). * [[Дамир Галимов]] (1944), режиссёр, БР атказанган сәнгать эшлеклесе. * [[Гариф Галимов]] (1912-2005), [[Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы|Үзбәкстан ССР]] дәүләт эшлеклесе. * [[Эрик Галимов]] (1936), геология-минералогия фәннәре докторы. * '''[[Ильяс Галимов (мәгънәләр)|Ильяс Галимов]]''' ** [[Ильяс Галимов (1937)|Ильяс Галимов]] (1937—2004), спортчы (''[[футбол]]''). ** [[Ильяс Галимов (1976)|Ильяс Галимов]] (1976—2020), спортчы (''[[билбаулы көрәш]]''). * '''[[Искәндәр Галимов]]''' ** [[Искәндәр Галимов (1950)|Искәндәр Галимов]] (1950), [[Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министрлыгы|Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министры]] (1993-1998). ** [[Искәндәр Галимов (1960)|Искәндәр Галимов]] (1960—2022), [[Яр Чаллының Үзәк районы]] башлыгы (2012-2022 елларда). * [[Кадыйрҗан Галимов]] (1935―2016), төбәк тарихчысы. * '''Камил Галимов''' ** [[Камил Галимов (табиб)|Камил Галимов]] (1962), табиб, медицина фәннәре кандидаты. ** [[Камил Галимов (төзүче)|Камил Галимов]] (1954), «Алабуга АЗ» ААҖ генераль директоры ([[2009]]). * [[Корбан Галимов]] (1909-1986), физика-математика фәннәре докторы ([[1958]]), профессор ([[1959]]). * [[Мөхәррәм Галимов]] (1907–1990), авиация генерал-майоры. I класслы штурман, СССРның атказанган хәрби штурманы. * [[Разиф Галимов]] (1951), техник фәннәр кандидаты, «Азнакайнефть» НГДУ башлыгы ([[2006]]). * [[Ринат Галимов]] (1956), БР технадзоры баш инспекторы ([[2010]]). * [[Рубин Галимов]] (1974), БР [[Илеш районы]] хакимиятендә район башлыгы урынбасары. * [[Рәис Галимов]] (1946), спортчы (җилкәнле көймәдә узышу). * [[Сәләм Галимов]] (Г. Сәләм) (1911-1939), шагыйрь. * [[Сәләхетдин Галимов]] (1882-1946), имам, [[1920-еллар]]да мәктәп директоры (''[[Калуга]]''). * '''Фәрит Галимов''' ** [[Фәрит Галимов (радиофизик)|Фәрит Галимов]] (1962), галим-радиофизик ([[Казан]], [[Татарстан]]). ** [[Фәрит Галимов (төзүче)|Фәрит Галимов]] (1940), дәүләт-хуҗалык эшлеклесе ([[Нурсолтан]], [[Казакъстан]]). * [[Хаҗиәхмәт Галимов]] (''[[Хаҗи Бохарский]]'', 1899-1994), актер, режиссер, РСФСР атказанган (1957), БАССР халык (1944) артисты (''[[Уфа]]''). ---- * '''[[Галимова]]''' ** [[Эльмира Галимова]], композитор. ** [[Резеда Галимова]], җырчы (''лирик сопрано''), РФ атказанган артисты. == Моны да карагыз == * '''[[Алимов]]''' == Шулай ук карагыз == * [[Г. Сәләм премиясе]] (Сәләм '''Галимов''' исемендәге премия) {{Күп мәгънәле}} [[Төркем:Шәхесләр]] beea11l3ijafh642g8xeaaioaltnzus 0 175338 6000670 5975476 2026-08-14T05:23:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000670 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Арча ПК.jpg|250px|thumb|right|Көллият бинасы]] '''Арча педагогика көллияте''', [[Габдулла Тукай]] исемендәге Арча педагогика көллияте, {{lang-ru|Арский педагогический колледж имени Габдуллы Тукая}} — [[1920 ел]]дан [[Казан губернасы]] [[Арча кантоны]] (''[[1920 ел]]ның [[27 май|27 маеннан]] [[Татарстан АССР]], [[1990 ел]]ның [[30 август]]ыннан [[Татарстан]]'') [[Арча]] [[шәһәр]]ендә эшләп килүче, Татарстан фән һәм мәгариф министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче дәүләт {{comment|автоном|автоном}} белем бирү оешмасы.<br/> [[Каюм Насыйри премиясе]] лауреаты (''[[2007]]'').<br/> Көллият директоры — Гөлнара Гарипова. == Тарих == [[Файл:Әлифба музее 1.jpg|200px|thumb|right|Көллият алдында [[Әлифба]]га һәйкәл]] * [[1920 ел]]да [[Казан өязе]] [[Арча кантоны]]ның [[рус]] һәм [[татар]] мәктәпләре өчен яңа төр совет мөгаллимнәре әзерләү максатында [[Иске Йорт (Арча районы)|Иске Йорт]] авылы мөгаллиме Якупов башлангычы белән тизләтелгән (2-3 айлык) '''педагогик курслар''' ачыла. * [[1930 ел]]ның [[24 июнь|24 июнендә]] әлеге курслар җирлегендә ТАССР мәгариф халык комиссариаты күрсәтмәсе нигезендә '''Арча агропедагогия техникумы''' ачыла. Уку йортына 7 сыйныф белемле яшьләрне алалар<ref>{{Citation |title=Арча районы тарихы |url=http://arsk.tatarstan.ru/rus/about/istoria.htm |access-date=2016-02-07 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405004047/http://arsk.tatarstan.ru/rus/about/istoria.htm |dead-url=yes }}</ref>. * [[1937 ел]]да техникум '''педагогия училищесы''' итеп үзгәртелә. Башлангыч сыйныф укытучылары һәм өлкән пионер {{comment|әйдәманнары|вожатыйлары}} әзерләү буенча махсуслаша. * [[1946 ел]]ның 26 [[февраль|26 февралендә]] [[ТАССР]] {{comment|ХКШ|Халык Комиссарлары шурасы}} һәм [[КПСС|РКП (б]]) [[КПССның Татарстан өлкә комитеты|Татарстан өлкә комитеты]]ның бердәм 117 нче санлы карары нигезендә уку йортына татар халык шагыйре [[Габдулла Тукай]] исеме бирелә. * [[1967 ел]]дан педагог-оештыручылар, балалар оешмалары әйдәманнары һәм балаларның буш вакытын оештыручылар әзерләү буенча өстәмә белем дә бирелә. * [[1992 ел]]дан '''Арча педагогия көллияте'''<ref>Приказ Министерства образования Российской Федерации от 07.06.1995 N 295</ref>. * [[2014 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан '''Казан арты милли кадрлар әзерләү үзәге''' статусы бирелә<ref>[https://edu.tatar.ru/upload/images/files/%D0%9E%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы боерыгы № 265/14 27.01.2014]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[2011 ел]]да «Иман» продюсерлык үзәге көллият тарихына багышланган «Ягымлы кычыткан» ({{lang-ru|Ласковая крапива}}) фильмы төшергән (реж. Николай Морозов)<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2011/03/30/263904/?font=normal Татар-информ, 30.03.2011]</ref>. == Белгечлекләр == * Башлангыч сыйныфларда укыту * Мәктәпкәчә тәрбия * Физик тәрбия * Музыка белеме * Компьютер системаларында программалаштыру == Кызыклы факт == [[Файл:Әлифба музее.jpg|200px|thumb|right|«[[Әлифба]] музее»ннан күренеш]] Көллияттә дөньяда уникаль булган дәүләт [[«Әлифба» музее (Арча)|«Әлифба» музее]] ачылган. Музей Бөтенроссия музейлар ресстрына кертелгән. Төп экспозициядә — 37 мәртәбә нәшер ителгән [[татар]] «[[Әлифба]]»сы һәм аны төзүчеләр [[Сәләй Вәгыйзов]], [[Рәмзия Вәлитова]] турында мәгълүмат. Музейда 200 дән артык төрле милләт әлифбалары үрнәкләре җыелган<ref>[http://www.museum.ru/M2783 Әлифба музее]</ref><ref>{{Citation |title=Күчмәннәр командасы сайты |url=http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA |access-date=2016-02-07 |archive-date=2016-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826193953/http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA |dead-url=yes }}</ref>. == Шәхесләр == === Директорлар === * 1920-???? — ... * ????-???? — ... * 1981-2002 — [[Илдус Сәгъдиев]] * 2002-2013 — [[Наил Габдрахманов]] * [[2013 ел|2013]]-{{CURRENTYEAR}} — [[Гөлнара Гарипова]] === Укытучылар === Укуханәдә [[рус теле]] һәм [[чуаш теле]] укытучысы булып чуаш язучысы [[Ефрем Еллиев]] (''[[1907 ел|1907]]-[[1942 ел|1942]]'') эшләгән. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q25555739. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q25555739/p580:башлау,p108/Q25555739/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | 1920 | 1932-01 | [[Хәсәнгата Габәши]] | data-sort-value="1863" | 1863-01-11 | [[Кече Солабаш]] | [[Гаффария мәдрәсәсе]] | [[казый]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[:commons:Category:Khasan-Gata Gabashi|Khasan-Gata Gabashi]] | data-sort-value="1936" | 1936-08-07 |- | | | [[Хәлим Искәндәрев]] | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Арыслан (Кыйгы районы)|Арслан]] | [[Рәсүлия мәдрәсәсе|«Рәсүлия» мәдрәсәсе]]<br/>[[«Галия» мәдрәсәсе]] | | | data-sort-value="1958" | 1958 |- | 1937 | No/unknown value | [[Сәләй Вәгыйзов]] | data-sort-value="1908" | 1908-10-24 | [[Татар Байтуганы|Байтуган (Камышлы районы)]] | | [[укытучы]] | [[:commons:Category:Saley Vagizov|Saley Vagizov]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-05 |- | 1937 | 1969 | [[Рәмзия Вәлитова]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-29 | [[Стәрлетамак]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="2002" | 2002-10-22 |- | 1961 | 1990 | [[Хөсәен Хәйруллин]] | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Кече Тормы]] | | ''[[:d:Q58209937|тарих укытучысы]]'' | | |- | 1963 | 2002 | [[Илдус Сәгъдиев]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-25 | ''[[:d:Q23895772|Ямашурминское сельское поселение]]'' | Арча педагогика көллияте<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Арча педагогия укуханәсен тәмамлаучылар}} Нигез салынганнан бирле, уку йорты 16 меңнән артык башлангыч сыйныфлар укытучысы әзерләп чыгарган. * [[Олег Исаев]] — очучы, майор, РФ каһарманы (''вафатыннан соң''). * [[Лотфулла Мусин]] — Социалистик Хезмәт Каһарманы. * [[Илсур Шәйхетдинов]] — Социалистик Хезмәт Каһарманы. * [[Мөхәммәт Мәһдиев]] — язучы, [[Тукай премиясе]] лауреаты (''[[1990]]''). * [[Гариф Ахунов]] — язучы, [[Тукай премиясе]] лауреаты (''[[197]]3''). * [[Фәрваз Миңнуллин]] — язучы, [[ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (''[[1982]]''). * [[Гөлчәчәк Галиева]] — язучы. * [[Флёра Тарханова]] — шагыйрә, тәрҗемәче. * [[Сания Әхмәтҗанова]] — шагыйрә. * [[Риф Хәйретдинов]] — тарих фәннәре докторы. * [[Сәгыйть Исәнбаев]] — әдәбият галиме. * [[Самат Шакир]] — язучы. * [[Хәнәфи Бәдигый]] — язучы. * [[Равил Галиәхмәтов]] — РСФСР атказанган укытучысы. * [[Газиз Нәбиуллин]] — язучы. * [[Фәрит Шәрифуллин]] — [[Татарстанның атказанган укытучысы]]. * [[Флера Саттарова]] — тарих фәннәре докторы, профессор. * [[Мәрьям Хәсәнова]] — педагогика фәннәре кандидаты, профессор. * [[Яхъя Халитов]] — язучы, тәрҗемәче, РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре. * [[Кәмәрия Хәмидуллина]] — Татарстанның атказанган укытучысы. * [[Дания Әхмәтова]] — педагогика фәннәре докторы, профессор. * [[Роза Садыйкова]] — икътисад фәннәре докторы, профессор. * [[Илдар Ситдыйков]] — медицина фәннәре докторы, профессор. * [[Валентин Беркутов]] — педагогика фәннәре докторы, профессор. * [[Гаптрәүф Нуриев]] — филология фәннәре докторы, профессор. * [[Лилия Хәмитова]] — эстрада җырчысы. * [[Раяз Фасихов]] — эстрада җырчысы. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q25555739. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q25555739/p580:башлау,p69/Q25555739/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | 1936 | 1939 | [[Миңлегөл Җәләева]] | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Курамьял]]<br/>[[Арбур вулысы]]<br/>[[Малмыж өязе]] | [[укытучы]] | | | No/unknown value |- | | 1947 | [[Мөхәммәт Мәһдиев]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-01 | [[Гөберчәк]] | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Muhammad Magdeev|Muhammad Magdeev]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-14 |- | | | [[Фәрваз Миңнуллин]] | data-sort-value="1934" | 1934-08-05 | [[Арча районы]] | [[язучы]] | | | |- | | 1956 | [[Илдус Сәгъдиев]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-25 | ''[[:d:Q23895772|Ямашурминское сельское поселение]]'' | ''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]'' | Арча педагогика көллияте | | |- | 1973 | 1977 | [[Илдар Шакиров|Илдар Абдулла улы Шакиров]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-02 | [[Борындык (Кайбыч районы)|Борындык]] | ''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | [[Олы Урсак төп мәктәбе|Олы Урсак урта мәктәбе]]<br/>[[Морзалар (авыл)|Морза (Апас районы)]]<br/>[[Борындык төп мәктәбе]]<br/>[[Кайбыч районы мәгариф бүлеге]]<br/>[[Кайбыч ягы музее]] | | |- | | | [[Олег Исаев]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-14 | [[Урта Көшкәт]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996-05-05 |- | | | [[Лилия Хәмитова]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-02 | [[Арча]] | [[җырчы]] | | | |- | | | [[Булат Бәйрәмов]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-20 | [[Иж-Бубый]] | [[җырчы]] | [[Татар радиосы]]<br/>''[[:d:Q123054919|Мәйдан TV]]'' | | |- | | | [[Ирек Миңнеәхмәтов|Ирек Миңнеәхмәтев]] | data-sort-value="1980" | 1980-12-25 | [[Казан]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Irek Minnakhmetov|Irek Minnakhmetov]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-13 |- | | | [[Илназ Гарипов]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-02 | [[Казан]] | [[җырчы]] | ''[[:d:Q123054919|Мәйдан TV]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://edu.tatar.ru/arsk/page956635.htm/page957950.htm Көллиятнең «Татарстанның электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200727/https://edu.tatar.ru/arsk/page956635.htm/page957950.htm |date=2016-03-04 }} == Моны да карагыз == * [[Сәләй Вәгыйзов]] * [[Рәмзия Вәлитова]] {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1920 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика көллиятләре]] [[Төркем:Арча районы уку йортлары]] [[Төркем:Арча оешмалары]] [[Төркем:Каюм Насыйри премиясе лауреатлары]] pnq7jw2xi72kjujcqhx6isls3llfddk 0 188247 6000598 4079794 2026-08-13T14:23:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000598 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Пётр Лесгафт | рәсем = П. Ф. Лесгафт (фото конца XIX в.).jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = <small>П.Ф. Лесгафт (''1837-1909'')</small> | тулы исем = Пётр Франц улы Лесгафт | һөнәр = анатом | туу датасы = 20.09.1837 | туу җире = {{туу җире|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} | милләт = [[алман]] | үлем датасы = 28.11.1909 | үлем җире = {{үлем җире|Мисыр|Мисырда}} | әти = Иоһанн Отто Петер Лесгафт | әни = Һенриетта Луиза Адам Лесгафт | ир = | хатын = Елизавета Юргенс | балалар = ''улы'' Борис (''[[1866 ел|1866]]-[[1944 ел|1944]]''), ''хәрби табиб'' | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{III дәрәҗә Изге Станислав ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Лесгафт}}</small> '''Пётр Лéсгафт''', Пётр Франц улы Лесгафт, {{lang-ru|Лесгафт Пётр Францевич}} (''[[1837 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябре]], [[Санкт-Петербург]] — [[1909 ел]]ның [[28 ноябрь|28 ноябре]] ([[11 декабрь]]), [[Мисыр]]'') — анатом, педагог, җәмәгать эшлеклесе, медицина докторы (''[[1865 ел|1865]]''), хирургия докторы (''[[1868 ел|1868]]''). [[Казан университеты|Казан]] (''[[1868 ел|1868]]-[[1871 ел|1871]]'') һәм [[Санкт-Петербург университеты|Петербург]] (''[[1886 ел|1886]]-[[1897 ел|1897]]'') университетлары профессоры. [[Россия империясе]]ндә физик тәрбия турында фәнгә һәм дәвалау гимнастикасына нигез салучыларның һәм хатын-кызларга югары белем бирүне оештыручыларның берсе. [[Анатомия]], [[биология]], педагогика, сөяк төзелеше, суставлар һәм мускуллар эшчәнлеге турында гыйльми хезмәтләр авторы. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:П.Лесгафт.jpg|200px|thumb|right|П.Ф. Лесгафт.<br/><small>''PhotoKzn.ru''</small>]] [[1837 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябрендә]] [[Санкт-Петербург]] шәһәрендә ювелир гаиләсендә өченче бала булып туган. Әтисе улын аптекага укырга бирә, ләкин әлеге һөнәрне ошатмыйча, улы аннан китә. Әтисе, ачуы килеп, улына белем алырга ярдәм итүне туктата. Шул көннән Пётрга үз көнен үзе күрергә туры килә. Абыйсы Александр ярдәме белән, берничә еллык программаны берьюлы тапшырып, Изге Анна укуханәсенең ир-балалар бүлеген көмеш медальгә тәмамлый һәм Петербург медицина-хирургия академиясенә укырга керә. Гаиләсеннән ярдәм булмагач, шәхси дәресләр биреп булса да, укуын өзми, академиядә яратып, тырышып укый. Аның остазлары профессорлар химик [[Николай Зинин|Н.Н. Зинин]] һәм анатом В.Л. Грубер була. [[1861 ел]]да академияне бик яхшыга тәмамлагач, аны әлеге уку йортында анатомия фәнен укытырга калдыралар. == Казанда == [[1868 ел]]ның [[көз]]ендә [[Казан университеты]]ның физиологик анатомия кафедрасына мөдир һәм профессор итеп сайлыйлар. Билгеле шәкертләреннән берсе — [[Вера Фигнер]], [[Сара Шакулова]] (''[[Санкт-Петербург]]та курсларда укый''). [[1871 ел]]да Казан уку округы попечителе [[Петр Шестаков|П.Д. Шестаковның]] башбаштаклыгына һәм Казан университетының администрациясе эшчәнлегенә протест белдергән өчен университеттан куыла. ==== «Лесгафт эше» ==== [[1863 ел]]да [[Казан университеты]]нда уку йортына бераз мохтариятлек бирүче яңа устав кабул ителә. Ректорны сайлап кую кертелә, шуңа бәйле рәвештә уку йортының эчке мәсьәләләрен хәл итәргә хокуклы булган коллегияле орган — галимнәр шурасының дәрәҗәсе үсә. Казан уку округы попечителе П.Д. Шестаков әлеге яңалыкларга каршы була. Бәйсез холыклы яшь галим Лесгафт Шестаковның яңа уставка каршы килүче кыланышлары турында «''Санкт-Петербургские ведомости''» газетасында [[1871 ел]]ның [[гыйнвар]]ында имзасыз гына мәкалә бастыра. Мәкалә астында имза булмагач, Лесгафтны җәзага тарта алмыйлар. Шул ук елның [[23 сентябрь|23 сентябрендә]] әлеге газетада П. Лесгафт (''бу юлы тулы имзасын куеп'') «''Казан университетында ниләр булып ята''» дигән икенче мәкаләсен бастыра. Уку йортында хөкем сөргән тискәре мохит аркасында, профессорлар Ковалевский, Вагнер, Павловның университетны ташлап чыгуларын, аларның кафедраларын очраклы кешеләр җитәкләве нәтиҗәсендә уку йортының дәрәҗәсе һаман саен түбән тәгәрәве турында яза. Әлеге мәкалә бөтен ил буенча шау-шу тудыра. [[1871 ел]]ның [[октябрь|октябрендә]] П.Д. Шестаков тырышлыгы буенча, патша [[Александр II]] фәрманы белән, П. Лесгафт, алга таба укыту эшчәнлеге алып бару тыелып, университеттан чыгарыла<ref>[http://www.lvkgmu.ru/lesgaft.html Пётр Францевич Лесгафт эше] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106040439/http://www.lvkgmu.ru/lesgaft.html |date=2014-01-06 }}{{ref-ru}}</ref>. Аны кууга протест белдереп, 7 профессор (''[[Николай Головкинский|Н.А. Головкинский]], [[Александр Данилевский|А.Я. Данилевский]], [[Василий Имшенецкий|В.Г. Имшеницкий]], [[Владимир Марковников (1838)|В.В. Марковников]], А.И. Якобий, А.З. Голубев, П.И. Левитский'') эштән китү турында гариза яза. Студентлар [[анатомия]] кафедрасына яңа укытучы билгеләүне теләмиләр, протестлар язалар, демонстрацияләргә чыгалар, == Петербургта == [[1872 ел|1872]]-[[1874 ел]]ларда Медицина-хирургия академиясе каршындагы табиб хатын-кызлар курсларында анатомия буенча дәресләр алып бара.<br/> [[1874 ел|1874]]-[[1888 ел]]ларда хәрби уку йортларында физик тәрбия эшен оештыру белән шөгыльләнә.<br/> [[1877 ел]]да офицерлар өчен уку-гимнастика курслары оештыра.<br/> [[1886 ел|1886]]-[[1897 ел]]ларда Петербург университетында анатомия буенча лекцияләр укый.<br/> [[1893 ел]]да шәкерте миллионер И.М. Сибиряков бүләк иткән 250 мең сумлык йортта, шул ук шәкерте биргән 200 мең сум акчага Петербург биология лабораториясе оештыра (''[[1924 ел]]да әлеге лаборатория нигезендә оешкан физик тәрбия институтына аның исеме бирелә, ''хәзерге'' П.Ф. Лесгафт исемендәге Милли физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек дәүләт университеты''). Әлеге лаборатория кысаларында [[1896 ел]]да физик тәрбия бирүче хатын-кызлар өчен югары фәнни курслар (''[[ел|1905]]-[[1907 ел]]ларда Югары ирекле мәктәп'') оештыра. ==== Вафаты ==== [[1909 ел]]ның [[28 ноябрь|28 ноябрендә]] ([[11 декабрь|11 декабрендә]]), сәламәтлеген төзәтергә барган җиреннән [[Мисыр]]да вафат була. Җәсәде [[Петербург]]ка кайтарылып, Волков зиратында җирләнә. == Хәтер == * [[Казан университеты]]ның анатомия театры флигеленең диварына истәлек тактаташ урнаштырылган. * [[1927 ел]]ның [[2 ноябрь|2 ноябрендә]] [[Казан]]ның [[Вахитов районы]]ндагы Муратов урамының исеме [[Лесгафт урамы (Казан)|Лесгафт урамы]] итеп үзгәртелә<ref>[http://www.photokzn.ru/articles/0/103 Улица Лесгафта в Казани. PhotoKzn.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619025123/http://www.photokzn.ru/articles/0/103 |date=2017-06-19 }}</ref><ref>{{Citation |title=О Реестре названий улиц города Казани |url=http://tatar7.info/2014/02/07/t2677.htm |access-date=2017-04-06 |archive-date=2017-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022042/http://tatar7.info/2014/02/07/t2677.htm |dead-url=yes }}</ref>. == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 # Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 17 (Ла-Ло). М.: НИ БРЭ, 2011. ISBN 978-5-85270-350-7 == Әдәбият == # Бикбулатов Р. Казань. Знаменитые люди. Книга первая. К.: «Заман», 2003.ISBN 5-89052-016-4 == Сылтамалар == * [http://funeral-spb.ru/necropols/volkliterat/lesgaft/ Лесгафт Пётр Францевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140130071251/http://funeral-spb.ru/necropols/volkliterat/lesgaft/ |date=2014-01-30 }} * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9B%D0%B5%D1%81%D0%B3%D0%B0%D1%84%D1%82,_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 ЭСБЕ // Лесгафт Пётр Францевич] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Лесгафт, Пётр}} [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Казан университеты укытучылары]] [[Төркем:Табиблар]] [[Төркем:Хирурглар]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:Санкт-Петербург хәрби-медицина академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:III дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Профессорлар]] bjhcb1fgq7b3vzvy5nnu5jyyprroclo 0 192805 6000674 3735749 2026-08-14T06:39:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000674 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем }} '''Фатыйх Кәрим урамы''' ({{lang-ru|улица Фатыха Карима}}) — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Язучы Фатыйх Кәрим (1909-1945) исемен йөртә. == Географиясе == Шиһабетдин Мәрҗани урамыннан башланып, Исмәгыйль Гаспралы урамы белән киселештә тәмамлана. == Тарих == Хәзерге исемен 1953 елның 4 дикәбреннән йөртә. == Игътибарга лаек объектлар == {{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item WHERE { ?item wdt:P669 wd:Q42092944. } |columns=label |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек |skip_table=1 |col_count=3 }} * [[«Мозаффария» мәдрәсәсе бинасы (Казан)|«Мозаффария» мәдрәсәсе бинасы]] * [[Беркутов йорты (Казан)|Беркутов йорты]] * [[Зәңгәр мәчет]] * [[Халидия мәдрәсәсе]] * [[Юнысовлар-Апанаевлар йорты (Казан)|Юнысовлар-Апанаевлар йорты]] {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Казанның тарихи урамнары}} [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] e34ur3xbvfsflg99pnzntyji45zn8vv 0 192913 6000699 6000068 2026-08-14T09:04:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000699 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санкт-Петербург дәүләт тау университеты''' — Санкт-Петербургның иң төп һәм зур вузларының берсе, Русиянең беренче югары техник уку йорты, [[Русиянең милли тикшеренү университеты]]. ==Тарих== 1773 елның октябрендә Екатерина II карары белән нигезләнгән. Аны ачылу башлангычы тулысынча башкорт сәнәгатьчесе [[Исмәгыйль Тасимов]] исеме белән бәйле. Ул үз акчасына төзелеш эшләрен башлый. [[1773]] елның [[21 октябрь|21 октябрендә]] ([[яңа ысул]] буенча 3 ноябрдә) [[Екатерина II]] Русиядә беренче югары техник мәктәбен булдыру турында Сенат карарын раслый. Ул кадет корпусы дип түгел, ә «мирза балаларыннан тыш, башкалар да укый алсын өчен» Тау училищесы дип атала. Тау кадет корпусын тәмамлаучы академик Дмитрий Соколов [[1830 ел]]да үз хезмәтләренең һәркайсында: «Төп авылдан ярты кыргый башкорт Тау корпусына башлангыч нигез ташы салуына ышанырлык түгел», — дип яза. Тау институтының 100 еллык юбилеенда институтны ташламаучы, хөкүмәт киңәшчесе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәгыйл Тасимовның образын мәңгеләштергән тезмә юллары менә мөрәҗәгать итә: Сто лет тому назад тогдашний горный мир Приятно изумил безграмотный башкир. Он подал от своих товарищей прошение - В России учредить такое заведение, Чтоб рудокопам — им, безграмотным, как сам, Давать указчиков по рудным их делам! 2009 елдан университет [[Русиянең милли тикшеренү университеты|милли тикшеренү университеты]] статусын конкурс аша алды. [[1990-еллар]]да бу университетта [[Владимир Путин]], [[Виктор Зубков]] кандидатлык диссертацияларын яклыйлар. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q2495829/p580:башлау,p108/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q2608229|Ivan Khemnitser]]'' | data-sort-value="1745" | 1745-01-05<br/>1745-01-16 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q3064032|fabulist]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[язучы]] | [[:commons:Category:Ivan Khemnitser|Ivan Khemnitser]] | data-sort-value="1784" | 1784-03-19 |- | | | ''[[:d:Q4190166|Karl Zeidel]]'' | data-sort-value="1786" | 1786 | | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[:commons:Category:Karl Zeidel|Karl Zeidel]] | data-sort-value="1842" | 1842 |- | | | ''[[:d:Q4199702|Alexey Ilyinsky]]'' | data-sort-value="1788" | 1788 | | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1837" | 1837-09-25 |- | 1839 | 1855 | [[Эдуард Эйхвальд]] | data-sort-value="1795" | 1795-07-04 | [[Елгава]] | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]'' | [[:commons:Category:Karl Eichwald|Karl Eichwald]] | data-sort-value="1876" | 1876-11-10 |- | | | ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-09-29<br/>1803-10-11 | ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]] | data-sort-value="1885" | 1885-02-03<br/>1885-02-15 |- | | | ''[[:d:Q643237|Vasili Samarsky-Bykhovets]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-11-07 | [[Томск губернасы|Тум губернасы]] | ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[офицер]] | | data-sort-value="1870" | 1870-05-31 |- | | | ''[[:d:Q370151|Viktor Bunyakovsky]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-12-16 | ''[[:d:Q737925|Бар]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | [[:commons:Category:Victor Bunyakovsky|Victor Bunyakovsky]] | data-sort-value="1889" | 1889-11-30 |- | | | ''[[:d:Q4202928|Grigory Iossa]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-01-24 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-07-27 |- | | | ''[[:d:Q4140273|Vladimir Semjonovič Gluhov]]'' | data-sort-value="1813" | 1813-02-16 | | ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1894" | 1894-02-12 |- | | | ''[[:d:Q4239772|Apollinarius Kaetanovich Krasovsky]]'' | data-sort-value="1817" | 1817-02-08 | ''[[:d:Q7530|Volhynia]]'' | ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875-06-21 |- | 1872 | 1881 | ''[[:d:Q4227519|Nikolay Koksharov]]'' | data-sort-value="1818" | 1818-11-23 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Koksharov|Nikolay Koksharov]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-21 |- | | | ''[[:d:Q12154105|Пётр Иванович Собко]]'' | data-sort-value="1819" | 1819-05-18 | [[Киев]] | ''[[:d:Q19911220|Nizhyn Gymnasium of Higher Education]]''<br/>''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1870" | 1870-11-14 |- | | | [[Николай Барбот де Марни]] | data-sort-value="1829" | 1829-01-31 | [[Пермь губернасы]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Barbot de Marni|Nikolai Barbot de Marni]] | data-sort-value="1877" | 1877-04-04 |- | 1851<br/>1866 | 1866 | ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-03-09 | [[Краснотурьинск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="1899" | 1899-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-05 |- | | | ''[[:d:Q55102337|Georg August Thieme]]'' | data-sort-value="1831" | 1831-02-14 | [[Златоуст]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-02-25 |- | | | ''[[:d:Q15065138|Edmund Karl Wreden]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-01-01 | [[Рига]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-07-21 |- | | | ''[[:d:Q18555941|Edward Kowerski]]'' | data-sort-value="1837" | 1837-03-17 | [[Мозырь|Мазыр]] | ''[[:d:Q21156313|Берис кәдит курпысы]]'' | ''[[:d:Q1734662|картограф]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-01-30 |- | | | ''[[:d:Q4095809|Eduard Brandt]]'' | data-sort-value="1839" | 1839-02-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-11-17 |- | | | ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]'' | data-sort-value="1840" | 1840-11-26 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4421527|Konstantin Skalkovsky]]'' | data-sort-value="1843" | 1843-04-18 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-05-19<br/>1905 |- | | | ''[[:d:Q1992260|Alexander Theodorowicz Batalin]]'' | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Alexander Batalin|Alexander Batalin]] | data-sort-value="1896" | 1896 |- | | | ''[[:d:Q4140845|Christofor Jakovlevič Gobi]]'' | data-sort-value="1847" | 1847-04-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-12-24 |- | | | ''[[:d:Q56309799|Sigismund Vojislav]]'' | data-sort-value="1850" | 1850 | ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]'' | ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''<br/>''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Sigismund Vojislav|Sigismund Vojislav]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-25 |- | | | [[Дмитрий Никольский]] | data-sort-value="1855" | 1855-10-25 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-06-26 |- | | | ''[[:d:Q4539279|Feliks Jasiński]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-09-15 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | [[:commons:Category:Feliks Jasiński|Feliks Jasiński]] | data-sort-value="1899" | 1899-11-18 |- | | | [[Николай Курнаков]] | data-sort-value="1860" | 1860-11-24 | [[Нулин]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Semenovich Kurnakov|Nikolai Semenovich Kurnakov]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-19 |- | | | ''[[:d:Q48954953|Владимиров, Константин Александрович]]'' | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Рига]] | ''[[:d:Q16351413|Polytechnikum Riga]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1926" | 1926-03-14 |- | | | ''[[:d:Q4077317|Баниге, Сергей Владимирович]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-10-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 |- | 1894 | 1918 | ''[[:d:Q4520853|Mikhail Shatalen]]'' | data-sort-value="1866" | 1866-01-01 | [[Анапа]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Shatelen|Mikhail Shatelen]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-31 |- | | | [[Владимир Бауман]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-03-15 |- | | | [[Николай Яковлев (1870)|Николай Яковлев]] | data-sort-value="1870" | 1870-04-15 | [[Казан]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-06-19 |- | | | [[Валериан Вебер]] | data-sort-value="1871" | 1871-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-20 |- | | | ''[[:d:Q4105992|Boris Weinberg]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-07-20 | [[Петергоф|Петерһоф]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[:commons:Category:Boris Petrovich Weinberg|Boris Petrovich Weinberg]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-18 |- | | | [[Алексей Борисяк]] | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Ромны]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-02-25 |- | 1918 | 1930 | ''[[:d:Q18755197|Бабошин, Александр Львович]]'' | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q4458286|Титов]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1938" | 1938-01-05 |- | | | ''[[:d:Q12083722|Boris Bokiy]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-07-11 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Boris Bokiy|Boris Bokiy]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-13 |- | 1909 | 1916 | ''[[:d:Q65124351|Иван Николаевич Глушков]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-03-23 | [[Усолье]] | ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1916" | 1916-01-03 |- | | | ''[[:d:Q18168757|Aleksandr German]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-10-20 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1953" | 1953-11-30 |- | | | ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-06-18 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-06 |- | | | ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-09-19 | [[Киев]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1955" | 1955-04-18 |- | | | ''[[:d:Q4159071|Konstantin Mikhailovich Derjugin]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-01-27 | ''[[:d:Q18780970|Колосовка (Пскован область)]]'' | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''<br/>''[[:d:Q3546255|океанолог]]''<br/>''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-12-27 |- | 1930 | | ''[[:d:Q70252115|Nikolaj Nikolajevič Slavjanov]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-06-01 | [[Воткинск|Вуткин]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''<br/>''[[:d:Q16685857|Пермь ирләр гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-16 |- | | | ''[[:d:Q21953177|Vladimir Kotulsky]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-07-03 | [[Бялысток|Белосток]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotulskiy|Vladimir Kotulskiy]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-24 |- | | | ''[[:d:Q12077679|Aleksey Alekseyev]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-04-05 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-15 |- | | | ''[[:d:Q4070229|Dmitry Artemyev]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-07-21 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946 |- | | | ''[[:d:Q4274813|Sergey Mayzel]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-12-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-05 |- | | | ''[[:d:Q12867017|Mikhail Tetyaev]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-09-11 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Tetyaev|Mikhail Tetyaev]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-11 |- | | | ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q4219139|Nikolai Kell]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-01-08 | ''[[:d:Q4461217|Торопец өязе]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q294126|surveyor]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-12-22 |- | 1926 | 1932 | ''[[:d:Q4296087|Степан Миронов]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-07-29 | ''[[:d:Q18797599|Порошино (Кирован гӀалин гуо)]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1959" | 1959-03-30 |- | | | ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-10-21 | ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-25 |- | | | ''[[:d:Q28357302|Nikolay Vasilevitsj Bobkov]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-03-09 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-11-21 | ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1955" | 1955-12-27 |- | | | [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]] | data-sort-value="1884" | 1884-03-02 | [[Уфа]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]] | data-sort-value="1952" | 1952-07-23 |- | | | ''[[:d:Q16706044|V. M. Timofeev]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-07-08 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1935" | 1935-08-03 |- | 1918 | 1926 | ''[[:d:Q4216784|Nikolay Kassin]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-12-02 | [[Гнусино]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-10-28 |- | | | ''[[:d:Q124771587|Osip Ansheles]]'' | data-sort-value="1885" | 1885 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957 |- | | | ''[[:d:Q18236400|Konstantin Beloglazov]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-11-01 | [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-12-03 |- | | | ''[[:d:Q20507934|Vladimir Lodochnokov]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-05-14 | [[Георгиевск]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | [[:commons:Category:Vladimir Lodochnikov|Vladimir Lodochnikov]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-11 |- | 1910 | 1913 | ''[[:d:Q205981|Alexander Friedmann]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-06-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4127845|The Second Saint Petersburg Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>[[галим]] | [[:commons:Category:Alexander Friedmann|Alexander Friedmann]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-16 |- | 1924 | 1933 | ''[[:d:Q17494869|Dmitry Fedotov]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-10-30 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailovich Fedotov|Dmitry Mikhailovich Fedotov]] | data-sort-value="1972" | 1972-09-25 |- | | | ''[[:d:Q130386120|Исаев Виталий Михайлович]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-01-27 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-08 |- | | | ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-13 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-03-03 |- | | | ''[[:d:Q4163802|Nikolay Dobrokhotov]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-03-27 | [[Арзамас]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Dobrokhotov|Nikolai Dobrokhotov]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-15 |- | 1921 | | ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-10 | [[Таллинн]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 |- | | | ''[[:d:Q15206950|Andrey Pavlovitsj Kirikov]]'' | data-sort-value="1892" | 1892 | | | [[галим]] | | data-sort-value="1937" | 1937 |- | | | ''[[:d:Q60607243|Andrey Zhuravsky]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-12-13 | [[Чернигов|Черниһив]] | ''[[:d:Q23675254|lycée classique de Saint-Pétersbourg]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1969" | 1969-09-04 |- | | | ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-09 | [[Опочка]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-12-12 |- | | | ''[[:d:Q4145901|Ivan Gorsky]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-08-31 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 |- | | | ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-11-25 | [[Түбән Новгород]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1960" | 1960-09-25 |- | | | [[Сергей Смирнов (геолог)]] | data-sort-value="1895" | 1895-09-02 | [[Иваново]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-20 |- | | | ''[[:d:Q12556275|Мікалай Іванавіч Накоўнік]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-05-20 | ''[[:d:Q90881673|Nakoŭniki]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975 |- | | | ''[[:d:Q28842694|Ivan Aleksandrovich Lappo-Danilevsky]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-10-16<br/>1896-10-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2624043|Пажлар корпусы]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-03-15 |- | 1930 | 1992 | [[Нестор Толстихин]] | data-sort-value="1896" | 1896-11-09 | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-02-20 |- | | | ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-24 | ''[[:d:Q13651437|Striga]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]] | data-sort-value="1962" | 1962-04-20 |- | 1938 | 1947 | ''[[:d:Q17495028|Nikolay Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-12-07 | [[Самар]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18342390|петрограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q112134160|геолог-картограф]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-06-24 |- | | | [[Александр Логачёв]] | data-sort-value="1898" | 1898-11-11 | [[Белозерье (Сембер өлкәсе)|Белозерье]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1978" | 1978-11-08 |- | | | ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-29 | [[Бакы]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1985" | 1985-10-03 |- | | | ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-02 | [[Тихвин]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 |- | | | ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]'' | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1976" | 1976 |- | | | ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-05-06 | [[Ростов]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-04 |- | | | ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-14 | [[Варшава]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 |- | | | ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-27 | ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | | data-sort-value="1986" | 1986 |- | | | ''[[:d:Q16702893|Nikolai G. Sudovikov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-26 | [[Акъяр]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-29 |- | | | ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Витебск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1968" | 1968-12-24 |- | 1937 | 1983 | ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-18 | ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-03-04 |- | 1930 | 1959 | ''[[:d:Q137639709|Leonid Nesterov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-08-21 | ''[[:d:Q4340825|Oshta]]'' | ''[[:d:Q21660520|Институт физики Казанского (Привожского) федерального университета]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-03-24 |- | | | ''[[:d:Q4521108|Ilarion Shafranovsky]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-03-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-07-01 |- | | | ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-05-02 | ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-08-31 |- | | | ''[[:d:Q137709257|Pavel Ivanovich Rozhdestvensky]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-02-14 | [[Орёл губернасы]] | ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-11 |- | | | ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-17 | [[Луганск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-01 |- | | | ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-26 | [[Малын]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1980" | 1980<br/>1981 |- | | | ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-03 | [[Тула]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-08-09 |- | | | ''[[:d:Q131850398|Константин Георгиевич Асатур]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]] | | data-sort-value="2011" | 2011-05-24 |- | | | ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 |- | | | ''[[:d:Q68638629|Драбкин, Александр Лазаревич]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-06-21 | [[Витебск]] | | [[галим]] | | data-sort-value="2008" | 2008-03-25 |- | | | ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-19 | [[Тихвин]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1978" | 1978-07-17 |- | | | ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-17 | [[Красный Холм]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-27 |- | 1940 | | ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-03-24 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 |- | | | ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-11-08 |- | | | ''[[:d:Q4526144|Vladimir Shor]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-08-30 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-11-12 |- | | | ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-18 |- | 1967 | | ''[[:d:Q110655638|Арсентьев, Александр Иванович]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-05 | [[Сафоново районы]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-02-19 |- | | | ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-29<br/>1920 | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009 |- | | | ''[[:d:Q26404802|Nikolai Medvedev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-04-06 | [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-17 |- | | | ''[[:d:Q30345813|Yury Ostrovsky]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-09 | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1996635|optician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-01-24 |- | | | ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-08 |- | | | ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-07 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-05-04 |- | | | ''[[:d:Q4482090|Vladimir Fedoseyev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Тверь өлкәсе]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-29 |- | 1972 | 1980 | ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-17 | [[Яраң]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-28 |- | | | ''[[:d:Q120278480|Каримов, Зуфар Фазылович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-15 | [[Түбән Каргавылы]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | ''[[:d:Q19618816|Lednev]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 |- | | | ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-01 | ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-05-17 |- | | | ''[[:d:Q97204392|Афанасьев, Владимир Георгиевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-05 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q120278798|Мустафаев, Александр Сеит-Умерович]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-24 | [[Бишкәк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q30880028|לאוניד וייסברג]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-20 | [[Первоуральск]] | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-12-29 |- | | | ''[[:d:Q4526151|Yulia Shor]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2011" | 2011-01-08 |- | | | ''[[:d:Q112536794|Aleksandr Sokolov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Sokolov (historian)|Alexander Sokolov (historian)]] | |- | 1975 | 1989 | ''[[:d:Q4418787|K.P Sidorenko]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | |- | 1980 | 1988 | ''[[:d:Q10278147|Eugene Polzik]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | 1984-09 | 2010-07 | ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>[[профессор]] | | |- | 2014-10-01 | 2022-09-26 | ''[[:d:Q104614678|Alexey V Alekseenko]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Новороссийск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[инженер]] | | |- | 1981 | | ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2012 | | ''[[:d:Q77885386|Miroslava B. Shabaeva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q78042404|M. L. Rudakov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1990-09-01 | | ''[[:d:Q85361644|Aleksandr Mustafaev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2019-09-01 | | ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2015-09-01 | | ''[[:d:Q96771592|Natalya Borovkova]]'' | | | ''[[:d:Q1164215|National University "Zaporizhzhia Polytechnic"]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014-06 | | ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014-09 | | ''[[:d:Q104477928|Ekaterina Vodkailo]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q2495829/p580:башлау,p69/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q104089373|Август Фёдорович Мейер]]'' | data-sort-value="1779" | 1779-03-13 | [[Һамбург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q85307650|Гороблагодатские заводы]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857-03-15 |- | | 1805 | ''[[:d:Q4427168|Dmitri Ivanovich Sokolov]]'' | data-sort-value="1788" | 1788 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Sokolov|Dmitri Sokolov]] | data-sort-value="1852" | 1852-11-19<br/>1852 |- | 1801 | 1807 | ''[[:d:Q4169076|Leonty Dubelt]]'' | data-sort-value="1792" | 1792-09-15 | [[Россия империясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Leontiy Vasilievich Dubelt|Leontiy Vasilievich Dubelt]] | data-sort-value="1862" | 1862-04-27 |- | | 1817 | ''[[:d:Q4506815|Ilya Petrovich Tchaikovsky]]'' | data-sort-value="1795" | 1795-07-31 | [[Слабутски|Слободской]]<br/>[[Глазов]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1880" | 1880-01-21 |- | | | ''[[:d:Q18786005|Бальдауф, Фёдор Иванович]]'' | data-sort-value="1800" | 1800-03-08 | [[Иркутск губернасы]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1839" | 1839-04-02 |- | | 1823 | ''[[:d:Q57315698|Alexander Gertov]]'' | data-sort-value="1801" | 1801 | | ''[[:d:Q1463475|mintmaster]]'' | ''[[:d:Q2361481|Saint Petersburg Mint]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857 |- | | | ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-09-29<br/>1803-10-11 | ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]] | data-sort-value="1885" | 1885-02-03<br/>1885-02-15 |- | | | ''[[:d:Q4100171|Nikolai Fjodorowitsch Butenew]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-11-24 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]'' | | | data-sort-value="1870" | 1870 |- | | | ''[[:d:Q19907657|Nikolaj Ivanovič Voskobojnikov]]'' | data-sort-value="1803" | 1803 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q4492583|Alexander Frese]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-02-09 | [[Курессааре]] | [[инженер]] | | | data-sort-value="1872" | 1872-08-27 |- | | | ''[[:d:Q4202927|Aleksandr Iossa]]'' | data-sort-value="1810" | 1810-12-19 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | [[:commons:Category:Iossa AA|Iossa AA]] | data-sort-value="1894" | 1894-01-02 |- | | | ''[[:d:Q4444214|Alexei Strolman]]'' | data-sort-value="1811" | 1811 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1898" | 1898-12-30 |- | | | ''[[:d:Q1373475|Pavel Annenkov]]'' | data-sort-value="1813" | 1813-06-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1815782|lord of the manor]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Pavel Annenkov|Pavel Annenkov]] | data-sort-value="1887" | 1887-03-08 |- | | | ''[[:d:Q21142786|Nikolai August Wilhelm von Völkner]]'' | data-sort-value="1817" | 1817-07-04 | [[Нократ губернасы]] | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q1508239|сәнәгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]'' | | | data-sort-value="1878" | 1878-12-03 |- | | | ''[[:d:Q4330063|Pavel Obukhov]]'' | data-sort-value="1820" | 1820-11-11 | [[Воткинск|Вуткин]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]]<br/>[[галим]] | | [[:commons:Category:Pavel Matvejevitsch Obukhov|Pavel Matvejevitsch Obukhov]] | data-sort-value="1869" | 1869-01-13 |- | | | ''[[:d:Q3567360|Aleksandr Georgīevich Vlangali]]'' | data-sort-value="1823" | 1823 | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908-04-01 |- | | 1851 | ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-03-09 | [[Краснотурьинск]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>[[инженер]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1899" | 1899-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-05 |- | | | ''[[:d:Q4513014|A. A. Cherkasov]]'' | data-sort-value="1834" | 1834-12-12 | [[Иске Русса]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[мэр]] | | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Cherkasov|Alexander Alexandrovich Cherkasov]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-10 |- | | | ''[[:d:Q4491402|Фоллендорф, Николай Павлович]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-11-25 | | | | | data-sort-value="1909" | 1909-11-06 |- | | | ''[[:d:Q15080880|Stanisław Leopold Podymowski]]'' | data-sort-value="1839" | 1839-04-06 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Stanisław Podymowski|Stanisław Podymowski]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-26 |- | | | ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]'' | data-sort-value="1840" | 1840-11-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4156289|Nikolaï Debolski]]'' | data-sort-value="1842" | 1842-11-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | | data-sort-value="1918" | 1918-02-26 |- | | | ''[[:d:Q4202930|Nikolay Iossa]]'' | data-sort-value="1845" | 1845-05-07 | [[Әртә (бистә)]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-12-31 |- | | | ''[[:d:Q28360802|Ivan Pokrovsky]]'' | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan K. Pokrovsky|Ivan K. Pokrovsky]] | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q60562414|Maurycy Mitte]]'' | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Варшава]] | | | [[:commons:Category:Maurycy Mitte|Maurycy Mitte]] | data-sort-value="1900" | 1900 |- | | | ''[[:d:Q3738779|Grigori Levitski]]'' | data-sort-value="1852" | 1852-11-08 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-10-26<br/>1917 |- | | | ''[[:d:Q4236593|Nikolay Kotsovsky]]'' | data-sort-value="1853" | 1853 | | [[галим]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-11-15 |- | 1874 | 1876 | ''[[:d:Q333222|Vsevolod Garshin]]'' | data-sort-value="1855" | 1855-02-02 | ''[[:d:Q4079880|Бахмут өязе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]'' | | [[:commons:Category:Vsevolod Garshin|Vsevolod Garshin]] | data-sort-value="1888" | 1888-03-24 |- | | | ''[[:d:Q1958395|Dmitri Konovalov]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-03-10 | [[Екатеринослав губернасы]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Konovalov|Dmitry Konovalov]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-06 |- | | | ''[[:d:Q9140096|Adam Onufrowicz]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-07-21 | [[Валоки (Хойники)|Валоки]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4270816|Lysva Iron and Steel Plant]]'' | [[:commons:Category:Onufrovich Adam|Onufrovich Adam]] | data-sort-value="1914" | 1914-07-20 |- | 1872 | | ''[[:d:Q46566291|Narkiz Bunin]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-02-01 | ''[[:d:Q4216895|Kastornoye]]'' | ''[[:d:Q630349|war artist]]'' | | [[:commons:Category:Narkiz Bunin|Narkiz Bunin]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-13 |- | 1875 | 1880 | ''[[:d:Q113836617|Marcin Szymanowski]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-09-01 | ''[[:d:Q3063086|Tymoshivka]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q26805550|шахта хуҗасы]]'' | ''[[:d:Q27346501|Anonymous Society of Krivoy Rog Iron Ore]]''<br/>''[[:d:Q16635917|Гданцевский чугунолитейный завод]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-01-09 |- | | | ''[[:d:Q16705701|Vyacheslav Lipin]]'' | data-sort-value="1858" | 1858-12-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930-12-19 |- | 1878 | 1880 | ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]'' | data-sort-value="1859" | 1859-10-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4294463|Ministry of National Education]]''<br/>''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Wladimir Schewiakoff|Wladimir Schewiakoff]] | data-sort-value="1930" | 1930-10-18 |- | | | ''[[:d:Q15919425|Henryk Korwin-Krukowski]]'' | data-sort-value="1860" | 1860 | | [[инженер]] | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-19 |- | | | ''[[:d:Q16403890|Nikolai Pogrebov]]'' | data-sort-value="1860" | 1860<br/>1860-11-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Pogrebov|Nikolay Pogrebov]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 |- | | | ''[[:d:Q4133950|Arkady Harting]]'' | data-sort-value="1861" | 1861-10-20 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Arcadiy Harting|Arcadiy Harting]] | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q2365809|Karol Bohdanowicz]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-12-17 | ''[[:d:Q744259|Ludza]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''<br/>''[[:d:Q4144712|Department of Mining]]''<br/>''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]'' | [[:commons:Category:Karol Bohdanowicz|Karol Bohdanowicz]] | data-sort-value="1947" | 1947-06-05 |- | | | ''[[:d:Q136694034|Konstantin Khatisyan]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-07-09 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1913" | 1913-10-23 |- | | 1894 | ''[[:d:Q109428162|Бєльський Степан Володимирович]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-12-27 | ''[[:d:Q148912|Борзна]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q2443377|топограф]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''<br/>''[[:d:Q12104644|Polissia National University]]''<br/>''[[:d:Q12104642|Zhytomyr Regional Museum]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-17 |- | | | ''[[:d:Q12086860|Більський Степан Володимирович]]'' | data-sort-value="1866" | 1866-01-08 | ''[[:d:Q148912|Борзна]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943-05-07 |- | | 1898 | ''[[:d:Q51667675|Stanislaw-Petr-Sigismund Konstantinowitsch Sobolewski]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-10-07 | [[Бяла-Подляска|Бәла-Подләска]] | ''[[:d:Q60472581|җирасты байлыкларын чыгару технологиясе галиме]]'' | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-04 |- | | | ''[[:d:Q96622058|Казас, Марк Ильич]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-03-18 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1164210|O.M.Beketov National University of Urban Economy in Kharkiv]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-01-03 |- | | | ''[[:d:Q1387578|Ivan Gubkin]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-09-09 | ''[[:d:Q19815175|Pozdnyakovo]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Ivan Gubkin|Ivan Gubkin]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-21 |- | | | ''[[:d:Q4296693|Vladimir Mitkevich]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Минск]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1951" | 1951-06-01 |- | | 1897 | ''[[:d:Q20512900|Armenak Sargsyants]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-04-23 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 |- | | | ''[[:d:Q17057424|Kasimir Petrovich Kalitsky]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-03-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | [[:commons:Category:Kasimir Kalizki|Kasimir Kalizki]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-28 |- | | | ''[[:d:Q4422470|Aleksandr Skochinsky]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-07-01 | [[Олёкминск]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skochinsky|Alexander Skochinsky]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-06 |- | | | ''[[:d:Q27890572|Samson Apressov]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-07-22 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969-02-05 |- | | 1900 | ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-06-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-06 |- | | | ''[[:d:Q4255684|Aleksey Lebedev]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-08-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964 |- | | | ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-09-19 | [[Киев]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1955" | 1955-04-18 |- | | | ''[[:d:Q100558824|Михеев, Николай Степанович]]'' | data-sort-value="1879" | 1879 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930 |- | | 1929 | ''[[:d:Q27067475|Вайполин, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-04-06 | [[Краснотурьинск]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1970" | 1970-04-11 |- | | | ''[[:d:Q41574039|Бахурин, Иван Михайлович]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-13 | [[Зарайск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-10-02 |- | | | ''[[:d:Q4218612|Gershko Kvasha]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-08-18 | ''[[:d:Q1022485|Medzhybizh]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[математик]] | | | data-sort-value="1933" | 1933 |- | | | ''[[:d:Q19908921|Dominik Yefremov]]'' | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q1999379|Višķi]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1925" | 1925-07-19 |- | | | ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q16408259|Aleksander Kink]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-12-04 | ''[[:d:Q31272109|Arula Rural Municipality]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937-12-18 |- | | | ''[[:d:Q16706807|Dmytro Melnykov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-09-01 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4217895|Nikolai Kachalov]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-06-20 | [[Дрезден]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201812|Institute of Silicate Chemistry named after IV Grebenshchikov]]''<br/>''[[:d:Q1303887|Imperial Porcelain Factory]]''<br/>''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Kachalov|Nikolai Kachalov]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-19 |- | | 1908 | ''[[:d:Q16697444|Двойченко, Петр Абрамович]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-09-16 | [[Бердянск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q136339928|Крымский научно-исследовательский институт]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Dvoychenko|Pyotr Dvoychenko]] | data-sort-value="1945" | 1945-05-25 |- | | 1916 | ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-10-21 | ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1953" | 1953-07-25 |- | | | ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-11-21 | ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1955" | 1955-12-27 |- | | | [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]] | data-sort-value="1884" | 1884-03-02 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]] | data-sort-value="1952" | 1952-07-23 |- | | | ''[[:d:Q12157515|Mykola Stasyuk]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-05-16 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mykola Stasyuk|Mykola Stasyuk]] | data-sort-value="1943" | 1943 |- | | | ''[[:d:Q48851263|Adam Ludkiewicz]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-07-11 | | | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-07-08 |- | | | ''[[:d:Q9341814|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-11-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]'' | [[:commons:Category:Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-27 |- | | | ''[[:d:Q109279610|Повнанский Николай Фёдорович]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-07-19 | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1952" | 1952-02-13 |- | | | ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-03-03 |- | | | ''[[:d:Q24350701|Dmitriy Fjodorovitsj Moerasjov]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-04-05 | [[Рига]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-03-27 |- | | 1917 | ''[[:d:Q67211377|Maxim Konrad Elias]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-12 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-05-06 |- | | | ''[[:d:Q114556485|Sergei Kovalevsky]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-01-25 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975-05 |- | 1907 | 1921 | ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-10 | [[Таллинн]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 |- | | 1918 | ''[[:d:Q3495280|Klaudzi Duzh-Dusheuski]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-03-27 | [[Глыбокае (шәһәр)|Һлыбокае]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2088544|Беларускі нацыянальны камісарыят]]''<br/>''[[:d:Q13033366|Central Belarusian Concil of Wilno and Grodno]]''<br/>''[[:d:Q13028699|Belarusian Society for Aid to War Victims]]''<br/>''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''<br/>''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''<br/>''[[:d:Q6517842|Lithuanian Ministry for Belarusian Affairs]]''<br/>''[[:d:Q17047051|Беларускі сцяг]]''<br/>''[[:d:Q13133547|Kryvič]]''<br/>''[[:d:Q117301954|Літбудпраект]]'' | [[:commons:Category:Klaudzi Duzh-Dusheuski|Klaudzi Duzh-Dusheuski]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-25 |- | | | ''[[:d:Q4061147|Semyon Aleksandrov]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Шахты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q113408777|Восточный научно-исследовательский институт золота и редких металлов]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-01-02 |- | | | ''[[:d:Q59455405|Ivan Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-08-27 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Kuznetsov|Ivan Kuznetsov]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-09 |- | | | ''[[:d:Q115047869|Valentina Borisovna Trizna]]'' | data-sort-value="1892" | 1892<br/>1896-09-28 | [[Кәттәкурган]]<br/>[[Минск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-04-12 |- | | | ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-09 | [[Опочка]] | ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-12-12 |- | | | ''[[:d:Q4318203|Vasilij Petrovič Nechorošev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-14 | [[Ырынбур]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1977" | 1977-01-17 |- | | | ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-11-25 | [[Түбән Новгород]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1960" | 1960-09-25 |- | | 1920 | ''[[:d:Q28922802|Konstantin Paffengoltz]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-03-17 | [[Албинецул Веки (Фылешти)]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]'' | [[:commons:Category:Konstantin Paffengoltz|Konstantin Paffengoltz]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-24 |- | | | ''[[:d:Q104535613|Grigory Padalka]]'' | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Дон гаскәре өлкәсе|Тын гаскәре өлкәсе]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 |- | | | ''[[:d:Q4383147|Władimir Ptucha]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-04-06 | [[Чернигов губернасы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-04-25 |- | | 1927 | ''[[:d:Q60545792|Constantin Voynovskiy-Kriger]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-12-03<br/>1894-12-15 | [[Vilnius|Вилнүс]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-03-02<br/>1979-02-03 |- | | | ''[[:d:Q132859579|Брайнин Иосиф Ефимович]]'' | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Витебск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4166239|Donetsk Metallurgical Plant]]''<br/>''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | | |- | 1913 | 1919 | [[Сергей Смирнов (геолог)]] | data-sort-value="1895" | 1895-09-02 | [[Иваново]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-20 |- | | | ''[[:d:Q2642216|Aleksandr Vologdin]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-02-28 | [[Саликам өязе]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-09-28 |- | | | ''[[:d:Q114903067|Александър Альошков]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-02 | | | | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | | | ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-24 | ''[[:d:Q13651437|Striga]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]] | data-sort-value="1962" | 1962-04-20 |- | | 1924 | ''[[:d:Q12157346|N. A. Starikov]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-21 | ''[[:d:Q4174064|Yedrovo]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 |- | | | ''[[:d:Q12864518|Vladimir Kreyter]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-10-12 | [[Новокузнецк]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>[[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | | data-sort-value="1966" | 1966-12-31 |- | | | ''[[:d:Q16706290|Man'kovskiy Il'ich]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-19 | [[Бронницы]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-04-08 |- | | | ''[[:d:Q22954606|Pyotr Petrovič Berg]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-12-25 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-06-20 |- | | | ''[[:d:Q19907538|Alexander Burov]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-08-30 | ''[[:d:Q4080721|Bezhetsky Uyezd]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Burov|Alexander Burov]] | data-sort-value="1967" | 1967-11-02 |- | | | ''[[:d:Q30346092|Aleksandr Krasilnikov]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-22 | ''[[:d:Q19685678|Будихино]]'' | ''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-12 |- | | | ''[[:d:Q84723900|Boris Boky]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-01-24 | [[Киев]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-05-13 |- | | 1925 | ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-29 | [[Бакы]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-10-03 |- | | 1931 | ''[[:d:Q4094800|Ramazan Borukaev]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-01-12 | ''[[:d:Q4191882|Zilga]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-07-09 |- | | | ''[[:d:Q4233023|Dmitrii S. Korzhinskii]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-09-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985-12-16 |- | | | ''[[:d:Q7938579|Vladimir Porfiriev]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-06-26 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''<br/>''[[:d:Q12074570|Institute of Geological Sciences]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-01-30 |- | | | ''[[:d:Q12556289|Николай Лазаревич Бубличенко]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-09 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-02 |- | | | ''[[:d:Q12562595|Смирнов Василий Иванович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-02-11 | [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1534138|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-07-02 |- | | | ''[[:d:Q19692696|Ierokhim Epshteyn]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-07-27 | ''[[:d:Q2625702|Usvyaty]]'' | [[инженер]] | | | data-sort-value="1981" | 1981-10-20 |- | | | ''[[:d:Q28358930|Michail Albow]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-27 | [[Никольск (Вологда өлкәсе)]] | [[галим]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | | data-sort-value="1984" | 1984-04-03 |- | | | ''[[:d:Q53020363|Казачек, Анатолий Петрович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-11-02 | [[Кременец|Кременетс]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 |- | | | ''[[:d:Q2164560|Roman Hecker]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | [[:commons:Category:Roman Hecker|Roman Hecker]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 |- | | | ''[[:d:Q4172612|Lidia Ivanovna Dyomkina]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-01-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q12376667|технолог]]'' | ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-03-29 |- | | 1928 | ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-02 | [[Тихвин]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 |- | | | ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]'' | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1976" | 1976 |- | | | ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-05-06 | [[Ростов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q21659437|Гинцветмет]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-04 |- | | | ''[[:d:Q16435485|Γκεόργκι Μεντόγιεφ]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-06-17 | [[Дигора]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 |- | | | ''[[:d:Q21177784|Сергиев Николай Григорьевич]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-04-23 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-26 |- | | | ''[[:d:Q111621761|Yury Sheinmann]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-06-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974-04-04 |- | | | ''[[:d:Q4096708|Игнатий Брод]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-25 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-07-16 |- | | | ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-14 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4503178|Valentin Tsaregradsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-07-11 | [[Чирмешәндәге Никольское]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4430599|Союззолото (акционерное общество)]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-08-05 |- | | | ''[[:d:Q15066791|Mykola Zaitsev]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-12-29 | ''[[:d:Q24287349|Lyubnitsa]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-09-21 |- | | 1924 | ''[[:d:Q19907983|Nikolay Vassoevich]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-17 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1981" | 1981-11-24 |- | | 1926 | ''[[:d:Q24010678|Mikhail Dobrokhotov]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-15 | [[Арзамас]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1978" | 1978-03-30 |- | | | ''[[:d:Q70250966|Vasily Kotlyar]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-08-14 | ''[[:d:Q13637137|Пятроўка (Злынкаўскі раён)]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-11 |- | | | ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-27 | ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]'' | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1986" | 1986 |- | | | ''[[:d:Q4245329|Anatoly Kuzmin]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-11-20 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1954" | 1954-10-28 |- | | | ''[[:d:Q4428054|Иван Иванович Соловьёв]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-07-14 | | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970 |- | | | ''[[:d:Q12541536|Евлампий Иванович Антоновский]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-11 | ''[[:d:Q20152486|Шухра]]'' | | | | data-sort-value="1946" | 1946-05-24 |- | | | ''[[:d:Q15065875|Vladimir Ditmar]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-07-23 | [[Иске Оскол]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-03-27 |- | | | ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Витебск]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1968" | 1968-12-24 |- | | | ''[[:d:Q28359249|Vladimir Alekseevitsj Sokolov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-01 | | | ''[[:d:Q12074569|Satpayev Institute of Geological Sciences]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-04-01 |- | | | ''[[:d:Q120266619|Бреховских, Феодосий Максимович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-14 | ''[[:d:Q19657267|Стрункино]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1965" | 1965 |- | | | ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-18 | ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]'' | ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-03-04 |- | | | ''[[:d:Q4344163|Andrey Dmitrievitsj Panov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-10-02 | ''[[:d:Q4397813|Roslavlsky Uyezd]]'' | | | | data-sort-value="1963" | 1963-05-25 |- | | | ''[[:d:Q4404273|Vasiliy Petrovitsj Savtsjenko]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-01-14 | [[Воронеж губернасы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4294488|ССРБ Нефть сәнәгате министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4131780|Gazprom VNIIGAZ]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-03-31 |- | | | ''[[:d:Q16667535|Александр Крылов]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-08-01 | ''[[:d:Q2395512|Tatevo]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="1981" | 1981-05-11 |- | | | ''[[:d:Q109494820|Вознесенский, Дмитрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 | [[Якутск]] | | | | data-sort-value="1956" | 1956 |- | | | ''[[:d:Q16438165|Georgij Leontʹevič Kušev]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-11 | [[Рәүде (Свердловск өлкәсе)|Рәүде]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-04-24 |- | | | ''[[:d:Q4362523|Boris Piip]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-10-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-03-10 |- | | 1934 | ''[[:d:Q24010215|Igor Gubin]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-18 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-07-15 |- | | | ''[[:d:Q65126731|Nikolay Koktomov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-01-16 | ''[[:d:Q69096|Yarensk Uyezd]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | data-sort-value="1963" | 1963-08-02 |- | | | ''[[:d:Q112992696|Куприянов, Фёдор Андрианович]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-12-24 | ''[[:d:Q4344403|Panfílovo]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-04-04 |- | | 1929 | ''[[:d:Q121605934|Orest Sergejevič Bogdanov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q30263299|Mekhanobr Appliances]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-01-10 |- | | | ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-05-02 | ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1990" | 1990-08-31 |- | | | ''[[:d:Q36019864|Pavel Titov]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-10 | ''[[:d:Q4129947|Vyshgorodok]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-09-12 |- | | | ''[[:d:Q39083100|Стугарев, Андрей Савельевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-08-20 | [[Смоленск губернасы|Смоленск гөбернәсе]] | | | | data-sort-value="1979" | 1979-10-10 |- | | | ''[[:d:Q64438520|Fedor Volfson]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-31 | [[Сидаравичы (Магилёвский районы)|Сидаравичы]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989-04-26 |- | | 1936 | ''[[:d:Q84718040|Sergueï Ivanovitch Tchernov]]'' | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Кукан]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | | | ''[[:d:Q86094742|Омельченко, Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-30 | | | | | data-sort-value="1988" | 1988-06-17 |- | | 1936 | ''[[:d:Q124769758|Конев, Анисим Кузьмич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Яңа Зыбков]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | No/unknown value |- | | 1934 | ''[[:d:Q138609734|Меняйлов, Александр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-09-02 | [[Самар]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | 1932 | 1935 | ''[[:d:Q54828|Ivan Yefremov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-04-10 | ''[[:d:Q4827|Vyritsa]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | [[:commons:Category:Ivan Yefremov|Ivan Yefremov]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-05 |- | | 1930 | ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-17 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''<br/>''[[:d:Q4294140|Fersman Mineralogical Museum]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-01 |- | | 1933 | ''[[:d:Q4396309|Ivan Rozhkov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-08-20 | ''[[:d:Q21669440|Ivanino]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-30 |- | | | ''[[:d:Q15079180|Pavel Melnikov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q16655710|Obruchev Permafrost Institute of the USSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-07-21 |- | | | ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-26 | [[Малын]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1980" | 1980<br/>1981 |- | | 1930 | ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-03 | [[Тула]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-08-09 |- | | | ''[[:d:Q60034724|Panteleymon Nikolaevitsj Panjukov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-04 | ''[[:d:Q23978138|Nyobdino]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q16692601|Rosgeologia]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-02-17 |- | | | ''[[:d:Q105945844|Peter Kayukov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-25 | ''[[:d:Q4134456|Gvardeytsy village]]'' | ''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]'' | | [[:commons:Category:Peter Kayukov|Peter Kayukov]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-12 |- | | | ''[[:d:Q2255261|Ioann Vendland]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-03-25 |- | | | ''[[:d:Q4256621|Oleg Levitsky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-03-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-01-24 |- | | | ''[[:d:Q12083724|Georgy Boky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''<br/>''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201622|Россия фәннәр академиясе Себер бүлекчәсенең Анатолий Васильевич Николаев исемендәге Органик булмаган химия институты]]''<br/>''[[:d:Q2537306|VINITI]]''<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-04 |- | | | ''[[:d:Q12097176|Heorhii Horshkov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-04-11 | ''[[:d:Q4383356|Pudlivtsi]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-11-18 |- | | 1931 | ''[[:d:Q36566908|Georgii Pavlovich Radchenko]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-02-07 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-04-02 |- | | | ''[[:d:Q2642837|Aleksandr Rudakov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-08-29 | ''[[:d:Q368856|Полоһы]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966-07-10 |- | | | ''[[:d:Q18634727|Vasily Pavlov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Россия империясе]] | [[офицер]] | | | data-sort-value="1962" | 1962 |- | | 1934 | ''[[:d:Q20509436|Հակոբ Դոնաբեդով]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-03 | [[Үнъе (Үнье)]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q113407999|Institute of Geology for the Development of Fossil Fuels]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-12-04 |- | | | ''[[:d:Q29359435|Leonid Nikolaevitsj Rozanov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-16 | [[Краснодар]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | | | ''[[:d:Q113374953|Akop Tigranovich Donabedov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-03 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4425786|Vasiliy Alekseevitsj Sobko]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-03-22 | [[Харьков губернасы]] | | | | data-sort-value="2004" | 2004-09-30 |- | | | ''[[:d:Q16437102|Στεπάν Μπατίστσεφ-Ταράσοφ]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-08-01 | ''[[:d:Q4108566|Verhnie Belozerki]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-03-26 |- | | | [[Екатерина Анкинович]] | data-sort-value="1911" | 1911-12-07 | [[Ялчык]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-07-10 |- | | | ''[[:d:Q18277216|V. N. Saks]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-04-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]''<br/>''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-02-17<br/>1979 |- | | | ''[[:d:Q18277882|Αντρέι Σμόλκο]]'' | data-sort-value="1911" | 1911 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | | | ''[[:d:Q29865458|Vasiliy Sinitsyn]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1977" | 1977-01-23 |- | | | ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 |- | | | ''[[:d:Q65031995|Lev Krasnyi]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-03-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-05-25 |- | | | ''[[:d:Q110677935|Anatoly Tarkhov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-05-01 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Tarkhov|Anatoly Tarkhov]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-02 |- | | | ''[[:d:Q11763403|Ludger Szklarski]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-26 | [[Луцк|Лутск]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-07-19 |- | | | ''[[:d:Q12563089|Stepan Ankinovich]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-04 | [[Орша районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-06-16 |- | | 1935 | ''[[:d:Q13172565|Dmitry Rezvoy]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-08-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-08-27 |- | | | ''[[:d:Q21092077|Semjon Alekseevitsj Visjeratin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912 | [[Корткерос]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | | | ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-19 | [[Тихвин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1978" | 1978-07-17 |- | | | ''[[:d:Q56310392|Годин, Юрий Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1962" | 1962 |- | | 1938 | ''[[:d:Q63087476|Вера Флоровская]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-02-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]''<br/>''[[:d:Q1749879|пенсионер]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-01-22 |- | | | ''[[:d:Q104051641|Lida Kogoshvili]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-04-26 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-01-23 |- | | 1939 | ''[[:d:Q112989381|Дарьяльский, Владимир Алексеевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-13 | ''[[:d:Q372935|Demyansk]]''<br/>[[Новгород губернасы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-11-27 |- | | | ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-17 | [[Красный Холм]] | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-27 |- | | | ''[[:d:Q4523827|Nikolay Shilo]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-03-25 | [[Биштау]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-06-08 |- | | | ''[[:d:Q56310547|Малкин, Иосиф Михайлович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-03-05 | [[Могилёв]] | | | | data-sort-value="1973" | 1973-08-19 |- | | | ''[[:d:Q84722347|Мучник, Владимир Семёнович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-10-03 | [[Боровичи]] | | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-12-05 |- | | | ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-03-24 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 |- | | | ''[[:d:Q29865287|Nikolay Marinov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-05-19 | [[Мәскәү]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-05-27 |- | | | ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-11-08 |- | | 1938 | ''[[:d:Q4312612|Vasily Nalivkin]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-04-17 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-11-05 |- | | 1940 | ''[[:d:Q97276804|Ивашенцов, Александр Глебович]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-04 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''<br/>''[[:d:Q497757|Gosplan]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-10-24 |- | | | ''[[:d:Q4156774|Michail Nikolaevitsj Dedjukin]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-10-10 | [[Сарытау]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-07-29 |- | | | ''[[:d:Q12157726|Oleg Stepanenko]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-01-26 | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | | |- | | 1943 | ''[[:d:Q96186507|Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-07 | [[Санкт-Петербург]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | 1937 | 1941 | ''[[:d:Q112229803|Мацеєвська Ядвіга Олександрівна]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-11-20 |- | | | ''[[:d:Q4519699|Aleksandr Shalimov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-30<br/>1917-04-12 | [[Тамбов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-02-04 |- | | | ''[[:d:Q17045921|Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q212948|партизан]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q25448247|Uhtizhemlag]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-02-09 |- | | 1938 | ''[[:d:Q120267251|Глебовский, Юрий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | | | | data-sort-value="2001" | 2001<br/>2002 |- | | | ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2004" | 2004-04-18 |- | | | ''[[:d:Q21657063|Գրիգոր Փիջյան]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-09-01 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998 |- | | 1948 | ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-29<br/>1920 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2009" | 2009 |- | | | ''[[:d:Q4277937|Borys Malynovskyi]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-24 | ''[[:d:Q3838421|Lukh]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | ''[[:d:Q6405696|NASU Institute of Electrodynamics]]''<br/>''[[:d:Q4201543|Glushkov Institute of Cybernetics]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-11-13 |- | | | ''[[:d:Q15068779|Lev Klimov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-04-15 | [[Петергоф|Петерһоф]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1999" | 1999-02-26 |- | | | ''[[:d:Q24010838|Alexander Zhamoida]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-12-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-28 |- | | | ''[[:d:Q4147631|Igor Sergeyevich Gramberg]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-06-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | [[:commons:Category:Igor Gramberg|Igor Gramberg]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-19 |- | | | ''[[:d:Q4275887|Pyotr Makovetsky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-09-25 | [[Мянюцева]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 |- | | | ''[[:d:Q12159801|Vladimir Talala]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-08-22 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | 1951 | ''[[:d:Q123199626|Nikolay Bobkov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-03 | [[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Bobkov|Nikolay Bobkov]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-25 |- | | | ''[[:d:Q133570963|Yan Pakhlo]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989-03-21 |- | | | [[Михаил Ковалёв]] | data-sort-value="1925" | 1925-08-16 | [[Дубравица (Климавицкий районы)|Дубравица]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-07-05 |- | | | ''[[:d:Q55106724|Машьянов, Николай Порфирьевич]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-06 | ''[[:d:Q2627848|Tarnogsky District]]'' | | | | data-sort-value="1997" | 1997-09-08 |- | | 1950 | ''[[:d:Q12540719|Дмитрий Андреевич Венков]]'' | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Кинешма|Киңәшмә]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4412495|North Kazakhstan State University]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000<br/>1999-07-26 |- | | | ''[[:d:Q21645770|Alexey Dmitrievich Shcheglov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-06-15 |- | | | ''[[:d:Q140439443|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-01 | [[Kireç|Киреч]] | | ''[[:d:Q4299229|Mahilioŭ chemical fibers plant]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-11-05 |- | | | ''[[:d:Q4089283|Yury Bogdanov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-01 | [[Вологда]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | |- | | 1951 | ''[[:d:Q4429309|Oleg Georgijewitsch Sorochtin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-17 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1113838|климатолог]]''<br/>''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]'' | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''<br/>''[[:d:Q98767231|All Russian Scientific Research Institute of Geophysical Prospecting]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-06-21 |- | | 1962 | ''[[:d:Q120266952|Панкрушин, Виктор Иванович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-28 | [[Сызран]] | | | | data-sort-value="2019" | 2019-08-21 |- | | 1951 | ''[[:d:Q120507736|Бражникова, Мира Петровна]]'' | data-sort-value="1927" | 1927 | [[Ростов өлкәсе]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q56697689|Кривбасспроект]]''<br/>''[[:d:Q30879075|Механобрчермет]]'' | | |- | | 1950 | ''[[:d:Q131870287|Victor Masaitis]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-21<br/>1927 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Victor Masaitis|Victor Masaitis]] | data-sort-value="2019" | 2019-07-21<br/>2019 |- | | | ''[[:d:Q4149704|Nikolay Konstantinovitsj Grinko]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Милькавичы (Навагрудский районы)|Милькавичы]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-05 |- | | | ''[[:d:Q4173740|Vyacheslav Yegorov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-02 | [[Мосальск]] | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-11-01 |- | | | ''[[:d:Q13478602|Taras Gavrilovitsj Desjatkin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-26 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-02-14 |- | | | ''[[:d:Q113412711|Казицын, Юрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-25 | ''[[:d:Q4268090|Луговой (Тамалан кӀошт)]]'' | | | | data-sort-value="1976" | 1976-08-09 |- | | 1952 | ''[[:d:Q120279269|Il‘tezar Il‘jič Abramovič]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-19 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-10-12 |- | | 1954 | ''[[:d:Q136141574|Пётр Міхайлавіч Судзілоўскі]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-13 | [[Судзилы]] | | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''<br/>''[[:d:Q4315007|Беларусь милли тарих архивлары]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-02-14 |- | | 1953 | ''[[:d:Q130412591|Anatoly Botkunov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-31 | [[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996-10-14 |- | | | ''[[:d:Q4400114|Dmitry Rundkvist]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Rundkvist|Dmitry Rundkvist]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | | 1953 | ''[[:d:Q22919537|Vladimir Milashev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Milashev|Vladimir Milashev]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-22 |- | | | ''[[:d:Q28097220|Vadim Arkadevitsj Sajusjev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-16 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-08 |- | | | ''[[:d:Q4190180|Борис Семенович Зейлик]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-05 | [[Одесса]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-29 |- | | | ''[[:d:Q4269741|Felix Lurie]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q819438|Mining technologist]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-06-17 |- | | | ''[[:d:Q4416826|Konstantin Sergeev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-25 | ''[[:d:Q4274875|Майково]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-04-29 |- | | | ''[[:d:Q20745341|Lev Kuklin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-17 | [[Яңа Зыбков]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-22 |- | | | [[Сергей Крылов]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-01-20 |- | | | ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-07 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2012" | 2012-05-04 |- | | | ''[[:d:Q56309995|Jurij Michajlovič Kartašov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-29 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-05-15 |- | | 1954 | ''[[:d:Q109358245|Vladimir Nazarovich Zemisev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-23 | [[Кировград]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-09-22 |- | | 1954 | ''[[:d:Q113882305|Мальцев Веніамін Миколайович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-11 | ''[[:d:Q18771237|Vorovatka]]'' | [[язучы]] | ''[[:d:Q4166078|Donbasantracyt]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-06-11 |- | | 1954 | ''[[:d:Q129651783|Jams Savrasov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-05 | ''[[:d:Q4412331|Төньяк край]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:James Savrasov|James Savrasov]] | data-sort-value="2008" | 2008-11-18 |- | | | ''[[:d:Q131190557|Борис Борисович Кудряшов]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q63346063|geological surveying]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-04-12 |- | | | [[Каһһәр Мәхкәмов]] | data-sort-value="1932" | 1932-04-16 | [[Хуҗанд|Хуҗант]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-08 |- | | 1954 | ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-17 | [[Яраң]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-28 |- | | | ''[[:d:Q66436551|Yury Mstislavovich Smirnov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-04 | [[Удомля]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4186932|Zaporozhye Titanium & Magnesium Combine]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-02-08 |- | | 1956 | ''[[:d:Q133443816|Irina Dobrokhotova]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-12-09 |- | | 1955 | ''[[:d:Q134453182|Nikolay Romanov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Romanov|Nikolay Romanov]] | |- | | | ''[[:d:Q1805456|Alexander Gorodnitsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q215144|bard]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Gorodnitsky|Alexander Gorodnitsky]] | |- | | | ''[[:d:Q4096576|Vladimir Britanishsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-24 |- | 1952 | 1957 | ''[[:d:Q4406141|Marina Evgen'evna Sal'e]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q4201468|Institute of Precambrian Geology and Geochronology]]''<br/>''[[:d:Q4258153|Leningrad Popular Front]]''<br/>[[Россия Халык депутатлары җыены|Русия Халык депутатлары җыены]]<br/>''[[:d:Q4258599|Lensovet]]''<br/>''[[:d:Q113410867|Free Democratic Party of Russia]]''<br/>''[[:d:Q4157644|Democratic Russia]]'' | [[:commons:Category:Marina Salye|Marina Salye]] | data-sort-value="2012" | 2012-03-21 |- | | | ''[[:d:Q4526785|Genrikh Shteynberg]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-28 |- | | | ''[[:d:Q16629739|Mark Verba]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-04 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-05 |- | | | ''[[:d:Q30345921|Valery Mironenko]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201471|Е. М. Сергеев ис. РФА геоэкология институты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-26 |- | | | ''[[:d:Q39040022|Victor Glebovitskiy]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-18 |- | | | ''[[:d:Q39389070|David Dodin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-04-21 |- | | | ''[[:d:Q60660077|Leonid Sosnovski]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-25 | [[Палессе (Чачэрский районы)|Палессе]] | [[галим]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q6510229|Belarusian State University of Food and Chemical Technologies]]''<br/>''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q56153119|Alexandrovsky Machine Building Plant]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-02-10 |- | | | ''[[:d:Q4163432|Николай Добрецов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Dobretsov|Nikolai Dobretsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q15065463|Sergey Goldin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-05-18 |- | | 1966 | ''[[:d:Q33091901|Igor Tolstikhin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16335312|геохимик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q47453031|Геннадий Павлович Лузин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-04-04 | [[Мияс]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-01-25 |- | | 1962 | ''[[:d:Q502041|Andrei Bitov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Andrei Bitov|Andrei Bitov]] | data-sort-value="2018" | 2018-12-03 |- | | | ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]] | |- | | | ''[[:d:Q4154667|Mikhail Danilov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-14 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Danilov|Mikhail Danilov]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-05 |- | | | ''[[:d:Q23656248|Viktor Fjodorovitsj Netsjaev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-28 | ''[[:d:Q4484199|Filistovo]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]] | | | data-sort-value="2009" | 2009-12-02 |- | | | ''[[:d:Q29358627|Michail Daniilovitsj Belonin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-29 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-09-12 |- | | | ''[[:d:Q90020494|Efryushina Ninel]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-22 | ''[[:d:Q559317|Anna]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4483580|Institute of Physical Chemistry]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q110856267|Sergey Ivanovich Romanovsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-08-24 |- | | | ''[[:d:Q115236332|Пётр Мікалаевіч Касцюковіч]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-22 | [[Вяляцичы (Барысавский районы)|Вяляцичы]] | | ''[[:d:Q55216985|Інстытут меліярацыі НАН Беларусі]]''<br/>''[[:d:Q55713524|Faculty of Civil Engineering of BNTU]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-11-09 |- | | 1959 | ''[[:d:Q132396804|Vladimir Grib]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4412003|Severalmaz]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Pavlovich Grib|Vladimir Pavlovich Grib]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-25 |- | | | ''[[:d:Q12090780|Boris Ivanovitsj Voevoda]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-03 | [[Анапа]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-01-27 |- | | | ''[[:d:Q126969711|Олег Фёдорович Путиков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-03 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-30 |- | | | ''[[:d:Q4394233|Nikolay Rzhevsky]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | ''[[:d:Q19618816|Lednev]]'' | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 |- | | 1961 | ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | | | ''[[:d:Q85967223|Pranabjyoti Deka]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-21 | [[Kälküttä|Кәлкүттә]] | [[язучы]]<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4475791|Gauhati University]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-04-06 |- | | | ''[[:d:Q96143913|Anatoliy Kapustin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-10 | [[Бобруйск|Бабруйск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoliy Kapustin|Anatoliy Kapustin]] | |- | | 1965 | ''[[:d:Q17043689|V. A. Ermolenko]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-31 | [[Әулиекүл]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-09-22 |- | | | ''[[:d:Q29865185|Anatoly Kozyrev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 | [[Сычёвка районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4144711|Mining Institute KSC RAS]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-01 | ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]'' | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1994" | 1994-05-17 |- | | | ''[[:d:Q55650218|Georgiĭ Paruirovich Avetisov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-24 | [[Тверь]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q107017212|некрополист]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-27 |- | | | ''[[:d:Q115618962|Леанід Анатольевіч Барысенка]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | [[Шклов|Шклоу]] | | ''[[:d:Q3918587|Беларусь-Россия университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q11817616|Pyotr Kaluhin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-13 | ''[[:d:Q20122491|Кудзіна]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 1965 | ''[[:d:Q109487254|Vitaly A. Stepanov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q887753|Punsalmaagiin Ochirbat]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-23 | ''[[:d:Q167764|Zavkhan Province]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Punsalmaagiin Ochirbat|Punsalmaagiin Ochirbat]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-17 |- | | | ''[[:d:Q15063191|Vitalij Fortygin]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1980 | ''[[:d:Q128568924|László Bánhidi]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-27 | ''[[:d:Q668318|Sárospatak]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-11-09 |- | | | ''[[:d:Q2626950|Valery Serdyukov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | [[Харошавка (Буда-Кашалёвский районы)|Харошавка]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valery Serdyukov|Valery Serdyukov]] | |- | | | [[Станислав Филиппов]] | data-sort-value="1945" | 1945-09-26 | ''[[:d:Q925845|Otradnensky District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-10 |- | | | ''[[:d:Q111286524|Gennady Shirokonosov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-29 | | | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4159769|Afiyaddin Cəlilov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-01 | [[Нахчыван]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-09-29 |- | | 1971 | ''[[:d:Q106430322|Анатолій Данілавіч Смычнік]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-13 | [[Заелица]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 1971 | ''[[:d:Q130606891|Henrietta Altman-Kissinger]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-21 | [[Выборг]] | ''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q30345673|Vyacheslav Genievich Rumynin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-16 | | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | | 1997-06-27 | [[Владимир Путин]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-07 | ''[[:d:Q28133957|Профессор В. Ф. Снегирёв ис. 6 нчы бала тудыру йорты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2031025|First Chief Directorate]]''<br/>''[[:d:Q4476368|Administrative Directorate of the President of the Russian Federation]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Putin|Vladimir Putin]] | |- | | | ''[[:d:Q4209144|Anatoly Kalashnik]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-07 | ''[[:d:Q4092538|Bolshói Beisug]]'' | [[галим]] | | | |- | | | [[Сергей Миронов]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]] | |- | | | ''[[:d:Q13124462|Nazir Mustafa Karamagi]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-13 | ''[[:d:Q158725|Tanganyika Territory]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q15074426|Gennady Ivanov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-24 | [[Бөек Новгород]] | | | | |- | | 1982 | [[Владимир Литвиненко]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | [[Краснодар крае]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]] | |- | | | ''[[:d:Q100699756|Журавлёв, Владимир Клавдиевич]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-04 | [[Оленегорск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q56307611|Sherkhan Abilov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-15 | [[Кәнтау]] | [[язучы]] | | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q113512383|Yuri Volkotrub]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q7541856|керамист]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4295593|Arsen Mirzaev]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q4430540|РСФСР язучылар берлеге]]''<br/>''[[:d:Q4112279|Vita Nova]]'' | | |- | 1979-08 | 1984-07 | ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q1432030|Җилин университеты]]''<br/>''[[:d:Q1074097|China University of Geosciences]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4199890|Konstantin Ilkovsky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-12 | ''[[:d:Q2359080|Batagay]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Ilkovsky|Konstantin Ilkovsky]] | |- | | | ''[[:d:Q60322687|Rakhim Azimov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-16 | ''[[:d:Q2499450|Shurab]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Rakhim Azimov|Rakhim Azimov]] | |- | | 1986 | ''[[:d:Q97314443|Andrey А. Sorokin]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q30274464|Institute of Geology and Nature Management]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q12172231|Шорш Халид Саид]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | [[Әрбил]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | [[галим]]<br/>[[профессор]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]'' | | |- | | 1991 | ''[[:d:Q28599047|Bilinkis, Alexandr]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-28 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q99861219|Іван Іванавіч Галаваты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-06-15 | [[Пагост 1]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q21468747|ташкүмер шахтёры]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 2009 | ''[[:d:Q123016041|Nikandr Pilishin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-09-09 | [[Шахты]] | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Nicander (Pilishin)|Nicander (Pilishin)]] | |- | | | ''[[:d:Q134493447|Egor Roussanov]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-02-06 | [[Эмгерст (Нью-Йорк)|Эмгерст]] | ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]'' | ''[[:d:Q847743|Dunkin']]''<br/>''[[:d:Q11288478|Wegmans]]''<br/>''[[:d:Q1337797|Office Depot]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q21092695|Светлана Ганжа]]'' | | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1981 | | ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 1981-09-01 | 1986-06-25 | ''[[:d:Q59189731|Marina Borisovna Bubnova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]] | | |- | 1987-09 | 1993-06 | ''[[:d:Q60103440|Yevgeny Gusev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1982 | 1987 | ''[[:d:Q60696042|Irina Basakina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1978-09-01 | 1983-06-30 | ''[[:d:Q60728781|Pitambar Gautam]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]''<br/>''[[:d:Q588239|Tribhuvan University]]''<br/>''[[:d:Q99285551|Tribhuvan University - Trichandra Multiple Campus]]'' | | |- | 1978-09-01 | 1983-07-01 | ''[[:d:Q63973208|Vladimir Dauvalter]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1975 | | ''[[:d:Q80213198|Svetlana Bauer]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[математик]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q81578070|Vitaly Nesis]]'' | | | ''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 2015-10-01 | 2019-06-30 | ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 2012-09-01 | 2017-07-01 | ''[[:d:Q95306606|Mishel R Markovski]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | 2005-09-01 | 2011-06-30 | ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Россия университетлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1773 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Нефть һәм газ юнәлешле югары уку йортлары]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]] o7qhv1oed2pv9c13e59xbam5m09zg24 0 208029 6000595 2283246 2026-08-13T14:05:42Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Краснококшайск урамы]] 6000595 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Краснококшайск урамы]] trwekwc933xdbxof6v9fiazh06kz5kj 0 209928 6000630 4411261 2026-08-13T19:09:37Z Әмир 15082 /* Шәхси тормышы */ өстәмә 6000630 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Ришат Төхвәтуллин |Имза = |Фото = Р.А.Төхвәтуллин (2024).jpg |Рәсем асты язуы = «Татарстанның халык артисты»<br/> исемен алганда. 2024 ел |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Ришат Айрат улы Төхвәтуллин |Туу көне = 03.03.1989 |Туу урыны =[[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]] {{туу урыны|Туймазы районы|Туймазы районында}}, [[Карамалы-Гобәй]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2009 — {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}}<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = лирик тенор |Кораллар = фортепиано, гитара, баян |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = Р. Ваһапов фонды |Лейбллар = TATAR MUSIC |Бүләкләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты (2024)]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2019)]] [[Файл:Заслуженный артист Республики Башкортостан.jpg|20px|Башкортстанның атказанган артисты (2018)]][[Файл:BashNarodArt1.jpg|20px|БР халык артисты (2025)]] |Сайт = [https://vk.com/official_rishat official_rishat] }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Төхвәтуллин}} '''Ришат Төхвәтуллин''', Ришат Айрат улы Төхвәтуллин (''[[1989 ел]]ның [[3 март]]ы, [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Туймазы районы]], [[Карамалы-Гобәй]]'') — эстрада җырчысы (''лирик тенор''), «[[Татар җыры]]» халыкара фестивале лауреаты, Башкортстанның [[Башкортстанның атказанган артисты|атказанган]] (2018) һәм [[Башкортстан Республикасының халык артисты|халык]] (2025), Татарстанның [[Татарстанның атказанган артисты|атказанган]] (2019) һәм [[Татарстанның халык артисты|халык]] (2024) артисты. == Тәрҗемәи хәле == [[1989 ел]]ның [[3 март]]ында [[БАССР]] [[Туймазы районы]] [[Карамалы-Гобәй]] авылында туган. Әтисе Айрат Сөләйман улы, механизатор; әнисе Розалия Нурулла кызы, клуб мөдире; абыйсы Ренат (''[[1986 ел|1986]]''), сеңлесе Айгөл (''[[1997 ел|1997]]''). [[Октябрьски]]да музыка укуханәсенең хор бүлеген (''җитәкчесе Галия Закир кызы Мусина,'' ''БР атказанган мәдәният хезмәткәре''), [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясенең]] ялгыз җырлау факультетын (''профессор Фәрзәнә Фәтхулла кызы Сәгыйтова, РФ һәм БР атказанган сәнгать эшлеклесе, классы'') тәмамлаган (''[[2013 ел|2013]]''). == Иҗаты == Октябрьски музыка укуханәсенең 4нче курсында укыганда татар һәм башкорт җырын башкаручыларның «Дуслык моңы» төбәкара конкурсында 2нче урынны яулый. [[2008 ел]]да «Гәлсәр hандуғас» (Бәллүр сандугач) конкурсында катнашып, «Гармун моңы» җыры белән «Өмет» номинациясендә җиңү яулый. 4нче курстан концертлар белән тамашачы каршына чыга башлый. [[2011 ел]]да «Татар моңы» фестивалендә [[Башкорт халык жырлары|башкорт халык җыры]] «Элмәлек»не һәм [[татар халык җыры]] «Әллүки»не башкарып, 3нче урын ала. [[Рәшит Ваһапов]] исемендәге фестиваль лауреаты була. Рәшит Ваһапов фонды директоры [[Рифат Фәттахов]] җырчының беренче гастрольләрен оештыра. Үзенең төркеме белән [[РФ]] төрле өлкәләрендә елына 130 концерт куя<ref>[https://kam.business-gazeta.ru/article/318435?utm_source=chelny&utm_campaign=must-have Ришат Төхвәтуллин белән интервью.] БИЗНЕС Online</ref>. == Альбомнары == * [[2016 ел|2016]] — «''Гомеремнең бер елы''»<ref>[http://mvclip.ru/album/rishat-tuhvatullin/gomeremnen-ber-ely Альбом: Ришат Төхвәтуллин. «Гомеремнен бер елы»]</ref> * [[2017 ел|2017]] — «''Мин бәхетле''» == Башкарган җырлары == {{col-begin}} {{col-3}} * Тыңлачы, сандугач * Карамалы Гобәй * Синнән башка * Сиңа кадәр * Зәңгәр күзле кызны сагынам * Мәхәббәтем * Кошлар кебек * Авыл көе * Туй теләкләре * Ярат чын йөрәгеңнән {{col-3}} * Бүген ярат мине * Тургай * Күңелдә торналар тавышы * Абыема * Керим әле урманнарга * Казакъ кызы * Аккошлар мәхәббәте * Чын-чын әйтәмен * Агым суы * Әти-әнине зурлап {{col-3}} * Ямьле җәй * Сыерчыгым * Мин еламыйм * Күзләреңә карыйм * Ялгыз агач * Син бит минем * Иң кадерле кешеләрем * Гомер буе көттем шул сөюне һ. б.<ref>[https://zvooq.online/artists/%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%82-%D1%82%D1%83%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD Ришат Төхвәтуллин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419174753/http://zvooq.online/artists/%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%82-%D1%82%D1%83%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD |date=2018-04-19 }} zvooq.online</ref> {{col-end}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == [[Файл:Р.А.Төхвәтуллин.jpg|200px|thumb|right|Ришат Төхвәтуллин]] [[Файл:Р.А.Төхвәтуллин_1.jpg|200px|thumb|right|«Гомеремнен бер елы» альбомы. ''[[2016 ел|2016]]'']] * «Болгар радиосы»ның музыкаль премиясе * «Гәлсәр hандуғас» («Бәллүр сандугач») җыр бәйгесе — ''«Өмет» номинациясендә җиңүче'' * [[2008 ел|2008]] — татар-башкорт җырын башкаручыларның «Дуслык моңы» җыр бәйгесе — ''2нче урын'' * [[2011 ел|2011]] — [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]] җыр бәйгесе — ''3нче урын'' * Р. Ваһапов исемендәге халыкара «[[Татар җыры]]» фестивале — ''I дәрәҗә лауреат'' * [[2014 ел|2014]] — «Башкорт җыры» телевизион конкурсы — ''җиңүче («Тыңлачы, сандугач» җыры белән)'' * [[2015 ел|2015]] — «Башкорт җыры» телевизион конкурсы — ''җиңүче («Күзләреңне» җыры белән)'' * [[2015 ел|2015]] — «Идел» халыкара телевизион җыр бәйге-фестивале — ''«Тамашачы сөюе» бүләге'' * [[2018 ел|2018]] — [[Башкортстанның атказанган артисты]]<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [http://www.bashinform.ru/news/1210338-rustem-khamitov-vruchil-rishatu-tukhvatullinu-zvanie-zasluzhennogo-artista-bashkortostana/?sphrase_id=6505439 Рустэм Хамитов вручил Ришату Тухватуллину звание заслуженного артиста Башкортостана.] ИА «Башинформ», 13 сентября 2018</ref>. * [[2019 ел|2019]] — [[Татарстанның атказанган артисты]]<ref>[http://rt-online.ru/priznanie-zaslug-511/ Признание заслуг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221181623/http://rt-online.ru/priznanie-zaslug-511/ |date=2019-12-21 }} [[Республика Татарстан (гәҗит)|«Республика Татарстан»]], 11.12.2019</ref>. * [[2024 ел|2024]] — [[Татарстанның халык артисты]]<ref>[https://intertat.tatar/news/risat-toxvatullin-tatarstannyn-xalyk-artisty-buldy-5870162 Ришат Төхвәтуллин Татарстанның халык артисты булды!] [[Интертат|intertat.tatar]], 23.12.2024</ref> * [[2025 ел|2025]] — [[Башкортстан Республикасының халык артисты]]<ref>''Инсаф Хужабирганов.'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2025-03-04/rishat-t-hv-tullin-a-bash-ortostandy-haly-artisy-iseme-birelde-4143999 Ришат Төхвәтуллинға Башҡортостандың халыҡ артисы исеме бирелде.] [[Башинформ]], 4.03.2025</ref>. == Шәхси тормышы == 2023 елда өйләнгән.<ref>[https://intertat.tatar/news/risat-toxvatullin-zagska-aliyaga-karaganda-da-kyzurak-capkan-5859187 Ришат Төхвәтуллин ЗАГСка Алиягә караганда да кызурак чапкан.] [[Интертат]], 12.05.2023</ref> Хатыны [[Алия Карачурина]] (''[[Дүртөйле районы]]ның [[Чишмә (Дүртөйле районы)|Чишмә]] авылында туган'') [[Казан мәдәният һәм сәнгать университеты]]нда укыган. Ришат белән бер коллективта эшли, яшьләр дуэт белән җырлый.<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2023-04-18/yyrsylar-rishat-t-hv-tullin-men-n-li-arasurinany-nikahy-bul-an-3225055 Йырсылар Ришат Төхвәтуллин менән Әлиә Ҡарасуринаның никахы булған.] [[Башинформ]], 18.04.2023{{ref-ba}}</ref>. Беренче улы Алим (2024 елның 10 апрелендә туган)<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-11/pevtsy-iz-bashkirii-rishat-tuhvatullin-i-aliya-karachurina-vpervye-stali-roditelyami-3723516 Певцы из Башкирии Ришат Тухватуллин и Алия Карачурина впервые стали родителями.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 11.04.2024</ref><ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-18/zvezdnaya-para-iz-bashkirii-raskryla-imya-perventsa-3732901 Звездная пара из Башкирии раскрыла имя первенца.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 18.04.2024</ref>. Икенче улы (2026)<ref>[https://intertat.tatar/news/aliya-ham-risat-toxvatullinnar-ikencega-ati-ani-bulgan-5880388 Алия һәм Ришат Төхвәтуллиннар икенчегә әти-әни булган.] [[Интертат]], 12.08.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://vk.com/wall-17496755_22215 Рәсми сайт] * ''Зөһрә Садыйкова.'' [http://shahrikazan.ru/index.php/news/intervyu/rishat-tkhvtullin-estradada-minem-z-yulym-barhttp://shahrikazan.ru/index.php/news/intervyu/rishat-tkhvtullin-estradada-minem-z-yulym-bar Ришат Төхвәтуллин: «Балаларымны тәрбиялисем, яраткан башка бер эш белән шөгыльләнәсем килә».]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «[[Шәһри Казан]]», 30.11.2017 * ''Венера Мәҗитова.'' [http://rsloboda-rt.ru/index.php/news/m%D3%99d%D3%99niyat/rishat-thvtullinnyi-ti-nise-shul-knnn-ulyibyiz-zen Ришат Төхвәтуллинның әти-әнисе: “Шул көннән улыбыз үзен кулга күтәртеп кенә йөртә башлады”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205171258/http://rsloboda-rt.ru/index.php/news/m%25D3%2599d%25D3%2599niyat/rishat-thvtullinnyi-ti-nise-shul-knnn-ulyibyiz-zen |date=2019-12-05 }}. [[Тулпар (журнал)|«Тулпар»]] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Башкортстан җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Октябрьски музыка укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Тенорлар]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] otu2a7hnw27v2ch2vbytnmm5q346hhx 0 217055 6000651 5556313 2026-08-13T22:46:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000651 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|рәсем=Рәшит Нигъмәтуллин.jpg}} '''Рәшит Шакир улы Нигъмәтуллин''' ([[1923 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ы, {{ТУ}} — [[1991 ел]]ның [[7 июль|7 июле]], {{ҮУ}}) — физик, дәүләт эшлеклесе, физика-математика фәннәре докторы (1965), профессор (1967), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1970). 1953 елдан [[КАИ]]да: {{comment|нәзари|теоретик}} радиотехника һәм электроника кафедрасы мөдире (1954—1988), ректор (1967—1977), лаборатория мөдире (1988—1991). СССР Фәннәр академиясенең электрохимия буенча фәнни шура әгъзасы (1968—1991). [[ТАССР Югары Советы|ТАССР Югары Шурасы]] Рәисе (1971—1980). == Биография == Рәшит Нигъмәтуллин 1923 елның 5 гыйнварында [[Казан]]да татар теле һәм әдәбияты укытучысы Шакир Шабан улы һәм химия укытучысы Хәлимә Хөсәен кызы гаиләсендә туа. 2 нче урта мәктәпне тәмамлап, 1940 елда Укытучылар институтының физика-математика факультетына укырга керә. 1 курсны тәмамлагач, [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техника көллияте|авиация техникумына]] күчә. 1942 елда, [[Бөек Ватан сугышы]] башланганнан соң, үз теләге белән [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|Кызыл Армиягә]] китә. Сәламәтлеге буенча стройга карамаган частьләрдә хезмәт итә<ref>{{Cite web|accessdate=2021-03-04|title=Нигматулин Рашид Шакирович :: Память народа|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp14882124/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4&middle_name=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&date_birth=&rank=&group=all&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_vpp&page=1|website=pamyat-naroda.ru|archivedate=2022-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220421032012/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp14882124/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD&first_name=%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4&middle_name=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&date_birth=&rank=&group=all&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_vpp&page=1}}</ref>. 1945 елда Казан дәүләт университетының физика-математика факультетына укырга керә, бишле билгеләренә укый, исемле стипендиат була, диплом эшен [[Евгений Завойский|Е. К. Завойский]] лабораториясендә башкара, аспирантурада профессор А. Г. Шәфигуллинда молекуляр физика кафедрасы буенча белгечлек ала. Физика-математика фәннәре кандидаты (1954)<ref>{{Cite web|accessdate=2021-03-04|title=Нигматулина Фариса Салахутдинова Канд. мед. наук ( 25/93 )|url=http://nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/65758/25#pict|website=nlr.ru}}</ref>. 1953—1954 елларда [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университетының]] физика-математика факультетының молекуляр һәм җылылык күренешләре кафедрасы ассистенты. 1954 елдан 1988 елга кадәр — [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Казан авиация институтының]] теоретик һәм радиотехника кафедрасы мөдире. 1965 елда Р. Ш. Нигъмәтуллин тарафыннан «электролитик ячейканы теоретик тикшерү һәм сыек тән электроникасы мәсьәләләре» темасына докторлык диссертациясе уңышлы яклана<ref>{{Cite web|accessdate=2021-03-04|title=Нигматулина Фариса Салахутдинова Канд. мед. наук ( 28/93 )|url=http://nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/65758/28#pict|website=nlr.ru}}</ref>. 1967 елда Казан авиация институтын җитәкли, ректор Нигматуллин җитәкчелегендә институт көчле үсеш ала<ref>[http://history-kazan.ru/883-190 12 марта 2004 года произошло событие, которого ждали долго, — официальное открытие нового учебно-лабораторного корпуса Казанского государственного технического университета имени А. Н. Туполева.]</ref>. Бу вакыт эчендә институтта ике яңа факультет ачыла: автотөзелеш факультеты һәм техник кибернетика һәм информатика факультеты<ref>{{Сылтама|1=https://kai.ru/web/naucno-tehniceskaa-biblioteka/95-letiu-so-dna-rozdenia-rasida-sakirovica-nigmatullina-posvasaetsa/-/journal_content/56_INSTANCE_WUfKO1Lqh8bu/678086/10339018?p_p_state=pop_up&_56_INSTANCE_WUfKO1Lqh8bu_page=1&_56_INSTANCE_WUfKO1Lqh8bu_viewMode=print&id=$id&print=false|2=Нигматуллин Рашид Шакирович}}</ref>. 1971—1979 елларда — [[ТАССР Югары Советы|ТАССР Югары Шурасы]] Рәисе<ref>{{Cite web|url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2008_2%2F07%2F04%2F|title=К 70-летию Верховного Совета ТАССР|accessdate=2020-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808104542/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2008_2%2F07%2F04%2F|archivedate=2018-08-08|deadlink=yes}}</ref>. 1977 елда институт җитәкчелеген сәламәтлеге торышы буенча калдырып китә. [[Файл:Рәшит Нигъмәтуллин кабере.jpg|сулда|мини|Рәшит Нигъмәтуллин кабере]] Молекуляр электроника өлкәсендә фәнни мәктәп булдыра. 200дән артык фәнни эш авторы һәм авторы. 1991 елның 7 июлендә вафат була. == Бүләкләр һәм истәлек == * [[Ленин ордены]]; * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]]; * [[Хөрмәт Билгесе ордены]]; * РСФСРның Атказанган фән һәм техника эшлеклесе. Казанда [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]ның 5 нче корпусы бинасында ([[Театр урамы (Казан)|Театр урамы]], 7/31) Р. Нигъмәтуллинга мемориаль такта куелган. Профессор Нигъмәтуллин хөрмәтенә [[Казанның Яңа Савин районы]]нда урам аталган<ref>{{Cite web|accessdate=2021-03-04|lang=ru|title=В Казани полностью отремонтируют улицу Нигматуллина {{!}} Новости Казани. Авто новости Казани. Новости бизнеса в Казани|url=https://prokazan.ru/news/view/125488|website=prokazan.ru}}</ref>. == Шулай ук карагыз == * [[Нигъмәтуллин урамы (Казан)]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{ТАССР җитәкчеләре}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Физиклар]] en1w20ludbgzyk5imqs0q7doudq6sod 0 220992 6000631 4455176 2026-08-13T19:14:30Z Әмир 15082 /* Шәхси тормышы */ өстәмә 6000631 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Алия Карачурина | тулы исем = Алия Равил кызы Карачурина | һөнәр = жырчы | туу датасы = 06.01.1996 | туу җире = [[РФ]], [[Башкортстан Республикасы]], {{Туу җире|Чишмә районы|Чишмә районында}} [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе|РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Равил Әгләм улы | әни = Миләүшә Хаҗимөхәммәт кызы | ир = | хатын =[[Ришат Төхвәтуллин]] | балалар = улы Алим (2024 елның 10 апрелендә туган)<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-11/pevtsy-iz-bashkirii-rishat-tuhvatullin-i-aliya-karachurina-vpervye-stali-roditelyami-3723516 Певцы из Башкирии Ришат Тухватуллин и Алия Карачурина впервые стали родителями.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 11.04.2024</ref><ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-18/zvezdnaya-para-iz-bashkirii-raskryla-imya-perventsa-3732901 Звездная пара из Башкирии раскрыла имя первенца.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 18.04.2024</ref>. | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2025)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Төхвәтуллин}}{{Фш|Карачурин}} '''Алия Карачурина''', Алия Равил кызы Карачурина (Төхвәтуллина) (''Алия Равилевна Тухватуллина<ref name=":0" />; [[1996 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[Башкортстан Республикасы]], [[Чишмә районы]], [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә]]'') ― эстрада җырчысы, [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]] һәм Рәшит Ваһапов исемендэге яшь башкаручылар конкурсы лауреаты. [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты]] (2025). == Биография == 1996 елның 6 гыйнвары, [[Башкортстан Республикасы]], Чишмә авылында туа. Әтисе, Равил Әгләм улы, төзү өлкэсендә эшли; әнисе, Миләүшә Хаҗимөхәммәт кызы, балалар бакчасында тәрбияче булып эшли; абыйсы Илшат (1991 туган елы). Чишмә гимназиясенэ 2004 елда укырга керә, беррәттән музыка гимназиясендэ белем ала. Фортепиано сыйныфын тәмамлый. Гимназияне тәмамлаганнан соң 2014 елда [[Казан дәүләт мәдәният институты]]на укырга керэ (җитәкчесе - [[Венера Ганиева]]). "«Туба» музыкаль хезмәтләр бюросы" җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте артист-вокалисты (солисты)<ref name=":0" />. == Башкарган җырлары == * “Әти-әнине зурлап”, * “Виноград”, * “Синнән башка”, * “Син кемнең бәхетле кояшы”, * “Мәхәббәт моңы”, * “Иртәдә генә торам”, * “Тәуге тапкыр”, * “Яшьлегем хыялы”, * “Алдандым язларга” һ.б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * "Татар моңы" һәм [[Рәшит Ваһапов]] исемендэге яшь башкаручылар конкурсы лауреаты. * 2025 ― [[Татарстанның атказанган артисты]] ― ''музыка сәнгате үсешенә керткән өлеше өчен''<ref name=":0">[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_550501.pdf Указ Раиса Республики Татарстан "О присвоении почетного звания «Заслуженный артист Республики Татарстан»"]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Шәхси тормышы == 2023 елда кияүгә чыккан<ref>[https://intertat.tatar/news/risat-toxvatullin-zagska-aliyaga-karaganda-da-kyzurak-capkan-5859187 Ришат Төхвәтуллин ЗАГСка Алиягә караганда да кызурак чапкан.] [[Интертат]], 12.05.2023</ref>. Ире җырчы [[Ришат Төхвәтуллин]] (''1989 елда [[Туймазы районы]]ның [[Карамалы-Гобәй]] авылында туган'')<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2023-04-18/yyrsylar-rishat-t-hv-tullin-men-n-li-arasurinany-nikahy-bul-an-3225055 Йырсылар Ришат Төхвәтуллин менән Әлиә Ҡарасуринаның никахы булған.] [[Башинформ]], 18.04.2023{{ref-ba}}</ref>. Беренче улы Алим (2024 елның 10 апрелендә туган)<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-11/pevtsy-iz-bashkirii-rishat-tuhvatullin-i-aliya-karachurina-vpervye-stali-roditelyami-3723516 Певцы из Башкирии Ришат Тухватуллин и Алия Карачурина впервые стали родителями.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 11.04.2024</ref><ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-18/zvezdnaya-para-iz-bashkirii-raskryla-imya-perventsa-3732901 Звездная пара из Башкирии раскрыла имя первенца.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 18.04.2024</ref>. Икенче улы (2026)<ref>[https://intertat.tatar/news/aliya-ham-risat-toxvatullinnar-ikencega-ati-ani-bulgan-5880388 Алия һәм Ришат Төхвәтуллиннар икенчегә әти-әни булган.] [[Интертат]], 12.08.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Шәхес белән әңгәмә{{чыганагы}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{rq|stub|image}} [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары]][[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] {{DEFAULTSORT:Карачурина Алия}} 3i4pwkmao2ada06962rgymii608i6bf 6000632 6000631 2026-08-13T19:16:16Z Әмир 15082 калыпта төзәтү 6000632 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Алия Карачурина | тулы исем = Алия Равил кызы Карачурина | һөнәр = жырчы | туу датасы = 06.01.1996 | туу җире = [[РФ]], [[Башкортстан Республикасы]], {{Туу җире|Чишмә районы|Чишмә районында}} [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе|РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Равил Әгләм улы | әни = Миләүшә Хаҗимөхәммәт кызы | ир = | хатын =[[Ришат Төхвәтуллин]] | балалар = ике улы | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2025)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Төхвәтуллин}}{{Фш|Карачурин}} '''Алия Карачурина''', Алия Равил кызы Карачурина (Төхвәтуллина) (''Алия Равилевна Тухватуллина<ref name=":0" />; [[1996 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[Башкортстан Республикасы]], [[Чишмә районы]], [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә]]'') ― эстрада җырчысы, [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]] һәм Рәшит Ваһапов исемендэге яшь башкаручылар конкурсы лауреаты. [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты]] (2025). == Биография == 1996 елның 6 гыйнвары, [[Башкортстан Республикасы]], Чишмә авылында туа. Әтисе, Равил Әгләм улы, төзү өлкэсендә эшли; әнисе, Миләүшә Хаҗимөхәммәт кызы, балалар бакчасында тәрбияче булып эшли; абыйсы Илшат (1991 туган елы). Чишмә гимназиясенэ 2004 елда укырга керә, беррәттән музыка гимназиясендэ белем ала. Фортепиано сыйныфын тәмамлый. Гимназияне тәмамлаганнан соң 2014 елда [[Казан дәүләт мәдәният институты]]на укырга керэ (җитәкчесе - [[Венера Ганиева]]). "«Туба» музыкаль хезмәтләр бюросы" җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте артист-вокалисты (солисты)<ref name=":0" />. == Башкарган җырлары == * “Әти-әнине зурлап”, * “Виноград”, * “Синнән башка”, * “Син кемнең бәхетле кояшы”, * “Мәхәббәт моңы”, * “Иртәдә генә торам”, * “Тәуге тапкыр”, * “Яшьлегем хыялы”, * “Алдандым язларга” һ.б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * "Татар моңы" һәм [[Рәшит Ваһапов]] исемендэге яшь башкаручылар конкурсы лауреаты. * 2025 ― [[Татарстанның атказанган артисты]] ― ''музыка сәнгате үсешенә керткән өлеше өчен''<ref name=":0">[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_550501.pdf Указ Раиса Республики Татарстан "О присвоении почетного звания «Заслуженный артист Республики Татарстан»"]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Шәхси тормышы == 2023 елда кияүгә чыккан<ref>[https://intertat.tatar/news/risat-toxvatullin-zagska-aliyaga-karaganda-da-kyzurak-capkan-5859187 Ришат Төхвәтуллин ЗАГСка Алиягә караганда да кызурак чапкан.] [[Интертат]], 12.05.2023</ref>. Ире җырчы [[Ришат Төхвәтуллин]] (''1989 елда [[Туймазы районы]]ның [[Карамалы-Гобәй]] авылында туган'')<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2023-04-18/yyrsylar-rishat-t-hv-tullin-men-n-li-arasurinany-nikahy-bul-an-3225055 Йырсылар Ришат Төхвәтуллин менән Әлиә Ҡарасуринаның никахы булған.] [[Башинформ]], 18.04.2023{{ref-ba}}</ref>. Беренче улы Алим (2024 елның 10 апрелендә туган)<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-11/pevtsy-iz-bashkirii-rishat-tuhvatullin-i-aliya-karachurina-vpervye-stali-roditelyami-3723516 Певцы из Башкирии Ришат Тухватуллин и Алия Карачурина впервые стали родителями.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 11.04.2024</ref><ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-04-18/zvezdnaya-para-iz-bashkirii-raskryla-imya-perventsa-3732901 Звездная пара из Башкирии раскрыла имя первенца.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 18.04.2024</ref>. Икенче улы (2026)<ref>[https://intertat.tatar/news/aliya-ham-risat-toxvatullinnar-ikencega-ati-ani-bulgan-5880388 Алия һәм Ришат Төхвәтуллиннар икенчегә әти-әни булган.] [[Интертат]], 12.08.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Шәхес белән әңгәмә{{чыганагы}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{rq|image}} [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары]][[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] {{DEFAULTSORT:Карачурина Алия}} 7ge55odkpxlx8ugmdjdi510bkdh6bso 0 360453 6000636 4126879 2026-08-13T19:51:56Z Michael Romanov 18204 хромосома урнашуы, викиләштерү 6000636 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''CTSL''' ({{lang-en|{{КодВМ}}}}) — {{ХромосомаВМ}} [[аксым]]ы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.<ref name=HGNC>{{cite web |url=https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:2537 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:29223 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017 |archivedate=2015-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151025123318/http://www.genenames.org/cgi-bin/gene_symbol_report?hgnc_id=HGNC:29223 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/Q9ULJ7#sequences |title=UniProt, Q9ULJ7 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017}}</ref> Кеше аутосомасының 9 нчысында урнашканда,<ref name=HGNC/> аның кош гомологы Z җенес хромосомасында урнашкан.<ref>{{cite journal|author=Sazanov, A.A., Sazanova, A.L., Stekolnikova, V.A., Kozyreva, A.A., Smirnov, A.F., Dodgson, J.B.|year=2004|title=Chromosomal localization of CTSL: expanding of the region of evolutionary conservation between GGAZ and HSA9|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2052.2004.01145.x|journal=Animal Genetics|volume=35|issue=3|pages=260|doi=10.1111/j.1365-2052.2004.01145.x|issn=0268-9146|pmid=15147410}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Степанов В. М. (2005). Молекулярная биология. Структура и функция белков. Москва: Наука. ISBN 5-211-04971-3.{{ref-ru}} * Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2002). Molecular Biology of the Cell (вид. 4th). Garland. ISBN 0815332181.{{ref-en}} [[Төркем:Әлифба буенча аксымнар]] {{Protein-stub}} 8gw8y8r2bp3nz8grijijn5yoqn75tlz 6000694 6000636 2026-08-14T08:20:10Z Michael Romanov 18204 ref 6000694 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''CTSL''' ({{lang-en|{{КодВМ}}}}) — {{ХромосомаВМ}} [[аксым]]ы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.<ref name=HGNC>{{cite web |url=https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:2537 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:2537 |language=|language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017 |archivedate=2015-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151025123318/http://www.genenames.org/cgi-bin/gene_symbol_report?hgnc_id=HGNC:29223 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/Q9ULJ7#sequences |title=UniProt, Q9ULJ7 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017}}</ref> Кеше аутосомасының 9 нчысында урнашканда,<ref name=HGNC/> аның кош гомологы Z җенес хромосомасында урнашкан.<ref>{{cite journal|author=Sazanov, A.A., Sazanova, A.L., Stekolnikova, V.A., Kozyreva, A.A., Smirnov, A.F., Dodgson, J.B.|year=2004|title=Chromosomal localization of CTSL: expanding of the region of evolutionary conservation between GGAZ and HSA9|language=ингл.|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2052.2004.01145.x|journal=Animal Genetics|volume=35|issue=3|pages=260|doi=10.1111/j.1365-2052.2004.01145.x|issn=0268-9146|pmid=15147410}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Степанов В. М. (2005). Молекулярная биология. Структура и функция белков. Москва: Наука. ISBN 5-211-04971-3.{{ref-ru}} * Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2002). Molecular Biology of the Cell (вид. 4th). Garland. ISBN 0815332181.{{ref-en}} [[Төркем:Әлифба буенча аксымнар]] {{Protein-stub}} pk3hlnmcq567z2q9rcvoqga6w4b6p56 0 371310 6000590 5521698 2026-08-13T12:29:34Z Michael Romanov 18204 хромосома урнашуы, викиләштерү 6000590 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{Orphan|date=март 2026}} {{УК}} '''UBAP2''' ({{lang-en|{{КодВМ}}}}) — {{ХромосомаВМ}} [[аксым]]ы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.<ref>{{cite web |url=http://www.genenames.org/cgi-bin/gene_symbol_report?hgnc_id=HGNC:29223 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:29223 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017 |archivedate=2015-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151025123318/http://www.genenames.org/cgi-bin/gene_symbol_report?hgnc_id=HGNC:29223 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/Q9ULJ7#sequences |title=UniProt, Q9ULJ7 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017}}</ref> Кеше аутосомасының 9 нчысында урнашканда,<ref>{{cite web |url=https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:14185 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:14185 |language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref> аның кош гомологлары Z һәм W җенес хромосомаларында очрый.<ref>{{cite journal|author=Sazanov, A. A., Sazanova, A. L., Stekolnikova, V. A., Trukhina, A. V., Kozyreva, A. A., Smirnov, A. F., Romanov, M. N., Lawson Handley, L.-J., Malewski, T., Dodgson, J. B.|year=2006|title=Chromosomal localization of the UBAP2Z and UBAP2W genes in chicken|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2052.2005.01392.x|journal=Animal Genetics|volume=37|issue=1|pages=72–73|doi=10.1111/j.1365-2052.2005.01392.x|issn=0268-9146|pmid=16441301}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Степанов В. М. (2005). Молекулярная биология. Структура и функция белков. Москва: Наука. ISBN 5-211-04971-3.{{ref-ru}} * Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2002). Molecular Biology of the Cell (вид. 4th). Garland. ISBN 0815332181.{{ref-en}} [[Төркем:Әлифба буенча аксымнар]] {{Protein-stub}} m4dml8hy31uavw1o37n8887y71eht7p 6000635 6000590 2026-08-13T19:44:12Z Michael Romanov 18204 URL коррекциясе 6000635 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{Orphan|date=март 2026}} {{УК}} '''UBAP2''' ({{lang-en|{{КодВМ}}}}) — {{ХромосомаВМ}} [[аксым]]ы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.<ref>{{cite web |url=https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:14185 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:29223 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017 |archivedate=2015-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151025123318/http://www.genenames.org/cgi-bin/gene_symbol_report?hgnc_id=HGNC:29223 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/Q9ULJ7#sequences |title=UniProt, Q9ULJ7 |language=ингл. |accessdate=18 сентябрь, 2017}}</ref> Кеше аутосомасының 9 нчысында урнашканда,<ref>{{cite web |url=https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:14185 |title=HUGO Gene Nomenclature Commitee, HGNC:14185 |language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref> аның кош гомологлары Z һәм W җенес хромосомаларында очрый.<ref>{{cite journal|author=Sazanov, A. A., Sazanova, A. L., Stekolnikova, V. A., Trukhina, A. V., Kozyreva, A. A., Smirnov, A. F., Romanov, M. N., Lawson Handley, L.-J., Malewski, T., Dodgson, J. B.|year=2006|title=Chromosomal localization of the UBAP2Z and UBAP2W genes in chicken|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2052.2005.01392.x|journal=Animal Genetics|volume=37|issue=1|pages=72–73|doi=10.1111/j.1365-2052.2005.01392.x|issn=0268-9146|pmid=16441301}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Степанов В. М. (2005). Молекулярная биология. Структура и функция белков. Москва: Наука. ISBN 5-211-04971-3.{{ref-ru}} * Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2002). Molecular Biology of the Cell (вид. 4th). Garland. ISBN 0815332181.{{ref-en}} [[Төркем:Әлифба буенча аксымнар]] {{Protein-stub}} cct4gr8zqzefw72sjakt9nk5137qit0 0 389331 6000592 5969629 2026-08-13T14:01:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000592 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q3439770|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q3439770|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q3439770|lang=en}}}}) — [[Әстерхан]]да урнашкан югары уку йорты. Рәсми исеме: «Әстерхан дәүләт университеты» федераль дәүләт бюджет югары белем бирү учреждениесе. Россиянең көньяк-көнбатышында мәгариф, фәнни һәм социомәдәни үзәк. CDIO Бөтендөнья инициативасында катнашучысы.<ref>{{Citation |title=История членства Астраханского государственного университета в CDIO. |url=http://cdiorussia.ru/history/ |access-date=2020-12-11 |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616070623/http://cdiorussia.ru/history/ |dead-url=yes }}</ref> Каспий регионы Университетлары Ассоциациясе әгъзасы. Шанхай хезмәттәшлек оешмасы университетын формалаштыручы Россиянең 16 база югары уку йорты составына керә.<ref>[http://uni-sco.ru/ Астраханский государственный университет входит в состав Университета Шанхайской организации сотрудничества ]</ref> == Тарих == 1996 елга кадәр - С. М. Киров ис. Әстерхан дәүләт педагогика институты,<ref>{{cite web|url=http://www.aspu.ru/sistema-menedjmenta-kachestva/841-koncepciia-nacionalnoi-politiki-rossii-v-oblasti-kachestva-produkcii-i.html|title=Общая характеристика и стратегия развития|publisher=Астраханский государственный университет|accessdate=2012-01-19|archivedate=2013-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031212911/http://www.aspu.ru/sistema-menedjmenta-kachestva/841-koncepciia-nacionalnoi-politiki-rossii-v-oblasti-kachestva-produkcii-i.html}}</ref> 2002 елга кадәр - Әстерхан дәүләт педагогика университеты''<ref>{{cite web|url=http://www.edu.ru/db-mon/mo/Data/d_02/4379.html|deadlink=yes|title=Приказ Министерства образования РФ № 4379|date=15 декабря 2002|publisher=Сайт [[Минобрнауки России]]|description="О переименовании Астраханского государственного педагогического университета и его филиала "|accessdate=2012-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101061243/http://www.edu.ru/db-mon/mo/Data/d_02/4379.html|archivedate=2013-11-01}}</ref> == Гомуми мәгълүмат == 2018 елда АДУда 12 меңнән артык студент белем ала, алар арасында 2 меңнән артык чит ил гражданы — [[Каспий диңгезе|Каспий буе]] һәм ерак чит илләрдән. Югары уку йорты барлык актуаль юнәлешләр буенча белгечләр укыта. Хәзер Әстерхан дәүләт университетында әзерлекнең 70тән артык варианты бар, һәм кадрлар базары таләпләрен исәпкә алып, даими рәвештә яңалары булдырыла. Сыгылмалы программа һәм ихтыяҗ зур булган АГУ профессионалларын укытуга юнәлдерелгән булу нәтиҗәсендә, барлык студентларга өстәмә белем алу мөмкинлеге бирә. Аерым игътибар лингвистик әзерлеккә бирелә, шуның аркасында теләсә нинди белгечлек вәкилләре, физик-техник һәм иҗади, уку вакытында бер яки берничә чит тел үзләштерәләр. Мондый алым чыгарылыш сыйныф укучыларына Россиядә һәм чит илләрдә дәрәҗәле эш урыннарына дәгъва итәргә мөмкинлек бирә. Бердәм фәнни-белем бирү киңлеген булдыруга хезмәттәшлек турында килешүләр ярдәм итә, алар даими төзелә. Мондый рәсми документлар Франция, Кытай, Япония, Италия һәм башка илләрнең эре югары уку йортлары белән халыкара элемтәләрне регламентлый. Үз чиратында региональ һәм Россия масштабындагы предприятиеләр белән берничә килешү төзелгән, бу исә студентлар өчен уртак кафедралар, практика өчен урыннар булдырырга, конкрет тармак ихтыяҗлары өчен һәм эре корпорацияләр сораулары буенча максатчан әзерлек алып барырга мөмкинлек бирә. Чыгарылыш сыйныф укучыларын алга таба уңышлы эшкә урнаштыруга укудан тыш секторларның үсеш алган системасы ярдәм итә. Ел саен социальләштерү буенча чаралар уза, аларга һәр студент кушыла, иҗтимагый оешмалар, профсоюз, волонтерлык хәрәкәте, иҗади һәм спорт секцияләре даими эшли. Югары уку йорты заманча инфраструктурага ия. Уку корпуслары мультимедиа аудиторияләре, өр-яңа җиһазлар белән җиһазландырылган, Каспий югары мәктәбе биналары Евросоюз тәрҗемәчеләре кабиналары дәрәҗәсендә җиһазландырылган, ә физика-математика институты лабораторияләрендә роботлар булдыру өчен «нульдән» база бар. Университетта уникаль бассейн, спорт заллары, уңайлы студентлар кунакханә комплексы, профилакторий һ.б. бар. Шулай ук сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән студентларны укыту өчен дә шартлар тудырылган. Соңгы унъеллыкта АДУ инновацион фәнни-тикшеренү үзәге статусына ия була һәм бу юнәлештә үсеш алуын дәвам итә. Технопарк, лабораторияләр һәм башка бүлекчәләр базасында фәннең төрле тармакларында бик күп тикшеренүләр алып барыла. АДУ дөньякүләм танылган галимнәрнең очрашу мәйданчыгына әверелә, ә вуз тикшеренүчеләренең эше төбәк бурычларын исәпкә алып алып барыла. Әстерхан дәүләт университеты төбәкнең иң эре мәгариф үзәге. Югары уку йорты Россиядә генә түгел, чит илләрдә дә уңышлы эшләп килүче меңләгән югары квалификацияле белгечләр әзерләгән. Институтны тәмамлаучылар икътисади, сәяси, фәнни һәм башка өлкәләрдәге оешмаларда лаеклы урын алып торалар. == Университет структурасы == * 19 корпус; * 3 институт;<ref>{{cite web|url=http://asu.edu.ru/universitet/1038-instituty-fakultety-kafedry.html|title=Научно-образовательная структура|author=okulik|website=Астраханский государственный университет|date=|publisher=|accessdate=2020-12-11|archivedate=2015-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150812144026/http://asu.edu.ru/universitet/1038-instituty-fakultety-kafedry.html}}</ref> * 18 факультетлар; * 65 кафедра; * Знаменск шәһәрендәге филиал; * көллият; * Әстерхан университеты нәшрият йорты; * Каспий инновацион-технологик комплексы. Университетта ЮНЕСКО "белем алучы җәмгыять һәм социаль-тотрыклы үсеш" кафедрасы эшли. == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Әстерхан дәүләт университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q3439770. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q3439770/p580:башлау,p108/Q3439770/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Борис Станкевич]] | data-sort-value="1860" | 1860-08-20 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-23 | [[Барнавыл]] |- | | | ''[[:d:Q4533231|Эфрон, Никита Савельевич]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-05-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-08-21 | [[Мәскәү]] |- | | 1923 | ''[[:d:Q18786349|Tikhon Godnev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-03-24 | [[Задонск]] | ''[[:d:Q28666359|Yaroslavl Men's Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>''[[:d:Q60244908|фитофизиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-10-29 | |- | | | ''[[:d:Q4168907|Valery Druzin]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-10-26<br/>1903-11-08 | [[Сестрорецк]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-28 | [[Мәскәү]] |- | 1937 | 1939 | ''[[:d:Q112659577|Міхаіл Канстанцінавіч Кірылаў]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-11 | ''[[:d:Q19923561|Салыгіна]]'' | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q103831212|Вышэйшы камуністычны інстытут асветы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q56307711|Aleksandr Isaevich I︠U︡kht]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-07-01<br/>1917 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-03-14 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q18216373|Valery Pyatin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-16 | [[Акмәсҗит]] | | [[галим]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-24 | [[Әстерхан]] |- | | | ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-18 | [[Әстерхан]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2025" | 2025-10-01 | [[Әстерхан]] |- | | | ''[[:d:Q21183585|Kirill Nikonov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-04 | [[Әстерхан]] | Әстерхан дәүләт университеты | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-10-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q19843980|Gennadij Glinin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-05 | [[Әстерхан]] | | [[галим]] | data-sort-value="2012" | 2012 | |- | | | ''[[:d:Q138268284|Boris Vladislavovich Kaĭgorodov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | | | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4388022|Oleg Radchenko]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-28 | [[Тернополь|Тернопил]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 2006-12-25 | | ''[[:d:Q57412473|Yu.Yu. Tarasevich]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-16 | | ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q24010672|Lyudmila Yevdokimova]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-16 | [[Чапаевск]] | Әстерхан дәүләт университеты | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 2011-09-01 | 2018-08-31 | ''[[:d:Q57982110|Ekaterina Shustova (Melent'eva)]]'' | | | Әстерхан дәүләт университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q58371668|Irina V Vodolazskaya]]'' | | | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Әстерхан дәүләт университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q3439770. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q3439770/p580:башлау,p69/Q3439770/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1935 | 1940 | ''[[:d:Q63724461|Avgustin (Sudoplatov)]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-12-20 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-07-27 | [[Сергиев Посад]] |- | | 1938 | ''[[:d:Q123684531|Bulyash Tadaeva]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-28 | ''[[:d:Q4198997|Iki-Manlan]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="2014" | 2014-09-22 | |- | | 1945 | ''[[:d:Q65589456|Галіна Гаўрылаўна Петрачэнка]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-20 | [[Бярозавка (Кармянский районы)|Бярозавка]] | [[галим]] | ''[[:d:Q26712658|Ministry of Public Education of the BSSR]]''<br/>''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-12 | |- | | 1950 | ''[[:d:Q55103870|Vyacheslav Timoshin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-27 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4407739|Musical Comedy Theatre]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-10-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q70254479|Адров, Валерий Михайлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-30 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-12-06 | [[Әстерхан]] |- | | 1961 | ''[[:d:Q21183585|Kirill Nikonov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-04 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Әстерхан дәүләт университеты<br/>[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q178333|Pavol Jozef Šafárik University in Košice]]''<br/>''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4392982|Religiovedeniie (Religious Studies)]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-10-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q96655808|Попов, Михаил Иванович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-15 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q93589428|Anatoliy Dolgopolov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-05 | [[Брест]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1976 | ''[[:d:Q96970865|Jelena Jewgenjewna Tschepurnych]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1778750|Alexander Zhilkin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-26 | ''[[:d:Q27535753|Tsvetnoye]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q47091528|Konstantin Markelov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-16 | ''[[:d:Q27535954|Nikolskoye, Kamyzyaksky District, Astrakhan Oblast]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q85995487|Telman Jafarov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-22 | [[Вәлиханлы (Ярдымлы)]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q37868118|дәрәслекләр авторы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2121637|Бакы славян университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4090157|Sergei Bozhenov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-08 | ''[[:d:Q918262|Labinsky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1989 | ''[[:d:Q24010672|Lyudmila Yevdokimova]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-16 | [[Чапаевск]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Әстерхан дәүләт университеты | | |- | | 1989 | [[Анастасия Заворотнюк]] | data-sort-value="1971" | 1971-04-03 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-05-29 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q1517429|Oleg Shein]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-21 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q482980|автор]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q109490350|Буряков, Сергей Константинович]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-29 | ''[[:d:Q374100|Liman]]'' | | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4403748|Aleksandr Savvin]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-30 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]'' | | |- | | 2000 | ''[[:d:Q112989341|Nadezhda Kasavina]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-01-10 | ''[[:d:Q4439933|Staritsa]]'' | [[фәлсәфәче]] | | | |- | | | ''[[:d:Q109602540|Ведищева Анна Анатольевна]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-06-18 | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q17221|spokesperson]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[Роскосмос]]<br/>''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q4127517|Russian Federal Research Institute of Fisheries and Oceanography]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q22283634|Valentin Buzmakov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-04-17 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | | |- | | 2008 | ''[[:d:Q111723713|Lilly Jørstad]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q84724955|Magomed Eldarovich Ramazanov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-05-22 | ''[[:d:Q4333227|Oktyabrskoye]]'' | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | 2010-01-10 | 2013-04-25 | ''[[:d:Q57934607|Akbar Hossain]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4855260|Bangladesh Agricultural Research Institute]]'' | | |- | 2013-08-31 | 2017-08-31 | ''[[:d:Q57982110|Ekaterina Shustova (Melent'eva)]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]<br/>Әстерхан дәүләт университеты | | |- | | | ''[[:d:Q102667500|Denis Shatskov]]'' | | | [[математик]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1932 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әстерхан]] qyrxvv6r9kpudn12ebf8rsl3vd2l2zy 0 389655 6000593 2864815 2026-08-13T14:05:22Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)]] 6000593 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)]] tai0l0pjjgfyyjbul086l2nmixvcn6l 1 389656 6000597 2864817 2026-08-13T14:06:02Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Бәхәс:Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)]] 6000597 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бәхәс:Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)]] 2jltbnnd7t8mflvlpc74b2vniphgm3u 0 404533 6000690 4754067 2026-08-14T07:23:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000690 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Җоламан (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 553253200 }} '''Җоламан''' ({{lang-kk|Жоламан}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16652273. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 1zvvbd1njj0ctbxtlycbb2akeim0hdn 0 406018 6000705 4682670 2026-08-14T10:03:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000705 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 154833600 }} '''Күтебар''' ({{lang-kk|Көтібар}}) — [[Казакъстан]]ның [[Актүбә өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 161 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 78,88 %, [[украиннар]] — 14,29 %, башка халыклар — 6,83 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13643361. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Актүбә өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} n44lqmcindhk7uksrc31quc2fozs9mg 0 406510 6000700 4677686 2026-08-14T09:14:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000700 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 515835300 }} '''Момынай''' ({{lang-kk|Момынай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15918856. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} clz1akt1f3sk213c8px343re52de627 0 408263 6000691 4678716 2026-08-14T08:01:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000691 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Абай (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 276233200 }} '''Абай''' ({{lang-kk|Абай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 629 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,73 %, башка халыклар — 1,27 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13415185. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 33a6j8mejx1yogs222uhxho5n5h5x7e 0 408327 6000600 4678749 2026-08-13T14:30:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000600 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Айдарлы (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 395231100 }} '''Айдарлы''' ({{lang-kk|Айдарлы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 501 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 39,92 %, [[украиннар]] — 20,16 %, [[казакълар]] — 10,78 %, [[татарлар]] — 4,79 %, башка халыклар — 24,35 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15111329. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 6jkogktu12iwas8dmzqcsrwdodtur58 0 410094 6000604 4679063 2026-08-13T16:29:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000604 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 314237600 }} '''Әбдекадыр''' ({{lang-kk|Әбдіқадыр}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 180 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,33 %, башка халыклар — 1,67 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13664055. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} i5vjv8pvcso5qp4grk1xfzoahv24ipb 0 410499 6000618 4794035 2026-08-13T17:51:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000618 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Шортанды (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 113445400 }} '''Шортанды''' ({{lang-kk|Шортанды}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 277 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 39,35 %, [[казакълар]] — 28,52 %, [[украиннар]] — 10,11 %, [[алманнар]] — 6,14 %, [[татарлар]] — 5,42 %, башка халыклар — 10,47 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13640669. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} ml36zqld6oza4ngvsbq9bl5m6a3kbc8 0 461059 6000609 4457830 2026-08-13T17:25:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000609 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Әхмәтвәлиев}} '''Әхмәтвәлиев Расих Хасип улы''' ([[27 декабрь]] [[1956 ел]]) — рәссам. [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] атказанган рәссамы ([[2010 ел|2010]]). [[1992 ел]]дан [[РФ]] Рәссамнар берлеге ([[1992 ел|1992]]), Maison des Artistes (France, [[2002 ел|2002]]) әгъзасы. == Биографиясе == Расих Хасип улы Әхмәтвәлиев [[1956 ел|1956]] елның 27 декабрендә Башкорт АССРның [[Чишмә районы]] [[Бәкәй (Чишмә районы)|Бәкәй]] авылында дөньяга килә Мәктәпне тәмамлаганнан соң, укуын [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа музыка-педагогия училищесының]] художество-графика факультетында дәвам итә. Училищены тәмамлагач, [[1976 ел|1976]] елда [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Башкорт дәүләт педагогия институтына]] укырга керә. [[1981 ел|1981]] елда институтның художество-графика факультетын тәмамлый. «Инйәр» иҗади төркеме әгъзасы (1989-1993), [[1992 ел|1992]] елдан алып РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы, [[1990 ел|1990]] елдан алып татар рәссамнарының «Чыңгызхан» иҗади берлеге әгъзасы. [[1991 ел|1991]] елда [[Америка Кушма Штатлары]]нда эшли. [[2002 ел|2002]] — [[2008 ел|2008]] елда Франциядә яши һәм эшли (Онфлер, Париж ш.), ул анда Bartoux галереясы белән хезмәттәшлек итә, [[2009 ел|2009]] елда — Visio dell'Arte, Paris галереясы белән Франциянең "Көзге салон", Карузель Де-Лувр париж күргәзмәләрендә катнаша. Париж, Онфлер, Сan-Поль Ванс, Межев, Куршавель калаларының Роберт Барто галереяларында даими экспозицияләре бар. Кубист техникасында эшли, үз эшләренең стилен фигуратив сәнгать дип исәпли. Сынлы сәнгатенең төп темасы — хатын-кыз матурлыгы, кыю җайдак образы. Рәссамның картиналары Третьяков дәүләт галереясында, М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда (Уфа), Новосибирск дәүләт сәнгать музеенда, Тулуз Лотрек музеенда (Париж, Франция), Лондон сәнгать академиясендә (Англия), [[«Казан» милли-мәдәни үзәге]]ндә (Казан), «Мирас» галереясында (Уфа), «Academia» сәнгать галереясында (Уфа), ГНИ «Урал» МК һәм НП БР (Уфа) саклана. == Эшләре == «Ню» ([[2001 ел|2001]]), «Җәйге җил» ([[1997 ел|1997)]], «Чәчкә исе» (De fleur Parfum) ([[2002 ел|2002)]], «Les transparantes cavaliers» ([[2008 ел|2008]]) һ. б. == Күргәзмәләре == 1983 елдан алып күргәзмәләрдә катнаша. Республика һәм бөтенсоюз сәнгать күргәзмәләре катнашучысы. Шәхси күргәзмәсе Франциядә «Сант-Катерин» галереясында үтә. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Башкортстан Республикасының атказанган рәссамы ([[2010 ел|2010]]) * «Туран» бәйсез мәдәният фондының Беренче Халыкара бәйсез мәдәният премиясе лауреаты (Казан) == Сылтамалар == * Әхмәтвәлиев Рәсих Хасип улы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>.{{Тикшерелгән|24|12|2020}} * [http://www.shrb.ru/painting/ahmetvaliev.htm Региональное отделение Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» Республики Башкортостан] * [http://miras.ru/rasih-ahmetvaliev Галерея «Мирас»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924123652/http://miras.ru/rasih-ahmetvaliev/ |date=2021-09-24 }} * [http://www.art-critic-kuskov.com/akhmetvaliev.html Памяти Сергея Кускова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180319192301/http://www.art-critic-kuskov.com/akhmetvaliev.html |date=2018-03-19 }} * [http://artageless.com/artist-rasikh-ahmetvaliev-255 Argaleres.COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728112325/http://artageless.com/artist-rasikh-ahmetvaliev-255 |date=2021-07-28 }}{{Ref-en}} * [http://artageless.com/rasikh-ahmetvaliev-painter-happiness-131 Расих Ахметвалиев. Живописец счастья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728112329/http://artageless.com/rasikh-ahmetvaliev-painter-happiness-131 |date=2021-07-28 }}{{Ref-ru}} * ''Вәлиева Розалия.'' [https://www.bashinform.ru/bash/1418279/ Уфа «Арт-клуб»ында рәссам Рәсих Әхмәтвәлиев белән очрашу була] // ИА «Башинформ», 26 февраля 2020. [[Төркем:Әлифба буенча рәссамнар]] [[Төркем:ССРБ рәссамнары]] [[Төркем:Башкортстан рәссамнары]] [[Төркем:Чишмә районында туганнар]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] {{DEFAULTSORT:Әхмәтвәлиев, Расих}} 38jxom68a6k9wk4vm80znu1mwgqc3n8 0 484413 6000599 4075949 2026-08-13T14:30:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000599 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Азия ае 2021}} [[File:20171113 Theatre of the Royal Palace, Luang Prabang 2433 DxO.jpg|thumb| Һинд ''[[Рамаяна]]''сының Лао формасы “Пһра Лак Пһра Рам”нан сәхнә. Хикәянең берничә юрамасы 15-енче һәм иртә 19-ынчы гасырлар арасында язылган булган.<ref>Richman, P. (1991). ''Many Rāmāyaṇas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia.'' (pp. 54–73). Berkeley, CA: University of California Press.</ref>]] '''Пһра Лак Пһра Рам''' (<big>ພຣະລັກພຣະຣາມ</big>, pʰrāʔ lāk pʰrāʔ ráːm) [[Лао халкы]]ның милли [[эпик шигърият|эпос]]ы һәм [[Будда]]ның [[Бодһисатта]] буларак элеккеге тормышын сөйләүче хикәя [[Дасаратһа Джатака]]ның Лао адаптация.''<ref name=":0" /> Ул [[Лаос]]ка һәм башка [[Көньяк-көнчыгыш Азия]]гә [[Буддачылык]] таратуы аша китерелгән булган. Хикәя Лаоска [[Камбоджа]] һәм [[Таиланд]]ка (Сиам) караганда күпкә соңрак килеп җиткән.<ref>{{cite web|website=Phralak Phralam|url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/|title=The characters &#124; Phralak Phralam|accessdate=2021-11-13|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509102235/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/}}</ref> ==Исемнәр== ''Пһра Лак Пһра Рам'' ике төп персонаж ''Пһра Лак'' яки [[Лакшаман]] һәм ''Пһра Рам'' яки [[Рама]] хөрмәтенә аталган булган. ''Пһра Рам'' каһарман булып таныла, үзгәртелгән исем яхшы яңгыраш өчен сайланган булган дип ышаныла. Шулай да Луанг Прабангның ветеран бию башкаручылары, ''Пһра Лак'' башта гамәлләре патша булуы өчен мәҗбүри булган үз ихтыяры буенча ярдәмчесе "Пһра Рам"ны яклап килеп чыга.<ref>Jähnichen, G. (2009). Re-designing the role of phalak and pharam in modern Lao Ramayana. Wacana Seni Journal of Art Discourse, 8, p 3-4.</ref> Джатака хикәясе булып танылганга күрә, ул ''Пһра Рам Садок'' (<big>ພຣະຣາມຊາດົກ</big>, pʰrāʔ ráːm sáː dók). Ул шулай ук ''Раммакиен'' (<big>ຣາມມະກຽນ</big>, Ráːm māʔ kian) дип атала, әмма бу гомумән “Рамаяна”да моның өчен башка төбәк юрамаларда исем. ==Лаоска үтеп керү== Лао риваятьләренә ''Пһра Рам Садок''ның [[Ангкор]]дан Реамкер белән таныш солдатлары, рәссамнары, биючеләре, шагыйрьләре белән [[Лан Санг]]ның беренче патшасы Чао [[Фа Нгоум]] аша кергән дип сөйләнә. Шулай ук Һинд мәдәниятләре Кытайда хәзерге Юннань булган турында “Гандһара” безнең эрага кадәр икенче гасырдан соңрак түгел белгәннәр.<ref>Iyengar, K. R. S. (2006). Asian variations in ramayana. New Delhi: Sahitya Akademi. p. 247.</ref> [[Һинду мәдәнияте]], теле һәм дине дөньяның бу өлешенә [[Саһаваналарның мәдәни ирешүләрү]]нә (б.э. кадәр 230 ел – б.э. 220 ел.) күрә таралган. Шулай итеп [[Кытайдан әкренләп Таи эчке миграциясе]] өчен билгеләүче даталар нигезләнгән булмаса да, эпосның тапшырылуы мөгаен традицион датадан күпкә иртәрәк булган. Таи кабиләләре һичшиксез Һинд өйрәнүнең һәм белеменең күбесен кабул итеп Мон һәм Кхмер мәдәниятле Һиндләшкән патшалыкларның кырыйларында урнашкан. Шул патшалыклар чигенгәч, Лао кешеләре еш [[Чампассак]]та [[Ват Пһоу]] кебек [[Рамаяна]] һәм [[Маһабһаратам]]нан мотивлар белән бизәлгән иртәрәк Һинду гыйбадәтханәләрен олылау өчен килгәннәр. Иртәрәк юрамалар башка юрамаларга охшаш сыман бик калган, әмма 18-енче гасырга юрамалар тулысынча асабалаштырылган булган. Гәрчә Тһеравада Буддачылыгы Меконг Елга Таи кабиләләренә кимендә безнең эраның 7-енче яки 8-енче гасырларда мәгълүм булган, 14-енче яки 15-енче гасырларга кадәр генә яңартылган Тһеравада Буддачылыгы иртәрәк анимист, Һинду яки Маһаяна Буддачылык ышанулары алмашына килгән.<ref>Saveda, A. (1994). Laos: a country study. [Replaces 1971 version.]. Washington, D.C.: U.S. Library of Congress. Retrieved from http://countrystudies.us/laos/</ref><ref>Charles, I. (2007). Buddhism, power and political order. New York: Routledge.</ref> Моны шулай ук хикәянең борынгы Буддачылык кристаллизациядә Дасаратһа Джатаканың кереш өлешендә керергә була.<ref>Richman, P. (1991). p. 54.</ref> 18-енче гасырга кулъязмалар Лао мәдәниятенә һәм Тһеравада Буддачылык диненә тулысынча җайлаштырылган булган.<ref>p. 18.</ref> ==Дини әһәмияте== Лао мәдәнияте һәрвакыт авыз иҗаты һәм визуаль булган һәм авыз иҗаты хикәяләре еш патша сарай яннары тарафыннан тәфсилләп эшләнгән пьесаларга кодлаштырылган булган. Биюдә бераз асаба хасият белән гаять зур йогынты кхмер, таи һәм хәтта ява мәдәниятеннән килгән. Кайбер юрамалар ул Джатака хикәя дип тәфсилле игълан итәләр, шул ук вакытта башкалар бу шулай дип саный. Пһра Лак һәм Пһра Рам әхлакый җиткәкчелек, әхлак, эгоист булмау һәм дһарма буенча яшәү чагылышы. Пһа Рам Сиддһарта Гаутаманың элеккеге тормышы белән ассоциацияләнгән, шул ук вакытта аның кузены Хапманасоуане (Раванна) еш Будданың кузены ''[[Пһра Тһеватһат]]'' белән яки Будданың яктыртылуга таба соңгы тыкрыгы “Пһра Ман” белән. Параллельләргә аларның дини белеме һәм әхлакый өстенлеге керә әмма шулай ук аларның саранлык һәм нәфес тарафыннан җимерелүләре. Анимистик элементлар “Пһра Лак Пһра Рам”да кебек үк ачык түгел, әмма сәхнә Меконг Елгасы буенда урын ала икәнен билгеләп үтәргә кирәк. [[Нагалар Патшасы]] Пһра Рамның әтисе башкаланы Маһа Тһани Си Пһаодан (хәзерге [[Нонг Кһаи]], Таиланд) каршы ярга Чантабури Шри Саттанакка (хәзерге көн [[Вьентьян]]) күчерергә тәкъдим иткән.<ref name=":0">Tinh, V. T. (1971). Phra lak phra Ram: a previous life of the buddha [Published on-line 2003.]. (Adapted from text of Vat Kang Tha.), Retrieved from http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/index.htm</ref> Күпчелек анимистик элементлар кебек, [[Нага]] Буддачылык та, Һинду йогынтысы булган да контекстларда күренә, әмма нагаларгаа табыну төбәктә Һинд йогынтысына кадәр булган һәм Лаос һәм Исан халык хикәяләрендә популяр. <ref>Iyengar, K. R. S. (2006) pp. 237-8.</ref> ==Мәдәнияткә һәм сәнгатькә йогынты== [[File:Lao New Year, dancers.jpg|thumb|Пһра Лак Пһра Рамнан шәйтан битлекләрен кигән биючеләр]] ''Пһра Лак Пһра Рам'' бию һәм театр тамашалары, җыр, рәсем ясау, сын, дини текстлар һәм кулъязмалар өчен терәк булып тора. Ул шулай ук күбрәк таралган сәнгатьләрдә күренә, мәсәлән, классик [[морлам]]да, фольклорда һәм авыл биюләрендә.<ref>p. 231.</ref> Чыгышлар дәвамында текстлар укыла. Һәм хикәяләр үзләре тирән асаба фольклорга, мифларга һәм риваятьләргә үреп кертелгән. Гыйбадәтханәләрне һәм сарайларны сын, лакланган әйберләр, кисеп ясаулар һәм рәсемнәр бизи. Бүлекләр җыр, биюгә һәм аккомпанементланган музыкага хикмәтле итеп әверелдерелгән булган. Буддачылык элементлары аша, Лао әхлак һәм карма ышанулары янә расланган булган. Лао юрамалларының беренче яртысы шулай ук Лао дәүләтләренең, җир өлешләренең һәм су юлларының барлыкка килү өчен мифологияне нигезли һәм мәдәният тапшыруы буларак хезмәт итә. ==Персонажлар== ===Төп персонажлар=== [[Рама|''Пһра Рам'']] (<big>ພຣະຣາມ</big>, pʰrāʔ ráːm) * [[Тһаттаратһа]]ның улы, Пһра Лакның туганы, Нанг Сиданың ире. ''[[Пһра Лак]]'' (<big>ພຣະລັກ</big>, pʰrāʔ lāk) * [[Тһаттаратһа]]ның улы, Пһра Рамның ир туганы. ''[[Нанг Сида]]'' (<big>ນາງສີດາ</big>, náːŋ sǐː daː) * Тһотсакане һәм Нанг Чантаның кызы, Нанг Соусаданың инкарнациясе. ''[[Тһотсакане]]'' яки ''Хапманасоуане'' (<big>ທົດສະກັນ</big>, tʰōt sáʔ kan; <big>ຮາບມະນາສວນ</big>, hȃːp māʔ naː sŭaːn) ===Күк персонажлары=== *[[Индра|''Пһра Ин'']] (<big>ພຣະອິນ</big>, pʰrāʔ ʔìn) ** Илаһларның җитәкчесе, Тһао Лоун Лоның остазы. *[[Шива|''Пһра Исоуане'']] яки ''Тапборамесоуане'' (<big>ພຣະອີສວນ</big>, pʰrāʔ ʔiː sŭaːn; <big>ຕັບບໍຣະເມສວນ</big>, táp bɔː rāʔ méː sŭaːn) ** Җиргә төшкән беренче Илаһ Интһапатһа Маһа Нахоненың беренче хөкемдары. *[[Брахма|''Пһра Пһром'']] яки ''Пһроммачак'' (<big>ພຣະພຣົມ</big>, pʰrāʔ pʰróm; <big>ພຣົມມະຈັກ</big>, pʰróm mā tɕák) ** Муонг Тһоайның пашзадәсе, Пһра Лак һәм Пһра Рамның кечерәк хатыннарының әтисе. *[[Шачи|''Нанг Соусада'']] (<big>ນາງສຸດຊາດາ</big>, sút sáː daː) ** Хапмасоуане тарафыннан пычранган һәм киләсе тормышында Нанг Сида буларак үч алырга ант иткән Индра хатыны. *[[Сурья|''Пһра Атһит'']] (<big>ພຣະອາທິດ</big>, pʰrāʔ ʔàːtʰīt) ** Кояш Ходаеның Нанга Хайси белән мөнәсәбәтләре булган һәм ул Сангхип һәм Паличане угылларын тудырган. *[[Гаруда|''Пһагна Хроут'']] (<big>ພະຍາຄຸດ</big>, pʰāʔ ɲáː kʰūt) ** Гаруда [[Джатайю]]ны алмаштыра. *[[Учһайһшравалар|''Маникап'']] (<big>ມະນີກາບ</big>, māʔ níː kȁːp) **Индраның [[Пегас]]-сыман [[ваһана]], Индраның атланган илаһи аты. *[[Нагараджа|''Пһагна Нак'']] (<big>ພະຍານາກ</big>, pʰāʔ ɲáː nȃːk) ** Нагаларның патшасы, Чао Си Саттанакның яклаучысы һәм илаһи нигезләүчесе. ===Маймыллары=== Илаһлардан килеп чыгышы бу маймылларны махсус итә. Бу сыйныф гуманоид симианнар өчен күбрәк формаль төшенчә ''ваноне'' (<big>ວານອນ</big>, váː nɔ́ːn). Шуңа күрә ата булганнары ''Тһао'' затлы титулын алалар. (<big>ທ້າວ</big>, tʰȃːo). *[[Хануман|''Ханоумане'']] яки ''Хоунламане'' (<big>ຫະນຸມານ</big>, háʔ nū máːn; <big>ຫຸນລະມານ</big>, hŭn lāʔ máːn) **Пһа Рам һәм Нанг Пһенгсиның угылы, Нага Сида эзләвендә һәм Хампанасоуане белән сугышта ярдәм итә. *[[Сугрива|''Сангхип'']] (<big>ສັງຄີບ</big>, săŋ kʰȋːp) ** Вальмикиның [[Вали]]ның ролен үзгәртә, Паличаненың ир туганы. *[[Вали (Рамаяна)|''Паличане'']] (<big>ພະລີຈັນ</big>, pʰāʔ líː tɕan) ** Вальмикиның [[Вали]]ның ролен үзгәртә, Паличаненың ир туганы. *''Нанг Пһенгси'' (ນາງແພງສີ, náːŋ pʰɛ́ːŋ sǐː) ==Юрамалар== ===Текстуаль=== Органик матдәнең эссе, дымлы һава торышында уалучан табигатькә күрә бу текстларның күбесе югалтылган яки җимерелгән булган. Шулай да Вьентьянда Ват Пһра Кеода, Бан Бо Ода Ват Кангта, Лаоста Бан Насоне Тайда, Бан Хомда һәм Ват Нонг Бонда, Таиландта Рой Этта (хәзер Бангкокта урнашкан) берничә текст һәм шулай ук Пномпеньда Вьентьян юрамасының кулъязмасы табылган булган. Болардан бары тик Бан Хомда һәм Бан Нахоне Тайда тулы юрамалар сакланган.<ref>Jähnichen, G. (2009), pp. 6-7.</ref> Бары тик ике хәзерге нәшер ителгән юрама бар. Иң билгеле булганы Саччиданда Саһаиның юрамасы, күбесенчә Ват Пһра Кео юрамасында нигезләнгән. Ул 1973 елда Вьентьянда Һинд Илчелеге патронажы астында нәшер ителгән булган.<ref>Iyengar, K. R. S. (2006). Asian variations in ramayana. New Delhi: Sahitya Akademi. p. 231</ref> Вьетнам галиме Во Тһу Тинһ шулай ук Ват Канг Тһадан 1972 ел юрамасын бастырган һәм Вьентьянда Ват Оуп Муонгта сурәтләнгән. Бу юрама артык гадиләштерелгән булуы өчен тәнкыйтьләнгән булган.<ref>Giteau Madeleine. Note sur des sculptures sur bois de Luang Prabang représentant des scènes du Rāmāyaṇa. In: Arts asiatiques. Tome 45, 1990. pp. 67-75.</ref><ref>Jähnichen, G. (2009), pp.7.</ref> ===Тугандаш текстлар=== Пһра Лак Пһра Рамга өстәп, Лаостан охшаш хикәяләр мәгълүм. *Пһроммачак - [[Луанг Пһрабанг]]та [[Таи Лу]] халкының юрамасы сакланган. *Куай Торапһи *Лангка Ной ==Шулай ук карарга мөмкин== *[[Лаос әдәбияты]] *[[Рамаяна]] *[[Рамакиен]] *[[Реамкер]] *[[Хикаят Сери Рама]] *[[Тһенс]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Тышкы сылтамалар== * [http://www.phralakphralam.com Royal theatre of Luang Prabang] * [http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/page01.htm Phra Lak Phra Lam - A Previous Life of the Buddha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027042914/http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/page01.htm |date=2021-10-27 }} * [http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/characters.htm Characters of the Phra Lak Phra Lam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211024164636/http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/characters.htm |date=2021-10-24 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине театры]] [[Төркем:Эпос]] [[Төркем:Лаос әдәбияты]] [[Төркем:Рамаяна]] 9u0de1zpm6oy5vlrg9raxq6u7i00ofq 0 484712 6000601 4109109 2026-08-13T15:47:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000601 wikitext text/x-wiki {{Азия ае 2021}} [[File:WatPhraKeaw Ramayana Chariot.JPG|thumb|300px|[[Бангкок]]та, [[Ват Пһра Каэв]]та “Рамакиен”нан сәхнә, [[Хануман]] арбасында.]] [[File:Bangkok Großer Palast 08.jpg|thumb|300px|[[Ват Пһра Каэв|Зымырыт Будда Гыйбадәтханәсе]]ндә фреска өлеше]] '''(Transl:th:Рамакиен)''' (lang-th:รามเกียรติ์), (RTGS:''Раммакиан''), (IPA-th:rāːm.mā.kīa̯n:pron); туры мәгънәдә "Рама Даны"; кайвакыт шулай ук Рамакиан (Transl:th:Ramakian) дип әйтелә [[Таиланд]]ның [[милли эпос]]ларның берсе,<ref>{{Cite journal|last=Sanchez|first=Jane|title=History and Thailand Literature|url=https://www.academia.edu/18062983/History_and_Thailand_Literature|language=en}}</ref> Буддачылык [[Дасаратһа Джатака]]дан алынган.<ref name="Nation-20180906">{{cite news |last1=Pungkanon |first1=Kupluthai |title=Majesty in the movements |url=http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |access-date=6 September 2018 |work=The Nation |date=6 September 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905230252/http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |date=2018-09-05 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |access-date=2021-11-20 |archive-date=2018-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905230252/http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite book|title=Many Ramayanas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=XkifYfljHP4C&pg=PA59|last=Richman|first=Paul|date = 29 August 1991|isbn = 9780520075894}}</ref> Рамакиен [[Таи әдәбияты|Таи әдәби]] канунының әһәмиятле өлеше булып тора. "[[Патша Рама VI]] Таиландта Рамакиенның чыганакларының эзләрен эзләп һәм Санскрит Вальмики Рамаянасы белән чагыштырып Рамаяна өйрәнүләренә беренче булып нур сипкән кеше булган. Ул Рамакиенга Буддист Дашаратһа [[Джатака хикәяләре|Джатака]]сына нигезләнгән төп хикәягә өстәп өч чыганак йогынты ясаганын тапкан: [[Вальмики]]ның [[Рамаяна]]сы, [[Вишну Пурана]], [[Хануман|Хануман Натака]]".<ref name=ramak1>Lipi Ghosh, 2017, [https://books.google.com.sg/books?id=GEwzDwAAQBAJ&pg=PA157&dq=Ramakien+derived+from+ramayana&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjCjv_eq93pAhUUOSsKHVs7DGgQ6AEILDAB#v=onepage&q=Ramakien%20derived%20from%20ramayana&f=false India-Thailand Cultural Interactions: Glimpses from the Past to Present], [[Springer Publishing]], pp. 157</ref> Эпосның берничә юрамалары 1767 елда [[Айюттһайя]] җимерелүе вакытында югалган булган. Хәзерге вакытта өч юрама бар, шуларның берсе Патша [[Рама I]] карамагында әзерләнгән булган. Аларның улы, [[Буддһа Лоэтла Набһалай|Рама II]], [[Хон]] театры өчен әтисенең юрамасының кайбер өлешләрен үзгәртеп язган. Эш [[Таи әдәбияты]]на, сәнгатенә һәм тамашасына ([[хон]] һәм [[Нанг театры|нанг]] пьесалары аннан алынган булган). Төп сюжет Дасаратһа Джаткадагысына охшаш булса да, кайбер хикәяләрдә аермалар һаман да өстенлек итә. Кайбер башка аспектлар Таи текстына күчерелгән булган, мәсәлән, киемнәр, сугыш кораллары, топография һәм табигать элементлары, алар Таи стилендә кебек тасвирланган. [[Таиланд]] [[Тһеравада]] [[Буддачылык]] җәмгыяте булып танылып, Рамакиенда булмаган Буддачылык тарихы Таи риваятьләрен [[барлыкка килү мифы]] белән тәэмин итәргә, һәм шулай ук Таи [[анимизм]]ыннан алынган ышануларын тулындырырга тәэмин итәргә хезмәт итә. Рамакиенның рәсем рәвешле чагылышы [[Бангкок]]ның [[Ват Пһра Каэв|Зымырыт Будда Гыйбадәтханәсе]]ндә күрсәтелә һәм сыннарның күбесе аннан персонажларны сурәтли. ==Килеп чыгышы== Дасаратһа Джатака кергән Джатакалар Көньяк-Көнчыгыш Азиягә [[Кхмер теле|Кхмер]] патшалыклары белән (мәсәлән Һиндлеләрнең якын уртак икътисади һәм мәдәни бәйләнешләре булган [[Фунань]], [[Ангкор]]) һәм [[Шривиджайя]]) белән эш иткән Буддачылык миссионерлары, Һиндле сәүдәгәрләре һәм галимнәре белән килгән.<ref>{{Cite web|title=The characters {{!}} Phralak Phralam|url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/|access-date=2021-03-29|website=phralakphralam.com|accessdate=2021-11-20|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509102235/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/}}</ref> Беренче меңьеллык ахырында эпосны Таи халкы кабул иткән. Рамакиен (Рамкерти дип языла), (Таи телендә:รามเกียรติ์), әмма Рамакиен дип укыла. Иртә [[Сукһотһаи патшалыгы]]ның 13-енче гасыр белән даталанган борынгы язмаларында Джатака риваятьләреннән хикәяләр бар. Риваятьләрнең тарихы күләгә театрында (Таи телендә: หนัง, Nang), [[Ваянг|марионетка күләгә тамашасы]]нда Индонезиядән кабул ителгән стильдә, персонажлары якында торган экранга күләгә төшергән итеп кул белән хәрәкәтләнә торган күн курчаклар итеп һәм тамашачылар башка яктан караган итеп риваятьләрдә сөйләнгән булган. Риваятьләрнең Таи юрамасы беренче мәртәбә 18-енче гасырда Сукһотай хөкүмәте беткәннән соң [[Айюттһайя патшалыгы]] [[Айюттһайя патшалыгы]] вакытында язып куелган булган. Шулай да, күпчелек юрамалар Айюттһайя шәһәре Бирма армияләре (хәзерге [[Мьянма]]) тарафыннан 1767 елда тар-мар ителгәндә югалган булган. Хәзер танылган юрама Сиам Патшалыгында хәзер дә Таиланд тәхетен тәэмин иткән Чакри династиясенең Рама I (1726–1809) карамагы астында җыелган булган. 1799 һәм 1807 ел арасында Рама I яхшы мәгълүм булган юраманы күзәтеп торган һәм хәтта өлеш керткән. Шулай ук Рама I хөкем вакытында астында [[Бангкок]]та [[Бөек Сарай|Таи Бөек Сарае]]нда төзелеш башланган, аңа [[Ват Пһра Каэв]] нигезләре, [[Зымырыт Будда]] Гыйбадәтханәсе керә. Ват Пһра Каэв стеналары юмарт итеп Рамакиеннан алынган хикәяләрне чагылдыручы рәсемнәр белән бизәлгән. Дәвам итеп Рама II (1766–1824) катлаулы киемнәр һәм битлекләр белән сөйләшми торган Таи тамашачылары тарафыннан башкарылган театр формасы [[хон]] пьесасы өчен Рамакиенның әтисе юрамасын адаптацияләгән. Рамакиеннан сөйләүләр сәхнәдән бер яктан хор тарафыннан укылган булган. Бу юрама Рама I тарафыннан җыелганнан бераз аерылып тора, маймыл патшасы [[Хануман]]га зуррак роль бирелә, [[бәхетле ахыр]] өстәлә. Таи халкына кертелгәннән бирле Рамакиен мәдәниятнең ныклы компоненты булып киткән. Рама I – нең Рамакиены Таи әдәбиятының шедеврларының берсе дип таныла. Ул хәзерге заманда да укыла һәм илнең мәктәпләрендә укытыла. 1989 елда, [[Сатьяврат Шастри]] Рамакиенны 25 сарга һәм 14 үлчәмдә 1200 строфа итеп Рамакиртимаһакавьям дип аталган (''[[маһакавья]]'') эпик шигыренә тәрҗемә иткән. Бу эш унбер милли һәм халыкара бүләк откан.<ref>[http://www.indianexpress.com/news/sanskrits-first-jnanpith-winner-is-a-poet-by-instinct/410480/0 Sanskrit’s first Jnanpith winner is a 'poet by instinct']</ref> ==Эчтәлеге== Рамакиенның хикәяләре [[Рамаяна]]ныкына охшаш, гәрчә Айюттһайя топографиясе һәм мәдәниятенә күчерелгән булган, биредә Пһра Нарай [[аватар]]ы (шулай ук [[Нараяна]] буларак мәгълүм [[Вишну]]ның Таи инкарнациясе) Пһра Рам буларак янә тумыш ала. ===Төп персонажлар=== ==== Илаһи мәхлукатлар ==== * [[Нараяна|Пһра Нараи]]/[[Вишну|Витсану]] Вишну * [[Шива|Пһра Исуан]] Шива * [[Браһма|Пһра Пһром]] Браһма * [[Ума (Алиһәсе)|Пһра Ума-тһеви]] [[Ишвара|Пһра Исуан]] хатыны * [[Лакшми|Пһра Лаксами]] [[Нараяна|Нараи]] хатыны * [[Индра|Пһра Ин]] (Индра) кече күк Илаһлары – тһевадаларның патшасы. [[Вали (Рамаяна)|Пали]] әтисе. * [[Сумали|Мали Варат]] Гаделлек Илаһы. [[Равана|Тһотсакан]]ның дәү әтисе. * [[Адитья|Пһра Атһит]] ([[Сурья]]) Кояш Илаһы. [[Сугрива|Сукрип]] әтисе. * [[Вайю|Пһра Пһаи]] (Вайю) җил Илаһы. [[Хануман]]ның әтисе. * [[Вишвакарман|Пһра Витсвакам/Витсанукам]] (Вишвакарма) [[Ланка]]ны [[Хануман]] аны яндырганнан соң һәм [[Кишкиндһа|Кһиткһин]]ны барлыкка китергәннән соң янә төзекләндерү өчен җаваплы һөнәрче Илаһы. ====Кеше==== * [[Рама|Пһра Рам]] [[Айодһья|Айюттһайя]]ның патшасының [[Дасаратһа|Тһотсарот]]ның улы һәм [[Нараяна|Пһра Нараи]]ның инкарнациясе. * [[Сита|Нанг Сида]] ул сафлыкны һәм тугърылыкны чагылдыручы [[Рама|Пһра Рам]]ның хатыны. [[Лакшми]] инкарнациясе. * [[Лакшман|Пһра Лак]], [[Бһарата(Рамаяна)|Пһра Пһрот]] һәм [[Шатругһна|Пһра Сатарут]] - [[Нараяна|Пһра Нараи]]ның реинкарнацияләгән биләмәләрен чагылдыручы [[Рама|Пһра Рам]]ның үги балалары. * [[Дасаратһа|Тһотсарот]] – еш Тһао [[Дасаратһа|Тһотсарот]] дип атала. [[Айодһья|Айюттһайя]]ның патшасы һәм [[Рама|Пһра Рам]] һәм аның туганнарының әтисе. * [[Каусалья|Нанг Каосурийя]] [[Дасаратһа|Тһотсарот]] өч хатынының берсе, [[Рама|Пһра Рам]]ның әнисе. * [[Каикейи|Нанг Каийякеси]] - [[Дасаратһа|Тһотсарот]]ның өч хатынының берсе, [[Бһарата (Рамаяна)|Пһра Пһрот]]ның әнисе. * [[Сумитра|Нанг Самуттһэви]] - [[Дасаратһа|Тһотсарот]]ның өч хатынының берсе, [[Лакшман|Пһра Лак]]ның һәм [[Шатругһна|Пһра Сатарут]]ның әнисе. ====Пһра Рамның шурадашлары==== * [[Хануман]] [[Рама|Пһра Рам]]ны яклаган һәм маймыл генерал булган маймылларның Ходай Патшасы. * [[Вали (Рамаяна)|Пһали Тһират]] - [[Кишкиндһа|Кһиткһин]] патшасы, [[Сугрива|Сухрип]]ның бер туган абыйсы һәм [[Хануман]]ның абыйсы. * [[Сугрива|Сухрип]] [[Кишкиндһа|Киткин]]ның вице-патшасы, [[Вали (Рамаяна)|Пһали]]ның энесе һәм [[Хануман]]ның абыйсы. * [[Ангада|Онгхот]] – маймыл патшазадә һәм [[Вали (Рамаяна)|Пали Тһират]]ның һәм [[Тара (Рамаяна)|Нанг Монтһо]] улы, [[Хануман]]ның кузинасы. * [[Вибһишана|Пһипһек]] [[Равана|Тһотсакан]]-ның туганы. Ул искиткеч астролог һәм [[Рама|Пһра Рам]]га [[Равана|Тһотсакан]]ны тар-мар итү өчен кыйммәтле мәгълүмат тәэмин иткән. * [[Джамбаван|Чомпһупһан]] – маймыл патшазадә һәм [[Вали (Рамаяна)|Пһали]]ның кабул ителгән улы, сыйхәтләндерү сәнгатьләре буенча белгеч һәм отрядның медигы булып хезмәт иткән. ====Пһра Рамның дошманнары==== * [[Равана|Тһотсакан]] (Дашакантһадан) – Ланка шәйтаннарының патшасы һәм [[Рама|Пһра Рам]] дошманнарының иң көчлесе. [[Равана|Тһотсакан]]ның ун йөзе һәм егерме кулы бар һәм ул мириада сугыш коралларына ия. * [[Индраджит|Интрачит]] - [[Равана|Тһотсакан]]ның улы. [[Рама|Пһра Рам]]-ның куәте буенча икенче дошманы. [[Индраджит|Интһарачит]] җәясен теләсә нинди сугыш коралыннан күбрәк куллана. Берьюлы ул укларны (Нагабат Укларын) аткан, алар [[Нага|Нагаларны]] (яки еланнарны) ярым-һавага әверелдергән һәм [[Рама|Пһра Рам]]-ның армиясенә яудырган. Берьюлы ул [[Ишвара|Пһра Исуан]]-нан ул җирдә түгел, ә һавада үләчәк һәм аның киселгән башы җиргә тисә, ул гаять зур җимерүгә китерәчәк дигән алкыш алган. * [[Кумбһакарна|Кумпһакан]] [[Равана|Тһотсакан]]ның ир туганы һәм шәйтан көчләренең җитәкчесе. * [[Маһиравана|Маиярап]] ишәк тәнендә чагылыш тапкан Җир асты патшасы. * [[Хара (Рамаяна)|Хон]], [[Душан (Рамаяна)|Тһут]] һәм [[Тришира|Тризиан]] [[Равана|Тһотсакан]]ның энеләре һәм шул тәртиптә [[Рама|Пһра Рам]] тарафыннан үтерелгән беренче өчәү. === Кыскача эчтәлеге === Текст өч логик өлешкә бүленергә мөмкин: беренчесендә төп персонажларның килеп чыгышлары турында сүз бара, икенчесендә Тһотсаканның егылуын кертеп драматик вакыйгалар сурәтләнә һәм соңгы өлешендә шуннан соң нәрсә булганы тасвирлана. ==== Беренче Өлеш ==== Беренче өлеш [[Хираньякша|Хираньяк]] шәйтанын бетергән кабан формасын алган Пһра Нараи хикәясе белән башлана. Моннан соң Тһотсаканның бабаларының килеп чыгышы турында мәгълүмат бара. Рамакиен буенча Пһра Исуан Нонтһок хезмәтчесенә бармагын бриллиантка әйләндереп, шул бармак ишарә иткән кешене юк итәргә мөмкинчелек биргән алкыш бирә. Нонтһок бу куәтне дөрес түгел итеп куллана башлагач, Пһра Нараи Нонтһок алдында Нонтһокның куллары хәрәкәтләрен кабатларга тырышучы биюче сокландыргыч кыз формасын ала. Берьюлы ул бриллиантын үзенә төби дә шундук үлә. Нонтһок соңыннан Тһотсакан буларак янә туа. Аның шулай ук дүрт ир туганы һәм кыз туганы һәм ярым туганнары бар. Тһотсакан беренче мәртәбә җир астында Кала Накһаның кызы Кала Накһага өйләнә һәм шуннан соң Пһра Исуаннан бүләк буларак Нанг Монтһоны ала. Тһотсакан һәм Нанг Монтһоның беренче исеме Ронапак булган улы бар; Индраны җиңгәннән соң ул Интһарачит исемен ала. Шуннан соң текстта [[симиан]] персонажлар Пһали һәм Сухрипның килеп чыгышы аңлатыла. Алар Ходан патшасының хатыны Каладан аның Пһра Ин һәм Пһра Атһит белән вәсвәсә кылуыннан туа. Ходам патша аларны күлгә законлыкларын сынар өчен салгач, алар маймылларга әверелә һәм урманга кача. Пһра Исуан Пһалига, аңа аның белән сугышканның яртысын бирүче сихри өч япьле сөңгене бүләк итә. Сухрип аннан соң Дара дигән матур кызны бүләк итеп ала, әмма Пһали аны үзе өчен ала. Соңрак Пһали шулай ук Тһотсаканның хатыны Нанг Монтһоны тота һәм аларның ул Тһотсаканга кайтканчы улы була. Соңыннан Пһали Сухрипны урманга куа һәм ул анда Хануманны очрата. Хануман Пһра Исуан Кала Ачана кызы Саваһаның авызына күк сугыш коралларын куйганнан соң туган дип әйтелә. Башта Хануман Пһали һәм Сухрип белән кала, әмма соңыннан Сухрипка урманда куылуында кушылырга карар кыла. Рамакиенда Пһра Рам буларак мәгълүм Раманың бабалары Патша Тһотсарот аша Пһра Нараига тоташа. Пһра Рам үзе Пһра Нараиның реинкарнациясе һәм аның ир туганнары Пһра Лак, Пһра Пһрот һәм Пһра Сатарут Пһра Нараиның эмблемалары манифестацияләре: еланның, дискның һәм чукмарның. Пһра Рамның хатыны Нанг Сида Пһра Нараи хатыны Лаксаминың реинкарнациясе, әмма ул Ланкада Тһотсаканның кызы буларак туа һәм Чонок патшасы Митһила тарафыннан гаиләсенә кызлыкка алына. ==== Икенче Өлеш ==== Икенче өлештә хикәянең төп сюжеты була. Пһра Рам һәм Нанг Сида җәядән ату бәйгесенә кадәр беренче караштан бер-берсенә гашыйк булалар. Куччи исемле бөкреле кеше патшабикәне Пһра Рамны куарга сорарга этәрә. Ул урманга Нанг Сида һәм ир туганы Пһра Лак белән яшәргә китә, анда алар матур кыз формасын алган Самманаханы очрата. Ул ике ир туганны вәсвәсә кылырга тели, әмма алар каршы торалар һәм аңа җәза бирәләр. Үч итеп Тһотсакан Нанг Сиданы Ланкада сараена алып китә. Пһра Рам һәм Пһра Лак Хануман, Сухрип һәм Чомпһупһан исемле тагын бер маймылн очрата һәм алардан Нанг Сидага ярдәм итәргә сорый. Хануман Ланкада Нанг Сиданы очраткач, ул аны аңа балдакны һәм яулыкны күрсәтеп һәм Пһра Рам белән беренче очрату серен янә сөйләп таный. Хануман шуннан соң Тһотсакан улы Интһарачит тарафыннан тотыла, әмма Ланкада янгын булганда кача. Пһра Рамга кайтканда, Хануман Ланканы кыйтганы Ланкага тоташтыручы юлны төзергә ярдәм итә һәм Тһотсакан белән сугыш башлана. Күп сугышканнан һәм Тһотсакан шурадашлары хыянәт итү маташуыннан соң Пһра Рамга Тһотсаканны һәм Интһарачитны үтерә һәм Нанг Сиданы азат итә ала. Ул ышанулы икәнен сынар өчен кырыс ут сынавы узганнан соң, Пһра Рам аны үзе белән Аһюттһайяга ала һәм шурадашларына патшалыгының төрле өлешләрен бүләк итә. ==== Өченче Өлеш ==== Нанг Сида Тһотсакан рәсемен ясагач, Пһра Рам Пһра Лакка аны урманга алып китәргә һәм үтерергә куша. Кушканча эшләү урынына ул Пһра Рамга аны Нанг Сида үлгән дип ышандырыр өчен ана болан йөрәген китерә. Урманда, Нанг Сида Вачамарик дигән аскетта сыену таба һәм ул ике угылга тумыш бирә: Пһра Монкутка һәм Пһра Лопһка. Пһра Рам аны кире Айюттһайяга алып китәргә карар кыла, әмма ул баш тарта һәм Җир Асты Дөньясында юкка чыга. Соңыннан, Пһра Исуан Пһра Рамга һәм Нанг Сидага янә бергә булырга мөмкинчелек бирә.<ref>Singaravelu, S. (1982). The Rama story in the Thai cultural tradition. Bangkok: Siam Society. </ref> ==Шулай ук карарга мөмкин== {{div col|colwidth=22em}} *[[Таи әдәбияты]] *[[Хикаят Сери Рама]] *[[Какавин Рамаяна]] *[[Пһра Лак Пһра Лам]] *[[Рамаяна]] *[[Рамаяна юрамалары]] *[[Реамкер]] *[[Яма Затдав]] {{div col end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук укырга мөмкин== *Thai Ramayana (abridged) as written by King Rama I, ISBN 974-7390-18-3 *The story of Ramakian&nbsp;– From the Mural Paintings along the Galleries of the Temple of the Emerald Buddha, ISBN 974-7588-35-8 ==Тышкы сылтамалар== *[http://thailex.info/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/List%20of%20characters%20from%20the%20Ramakien.htm NAMELIST AND PICTURES OF RAMAKIEN CHARACTERS] *[https://web.archive.org/web/20090814193402/http://www.seasite.niu.edu:85/Thai/literature/ramakian/text.htm English and Thai text of the work, with audio reading in Thai] *[https://www.youtube.com/watch?v=cixspWFjbUM&list=PLfp3OAuMmnMn3dSQn8ZrW_1hbhhmno-bE A Ramakian Tale&nbsp;– Thai Ramakien Myth (Youtube audio book series)] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине театры]] [[Төркем:Эпос]] [[Төркем:Буддизм]] [[Төркем:Таи әдәбияты]] [[Төркем:Рамаяна]] 5gk9df4tnlhqui5ljdj2klac36g8uez 0 506208 6000662 4857611 2026-08-14T02:24:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000662 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Акдикен (мәгънәләр)}} '''Акдикен''' ({{lang-tr|Akdiken}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Акдикен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 666 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1012 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q11839081. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Акчакале илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} kfy0pwo4y4zooi5rj0l412ozd021fbh 0 506745 6000669 4858596 2026-08-14T04:36:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000669 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аланъюрт (мәгънәләр)}} '''Аланъюрт''' ({{lang-tr|Alanyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аланъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 285 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 110 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q20470408. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Инегөл илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} pfstoc8codyo9km568a3mlntc2z0ibv 0 508090 6000659 4697502 2026-08-14T01:23:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000659 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Балдызы}} '''Балдызы''' ({{lang-tr|Baldızı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Пасинлер илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3670724. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Пасинлер илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} k8nd7gfcym3kv6dw48mubvy9u5842ij 0 517705 6000643 4874302 2026-08-13T21:07:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000643 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кызылкая}} '''Кызылкая''' ({{lang-tr|Kızılkaya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Торослар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кызылкая Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 348 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 648 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6454856. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Торослар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} izkkc9o8el2rk4wfxj88a4zvhmwodr9 0 518926 6000708 4790693 2026-08-14T11:44:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000708 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Нефсипулатһане}} '''Нефсипулатһане''' ({{lang-tr|Nefsipulathane}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Акчаабат илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Нефсипулатһане Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 580 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 888 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97320990. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Акчаабат илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] eym3oxoroqcio2mwfgpuu1a6dic0cm6 0 522722 6000645 4841750 2026-08-13T21:18:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000645 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Улучаер}} '''Улучаер''' ({{lang-tr|Uluçayır}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эскишеһир иле Одунпазары илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Улучаер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 213 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 194 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6546809. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Одунпазары илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 3beh35ozncogdnoa0e8m3icoviuggts 0 523831 6000619 4843338 2026-08-13T18:10:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000619 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хедиели}} '''Хедиели''' ({{lang-tr|Hediyeli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Коҗаэли иле Кандыра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хедиели Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 270 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 88 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6665186. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кандыра илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 1jde4vyqr1m3jd6ucq6pwxavdnfuu4s 0 524401 6000660 4844281 2026-08-14T02:14:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000660 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чакырбей (мәгънәләр)}} '''Чакырбей''' ({{lang-tr|Çakırbey}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чакырбей Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 928 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1265 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6497111. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Тушба илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 1h5h2il5enx3luuc3znn5nu3983g6n5 0 525999 6000638 4847091 2026-08-13T20:03:49Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000638 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Эвҗилер (мәгънәләр)}} '''Эвҗилер''' ({{lang-tr|Evciler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мардин иле Мазыдагы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Эвҗилер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 715 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1065 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3670815. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Мазыдагы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] fokmvag0llhipn1nnua4w196pgew3qk 0 534754 6000657 4866805 2026-08-13T23:38:37Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000657 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Еникале}} '''Еникале''' ({{lang-tr|Yenikale}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Ризе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Еникале Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 669 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 977 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6526862. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ризе илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} f9dmbxluo268j8336k3n3utxk5oaz53 0 535675 6000607 4848625 2026-08-13T16:58:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000607 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарыкулдан}} '''Юкарыкулдан''' ({{lang-tr|Yukarıkuldan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Болу]] иле Еничага илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарыкулдан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 116 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 257 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6509119. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Еничага илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] kggwck81ctvvomk5zbt09rxtxuinsqz 0 544032 6000707 4844541 2026-08-14T10:58:51Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000707 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чамалан (мәгънәләр)}} '''Чамалан''' ({{lang-tr|Çamalan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Күтахья]] иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чамалан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 312 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 161 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10838910. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Тавшанлы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] rr1pnf9d29gcph5y6iojuo0sq1uyo6b 0 563702 6000634 3625027 2026-08-13T19:25:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000634 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{фш|Салиев}} {{Шәхес|тулы исем=Салиев Ринат Ахмедуллович|туу датасы=5 сентябрь 1965 ел (56 яшь)|туу җире=Омск|ил=Рәсәй|фәнни өлкә=стоматология|эш бирүче=Казан дәүләт медицина университеты|Гыйльми дәрәҗә=медицина фәннәре докторы|Гыйльми исем=профессор|альма-матер=Казан дәүләт медицина университеты}} '''Салиев Ринат Ахмедуллович''' (1965 елның 5 сентябрендә Омск шәһәрендә туган) - Россия галиме һәм укытучысы, стоматология өлкәсендә белгеч, медицина фәннәре докторы (2002), Казан дәүләт медицина университетының ортопедик стоматология кафедрасы профессоры (2010). 5 нче номерлы Казан стоматология поликлиникасының генераль директоры (1993). Стоматология факультеты деканы һәм Казан дәүләт медицина университетының стоматология клиникасының баш табибы (2011). == Биография == 1965 елның 5 сентябрендә Омск шәһәрендә туган. 1982 елда Чуаш Автоном Совет Социалистик Республикасының Батыр районының Долгоостровская урта мәктәбен алтын медаль белән тәмамлый. 1982 елда ул Казан дәүләт медицина институтының стоматология факультетының беренче курсына укырга керә һәм 1987 елда мактаулы исем белән тәмамлый. Тикшеренү күп вакыт алса да, беренче елдан ук ул студентларның иҗтимагый эше белән шөгыльләнә, оештыру осталыгын, югары бизнес һәм көндәшлек сыйфатларын күрсәтә, спорт белән шөгыльләнә - КДМИ волейбол командасы әгъзасы була, фәнни тикшеренүләр белән шөгыльләнә - Бөтенсоюз студентлары олимпиадасында һәм конференцияләрендә беренче урыннарны ала. 1987-1989 елларда клиника ординатурасында, аннары 1989 - 1992 елларда Казан дәүләт медицина институтының ортопедик стоматология бүлегендә аспирантурада укуын дәвам итә. 1992-2007 елларда ассистент, Казан медицина институтының стоматология клиникасының ортопедия бүлеге җитәкчесе вазифасын үти. 1993-2005 елларда «Казан шәһәренең 5нче номерлы стоматология сырхауханәсе»ндә баш табиб, 2005 елдан хәзерге вакытка кадәр — «5нче номерлы стоматология сырхауханәсе"ндә генераль директор булып эшли. 1999 елда икенче белемен Казан дәүләт техник университетында "экономист-менеджер" белгечлеге буенча ала. === Фәнни, педагогик һәм административ эшчәнлеге === 1990-нчы елда, профессор Л. М. Демнер җитәкчелегендә, ул "Химия предприятиясендә эшләүче стоматология җитешсезлекләрен алыштыру эффективлыгын арттыру" темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклады. 2002 елда "стоматология" һәм "халык сәламәтлеге һәм сәламәтлек саклау" белгечлекләре буенча докторлык диссертациясен яклады. 2007 елдан 2010 елга кадәр - Казан дәүләт медицина университетының ортопедик стоматология кафедрасы доценты. 2009 елдан 2011 елга кадәр - Казан дәүләт медицина университетының гомуми эшләр буенча вице-ректоры (тулы булмаган эш). 2010 елдан бүгенге көнгә кадәр - Казан дәүләт медицина университетының ортопедик стоматология кафедрасы профессоры. 2011 елдан бүгенге көнгә кадәр - стоматология факультеты деканы һәм Казан дәүләт медицина университетының стоматология клиникасының баш табибы. Ул 311-дән артык фәнни хезмәт авторы (SCOPUS-да бастырылган мәкаләләр; Веб-сайтындагы мәкаләләр, WoK - 2; HAC журналларында - 82, бүтән журналларда һәм коллекцияләрдә - 128; тезислар - 74). 14 патент өчен авторлык сертификатлары алган. Стоматология факультеты студентлары өчен авторлыкта 3 дәреслек һәм 83 уку-укыту әсбабы бастырылды. "Ортопедик стоматология", "Терапевтик стоматология", "Хирургия стоматологиясе" һәм "Халык сәламәтлеге һәм сәламәтлек саклау оешмасы" белгечлекләрендә иң югары категория докторы. 2003 елдан Татарстан Республикасы стоматология ассоциациясе вице-президенты, 2006 елдан Россия стоматология ассоциациясе вице-президенты. 2021-нче елда ул 2021-2024-нче Йолдызлар президенты итеп сайланган. Университетның академик советлары һәм факультетлары, деканнары, кабул итү комитетлары, эшче төркемнәре комиссияләрендә эшли. Сәламәтлек саклау тармагы өчен ул стандартлар, протоколлар һәм башка норматив документлар эшләү өчен эшче төркемдә катнаша. Диссертация советы әгъзасы: Башкорт дәүләт медицина университеты һәм беренче Санкт-Петербург дәүләт медицина университеты. "Клиник стоматология", "Барысы өчен стоматология", "Заманча ортопедик стоматология", "Россия стоматология журналы" стоматолог-практиклар өчен журнал редакция советы әгъзасы. Медицина, педагогик, фәнни кадрлар, гаять зур фәнни-медицина хезмәтен тәрбияләүдә күп еллар дәвамында яхшы эш башкарган өчен ул югары дәүләт премияләренә лаек булды: "Татарстан Республикасының мактаулы табибы" (2000) мактаулы исеме, "Казанның 1000 еллыгы истәлеге" медале (2005 ), "Стоматологиягә хезмәт күрсәтү өчен" ордены (2012), "Мактаулы стоматолог" мактаулы исеме. Конкурста җиңүче дипломы белән бүләкләнде: "Казан дәүләт медицина университетының иң яхшы мәгариф басмасы" (2017) өчен III дәрәҗә. "Татарстан Республикасы өчен илле иң яхшы инновацион идея" XVI Республика конкурсында җиңүче: "Мәгарифтә инновацияләр" номинациясендә III урын - "Мәгариф симуляциясе стоматология клиникасы". == Төп фәнни хезмәтләре == === Диссертацияләре === Кандидатлык диссертациясе: "Химия предприятиясендә эшләүче стоматология җитешсезлекләрен алыштыруның эффективлыгын күтәрү" - Казан, 1990. - 159 б. Д.1585 Докторлык диссертациясе: "Зур шәһәрдә ортопедик стоматология системасын реформалаштыру юллары" (клиник-оештыру һәм этик-хокукый аспектлар) - Казан, 2002. - 308 б. Д.2023 === Фәнни басмалары === Ул 311-дән артык фәнни хезмәт авторы. SCOPUS-та бастырылган мәкаләләре: 1. Салеева Г. Т., Гималетдинова А. М., Тарасова Е. Ю., Рожина Э. В., Науменко Е. А., Фахруллин Р. Ф., Исламов Р. Р., Салеев Р. А. Исследование цитотоксичности in vitro частиц нанокомпозита для прямой реставрации зубов в стоматологии. Научно-практический журнал Гены & Клетки. — Том X. — № 4. — 2015. — С. 63-67. 2. Салеев Р.А, Абдрашитова А. Б. Альбинизм в практике врача-стоматолога. Стоматология. — Т. 95. — № 6. — 2016. — С. 22-23. ISSN 0039-1735 (print); ISSN 2309-5318 (online) 3. Мустакимова Р. Ф., Салеева Г. Т., Салеев Р. А. Гиперестезия зубов у пациентов с мышечно-тоническим синдромом. — Стоматология. — Т. 4. — Медицинский алфавит. — № 29 (292). — 2016. — С. 5-7. 4. Гималетдинова А. М., Салеева Г. Т., Исламов Р. Р., Салеев Р. А. Изучение цитотоксичности наночастиц наполнителя композитного пломбировочного материала in Vitro. Стоматология. — Т. 95. — № 6. — 2016. — С. 104. ISSN 0039-1735 (print); ISSN 2309-5318 (online) 5. Ширяк Т. Ю. Салеев Р. А. Оптимизация лечения пульпита временных зубов методом витальной пульпотомии. — Стоматология. — Т. 95. — № 6. — 2016. — С. 80. ISSN 0039-1735 (print); ISSN 2309-5318 (online) 6. Абдрашитова А. Б., Салеев Р. А., Мусина Л. Т. Practice patterns in prescribing oral care products by dental practitioners. Russian Open Medical Journal. Stomatology. 2017. Volume 6/ Issue 2. Article CID e0208. DOI: 10.15275/rusomJ. 2017.0208. ISSN: 2304-3415. 7. Slysar O., Saleev R.A., Slysar I., Saleeva G.T., Aymaletdinova Z., Kanukoeva E. Measures to Improve the Marketing Strategy of a Medical Organization. International Dental Journal. Abstracts of the 105th FDI World Dental Congress September 2017. Wiley Blackwell. Vol. 67, Supplement I, September. P.12-13. (FC034). 2017. 8. Saleev L.R., Saleeva G.T., Sabirova D.K., Sagitova I.I., Saleev R.A. Comparison of the Results of Electrovibratography and MRI in TMD Patients. International Dental Journal. Abstracts of the 105th FDI World Dental Congress September 2017. Wiley Blackwell. Vol. 67, Supplement I, September. P.177. (P277). 2017. 9. Saleeva G.T., Gimaletdinova A.M., Saleev L.R., Islamov R., Saleev R.A., Fakhrullin R. Nonocomposite Material Particles Toxic Effects on Human Lung Carcinoma Cell Culture Study. International Dental Journal. Abstracts of the 105th FDI World Dental Congress September 2017. Wiley Blackwell. Vol. 67, Supplement I, September. P.191 (P319). 2017. 10. Saleev R.A., Saleev L.R., Kashapov R.N., Saleeva G.T. Metal Constrructions Surface of Orthopedic Dentures investigation after Sand-Blast Finich. International Dental Journal. Abstracts of the 105th FDI World Dental Congress September 2017. Wiley Blackwell. Vol. 67, Supplement I, September. P.197 (P335). 2017. 11. Измайлова З. М., Салеев Р. А., Бочковская Е. О., Лавренюк Е. А. Экспертиза качества медицинской помощи. — Стоматология. — Т. 96. — № 6. — 2017. — С. 106—107. ISSN 0039-1735 (print); ISSN 2309-5318 (online) 12. Салеев Р. А., Лавренюк Е. А., Бочковская Е. О., Измайлова З. М. Контроль качества и безопасности медицинской деятельности. — Стоматология. — Т. 96. — № 6. — 2017. — С. 113—114. ISSN 0039-1735 (print); ISSN 2309-5318 (online) 13. Kytko O.V. Morphological and radiological study of the contens of canals of the mental spine / O.V.Kytko, Y.L.Vasiliev, S.S. Dydykin. G.T. Saleeva, R.A. Saleev, A.N. Kuzin // Морфология. — 2018. — Т. 153. — 3 (приложение). — С. 69. Импакт-фактор: 0,589; http://aesculap.org/morphology.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302135136/http://aesculap.org/morphology.html |date=2022-03-02 }} 14. Razumova S, Experience in the Use of Photoactivated Disinfection of Carious Cavities By tolonium Chloride in the Treatment of Deep Carious Lesions of Dentin /S. Razumova, Z. Aymaletdinova, E. Ivanova, G. Saleeva, R. Saleev //Indo Am. J. P. Sci, 2018; 05(07);http://www.iajps.com/ 15. Saleeva G.T. Morphological study of cytotoxicity of 3MTMESPETMFiltekTMUltimate nanocomposite particles in rat models /G.T. Saleeva. A.M. Gimaletdinova, R.R. Islamov, R.A.Saleev // Morphology. — T. 153 — № 3. Импакт-фактор: 0,589; http://aesculap.org/morphology.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302135136/http://aesculap.org/morphology.html |date=2022-03-02 }} 16. Score possible relationship of metabolic phenotype in obesity and periodontal tissue condition indicators / D.Y.Kryuchkov, I.G.Romanenko, S.I.Zhadko, N.LKulikova, K.G.Kushnir, R.A.Saleev // Indo American Journal of Pharmaceutical Sciences. — 2019. — page 10292-10298 06 (05) http://www.iajps.com/ 17. IL1B Gene polymorphism in children with gingival recession / Saleev R/A.,Mamaeva E.V., Akisheva A.R., Valeeva I.Kh., Valeeva E.V., Akhtereeva A.R., Saleeva G.T., Imamieva R.D., Ahmetov I.I. // Indo American Journal of Pharmaceutical Sciences. — 2019. — page 1-7 , 06 (01) http://www.iajps.com/ 18. Metagenome of dentogingival sulcus s communities by the young people with intact periodontium / Saleev R.A.,Modina T.N., Abdrakhmanov A.K/. Zinicer D.T., Ilyiskaya Oh.N., Yakovleva G.Yu., Saleeva G.T., Mamaeva E.V. // Indo American Journal of Pharmaceutical Sciences. — 2019. — page 1-7 06 (02) http://www.iajps.com/ 19. Determining the need of the elderly people for dental prosthetic restorations in Chuvash republic / Fedorova N.S., Saleev R.A., Saleeva G.T., Shamsutdinov M.I. // Indo American Journal of Pharmaceutical Sciences. — 2019. — page 1-7 06 (04) http://www.iajps.com/ 20. Салеев Р. А., Абдрашитова А. Б. РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ ЗАБОЛЕВАНИЙ ЧЕЛЮСТНО-ЛИЦЕВОЙ ОБЛАСТИ У ПАЦИЕНТОВ ТРУДОСПОСОБНОГО ВОЗРАСТА В РЕСПУБЛИКЕ ТАТАРСТАН. — Стоматология. — 2019. — Т. 98. — № 6. — С. 13-17. 21. Седов Ю. Г., Аванесов А. М., Салеев Р. А., Салеева Г. Т., Ярулина З. И. Классификация вариантов применения хирургических направляющих шаблонов для дентальной имплантации. — Стоматология. — 2021. — Т. 100. — № 1. — С. 84-88. 22. Салеев Р. А., Федорова Н.С, Салеева Г. Т., Мубаракова Л. Н., Васильев Ю. Л., Салеева Л. Р. OUALITY OF LIFE IN GERIATRIC PATIENTS WITH VARIOUS DENTITION DEFECTS. DENTISTRY // Archiv evromedica. — V. 10. — № 4. — p.176-180. 23. ОПТИМИЗАЦИЯ АНТИБАКТЕРИАЛЬНОЙ ТЕРАПИИ У ПАЦИЕНТОВ С ЭНДО-ПАРОДОНТАЛЬНЫМИ ПОРАЖЕНИЯМИ Салеев Р. А., Блашкова С. Л., Крикун Е. В., Салеева Г. Т., Блашкова Ю. В., Валеева Е. В. Biomedical Photonics. — 2021. — Т. 10. — № 1. — С. 17-24. 24. Мустафин Р. И., Будников В. В., Абдуллина С. Г., Насибуллин Ш. Ф., Салеев Р. А. Поликомплексный носитель для трансбуккальной мукоадгезивной доставки метронидазола. Разработка и регистрация лекарственных средств. — 2020. — Т. 9. — № 2. 25. Rinat A. Saleev, Larisa N. Mubarakova, Gulshat T. Saleeva, Rezeda F. Mustakimova, Liaisan R. Saleeva, Evgeniia B. Golubeva. The Effect of Endogenous Intoxication on the Dynamics of Recovery from Traumatic Injuries of the Lower Jaw //BioNanoScience (2021) 11:463-468. 26. Статьи Web of Since, WoK: 1. Medical fnd social aspects of maxillofacial diseases, depending on duration of temporary disability / Saleev R.A., Abdrashitova A.B. // Indo American Journal of Pharmaceutical Sciences. — 2018. — page 1-7 05 (12) http://www.iajps.com/ 27. Saleev R. A., Mamaeva E.V., Akisheva A.R., Valeeva I.KH., Valeeva E.V.,Akhtereeva A.R., Saleeva G.T., ImamievaR.D., Ahmetov I.I. IL 1B GENE POLYMORPHISM IN CHILDREN WITH GINGIVAL RECESSION. IAJPS 2019, 06(01) 1298—1303 Saleev R.A. et al ISSN 2349-7750. http://www.iajps.com/ === Дәреслекләре һәм кулланмалары === 1. Ортопедическая стоматология: национальное руководство / под ред. И. Ю. Лебеденко, С. Д. Арутюнова, А. Н. Ряховского, Г. Т. Салеевой, Р. А. Салеева. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. — 824 с.: ил. ISBN 978-5-9704-3582-3 Раздел: Методы диагностики в ортопедической стоматологии. Клиническое обследование (Г. Т. Салеева). — С. 17-21. Раздел: Врачебная техника в ортопедической стоматологии. Шинирование зубов при лечении заболеваний пародонта А. Н. Ряховский, Г. Т. Салеева). — С. 452—462. 2. Основы технологии зубного протезирования : учебник : в 2 т. / С. И. Абакаров, Р. А. Салеев, Г. Т. Салеева, И. И. Сагитов [и др.]; под ред. Э. С. Каливраджияна.- М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. — Т. 1- 576 с. : ил. ISBN 978-5-9704-3609-7 (т.1). ISBN 978-5-9704-3608-0 (общ.). 3. Основы технологии зубного протезирования: учебник: в 2 т. / Е. А. Брагин, Р. А. Салеев, Г. Т. Салеева, [и др.]; под ред. Э. С. Каливраджияна.- М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. -Т. 2-392 с. : ил. ISBN 978-5-9704-3610-3 (т.2). ISBN 978-5-9704-3608-0 (общ.). === Диссертация советы әгъзасы === - Башкорт дәүләт медицина университетының диссертация советы әгъзасы - Академик Павлов исемендәге Беренче Санкт-Петербург дәүләт медицина университетының диссертация советы әгъзасы - СтАР вице-президенты - 2021-2024 елларда сайланган Президент постына 2021 елның 28 сентябрендә сайланды. === Редакция әгъзасы === - Стоматологлар өчен журналның редакция советы әгъзасы - "Клиник стоматология" практиклары. - "Барысы өчен стоматология" журналының редакция әгъзасы. - "Заманча ортопедик стоматология" журналының редакция советы әгъзасы. - "Россия стоматология журналы" журналының редакция әгъзасы. == Бүләкләре == - "Татарстан Республикасының мактаулы табибы" дигән мактаулы исем (2000). - "Казанның 1000 еллыгы истәлегенә" медале (2005). - "Стоматологиягә күрсәткән хезмәте өчен" ордены, II дәрәҗә. - "Хөрмәтле стоматолог" мактаулы исеме. Конкурсларда ирешкән уңышлары: - Конкурста җиңүче дипломы белән бүләкләнде: "Казан дәүләт медицина университетының иң яхшы мәгариф басмасы" өчен, III дәрәҗә, Казан, 15 май, 2017 ел. - "Татарстан Республикасы өчен илле иң яхшы инновацион идея" XVI Республика конкурсында җиңүче: "Мәгарифтә инновацияләр" номинациясендә III урын - "Мәгариф симуляциясе стоматология клиникасы". == Чыганаклар == 1. Профессор гаиләсе. "Сөембикә" журналы. - Казан, сентябрь 2012 ел - No. 9. - 12-15 б. 2. Салиев Р. А. "Татарстан" журналы. Иҗтимагый-сәяси басма. - Нәшрият: "Татмедия" АА. - Казан, 2 февраль, 2012 - 49 б. 3. Казан дәүләт медицина университетының тәмамлаучылар лигасы. https://www.lvkgmu.ru/prazdnik200.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130082620/https://www.lvkgmu.ru/prazdnik200.html |date=2021-11-30 }} 4. Россия Федерациясенең стоматология университетлары. Казан дәүләт медицина университетының стоматология факультетына 60 яшь! Созинов А. С., Альбицкий В. Ю., Салеев Р. А., Абросимова М. Ю. // Стоматологиядә икътисад һәм идарә итү. - 2014. - Чыгарылыш 2 (43). - б. 74-83. 5. Салиев Ринат Ахмедуллович (авторның юбилеенда) : библиог. фәнни әсәрләр индексы / Казан. дәүләт мед. унив.; [ред.: Д. Хайнутинова, С. А. Семеньчева]. - Казан : КДМУ, 2015. - 40 б. 6. Ортопедик стоматологиянең үсеше. Абросимова М. Ю., Иванов А. Ю., Салеева Г. Т., Кравченко К. В. - 2017. -Т. 98. - No.1.  [[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1965 елда туганнар]] [[Төркем:5 сентябрь көнне туганнар]] 19fb51wq0tjl5sevsgatpiohbzz3q84 0 567854 6000658 4457694 2026-08-14T00:10:17Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000658 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]] [[Файл:Samoa Country map.png|200px|thumb|right|[[Самоа]] картада]] '''[[Самоа]]да ислам''' ({{lang-en|Islam in Samoa}}, {{lang-ar|الإسلام في ساموا}}) ― азчылык [[дин]]е. Төрле мәгълүматлар буенча, [[мөселманнар]] саны ил халкының (202 мең кеше, 2021 елга) 0,04 % ыннан <ref name=":0">{{Мәкалә|ссылка=http://www.ijesd.org/papers/30-D439.pdf|автор=Houssain Kettani|заглавие=Muslim Population in Oceania: 1950 – 2020|год=2010|язык=en|издание=International Journal of Environmental Science and Development|месяц=июня|число=2|номер=1|страницы=167|issn=2010-0264}}</ref> 0,1 % ка <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/|title=Table: Religious Composition by Country, in Percentages|author=1615 L. St NW, Suite 800 Washington, DC 20036 USA202-419-4300 {{!}} Main202-419-4349 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media Inquiries|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=2012-12-18|access-date=2022-01-02}}</ref> кадәр тәшкил итә. Самоада өстенлекле дәүләт дине — [[христианлык]]. 2010 елда дин иреге турында халыкара хисап нигезендә, христианнар бөтен халыкның 98 % ын тәшкил итә. == Тарих == [[Ислам]] Самоага [[XX гасыр]] ахыры — [[XXI гасыр]] башында үтеп керә башлый. Самоада ислам турында беренче искә алу 1985 елга туры килгән: [[БМО]] программаларының берсе буенча дәүләт контракты нигезендә берничә эшче мөселман илдә эшли башлаган. Мөселманнар аз санлы булу сәбәпле, җирле халыкка бернинди йогынты ясамый. Самоа халкы арасында ислам динен тарату [[Согуд Гарәбстаны]]нда нигезләнгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Бөтендөнья мөселман яшьләре ассамблеясе |Бөтендөнья мөселман яшьләре ассамблеясе| en| World Assembly of Muslim Youth}} (WAMY) һәм [[Куала-Лумпур]]да (''[[Малайзия]]'') нигезләнгән Көньяк-көнчыгыш Азия һәм Тын океан дәгъватчыларының регион ислам советы ({{lang-en|Regional Islamic Da’wah Council of Southeast Asia and the Pacific}}, RISEAP) [[Тын океан]] илләрендә үз эшчәнлеген җәелдергәч башланып киткән, алар эшчәнлеге нәтиҗәсендә Самоаның җирле халкы ислам динен кабул итә башлый <ref>{{cite news|last=Terdima|first=Moshe|date=22 May 2016|url=https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/21695|title=History of Islam in Samoa|work=Samoa Observer|access-date=2 November 2021}}</ref>. Ислам динен кабул иткән беренче җирле кеше Илиас Воул (Ilias Vole) була. Ул 1985 елның уртасында Самоада ислам тарату өчен тырышучы [[Яңа Зеландия]] WAMY директоры А. Р. Рәшид тырышлыгы белән ислам динен кабул итә, әмма соңрак ул янә христианлыкка кире кайта. Шуңа да карамастан, якындагы елларда аның үрнәгенә ияреп, ислам динен кабул иткән җирле халыкның саны арта бара. 1987 елда Әхмәд Шустер (Ahmed Schuster) һәм аның гаиләсе ислам динен кабул итә, 1992 елда ул һәм аның хатыны [[Мәккә]] һәм [[Мәдинә]]гә [[хаҗ]] кыла. 1990 елда Мөхәммәд Даниел Стэнли (Mohammed Daniel Stanley) һәм аның гаиләсе, өлешчә, RISEAP һәм А. Р. Рәшид эшчәнлеге нәтиҗәсендә ислам динен кабул итә. Фиджи мөселман лигасы (Fiji Muslim League) Самоа мөселман җәмгыятенә ярдәм итеп тора: көллиятләрдә уку өчен 6 студентка стипендия биргән. 2001 елгы халык санын алу мәгълүматларына караганда, мөселманнар ил халкының 0,03 % ны тәшкил иткән <ref>{{cite news|date=19 May 2016|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/304268/academic-says-islam-stance-in-samoa-'reasonable'|title=Academic says Islam stance in Samoa 'reasonable'|work=RNZ|access-date=16 November 2021}}</ref>. Самоа мөселман халкы 2001 елда 48 кешедән яки 0,03 % тан 2006 елда 61 кешегә яки 0,04 % ка кадәр арткан <ref name=":0" />. 2020 елда мөселманнар саны 73 кеше тәшкил итә, бу ил халкының 0,04 % ын тәшкил итә <ref name=":0" />. == Ислам оешмасы == [[1986 ел]]да оештырылган Көнбатыш Самоа мөселман лигасы (Western Samoa Muslim League) – Самоаның бердәнбер ислам оешмасы <ref>{{cite news|date=20 May 2016|url=https://cathnews.co.nz/2016/05/20/samoa-christian-constitution-review/|title=Samoa a Christian country – PM calls for constitution review|work=CathNews New Zealand|access-date=2 November 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211102093449/https://cathnews.co.nz/2016/05/20/samoa-christian-constitution-review/ |date=2021-11-02 }}</ref>. Аның хәзерге президенты – Мөхәммәд Даниел Стэнли (Мөхәммәд бин Яхья). Мөхәммәд Дэниел Стэнли Самоа халкы арасында ислам динен тарату өчен тырышлык куя. Эре Самоа газетасында «Ислам чакыруы» исемле атналык колонка алып бара. WAMY һәм RISEAP аңа даими ярдәм итеп тора: вакыты белән акча күчерә һәм ислам китапларын Самоа теленә күчерүдә ярдәм итә. == Мәчет == Самоа мөселман җәмгыятенең бергә җыела торган кечкенә генә [[мәчет]]е бар <ref>{{Cite web|url=https://www.samoaobserver.ws/category/article/21695|title=History of Islam in Samoa|website=Samoa Observer|access-date=2022-01-02|accessdate=2022-02-24|archivedate=2020-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200917174858/https://www.samoaobserver.ws/category/article/21695}}</ref>. Мөхәммәд Даниел Стэнли Самоа башкаласы [[Апиа]] янындагы Вайусу (Vaiusu) авылындагы шәхси йортындагы бер бүлмәне мөселман җәмгыяте өчен мәчет итеп файдалана. [[Җомга намазы|Җомга намазларын]] Мөхәммәд бин Яхья үзе яки аның улы Әнис (Anis) алып бара. == Билгеле мөселманнар == [[Файл:Sonny Bill Williams August 2014 .jpg|200px|thumb|right|Сонни Уильям «Сонни Билл» Уильямс. 2014 ел]] * {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сонни Уильям «Сонни Билл» Уильямс|Сонни Уильям «Сонни Билл» Уильямс|en|Sonny Bill Williams}} ({{lang-en|Sonny William 'Sonny Bill' Williams}}, [[Яңа Зеландия]] регбичысы, исламны 2009 елда, Франциядә «Тулон» өчен уйнаганда кабул иткән <ref>[https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/21695 History of Islam in Samoa.] Samoa Observer{{ref-en}}</ref>. Ул All Blacks өчен уйнаган беренче мөселман кешесе. 2018 елда гомрә хаҗы кылган. Яңа Зеландия һәм Самоа ватандашы. == Сылтамалар == * [http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ Илләр буенча мөселманнар саны] == Моны да карагыз == * [[Америка Самоасында ислам]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Океанлыкта ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Океанлыкта ислам]] [[Төркем:Самоада дин]] p6vk2e64m4g0u08mddawa2fq8s0prlo 0 567871 6000629 6000481 2026-08-13T18:36:33Z CommonsDelinker 176 Removing [[:c:File:Zakir_Kadiri.jpg|Zakir_Kadiri.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Samioğlu|]]. 6000629 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} [[Файл:2018 Татар энциклопедиясе мәкаләләре сүзлеге.pdf|200px|thumb|Чыганак файл, 498 бит, ТР ФА нәшрияты, 2018 ел, ISBN 978-5-902375-37-1 ]] Монда [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] хезмәткәрләре булдырган [[Татар энциклопедиясе]] басмасында һәм [[Файл:Tatarica-Logo-tt.png|40px|link=Tatarica (энциклопедия)]] [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica. Татар энциклопедиясе]] онлайн-порталында пәйда булаган темаларга туры килүче [[Татарча Википедия]] мәкаләләре исемлеге тупланыла. Максаты — барлау, дөньяның бар эзләгеч ботлары һәм ясалма интеллектлары аркылы бәйле белемне һәркемгә таныш иттерү,Тат.Википедия мәкаләләреннән һәм бәйле Викимәгълмат элементларыннан оригиналь чыганакларга сылтамалар урнаштыру. Файлда күрсәтелгәнчә, тулаем саны 19509 булачак. Электрон рәвешендә инде ирешелгәннәрен ''[http://tatarica.org/tt Татарика сайтыннан]'' табып була. {{TOC right}} == А == # [[Абага гөл]] ([[:ru:Костенец|ru]]) # [[Абалач]] # [[Абан районы]] # [[Абашево мәдәнияте]] ([[:ru:Абашевская культура|ru]]) # [[Габделәхәт Бәкерев|Абделхәләт Бакиров]] # [[Абдуләхәт Аббасов]] # [[Абдулла районы]] # [[Абдулла Алиш]] # [[Абдулла Әхмәт]] # [[Абдулла Билданов]] # [[Абдуллаһ ибн Микаил]] # [[Абдуллиннар]] (татар дворяннары) # [[Абдуллиннар утары]] # [[И. А. һәм А. И. Абдуллиннар ташбасмаханәсе]] # [[Габделхан Әхтәмҗан|Абдулхан Әхтәмҗан]] # [[Абдул-Салманы]] # [[Абҗабар]] # [[Абкалар]] # [[Абляскино]] # [[Абразия]] # [[Абрамов реакциясе]] ([[:ru:Реакция Абрамова|ru]]) # [[Абрек Абзгилдин]] # [[Абрек Әюпов]] # [[Абрыскино]] # [[Абызлар хәрәкәте]] (Абызагайлар) # [[Абыстай]] # [[Аваз (газета)]] # [[Авангард (арыш сорты)]] # [[Аверьяновка]] ([[d:Q50825904|d]]) # [[Авиация]] ([[:ru:Авиация|ru]]) # [[Авиация сәнәгате]] ([[:ru:Авиационная промышленность|d]]) # [[Авлакоген]] ([[:ru:Авлакоген|ru]]) # [[Автомобиль]] # [[Автомобиль җитештерү сәнәгате]] ([[:ru:Автомобильная промышленность|ru]]) # [[Автомобиль юл]] ([[:ru:Автомобильная дорога|ru]]) # [[Автономия]] # [[Автоспорт]] # [[Авыл (гәҗит)]] яки [[«Авыл» газетасы]] # [[Авыл газетасы (гәҗит)]] # [[Авыл көе]] халык көйләре жанры # [[Авыл көнкүреше (журнал, Минзәлә)]] # [[Авыл күле]] # [[«Авыл тормышы» журналы]] # [[Авыл халкы (газета)]] яки [[Авыл халкы (гәҗит)]] # [[Авыл хуҗалыгы-урманчылык (журнал)]] # [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)]] # [[Ага базар]] # [[Агаповка районы]] # [[Агафангел Афанасьев]] # [[Агглютинатив телләр]] ([[:ru:Агглютинативные языки|ru]]) # [[Агглютинатинация (тел белеме)]] ([[:ru:Агглютинация (лингвистика)|ru]]) # [[Аграмак]] # [[Агроклиматик зоналар]] # [[Агрокультура (Чистай районы)]] # [[Агрономик рудалар]] ([[:ru:Агрономические руды|ru]]) # [[Агрономия]] # [[Агросәнәгать интеграциясе]] ([[:ru:Агропромышленная интеграция|ru]]) # [[Агросәнәгать комплексы]] ([[:ru:Агропромышленный комплекс|ru]]) # [[Агросила]] # [[Агротехника]] ([[:ru:Агротехника|ru]]) # [[Агроурман мелиорациясе]] ([[:ru:Агролесомелиорация|ru]]) # [[Агрофирма]] # [[Агрохимия]] ([[:ru:Агрохимия|ru]]) # [[Агыйдел (елга)]] # [[Адав-Толымбай]] # [[Адай (Актаныш районы)]] # [[Адай (Кукмара районы)]] # [[Адам Арнгольд]] # [[Адвентизм]] ([[:ru:Адвентизм|ru]]) # [[Адвокатура]] ([[:ru:Адвокатура|ru]]) # [[Адель Абдуллин]] (Ильсияр улы, хокук белгече) # [[Административ-территориаль бүленеш]] # [[Адмирал (күбәләк)]] # [[Адмиралтия конторасы]] комплексы: [[Адмираллык кантурының баш бинасы (Казан)]] һәм [[Адмираллык кантурының кече бинасы (Казан)]] # [[Адонис (чәчәк)]] ([[:ru:Адонис (растение)|ru]]) # [[Адонис урманы]] # [[Адрес-календарь]] # [[Адриан (Мәскәү патриархы)]] ([[:ru:Адриан (патриарх Московский)|ru]]) # [[Аеш]] # [[«Аҗаган» журналы]] # [[Аждаһа]] # [[Азад хатын (газета)]] # [[Азак]] # [[Азалак]] # [[Азан]] # [[Азат Аббасов]] # [[Азат Адельшин]] # [[Азат Алимов]] # [[Азат Әхмәдуллин]] # [[Азат Бикмурзин]] # [[Азат Билалов]] # [[«Азат ватан» журналы]] # [[Азат Себер (газета)]] # [[Азат халык (газета)]] # [[Азат халык (гәҗит)]] # [[Азат ханым (журнал)]] # [[Азат шәрекъ (журнал)]] # [[Азат (Аксубай районы)]] # [[Азат (газета)]] # [[«Азатлык» Татар яшьләре берлеге]] # [[Азатлык радиосы]] # [[Азелино мәдәнияте]] # [[Азиз Акҗигитов]] # [[Азия басмаханәсе (Казан)]] # [[Азия музыка журналы]] # [[Азнакай]] # [[Азнакай аучылык тыюлыгы]] # [[Азнакай районы]] # [[Азнакай урман хуҗалыгы]] # [[Азнакайнефть]] # [[Азов-Дон банкы]] ([[:ru:Азовско-Донской банк|ru]]) # [[Азотлы ашламалар]] ([[:ru:Азотные удобрения|ru]]) # [[Азотобактер]] ([[:ru:Азотобактер|ru]]) # [[Азурит]] ([[:ru:Азурит|ru]]) # [[Аитзәк Аитов]] # [[Аитовлар]] нәселе # [[Ай, былбылым]] # [[Аять|Айәт]] # [[Айбаш (Татарстан)]] # [[Айдар Әюпов]] # [[Айдар Әхәтов]] # [[Айдар Әхмәтов]] # [[Айдар Беляев]] # [[Айдар хан]] # [[Айдар (Теләче районы)]] # [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] # [[Айнагүл Баялиева]] # [[Айрат Абдуллин]] (Лестал улы) # [[Айрат Арсланов (артист)]] # [[Айршир токымы]], [[мөгезле эре терлек]] төре ([[:ru:Айрширская (порода коров)|ru]]) # [[Айсылу (люцерна төре)]] # [[Айталан]] # [[Айтугановлар]] # [[Ак амур]] # [[Ак Барс (банк)]] # [[Ак Барс (хоккей клубы, Казан)]] # [[Ак гөмбә]] # [[Ак идел (газета)]] яки [[Ак Идел (гәҗит)]] # [[Ак күбәләкләр]] # [[Ак күбек]] дәстаны # [[Ак күл (Идел-Кама тыюлыгы)]] # [[Ак күл (сапропель чыганагы)]] # [[Ак Мәчет (Алтын Урда)]], [[Украина]]ның [[Николаев өлкәсе]]ндәге [[Прибужье]] <small>([[:ru:Прибужье|ru]], 1946 кадәр ''Акмечетъ'')</small> авылы тирәсендә # [[Ак пулат]] # [[Ак ромашка (хәйрия акциясе)]] # [[Ак Сарай (Алтын Урда)]] # [[Ак Урда]] ([[:ru:Белая Орда|ru]]) # [[Ак шигырь]] # [[Ак юл (журнал, 1913)]] # [[Ак юл (журнал, 1967)]] # [[Академия бистәсе]] # [[Академия экспедицияләре]] ([[:ru:Академические экспедиции|ru]]) # [[Акбаш тимер юл станциясе бистәсе]] # [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)]] # [[Акбаш (Татарстан, берләштерү)]] # [[Акбулат (Татарстан)]] # [[Акбүре]] # [[Акварель]] ([[:ru:Акварель|ru]]) # [[Акканат]] # [[Аккирәй]] # [[Аккирмән]] # [[Аккирмән Урдасы]] # [[Акклиматизация]] ([[:ru:Акклиматизация|ru]]) # [[Аккучат бине Килмөхәммәд]] # [[Аккүбәк]] # [[Аккүз (Актаныш районы)]] # [[Аккүл (Буа районы)]] # [[Аккүл (Лениногорск районы)]] # [[Аккүл Бигәнәй]] # [[Акман (Мамадыш районы)]] # [[Акмулла (журнал)]] # [[Аксай (Татарстан)]] # [[Аксакүл]] # [[Аксар]] # [[Аксарка (Об кушылдыгы)]] # [[Аксирис]] ([[:ru:Аксирис|ru]]) # [[Аксу]] # [[Аксубай]] # [[Аксубай урман заводы поселогы|Аксубай агач эшкәртү заводы поселогы]] # [[Аксубай районы]] # [[Аксубай урман хуҗалыгы]] # [[Аксумла (авыл)]] # [[Аксумла (елга)]] # [[Аксумла (Аксумла кушылдыгы)]] ([[:ru:Аксумлинка|ru]]) # [[Актаҗик]] # [[Актай]] # [[Актаныш]] # [[Актаныш нефть чыганагы]] # [[Актаныш районы]] # [[Актанышбаш]] # [[Актау (Чистай районы)]] # [[Акташ (елга)]] # [[Акташ районы]] # [[Акташ Упкыны]] # [[Актёрлык сәнгате]] ([[:ru:Актёрское искусство|ru]]) # [[Актинидия]] ([[:ru:Актинидия|ru]]) # [[Актояк]] # [[Актүбә (Азнакай районы)]] # [[Актүбә (Түбән Кама районы)]] # [[Актүбә (Шошка кушылдыгы)]] # [[Актүбә районы]] # [[Акупунктура]] ([[:ru:Акупунктура|ru]]) # [[Акустик парамагнетик резонанс]] ([[:ru:Акустический парамагнитный резонанс|ru]]) # [[Акушерлык]] ([[:ru:Акушерство|ru]]) # [[Акхуҗа]] # [[Акциз]] # [[Акциз идарәләре]] ([[:ru:Акцизное управление|ru]]) # [[Акционерлык җәмгыяте]] ([[:ru:Акционерное общество|ru]]) # [[Акция (икътисад)]] # [[Акча (нәшрият)]] # [[Акчишмə (Арча районы)]] # [[Акчишмə (Әлмәт районы)]] # [[Акчишмә (Мамадыш районы)]] # [[Акчишмə (Ютазы районы)]] # [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)]] # [[Акчуриннар]] # [[Акчуриннарның китапханә-кыйраәтханәсе]] # [[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]] # [[Акшуат]] # [[Акъегет (Яшел Үзән районы)]] # [[Акъяр (Яңа Чишмә районы)]] # [[Акъюл]] # [[Алабакүл]] # [[Алабирде]] # [[Алан (Арча районы)]] # [[Алан (Балтач районы)]] # [[Алан (елга)]] # [[Алан (Мамадыш районы)]] # [[Алан (Теләче районы)]] # [[Алан-Бәксәр]] # [[Алан Елга]] # [[Алан Җөри]] # [[Алан-Полян]] # [[Алань]] # [[Алар районы]] ([[:ru:Аларский район|ru]]) # [[Алат даругасы]] # [[Алат спиртзаводы]] # [[Алафузов театры]] # [[Алафузовларның завод-фабрикалар һәм җитештерү сәүдә-сәнәгать ширкәте]] # [[Албаба]] # [[Албаба тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Албай]] # [[Албай күле]] # [[Алга (Аксубай районы)]] # [[Алга (Бөгелмә районы)]] # [[Алга (газета)]] # [[Алга (гәҗит, Ырынбур)]] # [[Алга (гәҗит, Сарапул)]] # [[Алга, дошман өстенә!]] # [[Алга (нәшият)]] # [[Алга (Сарман районы)]] # [[Алга (Теләче районы)]] # [[Алга таба (гәҗит)]] # [[Алга-Көек]] # [[Алгай]] # [[Алгебра]] # [[Алдан олысы]] ([[:ru:Алданский улус|ru]]) # [[Алевролит]] ([[:ru:Алевролит|ru]]) # [[Алекина Поляна]] # [[Александр I]] # [[Александр II]] # [[Александр III]] # [[Александр Авраменко]] (Никофор улы, тау инженеры), ТР Дәүләт бүләге лауреаты # [[Александр Агабабов]] # [[Александр Аганин]] # [[Александр Азин]] # [[Александр Акмуллин]] # [[Александр Алга]] # [[Александр Александровский]] # [[Александр Алемасов]] # [[Александр Анисимов]] # [[Александр Анушкин]] # [[Александр Аплечеев]] # [[Александр Арбузов]] # [[Александр Арбузов бюсты]] # [[Александр Арутюнян]] # [[Александр Архангельский (1854)]] # [[Александр Афанасьев]], Петрович (1920-1945, Советлар Берлеге каһарманы) # [[Александр Афанасьев (журналист)]], Иванович (1931-2005) # [[Александр Әлмәтов]] ([[:ru:Альметов, Александр Давлетович|ru]]) # [[Александр Бабынин]] # [[Александр Баев]] # [[Александр Бажанов]] # [[Александр Балакин]] # [[Александр Баранов (педиатр)]] # [[Александр Барсков]] # [[Александр Белинский]] # [[Александр Бендецкий]] # [[Александр Беннигсен]] # [[Александр Бережной]] # [[Александр Беркутов]] # [[Александр Берлин]] # [[Александр Бессонов]] # [[Александр Бирюлин]] # [[Александр Бистәсе]] # [[Александр Вилькен шәхси китапханәсе]] # [[Александр Давидович Туган-Мирза-Барановский]] # [[Александр Иванович Артемьев]] # [[Александра Безина]] # [[Александра Беспалова]] # [[Александра балалар приюты (Алабуга)|Александра исемендәге кыз-балалар ятимханәсе]] # [[Петцольд заводы|Александров И.В. варисларының сора һәм сосла кайнату заводы комплексы]] # [[Александров пассажы (Казан)]] # [[Александровка (Азнакай районы)]] # [[Александровка (Алексеевск районы)]] # [[Александровка (Баулы районы)]] # [[Александровка (Кайбыч районы)]] # [[Александровка (Лениногорск районы)]] # [[Александровка (Питрәч районы)]] # [[Александровка (Сарман районы)]] # [[Александровка (Чистай районы)]] # [[Александровка районы (Ырынбур өлкәсе)]] # [[Александровлар (сәүдәгәрләр)]] # [[Александровски (Татарстан)]] # [[Алексеевка (Аксубай районы)]] # [[Алексеевка (Баулы районы)]] # [[Алексеевка (Зәй районы)]] # [[Алексеевск комплексы]] — [[Алексеевское]] тирәсендәге борынгы шәһәрчекләр җыелмасы, [[Тамара Хлебникова]] такымының археологик эшчәнлеге объекты, [[Алексеевское туган як музее]] экспозиясендә тасвирлана. # [[Алексеевск районы]] # [[Алексеевское бизәкләп туку фабрикасы|Алексеевск бизәкләп туку фабрикасы]] # [[Алексеевский]] # [[Алексеевское]] # [[Алексеевское сөт заводы (Татарстан)|Алексеевское сөт-консерв комбинаты]] # [[Алексей (Раифский)]] — [[Яңа керәшен конторасы]] җитәкчесе # [[Алексий (Баженов)]] ([[:ru:Алексий (Баженов)|ru]]) # [[Алексей Агарков]] # [[Алексей Агафонов]] # [[Алексей Адашев]] # [[Алексей Алексеев (1893)]] # [[Алексей Альбицкий]] # [[Алексей Акманов|Алексей Ахманов]] # [[Алексей Әхтәмов]] # [[Алексей Басманов]] # [[Алексей Бахметев]] # [[Алексей Башкиров (1915)]] # [[Алешкин Саплык]] # [[Алешкино (Лениногорск районы)]] # [[Галиәскар Акалаев|Алиәскәр Акалаев]] # [[Али Акыш]] # [[Алимкәй Абдершин]] # [[Алия Азизова]] # [[Алия Акмаева]] # [[Алкин (Бөгелмә районы)]] # [[Алкин (Зәй районы)]] # [[Алкин (Мамадыш районы)]] # [[Алкиннар]] (татар морзалары нәселе) # [[Алкышлар һәм каргышлар]] # [[Аллаһияр Суфи]] # [[Аллаһиариләр]] (Алдагаровлар) # [[Аллаяр Беләшев]] # [[Аллерген]] ([[:ru:Аллерген|ru]]) # [[Аллергия]] # [[Аллергология]] # [[Аллитерация]] # [[Аллювиаль кәсле туфраклар]] ([[:ru:Аллювиальные дерновые почвы|ru]]) # [[Алма-Ата (Ютазы районы)]] # [[Алмагачлары (җыр)]] # [[Алмаз]] ([[:ru:Алмаз|ru]]) # [[Алмас Ахунҗанов|Алмаз Ахунҗанов]] # [[Алмалы (Арча районы)]] # [[Алмалы (Зәй районы)]] # [[Алмас Әдһәмов]] # [[Алмас Әхмәров]] # [[Алмашка! (гәҗит)]] # [[Алмашка (журнал)]] # [[Алмыш]] # [[Алнаши районы]] # [[Алпавыт]] # [[Алпамша (дастан)]] # [[Альберт Абдрахманов]] # [[Альберт Аганов]] # [[Альберт Айнетдинов]] # [[Альберт Александров]] # [[Альберт Белозёров]] # [[Альманах]] # [[Альфред Абдрашитов]] # [[Алып Илтәбәр]] # [[Алсу Әхмәтшина]], Ринат кызы # [[Алсу Сафина]] # [[Алсу (Әлмәт оек-оекбаш фабрикасы)]] # [[Алтаин Саин Сүмә]] # [[Алтай (гәҗит)]] # [[Алтай (Лениногорск районы)]] # [[Алтай телләре]] # [[Алтай токымлы сарыклар]] ([[:ru:Алтайская порода овец|ru]]) # [[Алты бармак (китап)]] # [[Алтын (акча берәмлеге)]] ([[:ru:Алтын (денежная единица)|ru]]) # [[Алтын тәхет]] # [[Алтын Урда (гәҗит)]] # [[Алтын ханым]] # [[Алтынбәк]] # [[Алтынчәч (опера)]] # [[Алтынчәч (персонаж)]] # [[Алфавит]] # [[Алферовка]] # [[Алших]] # [[Альберт Антипов]] # [[Альберт Әсәдуллин]], Нурулла улы, җырчы # [[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)]], Әхәт улы, профессор # [[Альберт Баембәтов]] # [[Альберт Бикмуллин]] # [[Аман-Оштырма]] # [[Амарант]] # [[Амбар көясе]] # [[Амбар талпаннары]] ([[:ru:Амбарные клещи|ru]]) # [[Амбар утчыллары]] # [[Амвросий (Подобедов)]] ([[:ru:Амвросий (Подобедов)|ru]]) # [[Амвросий (Протасов)]] ([[:ru:Амвросий (Протасов)|ru]]) # [[Амебалар]] # [[Америка хәйрия-ярдәм мөдирияты]] # [[Аминокислоталар]] # [[Аммофос]] # [[Амортизация]] # [[Ампир]] # [[Амфиболит]] # [[Амур (кунакханә)]] яки "Амур" номерлары # [[Ана белән угыл дастаны]] яки [[Ана вә угыл дастаны]] # [[Ана (журнал)]] # [[Анак]] # [[Аналитик химия]] # [[Ананьино каберлеге]] # [[Ananyino mädäniäte|Ананьино культурасы]] # [[Анархизм]] # [[Анастасий (Александров)]] # [[Анастасий (Меткин)]] # [[Анатолий Авдеев]] Пётр улы журналист # [[Анатолий Акаевский]] # [[Анатолий Арестов]] # [[Анатолий Афанасьев]] # [[Анатолий Басов]] # [[Анатолий Бахтин]] # [[Анатолий (Грисюк)]] # [[Анатомия]] # [[Анатыш]] # [[Анаэроб организмнар]] # [[Ангарск]] # [[Ангемитоника]] # [[Ангидрит]] # [[Ангина]] # [[Андреевка (Алексеевск районы)]] # [[Андреевка (Бөгелмә районы)]] # [[Андреевка (Норлат районы)]] # [[Андреевка (Чирмешән районы)]] # [[Андреевка (Яңа Чишмә районы)]] # [[Андрей Агафонов]] # [[Андрей Адо]] # [[Андрей Анастасиев]] # [[Андрей Анисимов]] # [[Андрей Афанасьев]] # [[Андрей Банников]] # [[Андрей Бекетов (1823)]] # [[Андрей Деренков шәхси китапханәсе]] # [[Андрей Мясников шәхси китапханәсе]] # [[Андрей (Ухтомский)]] # [[Андрена]], яки [[Җир умарта корты]] # [[Андриан (Четвергов)]] # [[Андроново культурасы]] # [[Анестезиология]] # [[Анестезия]] # [[Анжеро-Судженск]] # [[Анизанта]] # [[Анилин]] # [[Анины Салманы]] # [[Анна Ахматова]] # [[Анненков]] # [[Аноним әдәби әсәр]] # [[Аноним басмаханә]] # [[Аносов йорты]] # [[Ант (халык иҗаты)]] # [[Антенна]] # [[Антик дөньяны өйрәнү гыйлеме]] # [[Антитеза]] # [[Антология]] # [[Антон Арбузов]] # [[Антони Лонгин Барановски]]й # [[Антоний (Амфитеатров)]] # [[Антоний (Вадковский)]] # [[Антоний (Храповицкий)]] # [[Антонимнар]] # [[Антонина Анохина]] # [[Антонина Барышева]] # [[Антонов ташбасмаханәсе]] # [[Антоновка (Кама Тамагы районы)]] # [[Антоновка (Спас районы)]] # [[Антоновка чокырлары]] # [[Антрепренёр]] # [[Антреприза]] # [[Антропоген тәэсир]] # [[Антропология]] # [[Антропонимика]] # [[Анхуза]] # [[Аң (басмаханә)]] # [[Аң (журнал)]] # [[Аң (труппа)]] # [[Апа тархан]] # [[Апаз]] # [[Апайкина-Гарь]] # [[Апак]] # [[Апаковлар]] # [[Апанаев йорты]] яки [[Юнусов йорты]] # [[Апанаевлар]] # [[Апанаевлар йорты (Казан)]] # [[Апанай мәчете]] # [[Апас]] # [[Апас районы]] # [[Апач (Актаныш районы)]] # [[Аполлон (күбәләк)]] # [[Аппак]] # [[Аппликация сәнгате]] # [[Апсабаш]] # [[Ар ягы бәкләре]] # [[Ар ягы кешеләре]] # [[Габдерәшит Рәхмәтуллин|Арат Рәшит Рәхмәти Исмәт улы]] # [[Арбалет]] # [[Арбаш]] # [[Арболит]] # [[Арбор]] # [[Арбор (елга)]] # [[Арбузов реакциясе]] # [[Арбузовлар]] # [[Академиклар Арбузовларның музей-йорты (Казан)|Арбузовлар А.Е. һәм Б.А. музей-йорты (Казан)]] # [[Арбузов-Баран]] # [[Аргамак (журнал)]] # [[Аргамаклы Сарай]] # [[Аргаяш районы]] # [[Аргиллит]] # [[Аргуновка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Аргын]] # [[Ардашир бине Ишгали Чалкавый-Болгари]] # [[Ареаль лингвистика]] # [[Аренда]] # [[Аренкул Асеев]] # [[Аркадий Алексеев (1946)]] # [[Аркадия бакчасы (Казан)]] # [[Аркатау]] # [[Арлар]] # [[Армин]] # [[Армия газеталары]] # [[Армспорт]] # [[Арнольд Балоев]] # [[Аромат (фабрика)]] # [[Аромаш районы]] # [[Арпаяз]] # [[Арсаевлар]] # [[Арсен Автандилов]] # [[Арсений (Брянцев)]] # [[Арслан хан]] # [[Арслановлар]] # [[Артамоновка]] # [[Арташ]] # [[Артель-печатник]] # [[Арттагы күл]] # [[Артъелга]] # [[Архаизм]]нар # [[Архангел бистәсе (Казан)]] # [[Архангель районы (Башкортстан)]] # [[Архангельск]] # [[Архей]] # [[Археографик экспедицияләр]] # [[Археография]] # [[Археологик истәлек]] # [[Археологик казу эшләре]] # [[Археологик комплекс]] # [[Археологик мәдәният]] # [[Археология]] # [[Архив]] # [[Архив белеме]] # [[Архиепископ]] # [[Архиерей]] # [[Архиерей дачасы]] # [[Архиерей йорты]] # [[Архиерей күле]] # [[Архимандрит]] # [[Архипов басмаханәсе]] # [[Архитектура белеме]] # [[Архитектура бизәге]] # [[Архитектура графикасы]] # [[Архитектура гыйлеме]] # [[Арча]] # [[Арча даругасы]] # [[Арча кальгасы]], XII-XVI гасыр болгар-татар шәһәре # [[Арча кантоны]] # [[Арча кыры]] # [[Арча өязе]] # [[Арча педагогика көллияте]] # [[Арча районы]] # [[Арча урман хуҗалыгы]] # [[Арча ягы]] # [[Арча күтәрелеше|Арча ягы крәстияннәре кузгалышы]] # [[Ары Казы]] # [[Арык Буга]] # [[Арыслан (Татарстан)]] # [[Асаба башкортлар]] # [[Арышхазда]] # [[Асар (Асәр)]]: Мәмләкәтемездә улан Ислам галимнәренең вә мәшһүр кемсәләренең тәрҗемә вә табәкаләре, тарихе вилядәт вә вафатлары, вә башка әхвальләре хакында язылмыш бер китаптыр. [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең тарихи хезмәте. # [[Асаф Габдерахманов]] # [[Асия (гәҗит)]] # [[Аскаридалар]] # [[Аскомицетлар]] # [[Аскын районы]] # [[Аспарух]] # [[Әстерхан (Татарстан)|Астраханка]] # [[Астрометрия]] # [[Астрономия]] # [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|Астрономия обсерваториясе]] # [[Астрофизика]] # [[Асфальтитлар]] # [[Асыйм Баляев|Асым Баляев]] # [[Ася Әминова]] # [[Ата (елга)]] # [[Атабай торулыгы]] # [[Атабай (Кама Тамагы районы)]] # [[Атабай (Лаеш районы)]] # [[Атабай-Әнкәбә]] # [[Атавизм]] # [[Атака (журнал)]] # [[Аталык (тәрбия)]] # [[Атаман күле]] # [[Атамыш]] # [[Атиаз|Атияз]] # [[Атлама күле]] # [[Атлас]] # [[Атмас]] # [[Атмосфера күренешләре]] # [[Атмосфера явым-төшемнәре]] # [[Аттила]] # [[Аты]] # [[Атюрьево районы]] # [[Авыргазы районы|Аургазы районы]] # [[Аулак өй]] # [[Аулаш]] # [[Аулаш (елга)]] # [[Афанасий Аникиев]] # [[Афанасий (Малинин)]] ([[:ru:Афанасий (Малинин)|ru]]) # [[Афанасий (Соколов)]] # [[Афиша]] # [[Афоризм]] # [[Африда Байчурина]] # [[Ахирәт]] # [[Ахун (вазыйфа)]] # [[Ахун (Татарстан)]] # [[Ахырзаман китабы]] # [[Ачы (Түбән Кама районы)]] # [[Ачы (Теләче районы)]] # [[Ачыт күле]] # [[Ашабаш]] # [[Аша районы]] # [[Ашбула]] # [[Ашина]] # [[Ашлан]] # [[Ашпайка]] # [[Ашыт]] # [[Ашыт (тыюлык)]] # [[Ашытбаш]] # [[Аш-Буҗи]] # [[Аэроб организмнар]] # [[Аэродинамика]] # [[Аэроклуб]] # [[Аю авылы]] # [[Аю улы Атыләхмәтгәрәй]] # [[Аюкөйдергән]] # [[Аяз күл]] == Ә == # [[Әбде]] # [[Әбелгази]] # [[Әбелхәер (Себер ханлыгы)]], [[Күчем]] хан улы ([[:ru:Абдул-Хаир|ru]]) # [[Әбелхәер (татар шагыйре)]] # [[Әбиләр чуагы]] # [[Әблә]] # [[Әбсәләм (Ютазы районы)]] # [[Әбсәләм-2 (Ютазы районы)]] (тимер юл разъезды посёлогы) # [[Әбү Бәкер Әхмәт угылы]] (сәнгать остасы) # [[Әбү Насыйр әл-Фараби]] # [[Әбү Хәнифә]] # [[Әбүбәкер бине Ибраһим әл-Казани]] # [[Әбүзәр мәчете]] # [[Äbüsöğüd Äxtäm|Әбүсогуд Әхтәмов]] # [[Әбү-л Галә Хәмид бине Идрис Әл-Болгари]] # [[Әгер]] # [[Әгерҗе]] # [[Әгерҗе (Азнакай районы)]] # [[Әгерҗе (аучылык тыюлыгы)]] # [[Әгерҗе (елга)]] # [[Әгерҗе районы]] # [[Әгерҗе (санаторий)]] # [[Әгерҗе кантоны]] # [[Әгерҗе урман хуҗалыгы]] # [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)]] # [[Әдәмсу]] # [[Әд-дин вәл-әдәп]] # [[Әдилә Айда]] # [[Әҗәкүл]] # [[Әҗем (Татарстан)]] # [[Әҗем-Көрәле]] # [[Әҗем мәчете]] # [[Әҗмәкәй]] # [[Әҗмәт]] # [[Әҗмәт каберлеге]] # [[Әҗми]] # [[Азалия Бадюгина|Әзәлия Бадюгина]] # [[Әзербайҗан]] # [[Әзи (елга)]] # [[Әзһәр Габдуллин]] # [[Äyyüb xan|Әййүб хан]] # [[Әйлән-бәйлән җырлары]] # [[Әйрән]] # [[Әйтукә]] # [[Әйшә]] # [[Әйшияз]] # [[Әки]] # [[Акинская Аланы|Әки Аланы]] # [[Акрамово күтәрелеше|Әкрам авылы кузгалышы]] # [[Мөхәммәтәкрам Биглов|Әкрам Биглов]] # [[Әкъдәс Бикколов]] # [[Әләм]] # [[Әлбәдән]] # [[Әлифба]] # [[Әлмән районы]] # [[Әлмәндәр]] # [[Әлмәтнефть]] # [[Әлмира Әдиятуллина]] # [[Әлмира Әминова]] # [[Әлфия Авзалова]] # [[Әлфия Әминова]] # [[әл-Асади Такиаддин Әбүбәкер Әхмәд ибне Шөһба]] # [[Әл-Әзһәр университеты]] # [[Әл-Әфгани Җамалетдин]] # [[Имам әл-Бохари|Әл-Бохари Мөхәммәд]] # [[Имам әл-Газали|әл-Газали Әбу-Хәмид Мөхәммәд]] # [[Әл-галәми әл-Ислами]] # [[Әбү Хәмид әл-Гарнати|Әл-Гарнати Әбү Хәмид Мөхәммәт ибне Габдеррәхим әл-Андалуси]] # [[Әл-гасрел җәдит|Әл-Гаср әл-Җәдид]] # [[әл-Җәһһәби Шәмседдин Әбү Абдулла бине Мөхәммәд]] # [[әл-Җиһад (гәҗит)]] # [[әл-Җүвәйни Әбүл Газали Әбү-әл-Малик ибне Әбү Мөхәммәд]] # [[Әл-ислах (газета)]] # [[Әл-ислах (оешма)]] # [[Тәкъдир|Әл-кадәр]] # [[Әл-Мәсгуди]] ([[:ru:Аль-Масуди|ru]]) # [[Әл-Мөнбәр (газета)]] # [[Әлдермеш]] # [[Әлдермештән Әлмәндәр (спектакль)]] # [[Әлкәй (Азнакай районы)]] # [[Әлки (Буа районы)]] # [[Әлки районы]] # [[Әлки урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт]] # [[Әлмәт (Сарман районы)]] # [[Әлмәт аучылык тыюлыгы]] # [[Әлмәт картиналар галереясы]] # [[Әлмәт машиналар төзү заводы]] # [[Әлмәт медицина училищесы]] # [[Әлмәт мөселман дини мәгърифәт үзәге]] # [[Әлмәт музыка училищесы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт муниципаль институты]] # [[Әлмәт нефть институты]] # [[Әлмәт политехник техникумы]] # [[Әлмәт районы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] # [[Әлмәт татар драма театры]] # [[Калейкино (Лесно-Калейкинское авыл җирлеге)|Әлмәт тимер юл станциясе посёлогы]] ([[:ru:Калейкино (Лесно-Калейкинское сельское поселение)|ru]]) # [[Әлмәт торба заводы|Әлмәт торбалар заводы]] # [[Әлмәт урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт физик культура техникумы]] # [[Әлмәт эше]] # [[Әлмәт-Бөгелмә сәнәгать төйнәлеше]] # [[Алнас (предприятие)|Әлнас]] # [[Әлфия Белостоцкая]] # [[Әлфия Бикбаева]] # [[Әлшәй районы]] # [[Әлши]] # [[Әманәт (нәшрият)]] # [[Әмәкәй]] # [[Әминә Алимбәкова]] # [[Әминә Бәхтизина]] # [[Әминә Бикчәнтәева]] # [[Әмир Азнакаев]] # [[Әмир Арысланов]] # [[Әмир (бодай сорты)]] # [[Әмир (Татарстан)]] # [[Әнәк]] # [[Әнәс Абдуллин]] # [[Әнвәр Абдуллин]] # [[Әнвәр Аҗиев]] # [[Әнвәр Акчурин]] ([[:ru:Акчурин, Анвар Гафурович|ru]]) # [[Әнвәр Арасланов]] # [[Әнвәр Ахунҗанов]] # [[Әнвәр Әфләтунов]] # [[Әнвәр Бакиров (1920)]] # [[Әнвәр Баһаветдинов]] # [[Әнвәр Бәширов]] # [[Әнвәр Бәйбутов|Әнвәр Бейбутов]] # [[Әнгам Атнабаев]] # [[Әндереш]] # [[Әнҗерә (елга)]] # [[Әнисә Алиева]] # [[Әнисә (җыр)]] # [[Әрә (елга)]] # [[Әрә (күл)]] # [[Әрит Әхмәтов]] # [[Әрмән бистәсе]] # [[Әрмән колониясе]] # [[Орнаш|Әрнәш]] # [[Әртә районы]] # [[Әсами көтеб]] # [[Әсәй]] # [[Әсәкәй районы]] # [[Әсән (Татарстан)]] # [[Әсән-Елга]] # [[Әсән-Елга авылы мәчете|Әсән-Елга мәчете]] # [[Әсгать Абсатаров]] (Әхмәт улы) # [[Әсгать Айдар]] # [[Әсгать Мохтар]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры (журнал)]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] # [[Әстерхан өлкәсе]] # [[Әстерхан татар театр студиясе]] # [[Әстерхан татарлары]] # [[Әстерхан ханлыгы]] # [[Әстерхандагы беренче ир балалар гимназиясе]] # [[Әсфәт Габдуллин]] # [[Әсхәт Арсланов]] # [[Әсхәт Әсәнов]] # [[Әтәмби]] # [[Әтәс]] # [[Әтнә]] # [[Әтнә елгасы]] # [[Әтнә районы]] # [[Әтрәкле]] # [[Әтрәч комплексы]] # [[Әт-Тилмиз (гәҗит)]] # [[әт-Тиръякъ әл-Кәбир]] # [[Әфган-Мөхәммәд солтан тәкиясе]] <small>([[:ru:Текие Афган-Мухаммед султана|ru]])</small> # [[Әхәт Атнашев]] # [[Әхәт Беляев]] # [[Әхбар (газета)]] # [[Ибн Хәҗәр әл-Гаскаләни|Әхмәд әш-Шәфигый]] # [[Әхмәд Биҗан]] <small>([[:en:Ahmed Bican Yazıcıoğlu|en]])</small> # [[Әхмәт хан|Әхмәд хан]] # [[Әхмәд Хуҗа әс-Сараи]] # [[Әхмәдбик]] # [[Әхмәди]] <small>([[:ru:Ахмеди|ru]])</small> # [[Әхмәдия]] # [[Әхмәров–Юрлов–Хассель кометасы]] <small>([[:en:C/1939 H1 (Jurlof–Achmarof–Hassel)|en]])</small> # [[Әхмәт Әхәди]] # [[Әхмәт бине Рәфыйк әс-Сәмакый]] # [[Әхмәт Алимбәков]] # [[Әхмәт Бакыев]] # [[Әхмәт Бикбулатов]] # [[Әхмәт Бикчәнтәев]] # [[Әхмәт Гадел]] # [[Әхмәт тимер юл разъезды поселогы]] # [[Әхмәт электромеханика заводы]] # [[Әхмәт (Аксубай районы)]] # [[Әхмәт (Буа районы)]] # [[Әхмәт (елга)]] <small>([[:d:Q32198087|d]])</small> # [[Әхмәт (Зәй районы)]] # [[Әхмәт (Минзәлә районы)]] # [[Әхмәт (Норлат районы)]] # [[Әхмәтвафа Бәхтияров]] # [[Әхмәтгәрәй Әбдриев]] # [[Әхмәтҗан Биктимерев|Әхмәтҗан Биктимеров]] # [[Әхмәтҗан Болгари]] # [[Әхмәтҗан бине Габдерәхим әл-Болгари]], татар мәдәниятендә билгеле хаттат, күчерүче һәм дини-әдәби әсәрләр авторы (~1800-1848). # [[Әхмәтҗан бине Әмирхан әл-Ушмавый]] # [[Әхмәтзәки Сафиуллин|Әхмәтзәки бине Сафиулла әл-Алиш әл-Морасави]] # [[Әхмәтрәшит Аширбеков]] # [[Әхмәтһади Максуди шәхси китапханәсе]] # [[Әхсән Баян]] # [[Әхтәм Әминев]] # [[Әхтәм Бәхтизин]] # [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)]] # [[Әчет шәһәр округы]] # [[Әшәлче битум чыганагы]] # [[Әшнәк]] # [[Әшрәф Әхмәтҗанов]] # [[Әюп бине Исмәгыйль]] == Б == # [[Баба]] # [[Бабич (журнал)]] # [[Бабурнамә]] # [[Бавырсак]] # [[Багай (Татарстан)]] # [[Баганалы]] # [[Баганино урман хуҗалыгы|Баганалы урман хуҗалыгы посёлогы]] # [[Баграж (Әлмәт районы)]] # [[Баграж (Зәй кушылдыгы)]] # [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)]] # [[Баграж-Никольский]] # [[Баграж аучылык тыюлыгы]] # [[Багыш]] # [[Бадягалар]] # [[Баек]] # [[Базар-Караболак районы]] # [[Базарлы Матак]] # [[Базаровка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Базидиомицетлар]] # [[Базяково]] # [[Бай Бүләк|Байбүләк]] # [[Байгол (Татарстан)]] # [[Байданкино]] # [[Байкал (Арча районы)]] # [[Байкал (Биектау районы)]] # [[Байкиннар]] # [[Байкүл]] # [[Байлангар]] # [[Байлар (Әлмәт районы)]] # [[Байлар (Ютазы районы)]] # [[Баймәт]] # [[Байморат бине Мөхәррәм әл-Мәңгәри]] # [[Байморза (Татарстан)]] # [[Байназар Әлминов]] # [[Байрак (Зәй районы)]] # [[Байраш]] # [[Байтирәк (Балык Бистәсе районы)]] # [[Байтирәк (Чистай районы)]] # [[Байтуган]] # [[Бай Чишмә|Байчишмә]] # [[Бакалтай]] # [[Бакалы (Әлмәт районы)]] # [[Бакалы (Баулы районы)]] # [[Бакалы (елга)]] <small>[[:d:Q32430111|d]]</small> # [[Бакалы районы]] # [[Бактачы]] # [[Бакташ]] # [[Бактериаль ашламалар]] # [[Бактерияләр]] # [[Баку эшчесе]] # [[Бакча культуралары]] # [[Бакчасарай]] # [[Бакчасарай (Әлмәт районы)]] # [[Бакчасарай (Кукмара районы)]] # [[Бакчасарай (Минзәлә районы)]] # [[Бакчасарай (Тукай районы)]] # [[Бакчасарай (Югары Ослан районы)]] # [[Бакшанды]] # [[Бакши]] # [[Бакый Габдуллов]] # [[Бакыргани китабы]] [[:d:Q21034830|d]] # [[Бакыр өчен көрәш (гәҗит)]] # [[Бакырчы]] # [[Бакырчы (Апас районы)]] # [[Бакырчы (Тәтеш районы)]] # [[Бакырчы (Яшел Үзән районы)]] # [[Балаково районы]] # [[Балалар дөньясы (журнал)]] # [[Балан-Бүләк]] # [[Баландыш]] # [[Баланлы (Азнакай районы)]] # [[Баланлы (елга)]] # [[Баланлы (Мөслим районы)]] # [[Баланово культурасы]] # [[Балахна культурасы]] # [[Балахчино]] # [[Балдыкенә|Балды-Кенә]] # [[Балезино районы]] # [[Балет]] # [[Баллада]] # [[Баллы (Куак кушылдыгы)]] # [[Балтай (бәйрәм)]] # [[Балтай (Минзәлә районы)]] # [[Балтай районы]] # [[Балтамак]] # [[Балтач]] # [[Балтач (Азнакай районы)]] # [[Балтач (Әгерҗе районы)]] # [[Балтач (Кама Тамагы районы)]] # [[Балтач районы (Башкортстан)]] # [[Балтач районы (Татарстан)]] # [[Балчыклы (Кама Тамагы районы)]] # [[Балчыклы (Түбән Кама районы)]] # [[Балыклы (Кукмара районы)]] # [[Балыклы (Теләче районы)]] # [[Балыклы Чүкәй]] # [[Балымер]] # [[Балымер комплексы]] # [[Балым комплексы]] # [[Балынгуз III авыллыгы]] # [[Балынгуз шәһәрлеге]] # [[Банк]]лар # [[Банки-Сукаеш]] # [[Банкрот (спектакль)]] # [[Банкротлык]] # [[Баптизм]] # [[Бараба районы]] # [[Барабыз]] # [[Баракчин]] [[:d:Q4093441|d]] # [[Bäräk xan|Баракъ хан]] # [[Барбарис]] # [[Барда районы]] # [[Барый Әхтәмов|Бари Әхтәмов]] # [[Барокко]] # [[Барсал]] # [[Барсиллар]] # [[Барское]] күле # [[Барское Енорускино]] # [[Бартер]] # [[Барын]] # [[Баскак]] # [[Баскан]] # [[Баскарт]] # [[Баскетбол]] # [[«Баскет-холл» баскетбол спорт корылмасы|Баскетхолл]] # [[Басма]] # [[Бастырма]] # [[Батбай|Батбаян]] # [[Баткак]] # [[Батрас]] # [[Батый хан]] # [[Батыр]] # [[Батыр (Аксубай районы)]] # [[Батыр (Бөгелмә районы)]] # [[Батыр Баишев]] # [[Батыр районы]] # [[Батырша]] # [[Батырша хаты]] # [[Батырша хәрәкәте]] # [[Баулы]] # [[Баулы (елга)]] # [[Баулы нефть чыганагы]] # [[Баулы районы]] # [[Баулы сериясе]] # [[Баулы урман хуҗалыгы]] # [[Баулынефть]] # [[Бахта (Чистай районы)]] # [[Баһави]] # [[Баһавийә]] # [[Бачман]] хан # [[Бачман хәрәкәте]] (1237-1240) # [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] # [[Башка чыгару]] # [[Башкортстан китап нәшрияты|Башкнига]] # [[Башкорт-мишәр гаскәре]] # [[Башкорт-татар кузгалышлары]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1681–1684)]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1704–1711)]] ## [[Башкорт күтәрелешләре (1735 - 1740)]] # [[Башкорт теле]] # [[Башкортлар]] # [[Башкортстан кооператоры (журнал)]] # [[Башмагым (музыкаль комедия)]] # [[Башмагым (җыр)]] # [[Башмак]] # [[Башмаковлар китап басу һәм китап сату ширкәте]] # [[Башмакчәчәк]] # [[Баян Әхмәров]] # [[Баян белән Җик кузгалышы]] (1238-1244) # [[Баян (Идел буе Болгары бәге)]] # [[Бәби (торак пункты)|Бәби]], Татарстанның Кама Тамагы районындагы авыл # [[Бәдәвам]] # [[Бәет]] # [[Бәҗәнә]] # [[Бәзәкә]] # [[Бәйдәнә]] # [[Бәйрәкә]] # [[Бәйрәкә (елга)]] # [[Бәйрәкә разъезды|Бәйрәкә тимер юл разъезды посёлогы]] # [[Бәйрәкә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бәйрәкә мөселман тәрәкъкый пәрвәрләр җәмгыяте]] # [[Бәйрәкәтамак]] # [[Бәйрәкәтамак каберлеге]] # [[Бәк]] # [[Бәкәбез]] # [[Бәкер Белоусов]] # [[Бәкер (Бөгелмә районы)]] # [[Бәкер (Лениногорск районы)]] # [[Бәкер (санаторий)]] # [[Бәки]] # [[Бәкләрибәк|Бәкләр бәге]] # [[Бәләбәй районы]] # [[Бәләбәй свитасы]] # [[Бәләнҗәр]] # [[Бәлҗәмин]] # [[Бәли (Татарстан)]] # [[Бәрән (елга)]] # [[Бәрәндәйләр]] # [[Бәрәнҗәрләр]] # [[Бәркә Фәкыйһ|Бәркә Факыйһ]] # [[Бәркә хан]] # [[Бәркәтә]] # [[Бәерле|Бәрле]], Биектау районы # [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Сәләнгеш кушылдыгы)]] # [[Бәрлегуҗа]] # [[Бәрхет гөле]] # [[Бәтке (елга)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәхетсез егет]] # [[Бәхтәр]] # [[Бәхтиев йорты]] # [[Бәхтияр]] # [[Бәянелхак (басмаханә)]] # [[Бәянелхак]] (газета) # [[Спасск районы (Пинзә өлкәсе)|Беднодемьяновск районы]] # [[Бедняк (гәҗит)]] # [[Безнең байрак (гәҗит)]] # [[Безнең тавыш (гәҗит)]] # [[Безнең теләк (гәҗит)]] # [[Безнең фикер (гәҗит)]] # [[Безнең юл (гәҗит)]] # [[Елан тарысы|Бекмания]] # [[Белемнек (журнал)]] # [[Белкино]] # [[Белла Әхмәдуллина]] # [[Бело-Безводный]] # [[Беловка]] # [[Белопахотный]] # [[Беларусия|Белоруссия]] # [[Белоус]] # [[Беляев Пүчинкәсе]] # [[Биләй районы|Беляев районы]] # [[Беляково]] # [[Белянкино]] # [[Бембикслар|Бембикс]] # [[Бемит]] # [[Бентонитлар]] # [[Березники]] # [[Берек (оешма)]] # [[Березовая Грива (Алексеевск районы)|Берёзовая Грива (Алексеевск районы)]] # [[Березовая Грива (Түбән Кама районы)|Берёзовая Грива (Түбән Кама районы)]] # [[Березовка (Алексеевск районы)|Берёзовка (Алексеевск районы)]] # [[Березовка (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], авыл # [[Березовка-2 (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], бистә # [[Березовка (Биектау районы)|Берёзовка (Биектау районы)]] # [[Березовка (Бөгелмә районы)|Берёзовка (Бөгелмә районы)]] # [[Березовка (Лаеш районы)|Берёзовка (Лаеш районы)]] # [[Березовка (Норлат районы)|Берёзовка (Нурлат районы)]] # [[Березовка (Чистай районы)|Берёзовка (Чистай районы)]] # [[Берёзовка минераль буяу рудалары чыганагы]] # [[Берёзовка районы]] # [[Березовски (Мамадыш районы)|Берёзовский (Мамадыш районы)]] # [[Берләш]] # [[Берлек (Бөгелмә районы)]] # [[Берлек (Тәтеш районы)]] # [[Берлек (Норлат районы)|Берлек-Михайловка]] # [[Бернард-Дубяго кометасы]] # [[Берновый Кавал]] # [[Бертуган Агафуровлар]] # [[Бессониха]] # [[Бессоново]] # [[Бестужев токымлы сыер малы|Бестужев токымлы мөгезле эре терлек]] # [[Бетсен наданлык (гәҗит)]] # [[Бехтерев В.М. һәйкәл-бюсты]] # [[Бехтерев микстурасы]] # [[Бехтерево|Бехтерев]] (Саралы, Алабуга районы) # [[Бехтерево керамзит балчыклары чыганагы]] # [[Сула|Бёрш]] # [[Биармия]] # [[Бибай Чаллысы]] # [[Бибигөлҗамал]] # [[Библиография]] # [[Библиография белән тәэмин итү]] # [[Библиография белеме]] # [[Библия]] # [[Бигеш]] # [[Бидәңге]] # [[Бидгать]] # [[Биектау (Әгерҗе районы)]] # [[Биектау (Балык Бистәсе районы)]] # [[Биектау (Ютазы районы)]] # [[Биер]] # [[Биҗады]] # [[Бизгәк үләне]] # [[Бизнә (Идел кушылдыгы)]] # [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)]] # [[Biznə krəstiənnəre quzğalışı|Бизнә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бикәсаз]] # [[Бикбау]] # [[Бикбулат бәк]] # [[Бикбулат хан]] # [[Бикбулатовның Санкт-Петербургта касыйм татарларына ярдәм итү җәмгыяте]] # [[Биккол (Норлат районы)]] # [[Биклән]] # [[Биклән (елга)]] # [[Биклән бентонит балчыклар чыганагы]] # [[Бикмәч]] # [[Бикмөхәммәд]] # [[Бикмураз]] # [[Бикнарат]] # [[Биктәш]] # [[Бикчәнтәй бине Ибраһим әс-Сабавый]] # [[Бикчурай Чаллысы|Бикчурай]] # [[Бик-Үти]] # [[Биләр]] # [[Биләр (Алексеевск районы)]] # [[Биләр (елга)]] # [[Биләр аучылык тыюлыгы]] # [[Биләр музей-тыюлыгы|Биләр тарих, археология һәм табигать музей-саклаулыгы]] # [[Биләр районы]] # [[Биләр урман хуҗалыгы]] # [[Биләр шәһәрлеге]] # [[Биләр III авыллыгы]] # [[Биләркүл]] # [[Биләрләр]] # [[Биләү янындагы сугыш]] # [[Билге каган]] # [[Билла, Боксу һәм Хәтәни]] # [[Бима елгасы]] # [[Бимә (Әгерҗе районы)]] # [[Бимә (Лаеш районы)]] # [[Бимәр (Арча районы)]] # [[Бимәр (Биектау районы)]] # [[Биогеография]] # [[Биогеоценоз]] # [[Биографика]] # [[Биология]] # [[Бионика]] # [[Биосфера]] # [[Биофизика]] # [[Биохимия]] # [[Бирдебәк]] # [[Бәрдибәк|Бирдебәк хан]] # [[Биржа]] # [[Бирнә]] # [[Бирючевка]] # [[Бисермәннәр]] # [[Бисәр (елга)]] # [[Битаман күлләре]] # [[Битик]] # [[Битикче]] # [[Битләнгер]] # [[Битумнар]] # [[Бишбалта бистәсе]] # [[Бишбүләк районы]] # [[Бишмәт]] # [[Боерган Сәет]] # [[Борис Абалонин]] # [[Борис Аверьянов]] # [[Борис Азизов]] # [[Борис Аполлонов]] # [[Борис Арбузов]] # [[Борис Байгалиев]] # [[Борис Барабанщиков]] # [[Борһанетдин Ибраһим бине Йосыф әл-Болгари]] әл-Хәнәфи # [[Бөре районы]] # [[Бөреле җәнлек совхозы]] посёлогы # [[Бөреле тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Бөреле (агрофирма)]] # [[Бөркет]] # [[Бөрсет]], Мамадыш районы авылы # [[Бөрсет (елга)]] # [[Бөрсет (ял йорты)]] # [[Бөрсет акчыршылыклары]] # [[Бөрсет җәнлек совхозы посёлогы]] # [[Бөрсет-Сукачы]] # [[Бруно Адлер]] # [[Булат Алишев]] # [[«Буржуаз милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Бурсык]] # [[Бурсык (Актаныш районы)]] # [[Бурсыклы буендагы бәрелеш|Бурсыклы елгасы буендагы сугыш]] # [[Бучирмә]] == В == # [[Вагыйз Әбраров]] (Нургали улы, техник-технолог галим) # [[Вадим Абызов]] Гадел улы (архитектор) # [[Вадим Авилов]] # [[Вадим Афанасьев (галим)]], Владимир улы # [[Вадим Афанасьев (скрипкачы)]], Алексей улы # [[Вадим Бивойно]] # [[Вадим Бик]] # [[Вадим Габдерәшитов]] # [[Татырут|Вак сарут]] # [[Валентий Адамюк]] # [[Валентин Андреев (1940)]] # [[Валентин Анисимов]] # [[Валентин Ахтонов]] # [[Валентин Бажанов]] # [[Валентин Беркутов]] # [[Валерий Алатырев]] # [[Валерий Алексеев]] ([[:ru:Алексеев, Валерий Павлович|ru]]) # [[Валерий Альбицкий]] # [[Валерий Аляев]] # [[Валерий Бебутов]] # [[Валерий Белов (1947)]] # [[Валерий Белоног]] # [[Валерий Белопухов]] # [[Васил Абдрахманов]] # [[Василий Абрамов]] (Семён улы, химик) # [[Василий Аверьянов]] # [[Василий Аксёнов]] # [[Василий Андреев-Бурлак]] # [[Василий Афанасьев]] # [[Василий Бажанов (тарихчы)]], Яков улы # [[Василий Бартольд]] # [[Василий Белашов]] # [[Василий Бекасов]] # [[Василий Белоусов]] # [[Василий Берви]] # [[Василий Полянский шәхси китапханәсе]] # [[Вәлиулла Алкаев-Чүпрәле]] # [[Вәлиулла Бакиров йорты]] # [[Вәли Апанаев]] # [[Венер Азаматов]] # [[Венера Абзалова]] (Галихан кызы) # [[Венера Әминева]] # [[Вениамин Әлбетков|Вениамин Альбетков]] # [[Вениамин Бахарев]] # [[Виктор Агафонов]] # [[Виктор Аршинов]] # [[Виктор Базотов]] # [[Виктор Бальзамов]] # [[Виктор Белоногов]] # [[Виктор Береснев]] # [[Виктор Беспалов]] # [[Вил Байбурин]] # [[Вилора Авилова]] # [[Вилҗан Әмербаев]] ([[:ru:Амербаев, Вильжан Мавлютинович|ru]]) # [[Вильям Барабанов]] # [[Виталий Аверьянов]] # [[Владимир Адоратский]] # [[Владимир Акимов]] # [[Владимир Альфонсов]] Алексеевич (химик) # [[Владимир Анашкин]] # [[Владимир Анохин]] # [[Владимир Анфиногентов]] # [[Владимир Апресов]] # [[Владимир Астащенко]] # [[Владимир Бадьянов]] # [[Владимир Барабанов]] # [[Владимир Баранов (1872)]] # [[Владимир Баранов (1889)]] # [[Владимир Батыр]] # [[Владимир Бахметьев]] # [[Владимир Башкиров]] # [[Владимир Бәдретдинев|Владимир Бәдертдинов]] # [[Владимир Белавин]] # [[Владимир Белицкий]] # [[Владимир Белокуров]] # [[Владимир Беляев]] # [[Владимир Бердников]] # [[Владимир Бехтерев]] # [[Владимир Бечко-Друзин]] # [[Владислав Ачалов]] # [[Владимир Азин|Волдемар Азин]] # [[Вячеслав Алемасов]] # [[Вячеслав Андреев]] # [[Вячеслав Аристов]] # [[Вячеслав Аристовский]] # [[Вячеслав Архиреев]] # [[Вячеслав Башарин]] == Г == # [[Габдерәшит Абдрахманов]] # [[Габделәхәт Әхмәдиев]] # [[Габделбари Баттал-Таймас|Габделбари Баттал]] # [[Габделҗәббар бине Габдрахман әл-Орнашбаши]] # [[Габделкәрим]] хан (Әстерхан ханлыгы идарәчесе) # [[Габдел-Латыйф (Казан ханы)]] # [[Габделлатыйф Алкин]] # [[Габделлатыйф Байтирәкев|Габделлатыйф Байтирәков]] # [[Габделмәңгыйм Әминов]] # [[Габделрахман (Әстерхан ханы)]] # [[Габделсаттар бине Сәгыйть әш-Шырдани]] # [[Габделхәй Әхәтов]] # [[Габделхак Әбдерәзәков]] # [[Габделхак Бәдыйгов]] # [[Габденнасыйр бине Рахманколый әл-Җәбәли]] дин эшлеклесе # [[Габденур Габдуллин]] # [[Габдерәшит Аитов]] ([[:ru:Аитов, Абдрашит|ru]]) # [[Габдрәшит Бигиев|Габдерәшит Бигиев]] # [[Габдрахман (Әлмәт районы)]] # [[Габдрахман (Сарман районы)]] # [[Габдрахман Әпсәләмов]] # [[Габдрахман Баруди]] # [[Габдулла Апанаев (1862)]] # [[Габдулла Әсәдуллин]] # [[Габдулла Әһлиуллин]] яки [[Габдулла Әгълиуллин]] Әһлиулла улы, хокук белгече # [[Габдулла бине Башту]] # [[Габдуллаһ хан]] # [[Габор Балинт]] # [[Гавриил Беляев]] # [[Гавриил Каменев шәхси китапханәсе]] # [[Гаделша Абзанов]] (морза) # [[Гаделша Агишев]] (Александр/Әгъзам улы) # [[Гади антоновка (алма)]] # [[Гади тиен]] # [[Газиз Айдарский]] # [[Газиз Әлмөхәммәтов]] # [[Газиз Балтаев]] # [[Газиз шәех]] хан # [[Гайнан Әмири]] # [[Гайнетдин Әхмәрев]] # [[Гайфетдин Аскин]] # [[Гакыйдә]] # [[Гакыйль Ашмасов]] # [[Гали Әбдерәзәков]] # [[Гали Әкрам хан|Гали Әкрам]] # [[Гали Байчугави]] # [[Гали Гобәйдуллов]] # [[Галикәй Нарыйк улы]] ([[:ru:Аликей Нарыков|ru]]) # [[Галимәтелбәнат Биктимерия|Галимәтелбәнат Биктимерова]] # [[Галимҗан Акчурин]] # [[Галимҗан Ахунҗанов]] # [[Галимҗан Баруди]] # [[Галимҗан Баруди шәхси китапханәсе]] # [[Галимулла Әсхәдуллин]] # [[Галина Айдарова]] # [[Галина Белозёрова]] # [[Галләм Айсин]] ([[:ru:Айсин, Алям|ru]]) # [[Гамбәр чәчәге]] # [[Гамил Афзал]] # [[Гамил Әсхәдуллин]] # [[Ганҗә Әхмәдиева]] # [[Гарәп алынмалары]] # [[Гарәп теле]] # [[Гарәп язуы]] # [[Гарәпшаһ хан]] # [[Гарәп-хәзәр сугышлары]] # [[Гариф Ахунов]] # [[Гариф Әхмәдиев]] ([[:ru:Ахмадеев, Гариф Керимович|ru]]) # [[Гариф Бадәмшин]] # [[Гаруз]] # [[Гатаулла Баязитов]] # [[Гафиятулла Арсланов]] # [[Гашыйк Гөмәр]] # [[Гаяз Акҗегетов]] # [[Гаяз Баймурзин|Гаяз Байморзин]] # [[Гаян Әмиров]] # [[Гәрәй Баһманов]] # [[Гәрәйша Әбүбәкеров]] # [[Геннадий Алексеев (вет.фармаколог)]] # [[Геннадий Аношин]] # [[Геннадий Баранов]] # [[Геннади Баштанюк|Геннадий Баштанюк]] # [[Георгий Афанасьев (технолог)]], Захар улы (1906-1965) # [[Георгий Басос]] # [[Георгий Басыйров]] # [[Георгий Белявский]] # [[Герман Базаревич]] # [[Герман Бакулин]] # [[Герш Берим]] # [[Гесиод Әминов]] # [[Гинекология]] ([[:ru:Гинекология|ru]]) # [[Гобәй Баймөхәмәтов|Гобәй Баймөхәммәдев]] # [[Гомәр Гаипов|Гомәр Аипов]] # [[Гомәр Байчурин]] # [[Гомәр Бәширов]] # [[Госман Галиев|Госман Алиев]] # [[Госман Арсланов]] # [[Госман Әхмәтҗанов]] # [[Госман Бакиров]] # [[Гөлнар Балтанова]] # [[Гөлчәчәк Әдһәмова]] # [[Гөлшат Бардина]] # [[Григорий Абызов]] # [[Григорий Ардаров]] # [[Григорий Баткис]] # [[Григорий Потёмкин шәхси китапханәсе]] # [[Груздев клиникасы]] һәм [[Груздев клиникасы бинасы (Казан)|аның бинасы]] # [[Гурий әлифбасы]] # [[Гүзәл Әминова]] # [[Гыйбадулла Алпаров]] # [[Гыйлемдар Баембәтов]] # [[Гыйльми Баһаветдинов]] # [[Гыйльми Үзәк]] # [[Гыйльфан Батыршин]] == Д == # [[Давыт Аитов]] ([[:ru:Аитов, Давид Александрович|ru]]) # [[Дала лачыны]] # [[Дамир Әбҗәлилов]] Фәрид улы # [[Дамир Әхмәтов]] # [[Дамир Бикбов]] # [[Дания Әхмәтова]] # [[Дару аураны]] # [[Даруханә]] # [[Дәрҗия Аппакова]] # [[Диләрә Бәширова]] # [[Динама Акбердина]] # [[Дмитрий Авров]] # [[Дмитрий Автократов]] # [[Дмитрий Айналов]] ([[:ru:Айналов, Дмитрий Власьевич|ru]]) # [[Дмитрий Артамонов]] # [[Дмитрий Архипов]] # [[Дмитрий Белихов]] # [[Дмитрий Беляев (1846)]] # [[Доржи Банзаров]] == Е == # [[Евгений Аксёнов (геолог)]] # [[Евгений Ахмадуллин]] ([[:ru:Ахмадулин, Евгений Валерьевич|ru]]) # [[Евгений Бариев]] # [[Евгений Батенчук]] # [[Евгений Белов (техник)]] # [[Евгений Бердников]] # [[Евгений Бикташев]] # [[Евдокия Багаева]] # [[Елена Алексеева (киновед)]] # [[Евмений Аристов]] # [[Елга бассейны]] # [[Елена Арсентьева]] # [[Елена Бахмутова]] # [[Елизавета Белогорская]] # [[Емилиан Адамюк]] == Ё == == Ж == == Җ == # [[Җәвад Алмаз]] # [[Җамиг мәчете (Яр Чаллы)]] # [[Җәлил Бәйбулатов|Җәлил Байбулатов]] # [[Җәмилә Әсфәндиярова]] # [[Җанбәк Әхмәрев|Җанбәк Әхмәров]] # [[Җәүдәт Айдаров]] # [[Җәүдәт Әхмәтҗанов]], Касыйм улы (1939-2021), предприятие җитәкчесе # [[Җиһангир Абызгилдин]] # [[Җиһангир Алкин]] # [[Җиһангир Байбурин]] == З == # [[Закир Әсфәндияров]] # [[Закир Батраев]] # [[Закирҗан Бикмөхәммәтов]] # [[Зариф Алимов]] # [[Зариф Бәшири]] # [[Заур Бәширов]] # [[Заһир Бигиев]] # [[Заһирә Байчурина]] # [[Заһретдин Бабур]] # [[Зәйнәп Бәширова]] # [[Зәйнетдин Әхмәтҗанов]] # [[Зәйтүнә Әхтәмова]] # [[Зәки Алимов]] # [[Зәки Баязитский]] # [[Зинаида Абрамова]] (Иван кызы, биохимик) # [[Зинаида Афанасьева]] # [[Зиннәтулла Билалетдинов]] # [[Зирәк Бикмөхәммәтева|Зирәк Бикмөхәммәтова]] # [[Зифа Басыйрова]] # [[Зөләйха Әхмәтова]] # [[Зөлфә Әминова]] # [[Зөфәр Абдуллин (урманчы)]] # [[Зөфәр Бәширов]] # [[Зөһрә Акчурина]] # [[Зөһрә Баембәтова]] # [[Зөһрә Байрашева]] # [[Зыятдин Арысланов]] == И == # [[Ибнеәмин Әхтәмов]] # [[Ибраһим Абдуллин]] # [[Ибраһим Әмирханов]] # [[Ибраһим Әхмәров]] # [[Ибраһим Әхтәмов]] # [[Ибраһим Башмаков]] # [[Ибраһим Бикҗанов|Ибраһим Бикжанов]] # [[Ибраһим Бикколов]] # [[Ибраһим Беркутов|Ибраһим Бөркетов]] # [[Иван Алафузов]] # [[Иван Александров]] # [[Иван Бабст]] # [[Иван Бахтин]] # [[Иван Башилов]] # [[Иван Башкиров (1900)]] # [[Иван Башкиров (1926)]] # [[Иван Шидловский шәхси китапханәсе]] # [[Игорь Адо]] # [[Игорь Аксёнов]] # [[Игорь Алексеев (мәдәният эшлеклесе)]] # [[Игорь Антипин]] # [[Игорь Арлеевский]] # [[Игорь Баскин]] # [[Игорь Башмаков]] # [[Игорь Белькович]] # [[Игорь Бикәев|Игорь Бикеев]] # [[Ида Билич]] # [[Идел-Кама төбәгенең биржа һәм авыл хуҗалыгы газетасы]] # [[Идрис Абдрахманов]] # [[Илгиз Абдуллин]] # [[Илгизәр Әхмәтов]] # [[Илдар Абдуллин]] # [[Илдар Абдуллин (технолог)]] Гариф улы # [[Илдар Абдуллин (физико-химик)]] Шәүкәт улы # [[Илдар Аблаев]] (Мансур улы, иктисадчы) # [[Илдар Әхмәдиев]] # [[Илдар Әхсәнов]] # [[Илдар Әхтәмов]] # [[Илдар Әһлуллин]] # [[Илдар Батыршин]] # [[Илдар Бәдриев]] # [[Илдар Бикбулатов]] # [[Илдар Бикчәнтәев (математик)]], Әхмәт улы # [[Илдар Бикчәнтәев (физик)]], Гомәр улы # [[Илдус Ахунҗанов]] # [[Илдус Әсәдуллин]] # [[Илдус Хәниф улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], Хәниф улы # [[Илдус Бикколов]] # [[Илида Бәширова]] # [[Илизә Әхмәтшина]] # [[Илмәт (Алабуга районы)]] # [[Илнур Абдуллин]] Габдулла улы # [[Илтазар Алиев]] ([[:ru:|ru]]) # [[Илүсә Бәдриева]] # [[Илфак Абдуллин]] # [[Илфан Бикмаев]] # [[Илшат Әминов]] # [[Илшат Бакиров]] # [[Илья Андреев]] # [[Илья Бердников]] # [[Илья Березин]] # [[Илья Бибиков]] # [[Ильяс Алкин]] # [[Ильяс Әүхәдиев]] # [[Ильяс Әхмәтгалиев]] # [[Илсөя Андрушко]] # [[Индира Бакирова]] # [[Иннокентий Бессонов]] # [[Иосафат Барбаро]] # [[Иосиф Адамов]] # [[Иосиф Готвальд шәхси китапханәсе]] # [[Ираида Бажина]] # [[Ираклий Боратынский]] # [[Ирек Акишев]] # [[Ирек Әүхәдиев]] # [[Ирек Батыршин]] # [[Ирек Баһманов]] # [[Ирек Биккинин]] # [[Ирина Аверко-Антонович]] # [[Ирина Алимова]] ([[:ru:Алимова, Ирина Каримовна|ru]]) # [[Ирина Әйнетдинова]] # [[Ирина Алатырцева]] # [[Исаак Алуф]] ([[:ru:Алуф, Исаак Самуилович|ru]]) # [[Исемсез күл (Азнакай районы)]] # [[Исемсез күл (Спас районы)]] # [[Искәндәр Абдуллин (1935)]] # [[Искәндәр Байбиков]] # [[Искәндәр Батыршин]] # [[Искәндәр Биктаһиров]] # [[Ислам Әхмәтҗанов]] # [[Ислам Беляев]] # [[Исмәгыйль Аитов]] # [[Исмәгыйль Александрович]] # [[Исмәгыйль Әхмәдуллин]] # [[Исмәгыйль Бикмөхәммәтов]] # [[Исмәгыйль Габдрәфыйков]] # [[Исхак Әлмәшев]] # [[Исхак Әхмәров]] # [[Исхак Әхмәтов]] # [[Ишмөхәммәт Динмөхәммәтов шәхси китапханәсе]] == Й == # [[Йосыф Акчура]] # [[Йосыф Әҗимов]] Исмәгыйль улы # [[Йосыф Байгилдин]] # [[Йосыф Баласагуни]] == К == # [[Марҗа алкасы|Кабар агачы]] # [[Кадыйр Габдрахманов]] # [[Каен]] # [[Каенлык (Биектау районы)]] # [[Каенлык (санаторий)]] # [[Казан адмираллыгы]] # [[Казан руханилар академиясе китапханәсе]] # [[Казан руханилар семинариясе китапханәсе]] # [[Казан студентлары китапханәсе]] # [[Казан университеты каршындагы Казан табибләре җәмгыяте китапханәсе]] # [[Казан университеты студентлары китапханәсе]] # [[Казан университетының анатомия театры бинасы (Казан)]] # [[Казанда Бельгиянең атлы тимер юллар аноним җәмгыяте]] # [[Калка буендагы бәрелеш|Калка елгасы буендагы сугыш]] # [[Камаловларның шәхси китапханәсе]] # [[Камил Азиев]] ([[:ru:Азиев, Камиль Галиевич|ru]]) # [[Камил Азизов]] # [[Камил Әбләзов]] # [[Камил Әминов]] # [[Камил Бәхтияров]] # [[Камил Бикәшев]] # [[Кара миләш]] # [[Карл Арнштейн]] # [[Карл Вилһелм Барду|Карл Вильгелм Барду]] # [[Карл Фукс шәхси китапханәсе]] # [[Касыйм Әхмиров|Касыйм Әхмәров]] # [[Касыйм Биккол]]ов һәм [[Касыйм Биккол (берләштерү)]] # [[Каюм Байбуров]] # [[Кәбир Бәкер]] # [[Кәлимулла Әхмәдишин]] # [[Кәрам Әхмәтҗанов]] # [[Кәрим Әмири]] # [[Кәфил Әмиров]] # [[Кәшфи Басыйров]] # [[Кәшшаф Әмиров]] # [[Кеазыйм Баязитов]] # [[Келәр]] # [[Киамил Аширов]] # [[Кирилл Аристов]] # [[Китапханә]]ләр # [[Китапханә белеме]] # [[Китапханә-библиография белеме]] # [[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге|Китапханә-мәгълүмат үзәге]] # [[Кондырча елгасы буендагы сугыш]] # [[Константин Архангельский]] # [[Константин Афендулов]] ([[:ru:Афендулов, Константин Пантелеймонович|ru]]) # [[Константин Базилевич]] # [[Константин Балакин]] # [[Кузьма Афанасьев]] # [[Күбәләкләр]] # [[Кыям Абрамов]] == Л == # [[Лариса Астахова]] # [[Лариса Башкирова]] # [[Лариса Баянова]] # [[Ләбиб Айтуганов]] # [[Ләйлә Габдрахманова]] (Әсхәт кызы) # [[Ләйлә Абдрахманова]] (Габдулла кызы, химик-технолог) # [[Ләйлә Алимова]] # [[Ләйлә Байтирәкева|Ләйлә Байтирәкова]] # [[Ләйсән Абдулхакова]] (Равил кызы, тел белгече) # [[Ләкләк кошлар]] # [[Лев Аболин]] (Михаил улы, психолог) # [[Лев Багал]] # [[Лев Безбородов]] # [[Лев Берг]] # [[Леонид Аксентьев]] # [[Леонид Алдошин]] # [[Леонид Аполлонов]] # [[Леонид Арсланов]] # [[Леонид Арсланов (тренер)]] # [[Леонид Бабушкин]] # [[Лидия Аверьянова]] # [[Лидия Анчикова]] # [[Лидия Әхмәтова]] # [[Лилия Әмирова]] # [[Линар Әминов]] # [[Линар Әхмәтов]] # [[Лия Әмирова]] Нурмөхәмәт кызы # [[Локман Аитов]] # [[Луиза Батыр-Болгари]] # [[Луиза Бәйрәмова]] # [[Любовь Агеева]] Владимир кызы # [[Людмила Абуталипова]] Николай кызы, химик-технолог # [[Людмила Аверко-Антонович]] # [[Людмила Ачкасова]] # [[Людмила Әүхәдеева]] # [[Людмила Әхмәтова]] # [[Людмила Бессонова]] # [[Люция Әхмәдуллина]] == М == # [[Мансур Абдрахманов]] # [[Мансур Абдуллин]] # [[Мансур Аблаев]] # [[Мансур Вахитев|Мансур Бахитов]] # [[Марат Арсланов]] # [[Марат Әмиров]] # [[Марат Әмирханов]] # [[Марат Әхмәтҗанов]] # [[Марат Әхмәтов (1937)]], Гакыйф улы, скрипкачы, педагог # [[Марат Әхмәтов (1954)]], Готыф улы, дәүләт-сәясәт эшлеклесе # [[Марат Бариев]] # [[Марат Бәшәров]] # [[Марат Бибишев]] # [[Маргарита Беляева]] # [[Марина Абросимова]] Юрий кызы, педиатр # [[Мария Алейникова]] # [[Марс Алиев]] # [[Марс Әмиров]] # [[Марсель Әгълиуллин]] (яки Әһлиуллин) Мотыйгулла улы, генерал-майор # [[Марсель Әхмәтҗанов]] # [[Марсель Бакиров]] # [[Марсил Әхмәдиев]] # [[Мартин Бартелс|Мартин Бартельс]] # [[Математик анализ]] # [[Маһинур Авазбакиева]] # [[Мәҗит Әлмөхәммәтов]] # [[Мәкә үләне|Мәкә]] (үсемлек) # [[Мәннаф Айтуганов]] # [[Мәнаф Аубәкеров|Мәннаф Әбүбәкеров]] # [[Мәрьям Арсланова]] # [[Мәрьям Әхиярова]], Җәләл кызы, педагог # [[Мәрьям Байгилдиева]] # [[Мәрьям Бикбулатова]] # [[Мәсәбих Ахунов]] # [[Мәхбүбә Алкаева-Чүпрәле]] # [[Мәхбүбҗамал Акчурина]] # [[Мәхмүт Аипов]] # [[Мәхмүт Актуганов]] # [[Мәхмүт Алмаев]] # [[Мәхмүт Әхмәтҗанов]] # [[Мәхмүт Әхмәтов]] # [[Мәхмүт Габдрахманов]] # [[Мәүлетҗан Абдуллин]] # [[Дөя сеңере|Мәче борчагы]] # [[Меланья Анисимов]] # [[Мидхәт Габдуллин]] # [[Милий Балакирев]] # [[«Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Миндияр Бикчурин]] # [[Минереис Баһманов]] # [[Минзакир Әпсәләмов]] # [[Минзаһит Баһаветдинов]] # [[Зөфәр Билалов|Минзөфәр Билалов]] # [[Миннеәхмәт Әүхәдиев|Минрәхмәт Әүхәдиев]] # [[Миннехан Әхмәтҗанов]] # [[Миңлебай Әҗмәтов]] # [[Миңнегәрәй Әхмәтшин|Миңлегәрәй Әхмәтшин]] # [[Миңнулла Бәдретдинов]] # [[Миргарифан Азизов]] # [[Мирзаҗан Байкиев]] # [[Мирзаян Баһавов|Мирзаян Баһауов]] # [[Мирсалих Бикчурин]] # [[Мирсәет Ардуанов]] # [[Мирсәй Әмир]] # [[Мифтах Әпсәләмов]] # [[Мифтахетдин Акмулла]] # [[Михаил Алаев]] # [[Михаил Алтыкис]] # [[Михаил Андреев (1896)]], Пётр улы # [[Михаил Артамонов]] # [[Михаил Арш]] # [[Михаил Астангов]] # [[Михаил Ахматов]] # [[Михаил Барашов]] # [[Михаил Батуров]] # [[Михаил Белдер|Михаил Бельдер]] # [[Михрали Алиев]] # [[Моисей Аксянцев]] # [[Мортаза Әҗимов]] # [[Мортаза Габдуллин]] # [[Мостафа Александрович]] # [[Мотыйк Әхмәдуллин]] # [[Мохтар Алиев]] ([[:ru:Алиев, Мухтар Алиевич|ru]]) # [[Мөбарәк Батталов]] # [[Мөгалләм Бердиев]] # [[Мөдәррис Әгъләмов]] # [[Мөнир Агишев]] # [[Мөнир Әһлиуллин]] # [[Мөслим Абдуллин]] # [[Мөхәммәд Әфган солтан тәкиясе]] # [[Мөхәммәт Әблиев]] # [[Мөхәммәт Арсланов]] # [[Мөхәммәт Әхмәтгалиев]] # [[Мөхәммәтгали Арсланов]] # [[Мөхәммәтҗан Аитов]] # [[Мөхәммәтзариф Әмирханов]] # [[Мөхәммәтсафа Баязитов]] # [[Мөхлисә Бакыева]] # [[Мунча]] # [[Муса Акъегетзадә]] # [[Муса Алиев]] ({{lang-ru|Муса Улеев}}) — [[:Төркем:Пугачёв күтәрелеше|Пугачёв күтәрелеше]] катнашучысы # [[Муса Бигиев]] == Н == # [[Нугайбәк Әсәнов|Нагайбәк Әсәнов]] # [[Надежда Акҗегетова]] ([[:ru:Акжигитова, Надежда Ибрагимовна|ru]] # [[Надежда Амфитеатрова]] # [[Надир Әлмиев]] # [[Надия Бакыева]] # [[Назиф Бәхтизин]] # [[Наил Ахунов]] # [[Наил Әбүбәкерев]] Кадыйр улы, химик # [[Наил Әдһәмов]] # [[Наил Әкрәмов]] # [[Наил Әмиров]] # [[Наил Әмиров]] Баһави улы, терапевт # [[Наил Әхмәтов]], Сибгат улы, химик (1926-2006) # [[Наил Әхмәтов (1954)]], Җиһангир улы, геолог # [[Наил Әюпов]] # [[Наил Байбурин]] # [[Наил Бакиров]] # [[Наил Баһаветдинев]] # [[Наил Бәхтияров]] # [[Наил Биккенин|Наил Биккинин]] # [[Наилә Әмирханова]] # [[Наилә Бажирова]] # [[Наилә Баһаветдинова]] # [[Нәгыймә Балтачиева|Наймә Балтачиева]] # [[Нариман Аитов]] # [[Наталия Андрамонова]] # [[Наталья Башкирцева]] # [[Натан Басин]] # [[Нәгыйм Әгъләмов]] # [[Нәгыйм Әһлиуллов]] Хәлил улы, химик # [[Нәҗип Асанбаев]] # [[Нәкый Батыршин]] # [[Нәкый Бикташев]] # [[Нәүфәл Адылов]] # [[Нәфис Афзалетдинов]], Әбелгата улы # [[Нәфыйга Арапова]] # [[Нигъмәтулла Габдуллин]] # [[Николай Абрамов]] (Александр улы, терапевт) # [[Николай Агафонов (1842)]] # [[Николай Агафонов шәхси китапханәсе]] # [[Николай Алешков]] # [[Николай Алтынов]] # [[Николай Алфёров (1777)]] Фёдор улы ([[:ru:Алфёров, Николай Фёдорович|ru]]) # [[Николай Андреев (1946)]], Кузьма улы # [[Николай Андреевский]] # [[Николай Антипов]] # [[Николай Аржанов]] # [[Николай Аристов (1834)]] # [[Николай Артамонов]] # [[Николай Арцыбашев]] # [[Николай Арцыбашев шәхси китапханәсе]] # [[Николай Астахов]] # [[Николай Ашмарин]] # [[Николай Баженов (1804)]] # [[Николай Балакирев]] # [[Николай Баныкин]] # [[Николай Барышев (1898)]] # [[Николай Барышев (физик)]], Сергей улы # [[Николай Баскаков]] # [[Николай Бауман]] # [[Николай Бекетов]] # [[Николай Белелюбский]] # [[Николай Белоклоков]] # [[Николай Белькович]] # [[Николай Беляев (1842)]] # [[Николай Беляев (1937)]] # [[Николай Березин]] # [[Николай Бех]] # [[Николай Булич шәхси китапханәсе]] # [[Николай Кунавин шәхси китапханәсе]] # [[Нил Алкин]] # [[Нилүфәр Асанова]] # [[Нилс Әхтәмов|Нильс Әхтәмов]] # [[Нияз Акмал]] # [[Нияз Әхмәров]] # [[Ниятбакый Әтнәмәтов|Ниятбакый Атнометов]] # [[Ногман Габделкәримов]] # [[Нур Әхмәдиев]] # [[Нур Баян]] # [[Нургали Бариев]] # [[Нури Алиев]] # [[Нури Арсланов]] # [[Нурмөхәммәт Алимов]] # [[Нурулла Абдулин]] # [[Нурхәтим Бикколов]] == О == # [[Олег Аникеенок]] # [[Олег Антонов (1932)]], Михаил улы # [[Олег Белькович]] # [[Ольга Александрова-Гейнс]] # [[Осия Берим]] # [[Госман Әхмәтович (1899)|Осман Ахматович]] # [[Отто Бадер]] == Ө == # [[Өч төсле миләүшә]] # [[Өммегөлсем Ардаширова]] == П == # [[Павал Абрамов]] # [[Павел Аксёнов]] # [[Павел Аникин (1827)]] # [[Павел Әхмәров]], Николай улы (туганда Сәхибгәрәй, 1862-1900) # [[Павел Беньков]] # [[Патологик анатомия]] # [[Песи борчагы]] ([[:ru:Алтей|ru]]) ## [[Шифалы мәче борчагы]] # [[Пётр Алабин]] ([[:ru:Алабин, Пётр Владимирович|ru]]) # [[Пётр Алимов]] # [[Пётр Алкеев]] # [[Пётр Апраксин]] # [[Пётр Аргутинский-Долгоруков]] # [[Пётр Артемьев]] # [[Пётр Архангельский]] # [[Петр Байбарышев|Пётр Байбарышев]] # [[Петр Баландин|Пётр Баландин]] # [[Петр Бетев|Пётр Бетев]] # [[Петр Беневоленский|Пётр Беневоленский]] # [[Пётр Медведев шәхси китапханәсе]] # [[Порфирий Афанасьев]] == Р == # [[Рабит Батулла]] # [[Равил Абдрахманов]] # [[Равил Агишев]] # [[Равил Алтынбаев]] # [[Равил Әдһәмов]] # [[Равил Әмирхан]] # [[Равил Балтанов]] # [[Равил Батыров]] # [[Равил Бикбов]] # [[Равия Абдуллина]] # [[Радик Әфләтунов]] Әбүзәр улы # [[Радик Бариев (1961)]] # [[Радик Бәширов (1935)]] # [[Разак Әбүзәров]] Абдрахман улы, педагог # [[Раил Әбраров]] Нургали улы (генерал-майор) # [[Раиф Бакиров]] # [[Рамзес Габдрәшитов]] (Тәлгать улы) # [[Рамил Абдершин]] # [[Рамил Бәхтизин]] # [[Расих Әхмәтвәлиев]] # [[Рауза Аршинова]] # [[Рауза Бакыева]] # [[Рафаил Аширов]] # [[Рафаил Әмиров]] # [[Рафаил Баһаветдинов|Рафаэль Баһаветдинов]] # [[Рафаэль Агафонов]] # [[Рафаэль Әбүзәров]] Хаҗи улы # [[Рафаэль Бикташев]] # [[Рафаэль Билалов|Рафаэль Белялов]] # [[Рафил Габделмәҗитов]] (Гыйниятулла улы, нефтьче) # [[Рашат Әмирханов]] # [[Рәдиф Бәширов]] # [[Рәзилә Әсрутдинова]] # [[Рәзим Әхмәдуллин]] # [[Рәис Әбҗәлимов]] (Шакир улы) # [[Рәис Беляев]] # [[Рәисә Биктимерова]] # [[Рәисә Билалова]] # [[Рәисә Габдрахманова]] # [[Рәиф Әмиров]] # [[Рәйсә Әхмәтьянова]] # [[Рәкыйп Әбүсев]] Әхмәт улы, математик # [[Рәмис Габдрәшитов]] # [[Рәсим Абдрахманов]] # [[Рәсим Акчурин]] # [[Рәсим Әмиров]] # [[Рәфгать Алтынбаев]] # [[Рәфкать Бикчәнтәев]] # [[Рәфыйк Билалов]] # [[Рәхмәтулла Әмирханов]] # [[Рәшид Әһлиуллов]] # [[Рәшит Абашев (1951)]] # [[Рәшит Абдуллин]] # [[Рәшит Азизов]] # [[Рәшит Алимов]] # [[Рәшит Алтынбаев]] # [[Рәшит Апаков]] # [[Рәшит Әҗимев]] # [[Рәшит Әхмәров]] # [[Рәшит Әхмәров]], Хәмзә улы (1939-1996), елга флоты эшлеклесе # [[Рәшит Әхмәров (биолог)]], Насыйп улы # [[Рәшит Әхмәтҗанов]] # [[Рәшит Әхмәтов]] # [[Рәшит Бәшәр]] # [[Рәүф Әбләзев]] # [[Резеда Әхиярова]] # [[Рем Абзалов]] # [[Ринат Аюкаев|Ренат Аюкаев]] # [[Ренат Әкбәров]] # [[Рельефның антропоген формалары]] # [[Риза Бариев]] # [[Ризван Ибраһимов]] # [[Ринат Абдрахманов]] # [[Ринат Абзалов]] (Абзал улы) # [[Ринат Акчурин]] # [[Ринат Әсәдуллин]] # [[Ринат Әхмәтҗанов]] # [[Ренат Әюпов|Ринат Әюпов]] # [[Ринат Бариев]] # [[Ренат Биккинин|Ринат Биккинин]] # [[Риф Акбашев]] # [[Рифат Әбүлханов]] Назыйм улы, балет артисты # [[Рифгать Әбдиев]] # [[Рифкать Әхмәдиев]] # [[Рифгать Әхмәтьянов|Рифкать Әхмәтьянов]] # [[Рифкать Баһаветдинев|Рифкат Баһаутдинов]] # [[Рифхәт Арсланов]] # [[Ришат Абдуллин]] # [[Роберт Әбүлмәмбәтов]] Шарифҗан улы, актёр # [[Роберт Әхмәтҗанов]] # [[Роберт Бикмөхәммәтов|Роберт Бикмөхәмәтов]] Гата улы # [[Роберт Бикмөхәммәтов (педагог)|Роберт Бикмөхәмәтов]] Кабир улы, педагог # [[Роза Әминова]] # [[Роза Әхмәдиева]] # [[Роза Әхтәмова]] # [[Роза Әюпова]] # [[Роза Бакиева|Роза Бакыева]] # [[Россия фәннәр академиясе Казан фәнни үзәгенең Казан физика-техника институты китапханәсе]] # [[Рөстәм Абдуллаев]] # [[Рөстәм Абделхаков]] # [[Рөстәм Абызов]] # [[Рөстәм Абязов]] # [[Рөстәм Акалаев]] # [[Рөстәм Әмиров]] # [[Рөстәм Әсфәндияров]] # [[Рөстәм Әхмәтов]], Фәһим улы (1950), биеклеккә сикерүче # [[Рөстәм Әхмәтов (икътисадчы)]], Рәфгать улы # [[Рөстәм Бакиров]] # [[Рөстәм Башкуров]] # [[Рөстәм Бәхтиозин|Рөстәм Бахтиозин]] # [[Рөстәм Баязитев|Рөстәм Баязитов]] # [[Рөстәм Бәйкиев]] # [[Рубин Абдуллин]] # [[Рузалин Бакиев|Рузалин Бакыев]] # [[Рус Алаты]] # [[Рус Бәрлебашы]] == С == # [[Сабир Алимов]] # [[Сабир Әхтәмов]] # [[Сабир Бәхтияров]] # [[Сабир Өметбаев]] # [[Савелий Бергольц]] # [[Садри Ахун]] # [[Садыйк Әбелханов]] # [[Садыйк Әхтәмов (1877)]] # [[Садия Биглова|Садыя Беглова]] # [[Сазанак]] # [[Салих Баттал]] # [[Салих Батыев]] # [[Самат Әхтәмов]] # [[Сания Бәхтиярова]] # [[Саре Абдуллина]] # [[Сафиулла Габдуллин]] # [[Сәвия Әмирова]] # [[Сәгыйть Агиш]] # [[Сәет Вахиди шәхси китапханәсе]] # [[Сәетгәрәй Алкин]] # [[Сәйяр Айдаров]] # [[Сәлах Атнагулов]] # [[Сәләм Алишев]] # [[Сәлим Айткулов]] # [[Сәлимә Абдрахманова]] (Салават кызы) # [[Сәлимҗан Баруди]] # [[Сәлимхан Әхмәтханов]] # [[Сәрвәр Әдһәмова]] # [[Сәхабә]] # [[Светлана Батыршина]] # [[Семён Альтшулер]] # [[Семен Баратаев|Семён Баратаев]] # [[Семен Бирюков|Семён Бирюков]] # [[Сергей Абруков]] Андрей улы, физик # [[Сергей Абуладзе]] # [[Сергей Аксаков]] # [[Сергей Алексеев (хирург)]] # [[Сергей Анаников]] # [[Сергей Андроненко]] # [[Сергей Афонский]] # [[Сергей Бахрушин]] # [[Ситдыйк Айдаров]] # [[«Совет хакимиятенә каршы оешкан төркем» эше]] # [[Соломон Арановский]] # [[Солтанморат Акбиев]] # [[София Березина]] # [[Софья Бабкина]] # [[Сөзәклекләр асимметриясе]] # [[Сөләйман Бакырганый|Сөләйман Бакыргани]] # [[Сөләйман Габдрәшитов]] # [[Сөнгатулла Бикбулат]]ов # [[Станислав Андреев]] # [[Степан Бендиков]] # [[Степан Бечко-Друзин]] # [[Сукырлар һәм начар күрүчеләр өчен махсус республика китапханәсе]] # [[Суздаль янындагы сугыш]] # [[Сүсәнәк]] # [[Сыза]] == Т == # [[Тавык чәчәге]] # [[Тадеуш Банахевич]] # [[Тамерлан Беляк]] # [[Татар Аксуы]] # [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] # [[Татарлар апологиясе]] # [[Татарстан архитектурасы]] # [[Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбле]] # [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] # [[Татарстан халыклары Ассамблеясе|Татарстан Республикасы халыклары ассамблеясе]] # [[Татарстан Республикасының археологик картасы]] # [[Татарстанда атом-төш корылмаларына каршылар җәмгыяте]] # [[Татьяна Аникина]] # [[Татьяна Багаева]] # [[Таһир Айзатуллов]] # [[Таһир Әхмәтов]] # [[Таһир Балтачиев]] # [[Тәлгать Әхмәтов]] # [[Тәлгать Бикчурин]] # [[Тәрҗемәи хәл]] # [[Тәүфикъ Әйди]] # [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] # [[Терек елгасы буендагы сугыш]] # [[Тиенсыманнар]] # [[Тилебәрән]] # [[Тимерхан Әхмәтов]] # [[Тимофей Башкирев]] # [[Тимофей Белов]] # [[Тимур Акулов]] # [[Топографик анатомия]] # [[Торнабаш]] ([[:ru:Аистник|ru]]) ## [[Гади көтүче энәсе|Гади торнабашы]] ([[:ru:Аистник обыкновенный|ru]]) ## [[Татар торнабашы]] ([[:ru:Аистник татарский|ru]]) # [[Төмән өлкәсе татарлары ассоциациясе]] # [[Төпсез күл]] # [[Төрки-татар актлары]] # [[Тешсез әкәм-төкәмнәр]] == У == # [[Ульрих Авранек]] # [[Гомәр Биләлев|Умәр Билалов]] # [[Умырткасызлар]] # [[Урта Идел һәм Урал буе татар халкы сөйләшләре атласы]] # [[Усман Абдуллов]] # [[Усман Әлмиев]] == Ү == # [[Үзбәк Алпаров]] # [[Үзбәк Әхмәров]] # [[Үзбәк Байчура]] # [[Үзбәк Биктимеров]] # [[Үлмәсгөл]] # [[Үсемлекләрдә бактериаль авырулар]] == Ф == # [[Фазыл Әмиров]] # [[Фазылҗан Әхмәлетдинов]] # [[Фаил Әхмәдиев]] # [[Факил Әһлиуллин]] # [[Фасил Әхмәтов]] # [[Фатих Әмирхан]] # [[Фатих Әмирхан шәхси китапханәсе]] # [[Фатыйх Бәхтиев|Фатих Бәхтиев]] # [[Фатиха Аитова]] # [[Фатиха Аитова мәктәбе]] # [[Фатиха Әбүзева]] Фәттах кызы, техника-технология белгече # [[Фатыйма Әфләтунова]] # [[Фәез Бәдриев]] # [[Фәйзи Биккинин]] # [[Фәйзрахман Бәгишев|Фәйзерахман Бегишев]] # [[Фәйзрахман Әминов]] # [[Фәйзулла Әһлетдинов]] # [[Фәнзаман Баттал]] # [[Фәрид Бәширов]] # [[Фәридә Алимова]] # [[Фәридеддин Гаттар]] # [[Фәрит Аблаев]] # [[Фәрит Аганин]] # [[Фәрит Айзәтов]] # [[Фәрит Акчурин]] # [[Фәрит Әбдерәзәков]] # [[Фәрит Әүхәдиев]] # [[Фәрит Әхмәтханов]] # [[Фәрит Баһаветдинов]] # [[Фәрит Бәдретдинев|Фәрит Бәдретдинов]] # [[Фәрит Бәйрәмов]] # [[Фәрит Бәхтиозин]] # [[Фәрит Бәшир]]ов # [[Фәрит Бикчәнтәев]] # [[Фәрит Габдрәхим]] # [[Фәрхи Әхмәтов]] # [[Фәтхерахман Әхмәдиев]] # [[Фәүзи Байбурин]] # [[Фәүзия Бәйрәмова]] # [[Фәхрази Әхмәтвәлиев]] # [[Фәхрелислам Агиев]] # [[Фәхретдин Әбләзов]] # [[Федор Амлонг]] # [[Федор Аристов]] # [[Фёдор Амфитеатров]] # [[Фёдор Баталов]] # [[Фирдәвес Әхтәмова]] # [[Фидүс Әсхәдуллин]] # [[Фирая Әхмәдуллина]] # [[Фирая Әхмәтҗанова]] # [[Фирдәвес Әһлиуллина]] # [[Флүр Баһаутдинов|Флер Баһаветдинов]] # [[Флүрә Баязитова|Флёра Баязитова]] # [[Флора Әхмәтова-Урманче|Флора Әхмәтова]] # [[Флорид Әгъзамов]] # [[Флюра Бикмурзина]] # [[Фоат Авзалов]] # [[Фоат Әбүбәкеров]] # [[Фоат Әкбәров]] # [[Фоат Әхмәтҗанов]] # [[Франц Баллод]] == Х == # [[Хаҗиәхмәт Әбүзәров]] Кәрибулла улы # [[Хайваннар анатомиясе]] # [[Халид Алимәтов]] # [[Халидә Әхтәмова]] # [[Халидә Багданова|Халидә Богданова]] # [[Харис Әшрәфҗанов]] # [[Харрас Әюп|Харрас Әюпов]] # [[Хафиз Аднаш]] # [[Хаува Бикмөхәммәтова]] # [[Хәбиб Әсәров]] # [[Хәбиб Баянов]] # [[Хәбибулла Әхмәдуллин]] # [[Хәдичә Акчурина]] # [[Хәдичә Байчурова]] # [[Хәйдәр Акалаев]] # [[Хәйдәр Әгълиев]] # [[Хәйдәр Бигичев]] # [[Хәйрулла Абдуллин]] # [[Хәйрулла Айбәтов]] # [[Хәлил Әбҗәлилов]] # [[Хәлил Әбүлханов]] # [[Хәлил Базаревски]]й # [[Хәлил Беспаев]] # [[Хәлит Әминов]] # [[Хәлиулла Әхмәтшин]] # [[Хәмзә Ахунҗанов]] # [[Хәмит Әһлиуллин]] # [[Хәмит Әюпов (1908)]] # [[Хәниф Габдрахманов]] # [[Хәнисә Алишина]] # [[Хәсән Александрович]] # [[Хәсән Әхмәтгалиев]] # [[Хәсән Әхмәтшин]] һәм [[Хәсән Әхмәтшин (берләштерүгә)]] # [[Хәсән Әхтәмов]] # [[Хәсән Кайгы]] # [[Хезмәт биржасы]] # [[Хикмәт Биккинин]] # [[Хикмәтулла Арсланов]] # [[Хөсәен Абушаев]] Йосыф улы, шагыйрь # [[Хөсәен Әмирханов]] # [[Хөсәен Байбиков]] # [[Хуҗа Бәдигый]] һәм [[Хуҗа Бәдигый (берләштерү)]] == Һ == # [[Хәбил Бикташев|Һабил Бикташев]] # [[Һава Бакыева]] [[:d:Q93584179|d]] # [[Һади Атласи]] == Ц == == Ч == # [[Чуаш Аксуы]] # [[Чуллыклар]] # [[Чулпан Бәхтиярова]] # [[Чыңгыз Айтматов]] # [[Чыңгыз Әхмәров]] == Ш == # [[Шакир Абилов]] # [[Шакир Әхтәмов]] # [[Шамил Агиев]] # [[Шамил Алиев (1946)]] Ариф улы, [[Ка­зан авыл ху­җа­лы­гы инс­ти­ту­ты­]]н тәмамлаучы, фәннәр докторы # [[Шамил Анак]] # [[Шамил Әхмәтҗанов]], Сабир улы, җырчы # [[Шамил Әхмәтҗанов (инженер)]], Халикъ улы # [[Шамил Әхмәтов]] # [[Шамил Бариев]] # [[Шамил Башкиров]] # [[Шамил Бикмаев]] # [[Шамил Бикчурин]] # [[Шамил Габдрәшитов (1921)]] # [[Шаһбазгәрәй Әхмәров]] # [[Шаһвәли Башкиров]] # [[Шаһингәрәй Бикколов]] # [[Шәехзадә Бабич]] # [[Шәйхулла Алкин]] # [[Шәмсия Апакай]] # [[Шәриф Гамиди]] # [[Шәүкәт Әмиров]] # [[Шәүкәт Биксәев|Шәүкәт Биксиев]] # [[Шәүкәт Биктимеров]] # [[Шәфигулла Бикчурин]] # [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]] # [[Шәхси китапханәләр]] # [[Шиһабетдин Мәрҗани шәхси китапханәсе]] # [[Шәһит Әхмәдиев]] # [[Шилки]] # [[Шиһаб Әхмәров|Шиһап Әхмәров]] # [[Шубай Арсланов]] == Щ == == Э == # [[Эдуард Әбелханов]] Кыям улы, радиоинженер # [[Эдуард Бадәмшин]] # [[Элекон]] # [[Эльбрус Баянов]] # [[Эльвира Батыева]] # [[Эльза Әхмәтова]] # [[Эльмира Альпатова]] # [[Эмилия Балалыкина]] # [[Эра Байбикова]] # [[Ирныс Бәкиров|Эрнест Бакиров]] # [[Эшсезлек]] == Ю == # [[Юзеф Беляк]] # [[Юлия Андреева]] # [[Юлия Андрианова]] # [[Юныс Әминов]] # [[Юныс Әхмәтҗанов]] # [[Юрий Аверко-Антонович]] # [[Юрий Акимов]] # [[Юрий Алаев]] # [[Юрий Артюхин]] # [[Юрий Әфләтунов]] # [[Юрий Бабанов]] # [[Юрий Балашов]] # [[Юрий Белостоцкий]] # [[Юрий Беляков]] == Я == # [[Ягъфәр Әхмәтшин]] # [[Якуб Агишев]] # [[Якуб Айманов]] # [[Якуб Александрович]] ([[:ru:Александрович, Якуб Мустафович|ru]]) # [[Яңа әнис]], алма сорты # [[Яңавыл (Мамадыш районы)]] # [[Ярхәм Бикчәнтәев]] # [[Яхъя Абдуллин]] == I == # [[ICL-КПО ВС]] == WD == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P8377 ?value . } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,description:тасвир,item:WD,p373:медиа,p8373:Tatarica |thumb_size = 100 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! тасвир ! WD ! медиа ! Tatarica |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|center|128px]] | [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале|"Фидакарь хезмәт өчен" медале]] | | [[:d:Q4286909|Q4286909]] | [[:commons:Category:Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)|Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/medal-za-doblestnyj-trud razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/medal-za-doblestnyj-trud] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Kazan exhibition pavilions (1890) 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303754|1890 Казан фәнни-сәнәгать күргәзмәсе]]'' | 1890 елда уздырылган өлкә күргәзмәсе | [[:d:Q128303754|Q128303754]] | [[:commons:Category:Kazan scientific and industrial exhibition (1890)|Kazan scientific and industrial exhibition (1890)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/nauchno-promyshlennaya-vystavka razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/nauchno-promyshlennaya-vystavka] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Kazan exhibition (Brening).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303463|1909 Казан халыкара күргәзмәсе]]'' | Россия һәм чит илләрдә җитештерелгән сәнәгать, авыл хуҗалыгы продукцияләренең иң яхшы үрнәкләре белән таныштыру чарасы | [[:d:Q128303463|Q128303463]] | [[:commons:Category:Kazan international exhibition (1909)|Kazan international exhibition (1909)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/kazanskaya-mezhdunarodnaya-vystavka razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/kazanskaya-mezhdunarodnaya-vystavka] |- | style='text-align:right'| 4 | | [[Яңалиф|Jaꞑalif]] | 1927 елның 3 июлендә ТАССР Халык комиссарлары Советы тарафыннан кабул ителгән, латин язуына нигезләнгән алфавит | [[:d:Q613977|Q613977]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yanalif razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yanalif] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Karl Mufke portrait (Medvedev).jpg|center|128px]] | [[Karl Müfke]] | РИ һәм ССРБ архитекторы, профессор (1868 Воронеж - 1933 Саратов) | [[:d:Q4310153|Q4310153]] | [[:commons:Category:Karl Mufke|Karl Mufke]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/myufke-karl-lyudvigovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/myufke-karl-lyudvigovich] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Chervonetz 1922.jpg|center|128px]] | [[Yaña İqtisadi Säyäsät|NEP]] | Совет дәүләтенең илнең Беренче бөтендөнья, Гражданнар сугышлары (1914–1920) елларында җимерек хәлгә килгән халык хуҗалыгын торгызу өчен базар мөнәсәбәтләрен һәм эшмәкәрлек башлангычын файдалануга нигезләнеп алып барылган сәясәте | [[:d:Q45745|Q45745]] | [[:commons:Category:New Economic Policy, Soviet Union|New Economic Policy, Soviet Union]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ekonomika/novaya-ehkonomicheskaya-politika-nehp razdely/istoriya/novejshee-vremya/ekonomika/novaya-ehkonomicheskaya-politika-nehp] |- | style='text-align:right'| 7 | | [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica энциклопедиясе]] | ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты тарафыннын төзелгән онлайн энциклопедия | [[:d:Q96309586|Q96309586]] | | [https://tatarica.org/tat/about_us_tat/proekt-turynda about_us_tat/proekt-turynda] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Аваз (газета)|«Аваз»]] | Казанда 1917 елда чыккан «социалистик» гәҗит | [[:d:Q20572185|Q20572185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avaz razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avaz] |- | style='text-align:right'| 9 | | [[Авыл көнкүреше (журнал, Минзәлә)|«Авыл көнкүреше» журналы]] | Айлык авыл хуҗалыгы журналы. ВКП(б)ның Минзәлә канткомы органы | [[:d:Q20571950|Q20571950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-knkreshe razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-knkreshe] |- | style='text-align:right'| 10 | | [[«Авыл тормышы» журналы]] | Айлык авыл хуҗалыгы журналы (Казан, 1919). Эшче, крәстиян һәм кызылармияче депутатларның Казан Советы җир бүлеге органы булган | [[:d:Q20571965|Q20571965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-tormyshy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-tormyshy] |- | style='text-align:right'| 11 | | [[Авыл хуҗалыгы-урманчылык (журнал)|«Авыл хуҗалыгы-урманчылык» журналы]] | ТАССР Җир эшләре халык комиссариаты органы (1928-1931) | [[:d:Q13202857|Q13202857]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-urmanchylyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-urmanchylyk] |- | style='text-align:right'| 12 | | [[Ак юл (журнал, 1913)|«Ак юл» журналы]] | балалар өчен татар телле рәсемле журнал (Казан, 1913-1916) | [[:d:Q13202860|Q13202860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul] |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Акмулла (журнал)|«Акмулла» журналы]] | рәсемле сатирик-юмористик журнал (иске татарча, 1911-1916, Оренбург губернасы, Троицк) | [[:d:Q13055577|Q13055577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/akmulla razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/akmulla] |- | style='text-align:right'| 14 | | [[«Аҗаган» журналы|«Аҗаган»]] | Яшьләрнең әдәби-нәфис журналы (1991-1998, Яшел Үзән, татарча) | [[:d:Q13202862|Q13202862]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aagan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aagan] |- | style='text-align:right'| 15 | | [[Вакыт (газета)|«Вакыт»]] | татар иҗтимагый-сәяси газета (1906-1918, Ырынбур) | [[:d:Q20577288|Q20577288]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vakyt razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vakyt] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Akademicheskaya street 2, Kazan (2023-10-30) 01.jpg|center|128px]] | [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]] | | [[:d:Q4105264|Q4105264]] | [[:commons:Category:Vatanym Tatarstan|Vatanym Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vatanym-tatarstan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vatanym-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:Медресе Галия (Уфа).jpg|center|128px]] | [[«Галия» мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q4132598|Q4132598]] | [[:commons:Category:Galiya Madrasa, Ufa|Galiya Madrasa, Ufa]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/galiya-mdrsi-galiya-diniya razdely/religiya/islam/galiya-mdrsi-galiya-diniya] |- | style='text-align:right'| 18 | | [[«Инкыйлабка каршы фетнәчеләр оешмасы» эше]] | | [[:d:Q65300168|Q65300168]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/kontrrevolyucionnoj-povstancheskoj-organizacii-delo razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/kontrrevolyucionnoj-povstancheskoj-organizacii-delo] |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q132348408|«Камалия» мәдрәсәсе]]'' | Чистай беренче җамигъ мәчете каршында Мөхәммәтзакир Камалов ачкан мәдрәсәсе (1847-1918) | [[:d:Q132348408|Q132348408]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/chistopolskoe-medrese-kamaliya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/chistopolskoe-medrese-kamaliya] |- | style='text-align:right'| 20 | | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] | татарча газета (1918-1921) | [[:d:Q31444529|Q31444529]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kyzyl-armiya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kyzyl-armiya] |- | style='text-align:right'| 21 | | [[«Татар телен кертү турында» декрет|«Республика совет оешмалары эшчәнлегендә татар телен гамәлгә кертү турында» декрет]] | ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты һәм Халык Комиссарлары Советы Декреты (25.06.1921) | [[:d:Q104624039|Q104624039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/o-vvedenii-tatarskogo-yazyka-v-deloproizvodstvo-sovetskih-uchrezhdenij-respubliki razdely/istoriya/novejshee-vremya/o-vvedenii-tatarskogo-yazyka-v-deloproizvodstvo-sovetskih-uchrezhdenij-respubliki] |- | style='text-align:right'| 22 | | [[Сибирия (газета)|«Сибирия»]] | татар телле иҗтимагый-сәяси, әдәби газета | [[:d:Q13202898|Q13202898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sibiriya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sibiriya] |- | style='text-align:right'| 23 | | [[«Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше]] | | [[:d:Q65300179|Q65300179]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/moskovskogo-centra-sultangalievcev-delo razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/moskovskogo-centra-sultangalievcev-delo] |- | style='text-align:right'| 24 | | [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]] | татар яшьләренең татар телендә чыгучы иҗтимагый-сәяси газетасы | [[:d:Q13202890|Q13202890]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatarstan-yashlyare razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatarstan-yashlyare] |- | style='text-align:right'| 25 | | [[«Унбиш җитәкче хаты»]] | | [[:d:Q65300182|Q65300182]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-15-ti razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-15-ti] |- | style='text-align:right'| 26 | | [[Шура (журнал)|«Шура» журналы]] | | [[:d:Q4527978|Q4527978]] | [[:commons:Category:Shura magazine|Shura magazine]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/shura razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/shura] |- | style='text-align:right'| 27 | | [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах» газетасы]] | | [[:d:Q13202912|Q13202912]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-islah razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-islah] |- | style='text-align:right'| 28 | | [[Әл-Мөнбәр (газета)|«Әл-Мөнбәр» газетасы]] | | [[:d:Q13202909|Q13202909]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-minbar razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-minbar] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Galimcan Idris.jpg|center|128px]] | [[Älimcan İdrisi]] | | [[:d:Q13202915|Q13202915]] | [[:commons:Category:Ğalimcan İdrisi|Ğalimcan İdrisi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/idrisi-alimdzhan-galimdzhan-ibragimovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/idrisi-alimdzhan-galimdzhan-ibragimovich] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Asplenium trichomanes subsp quadrivalens.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5347305|Абага гөл]]'' | | [[:d:Q5347305|Q5347305]] | [[:commons:Category:Asplenium|Asplenium]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/abaga-gl razdely/priroda/rastitelnost/abaga-gl] |- | style='text-align:right'| 31 | | [[Абалач]] | | [[:d:Q18764478|Q18764478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/abalachi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/abalachi] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Aban River.jpg|center|128px]] | [[Абан районы]] | | [[:d:Q479280|Q479280]] | [[:commons:Category:Abansky District|Abansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/krasnoyarskij-kraj/abanskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/krasnoyarskij-kraj/abanskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Abashevo culture.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q305628|Абашево мәдәнияте]]'' | | [[:d:Q305628|Q305628]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/abashevo-kulturasy razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/abashevo-kulturasy] |- | style='text-align:right'| 34 | | [[Абдул-Салманы]] | | [[:d:Q13202949|Q13202949]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lki-rajony/abdul-salmany razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lki-rajony/abdul-salmany] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Abdulla Alish.png|center|128px]] | [[Абдулла Алиш]] | | [[:d:Q2640701|Q2640701]] | [[:commons:Category:Abdulla Alish|Abdulla Alish]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/alish-abdulla razdely/kultura/literatura/shheslr/alish-abdulla] |- | style='text-align:right'| 36 | | [[Абдулла Әхмәт]] | татар язучысы, драматург | [[:d:Q13202953|Q13202953]] | [[:commons:Category:Abdulla Ahmet|Abdulla Ahmet]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/ahmet-abdulla-safiullovich razdely/kultura/literatura/personalii/ahmet-abdulla-safiullovich] |- | style='text-align:right'| 37 | | [[Абдуллаһ ибн Микаил|Абдуллаһ бине Микаил]] | Болгар идарәчесе (940-?) | [[:d:Q3744850|Q3744850]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/abdulla-bine-mikail razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/abdulla-bine-mikail] |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q140837022|Абдуллиннар утары]]'' | Казандагы архитектура истәлеге. XIX йөз уртасыннан сакланып калган бердәнбер татар сәүдә утары | [[:d:Q140837022|Q140837022]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/abdullinnar-utary razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/abdullinnar-utary] |- | style='text-align:right'| 39 | | [[Абдуләхәт Аббасов]] | Контр-адмирал (1983), Советлар Союзы Каһарманы (1981) | [[:d:Q4054390|Q4054390]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/abbasov-gabdelht-gomr-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/abbasov-gabdelht-gomr-uly] |- | style='text-align:right'| 40 | | [[Абкалар]] | | [[:d:Q13202957|Q13202957]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/abkalar-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/abkalar-kle] |- | style='text-align:right'| 41 | | [[Абляскино]] | | [[:d:Q13211467|Q13211467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/ablyaskino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/ablyaskino] |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q188842|абразия]]'' | диңгез, күл һәм сусаклагыч ярларының дулкыннар тәэсирендә җимерелү процессы | [[:d:Q188842|Q188842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/relef/abraziya razdely/priroda/relef/abraziya] |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q4669402|Абрамов реакциясе]]'' | Селтеле металлар алкоголятлары катнашында диалкилфосфитларның карбониль кушылмалар белән α-гидроксиалкилфосфонатлар хасил итүе | [[:d:Q4669402|Q4669402]] | [[:commons:Category:Abramov reaction|Abramov reaction]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/abramov-reakciyase razdely/nauka/abramov-reakciyase] |- | style='text-align:right'| 44 | [[Файл:Abrek Abzgildin.jpg|center|128px]] | [[Абрек Абзгилдин]] | | [[:d:Q15204721|Q15204721]] | [[:commons:Category:Abrek Abzgildin|Abrek Abzgildin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/abyzgildin-abrek-mir-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/abyzgildin-abrek-mir-uly] |- | style='text-align:right'| 45 | | [[Абрыскино]] | Татарстанның Нурлат районындагы авыл, Олы Чирмешән елгасының сулъяк яр түбән тугай өсте террасасында, Нурлат шәһәреннән 19 км төньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q4055112|Q4055112]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/abryskino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/abryskino] |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q140426915|абызлар хәрәкәте]]'' | Иҗтимагый-дини хәрәкәт | [[:d:Q140426915|Q140426915]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/abyzlar-hrkte razdely/istoriya/novoe-vremya/abyzlar-hrkte] |- | style='text-align:right'| 47 | | [[Абҗабар]] | | [[:d:Q13202965|Q13202965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ababar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ababar] |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q771592|авлакоген]]'' | Җир кабыгының борынгы платформасы кристаллик нигезендә яткан озын чокырга охшаш эре бөгелеш | [[:d:Q771592|Q771592]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/geologicheskoe-stroenie/avlakogen razdely/priroda/geologicheskoe-stroenie/avlakogen] |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q117355903|Авраам (Аркадий) Файнберг]]'' | сәнгать белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1979), шагыйрь, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1987) | [[:d:Q117355903|Q117355903]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/fajnberg-arkadij-avraam-borisovich razdely/kultura/literatura/personalii/fajnberg-arkadij-avraam-borisovich] |- | style='text-align:right'| 50 | | [[автономия]] | Милли яисә социаль төркемнең хокукый хәле. Үзидарәнең суверен булмаган шартларында мәгълүм төркем мәнфәгатьләрен гамәлгә ашыру чарасы | [[:d:Q484105|Q484105]] | [[:commons:Category:Liberty|Liberty]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/avtonomiya razdely/istoriya/novejshee-vremya/avtonomiya] |- | style='text-align:right'| 51 | | [[Авыл (гәҗит)]] | иҗтимагый-сәяси гәҗит (Самар, 1922-24) | [[:d:Q20613205|Q20613205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl] |- | style='text-align:right'| 52 | | [[Авыл газетасы (гәҗит)|Авыл газетасы]] | 1921 елда Өфәдә нәшер ителгән иҗтимагый-сәяси гәҗит | [[:d:Q52732148|Q52732148]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-gazetasy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-gazetasy] |- | style='text-align:right'| 53 | | [[авыл көе]] | Идел-Кама буе татар авылларында лирик җыр жанры | [[:d:Q140428185|Q140428185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatar-halyk-muzykasy/avyl-kjlre razdely/narody/tatary/tatar-halyk-muzykasy/avyl-kjlre] |- | style='text-align:right'| 54 | | [[Авыл халкы (гәҗит)|Авыл халкы]] | 1917 елның июненнән Өфәдә чыга башлаган татар крестьян гәҗите | [[:d:Q13202856|Q13202856]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-halky razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-halky] |- | style='text-align:right'| 55 | | [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)|Авыл хуҗалыгы эшчесе]] | Казанда нәшер ителгән гәҗит (1927-32), Игенчелек совхозлары эшчеләре берлеге, терлекчелек совхозлары эшчеләре берлеге, машина-трактор станцияләре хезмәткәрләре берлегенең Татарстан комитеты органы | [[:d:Q20571974|Q20571974]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-ehshchese razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-ehshchese] |- | style='text-align:right'| 56 | | [[Ağa bazar|Ага Базар]] | X–XV йөзләрдә Болгар шәһәренең зур сәүдә һәм һөнәрчелек бистәсе. Идел буе Болгар дәүләтенең эре сәүдә, һөнәрчелек һәм мәдәният үзәге | [[:d:Q20571521|Q20571521]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/aga-bazar razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/aga-bazar] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:Airfield in Agapovsky District, Chelyabinsk.jpg|center|128px]] | [[Агаповка районы]] | Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсендәге административ-территориаль берәмлек | [[:d:Q1634057|Q1634057]] | [[:commons:Category:Agapovsky rayon|Agapovsky rayon]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/chelyabinskaya-oblast/agapovskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/chelyabinskaya-oblast/agapovskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q140428430|Агафангел Афанасьев]]'' | Икътисадчы, профессор (1935), ТАССР һәм РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1940, 1962) | [[:d:Q140428430|Q140428430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/afanasev-agafangel-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/afanasev-agafangel-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 59 | | [[Аграмак]] | Татарстанның Спас районындагы авыл, Наясолка елгасының (Бизнә елгасының уң кушылдыгы) югары агымы буенда, Болгар шәһәреннән 47 км көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q20572394|Q20572394]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/spasskij-rajon-1/agramakovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/spasskij-rajon-1/agramakovka] |- | style='text-align:right'| 60 | | [[Агрокультура (Чистай районы)]] | Татарстанның Чистай районындагы поселок. Чистай шәһәреннән 9 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q13202975|Q13202975]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/agrokultura razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/agrokultura] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Файл:Apatite-Khibiny-ivtorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12526903|агрономик рудалар]]'' | табигый һәм техноген юл белән барлыкка килгән минераль токымнар | [[:d:Q12526903|Q12526903]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/agronomik-rudalar razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/agronomik-rudalar] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Файл:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] | [[агрономия]] | Авыл хуҗалыгы үсемлекләрен игү, аларның уңышын һәм җитештерелгән продукциянең сыйфатын, туфракның уңдырышлылыгын һәм авыл хуҗалыгы җирләренең продуктлылыгын күтәрү алымнары турындагы фәннәр комплексы | [[:d:Q173113|Q173113]] | [[:commons:Category:Agronomy|Agronomy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agronomiya razdely/nauka/agronomiya] |- | style='text-align:right'| 63 | | ''[[:d:Q194118|агротехника]]'' | игенчелек технологиясе, авыл хуҗалыгы культураларын үстерү алымнары системасы | [[:d:Q194118|Q194118]] | [[:commons:Category:Agricultural engineering|Agricultural engineering]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agrotekhnika razdely/nauka/agrotekhnika] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Файл:A typical fertilizer application pump system.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q397334|агрохимия]]'' | үсемлекләрне минераль тукландыру турындагы фән | [[:d:Q397334|Q397334]] | [[:commons:Category:Agricultural chemistry|Agricultural chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agrohimiya razdely/nauka/agrohimiya] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Файл:Набережная реки Белой.jpg|center|128px]] | [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q192157|Q192157]] | [[:commons:Category:Belaya River|Belaya River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/agyjdel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/agyjdel] |- | style='text-align:right'| 66 | | [[Адай (Актаныш районы)|Адай]] | Татарстанның Актаныш районындагы авыл. Актаныш авылыннан 35 км көнбатыштарак, Түбән Кама сусаклагычы астында калган зона чигендә урнашкан | [[:d:Q13202980|Q13202980]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/adaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/adaj] |- | style='text-align:right'| 67 | | [[Адай (Кукмара районы)|Адай]] | Татарстанның Кукмара районындагы авыл. Кукмара шәһәреннән 18 км төньяк-көнбатыштарак, Бөре елгасы буенда урнашкан | [[:d:Q18764596|Q18764596]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/adaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/adaevo] |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q112989095|Адам Арнгольдт]]'' | хирург, мөгаллим, белгеч | [[:d:Q112989095|Q112989095]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/arngold-adam-ivanovich razdely/zdravoohranenie/personalii/arngold-adam-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q215168|адвентизм]]'' | протестантизмга караган конфессия | [[:d:Q215168|Q215168]] | [[:commons:Category:Adventism|Adventism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/hristianstvo/adventizm razdely/religiya/hristianstvo/adventizm] |- | style='text-align:right'| 70 | | ''[[:d:Q677907|адвокатура]]'' | адвокатлар оешмасы | [[:d:Q677907|Q677907]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/advokatura razdely/istoriya/novejshee-vremya/advokatura] |- | style='text-align:right'| 71 | | [[административ-территориаль бүленеш]] | дәүләтнең территориясын аерым өлешләргә (административ-территориаль берәмлекләргә) бүлү | [[:d:Q4057633|Q4057633]] | [[:commons:Category:Country subdivisions|Country subdivisions]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/administrativ-territorial-blenesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/administrativ-territorial-blenesh] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Red Admiral near Lerik Hirkan National Park WDPA ID 313470.jpg|center|128px]] | [[Адмирал (күбәләк)|адмирал]] | нимфалидлар семьялыгыннан көндезге күбәләк | [[:d:Q156454|Q156454]] | [[:commons:Category:Vanessa atalanta|Vanessa atalanta]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/admiral razdely/priroda/zhivotnyj-mir/admiral] |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Комплекс Адмиралтейской конторы 1.jpg|center|128px]] | [[Адмиралтия конторасы|Адмиралтейство конторасы комплексы]] | Казанда архитектурара истәлеге, соңгы барокко стилендә, XVIII йөзнең икенче яртысыннан бик аз сакланып калган гражданлык архитектурасы үрнәкләренең берсе | [[:d:Q113525089|Q113525089]] | [[:commons:Category:Admiralty office (Kazan)|Admiralty office (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/admiraltejstvo-kontorasy-kompleksy razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/admiraltejstvo-kontorasy-kompleksy] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:Adonis vernalis (16709095338).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q147534|адонис]]'' | казаякчалар семьялыгыннан бер яки күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q147534|Q147534]] | [[:commons:Category:Adonis (Ranunculaceae)|Adonis (Ranunculaceae)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/adonis razdely/priroda/rastitelnost/adonis] |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q140429300|Адонис урманы]]'' | ботаника тыюлыгы | [[:d:Q140429300|Q140429300]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/adonis-urmany razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/adonis-urmany] |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q4057958|Адрес-календарь]]'' | рәсми белешмәлек басмасы | [[:d:Q4057958|Q4057958]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/adres-kalendar razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/adres-kalendar] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Файл:Patriarkh Adrian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1652662|Адриан]]'' | Рус православ чиркәвенең дин эшлеклесе (1637-1700), Казан һәм Зөя митрополиты, Мәскәү һәм Бөтен Русия патриархы | [[:d:Q1652662|Q1652662]] | [[:commons:Category:Patriarch Adrian|Patriarch Adrian]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/hristianstvo/shheslr/adrian razdely/religiya/hristianstvo/shheslr/adrian] |- | style='text-align:right'| 78 | | [[Аеш]] | Татарстанның Актаныш районындагы авыл, Актаныш авылыннан 11 км көньяктарак, Башкортстан Республикасы чигендә урнашкан | [[:d:Q18764632|Q18764632]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aesh] |- | style='text-align:right'| 79 | [[Файл:Friedrich-Johann-Justin-Bertuch Mythical-Creature-Dragon 1806.jpg|center|128px]] | [[аждаһа]] | борынгы фарсы мифологиясе персонажы, явыз зат | [[:d:Q7559|Q7559]] | [[:commons:Category:Dragons|Dragons]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/verovaniya-i-mifologiya/otdelnye-personazhi-poverya/azhdaa razdely/narody/tatary/verovaniya-i-mifologiya/otdelnye-personazhi-poverya/azhdaa] |- | style='text-align:right'| 80 | | [[Азад хатын (газета)]] | Хатын-кызлар өчен иҗтимагый-сәяси газета (Эстәрлетамак, 1921, татарча) | [[:d:Q20613077|Q20613077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hatyn razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hatyn] |- | style='text-align:right'| 81 | | ''[[:d:Q136527975|Азадә-Гайшә Рорлих]]'' | Тарихчы, тарих докторы (1976 ел) | [[:d:Q136527975|Q136527975]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/rorlih-azade-ajsha razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/rorlih-azade-ajsha] |- | style='text-align:right'| 82 | [[Файл:Ramparts-azov-fortress.jpg|center|128px]] | [[Азак]] | Россиядә шәһәр, Дон елгасының Азак (Азов) диңгезенә койган тамагында урнашкан | [[:d:Q102762|Q102762]] | [[:commons:Category:Azov|Azov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/azak razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/azak] |- | style='text-align:right'| 83 | | [[Азалак]] | Татарстанның Сарман районындагы авыл, Минзәлә елгасы буенда, Сарман авылыннан 10 км төньяктарак урнашкан | [[:d:Q13202992|Q13202992]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/azalakovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/azalakovo] |- | style='text-align:right'| 84 | | [[Азат (Аксубай районы)|Азат]] | Татарстанның Аксубай районындагы авыл. Шәһәр тибындагы Аксубай поселогыннан 10 км көньяк-көнбатыштарак, Кече Сөлчә елгасының сул кушылдыгы буенда урнашкан | [[:d:Q13202997|Q13202997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/azat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/azat] |- | style='text-align:right'| 85 | | [[Азат Аббасов]] | татар опера җырчысы, тенор, ССРБ халык артисты | [[:d:Q2393110|Q2393110]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abbasov-azat-zinnt-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abbasov-azat-zinnt-uly] |- | style='text-align:right'| 86 | | [[Азат Алимов]] | эпизоотолог, микробиолог | [[:d:Q136702112|Q136702112]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/alimov-azat-mirgasimovich razdely/nauka/personalii/alimov-azat-mirgasimovich] |- | style='text-align:right'| 87 | | [[«Азат ватан» журналы|Азат Ватан]] | Иҗтимагый-сәяси, әдәби-нәфис журнал (1952-1953, Мюнхен, татар-рус) | [[:d:Q13202859|Q13202859]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-vatan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-vatan] |- | style='text-align:right'| 88 | | [[Азат Себер (газета)|Азат Себер]] | татарча иҗтимагый-сәяси, әдәби гәҗит (1919-36, Омск/Новосибирск) | [[:d:Q20572004|Q20572004]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-seber razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-seber] |- | style='text-align:right'| 89 | | [[Азат (газета)|Азат халык]] | татарча атналык иҗтимагый-сәяси һәм әдәби газета (1906, Казан) | [[:d:Q13202861|Q13202861]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk] |- | style='text-align:right'| 90 | | [[Азат халык (гәҗит)|Азат халык]] | татарча иҗтимагый-сәяси атналык газета (Әстерхан, 1917) | [[:d:Q52732750|Q52732750]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk-1] |- | style='text-align:right'| 91 | | [[Азат ханым (журнал)|Азат ханым]] | татарча әдәби-иҗтимагый, фәнни-педагогик хатын-кызлар журналы (Әстерхан, 1917-1918) | [[:d:Q52732817|Q52732817]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hanym razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hanym] |- | style='text-align:right'| 92 | | [[Азат шәрекъ (журнал)|Азат Шәрекъ]] | Татар мөһаҗирләре журналы (Берлин, 1923) | [[:d:Q52733028|Q52733028]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-shrek razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-shrek] |- | style='text-align:right'| 93 | | [[Азат Әхмәдуллин]] | татар әдәбият белгече һәм тәнкыйтьче, филология фәннәре докторы, профессор | [[:d:Q13203001|Q13203001]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmdullin-azat-gyjlmulla-uly razdely/nauka/personalii/hmdullin-azat-gyjlmulla-uly] |- | style='text-align:right'| 94 | | [[Азатлык радиосы]] | | [[:d:Q4452449|Q4452449]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/radio/azatlyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/radio/azatlyk] |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Azelino culture costume.jpg|center|128px]] | [[Азелино мәдәнияте]] | Тимер гасырда (якынча III–VII йөзләр) Идел – Нократ елгалары арасында яшәүчеләргә нисбәтле археологик культура | [[:d:Q4058231|Q4058231]] | [[:commons:Category:Azelino culture|Azelino culture]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/azelino-kulturasy razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/azelino-kulturasy] |- | style='text-align:right'| 96 | | [[Азиз Акҗигитов]] | Советлар Берлеге Каһарманы | [[:d:Q4059472|Q4059472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akegetov-aziz-haryas-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akegetov-aziz-haryas-uly] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Императорская Казанская гимназия.jpg|center|128px]] | [[Азия матбагасы (Казан)|Азия матбагасы]] | Казандагы типография | [[:d:Q66110659|Q66110659]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/aziya-basmahanse razdely/kultura/nshriyatlar/aziya-basmahanse] |- | style='text-align:right'| 98 | | ''[[:d:Q140838455|Азия музыка журналы]]'' | Әстерханда 1816-1818да рус телендә чыккан периодик литографик басма, Россия империясендә музыкага багышланган һәм ноталы беренче журнал | [[:d:Q140838455|Q140838455]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aziatskij-muzykalnyj-zhurnal razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aziatskij-muzykalnyj-zhurnal] |- | style='text-align:right'| 99 | | [[Азнакай]] | Татарстанның көньяк-көнчыгышында Эстәрле елгасы буенда урнашкан шәһәр (1987), Азнакай районының үзәге | [[:d:Q102755|Q102755]] | [[:commons:Category:Aznakayevo|Aznakayevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aznakaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aznakaj] |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q140838804|Азнакай аучылык тыюлыгы]]'' | Татарстанның Азнакай районының үзәк өлешендә 1978 елда булдырылган махсус статуслы территория | [[:d:Q140838804|Q140838804]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/aznakaj-auchylyk-tyyulygy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/aznakaj-auchylyk-tyyulygy] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Файл:Chatyr-tau.jpg|center|128px]] | [[Азнакай районы]] | | [[:d:Q2988097|Q2988097]] | [[:commons:Category:Aznakayevsky District|Aznakayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aznakaj-rajony municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aznakaj-rajony] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Файл:Здание Азовско-Донского банка, 1913 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4058430|Азов-Дон банкы]]'' | Россия империясенең иң эре акционерлык-коммерция банкларының берсе | [[:d:Q4058430|Q4058430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/banki/azov-don-banky razdely/ekonomika/banki/azov-don-banky] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Azurite-Malachite-188417.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108212|азурит]]'' | карбонатлар классы минералы | [[:d:Q108212|Q108212]] | [[:commons:Category:Azurite|Azurite]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/azurit razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/azurit] |- | style='text-align:right'| 104 | | [[Аитзәк Аитов]] | татар шагыйре | [[:d:Q13203006|Q13203006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/aitov-aitzk razdely/kultura/literatura/shheslr/aitov-aitzk] |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q140839839|Аитовлар]]'' | Казан сәүдәгәрләре, эшмәкәрләре һәм җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q140839839|Q140839839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar] |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q140839913|Аитовлар]]'' | татар дворяннары нәселе | [[:d:Q140839913|Q140839913]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar-1 razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar-1] |- | style='text-align:right'| 107 | | [[Айдар Хафиз|Ай­дар Ха­физ]] | | [[:d:Q13203046|Q13203046]] | [[:commons:Category:Aydar Hafizov|Aydar Hafizov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hafizov-ajdar-sadrievich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hafizov-ajdar-sadrievich] |- | style='text-align:right'| 108 | | [[Айбаш (Татарстан)|Айбаш]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q3626668|Q3626668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ajbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ajbash] |- | style='text-align:right'| 109 | | [[Айдар (Теләче районы)|Айдар]] | Татарстанның Теләче районындагы авыл | [[:d:Q18396327|Q18396327]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/ajdarovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/ajdarovo] |- | style='text-align:right'| 110 | | [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] | | [[:d:Q13203054|Q13203054]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/ajdar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/ajdar] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:Айдар Беляев 2015.jpg|center|128px]] | [[Айдар Беляев]] | автоузышчы, Россиянең халыкара класслы спорт остасы (1997) | [[:d:Q63307261|Q63307261]] | [[:commons:Category:Aidar Belyayev|Aidar Belyayev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/personalii/belyaev-ajdar-raisovich razdely/sport/personalii/belyaev-ajdar-raisovich] |- | style='text-align:right'| 112 | | [[Айдар Сәлимгәрәев]] | «Татмедиа» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы җитәкчесе | [[:d:Q86002781|Q86002781]] | [[:commons:Category:Aydar Salimgaraev|Aydar Salimgaraev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/salimgaraev-ajdar-saitgaraevich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/salimgaraev-ajdar-saitgaraevich] |- | style='text-align:right'| 113 | | [[Айдар Фәйзрахманов]] | опера җырчысы (лирик тенор) | [[:d:Q25555517|Q25555517]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/fajzrahmanov-ajdar-fathrahmanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/fajzrahmanov-ajdar-fathrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 114 | | [[Айдар хан]] | Идел буе Болгары ханы (815-865) | [[:d:Q13203055|Q13203055]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ajdar-han razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ajdar-han] |- | style='text-align:right'| 115 | | [[Айдар Әхмәтов]] | балет артисты, Татарстанның халык артисты (1995) | [[:d:Q86004099|Q86004099]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hmtov-ajdar-mansur-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hmtov-ajdar-mansur-uly] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Aydar Akhatov (Germany, 2010).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13493642|Айдар Әхәтов]]'' | Россия икътисадчысы, эколог | [[:d:Q13493642|Q13493642]] | [[:commons:Category:Aydar Akhatov|Aydar Akhatov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/ahatov-ajdar-gabdulhaevich razdely/nauka/personalii/ahatov-ajdar-gabdulhaevich] |- | style='text-align:right'| 117 | | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | артист, нәфис сүз остасы, эстрада режиссеры (1928-2010) | [[:d:Q13203061|Q13203061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arslanov-ajrat-grj-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arslanov-ajrat-grj-uly] |- | style='text-align:right'| 118 | | [[Айталан]] | Татарстанның Алабуга районы авылы | [[:d:Q13203067|Q13203067]] | [[:commons:Category:Aytalan|Aytalan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/ajtalan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/ajtalan] |- | style='text-align:right'| 119 | | [[Айтугановлар]] | Казан сәүдәгәрләре, җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q61135860|Q61135860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/ajtuganovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/ajtuganovlar] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Grass carp portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q76098|ак амур]]'' | карплар гаиләлегеннән төче су балыгы | [[:d:Q76098|Q76098]] | [[:commons:Category:Ctenopharyngodon idella|Ctenopharyngodon idella]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-amur razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-amur] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:(Gemeine Steinpilz) Boletus edulis.jpg|center|128px]] | [[Ак гөмбә]] | | [[:d:Q19740|Q19740]] | [[:commons:Category:Boletus edulis|Boletus edulis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/ak-gmb razdely/priroda/gmblr/ak-gmb] |- | style='text-align:right'| 122 | | [[Ак идел (газета)]] | Уфада иске татарча чыккан иҗтимагый-сәяси газета (1919) | [[:d:Q20613311|Q20613311]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-idel razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-idel] |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q140674375|Ак күбек]]'' | Алтай төркиләре һәм нугайларда таралган шул исемдәге дастанның Себер татарларындагы версиясе | [[:d:Q140674375|Q140674375]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/ak-kbek razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/ak-kbek] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:Large White Butterfly (42054744).jpeg|center|128px]] | [[ак күбәләкләр]] | | [[:d:Q41559|Q41559]] | [[:commons:Category:Pieridae|Pieridae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-kblklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-kblklr] |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Озеро Белобезводное.jpg|center|128px]] | [[Ак күл (Идел-Кама тыюлыгы)]] | | [[:d:Q4082118|Q4082118]] | [[:commons:Category:Belo-Bezvodnoe Lake|Belo-Bezvodnoe Lake]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/ak-kl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/ak-kl] |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:OTMAA on the White Flower Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124356002|Ак ромашка көне]]'' | 1911-1917 Россия империясендә һәм 1998 кабат РФта туберкулёз һәм башка хәйрия максатларга акча җыю акциясе | [[:d:Q124356002|Q124356002]] | [[:commons:Category:White Flower Day|White Flower Day]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/belaya-romashka razdely/zdravoohranenie/belaya-romashka] |- | style='text-align:right'| 127 | | ''[[:d:Q140676240|Ак Сарай]]'' | Алтын Урда шәһәрчелеге, Идел кушылдыгы Ахтүбә елгасының сул ярында, Әстерхан өлкәсенең Хәрабәле районы Лапас авылы буенда урнашкан | [[:d:Q140676240|Q140676240]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-saraj razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-saraj] |- | style='text-align:right'| 128 | | ''[[:d:Q2553863|Ак Урда]]'' | Алтын Урда дәүләтенең уң канаты атамасы | [[:d:Q2553863|Q2553863]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/ak-urda razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/ak-urda] |- | style='text-align:right'| 129 | | [[Акчишмə (Арча районы)|Ак Чишмə]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q13203103|Q13203103]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ak-chishm razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ak-chishm] |- | style='text-align:right'| 130 | | ''[[:d:Q739672|ак шигырь]]'' | силлабик һәм силлабо-тоник шигырь төзелешендә рифмалашмаган шигырь | [[:d:Q739672|Q739672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/belyj-stih razdely/kultura/literatura/belyj-stih] |- | style='text-align:right'| 131 | | [[Ак юл (журнал, 1967)|Ак юл]] | Финляндиядә чыккан татар журналы (1964-1977) | [[:d:Q52733167|Q52733167]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul-1] |- | style='text-align:right'| 132 | | [[Академия бистәсе]] | Казанның юкка чыккан бистәсе (XIX-XX гасыр) | [[:d:Q41024679|Q41024679]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/akademiya-bistse razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/akademiya-bistse] |- | style='text-align:right'| 133 | [[Файл:AnthingAkademiki.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059167|Академия экспедицияләре]]'' | XVIII йөз башыннан Петербург Фәннәр академиясе тарафыннан Россия империясенең аерым төбәкләрен, табигать байлыкларын, халкын, тарихи истәлекләрне һ.б. өйрәнү өчен оештырылган фәнни экспедицияләр | [[:d:Q4059167|Q4059167]] | [[:commons:Category:Academic expeditions in Russia|Academic expeditions in Russia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/akademiya-ehkspediciyalre razdely/nauka/akademiya-ehkspediciyalre] |- | style='text-align:right'| 134 | | [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)|Акбаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Димнең (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q756514|Q756514]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/akbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/akbash] |- | style='text-align:right'| 135 | [[Файл:Акбаш авылы.jpg|center|128px]] | [[Акбаш (Татарстан)|Акбаш]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q4059381|Q4059381]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/akbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/akbash] |- | style='text-align:right'| 136 | | [[Акбаш тимер юл станциясе бистәсе]] | | [[:d:Q4059379|Q4059379]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akbash] |- | style='text-align:right'| 137 | | [[Акбулат (Татарстан)|Акбулат]] | Татарстанның Чистай районы авылы | [[:d:Q20572879|Q20572879]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/akbulatovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/akbulatovo] |- | style='text-align:right'| 138 | | [[Акбүре]] | Татарстанның Яңа Чишмә районы авылы | [[:d:Q20572898|Q20572898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/akbure razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/akbure] |- | style='text-align:right'| 139 | [[Файл:Dolceacqua43 - Artista locale mentre dipinge un acquarello.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50030|акварель]]'' | рәсем техникасы | [[:d:Q50030|Q50030]] | [[:commons:Category:Water color|Water color]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/akvarel razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/akvarel] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Файл:Calla palustris1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1945962|акканат]]'' | күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q1945962|Q1945962]] | [[:commons:Category:Calla|Calla]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/akkanat razdely/priroda/rastitelnost/akkanat] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Файл:Bilhorod Dnistrovskyi.jpg|center|128px]] | [[Аккирмән]] | Украинаның Одесса өлкәсендәге шәһәр | [[:d:Q672990|Q672990]] | [[:commons:Category:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-kirmn razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-kirmn] |- | style='text-align:right'| 142 | | [[Аккирәй]] | Татарстанның Чирмешән районындагы авыл | [[:d:Q18764672|Q18764672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/cheremshanskij-rajon-1/akkireevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/cheremshanskij-rajon-1/akkireevo] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Файл:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | [[аккошлар]] | | [[:d:Q29564928|Q29564928]] | [[:commons:Category:Cygnus|Cygnus]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akkoshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akkoshlar] |- | style='text-align:right'| 144 | | [[Аккүбәк]] | Әстерхан ханы (1532–1533, 1545–1550) | [[:d:Q3817428|Q3817428]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ak-kbek-han razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ak-kbek-han] |- | style='text-align:right'| 145 | | [[Аккүз (Актаныш районы)]] | | [[:d:Q4059647|Q4059647]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/akkz razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/akkz] |- | style='text-align:right'| 146 | | [[Аккүл (Буа районы)|Аккүл]] | Татарстанның Буа районындагы авыл | [[:d:Q13203082|Q13203082]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/akkl razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/akkl] |- | style='text-align:right'| 147 | | [[Аккүл (Лениногорск районы)|Аккүл]] | Татарстанның Лениногорск районы авылы | [[:d:Q13203083|Q13203083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/akkul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/akkul] |- | style='text-align:right'| 148 | | [[Аккүл Бигәнәй]] | Татарстанның Саба районы авылы | [[:d:Q20572958|Q20572958]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/akkul-bigenej razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/akkul-bigenej] |- | style='text-align:right'| 149 | | [[Акман (Мамадыш районы)|Акман]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q19810972|Q19810972]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/ahmanovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/ahmanovo] |- | style='text-align:right'| 150 | | [[Аксай (Татарстан)|Аксай]] | Татарстанның Бөгелмә районы бистәсе | [[:d:Q13203085|Q13203085]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/aksaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/aksaj] |- | style='text-align:right'| 151 | | [[Аксакүл]] | Татарстанның Ютазы районы бистәсе | [[:d:Q18764676|Q18764676]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/aksa-kul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/aksa-kul] |- | style='text-align:right'| 152 | | [[Аксар]] | Татарстанның Зәй районы авылы | [[:d:Q19810797|Q19810797]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aksar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aksar] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Файл:Axyris amaranthoides 91410184.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8210649|Аксирис]]'' | алабутачалар биологик гәйләлегеннән берьеллык үләннәр ыругы | [[:d:Q8210649|Q8210649]] | [[:commons:Category:Axyris|Axyris]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/aksiris razdely/priroda/rastitelnost/aksiris] |- | style='text-align:right'| 154 | | [[Аксу (Буа районы)|Аксу]] | Буа районы авылы (Татарстан, Россия) | [[:d:Q19810798|Q19810798]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/aksu razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/aksu] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Файл:Весна. Татария. Аксубаево. Май 2013 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Аксубай]] | Татарстанның Аксубай районы административ үзәге, шәһәр тибындагы бистә | [[:d:Q4059962|Q4059962]] | [[:commons:Category:Aksubayevo|Aksubayevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aksubaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aksubaj] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:Сельский пейзаж. Старая Кереметь. Татария. Июнь 2013 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Аксубай районы]] | Татарстанның көньягындагы муниципаль район | [[:d:Q594218|Q594218]] | [[:commons:Category:Aksubayevsky District|Aksubayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 157 | | [[Аксубай универсаль технологияләр техникумы]] | | [[:d:Q31444463|Q31444463]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aksubaevskij-tekhnikum-universalnyh-tekhnologij razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aksubaevskij-tekhnikum-universalnyh-tekhnologij] |- | style='text-align:right'| 158 | | [[Аксубай урман заводы поселогы]] | Татарстанның Аксубай районы бистәсе | [[:d:Q13203088|Q13203088]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-agach-eshkrt-zavody-poselogy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-agach-eshkrt-zavody-poselogy] |- | style='text-align:right'| 159 | | [[Аксумла (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Аксумла]] | Татарстан елгасы (22.4 км), Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4059965|Q4059965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aksumla razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aksumla] |- | style='text-align:right'| 160 | [[Файл:ДК Аксумла.jpg|center|128px]] | [[Аксумла (авыл)|Аксумла]] | Татарстанның Норлат районы авылы | [[:d:Q8270111|Q8270111]] | [[:commons:Category:Aksumla, Tatarstan|Aksumla, Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/aksumla razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/aksumla] |- | style='text-align:right'| 161 | | [[Аксумла (елга)|Аксумла]] | Татарстан елгасы (12.9 км), Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q20622778|Q20622778]] | | |- | style='text-align:right'| 162 | | [[Актай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягында Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q2671625|Q2671625]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktaj] |- | style='text-align:right'| 163 | | [[Актаныш]] | Татарстанның Актаныш районы административ үзәге, авыл | [[:d:Q2045264|Q2045264]] | [[:commons:Category:Aktanysh|Aktanysh]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh] |- | style='text-align:right'| 164 | | ''[[:d:Q140835808|Актаныш нефть чыганагы]]'' | Татарстанның Актаныш районында 1963 елда ачылган, 1995тән эшләтелгән нефть ятмасы. Татар гөмбәзенең көньяк өлешендә, төньяк-көнчыгышка карый | [[:d:Q140835808|Q140835808]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/aktanysh-neft-chyganagy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/aktanysh-neft-chyganagy] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Файл:Aktanyshsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Актаныш районы]] | Татарстанның иң көнчыгыштагы районы | [[:d:Q621068|Q621068]] | [[:commons:Category:Aktanyshsky District|Aktanyshsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 166 | | [[Актаныш технология техникумы]] | | [[:d:Q31444461|Q31444461]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aktanyshskij-tekhnologicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aktanyshskij-tekhnologicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 167 | | [[Актанышбаш]] | Татарстанның Актаныш районы авылы | [[:d:Q4060060|Q4060060]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanyshbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanyshbash] |- | style='text-align:right'| 168 | | [[Актау (Чистай районы)|Актау]] | Татарстанның Чистай районы авылы | [[:d:Q13203094|Q13203094]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/belaya-gora razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/belaya-gora] |- | style='text-align:right'| 169 | | [[Акташ (елга)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q4060083|Q4060083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktash] |- | style='text-align:right'| 170 | | [[Акташ районы]] | ТАССРның 1930-1959 еллар районы, административ үзәге бүгенге көн Әлмәт районындагы Акташ тимер юл станциясе тирәсендәге Урыс Акташы авылы | [[:d:Q4060078|Q4060078]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorial-bermleklr/aktash-rajony razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorial-bermleklr/aktash-rajony] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Файл:Озеро "Акташский Провал".jpg|center|128px]] | [[Акташ Упкыны]] | Татарстанның (РФ) Әлмәт районындагы карст күле | [[:d:Q4060076|Q4060076]] | [[:commons:Category:Aktashsky Proval Lake|Aktashsky Proval Lake]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/relef/aktash-upkyny razdely/priroda/relef/aktash-upkyny] |- | style='text-align:right'| 172 | | [[Актаҗик]] | Татарстанның Менделеевск районындагы мари авылы | [[:d:Q10990252|Q10990252]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/aktaziki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/aktaziki] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Файл:Contios en de Nachtvorst - GVH (81).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q222749|актерлык сәнгате]]'' | башкарма сәнгатьләр өлкәсендә һөнәри иҗат төре; актерның сәхнә образы тудырып, аны драма, опера, балет спектакльләрендә гәүдәләндерүе | [[:d:Q222749|Q222749]] | [[:commons:Category:Acting|Acting]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/akterlyk-sngate razdely/kultura/iskusstvo/teatr/akterlyk-sngate] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Файл:Butterbur.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q830156|актояк]]'' | оешма чәчәклеләр гаиләлегеннән күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q830156|Q830156]] | [[:commons:Category:Petasites|Petasites]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/aktoyak razdely/priroda/rastitelnost/aktoyak] |- | style='text-align:right'| 175 | | [[Актүбә (Азнакай районы)|Актүбә]] | Татарстанның Азнакай районы шәһәр тибындагы бистәсе | [[:d:Q2045425|Q2045425]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aktb razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aktb] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Файл:Разлив Ахтубы и Ашулука.jpg|center|128px]] | [[Актүбә районы]] | Әстерхан өлкәсенең муниципаль районы | [[:d:Q2641435|Q2641435]] | [[:commons:Category:Akhtubinsky District|Akhtubinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/astrahanskaya-oblast/ahtubinskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/astrahanskaya-oblast/ahtubinskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Acupuncture1-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q121713|акупунктура]]'' | нерв авыруларын, аллергияне рефлектор ысул белән дәвалау | [[:d:Q121713|Q121713]] | [[:commons:Category:Acupuncture|Acupuncture]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/akupunktura razdely/zdravoohranenie/akupunktura] |- | style='text-align:right'| 178 | | ''[[:d:Q30895774|акустик парамагнетик резонанс]]'' | даими магнит кырына урнаштырылган каты җисемнең билгеле бер ешлыктагы акустик тирбәнеш энергиясен сайлап йоту күренеше | [[:d:Q30895774|Q30895774]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/akustik-paramagnetik-rezonans razdely/nauka/akustik-paramagnetik-rezonans] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Файл:Midwife check-up.jpg|center|128px]] | [[Акушерлык|акушерлык һәм гинекология]] | йөклелек һәм бала табуга бәйле клиник медицина өлкәсе, бердәм фәнни дисциплина һәм һөнәри тармак | [[:d:Q20862341|Q20862341]] | [[:commons:Category:Midwifery|Midwifery]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/akusherlyk-m-ginekologiya razdely/zdravoohranenie/akusherlyk-m-ginekologiya] |- | style='text-align:right'| 180 | | [[Акхуҗа]] | Татарстанның Апас районы авылы | [[:d:Q18764622|Q18764622]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/apas-rajony/akhua razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/apas-rajony/akhua] |- | style='text-align:right'| 181 | | [[акциз]] | киң куллану товарлары бәясенә кертелгән турыдан-туры булмаган салым төре | [[:d:Q159579|Q159579]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akciz razdely/ekonomika/akciz] |- | style='text-align:right'| 182 | | [[акционерлык җәмгыяте]] | устав капиталы билгеле бер сандагы акцияләргә (өлешләргә) бүленгән бизнес оешмасы (корпорация) | [[:d:Q134161|Q134161]] | [[:commons:Category:Joint-stock companies|Joint-stock companies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akcionerlyk-mgyyate razdely/ekonomika/akcionerlyk-mgyyate] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Файл:Greyhound stock certificate.jpg|center|128px]] | [[Aksiä (iqtisad)|акция]] | кыйммәтле кәгазь | [[:d:Q11692|Q11692]] | [[:commons:Category:Stocks|Stocks]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akciya razdely/ekonomika/akciya] |- | style='text-align:right'| 184 | | ''[[:d:Q140835656|Акча]]'' | Уфа шәһәрендәге татар нәшрияты (1905-1907) | [[:d:Q140835656|Q140835656]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/akcha razdely/kultura/nshriyatlar/akcha] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Файл:Great Black Backed Gull, Fowey, Cornwall - UK, July 25 2012. (7668580890).jpg|center|128px]] | [[Акчарлаклар|Акчарлак кошлар]] | кошлар семьялыгы | [[:d:Q27589|Q27589]] | [[:commons:Category:Laridae|Laridae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akcharlak-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akcharlak-koshlar] |- | style='text-align:right'| 186 | | [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Әлмәт районы Бишмунча авыл җирлегенә керүче авыл | [[:d:Q13203101|Q13203101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Файл:Ak-Chishma village Yutazinsky district.jpg|center|128px]] | [[Акчишмə (Ютазы районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764647|Q18764647]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-chishma razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-chishma] |- | style='text-align:right'| 188 | | [[Акчишмə (Әлмәт районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Әлмәт районы Яңа Кәшер авыл җирлегенә керүче авыл | [[:d:Q19810787|Q19810787]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm-1] |- | style='text-align:right'| 189 | | [[Акчишмә (Мамадыш районы)|Акчишмә]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18766648|Q18766648]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/belyj-klyuch razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/belyj-klyuch] |- | style='text-align:right'| 190 | | [[Акчуриннар]] | би-морзалар нәселе; Сембер губернасы сәүдәгәр-эшмәкәрләре, Сембер губернасында постау җитештерүне оештыручылар, җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q4060317|Q4060317]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchuriny razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchuriny] |- | style='text-align:right'| 191 | | ''[[:d:Q140839583|Акчуриннарның китапханә-кыйраәтханәсе]]'' | Сембер губернасының Карсун өязе Гурьевка бистәсендә (хәзер Барыш шәһәре) 1913-1917 эшләгән гавами китапханә, уку залы | [[:d:Q140839583|Q140839583]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteka-chitalnya-akchurinyh razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteka-chitalnya-akchurinyh] |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q140839501|Акчуриннарның шәхси китапханәләре]]'' | Акчуриннар нәселе вәкилләренең 1880 еллардан ХХ йөзнең беренче унъеллыкларына кадәр тупланган хосусый китапханәләре | [[:d:Q140839501|Q140839501]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh] |- | style='text-align:right'| 193 | | [[Акшуат]] | Татарстанның Бөгелмә районы авылы | [[:d:Q13203106|Q13203106]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akshuat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akshuat] |- | style='text-align:right'| 194 | | [[Акъегет (Яшел Үзән районы)|Акъегет]] | Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл | [[:d:Q13203109|Q13203109]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/akzigitovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/akzigitovo] |- | style='text-align:right'| 195 | | [[Акъюл]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764649|Q18764649]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-yul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-yul] |- | style='text-align:right'| 196 | | [[Акъяр (Яңа Чишмә районы)|Акъяр]] | Татарстанның Яңа Чишмә районы авылы | [[:d:Q13203110|Q13203110]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/azeevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/azeevo] |- | style='text-align:right'| 197 | | [[Алабакүл]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764780|Q18764780]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/alabakul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/alabakul] |- | style='text-align:right'| 198 | | [[Алабирде]] | Татарстанның Тәтеш районы авылы | [[:d:Q4060373|Q4060373]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alaberdino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alaberdino] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Файл:Shishkinskiye prudy (park in Elabuga)-14.jpg|center|128px]] | [[Алабуга]] | Россия шәһәре, Татарстанның Алабуга районының административ үзәге | [[:d:Q135650|Q135650]] | [[:commons:Category:Elabuga|Elabuga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/elabuga razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/elabuga] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Файл:Elabuga ul kazanskaya.jpg|center|128px]] | [[Алабуга медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q25555833|Q25555833]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 201 | | [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | | [[:d:Q25555754|Q25555754]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskij-kolledzh-kultury-i-iskusstv razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskij-kolledzh-kultury-i-iskusstv] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Файл:Панорама, открывающаяся с Чёртого городища, Елабуга.jpg|center|128px]] | [[Алабуга районы]] | | [[:d:Q2220404|Q2220404]] | [[:commons:Category:Elabuzhsky District|Elabuzhsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/alabuga-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/alabuga-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 203 | | [[Алабуга Суворов хәрби училищесы]] | Алабугадагы (ТР, РФ) хәрби уку йорты | [[:d:Q4174505|Q4174505]] | [[:commons:Category:Suvorov Military School in Elabuga|Suvorov Military School in Elabuga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/elabuzhskaya-specialnaya-srednyaya-shkola-milicii razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/elabuzhskaya-specialnaya-srednyaya-shkola-milicii] |- | style='text-align:right'| 204 | | [[Алан (елга)|Алан]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кушай елгасының (Дала Зәенең бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1095687|Q1095687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/alan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/alan] |- | style='text-align:right'| 205 | | [[Алан (Теләче районы)|Алан]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q3626636|Q3626636]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan] |- | style='text-align:right'| 206 | | [[Алан (Балтач районы)|Алан]] | Татарстанның Балтач районы авылы | [[:d:Q13203120|Q13203120]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/alan] |- | style='text-align:right'| 207 | | [[Алан (Арча районы)|Алан]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q18764789|Q18764789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alan] |- | style='text-align:right'| 208 | | [[Алан (Мамадыш районы)|Алан]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18764791|Q18764791]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/alan] |- | style='text-align:right'| 209 | | [[Алан Елга]] | Татарстанның Саба районы авылы | [[:d:Q18764787|Q18764787]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/alan-elga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/alan-elga] |- | style='text-align:right'| 210 | | [[Алан Җөри|Алан Җөри (Казаклар)]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q18764788|Q18764788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan-zire razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan-zire] |- | style='text-align:right'| 211 | | [[Алан-Бәксәр]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q18764786|Q18764786]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alan-bekser razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alan-bekser] |- | style='text-align:right'| 212 | | [[Алан-Полян]] | Татарстанның Балык Бистәсе районы авылы | [[:d:Q13416206|Q13416206]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/alan-polyan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/alan-polyan] |- | style='text-align:right'| 213 | | [[Алань]] | Татарстанның Түбән Кама районы юкка чыккан авылы (территориясе бүген Түбән Кама өлеше) | [[:d:Q13203135|Q13203135]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/alan razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/alan] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Файл:Reconstuction power line Bakhtay-Zakuley in Inkutsk region 35.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q940996|Алар районы]]'' | Россиянең Иркутск өлкәсендәге муниципаль районы | [[:d:Q940996|Q940996]] | [[:commons:Category:Alarsky District|Alarsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/irkutskaya-oblast/alarskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/irkutskaya-oblast/alarskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 215 | | [[Алат даругасы]] | XV-XVI гасыр Казан ханлыгының административ-территориаль берәмлеге | [[:d:Q13203126|Q13203126]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/alat-darugasy razdely/istoriya/srednie-veka/alat-darugasy] |- | style='text-align:right'| 216 | | [[Алат спиртзаводы]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q18764796|Q18764796]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alatskij-spirtzavod razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alatskij-spirtzavod] |- | style='text-align:right'| 217 | [[Файл:Alafuzov Theater (2022-06-24) 01.jpg|center|128px]] | [[Алафузов театры|Алафузов театры бинасы]] | Казандагы XIX гасыр азагының тарихи һәм архитектура истәлеге | [[:d:Q55698467|Q55698467]] | [[:commons:Category:Alafuzov Theater|Alafuzov Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/alafuzov-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/alafuzov-teatry] |- | style='text-align:right'| 218 | | ''[[:d:Q140865744|Алафузовлар завод-фабрикаларының сәүдә-сәнәгать ширкәте]]'' | Казан акционерлык җәмгыяте (1894-1918) | [[:d:Q140865744|Q140865744]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/alafuzovskih-fabrik-i-zavodov-torgovo-promyshlennoe-obshchestvo razdely/istoriya/novoe-vremya/alafuzovskih-fabrik-i-zavodov-torgovo-promyshlennoe-obshchestvo] |- | style='text-align:right'| 219 | | [[Албаба]] | Татарстанның Яшел Үзән районы авылы | [[:d:Q13203136|Q13203136]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba] |- | style='text-align:right'| 220 | | [[Албаба тимер юл разъезды бистәсе|Албаба]] | Татарстанның Яшел Үзән районындагы тимер юл разъезды бистәсе | [[:d:Q18776590|Q18776590]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba-1] |- | style='text-align:right'| 221 | | [[Албай]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q4060577|Q4060577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/albaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/albaj] |- | style='text-align:right'| 222 | | [[Алга (Бөгелмә районы)|Алга]] | Татарстанның Бөгелмә районы бистәсе | [[:d:Q18764802|Q18764802]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/alga] |- | style='text-align:right'| 223 | [[Файл:Alga Village Mosque.jpg|center|128px]] | [[Алга (Сарман районы)|Алга]] | Татарстанның Сарман районы авылы | [[:d:Q18764804|Q18764804]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/alga] |- | style='text-align:right'| 224 | | [[Алга (Теләче районы)|Алга]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q18764805|Q18764805]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alga] |- | style='text-align:right'| 225 | | [[Алга (Аксубай районы)|Алга]] | Татарстанның Аксубай районы авылы | [[:d:Q19924133|Q19924133]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/alga] |- | style='text-align:right'| 226 | | [[Алга (газета)|Алга]] | татарча иҗтимагый-сәяси газета, РСДРП(б)ның Уфа комитеты органы (1917) | [[:d:Q20572195|Q20572195]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga] |- | style='text-align:right'| 227 | | [[Алга (гәҗит, Ырынбур)|Алга]] | РКП(б) Ырынбур губкомының татарча иҗтимагый-сәяси газетасы (1919) | [[:d:Q52790805|Q52790805]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-1] |- | style='text-align:right'| 228 | | [[Алга (гәҗит, Сарапул)|Алга]] | Сарапулда чыккан татарча иҗтимагый-сәяси газета (1919-1920) | [[:d:Q52790955|Q52790955]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-2 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-2] |- | style='text-align:right'| 229 | | [[Алга-Көек|Алга Көек]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q18764801|Q18764801]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alga-kek razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alga-kek] |- | style='text-align:right'| 230 | | [[Алга таба (гәҗит)|Алга таба]] | Алабугадагы татарча газета (1919) | [[:d:Q52791313|Q52791313]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-taba razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-taba] |- | style='text-align:right'| 231 | | [[Алга, дошман өстенә!]] | Калинин фронтының татарча газетасы (1942-1945) | [[:d:Q20573241|Q20573241]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-doshman-ehstene razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-doshman-ehstene] |- | style='text-align:right'| 232 | | [[Алгай]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18764806|Q18764806]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/algaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/algaevo] |- | style='text-align:right'| 233 | [[Файл:Quadratic formula.svg|center|128px]] | [[алгебра]] | математика фәненең бер бүлеге; санлы системаларның гомуми үзлекләрен, хәреф тамгалары кулланып төзелгән тигезләмәләр ярдәмендә мәсьәләләр чишүнең гомуми ысулларын өйрәнә | [[:d:Q3968|Q3968]] | [[:commons:Category:Algebra|Algebra]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/algebra razdely/nauka/algebra] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Файл:Автомобильный мост через реку Алдан в Томмоте.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q593548|Алдан районы]]'' | Саха-Якутиянең административ-территориаль берәмлеге | [[:d:Q593548|Q593548]] | [[:commons:Category:Aldansky District|Aldansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-saha/aldanskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-saha/aldanskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Файл:SiltstoneUSGOV.jpg|center|128px]] | [[алевролит]] | утырма тау токымы | [[:d:Q565731|Q565731]] | [[:commons:Category:Siltstone|Siltstone]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/alevrolit razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/alevrolit] |- | style='text-align:right'| 236 | | [[Алик Аланы|Алекина Поляна]] | Татарстанның Тәтеш районы авылы | [[:d:Q18764819|Q18764819]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alekina-polyana razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alekina-polyana] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Файл:Александр Агабабов.gif|center|128px]] | [[Александр Агабабов]] | офтальмолог, медицина докторы (1893), профессор (1905) | [[:d:Q64869355|Q64869355]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/agababov-aleksandr-grigorevich razdely/nauka/personalii/agababov-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 238 | | ''[[:d:Q140889277|Александр Аганин]]'' | математик, физика-математика фәннәре докторы (2000), ТРның атказанган фән эшлеклесе (2005) | [[:d:Q140889277|Q140889277]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/aganin-aleksandr-alekseevich razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/aganin-aleksandr-alekseevich] |- | style='text-align:right'| 239 | | [[Александр Алга]] | чуаш шагыйре, тәрҗемәчесе, әдәби тәнкыйтьче, Чуаш АССРның халык шагыйре (1970) | [[:d:Q4060629|Q4060629]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/alga-aleksandr-egorovich razdely/kultura/literatura/personalii/alga-aleksandr-egorovich] |- | style='text-align:right'| 240 | | ''[[:d:Q140889471|Александр Александровский]]'' | химия машиналары төзү гыйлеме белгече (1929-1992), техник фәннәр докторы (1977), профессор (1980), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1989) | [[:d:Q140889471|Q140889471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/aleksandrovskij-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/aleksandrovskij-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 241 | [[Файл:Alemasov AM.jpg|center|128px]] | [[Александр Алемасов]] | совет фирка һәм сәясәт эшлеклесе | [[:d:Q20803740|Q20803740]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/alemasov-aleksandr-mihajlovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/alemasov-aleksandr-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 242 | | ''[[:d:Q140892620|Александр Анисимов]]'' | биофизик, физика-математика фәннәре докторы (1988), профессор (1998) | [[:d:Q140892620|Q140892620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/anisimov-aleksandr-vasilevich razdely/nauka/personalii/anisimov-aleksandr-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 243 | | ''[[:d:Q12647504|Александр Анушкин]]'' | журналист, библиограф (1903-1978) | [[:d:Q12647504|Q12647504]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/anushkin-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/anushkin-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 244 | | [[Александр Аплечеев]] | 1768-1802, РИ дәүләт эшлеклесе, Казан губернаторы | [[:d:Q25555582|Q25555582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aplecheev-aleksandr-andreevich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aplecheev-aleksandr-andreevich] |- | style='text-align:right'| 245 | [[Файл:A. E. Arbuzov 1914.jpg|center|128px]] | [[Александр Арбузов]] | РИ һәм ССРБ химик-органигы (1877-1968), химик-фосфорорганиклар фәнни мәктәбенә нигез салучы, СССР Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (1942, 1932 елдан мөхбир әгъза) | [[:d:Q900359|Q900359]] | [[:commons:Category:Aleksandr Arbuzov|Aleksandr Arbuzov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/arbuzov-aleksandr-erminingeldovich razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/arbuzov-aleksandr-erminingeldovich] |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:Артемьев, Александр Иванович.png|center|128px]] | [[Александр Иванович Артемьев|Александр Артемьев]] | Россия империясе журналисты, статист, географ, рус тарихы магистры (1820-1874) | [[:d:Q4070220|Q4070220]] | [[:commons:Category:Alexandr Artemiev|Alexandr Artemiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/artemev-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/artemev-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 247 | | ''[[:d:Q140893564|Александр Арутюнян]]'' | механика гыйлеме белгече (1925-1981), техник фәннәр докторы (1980) | [[:d:Q140893564|Q140893564]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arutyunyan-aleksandr-eryomovich razdely/nauka/personalii/arutyunyan-aleksandr-eryomovich] |- | style='text-align:right'| 248 | [[Файл:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary B82 17-6.jpg|center|128px]] | [[Александр Архангельский (1854)|Александр Архангельский]] | Әдәбият галиме (1854-1926), Петербург Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1904), Казан университетының атказанган профессоры (1907) | [[:d:Q3917984|Q3917984]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arhangelskij-aleksandr-semenovich razdely/nauka/personalii/arhangelskij-aleksandr-semenovich] |- | style='text-align:right'| 249 | | [[Александр Афанасьев]] | Советлар Союзы Герое (1945 елның 24 марты, вафатыннан соң), өлкән лейтенант (1944) | [[:d:Q4072583|Q4072583]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/afanasev-aleksandr-petrovich razdely/voennoe-delo/shheslr/afanasev-aleksandr-petrovich] |- | style='text-align:right'| 250 | | ''[[:d:Q140894087|Александр Афанасьев]]'' | журналист (1931-2005), тарих фәннәре кандидаты (1968), ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (2001) | [[:d:Q140894087|Q140894087]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/afanasev-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/afanasev-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 251 | | [[Александр Баев]] | биохимик (1903-1994), химия фәннәре докторы (1967), СССР Фәннәр академиясе академигы (1970; мөхбир әгъза – 1968) һәм ВАСХНИЛның хакыйкый әгъзасы (1985), Социалистик Хезмәт Герое (1981) | [[:d:Q4075035|Q4075035]] | [[:commons:Category:Aleksandr Aleksandrovich Baev|Aleksandr Aleksandrovich Baev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/baev-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/baev-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 252 | | [[Александр Бажанов]] | хокук белгече (1898-1983), юридик фәннәр докторы (1959), профессор (1962), РСФСРның атказанган хокук белгече (1969) | [[:d:Q62604056|Q62604056]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bazhanov-aleksandr-tihonovich razdely/nauka/personalii/bazhanov-aleksandr-tihonovich] |- | style='text-align:right'| 253 | | [[Александр Балакин]] | физик, физика-математика фәннәре докторы (2000) | [[:d:Q63037835|Q63037835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/balakin-aleksandr-borisovich razdely/nauka/personalii/balakin-aleksandr-borisovich] |- | style='text-align:right'| 254 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | ССРБ һәм РФ балалар табибе, медицина фәннәре докторы (1979), профессор (1982). Россия медицина фәннәре академиясе академигы (1995) | [[:d:Q65177702|Q65177702]] | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/baranov-aleksandr-aleksandrovich razdely/zdravoohranenie/personalii/baranov-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 255 | | [[Александр Барсков]] | совет ветеринария табибе (1898-1953), авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1942), профессор (1945) | [[:d:Q63109100|Q63109100]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/barskov-aleksandr-makarovich razdely/nauka/personalii/barskov-aleksandr-makarovich] |- | style='text-align:right'| 256 | | [[Александр Бендецкий]] | совет язучысы, тәрҗемәче (1911-1943) | [[:d:Q24846608|Q24846608]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/bendeckij-aleksandr-grigorevich razdely/kultura/literatura/shheslr/bendeckij-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Файл:Alexandre Bennigsen.jpg|center|128px]] | [[Александр Беннигсен]] | Россия империясе тумышлы Франция көнчыгыш галиме, тарихчысы, фәлсәфәчесе (1913-1988) | [[:d:Q4083842|Q4083842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bennigsen-aleksandr razdely/nauka/personalii/bennigsen-aleksandr] |- | style='text-align:right'| 258 | | [[Александр Бережной]] | ССРБ һәм РФ җылылык физикасы гыйлеме белгече (1925-2009), техник фәннәр докторы (1989), профессор (1991) | [[:d:Q63347607|Q63347607]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/berezhnoj-aleksandr-nikolaevich razdely/nauka/personalii/berezhnoj-aleksandr-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 259 | | [[Александр Беркутов]] | очучы (1911-1962), Советлар Союзы Герое (2.08.1944), подполковник (1946) | [[:d:Q2832554|Q2832554]] | [[:commons:Category:Aleksandr Maksimovich Berkutov|Aleksandr Maksimovich Berkutov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/berkutov-aleksandr-maksimovich razdely/voennoe-delo/shheslr/berkutov-aleksandr-maksimovich] |- | style='text-align:right'| 260 | | [[Александр Берлин]] | ССРБ һәм РФ химия галиме (т. 1940), химия фәннәре докторы (1974), Россия Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1994) | [[:d:Q4084967|Q4084967]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/berlin-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/berlin-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 261 | | [[Александр Бирюлин|Александр Бирүлин]] | токарь (1929-1992), Социалистик Хезмәт Герое (1988) | [[:d:Q18634091|Q18634091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/biryulin-aleksandr-ivanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/biryulin-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 262 | [[Файл:Александровская слобода заинск.jpg|center|128px]] | [[Александр Бистәсе]] | Татарстанның Зәй районы авылы | [[:d:Q19868371|Q19868371]] | [[:commons:Category:Aleksandrovskaya Sloboda (Tatarstan)|Aleksandrovskaya Sloboda (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aleksandr-bistse razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aleksandr-bistse] |- | style='text-align:right'| 263 | | [[Александр Богоявленский]] | химик, химия фәннәре докторы (1954), профессор (1955), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1958) | [[:d:Q63847740|Q63847740]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-aleksandr-feoktistovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-aleksandr-feoktistovich] |- | style='text-align:right'| 264 | | ''[[:d:Q133105166|Александр Гинцбург]]'' | Казан губернасы хезмәт комиссары урынбасары һәм социаль тәэминат комиссары (1898-1918) | [[:d:Q133105166|Q133105166]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gincburg-aleksandr-grigorevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gincburg-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 265 | | ''[[:d:Q117716207|Александр Карпов]]'' | ТАССР хуҗалык һәм сәясәт эшлеклесе (1890-1937), 1921 елда КПСС өлкә комитетының беренче секретаре | [[:d:Q117716207|Q117716207]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/karpov-aleksandr-ivanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/karpov-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Файл:Grave of Aleksandr Klucharyov (2023-05-09) 04.jpg|center|128px]] | [[Александр Ключарёв|Александр Ключарев]] | ССРБ композиторы, музыка-җәмәгать эшлеклесе, фольклорчы (1906-1972) | [[:d:Q15126568|Q15126568]] | [[:commons:Category:Aleksandr Klucharyov|Aleksandr Klucharyov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/klyucharyov-aleksandr-sergeevich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/klyucharyov-aleksandr-sergeevich] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Файл:Kokorev self-portrait (2024-03-15) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131624491|Александр Кокорев]]'' | РИ һәм ССРБ нәкышьчесе, педагог (1869-1944) | [[:d:Q131624491|Q131624491]] | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Kokorev|Aleksandr Mikhaylovich Kokorev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/kokorev-aleksandr-mihajlovich razdely/obrazovanie/personalii/kokorev-aleksandr-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 268 | [[Файл:Aleksandr Litvinov (1930).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50220844|Александр Литвинов]]'' | 1861-1933, скрипкачы, дирижёр, педагог, музыка-җәмәгать эшлеклесе, ТАССРның атказанган артисты (1926, беренче) | [[:d:Q50220844|Q50220844]] | [[:commons:Category:Aleksandr Litvinov (conductor)|Aleksandr Litvinov (conductor)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/litvinov-aleksandr-aleksandrovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/litvinov-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 269 | | ''[[:d:Q140921708|Александр Туган-Мирза-Барановский]]'' | Польша-Литва татарларыннан Россия империясе офицеры (1847-19??), генерал-лейтенант (1904), Георгий кавалеры | [[:d:Q140921708|Q140921708]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/personalii/baranovskij-tugan-mirza-aleksandr-davidovich razdely/voennoe-delo/personalii/baranovskij-tugan-mirza-aleksandr-davidovich] |- | style='text-align:right'| 270 | [[Файл:Aleksandr Fedotov (2017-03-18).jpg|center|128px]] | [[Александр Федотов (1955)|Александр Федотов]] | рәссам-нәкышьче (Казан, Татарстан, Россия) | [[:d:Q118291872|Q118291872]] | [[:commons:Category:Aleksandr Fedotov (painter)|Aleksandr Fedotov (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fedotov-aleksandr-sergeevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fedotov-aleksandr-sergeevich] |- | style='text-align:right'| 271 | [[Файл:Aleksandr Šadrikof.jpg|center|128px]] | [[Александр Шадриков]] | Татарстан экология һәм табигый байлыклар министры | [[:d:Q56839961|Q56839961]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shadrikov-aleksandr-valerevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shadrikov-aleksandr-valerevich] |- | style='text-align:right'| 272 | | ''[[:d:Q135896474|Александр Шмидт]]'' | РИ архитекторы (1783-1843) | [[:d:Q135896474|Q135896474]] | [[:commons:Category:Aleksandr Shmidt|Aleksandr Shmidt]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shmidt-aleksandr-kirillovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shmidt-aleksandr-kirillovich] |- | style='text-align:right'| 273 | | ''[[:d:Q1338017|Александр Әлмәтов]]'' | татар совет хоккейчысы (1940-1992), СССРның атказанган спорт остасы (1963) | [[:d:Q1338017|Q1338017]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/shheslr/lmtov-aleksandr-dlt-uly razdely/sport/shheslr/lmtov-aleksandr-dlt-uly] |- | style='text-align:right'| 274 | | [[Александра Безина]] | ССРБ һәм РФ хокук белгече (1932-2020), юридик фәннәр докторы (1982), профессор (1983), ТССРның атказанган фән эшлеклесе (1991) | [[:d:Q63242369|Q63242369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bezina-aleksandra-konstantinovna razdely/nauka/personalii/bezina-aleksandra-konstantinovna] |- | style='text-align:right'| 275 | [[Файл:Казанский Дом ученых (19.06.06) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)|Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе]] | Сәүдәгәр К.Л.Крупеников тырышлыгы белән Казанда 1845 елның февралендә нигез салынган ятимханә | [[:d:Q55681898|Q55681898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/aleksandrinskij-detskij-priyut razdely/istoriya/novoe-vremya/aleksandrinskij-detskij-priyut] |- | style='text-align:right'| 276 | [[Файл:Kazan Kremlevskaya Street Alexandrovsky Passage 08-2016.jpg|center|128px]] | [[Александров пассажы (Казан)|Александров пассажы]] | | [[:d:Q4061460|Q4061460]] | [[:commons:Category:Alexandrovsky Passage, Kazan|Alexandrovsky Passage, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/aleksandrovlar-passazhy razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/aleksandrovlar-passazhy] |- | style='text-align:right'| 277 | | [[Алексеевск аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444494|Q31444494]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/alekseevskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/alekseevskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 278 | [[Файл:Kama River in Alexeyevsky District.jpg|center|128px]] | [[Алексеевск районы]] | | [[:d:Q2603517|Q2603517]] | [[:commons:Category:Alexeyevsky District, Tatarstan|Alexeyevsky District, Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/alekseevsk-rajony-1 tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/alekseevsk-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 279 | [[Файл:Alexeyevskoye, Tatarstan (2022-07-16) 04.jpg|center|128px]] | [[Алексеевское]] | РФның Татарстан республикасы Алексеевск районындагы шәһәр тибындагы бистә, район үзәге | [[:d:Q287401|Q287401]] | [[:commons:Category:Alexeyevskoye (Tatarstan)|Alexeyevskoye (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/alekseevsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/alekseevsk] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:Composer Almaz Munasypov.jpg|center|128px]] | [[Алмаз Монасыйпов]] | совет татар композиторы | [[:d:Q20587318|Q20587318]] | [[:commons:Category:Almaz Monasypov|Almaz Monasypov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasyjpov-almaz-zakir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasyjpov-almaz-zakir-uly] |- | style='text-align:right'| 281 | [[Файл:Alsu Gainullina (2013-08-30).jpg|center|128px]] | [[Алсу Гайнуллина]] | Татарстан АССР һәм Россиянең халык артисты | [[:d:Q20578411|Q20578411]] | [[:commons:Category:Alsu Gainullina|Alsu Gainullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullina-alsu-askarovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullina-alsu-askarovna] |- | style='text-align:right'| 282 | | [[Альберт Леман]] | ССРБ һәм РФ композиторы, пианист, педагог, музыка-җәмәгать эшлеклесе (1915-1998) | [[:d:Q324938|Q324938]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/leman-albert-semyonovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/leman-albert-semyonovich] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Файл:Institute14.jpg|center|128px]] | [[Альфред Халиков исемендәге Археология институты]] | | [[:d:Q86667162|Q86667162]] | [[:commons:Category:Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov|Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-arheologii-imeni-hhalikova razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-arheologii-imeni-hhalikova] |- | style='text-align:right'| 284 | [[Файл:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] | [[аналитик химия]] | | [[:d:Q2346|Q2346]] | [[:commons:Category:Analytical chemistry|Analytical chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/analiticheskaya-himiya razdely/nauka/analiticheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 285 | [[Файл:Andrey Ant. Piontkovsky.jpg|center|128px]] | [[Андрей Пионтковский (1862)|Андрей Пионтковский]] | РИ хокук белгече, криминалист (1862-1915) | [[:d:Q4363187|Q4363187]] | [[:commons:Category:Andrey Antonovich Piontkovsky|Andrey Antonovich Piontkovsky]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/piontkovskij-andrej-antonovich razdely/nauka/personalii/piontkovskij-andrej-antonovich] |- | style='text-align:right'| 286 | | ''[[:d:Q137715818|Андрей Прокопьев]]'' | нәкышьче, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1980) | [[:d:Q137715818|Q137715818]] | [[:commons:Category:Andrey Prokopyev (painter)|Andrey Prokopyev (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/prokopev-andrej-lavrentevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/prokopev-andrej-lavrentevich] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Файл:Rodionova Anna Nikolaevna (1751-1827).png|center|128px]] | ''[[:d:Q67900902|Анна Родионова]]'' | Казан алпавыты | [[:d:Q67900902|Q67900902]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/rodionova-anna-nikolaevna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/rodionova-anna-nikolaevna] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Файл:Portale Leonardo da Vinci.png|center|128px]] | [[антропология]] | | [[:d:Q23404|Q23404]] | [[:commons:Category:Anthropology|Anthropology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/antropologiya razdely/nauka/antropologiya] |- | style='text-align:right'| 289 | | [[Апас]] | | [[:d:Q2627359|Q2627359]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/apas razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/apas] |- | style='text-align:right'| 290 | | [[Арбор (елга)|Арбор]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының сул кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q484203|Q484203]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/arbor razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/arbor] |- | style='text-align:right'| 291 | | [[Аргамак (журнал)|Аргамак]] | айлык иҗтимагый-сәяси, әдәби-нәфис журнал (Чаллы, 1991-2000, татар-рус) | [[:d:Q25556885|Q25556885]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/argamak razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/argamak] |- | style='text-align:right'| 292 | | [[Ариф Енбаев]] | | [[:d:Q24846570|Q24846570]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enbaev-garif-arif-muhammadzhanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enbaev-garif-arif-muhammadzhanovich] |- | style='text-align:right'| 293 | | [[Арттагы күл]] | | [[:d:Q13203242|Q13203242]] | | |- | style='text-align:right'| 294 | | [[Артъелга]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Каргалы елгасының (Чишмә елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q11114808|Q11114808]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/artelga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/artelga] |- | style='text-align:right'| 295 | [[Файл:Arsk train station, Gor'kovskaya railways, Russia. Main hall view.jpg|center|128px]] | [[Арча]] | Татарстандагы шәһәр, Арча районының үзəгe | [[:d:Q103985|Q103985]] | [[:commons:Category:Arsk|Arsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/archa razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/archa] |- | style='text-align:right'| 296 | [[Файл:Лес Кырлай возле музея Габдуллы Тукая.jpg|center|128px]] | [[Арча районы]] | муниципаль район (ТР, РФ) | [[:d:Q375561|Q375561]] | [[:commons:Category:Arsky District|Arsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/archa-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/archa-rajony] |- | style='text-align:right'| 297 | [[Файл:Myrmeleon acer.jpg|center|128px]] | [[Арыслан бөҗәкләр]] | | [[:d:Q231439|Q231439]] | [[:commons:Category:Myrmeleontidae|Myrmeleontidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/aryslan-bklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/aryslan-bklr] |- | style='text-align:right'| 298 | | [[Асия Хәйруллина]] | | [[:d:Q20594574|Q20594574]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hajrullina-asiya-hasanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hajrullina-asiya-hasanovna] |- | style='text-align:right'| 299 | [[Файл:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] | [[астрономия]] | күк йөзендә урнашкан барлык системаларны өйрәнгән фәнне һәм белем өлкәсен белдергән термин | [[:d:Q333|Q333]] | [[:commons:Category:Astronomy|Astronomy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/astronomiya razdely/nauka/astronomiya] |- | style='text-align:right'| 300 | [[Файл:IMG Ata river.jpg|center|128px]] | [[Ата (елга)|Ата (Инча)]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешан кушылдыгы | [[:d:Q32289413|Q32289413]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ata razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ata] |- | style='text-align:right'| 301 | | [[Атаман күле]] | | [[:d:Q13203270|Q13203270]] | | |- | style='text-align:right'| 302 | | [[Адав-Толымбай|Атау-Толымбай]] | Татарстанның Буа районындагы авыл, Карлы елгасы буенда, Буа шәһәреннән 3 км көньяк-көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q4057208|Q4057208]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/adav-tolymbaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/adav-tolymbaj] |- | style='text-align:right'| 303 | | [[Укмас|Атмас]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бәтке елгасының (Кама елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556918|Q6556918]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/atmas razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/atmas] |- | style='text-align:right'| 304 | | [[Аты]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q13203279|Q13203279]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aty razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aty] |- | style='text-align:right'| 305 | | [[Аулаш (елга)|Аулаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зыча елгасының уң кушылдыгы (Зәй бассейнында) | [[:d:Q1089976|Q1089976]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aulash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aulash] |- | style='text-align:right'| 306 | [[Файл:Ahyrzaman kitaby (2024-04-02) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126189519|Ахырзаман китабы]]'' | Дини нәсыйхәт әдәбияты истәлеге (1847 елдан соң түгел) | [[:d:Q126189519|Q126189519]] | [[:commons:Category:Ahyrzaman kitaby|Ahyrzaman kitaby]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/tatarskaya-literatura/ahyrzaman-kitaby razdely/kultura/literatura/tatarskaya-literatura/ahyrzaman-kitaby] |- | style='text-align:right'| 307 | | [[Ашбула]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q13203298|Q13203298]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashbula razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashbula] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Файл:Vysokogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Ашыт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1068282|Q1068282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashyt] |- | style='text-align:right'| 309 | | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | [[:d:Q1755818|Q1755818]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/naberezhnochelninskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/naberezhnochelninskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 310 | | [[Аң (труппа)|Аң]] | 1918-1921 елгы Казан татар театраль труппасы | [[:d:Q31444533|Q31444533]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/ang razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/ang] |- | style='text-align:right'| 311 | | [[Баганалы]] | Татарстан елагсы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4074692|Q4074692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baganaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baganaly] |- | style='text-align:right'| 312 | | [[Баграж (Зәй кушылдыгы)|Баграж]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1096859|Q1096859]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh] |- | style='text-align:right'| 313 | | [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)|Баграж]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q12532687|Q12532687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh-1] |- | style='text-align:right'| 314 | | [[Байлангар]] | | [[:d:Q4075624|Q4075624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bajlyangar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bajlyangar] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Файл:Bogatye Saby, Respublika Tatarstan, Russia, 422060 - panoramio (5).jpg|center|128px]] | [[Байлар Сабасы]] | Саба муниципаль районының үзәге | [[:d:Q4089064|Q4089064]] | [[:commons:Category:Bogatye Saby|Bogatye Saby]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bajlar-sabasy razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bajlar-sabasy] |- | style='text-align:right'| 316 | | [[Байназар Әлминов]] | | [[:d:Q20598699|Q20598699]] | [[:commons:Category:Baynazar Almenov|Baynazar Almenov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lminov-bajnazar-mostafa-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lminov-bajnazar-mostafa-uly] |- | style='text-align:right'| 317 | [[Файл:Hylarana Wynaad.jpg|center|128px]] | [[Бакалар]] | | [[:d:Q6408|Q6408]] | [[:commons:Category:Ranidae|Ranidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bakalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bakalar] |- | style='text-align:right'| 318 | [[Файл:Баки Урманче за работой.jpg|center|128px]] | [[Бакый Урманче]] | татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (1960) һәм РСФСРның (1982) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (1967) | [[:d:Q1047771|Q1047771]] | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/urmanche-bakyj razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/urmanche-bakyj] |- | style='text-align:right'| 319 | [[Файл:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] | [[бал корты]] | | [[:d:Q30034|Q30034]] | [[:commons:Category:Apis mellifera|Apis mellifera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bal-korty razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bal-korty] |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q9311671|балалар ятимханәсе]]'' | ятимнәрне һәм ярлы гаиләләрдән булган балаларны тәрбияләү һәм укыту өчен ачылган хәйрия йортлары | [[:d:Q9311671|Q9311671]] | [[:commons:Category:Children's homes|Children's homes]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/detskie-priyuty razdely/obrazovanie/detskie-priyuty] |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q20484462|Баланлы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягында | [[:d:Q20484462|Q20484462]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/balanly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/balanly] |- | style='text-align:right'| 322 | [[Файл:Callambulyx tatarinovii.JPG|center|128px]] | [[Балкараклар]] | | [[:d:Q157683|Q157683]] | [[:commons:Category:Sphingidae|Sphingidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balkaraklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balkaraklar] |- | style='text-align:right'| 323 | | [[Баллы (Куак кушылдыгы)|Баллы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Куак елгасының уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q12533283|Q12533283]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bally razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bally] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Ат чабышы2018.jpg|center|128px]] | [[Балтач]] | | [[:d:Q2012710|Q2012710]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/baltach razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/baltach] |- | style='text-align:right'| 325 | [[Файл:Кара-куль.jpg|center|128px]] | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | | [[:d:Q2670313|Q2670313]] | [[:commons:Category:Baltasinsky District|Baltasinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/baltach-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/baltach-rajony] |- | style='text-align:right'| 326 | | [[Балык Бистәсе]] | | [[:d:Q4401600|Q4401600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/rybnaya-sloboda razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/rybnaya-sloboda] |- | style='text-align:right'| 327 | | [[Балык Бистәсе агротехник техникумы]] | | [[:d:Q31444497|Q31444497]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/rybno-slobodskoj-agrotekhnicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/rybno-slobodskoj-agrotekhnicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 328 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Балык Бистәсе районы]] | Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q2220342|Q2220342]] | [[:commons:Category:Rybno-Slobodsky District|Rybno-Slobodsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/rybno-slobodskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/rybno-slobodskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 329 | | [[Балыклы (Кукмара районы)]] | | [[:d:Q4077033|Q4077033]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/balykly razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/balykly] |- | style='text-align:right'| 330 | [[Файл:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]] | [[балыкчы карчыга]] | | [[:d:Q25332|Q25332]] | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balykchy-karchyga razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balykchy-karchyga] |- | style='text-align:right'| 331 | | [[Баравыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Суша елгасының сул кушылдыгы (Чулман елгасы бассейны) | [[:d:Q12536101|Q12536101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baravysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baravysh] |- | style='text-align:right'| 332 | | [[Барый Әхтәмов]] | балет артисты, ТАССРның атказанган артисты (1945) | [[:d:Q22696929|Q22696929]] | [[:commons:Category:Gabdulbari Ahtyamov|Gabdulbari Ahtyamov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/htmov-bari razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/htmov-bari] |- | style='text-align:right'| 333 | | [[Бастырма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зичәнең сул кушылдыгы (Зәй елгасы бассейны) | [[:d:Q13203393|Q13203393]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bastyrma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bastyrma] |- | style='text-align:right'| 334 | | [[Батрас]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q6566412|Q6566412]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/batras razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/batras] |- | style='text-align:right'| 335 | | [[Бату Мулюков]] | татар композиторы | [[:d:Q13203397|Q13203397]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mulyukov-batu-gataullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mulyukov-batu-gataullovich] |- | style='text-align:right'| 336 | [[Файл:Холм и город.jpg|center|128px]] | [[Баулы]] | Татарстан республикасындагы шәһәр, Баулы районы үзәге | [[:d:Q104345|Q104345]] | [[:commons:Category:Bavly|Bavly]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bauly razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bauly] |- | style='text-align:right'| 337 | | [[Баулы (елга)|Баулы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4074643|Q4074643]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bauly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bauly] |- | style='text-align:right'| 338 | | [[Баулы аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444478|Q31444478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bavlinskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bavlinskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 339 | [[Файл:М5 2.JPG|center|128px]] | [[Баулы районы]] | ТР муниципаль районы (РФ) | [[:d:Q2220393|Q2220393]] | [[:commons:Category:Bavlinsky District|Bavlinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/bauly-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/bauly-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 340 | | [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13203406|Q13203406]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bash-arbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bash-arbash] |- | style='text-align:right'| 341 | | [[Баһаветдин Вәисев]] | | [[:d:Q4102428|Q4102428]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/vaisov-bagautdin razdely/religiya/islam/personalii/vaisov-bagautdin] |- | style='text-align:right'| 342 | [[Файл:Императорская Казанская гимназия.jpg|center|128px]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[:d:Q4348842|Q4348842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-pervaya-muzhskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-pervaya-muzhskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 343 | | [[Бидәңге]] | Сөмбер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алды төбәгендәге Кылнаның сул кушылдыгы (Зөя бассейны) | [[:d:Q4080591|Q4080591]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bidge razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bidge] |- | style='text-align:right'| 344 | [[Файл:Озеро Кара-куль вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Биектау районы]] | Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q2220459|Q2220459]] | [[:commons:Category:Vysokogorsky District|Vysokogorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/biektau-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/biektau-rajony] |- | style='text-align:right'| 345 | [[Файл:Красота. Река Бездна. Никольское. Спасский р-н. РТ. Октябрь 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Идел кушылдыгы)|Бизнә]] | елга, Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1076341|Q1076341]] | [[:commons:Category:Bezdna river|Bezdna river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Файл:Нацпарк "Чаваш вармане".jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)|Бизнә]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сура елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4080866|Q4080866]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn-1] |- | style='text-align:right'| 347 | | [[Биклән (елга)|Биклән]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1094997|Q1094997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bikln razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bikln] |- | style='text-align:right'| 348 | | [[Биләр (елга)|Биләр]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q13203506|Q13203506]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bilr razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bilr] |- | style='text-align:right'| 349 | | [[Бимә (Кырыкмас кушылдыгы)|Бимә]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның сул кушылдыгы (Иж елгасы бассейны) | [[:d:Q4086815|Q4086815]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bim razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bim] |- | style='text-align:right'| 350 | [[Файл:Biology-0001.jpg|center|128px]] | [[биология]] | тере тормышны, тереклекне һәм аның табигать белән бәйләнешен өйрәнә торган фән | [[:d:Q420|Q420]] | [[:commons:Category:Biology|Biology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/biologiya razdely/nauka/biologiya] |- | style='text-align:right'| 351 | | [[Бирәзә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556582|Q6556582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/birz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/birz] |- | style='text-align:right'| 352 | | [[Битләнгер]] | | [[:d:Q2855906|Q2855906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bitlyangur razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bitlyangur] |- | style='text-align:right'| 353 | | [[Биҗады]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4081160|Q4081160]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/biady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/biady] |- | style='text-align:right'| 354 | [[Файл:Bula river batyr.jpg|center|128px]] | [[Бола (елга)|Бола]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q2997199|Q2997199]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bola razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bola] |- | style='text-align:right'| 355 | [[Файл:Bolgar mosque.jpeg|center|128px]] | [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | Русиядә шәһәр | [[:d:Q105284|Q105284]] | [[:commons:Category:Bolghar|Bolghar]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bolgar razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bolgar] |- | style='text-align:right'| 356 | | ''[[:d:Q32511429|Болгар (елга)]]'' | Дала Зәе елгасы кушылдыгы Урсалының кушылдыгы | [[:d:Q32511429|Q32511429]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bolgar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bolgar] |- | style='text-align:right'| 357 | [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]] | [[Болгар ислам академиясе]] | 2016 елда Болгар шәһәрендә ачылган югары дини белем бирүче мөселман дини оешмасы | [[:d:Q55657279|Q55657279]] | [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/bolgar-islam-akademiyase razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/bolgar-islam-akademiyase] |- | style='text-align:right'| 358 | | ''[[:d:Q32563834|Борбаш]]'' | елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөренең сул кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q32563834|Q32563834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borbash] |- | style='text-align:right'| 359 | | [[Борды (елга)|Борды]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зичәнең уң кушылдыгы (Зәй елгасы бассейны) | [[:d:Q1094011|Q1094011]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bordy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bordy] |- | style='text-align:right'| 360 | | ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]'' | санитария табибы, сәламәтлек саклау эшлеклесе, медицина фәннәре докторы (1940 ел), профессор (1940 ел) | [[:d:Q111812624|Q111812624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/ginzburg-boris-solomonovich razdely/zdravoohranenie/personalii/ginzburg-boris-solomonovich] |- | style='text-align:right'| 361 | | ''[[:d:Q125364458|Борис Шубин]]'' | рәссам-керәч сәнгате остасы, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1982) | [[:d:Q125364458|Q125364458]] | [[:commons:Category:Boris Shubin|Boris Shubin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/shubin-boris-andreevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/shubin-boris-andreevich] |- | style='text-align:right'| 362 | | [[Борнай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Атаның уң кушылдыгы (Кече Чирмешән елгасы бассейны) | [[:d:Q4099793|Q4099793]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bornaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bornaj] |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q32451519|Боровка]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Урман Чишмәсенең уң кушылдыгы | [[:d:Q32451519|Q32451519]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borovka] |- | style='text-align:right'| 364 | [[Файл:Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg|center|128px]] | [[борчалар]] | | [[:d:Q388162|Q388162]] | [[:commons:Category:Siphonaptera|Siphonaptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/borchalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/borchalar] |- | style='text-align:right'| 365 | | [[Борылык]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ургыдының сул кушылдыгы (Минзәлә елгасы бассейны) | [[:d:Q757266|Q757266]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borylyk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borylyk] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Файл:ZK5mtg8sEcs.jpg|center|128px]] | [[Борындык (Кайбыч районы)|Борындык]] | Кайбыч районыныдагы авыл | [[:d:Q4099917|Q4099917]] | [[:commons:Category:Burunduki, Kaybitsky District|Burunduki, Kaybitsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/burunduki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/burunduki] |- | style='text-align:right'| 367 | | [[Бута (елга)|Бота]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q6566314|Q6566314]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bota razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bota] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Файл:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] | [[ботаника]] | | [[:d:Q441|Q441]] | [[:commons:Category:Botany|Botany]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/botanika razdely/nauka/botanika] |- | style='text-align:right'| 369 | | [[Брустан]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4097284|Q4097284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brustan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brustan] |- | style='text-align:right'| 370 | [[Файл:20240922 145350Здание земской управы, где размещалась 1-я уездная ячейка РСДРП(б), улица Ленина, 52, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | Русиядәге шәһәр | [[:d:Q132846|Q132846]] | [[:commons:Category:Buinsk|Buinsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/buinsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/buinsk] |- | style='text-align:right'| 371 | [[Файл:New fishpool, Glen Strae. - geograph.org.uk - 126317.jpg|center|128px]] | [[Буа (сусаклагыч)|буа]] | ясалма сулык (кечкенә елга, инеш, сыза яки үзәндә корыла) | [[:d:Q3253281|Q3253281]] | [[:commons:Category:Ponds|Ponds]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/bua razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/bua] |- | style='text-align:right'| 372 | | ''[[:d:Q32561190|Буа]]'' | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q32561190|Q32561190]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bua razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bua] |- | style='text-align:right'| 373 | | [[Буа ветеринария техникумы]] | | [[:d:Q31444484|Q31444484]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskij-veterinarnyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskij-veterinarnyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 374 | | [[Буа медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q31444487|Q31444487]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 375 | | [[Буа районы]] | Татарстан (РФ) районы | [[:d:Q2664289|Q2664289]] | [[:commons:Category:Buinsky District|Buinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/buinskij-rajon/buinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/buinskij-rajon/buinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 376 | [[Файл:Здание присутственных мест, улица К. Маркса, 70, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа туган якны өйрәнү музее]] | | [[:d:Q94579177|Q94579177]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzei/muzej-kraevedcheskij-4 razdely/kultura/muzei/muzej-kraevedcheskij-4] |- | style='text-align:right'| 377 | [[Файл:Buzaevo, Tatarstan (2024-06-21) 25.jpg|center|128px]] | [[Бузай]] | Татарстанның Яшел Үзән районындагы авыл. Район үзәгеннән 42 км көньяктарак, Зөя елгасыннан 2 км читтә урнашкан | [[:d:Q19811669|Q19811669]] | [[:commons:Category:Buzaevo (Tatarstan)|Buzaevo (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/buzaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/buzaevo] |- | style='text-align:right'| 378 | | ''[[:d:Q32546741|Буклы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Ургыдының сул кушылдыгы (Минзәлә елгасы бассейны) | [[:d:Q32546741|Q32546741]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bukly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bukly] |- | style='text-align:right'| 379 | | [[Булат (Әрә кушылдыгы)|Булат]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Әрәнең уң кушылдыгы (Зөя елгасы бассейны) | [[:d:Q86104|Q86104]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bulat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bulat] |- | style='text-align:right'| 380 | [[Файл:Bulat Salyakhov (2024-04-22).JPG|center|128px]] | [[Булат Сәлахов]] | | [[:d:Q63169443|Q63169443]] | [[:commons:Category:Bulat Salyakhov|Bulat Salyakhov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salhov-bulat-nuretdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salhov-bulat-nuretdin-uly] |- | style='text-align:right'| 381 | | [[Буралы (елга)|Буралы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулманның аръягындагы Мәлләнең сул кушылдыгы (Ык елгасы бассейны) | [[:d:Q32553257|Q32553257]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buraly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buraly] |- | style='text-align:right'| 382 | | [[Буҗай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Тойманың уң кушылдыгы | [[:d:Q4114789|Q4114789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buaj] |- | style='text-align:right'| 383 | | [[Бырыс]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556572|Q6556572]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/byrys razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/byrys] |- | style='text-align:right'| 384 | | [[Бәзәкә]] | | [[:d:Q18767053|Q18767053]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/bizyaki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/bizyaki] |- | style='text-align:right'| 385 | | [[Бәйрәкә (елга)|Бәйрәкә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q31444520|Q31444520]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bjrk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bjrk] |- | style='text-align:right'| 386 | | [[Бәркләт (елга)|Бәркләт]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Иж елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q12087789|Q12087789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brklt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brklt] |- | style='text-align:right'| 387 | | [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)|Бәрле]] | | [[:d:Q4084968|Q4084968]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle] |- | style='text-align:right'| 388 | | ''[[:d:Q32497298|Бәрле]]'' | Көнбатыш Кама аръягындагы елга, Сәләнгеш елгасының уң кушылдыгы (Олы Сөлчә, Олы Чирмешән елгалары бассейны) | [[:d:Q32497298|Q32497298]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-1] |- | style='text-align:right'| 389 | [[Файл:Бәрле тугае.jpg|center|128px]] | [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] | Татарстан Республикасы Кайбыч районы аша ага торган елга | [[:d:Q4087043|Q4087043]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-2] |- | style='text-align:right'| 390 | | [[Бәрән (елга)|Бәрән (Рәҗәп)]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4077698|Q4077698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brn] |- | style='text-align:right'| 391 | | [[Бәтке (елга)|Бәтке]] | Татарстандагы елга, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q4086010|Q4086010]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke-1] |- | style='text-align:right'| 392 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Бәтке]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556647|Q6556647]] | [[:commons:Category:Betka River|Betka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke] |- | style='text-align:right'| 393 | | [[Бәҗәнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756059|Q756059]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bn] |- | style='text-align:right'| 394 | [[Файл:Memorial BOB Bugulma 01.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында Зәй елгасы башланган җирдә урнашкан шәһәр | [[:d:Q132806|Q132806]] | [[:commons:Category:Bugulma|Bugulma]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bgelm razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bgelm] |- | style='text-align:right'| 395 | | [[Бөгелмә аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444471|Q31444471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 396 | [[Файл:Зима на плотине.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36360246|Бөгелмә Зәе]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q36360246|Q36360246]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bgelm-ze razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bgelm-ze] |- | style='text-align:right'| 397 | | [[Бөгелмә медицина училищесы]] | урта һөнәри уку йорты медицина, юнәлешендә белем бирүче (Бөгелмә, Татарстан, Россия) | [[:d:Q114679478|Q114679478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 398 | [[Файл:Bugulminskoe Spasskoe.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә районы]] | | [[:d:Q2220427|Q2220427]] | [[:commons:Category:Bugulminsky District|Bugulminsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/bgelm-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/bgelm-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 399 | [[Файл:Краеведческий музей Бугульма.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә туган якны өйрәнү музее]] | | [[:d:Q94579150|Q94579150]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzei/kraevedcheskij-muzej-v-gorode-bugulma razdely/kultura/muzei/kraevedcheskij-muzej-v-gorode-bugulma] |- | style='text-align:right'| 400 | [[Файл:Река Бурец в районе села Вахитово 03.jpg|center|128px]] | [[Бөр|Бөре]] | Киров өлкәсе һәм Татарстан республикасы елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q483884|Q483884]] | [[:commons:Category:Burets River|Burets River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bre razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bre] |- | style='text-align:right'| 401 | | [[Бөрсет (елга)|Бөрсет]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6563152|Q6563152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brset razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brset] |- | style='text-align:right'| 402 | | ''[[:d:Q32498989|Бөя]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдында | [[:d:Q32498989|Q32498989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bya] |- | style='text-align:right'| 403 | | [[Ырыс (Ык кушылдыгы)|Ваешур]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4477368|Q4477368]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vaeshur razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vaeshur] |- | style='text-align:right'| 404 | | [[Васил Маликов]] | рәссам, сынчы | [[:d:Q13203668|Q13203668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/malikov-vasil-malik-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/malikov-vasil-malik-uly] |- | style='text-align:right'| 405 | [[Файл:Nikolai Fechin, Vasily Bogatyryov, 1916, НИМРАХ КП-664 149. МБр Ж-146.jpeg|center|128px]] | [[Василий Богатырев]] | РИ һәм ССРБ сынчысы, мөгаллим | [[:d:Q18019570|Q18019570]] | [[:commons:Category:Vasiliy Semyonovich Bogatyryov|Vasiliy Semyonovich Bogatyryov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bogatyryov-vasilij-semenovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bogatyryov-vasilij-semenovich] |- | style='text-align:right'| 406 | [[Файл:Vasiliy Vinogradov.jpg|center|128px]] | [[Василий Виноградов (1874)]] | | [[:d:Q4773388|Q4773388]] | [[:commons:Category:Vasiliy Vinogradov (composer)|Vasiliy Vinogradov (composer)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vinogradov-vasilij-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vinogradov-vasilij-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 407 | [[Файл:Театр имени В.И.Качалова..JPG|center|128px]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | Казан шәһәрендәге театр | [[:d:Q4207790|Q4207790]] | [[:commons:Category:Kazan Drama theater|Kazan Drama theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-zur-drama-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-zur-drama-teatry] |- | style='text-align:right'| 408 | | [[Василий Яблоков]] | математик, педагог, профессор (1931), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1954) | [[:d:Q30114070|Q30114070]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yablokov-vasilij-andreevich razdely/nauka/personalii/yablokov-vasilij-andreevich] |- | style='text-align:right'| 409 | [[Файл:Село Вахитово 11 улица.jpg|center|128px]] | [[Вахит]] | | [[:d:Q4105369|Q4105369]] | [[:commons:Category:Vahitovo, Kukmorsky District|Vahitovo, Kukmorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/vahitovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/vahitovo] |- | style='text-align:right'| 410 | | ''[[:d:Q21600041|Вера Улик]]'' | | [[:d:Q21600041|Q21600041]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ulik-vera-iosifovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ulik-vera-iosifovna] |- | style='text-align:right'| 411 | | [[Виктор Меньшиков]] | педиатр, медицина докторы (1906), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1945) | [[:d:Q65126198|Q65126198]] | [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/menshikov-viktor-konstantinovich razdely/zdravoohranenie/personalii/menshikov-viktor-konstantinovich] |- | style='text-align:right'| 412 | | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | монументалист, нәкышьче, график, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1978), ТРның халык рәссамы (1991) | [[:d:Q123420498|Q123420498]] | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fyodorov-viktor-kronidovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fyodorov-viktor-kronidovich] |- | style='text-align:right'| 413 | | ''[[:d:Q124771659|Владимир Бечко-Друзин]]'' | Казан архитекторы (1824-1898) | [[:d:Q124771659|Q124771659]] | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bechko-druzin-vladimir-kuzmich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bechko-druzin-vladimir-kuzmich] |- | style='text-align:right'| 414 | | [[Владимир Богоявленский]] | терапевт, медицина фәннәре докторы (1972), профессор (1972), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976) | [[:d:Q63848019|Q63848019]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-vladimir-feoktistovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-vladimir-feoktistovich] |- | style='text-align:right'| 415 | [[Файл:Владимир Кудряшев.jpg|center|128px]] | [[Владимир Кудряшёв]] | сынчы, график | [[:d:Q15070648|Q15070648]] | [[:commons:Category:Vladimir Kudryashov|Vladimir Kudryashov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kudryashov-vladimir-vladimirovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kudryashov-vladimir-vladimirovich] |- | style='text-align:right'| 416 | | ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]'' | нәкышьче, график, бизәүче-рәссам | [[:d:Q131730115|Q131730115]] | [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/laptev-vladimir-lukich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/laptev-vladimir-lukich] |- | style='text-align:right'| 417 | [[Файл:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] | [[Владимир Ленин]] | РКП(б) сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе, ССРБ нигезләүчесе (1870-1924) | [[:d:Q1394|Q1394]] | [[:commons:Category:Vladimir Lenin|Vladimir Lenin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/lenin-vladimir-ilich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/lenin-vladimir-ilich] |- | style='text-align:right'| 418 | | [[Владимир Праченко]] | | [[:d:Q4376501|Q4376501]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/prachenko-vladimir-vasilevich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/prachenko-vladimir-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 419 | | [[Внучки]] | | [[:d:Q13203732|Q13203732]] | | |- | style='text-align:right'| 420 | | [[Волжско-Камская речь (гәҗит)|Волжско-Камская речь]] | Казанның көндәлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби газетасы (1907-1908) | [[:d:Q53262495|Q53262495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/volzhsko-kamskaya-rech razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/volzhsko-kamskaya-rech] |- | style='text-align:right'| 421 | | [[Вонюшка (Әнҗерә кушылдыгы)|Вонюшка]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Әнҗерә елгасының уң кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q486759|Q486759]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vonyushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vonyushka] |- | style='text-align:right'| 422 | | [[Вязовка (Татарстан)|Вязовка]] | | [[:d:Q4130282|Q4130282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/vyazovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/vyazovka] |- | style='text-align:right'| 423 | | [[Елга (Стәрле кушылдыгы)|Вәрҗәде]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең сул кушылдыгы (Ык елгасы бассейны) | [[:d:Q13055853|Q13055853]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrde razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrde] |- | style='text-align:right'| 424 | | [[Вәрәш (Ык кушылдыгы)|Вәрәш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756770|Q756770]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrsh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrsh] |- | style='text-align:right'| 425 | | ''[[:d:Q36359459|Вәткә]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q36359459|Q36359459]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vtk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vtk] |- | style='text-align:right'| 426 | | ''[[:d:Q140387152|Габбас Сәйфуллин]]'' | татар мөгаллиме (1887-1951) | [[:d:Q140387152|Q140387152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/sajfullin-gabbas-shigabutdinovich razdely/obrazovanie/personalii/sajfullin-gabbas-shigabutdinovich] |- | style='text-align:right'| 427 | [[Файл:Abdulhan Axtamzyan.jpg|center|128px]] | [[Габделхан Әхтәмҗан]] | | [[:d:Q4073183|Q4073183]] | [[:commons:Category:Abdulhan Axtamzyan|Abdulhan Axtamzyan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/ahtamzyan-abdulhan-abdurahmanovich razdely/nauka/personalii/ahtamzyan-abdulhan-abdurahmanovich] |- | style='text-align:right'| 428 | | [[Габделҗаббар Кандалый]] | татар шагыйре (1797-1860) | [[:d:Q13203836|Q13203836]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/kandalyj-gabdeldzhabbar-gabdelmadzhid-ugyly razdely/kultura/literatura/personalii/kandalyj-gabdeldzhabbar-gabdelmadzhid-ugyly] |- | style='text-align:right'| 429 | | [[Габделәхәт Бәкерев]] | | [[:d:Q21088655|Q21088655]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bakirov-abdulhalat-abdullatypovich razdely/nauka/personalii/bakirov-abdulhalat-abdullatypovich] |- | style='text-align:right'| 430 | | [[Габдрахман Ильяси]] | | [[:d:Q21099128|Q21099128]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/ilyasi-gabdrahman-mhmmdmin-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/ilyasi-gabdrahman-mhmmdmin-uly] |- | style='text-align:right'| 431 | | [[Габдрахман Рәфыйков]] | мөгаллим, Хезмәт Батыры | [[:d:Q123694625|Q123694625]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich] |- | style='text-align:right'| 432 | [[Файл:Abdurrashid Ibrahimov.jpg|center|128px]] | [[Габдрәшит Ибраһимов]] | | [[:d:Q117114|Q117114]] | [[:commons:Category:Abdurresid Ibrahim|Abdurresid Ibrahim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/ibragimov-rashit-gabderashit razdely/religiya/islam/personalii/ibragimov-rashit-gabderashit] |- | style='text-align:right'| 433 | [[Файл:ApanayGabdulla.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Апанаев (1862)|Габдулла Апанаев]] | татар имамы, мөгаллим һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q20574216|Q20574216]] | [[:commons:Category:Gabdulla Apanaev|Gabdulla Apanaev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/apanaev-gabdulla-abdulkarimovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/apanaev-gabdulla-abdulkarimovich] |- | style='text-align:right'| 434 | | [[Габдулла Буби]] | | [[:d:Q61135788|Q61135788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullin-gabdulla razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullin-gabdulla] |- | style='text-align:right'| 435 | | [[Габдулла Вилданов]] | | [[:d:Q18236573|Q18236573]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bildanov-abdulla razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bildanov-abdulla] |- | style='text-align:right'| 436 | | [[Габдулла Рәхимкулов]] | җырчы, Татарстан Республикасының халык артисты (1996 ел) | [[:d:Q13203847|Q13203847]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rhimkulov-gabdulla-mhmmtgali-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rhimkulov-gabdulla-mhmmtgali-uly] |- | style='text-align:right'| 437 | [[Файл:Tuqay portrait.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Тукай]] | татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе | [[:d:Q315279|Q315279]] | [[:commons:Category:Gabdulla Tukay|Gabdulla Tukay]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/tukaj-gabdulla razdely/kultura/literatura/shheslr/tukaj-gabdulla] |- | style='text-align:right'| 438 | | [[Газиз Әлмөхәммәтов]] | җырчы (тенор), композитор, педагог, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q2034203|Q2034203]] | [[:commons:Category:Gaziz Almukhametov|Gaziz Almukhametov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/lmhmmdov-gaziz-salih-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/lmhmmdov-gaziz-salih-uly] |- | style='text-align:right'| 439 | [[Файл:Gaynanutdin Vaisov (1917) 01.jpg|center|128px]] | [[Гайнан Вәисев]] | | [[:d:Q30610159|Q30610159]] | [[:commons:Category:Gaynanutdin Vaisov|Gaynanutdin Vaisov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/visov-gajnan razdely/religiya/islam/shheslr/visov-gajnan] |- | style='text-align:right'| 440 | [[Файл:Гайса Хамидуллович Еникеев (Еникиев, 1864-1931) в 1910.png|center|128px]] | [[Гайсә Еникеев]] | сәясәтче, мәгърифәтче, этнограф | [[:d:Q13203857|Q13203857]] | [[:commons:Category:Gaisa Khamidulovich Enikeev|Gaisa Khamidulovich Enikeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enikeev-enikiev-gajsa-hamidullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enikeev-enikiev-gajsa-hamidullovich] |- | style='text-align:right'| 441 | [[Файл:Казанский Дом ученых (19.06.06) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Галимнәр йорты (Казан)]] | | [[:d:Q4165612|Q4165612]] | [[:commons:Category:House of scientists (Kazan)|House of scientists (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/dom-uchyonyh-rt razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/dom-uchyonyh-rt] |- | style='text-align:right'| 442 | | [[Галимулла Әсхәдуллин]] | фрезерчы, Социалистик Хезмәт Герое (1974) | [[:d:Q18045284|Q18045284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/askhadullin-galimulla-askhadullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/askhadullin-galimulla-askhadullovich] |- | style='text-align:right'| 443 | | [[Галимҗан Акчурин]] | татар совет фирка эшлеклесе, шагыйрь, тәрҗемәче, тарихчы (1895-1933) | [[:d:Q62414922|Q62414922]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akchurin-alimdzhan-kalimullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akchurin-alimdzhan-kalimullovich] |- | style='text-align:right'| 444 | | [[Галимҗан Нигъмәти]] | күренекле татар язучысы, әдәбият галиме, тәнкыйтьче һәм педагог | [[:d:Q13203873|Q13203873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/nigmati-nigmatullin-galimdzhan-amirdzhanovich razdely/kultura/literatura/personalii/nigmati-nigmatullin-galimdzhan-amirdzhanovich] |- | style='text-align:right'| 445 | [[Файл:Galimzhan Sharaf, 1925.jpg|center|128px]] | [[Галимҗан Шәрәф]] | татар җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, тел белгече (1897-1950) | [[:d:Q30610161|Q30610161]] | [[:commons:Category:Galimzhan Sharaf|Galimzhan Sharaf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shrf-galiman-shrfetdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shrf-galiman-shrfetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 446 | | [[Галия Измайлова (халык комиссары)|Галия Измайлова]] | ТАССР хәкимият эшлеклесе (1909-1983) | [[:d:Q25556880|Q25556880]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/izmajlova-galiya-gilyazeevna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/izmajlova-galiya-gilyazeevna] |- | style='text-align:right'| 447 | | [[Галия Кайбицкая]] | татар җырчысы | [[:d:Q13203871|Q13203871]] | [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/kajbickaya-galiya-motyjgulla-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/kajbickaya-galiya-motyjgulla-kyzy] |- | style='text-align:right'| 448 | | [[Галия Нигъмәтуллина]] | | [[:d:Q56053409|Q56053409]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/nigmatullina-galiya-nigmetzyanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/nigmatullina-galiya-nigmetzyanovna] |- | style='text-align:right'| 449 | [[Файл:Галиәсгар Камал.jpg|center|128px]] | [[Галиәсгар Камал]] | татар халкының бөек драматургы, язучысы, егерменче йөз башы татар әдәбияты, мәдәнияте һәм сәнгате тарихында зур урын алып торган әдипләрнең берсе | [[:d:Q2497099|Q2497099]] | [[:commons:Category:Galiasgar Kamal|Galiasgar Kamal]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-galisgar razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-galisgar] |- | style='text-align:right'| 450 | [[Файл:Galgaf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135190187|Гальгаф]]'' | | [[:d:Q135190187|Q135190187]] | [[:commons:Category:Galgaf|Galgaf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/galgaf-galiev-nurgali-gali-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/galgaf-galiev-nurgali-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 451 | [[Файл:Гамәли семиотика институты.png|center|128px]] | [[Гамәли семиотика институты (ТР ФА)|Гамәли семиотика институты]] | | [[:d:Q97228688|Q97228688]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-prikladnoj-semiotiki razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-prikladnoj-semiotiki] |- | style='text-align:right'| 452 | | [[Гарәфи Хәсәнов]] | татар язучысы һәм тәрҗемәчесе | [[:d:Q20594754|Q20594754]] | [[:commons:Category:Garafi Hasanov|Garafi Hasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/hsnov-grfi-grfetdin-hkim-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/hsnov-grfi-grfetdin-hkim-uly] |- | style='text-align:right'| 453 | | [[Гасыйм Мансуров]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, мөгаллим (1894-1955), ТАССР ХКС рәисе урынбасары (1921-1924), сталинист репрессияләре корбаны | [[:d:Q24846573|Q24846573]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/mansurov-gasym-gatich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/mansurov-gasym-gatich] |- | style='text-align:right'| 454 | | [[Гасырлар авазы (журнал)|Гасырлар авазы]] | | [[:d:Q60037159|Q60037159]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/gasyrlar-avazy-eho-vekov razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/gasyrlar-avazy-eho-vekov] |- | style='text-align:right'| 455 | [[Файл:Ğayaz Ishaqi, 1911.jpg|center|128px]] | [[Гаяз Исхакый]] | Татар язучысы, шагыйрь, Идел-Урал һәм Төркия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе | [[:d:Q792834|Q792834]] | [[:commons:Category:Ayaz İshaki|Ayaz İshaki]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/ishakyj-gayaz razdely/kultura/literatura/shheslr/ishakyj-gayaz] |- | style='text-align:right'| 456 | | [[Гаяз Максуди]] | татар җәмәгать эшлеклесе (1891-1942), журналист, лингвист, математик, физика-математика фәннәре кандидаты (1933) | [[:d:Q63357335|Q63357335]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/maksudov-maksud-gayaz-gyjsametdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/maksudov-maksud-gayaz-gyjsametdin-uly] |- | style='text-align:right'| 457 | | ''[[:d:Q47341751|Геннадий Московский]]'' | | [[:d:Q47341751|Q47341751]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/personalii/moskovskij-gennadij-timofeevich razdely/sport/personalii/moskovskij-gennadij-timofeevich] |- | style='text-align:right'| 458 | [[Файл:80th anniversary of Gennady Prytkov 14.jpg|center|128px]] | [[Геннадий Прытков]] | | [[:d:Q4382688|Q4382688]] | [[:commons:Category:Gennadiy Prytkov|Gennadiy Prytkov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/prytkov-gennadij-nikolaevich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/prytkov-gennadij-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 459 | [[Файл:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] | [[геология]] | | [[:d:Q1069|Q1069]] | [[:commons:Category:Geology|Geology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/geologiya razdely/nauka/geologiya] |- | style='text-align:right'| 460 | | [[геохимия]] | | [[:d:Q161764|Q161764]] | [[:commons:Category:Geochemistry|Geochemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/geohimiya razdely/nauka/geohimiya] |- | style='text-align:right'| 461 | [[Файл:Открытие выставки «Обереги Казани» (20).jpg|center|128px]] | [[Герман Бакулин]] | | [[:d:Q63037760|Q63037760]] | [[:commons:Category:German Bakulin|German Bakulin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bakulin-german-alekseevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bakulin-german-alekseevich] |- | style='text-align:right'| 462 | [[Файл:Water cycle.png|center|128px]] | [[гидрология]] | | [[:d:Q42250|Q42250]] | [[:commons:Category:Hydrology|Hydrology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/gidrologiya razdely/nauka/gidrologiya] |- | style='text-align:right'| 463 | [[Файл:Emphysema H and E.jpg|center|128px]] | [[гистология]] | | [[:d:Q7168|Q7168]] | [[:commons:Category:Histology|Histology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/gistologiya razdely/nauka/gistologiya] |- | style='text-align:right'| 464 | | ''[[:d:Q135483762|ГНИПИ-ВТ]]'' | | [[:d:Q135483762|Q135483762]] | [[:commons:Category:GNIPI-VT|GNIPI-VT]] | |- | style='text-align:right'| 465 | [[Файл:Gubaidulla-bubi.jpg|center|128px]] | [[Гобәйдулла Буби]] | | [[:d:Q61135780|Q61135780]] | [[:commons:Category:Gubaidulla Bubi|Gubaidulla Bubi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/bubi-nigmatullin-gubajdulla razdely/obrazovanie/personalii/bubi-nigmatullin-gubajdulla] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Файл:Gumer Sabirzyanov (2023-10-03).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]'' | | [[:d:Q125251566|Q125251566]] | [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sabiranov-gomr-salih-uly razdely/nauka/personalii/sabiranov-gomr-salih-uly] |- | style='text-align:right'| 467 | | [[Гомәр Саттаров]] | телче-галим, татар ономастикасы | [[:d:Q65008571|Q65008571]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sattarov-gomr-fez-uly razdely/nauka/personalii/sattarov-gomr-fez-uly] |- | style='text-align:right'| 468 | [[Файл:Здание усманского медресе, медресе "Гусмания" , фасад.JPG|center|128px]] | [[Госмания мәдрәсәсе (Уфа)|Госмания мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q4152864|Q4152864]] | [[:commons:Category:Usman Madrasa (Ufa)|Usman Madrasa (Ufa)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/usmaniya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/usmaniya] |- | style='text-align:right'| 469 | [[Файл:Grigory Kliachkin.jpg|center|128px]] | [[Григорий Клячкин]] | РИ һәм ССРБ физиотерапевты, невропатолог (1866-1946) | [[:d:Q101231958|Q101231958]] | [[:commons:Category:Grigory Kliachkin|Grigory Kliachkin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/klyachkin-grigorij-girsh-david-abramovich razdely/nauka/personalii/klyachkin-grigorij-girsh-david-abramovich] |- | style='text-align:right'| 470 | [[Файл:Grigory Antonovich Medvedev (Fechin, 1912).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65132283|Григорий Медведев]]'' | нәкышьче, график, педагог | [[:d:Q65132283|Q65132283]] | [[:commons:Category:Grigory Antonovich Medvedev|Grigory Antonovich Medvedev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/medvedev-grigorij-antonovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/medvedev-grigorij-antonovich] |- | style='text-align:right'| 471 | | [[Григорий Ройтфарб]] | | [[:d:Q3456467|Q3456467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rojtfarb-grigorij-zelmanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rojtfarb-grigorij-zelmanovich] |- | style='text-align:right'| 472 | | [[Густав Бурбил]] | | [[:d:Q64233653|Q64233653]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/burbiel-gustav-burbiel-gustav razdely/nauka/personalii/burbiel-gustav-burbiel-gustav] |- | style='text-align:right'| 473 | | [[Гыйлемдар Баембәтов]] | татар совет сәясәтчесе, журналист, тәрҗемәче (1886-1933), сталинист репрессияләр корбаны | [[:d:Q24846577|Q24846577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baimbetov-gilemdar-sultanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baimbetov-gilemdar-sultanovich] |- | style='text-align:right'| 474 | | [[Гыймад Нугайбәк]] | тел галиме, журналист | [[:d:Q13203977|Q13203977]] | [[:commons:Category:Gimad Nugaybek|Gimad Nugaybek]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/nugajbek-gimad-sharifzyanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/nugajbek-gimad-sharifzyanovich] |- | style='text-align:right'| 475 | | [[Гыймаз Баһаветдинев|Гыймаз Баһаветдинов]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе (1897-1938), ТАССР юстиция һәм эчке эшләр наркомы, ҮБК Президиумы һәм ХКС әгъзасы, сталинист репрессияләр корбаны | [[:d:Q51669378|Q51669378]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baavetdinov-gyjmaz-baavetdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baavetdinov-gyjmaz-baavetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 476 | | [[Гәрәй (елга)|Гәрәй]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Морасаның уң кушылдыгы (Кече Чирмешән елгасы бассейны) | [[:d:Q4133692|Q4133692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/grj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/grj] |- | style='text-align:right'| 477 | [[Файл:Garay Rahim (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Гәрәй Рәхим]] | татар шагыйре, язучы һәм сәнгать эшлеклесе | [[:d:Q13203984|Q13203984]] | [[:commons:Category:Garay Rahim|Garay Rahim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/rhim-grj razdely/kultura/literatura/shheslr/rhim-grj] |- | style='text-align:right'| 478 | [[Файл:Паводок возле села Турминское, Кубня.jpg|center|128px]] | [[Гөбенә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1688758|Q1688758]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/gben razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/gben] |- | style='text-align:right'| 479 | [[Файл:Acyrthosiphon pisum (pea aphid)-PLoS.jpg|center|128px]] | [[гөбләләр]] | | [[:d:Q183350|Q183350]] | [[:commons:Category:Aphidoidea|Aphidoidea]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/gbllr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/gbllr] |- | style='text-align:right'| 480 | | [[Гөлек (Минзәлә районы)]] | Минзәлә районы авылы (Татарстан, Россия) | [[:d:Q18773911|Q18773911]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/glek razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/glek] |- | style='text-align:right'| 481 | | [[Гөлсем Камская]] | татар театры актрисасы | [[:d:Q13203997|Q13203997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kamskaya-glsem-sjfulla-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kamskaya-glsem-sjfulla-kyzy] |- | style='text-align:right'| 482 | [[Файл:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] | [[гөмбәләр]] | | [[:d:Q764|Q764]] | [[:commons:Category:Fungi|Fungi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/gmblr razdely/priroda/gmblr/gmblr] |- | style='text-align:right'| 483 | [[Файл:Аитов Давид Александрович.jpg|center|128px]] | [[Давыт Аитов]] | инкыйлабчы, картограф, Вакытлы хөкүмәтнең Париждагы генераль консулы | [[:d:Q1178518|Q1178518]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitov-david-aleksandrovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitov-david-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 484 | [[Файл:Вид на реку. Мост через Степной Зай. Альметьевский р-н. РТ. Июль 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Дала Зәе]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q2603479|Q2603479]] | [[:commons:Category:Zay River|Zay River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dala-ze razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dala-ze] |- | style='text-align:right'| 485 | | [[Дамир Шәрәфетдинов (1940)|Дамир Шәрәфетдинов]] | язучы, журналист, спортчы, галим | [[:d:Q130280198|Q130280198]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sharafutdinov-damir-raufovich razdely/nauka/personalii/sharafutdinov-damir-raufovich] |- | style='text-align:right'| 486 | | [[Дамирә Кузаева]] | | [[:d:Q20585590|Q20585590]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kuzaeva-damira-nazmizyanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kuzaeva-damira-nazmizyanovna] |- | style='text-align:right'| 487 | | [[Даут Гобәйди]] | мөгаллим, шагыйрь, тәрҗемәче | [[:d:Q132201467|Q132201467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/gubajdi-gubajdullin-daut-gubajdulla-uly razdely/kultura/literatura/personalii/gubajdi-gubajdullin-daut-gubajdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 488 | | ''[[:d:Q579873|демографик сәясәт]]'' | | [[:d:Q579873|Q579873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/demograficheskaya-politika razdely/istoriya/novejshee-vremya/demograficheskaya-politika] |- | style='text-align:right'| 489 | | [[Дим (Ык кушылдыгы)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4171611|Q4171611]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dim razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dim] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Файл:Dinar Zaynutdinov.jpg|center|128px]] | [[Динар Зәйнетдинов]] | юридик фәннәр докторы, профессор | [[:d:Q131606475|Q131606475]] | [[:commons:Category:Dinar Zaynetdinov|Dinar Zaynetdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/zajnutdinov-dinar-rafailovich razdely/nauka/personalii/zajnutdinov-dinar-rafailovich] |- | style='text-align:right'| 491 | | ''[[:d:Q106895248|Дмитрий Львов]]'' | хокук белгече, Казан император университеты профессоры (1850-1899+) | [[:d:Q106895248|Q106895248]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/lvov-dmitrij-mihajlovich razdely/nauka/personalii/lvov-dmitrij-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 492 | [[Файл:Dmitry A. Orlov.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Орлов]] | РКП(б) фирка эшлеклесе, репрессияләр корбаны (1894-1937) | [[:d:Q50975697|Q50975697]] | [[:commons:Category:Dmitry Aleksandrovich Orlov|Dmitry Aleksandrovich Orlov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/orlov-dmitrij-aleksandrovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/orlov-dmitrij-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 493 | | [[Дубровка (Татарстан)|Дубровка]] | | [[:d:Q18775379|Q18775379]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/dubrovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/dubrovka] |- | style='text-align:right'| 494 | | [[Дусай (Калмия кушылдыгы)|Дусай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Калмыя елгасының сул кушылдыгы (Сөн елгасы бассейны) | [[:d:Q32748205|Q32748205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dusaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dusaj] |- | style='text-align:right'| 495 | | [[Дәвек]] | | [[:d:Q18774585|Q18774585]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/deukovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/deukovo] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Файл:Центральная улица в селе Дубъязы.JPG|center|128px]] | [[Дөбъяз]] | | [[:d:Q4169919|Q4169919]] | [[:commons:Category:Dubyazy|Dubyazy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/dubyazy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/dubyazy] |- | style='text-align:right'| 497 | | [[Евгений Казаков]] | ССРБ һәм РФ тарихчысы, археолог (1934-2026), тарих фәннәре докторы (1994), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1999) | [[:d:Q97180927|Q97180927]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kazakov-evgenij-petrovich razdely/nauka/personalii/kazakov-evgenij-petrovich] |- | style='text-align:right'| 498 | | ''[[:d:Q131926217|Елагино]]'' | Татарстанның Питрәч районындагы юкка чыккан авыл | [[:d:Q131926217|Q131926217]] | [[:commons:Category:Elagino|Elagino]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/elagino razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/elagino] |- | style='text-align:right'| 499 | [[Файл:Lepidostoma.hirtum.jpg|center|128px]] | [[елга күбәләкләре]] | | [[:d:Q184616|Q184616]] | [[:commons:Category:Trichoptera|Trichoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/elga-kblklre razdely/priroda/zhivotnyj-mir/elga-kblklre] |- | style='text-align:right'| 500 | | [[Елгабаш (Мөслим районы)]] | | [[:d:Q18775892|Q18775892]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/elgabash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/elgabash] |- | style='text-align:right'| 501 | | [[Елизавета Ласточкина]] | | [[:d:Q4254839|Q4254839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/lastochkina-elizaveta-gurevna razdely/obrazovanie/personalii/lastochkina-elizaveta-gurevna] |- | style='text-align:right'| 502 | | [[Ефим Бушканец]] | әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (1966), профессор (1967) | [[:d:Q64429672|Q64429672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bushkanec-efim-grigorevich razdely/nauka/personalii/bushkanec-efim-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 503 | | [[Закир Кадыйри]] | татар җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, илаһият галиме, журналист (1878-1954) | [[:d:Q13204210|Q13204210]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kadyjri-zakir-hlim-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kadyjri-zakir-hlim-uly] |- | style='text-align:right'| 504 | | [[Зимница (күл)|Зимница]] | | [[:d:Q13204234|Q13204234]] | | |- | style='text-align:right'| 505 | | ''[[:d:Q35434366|Зирекле]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчә елгасының (Олы Чирмешән елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q35434366|Q35434366]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zirekle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zirekle] |- | style='text-align:right'| 506 | | [[Зичә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1092936|Q1092936]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zich razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zich] |- | style='text-align:right'| 507 | [[Файл:Animal diversity.jpg|center|128px]] | [[зоология]] | | [[:d:Q431|Q431]] | [[:commons:Category:Zoology|Zoology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/zoologiya razdely/nauka/zoologiya] |- | style='text-align:right'| 508 | [[Файл:Дом земского врача улица Горького, 22, Заинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Зәй шәһәре|Зәй]] | Татарстан шәһәре | [[:d:Q136576|Q136576]] | [[:commons:Category:Zainsk|Zainsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zainsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zainsk] |- | style='text-align:right'| 509 | [[Файл:Озеро Багряж - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Зәй районы]] | | [[:d:Q2719249|Q2719249]] | [[:commons:Category:Zainsky District|Zainsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/zainskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/zainskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 510 | | [[Зәй-Каратай (елга)|Зәй-Каратай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q4184252|Q4184252]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zj-karataj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zj-karataj] |- | style='text-align:right'| 511 | [[Файл:Rasulev Zaynulla.jpg|center|128px]] | [[Зәйнулла Рәсүлев]] | татар-башкорт мөселман дин эшлеклесе (1833-1917) | [[:d:Q2026659|Q2026659]] | [[:commons:Category:Zeinulla Rasulev|Zeinulla Rasulev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/rasulev-zajnulla razdely/religiya/islam/personalii/rasulev-zajnulla] |- | style='text-align:right'| 512 | | [[Зәки Баязитский|Зәки Вәлиев]] | | [[:d:Q63239324|Q63239324]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bayazitskij-zaki razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bayazitskij-zaki] |- | style='text-align:right'| 513 | | [[Зәки Нури]] | Шагыйрь (1921-1994), җәмәгать эшлеклесе, РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1983) | [[:d:Q3920970|Q3920970]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/nuri-zki razdely/kultura/literatura/shheslr/nuri-zki] |- | style='text-align:right'| 514 | [[Файл:Dinar Dirham Web.jpg|center|128px]] | [[зәкят]] | | [[:d:Q124058|Q124058]] | [[:commons:Category:Zakah|Zakah]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/zakyat razdely/religiya/islam/zakyat] |- | style='text-align:right'| 515 | | [[Зөбәй]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дим елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4194991|Q4194991]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zbj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zbj] |- | style='text-align:right'| 516 | | [[Зөләйха Хисмәтуллина]] | опера җырчысы (лирик-драматик сопрано), педагог, профессор | [[:d:Q1191061|Q1191061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hismatullina-zulejha-gataullovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hismatullina-zulejha-gataullovna] |- | style='text-align:right'| 517 | [[Файл:Zufar Gimaev (2011-03-15).jpg|center|128px]] | [[Зөфәр Гыймаев]] | нәкышьче (1951-2022), Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002). Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты (2005) | [[:d:Q20579336|Q20579336]] | [[:commons:Category:Zufar Gimaev|Zufar Gimaev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gyjmaev-zfr-foat-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gyjmaev-zfr-foat-uly] |- | style='text-align:right'| 518 | [[Файл:Svijaga.jpg|center|128px]] | [[Зөя (елга)|Зөя]] | Сөмбер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Идел елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1132165|Q1132165]] | [[:commons:Category:Sviyaga River|Sviyaga River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zya] |- | style='text-align:right'| 519 | [[Файл:Зухра Акчурина.jpg|center|128px]] | [[Зөһрә Акчурина]] | беренче татар хатын-кыз журналисты (1862-1903) | [[:d:Q28357908|Q28357908]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchurina-zuhra-asfandiyarovna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchurina-zuhra-asfandiyarovna] |- | style='text-align:right'| 520 | | ''[[:d:Q140837214|И.А. һәм А.А. Абдуллиннар ташбасмаханәсе]]'' | Казандагы полиграфия предприятиесе (1872-1908) | [[:d:Q140837214|Q140837214]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/abdullinnar-i-m-tashbasmahanse razdely/kultura/nshriyatlar/abdullinnar-i-m-tashbasmahanse] |- | style='text-align:right'| 521 | | [[Ибраһим Башмаков]] | татар шагыйре | [[:d:Q20575695|Q20575695]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/bashmakov-ibragim-yusuf-uly razdely/kultura/literatura/personalii/bashmakov-ibragim-yusuf-uly] |- | style='text-align:right'| 522 | | [[Ибраһим Бикколов]] | | [[:d:Q63442126|Q63442126]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/bikkulov-ibragim-dzhamaletdinovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/bikkulov-ibragim-dzhamaletdinovich] |- | style='text-align:right'| 523 | | [[Ибраһим Гази]] | татар әдәбиятының күренекле вәкиле, проза остасы, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13204363|Q13204363]] | [[:commons:Category:Ibragim Gazi|Ibragim Gazi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gazi-ibraim razdely/kultura/literatura/shheslr/gazi-ibraim] |- | style='text-align:right'| 524 | | [[Ибраһим Хәлфин]] | | [[:d:Q4495191|Q4495191]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/hlfin-ibraim-iskhak-uly razdely/obrazovanie/shheslr/hlfin-ibraim-iskhak-uly] |- | style='text-align:right'| 525 | [[Файл:Габышев Иван Яковлевич (конверт).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4130992|Иван Габишев]]'' | фельдшер, РСДРП әгъзасы, Кызыл Армиясенең бригада комиссары (1888-1918) | [[:d:Q4130992|Q4130992]] | [[:commons:Category:Ivan Gabishev|Ivan Gabishev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gabishev-ivan-yakovlevich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gabishev-ivan-yakovlevich] |- | style='text-align:right'| 526 | | ''[[:d:Q137858846|Иван Дюков]]'' | астроном, физика-математика фәннәре докторы (1946 ел), профессор (1946 ел), ТАССР һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1945, 1947 еллар) | [[:d:Q137858846|Q137858846]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/dyukov-ivan-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/dyukov-ivan-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 527 | | [[Иван Запольский]] | Россия империясе фәлсәфәчесе (1773-1810), физик, математик, җәмәгать эшлеклесе, Казан ирләр гимназиясе һәм университеты укытучысы | [[:d:Q12105844|Q12105844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/zapolskij-ivan-ipatovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/zapolskij-ivan-ipatovich] |- | style='text-align:right'| 528 | | ''[[:d:Q131143198|Иван Князьков]]'' | нәкышьчы (1873-1942) | [[:d:Q131143198|Q131143198]] | [[:commons:Category:Ivan Ivanovich Knyazkov|Ivan Ivanovich Knyazkov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/knyazkov-ivan-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/knyazkov-ivan-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 529 | [[Файл:View of Plyos from Cathedral Mountain P5251847 2350.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъект төбәге | [[:d:Q2654|Q2654]] | [[:commons:Category:Ivanovo Oblast|Ivanovo Oblast]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/ivanovskaya-oblast/ivanovskaya-oblast razdely/rossijskaya-federaciya/ivanovskaya-oblast/ivanovskaya-oblast] |- | style='text-align:right'| 530 | | ''[[:d:Q1402889|игенчелек]]'' | | [[:d:Q1402889|Q1402889]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/zemledelie razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/zemledelie] |- | style='text-align:right'| 531 | | [[Игәнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q757249|Q757249]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign] |- | style='text-align:right'| 532 | | [[Игәнә-Суы|Игәнә суы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Игәнә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4197619|Q4197619]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign-suy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign-suy] |- | style='text-align:right'| 533 | | [[Игәт (Ык кушылдыгы)|Игәт]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4197319|Q4197319]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/igt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/igt] |- | style='text-align:right'| 534 | [[Файл:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] | [[Идел]] | Россиядәге елга, Европада иң озын елга | [[:d:Q626|Q626]] | [[:commons:Category:Volga|Volga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/idel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/idel] |- | style='text-align:right'| 535 | | ''[[:d:Q52845530|Идел буе углеводород чималы фәнни тикшеренү институты]]'' | | [[:d:Q52845530|Q52845530]] | [[:commons:Category:VNIIUS|VNIIUS]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/volzhskij-nauchno-issledovatelskij-institut-uglevodorodnogo-syrya razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/volzhskij-nauchno-issledovatelskij-institut-uglevodorodnogo-syrya] |- | style='text-align:right'| 536 | | [[Идел буенда Исламның кабул ителүенең 1100 еллыгы]] | тарихи юбилей һәм моңа багышланган Идел буендагы Россия төбәкләрендәге чаралар | [[:d:Q140937350|Q140937350]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/glavnaya/islam-dine-kabul-itelne-1100-ellygy razdely/glavnaya/islam-dine-kabul-itelne-1100-ellygy] |- | style='text-align:right'| 537 | [[Файл:Izh River.JPG|center|128px]] | [[Иж елгасы|Иж]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q248496|Q248496]] | [[:commons:Category:Izh River|Izh River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izh] |- | style='text-align:right'| 538 | | [[Изгар (елга)|Изгар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4198480|Q4198480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izgar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izgar] |- | style='text-align:right'| 539 | [[Файл:Bivalvia.jpg|center|128px]] | [[Ике кабырчыклы моллюсклар]] | | [[:d:Q25368|Q25368]] | [[:commons:Category:Bivalvia|Bivalvia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ike-kabyrchykly-mollyusklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ike-kabyrchykly-mollyusklar] |- | style='text-align:right'| 540 | [[Файл:Здание мужской гимназии (г. Казань, Л.-Булачная, 48 - Г.Камала, 1) - 2.JPG|center|128px]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[:d:Q28473583|Q28473583]] | [[:commons:Category:Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan|Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-vtoraya-muzhskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-vtoraya-muzhskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 541 | | [[Икътисад (журнал)|Икътисад]] | | [[:d:Q53679296|Q53679296]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/iktisad razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/iktisad] |- | style='text-align:right'| 542 | [[Файл:Ilgizar Rahimov (2024-04-24).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q131728420|Илгизәр Рәхимов]]'' | орнитолог | [[:d:Q131728420|Q131728420]] | [[:commons:Category:Ilgizar Rahimov|Ilgizar Rahimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/rahimov-ilgizar-ilyasovich razdely/nauka/personalii/rahimov-ilgizar-ilyasovich] |- | style='text-align:right'| 543 | | [[Илдус Заһидуллин]] | тарихчы, тарих фәннәре докторы (2007), доцент (2008) | [[:d:Q105758714|Q105758714]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/zaidullin-ildus-kotdus-uly razdely/nauka/personalii/zaidullin-ildus-kotdus-uly] |- | style='text-align:right'| 544 | [[Файл:Reka Ilet.jpg|center|128px]] | [[Илләт]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q1364331|Q1364331]] | [[:commons:Category:Ilet River|Ilet River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/illt-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/illt-elgasy] |- | style='text-align:right'| 545 | | [[Илсур Сафин (1962)|Илсур Сафин]] | татар җырчысы, мөгаллим | [[:d:Q47183507|Q47183507]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/safin-ilsur-karibovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/safin-ilsur-karibovich] |- | style='text-align:right'| 546 | | [[Ильтани Илялова]] | театр белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1965), ТАССРның һәм РФнең атказанган сәнгать эшлеклесе (1983, 2000) | [[:d:Q13204436|Q13204436]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 547 | | [[Ильяс Әүхәдиев]] | дирижер, скрипкачы, педагог (1904-1968). ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1939) һәм халык артисты (1965) | [[:d:Q13204435|Q13204435]] | [[:commons:Category:Ilyas Aukhadeev|Ilyas Aukhadeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/auhadeev-ilyas-vakasovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/auhadeev-ilyas-vakasovich] |- | style='text-align:right'| 548 | [[Файл:Ilgam Shakirov (2015-02-14).jpg|center|128px]] | [[Илһам Шакиров]] | мәшһүр татар җырчысы | [[:d:Q4519577|Q4519577]] | [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/shakirov-ilam-gyjlmetdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/shakirov-ilam-gyjlmetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 549 | [[Файл:Prayer in Cairo 1865.jpg|center|128px]] | [[имам]] | | [[:d:Q125482|Q125482]] | [[:commons:Category:Imams|Imams]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/imam razdely/religiya/islam/imam] |- | style='text-align:right'| 550 | | [[Имәле (Зөя кушылдыгы)|Имәлле]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q20596250|Q20596250]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imlle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imlle] |- | style='text-align:right'| 551 | | [[Имәнле (Зәй кушылдыгы)|Имәнле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q108072981|Q108072981]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imnle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imnle] |- | style='text-align:right'| 552 | [[Файл:Norblin Factory Redevelopment under construction, 8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290|инвестиция]]'' | | [[:d:Q4290|Q4290]] | [[:commons:Category:Investments|Investments]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/investiciya razdely/ekonomika/investiciya] |- | style='text-align:right'| 553 | | [[Инеш (Зәй кушылдыгы)|Инеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1091377|Q1091377]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh] |- | style='text-align:right'| 554 | | [[Инеш (Зөя кушылдыгы)|Инеш]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4202344|Q4202344]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-elgasy] |- | style='text-align:right'| 555 | | ''[[:d:Q36359566|Инеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөре елгасының уң кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q36359566|Q36359566]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-2] |- | style='text-align:right'| 556 | | ''[[:d:Q137995478|Инеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Игәнәнең сул кушылдыгы (Минзәлә бассейны) | [[:d:Q137995478|Q137995478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-1] |- | style='text-align:right'| 557 | [[Файл:Иннополис. Технопарк им. А.С. Попова.JPG|center|128px]] | [[Иннополис]] | | [[:d:Q4201239|Q4201239]] | [[:commons:Category:Innopolis|Innopolis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/innopolis razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/innopolis] |- | style='text-align:right'| 558 | [[Файл:Gotvald IF.jpg|center|128px]] | [[Иосиф Готвальд]] | шәркыятьче галим (1813-1897) | [[:d:Q15065539|Q15065539]] | [[:commons:Category:Iosif Gotwald|Iosif Gotwald]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gotvald-iosif-fyodorovich razdely/nauka/personalii/gotvald-iosif-fyodorovich] |- | style='text-align:right'| 559 | | [[ипотека]] | | [[:d:Q184260|Q184260]] | [[:commons:Category:Mortgages|Mortgages]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/ipoteka razdely/ekonomika/ipoteka] |- | style='text-align:right'| 560 | | [[Ирек Биккинин]] | | [[:d:Q63442048|Q63442048]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/bikkinin-irek-damirovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/bikkinin-irek-damirovich] |- | style='text-align:right'| 561 | [[Файл:Isaak Aluf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]'' | РСДРП әгъзасы, ССРБ табибы-невропатолог (1883-1935), медицина фәннәре докторы, профессор | [[:d:Q11714104|Q11714104]] | [[:commons:Category:Isaak Aluf|Isaak Aluf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/aluf-isaak-samuilovich razdely/zdravoohranenie/personalii/aluf-isaak-samuilovich] |- | style='text-align:right'| 562 | | [[Исаак Оксман]] | стоматолог, медицина фәннәре докторы (1945), профессор (1946), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1945) | [[:d:Q108866810|Q108866810]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/oksman-isaak-mihajlovich razdely/zdravoohranenie/personalii/oksman-isaak-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 563 | | ''[[:d:Q140965818|Исемсез күл]]'' | | [[:d:Q140965818|Q140965818]] | | |- | style='text-align:right'| 564 | | [[Исергәп]] | | [[:d:Q4203761|Q4203761]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/isergp razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/isergp] |- | style='text-align:right'| 565 | | [[Иске (Тетвел кушылдыгы)|Иске]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Тетвелның уң кушылдыгы (Кичү, Чишмә бассейны) | [[:d:Q20581664|Q20581664]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iske razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iske] |- | style='text-align:right'| 566 | | ''[[:d:Q36357117|Иске Йорт]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бирәзә елгасының уң кушылдыгы (Казансу елгасы бассейны) | [[:d:Q36357117|Q36357117]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iskeyurt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iskeyurt] |- | style='text-align:right'| 567 | | [[Иске Кишет]] | | [[:d:Q18802418|Q18802418]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-kishet razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-kishet] |- | style='text-align:right'| 568 | | [[Иске Муй]] | | [[:d:Q18802435|Q18802435]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-muj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-muj] |- | style='text-align:right'| 569 | [[Файл:Staroye Churilino (2024-04-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Иске Чүриле]] | Татарстанның Арча районындагы авыл, район үзәгеннән 12 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q18802259|Q18802259]] | [[:commons:Category:Staroye Churilino|Staroye Churilino]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-chrile razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-chrile] |- | style='text-align:right'| 570 | | [[Искәндәр Биктаһиров]] | татар җырчысы (1951-2023), Татарстанның халык артисты (2000) | [[:d:Q124770670|Q124770670]] | [[:commons:Category:Iskander Biktagirov|Iskander Biktagirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/biktairov-iskndr-ismgyjl-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/biktairov-iskndr-ismgyjl-uly] |- | style='text-align:right'| 571 | [[Файл:Iskander Gilyazov (2021-09-07).JPG|center|128px]] | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | | [[:d:Q4138393|Q4138393]] | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gyjlev-iskndr-ayazovich razdely/nauka/personalii/gyjlev-iskndr-ayazovich] |- | style='text-align:right'| 572 | | [[Искәндәр Рәфыйков]] | | [[:d:Q124771790|Q124771790]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/rfyjkov-iskndr-vliulla-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/rfyjkov-iskndr-vliulla-uly] |- | style='text-align:right'| 573 | | [[Ислам Беляев]] | татар язучысы, шагыйре, журналист (1926-1986) | [[:d:Q20575823|Q20575823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/belyaev-islam-gabdulhakovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/belyaev-islam-gabdulhakovich] |- | style='text-align:right'| 574 | | ''[[:d:Q843909|исламият]]'' | шәркыять гыйлеменең исламның тарихын, тәгълиматын, традицияләренең хәзерге заманда җәмгыять үсеше процессларына ясаган йогынтысын өйрәнүче махсус тармагы | [[:d:Q843909|Q843909]] | [[:commons:Category:Islamic studies|Islamic studies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/islamovedenie razdely/nauka/islamovedenie] |- | style='text-align:right'| 575 | [[Файл:Gainutdinov I.G.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гайнетдинов]] | рәссам, мөгаллим (1908-1977); ТАССРның (1945 ел), Төньяк Осетия АССРның (1955 ел) һәм БАССРның (1967 ел) атказанган сәнгать эшлеклесе, профессор (1967 ел) | [[:d:Q17195523|Q17195523]] | [[:commons:Category:Ismagil Gaynutdinov|Ismagil Gaynutdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/gajnetdinov-ismgyjl-gali-uly razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/gajnetdinov-ismgyjl-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 576 | [[Файл:Ismail Gasprinskiy.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гаспринский]] | кырымтатар мәгърифәтчесе, нәшир, сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, педагог, әдип (1851-1914). | [[:d:Q335495|Q335495]] | [[:commons:Category:Ismail Gaspirali|Ismail Gaspirali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gaspraly-ismgyjl razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gaspraly-ismgyjl] |- | style='text-align:right'| 577 | | [[Исмәгыйль Илялов]] | музыкант-башкаручы, мандолинада уйнаучы, концерт һәм театр администраторы | [[:d:Q22696908|Q22696908]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyalov-ismagil-gubajdullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyalov-ismagil-gubajdullovich] |- | style='text-align:right'| 578 | | [[Исхак Илялов]] | | [[:d:Q24846600|Q24846600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 579 | | [[Исхак Казаков]] | | [[:d:Q24846574|Q24846574]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kazakov-iskhak-mostafa-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kazakov-iskhak-mostafa-uly] |- | style='text-align:right'| 580 | | [[ишан]] | исламда дини остаз | [[:d:Q4205526|Q4205526]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/ishan razdely/religiya/islam/ishan] |- | style='text-align:right'| 581 | | [[Ишем (Идел кушылдыгы)|Ишем]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q20582732|Q20582732]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ishem razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ishem] |- | style='text-align:right'| 582 | [[Файл:Copepodkils.jpg|center|128px]] | [[ишкәгаяклы кысласыманнар]] | | [[:d:Q189973|Q189973]] | [[:commons:Category:Copepoda|Copepoda]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ishkgayakly-kyslasymannar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ishkgayakly-kyslasymannar] |- | style='text-align:right'| 583 | | [[Ия (елга)|Ия]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Үшнәнең сул кушылдыгы (Норма, Мишә елгалары бассейны) | [[:d:Q6556867|Q6556867]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya] |- | style='text-align:right'| 584 | | ''[[:d:Q36357139|Ия]]'' | Татарстан елга, Көнбатыш Кама алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357139|Q36357139]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya-elgasy] |- | style='text-align:right'| 585 | [[Файл:Yusuf akcura.jpg|center|128px]] | [[Йосыф Акчура]] | татар язучысы, нәшир, журналист, төрек милләтчелеге идеологларының берсе (1876-1935) | [[:d:Q735399|Q735399]] | [[:commons:Category:Yusuf Akçura|Yusuf Akçura]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchura-josyf razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchura-josyf] |- | style='text-align:right'| 586 | | [[кадимчелек]] | XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында татар җәмгыятендә киң таралган консерватив хәрәкәт | [[:d:Q4207269|Q4207269]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/kadimchelek razdely/religiya/islam/kadimchelek] |- | style='text-align:right'| 587 | | [[Кады]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның сул кушылдыгы (Иж бассейны) | [[:d:Q756971|Q756971]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kady] |- | style='text-align:right'| 588 | [[Файл:KAZ Collage 2015.png|center|128px]] | [[Казан]] | Татарстан Республикасының башкаласы, Русиянең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Иделнең сул ягында, аңа Казансу кушылу урынында урнашкан зур порт | [[:d:Q900|Q900]] | [[:commons:Category:Kazan|Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kazan/kazan razdely/kazan/kazan] |- | style='text-align:right'| 589 | | [[Казан музыка көллияте]] | Махсус урта белем бирү йорты | [[:d:Q20583058|Q20583058]] | [[:commons:Category:Kazan music college|Kazan music college]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-muzyka-klliyate-ivhdiev-isemend razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-muzyka-klliyate-ivhdiev-isemend] |- | style='text-align:right'| 590 | | [[Казан мөхбире (газета)|Казан мөхбире]] | Казанда татарча басылган беренче газета (1905-1911) | [[:d:Q31444545|Q31444545]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazan-muhbire razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazan-muhbire] |- | style='text-align:right'| 591 | | [[Казан педагогика көллияте]] | | [[:d:Q25555746|Q25555746]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-pedagogiya-klliyate razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-pedagogiya-klliyate] |- | style='text-align:right'| 592 | [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|center|128px]] | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]] | | [[:d:Q4207781|Q4207781]] | [[:commons:Category:Rodionov Institute for Noble Maidens|Rodionov Institute for Noble Maidens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/rodionovskij-institut-blagorodnyh-devic razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/rodionovskij-institut-blagorodnyh-devic] |- | style='text-align:right'| 593 | | ''[[:d:Q140912237|Казан совет төзелеше институты]]'' | 1931-1936 РСФСР Үзәк башкарма комитеты югары уку йорты | [[:d:Q140912237|Q140912237]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/istoricheskie-uchrezhdeniya/kazan-sovet-tzeleshe-instituty razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/istoricheskie-uchrezhdeniya/kazan-sovet-tzeleshe-instituty] |- | style='text-align:right'| 594 | [[Файл:Kariev Theater (2018-04-26) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | [[:d:Q13204692|Q13204692]] | [[:commons:Category:Kariev Theater|Kariev Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-tatar-yash-tamashachylar-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-tatar-yash-tamashachylar-teatry] |- | style='text-align:right'| 595 | | [[Казан университеты басмаханәсе]] | Казан Император университетының нәшрият һәм басма бүлеге | [[:d:Q65300310|Q65300310]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/kazanskij-universitet/kazanskogo-universiteta-tipografiya razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/kazanskij-universitet/kazanskogo-universiteta-tipografiya] |- | style='text-align:right'| 596 | [[Файл:Karl Marx street 63, Kazan (2022-05-12) 17.jpg|center|128px]] | [[Казан хореография укуханәсе]] | | [[:d:Q25555759|Q25555759]] | [[:commons:Category:Kazan Choreographic School|Kazan Choreographic School]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-horeograficheskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-horeograficheskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 597 | [[Файл:Kazan 20180805 112055.jpg|center|128px]] | [[Юнысовлар йорты - Татар ратушасы бинасы|Казан шәһәре татар бистәләре ратушасы (Юнысывлар йорты)]] | 1781–1855 елларда Казанда татар бистәләренең үзидарә органы бинасы | [[:d:Q97167789|Q97167789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/kazanskaya-gorodovaya-ratusha-tatarskih-slobod razdely/istoriya/novoe-vremya/kazanskaya-gorodovaya-ratusha-tatarskih-slobod] |- | style='text-align:right'| 598 | [[Файл:Kazanbash (2024-04-25) 36.jpg|center|128px]] | [[Казанбаш]] | Татарстанның Арча районындагы авыл. Казансу елгасы буенда, район үзәгеннән 8 км төньяк-көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q18779179|Q18779179]] | [[:commons:Category:Kazanbash|Kazanbash]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kazanbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kazanbash] |- | style='text-align:right'| 599 | [[Файл:Казанские известия, 1811.jpg|center|128px]] | [[Казанские известия (гәҗит)|Казанские известия]] | иҗтимагый-сәяси, фәнни-әдәби газета; Казан губернасында беренче вакытлы матбугат басмасы (1811-1820) | [[:d:Q4207752|Q4207752]] | [[:commons:Category:Kazanskie Izvestiya|Kazanskie Izvestiya]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskie-izvestiya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskie-izvestiya] |- | style='text-align:right'| 600 | [[Файл:Казанский Вестник, 1829.jpg|center|128px]] | [[Казанский вестник (журнал)|Казанский вестник]] | Казанның айлык журналы (1821-1833) | [[:d:Q53868741|Q53868741]] | [[:commons:Category:Kazanskiy Vestnik|Kazanskiy Vestnik]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vestnik razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vestnik] |- | style='text-align:right'| 601 | | [[Казанский вечер (гәҗит)|Казанский вечер]] | Казанның иҗтимагый-сәяси һәм әдәби көндәлек газетасы (1906-1907) | [[:d:Q53868928|Q53868928]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vecher razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vecher] |- | style='text-align:right'| 602 | | [[Казанский музейный вестник (журнал)|Казанский музейный вестник]] | фәнни-нәфис журнал, Россиядә музейлар өчен беренче махсус матбугат басмасы (1920-1924) | [[:d:Q53869129|Q53869129]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-muzejnyj-vestnik razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-muzejnyj-vestnik] |- | style='text-align:right'| 603 | [[Файл:Qazansu2.JPG|center|128px]] | [[Казансу]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q376708|Q376708]] | [[:commons:Category:Kazanka River|Kazanka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazansu-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazansu-elgasy] |- | style='text-align:right'| 604 | | [[Казанчы (елга)|Казанчы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756380|Q756380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazanchy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazanchy] |- | style='text-align:right'| 605 | | [[Казкаш|Казнаш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6556698|Q6556698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazkash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazkash] |- | style='text-align:right'| 606 | | [[Кайбыч аучылык тыюлыгы|Кайбыч дәүләт аучылык заказнигы]] | | [[:d:Q13204708|Q13204708]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/kajbych-auchylyk-tyyulygy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/kajbych-auchylyk-tyyulygy] |- | style='text-align:right'| 607 | [[Файл:Иген кыры 4.jpg|center|128px]] | [[Кайбыч районы]] | | [[:d:Q517512|Q517512]] | [[:commons:Category:Kaybitsky District|Kaybitsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/kajbickij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/kajbickij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 608 | | [[Каймар (елга)|Каймар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6557234|Q6557234]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kajmar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kajmar] |- | style='text-align:right'| 609 | | [[Калмаш (Шилнә кушылдыгы)|Калмаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Шилнәнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q756794|Q756794]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmash] |- | style='text-align:right'| 610 | | [[Калмия (Сөн кушылдыгы)|Калмыя]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөн елгасының (Агыйдел елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4210175|Q4210175]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmyya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmyya] |- | style='text-align:right'| 611 | | ''[[:d:Q36359979|Кама]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урсалы елгасының (Дала Зәе елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36359979|Q36359979]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama] |- | style='text-align:right'| 612 | [[Файл:Поселок Камское Устье.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы]] | | [[:d:Q1723403|Q1723403]] | [[:commons:Category:Kamskoye Ustye|Kamskoye Ustye]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kamskoe-uste razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kamskoe-uste] |- | style='text-align:right'| 613 | [[Файл:Камское устье. Альпстоянка.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы районы]] | | [[:d:Q2219934|Q2219934]] | [[:commons:Category:Kamsko-Ustyinsky District|Kamsko-Ustyinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/kamsko-ustinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/kamsko-ustinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 614 | [[Файл:Kamaz 2.JPG|center|128px]] | [[КамАЗ]] | | [[:d:Q30378|Q30378]] | [[:commons:Category:KamAZ|KamAZ]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/avtomobilnaya/kamaz-kamskij-avtomobilnyj-zavod razdely/ekonomika/promyshlennost/avtomobilnaya/kamaz-kamskij-avtomobilnyj-zavod] |- | style='text-align:right'| 615 | [[Файл:Kamil Karimov (2022-04-26).JPG|center|128px]] | [[Камил Кәримов]] | язучы-сатирик | [[:d:Q13204756|Q13204756]] | [[:commons:Category:Kamil Karimov|Kamil Karimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/karimov-kamil-adgamovich razdely/kultura/literatura/personalii/karimov-kamil-adgamovich] |- | style='text-align:right'| 616 | [[Файл:Tuqay motighi.jpg|center|128px]] | [[Камил Мотыйгый]] | татар җырчысы (баритон), журналист, нашир, жырлар авторы (1883-1941) | [[:d:Q20591546|Q20591546]] | [[:commons:Category:Kamil Mutygi|Kamil Mutygi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/motyjgyj-kamil-motyjgulla-uly razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/motyjgyj-kamil-motyjgulla-uly] |- | style='text-align:right'| 617 | [[Файл:Сын полка.jpg|center|128px]] | [[Камил Шакиров]] | | [[:d:Q18407313|Q18407313]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shakirov-kamil-fayazovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shakirov-kamil-fayazovich] |- | style='text-align:right'| 618 | [[Файл:Ladybug eating aphids. (49485764276).jpg|center|128px]] | [[Камка|камкалар]] | | [[:d:Q25327|Q25327]] | [[:commons:Category:Coccinellidae|Coccinellidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kamkalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kamkalar] |- | style='text-align:right'| 619 | | [[Камско-Волжская речь (гәҗит)|Камско-Волжская речь]] | | [[:d:Q53924217|Q53924217]] | [[:commons:Category:Kamsko-Volzhskaya rech|Kamsko-Volzhskaya rech]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kamsko-volzhskaya-rech razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kamsko-volzhskaya-rech] |- | style='text-align:right'| 620 | | [[Камышлы (Ык кушылдыгы)|Камышлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4230324|Q4230324]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly-1] |- | style='text-align:right'| 621 | | [[Камышлы (Минзәлә кушылдыгы)|Камышлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең сул кушылдыгы | [[:d:Q13056702|Q13056702]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly] |- | style='text-align:right'| 622 | | [[Кандыз]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q757152|Q757152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kandyz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kandyz] |- | style='text-align:right'| 623 | [[Файл:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] | [[капитализм]] | | [[:d:Q6206|Q6206]] | [[:commons:Category:Capitalism|Capitalism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/kapitalizm razdely/istoriya/novoe-vremya/kapitalizm] |- | style='text-align:right'| 624 | | [[Карабаш]] | | [[:d:Q2045268|Q2045268]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/karabash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/karabash] |- | style='text-align:right'| 625 | [[Файл:Karavon2.jpg|center|128px]] | [[Каравон]] | | [[:d:Q4213650|Q4213650]] | [[:commons:Category:Karavon|Karavon]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/russkie/karavon razdely/narody/russkie/karavon] |- | style='text-align:right'| 626 | [[Файл:Sushilovka street (2024-05-26) 15.jpg|center|128px]] | [[Карай (Татарстан)|Карай]] | | [[:d:Q13206755|Q13206755]] | [[:commons:Category:Nikolskoe, Laishevsky District|Nikolskoe, Laishevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/nikolskoe razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/nikolskoe] |- | style='text-align:right'| 627 | | [[Карамалы (Мәллә кушылдыгы)|Карамалы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q757436|Q757436]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly] |- | style='text-align:right'| 628 | | [[Карамалы (Зәй кушылдыгы)|Карамалы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1098193|Q1098193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly-1] |- | style='text-align:right'| 629 | | [[Карамалы (Азнакай районы)]] | | [[:d:Q19904961|Q19904961]] | | [https://tatarica.org/tat/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/karamaly municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/karamaly] |- | style='text-align:right'| 630 | | [[Каратай (Чишмә кушылдыгы)|Каратай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q6566678|Q6566678]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karataj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karataj] |- | style='text-align:right'| 631 | | [[Каратал (Татарстан)|Каратал]] | | [[:d:Q20583860|Q20583860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/karatalga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/karatalga] |- | style='text-align:right'| 632 | | [[Каргалы (Талкыш кушылдыгы)|Каргалы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Талкышның (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12548219|Q12548219]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kargaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kargaly] |- | style='text-align:right'| 633 | | [[Карлы (елга)|Карлы]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q2061134|Q2061134]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karly] |- | style='text-align:right'| 634 | | [[Касыйм Биккол]] | | [[:d:Q58797213|Q58797213]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/bikkulov-kasim-dzhamaletdinovich razdely/kultura/literatura/personalii/bikkulov-kasim-dzhamaletdinovich] |- | style='text-align:right'| 635 | | [[Качкын]] | | [[:d:Q28542175|Q28542175]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/kachkyn razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/kachkyn] |- | style='text-align:right'| 636 | | [[Каюм Поздняков]] | кинорежиссёр, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957) | [[:d:Q58667405|Q58667405]] | [[:commons:Category:Kayum Pozdnyakov|Kayum Pozdnyakov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/kinematograf/personalii/pozdnyakov-kayum-husainovich razdely/kultura/kinematograf/personalii/pozdnyakov-kayum-husainovich] |- | style='text-align:right'| 637 | [[Файл:Kev Salikhov (2006-11-03) 02.jpg|center|128px]] | [[Кев Салихов]] | Физик, физика-математика фәннәре докторы (1976), Татарстан Фәннәр академиясе академигы (1992), Россия Фәннәр академиясе академигы (2011; 1997 елдан мөхбир әгъзасы), Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1995) | [[:d:Q4405850|Q4405850]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | [https://tatarica.org/tat/tat/razdely/nauka/personalii/salihov-kev-minulla-uly tat/razdely/nauka/personalii/salihov-kev-minulla-uly] |- | style='text-align:right'| 638 | | [[Келәнче (елга)|Келәнче]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сөлчәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q85906|Q85906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kelnche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kelnche] |- | style='text-align:right'| 639 | | [[Кенә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Оштырманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q483983|Q483983]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ken-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ken-1] |- | style='text-align:right'| 640 | [[Файл:Кряшены.JPG|center|128px]] | [[керәшен татарлары]] | татар халкының православ динен тоткан үзенчәлекле бер төркеме | [[:d:Q2509263|Q2509263]] | [[:commons:Category:Kryashens|Kryashens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/etnik-trkemnr/kershen-tatarlar razdely/narody/tatary/etnik-trkemnr/kershen-tatarlar] |- | style='text-align:right'| 641 | | [[Кесмәс]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның сул кушылдыгы | [[:d:Q6556687|Q6556687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kesms-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kesms-elgasy] |- | style='text-align:right'| 642 | | [[Кече Бахта]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Олы Бахтаның (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6556304|Q6556304]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-bahta razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-bahta] |- | style='text-align:right'| 643 | | [[Кече Ирнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәенең (Дала Зәе бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1090031|Q1090031]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-irnya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-irnya] |- | style='text-align:right'| 644 | | [[Кече Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q13204989|Q13204989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-myosha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-myosha] |- | style='text-align:right'| 645 | [[Файл:Кривоозерки-Панорама 2.JPG|center|128px]] | [[Кече Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4277383|Q4277383]] | [[:commons:Category:Malaya Sulcha|Malaya Sulcha]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-sulcha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-sulcha] |- | style='text-align:right'| 646 | [[Файл:IMG Maluyi cheremchan.jpg|center|128px]] | [[Кече Чирмешән]] | Татарстан һәм Сембер өлкәсе елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q2670337|Q2670337]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malyj-cheremshan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malyj-cheremshan] |- | style='text-align:right'| 647 | | [[Кече Чынлы (елга)|Кече Чынлы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чынлының (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4277481|Q4277481]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-cilna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-cilna] |- | style='text-align:right'| 648 | | ''[[:d:Q36359024|Кече Шомбыт]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулман елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36359024|Q36359024]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/keche-shombyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/keche-shombyt] |- | style='text-align:right'| 649 | | ''[[:d:Q35482350|Кибәче]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q35482350|Q35482350]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kibche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kibche] |- | style='text-align:right'| 650 | | [[Кили]] | | [[:d:Q13205079|Q13205079]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/kili razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/kili] |- | style='text-align:right'| 651 | | [[Киндерле (Казансу кушылдыгы)|Киндерле]] | Казан тирәсендә Казансуга коючы елга | [[:d:Q150400|Q150400]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kinderle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kinderle] |- | style='text-align:right'| 652 | | [[Кирмән (елга)|Кирмән]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдында Омарның (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6556204|Q6556204]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kirmn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kirmn] |- | style='text-align:right'| 653 | | [[Кисы (елга)|Киса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Сөлчәнең (Олы Сөлчә, Олы Чирмешән бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q4222148|Q4222148]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kisa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kisa] |- | style='text-align:right'| 654 | | ''[[:d:Q35531543|Кислинка]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Чишмәсе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q35531543|Q35531543]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kislinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kislinka] |- | style='text-align:right'| 655 | | [[Кичү (елга)|Кичү]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4222615|Q4222615]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kich razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kich] |- | style='text-align:right'| 656 | | [[Клара Булатова]] | татар шагыйрәсе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1986) | [[:d:Q20576784|Q20576784]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/bulatova-klara razdely/kultura/literatura/shheslr/bulatova-klara] |- | style='text-align:right'| 657 | | [[Кодаш (елга)|Кодаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулманның аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q4244360|Q4244360]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kodash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kodash] |- | style='text-align:right'| 658 | | [[Кол Гали]] | татар-болгар шагыйре, урта гасырлар татар әдәбиятына нигез салучы | [[:d:Q1253537|Q1253537]] | [[:commons:Category:Kul Gali|Kul Gali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kol-gali razdely/kultura/literatura/shheslr/kol-gali] |- | style='text-align:right'| 659 | [[Файл:Colorado potato beetle.jpg|center|128px]] | [[Колорадо коңгызы]] | | [[:d:Q156954|Q156954]] | [[:commons:Category:Leptinotarsa decemlineata|Leptinotarsa decemlineata]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kolorado-kogyzy razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kolorado-kogyzy] |- | style='text-align:right'| 660 | | [[Колхоз газетасы|Колхоз газеты]] | 1924-1935 елда Казанда чыккан татар телле газетасы | [[:d:Q53952019|Q53952019]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kolhoz-gazetasy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kolhoz-gazetasy] |- | style='text-align:right'| 661 | | [[Комазан (елга)|Комазан]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q13203243|Q13203243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/komazan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/komazan] |- | style='text-align:right'| 662 | [[Файл:Kondurcha.jpg|center|128px]] | [[Кондырча (елга)|Кондырча]] | Самара өлкәсе һәм Татарстан республикасында аккан елга | [[:d:Q1473998|Q1473998]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kondyrcha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kondyrcha] |- | style='text-align:right'| 663 | [[Файл:Konstantin Oleshkevich (1).jpg|center|128px]] | [[Константин Олешкевич]] | РИ һәм ССРБ чоры Казан архитекторы (1873-1937) | [[:d:Q4333710|Q4333710]] | [[:commons:Category:Konstantin Oleshkevich|Konstantin Oleshkevich]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/oleshkevich-konstantin-savvinovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/oleshkevich-konstantin-savvinovich] |- | style='text-align:right'| 664 | | ''[[:d:Q36358492|Коралшат]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мөшек елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36358492|Q36358492]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/koralshat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/koralshat] |- | style='text-align:right'| 665 | [[Файл:Helix pomatia june01.JPG|center|128px]] | [[корсагаяклылар]] | | [[:d:Q4867740|Q4867740]] | [[:commons:Category:Gastropoda|Gastropoda]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/korsagayaklylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/korsagayaklylar] |- | style='text-align:right'| 666 | [[Файл:AndalusQuran.JPG|center|128px]] | [[Коръән]] | мөселманнарның изге китабы | [[:d:Q428|Q428]] | [[:commons:Category:Qur'an|Qur'an]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/koran razdely/religiya/islam/koran] |- | style='text-align:right'| 667 | [[Файл:2-1-1 Лесное озеро на Сухой реке, ирисы 2014-06-04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118680453|Коры елга]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q118680453|Q118680453]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-elga] |- | style='text-align:right'| 668 | | [[Коры Үләмә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4447038|Q4447038]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-lm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-lm] |- | style='text-align:right'| 669 | [[Файл:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] | [[кошлар]] | | [[:d:Q5113|Q5113]] | [[:commons:Category:Aves|Aves]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/koshlar] |- | style='text-align:right'| 670 | [[Файл:Lucanus cervus.jpg|center|128px]] | [[коңгызлар]] | бөҗәкләрнең отряды | [[:d:Q22671|Q22671]] | [[:commons:Category:Coleoptera|Coleoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kogyzlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kogyzlar] |- | style='text-align:right'| 671 | | [[Красная Звезда (Зәй районы)]] | юкка чыккан авыл (Зәй районы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q108775922|Q108775922]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/krasnaya-zvezda-1 razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/krasnaya-zvezda-1] |- | style='text-align:right'| 672 | | ''[[:d:Q24932255|Крестовниковлар]]'' | Мәскәү һәм Казан сәүдәгәрләре, эшмәкәрләр | [[:d:Q24932255|Q24932255]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/krestovnikovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/krestovnikovlar] |- | style='text-align:right'| 673 | [[Файл:Crystal lattice composition.png|center|128px]] | ''[[:d:Q160398|кристаллография]]'' | матдәнең кристаллик халәте һәм кристаллар турындагы фән | [[:d:Q160398|Q160398]] | [[:commons:Category:Crystallography|Crystallography]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/kristallografiya razdely/nauka/kristallografiya] |- | style='text-align:right'| 674 | | [[Куады (елга)|Куады]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәләкәснең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1095549|Q1095549]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuady] |- | style='text-align:right'| 675 | | [[Куак (елга)|Куак]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12550146|Q12550146]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuak razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuak] |- | style='text-align:right'| 676 | | [[Кубыр|Кугубыр]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q484258|Q484258]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kugubor razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kugubor] |- | style='text-align:right'| 677 | | [[Кузай (елга)|Кузай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кислинканың (Урман Чишмәсе бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566156|Q6566156]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuzaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuzaj] |- | style='text-align:right'| 678 | | ''[[:d:Q36357921|Куй]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кандыз елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357921|Q36357921]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuj-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuj-elgasy] |- | style='text-align:right'| 679 | [[Файл:Kuybyshev Reservoir (3).jpg|center|128px]] | [[Куйбышев сусаклагычы]] | | [[:d:Q745937|Q745937]] | [[:commons:Category:Kuybyshev Reservoir|Kuybyshev Reservoir]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/kujbyshev-susaklagychy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/kujbyshev-susaklagychy] |- | style='text-align:right'| 680 | [[Файл:Кукмор, вокзал.jpg|center|128px]] | [[Кукмара]] | | [[:d:Q1274263|Q1274263]] | [[:commons:Category:Kukmor|Kukmor]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kukmara razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kukmara] |- | style='text-align:right'| 681 | | [[Кукмара аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444488|Q31444488]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kukmorskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kukmorskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 682 | [[Файл:Пруд рядом с Бяйлангер - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Кукмара районы]] | Татарстанның муниципаль берәмлеге (Россия) | [[:d:Q2670304|Q2670304]] | [[:commons:Category:Kukmorsky District|Kukmorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmara-rajony-1/kukmara-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmara-rajony-1/kukmara-rajony] |- | style='text-align:right'| 683 | | [[Кумырса]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Бимәнең (Кырыкмас, Иж бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q36215881|Q36215881]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kumyrsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kumyrsa] |- | style='text-align:right'| 684 | | [[Ташлыкүл (Ык кушылдыгы)|Курай-Елга]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756310|Q756310]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuraj-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuraj-elga] |- | style='text-align:right'| 685 | | [[Кашай|Кушай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093684|Q1093684]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kushaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kushaj] |- | style='text-align:right'| 686 | | ''[[:d:Q137997622|Куәтле елга]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кәкре Елганың (Мәллә, Ык бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q137997622|Q137997622]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kutle-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kutle-elga] |- | style='text-align:right'| 687 | | ''[[:d:Q36357271|Кызылсу]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357271|Q36357271]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyzylsu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyzylsu] |- | style='text-align:right'| 688 | | [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъяр]] | | [[:d:Q20585974|Q20585974]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/arskij-rajon/kzyl-yar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/arskij-rajon/kzyl-yar] |- | style='text-align:right'| 689 | | [[Кызылъяр (Арча районы)]] | | [[:d:Q13205427|Q13205427]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kyzylyar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kyzylyar] |- | style='text-align:right'| 690 | | [[Кылна]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4220605|Q4220605]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kylna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kylna] |- | style='text-align:right'| 691 | | [[Кырлай (елга)|Кырлай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шәмәкнең (Казансу бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q11101145|Q11101145]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrlaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrlaj] |- | style='text-align:right'| 692 | [[Файл:Spergularia-rubra-20090409a.jpg|center|128px]] | [[кырлыкча]] | канәферчәләр семьялыгыннан бер-, ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q163048|Q163048]] | [[:commons:Category:Spergularia|Spergularia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/kyrlykcha razdely/priroda/rastitelnost/kyrlykcha] |- | style='text-align:right'| 693 | | [[Кырыкмас]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q1072119|Q1072119]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrykmas razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrykmas] |- | style='text-align:right'| 694 | | [[Кырым-Сарай (елга)|Кырым-Сарай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Димның (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4242876|Q4242876]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrymsaraj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrymsaraj] |- | style='text-align:right'| 695 | [[Файл:Kshkar Mosque interior (2024-03-28) 13.jpg|center|128px]] | [[Кышкар мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q57582009|Q57582009]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/uchrezhdeniya-istoricheskie-i-sovremennye/kyshkar-mdrsse razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/uchrezhdeniya-istoricheskie-i-sovremennye/kyshkar-mdrsse] |- | style='text-align:right'| 696 | [[Файл:Kshkar Mosque (2024-03-28) 16.jpg|center|128px]] | [[Кышкар мәчете]] | | [[:d:Q65299661|Q65299661]] | [[:commons:Category:Kshkar Mosque|Kshkar Mosque]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/kyshkar-mchete razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/kyshkar-mchete] |- | style='text-align:right'| 697 | | [[Кыярмәт]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4222742|Q4222742]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyarmt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyarmt] |- | style='text-align:right'| 698 | | ''[[:d:Q36357498|Кыят]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357498|Q36357498]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyat] |- | style='text-align:right'| 699 | [[Файл:Angular Parameters of Elliptical Orbit.png|center|128px]] | [[күк механикасы]] | | [[:d:Q184274|Q184274]] | [[:commons:Category:Celestial mechanics|Celestial mechanics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nebesnaya-mekhanika razdely/nauka/nebesnaya-mekhanika] |- | style='text-align:right'| 700 | | [[Күклек]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Үмәкнең (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q485151|Q485151]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kklek razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kklek] |- | style='text-align:right'| 701 | | [[Көннә|Күннә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Югары Кандызның (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4247267|Q4247267]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/knn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/knn] |- | style='text-align:right'| 702 | [[Файл:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] | [[күпер]] | | [[:d:Q12280|Q12280]] | [[:commons:Category:Bridges|Bridges]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/transport/kperlr razdely/ekonomika/transport/kperlr] |- | style='text-align:right'| 703 | | [[Күтәмә (елга)|Күтәмә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Сөлчәнең (Олы Кәминкә, Чишмә бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566290|Q6566290]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ktm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ktm] |- | style='text-align:right'| 704 | [[Файл:Back to Back House.jpg|center|128px]] | [[күчемсез милек]] | | [[:d:Q684740|Q684740]] | [[:commons:Category:Realty|Realty]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/nedvizhimost razdely/ekonomika/nedvizhimost] |- | style='text-align:right'| 705 | [[Файл:Kaaba2.JPG|center|128px]] | [[Кагъбә|Кәгъбә]] | | [[:d:Q29466|Q29466]] | [[:commons:Category:Kaaba|Kaaba]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/kgb razdely/religiya/islam/kgb] |- | style='text-align:right'| 706 | | ''[[:d:Q36358698|Кәкре елга]]'' | Татарстанның Көнчыгыш Кама аръягындагы Мәллә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36358698|Q36358698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kkre-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kkre-elga] |- | style='text-align:right'| 707 | [[Файл:Khasanov KG.jpg|center|128px]] | [[Кәлимулла Хәсәнов|Кәлимулла Хәсәнев]] | | [[:d:Q28357845|Q28357845]] | [[:commons:Category:Kalimulla Khasanov|Kalimulla Khasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hasanov-kalimulla-gumerovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hasanov-kalimulla-gumerovich] |- | style='text-align:right'| 708 | [[Файл:Театр имени Камала.jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | Казандагы татар театры | [[:d:Q13207313|Q13207313]] | [[:commons:Category:Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin|Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-drama-m-komediya-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-drama-m-komediya-teatry] |- | style='text-align:right'| 709 | [[Файл:Karim Hakimov trubka.jpg|center|128px]] | [[Кәрим Хәкимов]] | татар чыгышлы совет дипломаты (1892-1938) | [[:d:Q260048|Q260048]] | [[:commons:Category:Karim Hakimov|Karim Hakimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hakimov-karim-abduraufovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hakimov-karim-abduraufovich] |- | style='text-align:right'| 710 | | [[Кәркәвеч|Кәркәүч]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Аллаукның (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q486393|Q486393]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krkch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krkch] |- | style='text-align:right'| 711 | | [[Кәрәкә (күл, Яшел Үзән районы)|Кәрәкә]] | Татарстан күле (Яшел үзән районы), Идел-Чулман тыюлыгының Раифа өлеше | [[:d:Q86723624|Q86723624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/krk-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/krk-kle] |- | style='text-align:right'| 712 | | [[Кәрәкәс]] | | [[:d:Q18780051|Q18780051]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/kerekes razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/kerekes] |- | style='text-align:right'| 713 | | [[Кәшшаф Мохтаров]] | татар сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе (1896-1937), ТАССР сәламәтлек саклау халык комиссары, ТАССР ХКС рәисе (1921-1924) | [[:d:Q18634636|Q18634636]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhtarov-mohtarov-kashaf-gilfanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhtarov-mohtarov-kashaf-gilfanovich] |- | style='text-align:right'| 714 | | [[Көрән (елга)|Көрен]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Туйманың (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1090455|Q1090455]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kren razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kren] |- | style='text-align:right'| 715 | | ''[[:d:Q36357691|Көрнәле]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чулман елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q36357691|Q36357691]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krnle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krnle] |- | style='text-align:right'| 716 | | [[Көрәш (гәҗит)|Көрәш]] | | [[:d:Q54165577|Q54165577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kuryash razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kuryash] |- | style='text-align:right'| 717 | | [[Ташлык (Шушма кушылдыгы)|Көшкәт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q483989|Q483989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kshkt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kshkt] |- | style='text-align:right'| 718 | [[Файл:Лаишево, здание уездного училища, ул. Горького, 32.jpg|center|128px]] | [[Лаеш]] | Русиядә шәһәр | [[:d:Q156648|Q156648]] | [[:commons:Category:Laishevo|Laishevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/laesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/laesh] |- | style='text-align:right'| 719 | [[Файл:Borovoe Matyushino.jpg|center|128px]] | [[Лаеш районы]] | | [[:d:Q2219922|Q2219922]] | [[:commons:Category:Laishevsky District|Laishevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/laesh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/laesh-rajony] |- | style='text-align:right'| 720 | | [[Лаеш техник-икътисад техникумы]] | | [[:d:Q31444481|Q31444481]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/laishevskij-tekhniko-ehkonomicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/laishevskij-tekhniko-ehkonomicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 721 | [[Файл:Slug in VanDusen Botanical Garden.jpg|center|128px]] | [[Лайлачлар]] | | [[:d:Q1953597|Q1953597]] | [[:commons:Category:Slugs|Slugs]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lajlachlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lajlachlar] |- | style='text-align:right'| 722 | [[Файл:Brown-Falcon,-Vic,-3.1.2008.jpg|center|128px]] | [[Лачын кошлар]] | | [[:d:Q21744|Q21744]] | [[:commons:Category:Falconidae|Falconidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lachyn-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lachyn-koshlar] |- | style='text-align:right'| 723 | | [[Лев Хрщонович]] | РИ гражданлык төзелеш инженеры, архитектор (1838-1907) | [[:d:Q6534727|Q6534727]] | [[:commons:Category:Lev Hrschonovich|Lev Hrschonovich]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/hrshchonovich-lev-kazimirovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/hrshchonovich-lev-kazimirovich] |- | style='text-align:right'| 724 | [[Файл:Панорама Лениногорска (Татарстан).JPG|center|128px]] | [[Лениногорск]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан шәһәр, Лениногорск районының үзәге | [[:d:Q157458|Q157458]] | [[:commons:Category:Leninogorsk|Leninogorsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/leninogorsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/leninogorsk] |- | style='text-align:right'| 725 | | [[Лениногорск нефть техникумы]] | | [[:d:Q31444472|Q31444472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-neftyanoj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-neftyanoj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 726 | | [[Лениногорск политехник көллияте|Лениногорск политехника көллияте]] | | [[:d:Q31444465|Q31444465]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-politekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-politekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 727 | [[Файл:Зай-Каратай, гора "Мир" (панорама) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Лениногорск районы]] | | [[:d:Q2220365|Q2220365]] | [[:commons:Category:Leninogorsky District|Leninogorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/leninogorskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/leninogorskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 728 | [[Файл:Haeckel Lichenes.jpg|center|128px]] | [[лишайниклар]] | | [[:d:Q43142|Q43142]] | [[:commons:Category:Lichens|Lichens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/lishajniklar razdely/priroda/rastitelnost/lishajniklar] |- | style='text-align:right'| 729 | | [[Лубян урман-техник көллияте]] | | [[:d:Q30303311|Q30303311]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lubyanskij-lesotekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lubyanskij-lesotekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 730 | [[Файл:Lyubov Ageeva (2022-07-15).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q113536930|Любовь Агеева]]'' | Журналист, ТАССР һәм РФнең атказанган мәдәният хезмәткәре (1989, 2002) | [[:d:Q113536930|Q113536930]] | [[:commons:Category:Lyubov Ageeva|Lyubov Ageeva]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/ageeva-lyubov-vladimirovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/ageeva-lyubov-vladimirovna] |- | style='text-align:right'| 731 | | ''[[:d:Q18401537|Майна]]'' | Татарстан республикасы һәм Сембер өлкәсе елгасы, Идел елгасының сул кушылдыгы (Көнбатыш Чулман аръягында) | [[:d:Q18401537|Q18401537]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/majna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/majna] |- | style='text-align:right'| 732 | | [[Маклавыш (елга)|Маклавыш]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстандагы елга, Идел алдындагы Олы Яклының (Сура бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4275823|Q4275823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maklaushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maklaushka] |- | style='text-align:right'| 733 | [[Файл:Einfacher Wirtschaftskreislauf.png|center|128px]] | ''[[:d:Q39680|макроикътисад]]'' | эре гомумикътисади күрсәткечләрне өйрәнүче икътисади теория бүлеге | [[:d:Q39680|Q39680]] | [[:commons:Category:Macroeconomics|Macroeconomics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/makroehkonomika razdely/nauka/makroehkonomika] |- | style='text-align:right'| 734 | | [[Макса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Мишәнең (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6555924|Q6555924]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maksa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maksa] |- | style='text-align:right'| 735 | [[Файл:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] | [[Максим Горький]] | РИ һәм ССРБ язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе (1868-1936) | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[:commons:Category:Maxim Gorky|Maxim Gorky]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gorkij-maksim razdely/kultura/literatura/shheslr/gorkij-maksim] |- | style='text-align:right'| 736 | | ''[[:d:Q137997003|Мактама]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q137997003|Q137997003]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maktaminka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maktaminka] |- | style='text-align:right'| 737 | [[Файл:Mamadysh.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш]] | | [[:d:Q158010|Q158010]] | [[:commons:Category:Mamadysh|Mamadysh]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mamadysh razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mamadysh] |- | style='text-align:right'| 738 | [[Файл:Устье р. Вятка (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш районы]] | Татарстан составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q158071|Q158071]] | [[:commons:Category:Mamadyshsky District|Mamadyshsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/mamadysh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/mamadysh-rajony] |- | style='text-align:right'| 739 | | [[Мансур Мозаффаров]] | татар композиторы, фольклорчы һәм укытучы | [[:d:Q4305950|Q4305950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mozaffarov-mansur-hmt-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mozaffarov-mansur-hmt-uly] |- | style='text-align:right'| 740 | [[Файл:Mansur Hasanov (2006-02-03).jpg|center|128px]] | [[Мансур Хәсәнов]] | татар әдәбият галиме, тәнкыйтьче, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе | [[:d:Q4496420|Q4496420]] | [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hsnov-mansur-hsn-uly razdely/nauka/personalii/hsnov-mansur-hsn-uly] |- | style='text-align:right'| 741 | [[Файл:Mansur Shigapov (2008-01-29).jpg|center|128px]] | [[Мансур Шиһапов]] | татар шагыйре, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты | [[:d:Q13205742|Q13205742]] | [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/shigapov-mansur-ahmetovich razdely/kultura/literatura/personalii/shigapov-mansur-ahmetovich] |- | style='text-align:right'| 742 | [[Файл:Marat Amirhanov (2024-04-15).JPG|center|128px]] | [[Марат Әмирханов]] | татар язучысы, журналист, публицист | [[:d:Q13205744|Q13205744]] | [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhanov-marat-mirhan-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhanov-marat-mirhan-uly] |- | style='text-align:right'| 743 | [[Файл:Marat Akhmetov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | | [[:d:Q20598958|Q20598958]] | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hmtov-marat-gotyf-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hmtov-marat-gotyf-uly] |- | style='text-align:right'| 744 | | ''[[:d:Q131746092|Мария Елизарова]]'' | язучы, музей хезмәткәре, РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1959 ел) | [[:d:Q131746092|Q131746092]] | [[:commons:Category:Mariya Elizarova|Mariya Elizarova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/elizarova-mariya-nikolaevna razdely/kultura/literatura/personalii/elizarova-mariya-nikolaevna] |- | style='text-align:right'| 745 | [[Файл:Lyceum-KSU.jpg|center|128px]] | [[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]] | | [[:d:Q19619188|Q19619188]] | [[:commons:Category:Mariinskaya Gymnasium (Kazan)|Mariinskaya Gymnasium (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-mariinskaya-zhenskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-mariinskaya-zhenskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 746 | [[Файл:Marsel Salimzhanov (tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марсель Сәлимҗанов]] | татар режиссеры, СССР халык артисты, РФ һәм ТАССРның атказанган сәнгать хезмәткәре | [[:d:Q4405819|Q4405819]] | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-marsel-hkim-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-marsel-hkim-uly] |- | style='text-align:right'| 747 | [[Файл:House of actor named after Marcel Salimzhanov (2022-04-15) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131850163|Марсель Сәлимҗанов исемендәге Актёрлар йорты]]'' | театр хезмәткәрләренең профессиональ-иҗади берләшмәсенә хезмәт күрсәтү өчен Театр эшлеклеләре берлеге каршында Казанда төзелгән оешма | [[:d:Q131850163|Q131850163]] | [[:commons:Category:House of actor named after Marcel Salimzhanov|House of actor named after Marcel Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/dom-aktyora razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/dom-aktyora] |- | style='text-align:right'| 748 | | [[Марсель Әхмәтҗанов]] | әдәбият галиме, археограф, текстолог, филология фәннәре докторы | [[:d:Q13205760|Q13205760]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmtanov-marsel-ibraim-uly razdely/nauka/personalii/hmtanov-marsel-ibraim-uly] |- | style='text-align:right'| 749 | | [[Масловка (Алексеевск районы)|Маслау]] | | [[:d:Q18789833|Q18789833]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/maslovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/maslovka] |- | style='text-align:right'| 750 | | [[математик анализ]] | | [[:d:Q7754|Q7754]] | [[:commons:Category:Analysis|Analysis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/analiz-matematicheskij razdely/nauka/analiz-matematicheskij] |- | style='text-align:right'| 751 | [[Файл:Mathematics.png|center|128px]] | [[математика]] | | [[:d:Q395|Q395]] | [[:commons:Category:Mathematics|Mathematics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/matematika razdely/nauka/matematika] |- | style='text-align:right'| 752 | | [[Маҗын (елга)|Маҗын]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең уң кушылдыгы | [[:d:Q757235|Q757235]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mazinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mazinka] |- | style='text-align:right'| 753 | | [[Медведка]] | | [[:d:Q13205798|Q13205798]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/medvedka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/medvedka] |- | style='text-align:right'| 754 | [[Файл:Medstudentindonesia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126945|медицина белеме бирү]]'' | | [[:d:Q126945|Q126945]] | [[:commons:Category:Medical education|Medical education]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/medicinskoe-obrazovanie razdely/zdravoohranenie/medicinskoe-obrazovanie] |- | style='text-align:right'| 755 | [[Файл:Менделеевск вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск]] | Татарстан шәһәре, Менделеевск районы үзәге | [[:d:Q158816|Q158816]] | [[:commons:Category:Mendeleevsk|Mendeleevsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mendeleevsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mendeleevsk] |- | style='text-align:right'| 756 | [[Файл:Mendeleyevsk vidnakamu.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск районы]] | | [[:d:Q620746|Q620746]] | [[:commons:Category:Mendeleevsky District|Mendeleevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/mendeleevskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/mendeleevskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 757 | | [[Мәнҗе|Меңче]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q13205820|Q13205820]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/menchushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/menchushka] |- | style='text-align:right'| 758 | | [[Мидхәт Фәйзуллин (1908)]] | табиб, ГИДУВ профессоры (Казан) | [[:d:Q105105084|Q105105084]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/fajzullin-midhat-harisovich razdely/zdravoohranenie/personalii/fajzullin-midhat-harisovich] |- | style='text-align:right'| 759 | | [[Микъдәт Борындыков|Микъдәт Юныс улы Борындыков]] | татар совет дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе (1896-1965), сталинист репрессияләр корбаны (1930-1955) | [[:d:Q13205835|Q13205835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/brundukov-mikdat-yunusovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/brundukov-mikdat-yunusovich] |- | style='text-align:right'| 760 | | [[Милли Идарә]] | | [[:d:Q65300401|Q65300401]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/milli-idar razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/milli-idar] |- | style='text-align:right'| 761 | | [[Милләт Мәҗлесе]] | | [[:d:Q25555712|Q25555712]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/millt-mlese razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/millt-mlese] |- | style='text-align:right'| 762 | [[Файл:Nizhnekamsk Reservoir's gulf where Menzelya River's mouth was - 2011-07-21.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә елгасы|Минзәлә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q2580606|Q2580606]] | [[:commons:Category:Menzelya River|Menzelya River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/minzl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/minzl] |- | style='text-align:right'| 763 | | [[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444400|Q31444400]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/menzelinskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/menzelinskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 764 | [[Файл:Деревня Атрякле, Мензелинский р-н Татарстана.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә районы]] | | [[:d:Q2220351|Q2220351]] | [[:commons:Category:Menzelinsky District|Menzelinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/menzelinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/menzelinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 765 | [[Файл:Menzelinsk gorod.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | Татарстан Республикасы Минзәлә районының үзәге | [[:d:Q158830|Q158830]] | [[:commons:Category:Menzelinsk|Menzelinsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/menzelinsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/menzelinsk] |- | style='text-align:right'| 766 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | ТАССР һәм Татарстан республикасы дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, ТРның беренче Президенты (1991–2010) | [[:d:Q368896|Q368896]] | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/shjmiev-mintimer-shrip-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/shjmiev-mintimer-shrip-uly] |- | style='text-align:right'| 767 | | [[Мира Космодемьянская]] | | [[:d:Q58878278|Q58878278]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kosmodemyanskaya-mira-anatolevna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kosmodemyanskaya-mira-anatolevna] |- | style='text-align:right'| 768 | | [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]] | 1925 елда Оренбургта нигезләнгән татар драма театры | [[:d:Q13206330|Q13206330]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/orenburgskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/orenburgskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 769 | | [[Миръат (журнал)|Миръат]] | 1900-1903 һәм 1907-1909 Санкт-Петербург һәм Казанда чыккан татарча периодик басмасы, журнал тибындагы брошюралар сериясе | [[:d:Q54502102|Q54502102]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/mirat razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/mirat] |- | style='text-align:right'| 770 | [[Файл:Mikhail Kozlovsky (2014-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q122194742|Михаил Козловский]]'' | фотожурналист, ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (2002) | [[:d:Q122194742|Q122194742]] | [[:commons:Category:Mikhail Kozlovsky (photographer)|Mikhail Kozlovsky (photographer)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/kozlovskij-mihail-borisovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/kozlovskij-mihail-borisovich] |- | style='text-align:right'| 771 | [[Файл:Михаил Петрович Коринфский (Варенцов).jpg|center|128px]] | [[Михаил Коринфский]] | РИ архитекторы (1788-1851), Казан университеты архитекторы | [[:d:Q4233093|Q4233093]] | [[:commons:Category:Mikhail Korinfskiy|Mikhail Korinfskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/korinfskij-mihail-petrovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/korinfskij-mihail-petrovich] |- | style='text-align:right'| 772 | | ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]'' | РИ һәм ССРБ дерматовенерологы (1874-1930) | [[:d:Q111745444|Q111745444]] | [[:commons:Category:Mikhail Pilnov|Mikhail Pilnov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/pilnov-mihail-semyonovich razdely/zdravoohranenie/personalii/pilnov-mihail-semyonovich] |- | style='text-align:right'| 773 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мишә (Чулман кушылдыгы)|Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q13205866|Q13205866]] | [[:commons:Category:Mosha River|Mosha River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish-1] |- | style='text-align:right'| 774 | | [[Мишә (Кече Мишә кушылдыгы)|Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q20587284|Q20587284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish] |- | style='text-align:right'| 775 | [[Файл:Mollusca.jpg|center|128px]] | [[моллюсклар]] | | [[:d:Q25326|Q25326]] | [[:commons:Category:Mollusca|Mollusca]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/mollyusklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/mollyusklar] |- | style='text-align:right'| 776 | [[Файл:Серебро на реке.jpg|center|128px]] | [[Мораса (елга)|Мораса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4281091|Q4281091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/marasa-morasa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/marasa-morasa] |- | style='text-align:right'| 777 | | [[Мордвасу]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4302531|Q4302531]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovskaya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovskaya] |- | style='text-align:right'| 778 | | [[Мордвасу (Идел кушылдыгы)|Мордвасу]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Шарманка елгасының (Идел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357841|Q36357841]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovka] |- | style='text-align:right'| 779 | | ''[[:d:Q36359539|Моркваш]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Идел елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36359539|Q36359539]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/morkvash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/morkvash] |- | style='text-align:right'| 780 | [[Файл:Mollah imamzadeh tabriz.jpg|center|128px]] | [[мулла]] | | [[:d:Q188942|Q188942]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/mulla razdely/religiya/islam/mulla] |- | style='text-align:right'| 781 | [[Файл:Вахитов-мулланур-муллазянович.jpg|center|128px]] | [[Мулланур Вахитов]] | | [[:d:Q2064028|Q2064028]] | [[:commons:Category:Mullanur Vahitov|Mullanur Vahitov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/vahitov-mullanur-mullaan-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/vahitov-mullanur-mullaan-uly] |- | style='text-align:right'| 782 | [[Файл:М Бигеев 1910.jpg|center|128px]] | [[Муса Бигиев]] | татар мөселман галиме, теолог-фәлсәфәче, публицист, тәрҗемәче | [[:d:Q2640707|Q2640707]] | [[:commons:Category:Musa Bigiev|Musa Bigiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/bigiev-musa razdely/religiya/islam/shheslr/bigiev-musa] |- | style='text-align:right'| 783 | [[Файл:Театр оперы и балета. Казань.JPG|center|128px]] | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | Казанның иң зур театрларының берсе | [[:d:Q2047744|Q2047744]] | [[:commons:Category:Tatar State Opera and Ballet Theatre|Tatar State Opera and Ballet Theatre]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/opera-m-balet-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/opera-m-balet-teatry] |- | style='text-align:right'| 784 | [[Файл:Batus barbicornis MHNT femelle.jpg|center|128px]] | [[мыеклач коңгызлар]] | мыекчыклары ярты гәүдәдән озынрак булган коңгызлар семьялыгы | [[:d:Q205295|Q205295]] | [[:commons:Category:Cerambycidae|Cerambycidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/myeklach-kogyzlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/myeklach-kogyzlar] |- | style='text-align:right'| 785 | [[Файл:Дом Мюфке.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130437074|Мюфке йорты]]'' | Казанда модерн стилендәге һәм ялгыз торак йорт үрнәгендәге архитектура истәлеге | [[:d:Q130437074|Q130437074]] | [[:commons:Category:Mufke house (Kazan)|Mufke house (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/myufke-jorty razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/myufke-jorty] |- | style='text-align:right'| 786 | [[Файл:Makzyum Salahov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | | [[:d:Q21153209|Q21153209]] | [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/slahov-mgzm razdely/nauka/personalii/slahov-mgzm] |- | style='text-align:right'| 787 | | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | | [[:d:Q24846562|Q24846562]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/mdiev-mkrim-dm-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/mdiev-mkrim-dm-uly] |- | style='text-align:right'| 788 | | ''[[:d:Q137996886|Мәлбагыш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q137996886|Q137996886]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malbagush razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malbagush] |- | style='text-align:right'| 789 | | [[Налимка (Урман Зәе кушылдыгы)|Мәлем]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q4312624|Q4312624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nalimka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nalimka] |- | style='text-align:right'| 790 | | [[Мәллә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q36356597|Q36356597]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mellya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mellya] |- | style='text-align:right'| 791 | [[Файл:Набережная Тукая, Набережные Челны, Татарстан 2.jpg|center|128px]] | [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чаллының (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1092101|Q1092101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/melekeska razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/melekeska] |- | style='text-align:right'| 792 | | [[Мәме (елга)|Мәми]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4290097|Q4290097]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka-1] |- | style='text-align:right'| 793 | | [[Мәме (Мәме кушылдыгы)|Мәми]] | Татарстан инеше, Идел алдындагы Мәминең (Коры Үләмә, Зөя бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q64706692|Q64706692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka] |- | style='text-align:right'| 794 | | [[Мәнәвез (Стәрле кушылдыгы-2)|Мәнәвез]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4280979|Q4280979]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/manyaus razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/manyaus] |- | style='text-align:right'| 795 | [[Файл:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | Россия Федерациясенең башкаласы, федерация әһәмияте шәһәре (субъекты), үзәк икътисади районның һәм Мәскәү өлкәсенең үзәге | [[:d:Q649|Q649]] | [[:commons:Category:Moscow|Moscow]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/moskovskaya-oblast/moskva razdely/rossijskaya-federaciya/moskovskaya-oblast/moskva] |- | style='text-align:right'| 796 | [[Файл:Москва, Малый Татарский переулок, 8 (4).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]] | | [[:d:Q25555675|Q25555675]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/moskovskij-centralnyj-tatarskij-rabochij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/moskovskij-centralnyj-tatarskij-rabochij-teatr] |- | style='text-align:right'| 797 | | [[Мәснәви Хәертдинов]] | рәссам, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1968), ТАССРның халык рәссамы (1977) | [[:d:Q20594530|Q20594530]] | [[:commons:Category:Masnavi Haertdinov|Masnavi Haertdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haertdinov-masnavi-haertdinovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haertdinov-masnavi-haertdinovich] |- | style='text-align:right'| 798 | | ''[[:d:Q36359263|Мәтәскә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Тәмте елгасының (Мишә елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359263|Q36359263]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meteskibash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meteskibash] |- | style='text-align:right'| 799 | | [[Мәхмүд Болгари]] | Алтын Урда чоры татар әдибе, язучы, дин белгече | [[:d:Q13205983|Q13205983]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/mahmud-bulgari-mahmud-ibn-gali razdely/religiya/islam/personalii/mahmud-bulgari-mahmud-ibn-gali] |- | style='text-align:right'| 800 | | [[Мәхмүд Максуд]] | татар язучысы, тәрҗемәче (1900-1962) | [[:d:Q13205992|Q13205992]] | [[:commons:Category:Makhmud Maksud|Makhmud Maksud]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/maksud-maksudov-mahmud-gisametdinovich razdely/kultura/literatura/personalii/maksud-maksudov-mahmud-gisametdinovich] |- | style='text-align:right'| 801 | | [[Мәхмүт Бөдәйли]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, язучы (1895-1975), сталинист репрессияләр корбаны (1930-1989) | [[:d:Q20577215|Q20577215]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/budajli-mahmut-kashfelgadievich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/budajli-mahmut-kashfelgadievich] |- | style='text-align:right'| 802 | | [[Мәхмүт Габдрахманов]] | | [[:d:Q56273701|Q56273701]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/abdrahmanov-mahmud razdely/obrazovanie/personalii/abdrahmanov-mahmud] |- | style='text-align:right'| 803 | | [[Мәхмүт Хөсәен]] | татар язучысы | [[:d:Q11072053|Q11072053]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/husain-husainov-mahmut-hafizovich razdely/kultura/literatura/personalii/husain-husainov-mahmut-hafizovich] |- | style='text-align:right'| 804 | [[Файл:Leninogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (25).jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә (Дала Зәе кушылдыгы)|Мәчкәрә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1097419|Q1097419]] | [[:commons:Category:Moshkara River|Moshkara River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/moshkara razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/moshkara] |- | style='text-align:right'| 805 | [[Файл:Kurban Bayram 2025 in Kukmor - 10.jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә мәчете]] | татар дини архитектурасы истәлеге, Татарстанның Кукмара районы Мәчкәрә авылында урнаша | [[:d:Q65299712|Q65299712]] | [[:commons:Category:Maskara Mosque|Maskara Mosque]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/maskarskaya-mechet razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/maskarskaya-mechet] |- | style='text-align:right'| 806 | | [[Мөвиҗә]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q756609|Q756609]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/muvizha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/muvizha] |- | style='text-align:right'| 807 | [[Файл:İstanbul 5437.jpg|center|128px]] | [[мөнбәр]] | | [[:d:Q443676|Q443676]] | [[:commons:Category:Minbars|Minbars]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/minbar razdely/religiya/islam/minbar] |- | style='text-align:right'| 808 | | [[Мөнирә Булатова]] | татар опера җырчысы (югары меццо-сопрано), мөгаллиммә, музыка һәм җәмәгать эшлеклесе, Россия һәм Татарстанның халык артисты | [[:d:Q13206007|Q13206007]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bulatova-bikbulatova-mnir-zakir-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bulatova-bikbulatova-mnir-zakir-kyzy] |- | style='text-align:right'| 809 | [[Файл:Казань, Тукая, 89.jpg|center|128px]] | [[Мөселман балалар приюты|Мөселман балалар ятимханәсе]] | 1844-1917 Казанда эшләгән ир-балалар өчен ятимханә | [[:d:Q61135736|Q61135736]] | [[:commons:Category:Yunusov muslim orphanage|Yunusov muslim orphanage]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/uchrezhdeniya/musulmanskij-detskij-priyut razdely/istoriya/novoe-vremya/uchrezhdeniya/musulmanskij-detskij-priyut] |- | style='text-align:right'| 810 | | [[Мөслим районы]] | | [[:d:Q2220496|Q2220496]] | [[:commons:Category:Muslyumovsky District|Muslyumovsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/muslyumovskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/muslyumovskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 811 | [[Файл:Gérôme - Mufti Reading in His Prayer Stool.jpg|center|128px]] | [[мөфти]] | | [[:d:Q185992|Q185992]] | [[:commons:Category:Muftis|Muftis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/muftij razdely/religiya/islam/muftij] |- | style='text-align:right'| 812 | | [[Мөхетдин Корбангалиев]] | | [[:d:Q4247866|Q4247866]] | [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/korbangaliev-mhetdin-hafizetdin-uly razdely/obrazovanie/shheslr/korbangaliev-mhetdin-hafizetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 813 | | [[Мөхит Кичүбаев]] | драма актёры, ТАССР халык артисты (1957) | [[:d:Q28357942|Q28357942]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kichubaev-muhit-ahrarovich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kichubaev-muhit-ahrarovich] |- | style='text-align:right'| 814 | [[Файл:Mukhlisa Bubi.jpg|center|128px]] | [[Мөхлисә Бубый]] | | [[:d:Q24846559|Q24846559]] | [[:commons:Category:Mukhlisa Bubi|Mukhlisa Bubi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullina-muhlisa razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullina-muhlisa] |- | style='text-align:right'| 815 | | [[Таиб Яхин|Мөхәммәдтаиб Яхин]] | татар язучысы, мөгәллим (1845-1910) | [[:d:Q20591001|Q20591001]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/yahin-taib-muhammedtaib-gilmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/yahin-taib-muhammedtaib-gilmanovich] |- | style='text-align:right'| 816 | [[Файл:Muhammed Parsin.jpg|center|128px]] | [[Мөхәммәт Парсин]] | | [[:d:Q65157775|Q65157775]] | [[:commons:Category:Möxämmät Parsin|Möxämmät Parsin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/parsin-muhammed-zarifovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/parsin-muhammed-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 817 | | ''[[:d:Q132349040|Мөхәммәтзариф Әмирханов]]'' | татар мөселман дин эшлеклесе | [[:d:Q132349040|Q132349040]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/amirhanov-muhammadzarif razdely/religiya/islam/personalii/amirhanov-muhammadzarif] |- | style='text-align:right'| 818 | | [[Мөшеге]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756748|Q756748]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mshege razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mshege] |- | style='text-align:right'| 819 | [[Файл:Nazar Ezhov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135842427|Назарий Ежов]]'' | РСДРП(б) әгъзасы, хәрби-сәяси эшлеклесе (1888-1946) | [[:d:Q135842427|Q135842427]] | [[:commons:Category:Nazar Ezhov|Nazar Ezhov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/ezhov-nazarij-yakovlevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/ezhov-nazarij-yakovlevich] |- | style='text-align:right'| 820 | [[Файл:Maghrib Prayer in Masjid Al-Haram.jpg|center|128px]] | [[намаз]] | | [[:d:Q234869|Q234869]] | [[:commons:Category:Salat|Salat]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/namaz razdely/religiya/islam/namaz] |- | style='text-align:right'| 821 | | [[Наратлы (Азнакай районы)|Наратлы]] | Азнакай районында бетерелгән торак рункт (Татарстан, Россия) | [[:d:Q120122495|Q120122495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/naratly razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/naratly] |- | style='text-align:right'| 822 | | [[Наталия Андрамонова]] | | [[:d:Q106597185|Q106597185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/andramonova-nataliya-alekseevna razdely/nauka/personalii/andramonova-nataliya-alekseevna] |- | style='text-align:right'| 823 | | ''[[:d:Q55658624|Наҗар]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q55658624|Q55658624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nazarka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nazarka] |- | style='text-align:right'| 824 | | ''[[:d:Q1048416|нефть һәм газ геологиясе]]'' | | [[:d:Q1048416|Q1048416]] | [[:commons:Category:Petroleum|Petroleum]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/neft-m-gaz-geologiyase razdely/nauka/neft-m-gaz-geologiyase] |- | style='text-align:right'| 825 | | [[Николаевка (Балык Бистәсе районы)|Николаевка]] | | [[:d:Q18792451|Q18792451]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/nikolaevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/nikolaevka] |- | style='text-align:right'| 826 | | [[Николай Кузнецов (1923)|Николай Кузнецов]] | рәссам (Казан, Татарстан, Россия) | [[:d:Q108894890|Q108894890]] | [[:commons:Category:Nikolay Kuznetsov (painter)|Nikolay Kuznetsov (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kuznecov-nikolaj-dmitrievich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kuznecov-nikolaj-dmitrievich] |- | style='text-align:right'| 827 | | [[Николай Ливанов]] | зоолог, зоология докторы (1914), биология фәннәре докторы (1938), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1942) | [[:d:Q4260937|Q4260937]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/livanov-nikolaj-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/livanov-nikolaj-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 828 | | [[Никольский (Татарстан)|Никольский]] | | [[:d:Q18792527|Q18792527]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/verhneuslonskij-rajon-1/nikolskij razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/verhneuslonskij-rajon-1/nikolskij] |- | style='text-align:right'| 829 | | [[Нияз Даутов]] | | [[:d:Q1191055|Q1191055]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/dautov-niyaz-kuramsha-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/dautov-niyaz-kuramsha-uly] |- | style='text-align:right'| 830 | [[Файл:Vyatka-Kirov asv2019-05 img34 Vyatka River.jpg|center|128px]] | [[Нократ елгасы|Нократ]] | Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q192495|Q192495]] | [[:commons:Category:Vyatka River|Vyatka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vyatka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vyatka] |- | style='text-align:right'| 831 | | [[Нокса]] | Казан тирәләрендәге елга, Татарстан, Россия | [[:d:Q4327138|Q4327138]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/noksa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/noksa] |- | style='text-align:right'| 832 | | [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]] | | [[:d:Q19638189|Q19638189]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/nurlaty razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/nurlaty] |- | style='text-align:right'| 833 | | [[Норлат (Буа районы)]] | | [[:d:Q13206160|Q13206160]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/norlat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/norlat] |- | style='text-align:right'| 834 | | [[Норлат аграр техникумы]] | | [[:d:Q31444479|Q31444479]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nurlatskij-agrarnyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nurlatskij-agrarnyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 835 | [[Файл:Центр села Кичкальня.jpg|center|128px]] | [[Норлат районы]] | | [[:d:Q2990363|Q2990363]] | [[:commons:Category:Nurlatsky District|Nurlatsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlat-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlat-rajony] |- | style='text-align:right'| 836 | | [[Норлат районы (ТАССР)|Норлат районы]] | | [[:d:Q4328118|Q4328118]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorialnye-edinicy/nurlatskij-rajon-v-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorialnye-edinicy/nurlatskij-rajon-v-tassr] |- | style='text-align:right'| 837 | [[Файл:Кукмор. Лимонадный мост через речку Нурминка.JPG|center|128px]] | [[Норма (Ошторма кушылдыгы)|Норма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Оштырманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4328140|Q4328140]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nurminka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nurminka-1] |- | style='text-align:right'| 838 | | [[Норма (Шушма кушылдыгы)|Норма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q20587947|Q20587947]] | | |- | style='text-align:right'| 839 | | ''[[:d:Q36356449|Норма]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36356449|Q36356449]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/norma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/norma] |- | style='text-align:right'| 840 | | [[Нократ (Салман кушылдыгы)|Нохрат]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Салманның (Актай бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q11101588|Q11101588]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nohratka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nohratka] |- | style='text-align:right'| 841 | | [[Нур (газета)|Нур]] | беренче татарча газета (1905-1914, Санкт-Петербург) | [[:d:Q25556327|Q25556327]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/nur razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/nur] |- | style='text-align:right'| 842 | [[Файл:Nurgali Nadeev.jpg|center|128px]] | [[Нургали Надиев]] | татар мөгаллиме (1882-1940) | [[:d:Q104871782|Q104871782]] | [[:commons:Category:Nurgali Nadeev|Nurgali Nadeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/nadiev-nurgali-sibgatullovich razdely/obrazovanie/personalii/nadiev-nurgali-sibgatullovich] |- | style='text-align:right'| 843 | | [[Нырса|Нырсы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6556238|Q6556238]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyrsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyrsa] |- | style='text-align:right'| 844 | | [[Кыса|Нысы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6556272|Q6556272]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyse razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyse] |- | style='text-align:right'| 845 | | ''[[:d:Q36357412|Нысы]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357412|Q36357412]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nusa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nusa] |- | style='text-align:right'| 846 | | [[Нәбирә Гыйматдинова]] | татар язучысы | [[:d:Q13206213|Q13206213]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gyjmatdinova-nbir-minnhmt-kyzy razdely/kultura/literatura/shheslr/gyjmatdinova-nbir-minnhmt-kyzy] |- | style='text-align:right'| 847 | | [[Нәфис]] | | [[:d:Q4328433|Q4328433]] | [[:commons:Category:Nefis|Nefis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/krestovnikovyh-zavoda-kompleks-zdanij-v-kazani razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/krestovnikovyh-zavoda-kompleks-zdanij-v-kazani] |- | style='text-align:right'| 848 | [[Файл:Nafiga Arapova.jpg|center|128px]] | [[Нәфыйга Арапова]] | драма актрисасы, ТАССРның атказанган артисткасы (1939) | [[:d:Q24846569|Q24846569]] | [[:commons:Category:Nafiga Arapova|Nafiga Arapova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arapova-nfyjga-mhmmtgalim-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arapova-nfyjga-mhmmtgalim-kyzy] |- | style='text-align:right'| 849 | [[Файл:Najiba Ikhsanova (2018-03-27).jpg|center|128px]] | [[Нәҗибә Ихсанова]] | татар театры артисты, Татарстанның һәм Ру­си­я Федерациясе­нең ха­лык артисты, Азнакай районының мактаулы гражданы | [[:d:Q20582709|Q20582709]] | [[:commons:Category:Najiba Ikhsanova|Najiba Ikhsanova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ihsanova-nazhiba razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ihsanova-nazhiba] |- | style='text-align:right'| 850 | | [[Нәҗип Гайнуллин]] | драма актёры, режиссёр (Казан, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) | [[:d:Q133769905|Q133769905]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullin-nip-smigulla-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullin-nip-smigulla-uly] |- | style='text-align:right'| 851 | [[Файл:Назиб Гаязович Жиганов.jpg|center|128px]] | [[Нәҗип Җиһанов]] | татар композиторы | [[:d:Q1862308|Q1862308]] | [[:commons:Category:Nazib Zhiganov|Nazib Zhiganov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ianov-nip-gayaz-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ianov-nip-gayaz-uly] |- | style='text-align:right'| 852 | | [[Нәүфәл Адылов]] | | [[:d:Q56056194|Q56056194]] | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gadelev-nfl-ismgyjl-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gadelev-nfl-ismgyjl-uly] |- | style='text-align:right'| 853 | | ''[[:d:Q36358727|Нөгеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәллә елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36358727|Q36358727]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/naklyush razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/naklyush] |- | style='text-align:right'| 854 | [[Файл:Mushtari street 14, Kazan (2021-05-18) 01.jpg|center|128px]] | [[Оконишников йорты]] | Казан архитектурасы һәйкәле | [[:d:Q20588076|Q20588076]] | [[:commons:Category:Okonishnikov house|Okonishnikov house]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/okonishnikova-dom razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/okonishnikova-dom] |- | style='text-align:right'| 855 | [[Файл:Olympic flag.svg|center|128px]] | [[Олимпия уеннары]] | дөньядагы иң зур спорт ярышлары | [[:d:Q5389|Q5389]] | [[:commons:Category:Olympic Games|Olympic Games]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/olimpijskie-igry razdely/sport/olimpijskie-igry] |- | style='text-align:right'| 856 | | ''[[:d:Q129083163|Олы Аккош күле]]'' | Казан шәһәренең Киров районындагы күл, Аккош күлләре системасында иң зурысы | [[:d:Q129083163|Q129083163]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/oly-akkosh-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/oly-akkosh-kle] |- | style='text-align:right'| 857 | | [[Олы Бахта]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кама елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q6556931|Q6556931]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-bahta razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-bahta] |- | style='text-align:right'| 858 | | ''[[:d:Q32505660|Олы Кәминкә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q32505660|Q32505660]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-kmink razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-kmink] |- | style='text-align:right'| 859 | [[Файл:Река Большая Сульча.jpg|center|128px]] | [[Олы Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешән елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4091705|Q4091705]] | [[:commons:Category:Bolshaya Sulcha river|Bolshaya Sulcha river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-slch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-slch] |- | style='text-align:right'| 860 | | [[Олы Тилчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чилчә елгасының (Зөя елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4091718|Q4091718]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-tilch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-tilch] |- | style='text-align:right'| 861 | [[Файл:Bolshoy Cheremshan - 8834.JPG|center|128px]] | [[Олы Чирмешән]] | Татарстан республикасы, Самар һәм Сөмбер өлкәләре елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q224686|Q224686]] | [[:commons:Category:Bolshoy Cheremshan|Bolshoy Cheremshan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-chirmeshn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-chirmeshn] |- | style='text-align:right'| 862 | | [[Олы Шаһиян]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмә елгасының (Зөя елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4092948|Q4092948]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-shaiyan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-shaiyan] |- | style='text-align:right'| 863 | | [[Олы Шыңар]] | | [[:d:Q13206302|Q13206302]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/bolshoj-shinar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/bolshoj-shinar] |- | style='text-align:right'| 864 | [[Файл:Речка Большая Якла.jpg|center|128px]] | [[Олы Яклы]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Барыш елгасының (Сүрә елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4091819|Q4091819]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-yakly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-yakly] |- | style='text-align:right'| 865 | | [[Олы Җәке]] | | [[:d:Q18767839|Q18767839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/bolshie-yaki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/bolshie-yaki] |- | style='text-align:right'| 866 | [[Файл:Aleksandrova-Heinz by Repin.jpg|center|128px]] | [[Ольга Александрова-Гейнс]] | Казан меценаты | [[:d:Q56273450|Q56273450]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aleksandrova-gejns-olga-sergeevna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aleksandrova-gejns-olga-sergeevna] |- | style='text-align:right'| 867 | | [[Омар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q11101696|Q11101696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/omar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/omar] |- | style='text-align:right'| 868 | [[Файл:Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|center|128px]] | [[оптика]] | физика бүлеге | [[:d:Q14620|Q14620]] | [[:commons:Category:Optics|Optics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/optika razdely/nauka/optika] |- | style='text-align:right'| 869 | | [[органик булмаган химия]] | | [[:d:Q11165|Q11165]] | [[:commons:Category:Inorganic chemistry|Inorganic chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/neorganicheskaya-himiya razdely/nauka/neorganicheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 870 | [[Файл:Organic synthesis.jpg|center|128px]] | [[органик химия]] | | [[:d:Q11351|Q11351]] | [[:commons:Category:Organic chemistry|Organic chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/organicheskaya-himiya razdely/nauka/organicheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 871 | | ''[[:d:Q36357302|Орнаш-Чишмә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кызылсу елгасының (Казансу елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357302|Q36357302]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urnashskij-klyuch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urnashskij-klyuch] |- | style='text-align:right'| 872 | | [[Осинники (Кама Тамагы районы)]] | | [[:d:Q13206343|Q13206343]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/osinniki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/osinniki] |- | style='text-align:right'| 873 | | ''[[:d:Q4479269|Оча]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыя елгасының (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4479269|Q4479269]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ocha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ocha] |- | style='text-align:right'| 874 | | ''[[:d:Q36356358|Оша]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36356358|Q36356358]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/osha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/osha] |- | style='text-align:right'| 875 | | [[Оштырма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q486193|Q486193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oshtyrma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oshtyrma] |- | style='text-align:right'| 876 | [[Файл:Kazan-katk.jpg|center|128px]] | [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техника көллияте|П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте]] | | [[:d:Q4207782|Q4207782]] | [[:commons:Category:Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev|Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskij-aviacionno-tekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskij-aviacionno-tekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 877 | [[Файл:Pavel Zhukovsky.jpg|center|128px]] | [[Павел Жуковский]] | Казан архитекторы (1833-1900) | [[:d:Q63992187|Q63992187]] | [[:commons:Category:Pavel Timofeevich Zhukovskiy|Pavel Timofeevich Zhukovskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/zhukovskij-pavel-timofeevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/zhukovskij-pavel-timofeevich] |- | style='text-align:right'| 878 | | [[Пакшин (елга)|Пакшин]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556139|Q6556139]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pakshin razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pakshin] |- | style='text-align:right'| 879 | | [[Пановка (Бәтке кушылдыгы)|Пановка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бәткенең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12558245|Q12558245]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/panovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/panovka] |- | style='text-align:right'| 880 | [[Файл:Переволоцкий район.jpg|center|128px]] | [[Переволоцки районы]] | | [[:d:Q670139|Q670139]] | [[:commons:Category:Perevolotsky District|Perevolotsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/orenburgskaya-oblast/perevolockij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/orenburgskaya-oblast/perevolockij-rajon] |- | style='text-align:right'| 881 | [[Файл:Пётр Максимилианович Дульский.jpg|center|128px]] | [[Петр Дульский]] | сәнгать белгече, рәссам, музей эшлеклесе, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1940) | [[:d:Q4170529|Q4170529]] | [[:commons:Category:Pyotr Dulskiy|Pyotr Dulskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/dulskij-petr-maksimilianovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/dulskij-petr-maksimilianovich] |- | style='text-align:right'| 882 | | [[Петр Сперанский]] | | [[:d:Q24846613|Q24846613]] | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/speranskij-petr-tihonovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/speranskij-petr-tihonovich] |- | style='text-align:right'| 883 | | [[Писмән (Зәй кушылдыгы)|Писмән]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093519|Q1093519]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pismn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pismn] |- | style='text-align:right'| 884 | | [[Пөтке|Питиал]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q85061|Q85061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pitial razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pitial] |- | style='text-align:right'| 885 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Питрәч районы]] | Россиядә Татарстан муниципаль берәмлеге | [[:d:Q2657859|Q2657859]] | [[:commons:Category:Pestrechinsky District|Pestrechinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pitrch-rajony-1/pitrch-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pitrch-rajony-1/pitrch-rajony] |- | style='text-align:right'| 886 | [[Файл:Pestretsy ceramics (2024-06-04) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135227831|Питрәч чүлмәк ясау кәсепчелеге]]'' | керәч әйберләр җитештерүче халык нәфис кәсепчелеге | [[:d:Q135227831|Q135227831]] | [[:commons:Category:Pestretsy ceramics|Pestretsy ceramics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/narodnoe-iskusstvo/pestrechinskij-goncharnyj-promysel razdely/narody/tatary/narodnoe-iskusstvo/pestrechinskij-goncharnyj-promysel] |- | style='text-align:right'| 887 | | [[Покровски (Алабуга районы)|Покровское (Алабуга районы)]] | | [[:d:Q18797164|Q18797164]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/pokrovskij razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/pokrovskij] |- | style='text-align:right'| 888 | | [[Пошалым]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q12559380|Q12559380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/poshalym razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/poshalym] |- | style='text-align:right'| 889 | [[Файл:Прибужжя. Церква 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4377730|Прибужье]]'' | Украинаның Николаев өлкәсендәге Вознесенский районы авылы (1946 елга кадәр Акмәчет) -- урта гасырларда Алтын Урда шәһәре җире, Көньяк Буг елгасының уң ярында урнашкан | [[:d:Q4377730|Q4377730]] | [[:commons:Category:Prybuzhia|Prybuzhia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-mchet razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-mchet] |- | style='text-align:right'| 890 | | [[Ботак (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Путак]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең (Олы Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13206620|Q13206620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/putak razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/putak] |- | style='text-align:right'| 891 | | [[Петр Пятницкий|Пётр Пятницкий]] | РИ чоры Казан архитекторы (1788-1855) | [[:d:Q58194583|Q58194583]] | [[:commons:Category:Pyotr Pyatnitskiy|Pyotr Pyatnitskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/pyatnickij-pyotr-grigorevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/pyatnickij-pyotr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 892 | | ''[[:d:Q135940290|Пётр Романов]]'' | РИ архитекторы (1835-1889+) | [[:d:Q135940290|Q135940290]] | [[:commons:Category:Pyotr Ivanovich Romanov|Pyotr Ivanovich Romanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/romanov-pyotr-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/romanov-pyotr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 893 | [[Файл:Rabit Batulla (2021-10-11).JPG|center|128px]] | [[Рабит Батулла]] | татар язучысы, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13206648|Q13206648]] | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/batulla-rabit razdely/kultura/literatura/shheslr/batulla-rabit] |- | style='text-align:right'| 894 | | [[Равил Балтанов]] | | [[:d:Q20575259|Q20575259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/baltanov-ravil-gobjdulla-uly razdely/nauka/personalii/baltanov-ravil-gobjdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 895 | [[Файл:Ravil Fayzullin (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Равил Фәйзуллин]] | татар шагыйре | [[:d:Q13206652|Q13206652]] | [[:commons:Category:Ravil Fayzullin|Ravil Fayzullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/fajzullin-ravil-abdrahmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/fajzullin-ravil-abdrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 896 | | [[Рангазар (Мәллә кушылдыгы)|Рангазар]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q757025|Q757025]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rangazar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rangazar] |- | style='text-align:right'| 897 | | [[Рафаил Баһаветдинов]] | Казан тумышлы Киев рәссамы (1931-2017) | [[:d:Q12080130|Q12080130]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bagautdinov-rafaehl-mahmutovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bagautdinov-rafaehl-mahmutovich] |- | style='text-align:right'| 898 | | [[Рафаэль Ильясов|Рафаил Ильясов]] | җырчы (тенор), музыка эшлеклесе, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984), ТРның халык артисты (1991) | [[:d:Q40038605|Q40038605]] | [[:commons:Category:Rafael Ilyasov|Rafael Ilyasov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyasov-rafail-rafaehl-zarifovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyasov-rafail-rafaehl-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 899 | [[Файл:Rafail Shaidullin (2021-10-19).JPG|center|128px]] | [[Рафаил Шәйдуллин]] | тарих фәннәре докторы, профессор, Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (2010) | [[:d:Q110058593|Q110058593]] | [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/shjdullin-rafail-vli-uly razdely/nauka/personalii/shjdullin-rafail-vli-uly] |- | style='text-align:right'| 900 | [[Файл:Rizaeddin bin Fakhreddin.jpg|center|128px]] | [[Ризаэддин Фәхреддин|Ризаэтдин Фәхретдин]] | тарихчы, әдип, педагог һәм күренекле дин эшлеклесе | [[:d:Q4481567|Q4481567]] | [[:commons:Category:Rizaeddin Fahreddin|Rizaeddin Fahreddin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/fhretdin-riza razdely/religiya/islam/shheslr/fhretdin-riza] |- | style='text-align:right'| 901 | [[Файл:Rifkat Minnikhanov (prav.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Рифкать Миңнеханов]] | | [[:d:Q31444394|Q31444394]] | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minekhanov-rifkat-nurgali-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minekhanov-rifkat-nurgali-uly] |- | style='text-align:right'| 902 | | ''[[:d:Q117853339|Роберт Рәкыйпов]]'' | укытучы, шагыйрь, Тукай бүләге иясе (2008) | [[:d:Q117853339|Q117853339]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/rakipov-robert-ziganshevich razdely/kultura/literatura/personalii/rakipov-robert-ziganshevich] |- | style='text-align:right'| 903 | | [[Роза Салихова (1948)|Роза Салихова]] | | [[:d:Q87710607|Q87710607]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salihova-roza-gavis-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salihova-roza-gavis-kyzy] |- | style='text-align:right'| 904 | | [[Роза Туфитуллова]] | | [[:d:Q13206722|Q13206722]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/tufitullova-roza-rahmatullovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/tufitullova-roza-rahmatullovna] |- | style='text-align:right'| 905 | | [[Рокыя Кушловская]] | драма актрисасы, ТАССР атказанган артисты (1957) | [[:d:Q58413036|Q58413036]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kushlovskaya-rokyya-kamaletdin-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kushlovskaya-rokyya-kamaletdin-kyzy] |- | style='text-align:right'| 906 | | [[Рамазан (елга)|Ромодан]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның сул кушылдыгы | [[:d:Q6556107|Q6556107]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/romodan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/romodan] |- | style='text-align:right'| 907 | | [[Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе]] | | [[:d:Q65301623|Q65301623]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-po-delam-grazhdanskoj-oborony-i-chrezvychajnym-situaciyam-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-po-delam-grazhdanskoj-oborony-i-chrezvychajnym-situaciyam-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 908 | [[Файл:Russian Islamic Institute, Kazan (2023-05-09) 03.jpg|center|128px]] | [[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | Казандагы югары дини уку йорты | [[:d:Q4398087|Q4398087]] | [[:commons:Category:Russian Islamic Institute (Kazan)|Russian Islamic Institute (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/rossijskij-islamskij-institut razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/rossijskij-islamskij-institut] |- | style='text-align:right'| 909 | | [[Рубин Абдуллин]] | пианист һәм органист, консерватория профессоры, ректоры | [[:d:Q16342392|Q16342392]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rubin-kbir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rubin-kbir-uly] |- | style='text-align:right'| 910 | [[Файл:Русско-Немецкая Швейцария.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128210537|Рус-немец Швейцариясе]]'' | Казан елгасы буендагы ландшафтлы табигать истәлеге, табигый парк | [[:d:Q128210537|Q128210537]] | [[:commons:Category:Russian-German Switzerland|Russian-German Switzerland]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/ohrana-prirody/terlek-taulary razdely/priroda/ohrana-prirody/terlek-taulary] |- | style='text-align:right'| 911 | [[Файл:Dzerzhinsky Street odd side.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]] | | [[:d:Q6867271|Q6867271]] | [[:commons:Category:Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan|Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-vnutrennih-del-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-vnutrennih-del-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 912 | | [[Рыс]] | Татарстанның Әгерҗе районындагы юкка чыккан авыл | [[:d:Q65301928|Q65301928]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/rysovo razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/rysovo] |- | style='text-align:right'| 913 | [[Файл:Рүзәл Юсупов.jpg|center|128px]] | [[Рүзәл Йосыпов]] | Тел галиме, филология фәннәре докторы (1982), Татарстан Фәннәр академиясе академигы (2007; 1992 елдан мөхбир әгъзасы), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1989) | [[:d:Q110129006|Q110129006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yusupov-rzl-gabdullaan-uly razdely/nauka/personalii/yusupov-rzl-gabdullaan-uly] |- | style='text-align:right'| 914 | | [[Рәдиф Сәгъди]] | татар язучысы, драматург | [[:d:Q13206782|Q13206782]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/sgdiev-rdif-nip-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/sgdiev-rdif-nip-uly] |- | style='text-align:right'| 915 | | [[Рәисә Билалова|Рәисә Билалова]] | опера җырчысы (колоратуралы сопрано), педагог, ТАССРның халык артисткасы (1964) | [[:d:Q58876895|Q58876895]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bilyalova-raisa-gajsovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bilyalova-raisa-gajsovna] |- | style='text-align:right'| 916 | | [[Рәмзи Илялов]] | язучы | [[:d:Q20581471|Q20581471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/ilyalov-ramzi-ibragimovich razdely/kultura/literatura/personalii/ilyalov-ramzi-ibragimovich] |- | style='text-align:right'| 917 | | [[Рәшит Абдуллин]] | композитор, җырлар авторы, җырчы, ансамбльләр җитәкчесе | [[:d:Q25555835|Q25555835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rshit-faruk-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rshit-faruk-uly] |- | style='text-align:right'| 918 | | [[Рәшит Ваһапов]] | татар җырчысы (тенор) | [[:d:Q4102191|Q4102191]] | [[:commons:Category:Rashid Vagapov|Rashid Vagapov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vaapov-rshit razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vaapov-rshit] |- | style='text-align:right'| 919 | | [[Рәшит Сафиуллин]] | ССРБ һәм РФ дизайнеры, театр һәм кино рәссамы, графигы, нәкышьче (1949-2024) | [[:d:Q18019543|Q18019543]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/safiullin-rshit-tlgat-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/safiullin-rshit-tlgat-uly] |- | style='text-align:right'| 920 | | [[Рәүф Сабиров]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе (1894-1937), ТАССР Үзәк башкарма комитеты Президиумы рәисе (1921-1924), Сталин репрессияләре корбаны | [[:d:Q20589564|Q20589564]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/sabirov-rf-hmtsabir-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/sabirov-rf-hmtsabir-uly] |- | style='text-align:right'| 921 | | ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]'' | Оренбург дәүләт татар драма театры сәнгать җитәкчесе, ТАССР һәм РФ атказанган артисты | [[:d:Q133263790|Q133263790]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/abdullaev-rstm-gabdershit-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/abdullaev-rstm-gabdershit-uly] |- | style='text-align:right'| 922 | | [[Рөстәм Габәшев]] | | [[:d:Q125567081|Q125567081]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gabshev-rstm-soltan-uly razdely/nauka/personalii/gabshev-rstm-soltan-uly] |- | style='text-align:right'| 923 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | Татарстанның икенче президенты, Татарстан Республикасы Рәисе | [[:d:Q983503|Q983503]] | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minehanov-rstm-nurgali-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minehanov-rstm-nurgali-uly] |- | style='text-align:right'| 924 | | [[Рөстәм Усманов (1915)|Рөстәм Усманов]] | метеоролог | [[:d:Q131625749|Q131625749]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/usmanov-rustem-fatyhovich razdely/nauka/personalii/usmanov-rustem-fatyhovich] |- | style='text-align:right'| 925 | | ''[[:d:Q36360007|Саба]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казкаш (Мишә елгасы бассейны) елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36360007|Q36360007]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saba razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saba] |- | style='text-align:right'| 926 | | [[Саба аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444490|Q31444490]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sabinskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sabinskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 927 | [[Файл:Тулушка2 (Сабинский).JPG|center|128px]] | [[Саба районы]] | Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан муниципаль район | [[:d:Q2220508|Q2220508]] | [[:commons:Category:Sabinsky District|Sabinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/saba-rajony-1/saba-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/saba-rajony-1/saba-rajony] |- | style='text-align:right'| 928 | [[Файл:Здание народной аудитории г.Мензелинск.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә дәүләт татар драма театры]] | | [[:d:Q20587200|Q20587200]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/menzelinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/menzelinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 929 | | [[Садри Ахун]] | | [[:d:Q20574726|Q20574726]] | [[:commons:Category:Sadri Akhun|Sadri Akhun]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ahun-sadri-slah-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ahun-sadri-slah-uly] |- | style='text-align:right'| 930 | | [[Саклау суы (Минзәлә кушылдыгы)|Саклаусу]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q30310124|Q30310124]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saklausu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saklausu] |- | style='text-align:right'| 931 | | [[Салих Корбангалиев]] | табиб-хирург, фән докторы, профессор | [[:d:Q112989084|Q112989084]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/kurbangaleev-korbangaliev-salih-muhutdinovich razdely/zdravoohranenie/personalii/kurbangaleev-korbangaliev-salih-muhutdinovich] |- | style='text-align:right'| 932 | [[Файл:Salikh Saydashev.jpg|center|128px]] | [[Салих Сәйдәшев]] | татар композиторы | [[:d:Q1991887|Q1991887]] | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/sjdshev-salih-amaletdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/sjdshev-salih-amaletdin-uly] |- | style='text-align:right'| 933 | | [[Түбән Кама музыка көллияте|Салих Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка көллияте]] | | [[:d:Q31444403|Q31444403]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-muzykalnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-muzykalnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 934 | | [[Салкынсу (Минзәлә кушылдыгы)|Салкынсу]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең сул кушылдыгы | [[:d:Q4499300|Q4499300]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salkynsu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salkynsu] |- | style='text-align:right'| 935 | | [[Салман (Актай кушылдыгы)|Салман]] | Татарстандагы елга, Актай кушылдыгы | [[:d:Q36357587|Q36357587]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salman razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salman] |- | style='text-align:right'| 936 | [[Файл:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] | [[салым]] | | [[:d:Q8161|Q8161]] | [[:commons:Category:Taxes|Taxes]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/nalogi razdely/ekonomika/nalogi] |- | style='text-align:right'| 937 | | ''[[:d:Q4312669|салым инспекциясе]]'' | дәүләт органы, Россия Федераль салымнар хезмәтенең төбәк оешмасы | [[:d:Q4312669|Q4312669]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/nalogovaya-inspekciya razdely/respublika-tatarstan/nalogovaya-inspekciya] |- | style='text-align:right'| 938 | [[Файл:Samara - View from Volga (2008-07-13).jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъекты, өлкә дәрәҗәсендәге төбәк | [[:d:Q1727|Q1727]] | [[:commons:Category:Samara Oblast|Samara Oblast]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/samarskaya-oblast/samarskaya-oblast razdely/rossijskaya-federaciya/samarskaya-oblast/samarskaya-oblast] |- | style='text-align:right'| 939 | [[Файл:Saniye İffet.jpg|center|128px]] | [[Сания Гыйффәт]] | татар шагыйрәсе, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим, татар эмиграциясенең Төркиядәге күренекле вәкиле (1899-1957) | [[:d:Q13206862|Q13206862]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/giffat-ugan razdely/kultura/literatura/personalii/giffat-ugan] |- | style='text-align:right'| 940 | [[Файл:Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|center|128px]] | [[Сара Садыйкова]] | татар композиторы, беренче һөнәри татар хатын-кыз композиторы, югары музыкаль белемле беренче профессиональ татар җырчысы (сопрано), драма актрисасы | [[:d:Q4404938|Q4404938]] | [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/sadyjkova-sara-garif-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/sadyjkova-sara-garif-kyzy] |- | style='text-align:right'| 941 | [[Файл:Sara Shakulova.jpg|center|128px]] | [[Сара Шакулова]] | татар математик, педагог (1887-1964) | [[:d:Q20595772|Q20595772]] | [[:commons:Category:Sara Shakulova|Sara Shakulova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/shakulova-sara-kasimovna-kasimhanovna razdely/obrazovanie/personalii/shakulova-sara-kasimovna-kasimhanovna] |- | style='text-align:right'| 942 | | [[Саравыл]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4408495|Q4408495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saravyl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saravyl] |- | style='text-align:right'| 943 | | [[Саре Абдуллина]] | икътисадчы, икътисад фәннәре докторы, профессор, ТАССР атказанган фән эшлеклесе | [[:d:Q25555725|Q25555725]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/abdullina-sare-nuri-kyzy razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/abdullina-sare-nuri-kyzy] |- | style='text-align:right'| 944 | | [[Сарман аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444474|Q31444474]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sarmanovskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sarmanovskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 945 | | [[Сармаш (елга)|Сармаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кече Ирнәнең (Урман Зәе, Дала Зәе бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359761|Q36359761]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarmash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarmash] |- | style='text-align:right'| 946 | | [[Сарсаз (Стәрле кушылдыгы)|Сарсаз]] | елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең (Ык бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4408766|Q4408766]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarsaz-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarsaz-1] |- | style='text-align:right'| 947 | | [[Сасна Пучинкәсе]] | | [[:d:Q14787864|Q14787864]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/sasna-pchinkse razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/sasna-pchinkse] |- | style='text-align:right'| 948 | | [[Саурыш (елга)|Саурыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4404243|Q4404243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saurysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saurysh] |- | style='text-align:right'| 949 | | ''[[:d:Q36357194|Сая]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Сола елгасының (Казансу елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357194|Q36357194]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saya] |- | style='text-align:right'| 950 | | [[Сеинка|Сеин]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кибәченең (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556232|Q6556232]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sein razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sein] |- | style='text-align:right'| 951 | | [[Сергей Богатырев|Сергей Богатырёв]] | ССРБ һәм РФ химик-технологы (1929-1995) | [[:d:Q63682143|Q63682143]] | [[:commons:Category:Sergey Bogatyryov|Sergey Bogatyryov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bogatyrev-sergej-georgievich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bogatyrev-sergej-georgievich] |- | style='text-align:right'| 952 | | [[Сергей Лывин]] | нәкышьче (1923-2000), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1960), ТАССРның халык рәссамы (1973) | [[:d:Q20590132|Q20590132]] | [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lyvin-sergej-osipovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lyvin-sergej-osipovich] |- | style='text-align:right'| 953 | | [[Сибгат Хәким]] | татар шагыйре, публицист, җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе иясе | [[:d:Q4494917|Q4494917]] | [[:commons:Category:Sibgat Hakim|Sibgat Hakim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/hkim-hkimov-sibgat-tai-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/hkim-hkimov-sibgat-tai-uly] |- | style='text-align:right'| 954 | | [[Сикия (Сөн кушылдыгы)|Сикия]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөннең (Агыйдел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4419039|Q4419039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sikiya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sikiya] |- | style='text-align:right'| 955 | | ''[[:d:Q140966817|Сиксән икеләр хаты]]'' | 1927 елда татар теленең латин хәрефле язуга (яңалифкә) күчүен ашыктыру ярамаганлыгы турында язылган хат | [[:d:Q140966817|Q140966817]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-82-h razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-82-h] |- | style='text-align:right'| 956 | | [[Симгә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4448716|Q4448716]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simg razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simg] |- | style='text-align:right'| 957 | | [[Симет (Ашыт кушылдыгы)|Симет]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашытның (Илләт бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4415550|Q4415550]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simet razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simet] |- | style='text-align:right'| 958 | | [[Сипса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ушманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q484454|Q484454]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sipsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sipsa] |- | style='text-align:right'| 959 | | ''[[:d:Q36359322|Сирма]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Тимерлек елгасының (Олы Чирмешән елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359322|Q36359322]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sirma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sirma] |- | style='text-align:right'| 960 | | ''[[:d:Q22405014|Сола]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q22405014|Q22405014]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sola-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sola-1] |- | style='text-align:right'| 961 | | [[Соловьевка (Татарстан)|Соловьевка]] | | [[:d:Q13207039|Q13207039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/solovevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/solovevka] |- | style='text-align:right'| 962 | [[Файл:Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Солтан Ғәбәши. Өфө, 1937 йыл.png|center|128px]] | [[Солтан Габәши]] | татар халкының көйязары, педагог һәм музыкаль-җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q4773937|Q4773937]] | [[:commons:Category:Sultan Gabyashi|Sultan Gabyashi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gabshi-soltan razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gabshi-soltan] |- | style='text-align:right'| 963 | | ''[[:d:Q140959982|солтангалиевчелек]]'' | 1920–1930 елларда СССРда татар һәм башкорт партия, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклеләренә «милли тайпылышта» гаепләп тагылган сәяси ярлык | [[:d:Q140959982|Q140959982]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/soltangalievchelek razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/soltangalievchelek] |- | style='text-align:right'| 964 | | [[Сон (Бөрсет кушылдыгы)|Сон]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бөрсетнең (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13207196|Q13207196]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/son razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/son] |- | style='text-align:right'| 965 | | ''[[:d:Q55659434|Сопа]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Сумка елгасының (Идел елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q55659434|Q55659434]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sopa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sopa] |- | style='text-align:right'| 966 | [[Файл:Sofia Gubaidulina (2016-11-03).jpg|center|128px]] | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | мәшһүр татар композиторы | [[:d:Q165668|Q165668]] | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gobjdullina-sofiya-sgat-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gobjdullina-sofiya-sgat-kyzy] |- | style='text-align:right'| 967 | | [[Степан Бечко-Друзин]] | РИ һәм ССРБ инженеры, Казан архитекторы (1860-1927+) | [[:d:Q63415382|Q63415382]] | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/bechko-druzin-stepan-vladimirovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/bechko-druzin-stepan-vladimirovich] |- | style='text-align:right'| 968 | | [[Сукаеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4447451|Q4447451]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sukaesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sukaesh] |- | style='text-align:right'| 969 | | [[Сулы (Мишә кушылдыгы)|Сулы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12563390|Q12563390]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sula razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sula] |- | style='text-align:right'| 970 | | ''[[:d:Q35452090|Сулы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дим елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q35452090|Q35452090]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/suly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/suly] |- | style='text-align:right'| 971 | [[Файл:Река Сумка.jpg|center|128px]] | [[Сумка (Идел кушылдыгы)|Сумка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1093407|Q1093407]] | [[:commons:Category:Sumka River (Tatarstan)|Sumka River (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sumka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sumka] |- | style='text-align:right'| 972 | [[Файл:Awyrlun o Lyn Efyrnwy (Llyn Llanwddyn) - Aerial Image of Llyn Efyrnwy (lake Vyrnwy) in Novemebr 2022 29.png|center|128px]] | [[сусаклагыч]] | елга үзәнендә суны икътисади кирәкләре кулланыр өчен җыю һәм саклау максатында корылган ясалма сулык | [[:d:Q131681|Q131681]] | [[:commons:Category:Reservoirs|Reservoirs]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/susaklagych razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/susaklagych] |- | style='text-align:right'| 973 | | [[Чошы|Суша]] | | [[:d:Q6555854|Q6555854]] | | |- | style='text-align:right'| 974 | | [[Ямбакты (елга)|Сушка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның (Идел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q12563472|Q12563472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sushka] |- | style='text-align:right'| 975 | | [[Сәгыйть Хәлфин]] | мәгърифәтче, татар теле укытучысы | [[:d:Q20594660|Q20594660]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/halfin-sagit-hasanovich razdely/obrazovanie/personalii/halfin-sagit-hasanovich] |- | style='text-align:right'| 976 | | [[Сәет Булатов]] | татар драма актеры, режиссер, педагог, ТАССРның атказанган артисты (1944) | [[:d:Q64220988|Q64220988]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bulatov-set-sadri-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bulatov-set-sadri-uly] |- | style='text-align:right'| 977 | [[Файл:Said Vahidi, 1930s.jpg|center|128px]] | [[Сәет Вахиди]] | | [[:d:Q4105358|Q4105358]] | [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/vahidi-set razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/vahidi-set] |- | style='text-align:right'| 978 | [[Файл:Алкин SG.jpg|center|128px]] | [[Сәетгәрәй Алкин]] | | [[:d:Q4062497|Q4062497]] | [[:commons:Category:Said-Girey Alkin|Said-Girey Alkin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-setgrj-shaihmt-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-setgrj-shaihmt-uly] |- | style='text-align:right'| 979 | [[Файл:Sekerka River (2024-06-04) 02.jpg|center|128px]] | [[Сәкел]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q85678|Q85678]] | [[:commons:Category:Sekerka River|Sekerka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/skel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/skel] |- | style='text-align:right'| 980 | | [[Сәлах Хөсни]] | татар актёры, режиссёр, драматург (1912-1974), ТАССРның атказанган артисты (1950), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1960) | [[:d:Q62753292|Q62753292]] | [[:commons:Category:Salah Husni|Salah Husni]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hsni-hsnetdinov-slh-mhetdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hsni-hsnetdinov-slh-mhetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 981 | | ''[[:d:Q36359377|Сәләнгеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359377|Q36359377]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slngesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slngesh] |- | style='text-align:right'| 982 | | [[Сәрдә (елга)|Сәрдә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q487430|Q487430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srd razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srd] |- | style='text-align:right'| 983 | | [[Сәрәпәле (елга)|Сәрәпәле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1095642|Q1095642]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srple razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srple] |- | style='text-align:right'| 984 | | [[Сәхнә (журнал)|Сәхнә]] | татар телле рәсемле театр, эстрада журналы | [[:d:Q25556873|Q25556873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sehkhneh razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sehkhneh] |- | style='text-align:right'| 985 | | [[Сөббух Рәфыйков]] | татар шагыйре, язучы (1913-1971) | [[:d:Q13207189|Q13207189]] | [[:commons:Category:Subbuh Rafikov|Subbuh Rafikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/rafikov-subbuh-hadievich razdely/kultura/literatura/personalii/rafikov-subbuh-hadievich] |- | style='text-align:right'| 986 | [[Файл:Soyembika.jpg|center|128px]] | [[Сөембикә ханбикә|Сөембикә]] | Казан ханлыгы ханбикәсе | [[:d:Q470208|Q470208]] | [[:commons:Category:Syuyumbike of Kazan|Syuyumbike of Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/sembik razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/sembik] |- | style='text-align:right'| 987 | | [[Кырпы (елга)|Сөйке]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бырысның (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556217|Q6556217]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sjke razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sjke] |- | style='text-align:right'| 988 | | [[Сөлчә (Зөя кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q85363|Q85363]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch] |- | style='text-align:right'| 989 | | [[Сөлчә (Олы Сөлчә кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4445906|Q4445906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-2] |- | style='text-align:right'| 990 | | [[Сөлчә (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Кәминкәнең (Чишмә бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13207119|Q13207119]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-1] |- | style='text-align:right'| 991 | | [[Сөн]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1530753|Q1530753]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sn] |- | style='text-align:right'| 992 | | [[Сөрәнчәк (елга)|Сөренчәк]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4446621|Q4446621]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srnchk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srnchk] |- | style='text-align:right'| 993 | | [[Табар (елга)|Табар]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4449205|Q4449205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tabar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tabar] |- | style='text-align:right'| 994 | | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | | [[:d:Q20594324|Q20594324]] | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haziahmetov-tavil-giniatovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haziahmetov-tavil-giniatovich] |- | style='text-align:right'| 995 | [[Файл:Река Толкишка.JPG|center|128px]] | [[Талкыш (Чишмә кушылдыгы)|Талкыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566508|Q6566508]] | [[:commons:Category:Tolkishka River|Tolkishka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/talkysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/talkysh] |- | style='text-align:right'| 996 | | [[Танай (елга)|Танай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q1095826|Q1095826]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tanaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tanaj] |- | style='text-align:right'| 997 | | [[Тархан (Бидәңге кушылдыгы)|Тархан]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Бидәңгенең (Кылна, Зөя бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q4452222|Q4452222]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tarhan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tarhan] |- | style='text-align:right'| 998 | | [[ТАССР азык-төлек сәнәгате министрлыгы]] | | [[:d:Q97230970|Q97230970]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-pishchevoj-promyshlennosti-tatarskoj-assr razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-pishchevoj-promyshlennosti-tatarskoj-assr] |- | style='text-align:right'| 999 | | ''[[:d:Q140965756|ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты]]'' | РСФСР төбәк кануннар чыгару органы | [[:d:Q140965756|Q140965756]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervoe-plenarnoe-zasedanie-cik-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervoe-plenarnoe-zasedanie-cik-tassr] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Файл:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR (1937).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135435301|ТАССРның 10 еллыгы исемендәге мәдәният сарае]]'' | Казандагы совет архитектурасы истәлеге | [[:d:Q135435301|Q135435301]] | [[:commons:Category:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR|Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/dvorec-kultury-imeni-10-letiya-tassr razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/dvorec-kultury-imeni-10-letiya-tassr] |- | style='text-align:right'| 1001 | | [[Татар Аксуы]] | | [[:d:Q13207277|Q13207277]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/tatar-aksuy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/tatar-aksuy] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Файл:Театр Кукол (Puppet Theatre) - panoramio (2).jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | Россиянең һәм Татарстанның иң өлкән театрларыннан берсе – балалар өчен тамашалар күрсәтү буенча махсуслашкан мәдәният оешмасы | [[:d:Q13207309|Q13207309]] | [[:commons:Category:Tatar Puppet Theater|Tatar Puppet Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-kurchak-teatry-kiyat razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-kurchak-teatry-kiyat] |- | style='text-align:right'| 1003 | | [[Татар иле (гәзит, Казан)|Татар иле]] | 1990-2007 елларда Казанда чыккан бөтентатар газетасы | [[:d:Q134173265|Q134173265]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatar-ile-tatarskie-kraya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatar-ile-tatarskie-kraya] |- | style='text-align:right'| 1004 | | [[Татар мәдәнияте йорты]] | | [[:d:Q65299325|Q65299325]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/dom-tatarskoj-kultury razdely/kultura/dom-tatarskoj-kultury] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Файл:Borongi bolgarlar Gaziz cover.jpg|center|128px]] | [[татар теле]] | Татар халкының барлык этнотерриториаль төркемнәре (Идел-Урал буе, Себер, Кырым, Добруджа һ.б.) теле, Татарстанның дәүләт теле, таралышы буенча Россиядә икенче тел | [[:d:Q25285|Q25285]] | [[:commons:Category:Tatar language|Tatar language]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/tatar-tele razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/tatar-tele] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Файл:Татар энциклопедиясе институты (2).jpg|center|128px]] | [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенә керүче фәнни-тикшеренү институты | [[:d:Q96313337|Q96313337]] | [[:commons:Category:Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies|Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatar-enciklopediyase-m-tbkne-jrn-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatar-enciklopediyase-m-tbkne-jrn-instituty] |- | style='text-align:right'| 1007 | | [[Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы (1957)|Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы]] | | [[:d:Q97229835|Q97229835]] | [[:commons:Category:Decade of Tatar Art and Literature in Moscow|Decade of Tatar Art and Literature in Moscow]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/mskd-tatar-dbiyaty-m-sngate-dekadasy razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/mskd-tatar-dbiyaty-m-sngate-dekadasy] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[Файл:Yelabuga. The confluence of the river Toyma and Kama P6211077 2575.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]] | Россия Федерациясе белән берләшкән һәм Россия Федерациясе субъекты булган демократик хокукый дәүләт, Татарстан Конституциясе, Россия Федерациясе һәм Татарстан арасындагы махсус шәртнәмә нигезендә Россия Федерациясе белән берләшкән республика | [[:d:Q5481|Q5481]] | [[:commons:Category:Tatarstan|Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy] |- | style='text-align:right'| 1009 | | [[Татарстан (телерадиокомпания)]] | | [[:d:Q4452537|Q4452537]] | [[:commons:Category:GTRK Tatarstan|GTRK Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/gosudarstvennaya-teleradioveshchatelnaya-kompaniya-tatarstan razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/gosudarstvennaya-teleradioveshchatelnaya-kompaniya-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1010 | | ''[[:d:Q140965861|Татарстан АССР Советларының Съезды]]'' | 1920—1938 елларда Татарстан АССР-ындагы дәүләт хәкимиятенең иң югары органы | [[:d:Q140965861|Q140965861]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervyj-uchreditelnyj-sezd-sovetov-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervyj-uchreditelnyj-sezd-sovetov-tassr] |- | style='text-align:right'| 1011 | | [[Татарстан Конституциясе]] | Татарстан Җөмһүриятенең төп кануны | [[:d:Q4231550|Q4231550]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy-konstituciyase razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy-konstituciyase] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[Файл:Arbitration court of the Republic of Tatarstan 2016-06-09 (1).jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] | суд хакимиятен гамәлгә ашыручы орган | [[:d:Q105603977|Q105603977]] | [[:commons:Category:Arbitration court of the Republic of Tatarstan|Arbitration court of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/arbitrazhnyj-sud-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/arbitrazhnyj-sud-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Файл:Kazan 20180808 200633.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы]] | | [[:d:Q65301630|Q65301630]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkonomiki-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkonomiki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Файл:Red book of Tatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы]] | | [[:d:Q4238114|Q4238114]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-kyzyl-kitaby-hajvannar-semleklr-gmblr razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-kyzyl-kitaby-hajvannar-semleklr-gmblr] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Файл:National Library Tatarstan — NCC «Kazan» (2020-09-02), exterior 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]] | | [[:d:Q4314821|Q4314821]] | [[:commons:Category:National Library of the Republic of Tatarstan|National Library of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/nacionalnaya-biblioteka-respubliki-tatarstan razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/nacionalnaya-biblioteka-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Файл:Kremlyovskaya street 9, Kazan (2021-09-23) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | [[:d:Q20591763|Q20591763]] | [[:commons:Category:Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan|Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-obrazovaniya-i-nauki-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-obrazovaniya-i-nauki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1017 | | ''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]'' | | [[:d:Q130331369|Q130331369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/institut-razvitiya-obrazovaniya-respubliki-tatarstan razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/institut-razvitiya-obrazovaniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[Файл:Pushkin Street 66, Kazan (2021-07-31) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]] | | [[:d:Q20591817|Q20591817]] | [[:commons:Category:Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan|Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-kultury-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-kultury-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1019 | | ''[[:d:Q123149559|Татарстан Республикасы прокуратурасы]]'' | Россия Федерация субъекты прокуратурасы | [[:d:Q123149559|Q123149559]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/prokuratura razdely/istoriya/novejshee-vremya/prokuratura] |- | style='text-align:right'| 1020 | | ''[[:d:Q137971705|Татарстан Республикасы сулыклары]]'' | Гидрографик белешмә | [[:d:Q137971705|Q137971705]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-sulyklary razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-sulyklary] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Файл:Mushtari st 11.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]] | | [[:d:Q64605177|Q64605177]] | [[:commons:Category:Ministry of Health of the Republic of Tatarstan|Ministry of Health of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Файл:Ostrovsky Street 4, Kazan (2021-08-03) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]] | | [[:d:Q65301638|Q65301638]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-promyshlennosti-i-torgovli-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-promyshlennosti-i-torgovli-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Файл:Dzerzhinsky street 10, Kazan (2023-07-06) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы]] | | [[:d:Q65301641|Q65301641]] | [[:commons:Category:Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan|Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-zhilishchno-kommunalnogo-hozyajstva-tatarskoj-assr razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-zhilishchno-kommunalnogo-hozyajstva-tatarskoj-assr] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Файл:Pushkin Street 37, Kazan (2021-07-31) 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Финанс министрлыгы]] | | [[:d:Q20591830|Q20591830]] | [[:commons:Category:Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan|Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-finansov-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-finansov-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Файл:Tatarstan Acad Sci.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | | [[:d:Q4059241|Q4059241]] | [[:commons:Category:Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan|Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatarstan-respublikasy-fnnr-akademiyase razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatarstan-respublikasy-fnnr-akademiyase] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[Файл:Institute Marjani.jpg|center|128px]] | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | [[:d:Q25380781|Q25380781]] | [[:commons:Category:Institute of History named after Shigabutdin Marjani|Institute of History named after Shigabutdin Marjani]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tarih-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tarih-instituty] |- | style='text-align:right'| 1027 | | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | [[:d:Q65301186|Q65301186]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-truda-zanyatosti-i-socialnoj-zashchity-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-truda-zanyatosti-i-socialnoj-zashchity-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Файл:Pavliukhin street 75 (2022-08-30) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы]] | Төбәкнең әйләнә-тирә мохит тотрыклыгы һәм экосистема байлыклары өчен җаваплы министрлыгы | [[:d:Q65301648|Q65301648]] | [[:commons:Category:Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan|Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkologii-i-prirodnyh-resursov-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkologii-i-prirodnyh-resursov-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[Файл:Kremlyovskaya Street 16, Kazan (2021-08-25) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]] | | [[:d:Q65301652|Q65301652]] | [[:commons:Category:Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan|Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-yusticii-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-yusticii-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы]] | | [[:d:Q61135639|Q61135639]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mekhanizator-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mekhanizator-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135666|Q61135666]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган агрономы]] | | [[:d:Q61135614|Q61135614]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-agronom-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-agronom-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135689|Q61135689]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-pishchevoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-pishchevoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|Татарстан Республикасының атказанган артисты]] | | [[:d:Q4187936|Q4187936]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-artist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-artist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган ветеринария табибы]] | | [[:d:Q61135620|Q61135620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-veterinarnyj-vrach-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-veterinarnyj-vrach-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1036 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган зоотехнигы]] | | [[:d:Q61135637|Q61135637]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-zootekhnik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-zootekhnik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы]] | | [[:d:Q61135668|Q61135668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-ehkonomist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-ehkonomist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1038 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе]] | | [[:d:Q61135644|Q61135644]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mashinostroitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mashinostroitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135658|Q61135658]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-informacii-i-svyazi-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-informacii-i-svyazi-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135697|Q61135697]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-kultury-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-kultury-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе]] | | [[:d:Q61135669|Q61135669]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-neftyanik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-neftyanik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы]] | | [[:d:Q61135670|Q61135670]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-racionalizator-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-racionalizator-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135657|Q61135657]] | [[:commons:Category:Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan|Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] | | [[:d:Q24932254|Q24932254]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-iskusstv-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-iskusstv-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы]] | | [[:d:Q61135631|Q61135631]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-vrach-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-vrach-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе]] | | [[:d:Q61135692|Q61135692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-stroitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-stroitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган уйлап табучысы]] | | [[:d:Q16653432|Q16653432]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-izobretatel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-izobretatel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы]] | | [[:d:Q61135696|Q61135696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-uchitel-shkoly-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-uchitel-shkoly-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1049 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе]] | | [[:d:Q56494468|Q56494468]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1050 | | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] | | [[:d:Q61927234|Q61927234]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-i-tekhniki-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-i-tekhniki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1051 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган химигы]] | | [[:d:Q61135682|Q61135682]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-himik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-himik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган югары мәктәп хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135704|Q61135704]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-vysshej-shkoly-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-vysshej-shkoly-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1053 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган җиңел сәнәгать хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135699|Q61135699]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-lyogkoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-lyogkoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Файл:Национальный музей Республики Татарстан.JPG|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | | [[:d:Q4315032|Q4315032]] | [[:commons:Category:National museum of the Republic of Tatarstan|National museum of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzejlar/tatarstan-respublikasyny-milli-muzee razdely/kultura/muzejlar/tatarstan-respublikasyny-milli-muzee] |- | style='text-align:right'| 1055 | [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык артисты|Татарстан Республикасының халык артисты]] | | [[:d:Q4313318|Q4313318]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-artist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-artist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык рәссамы]] | | [[:d:Q4313413|Q4313413]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-hudozhnik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-hudozhnik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Файл:NarodniUcitelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык укытучысы]] | | [[:d:Q4313405|Q4313405]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-uchitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-uchitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Файл:NarodniPisatelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык язучысы]] | | [[:d:Q4313382|Q4313382]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-pisatel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-pisatel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1059 | [[Файл:Ibrahimov Institute of Language, Literature and Art (2021-03-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | [[:d:Q13207360|Q13207360]] | [[:commons:Category:Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov|Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tel-dbiyat-m-sngat-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tel-dbiyat-m-sngat-instituty] |- | style='text-align:right'| 1060 | | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | Татарстанның ике дәүләт телендә тапшыручы теле-радио-компаниясе | [[:d:Q4452536|Q4452536]] | [[:commons:Category:TNV|TNV]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/teleradiokompaniya-novyj-vek razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/teleradiokompaniya-novyj-vek] |- | style='text-align:right'| 1061 | | [[1921-1922 еллар Татарстан ачлыгы|Татарстанда 1921-1922 еллар ачлыгы]] | | [[:d:Q3567380|Q3567380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/golod-1921-1922-godov razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/golod-1921-1922-godov] |- | style='text-align:right'| 1062 | | [[Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте]] | | [[:d:Q110221763|Q110221763]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fnni-mgyyatlr/tatarstanny-gyjlmi-jrn-mgyyate razdely/nauka/fnni-mgyyatlr/tatarstanny-gyjlmi-jrn-mgyyate] |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Файл:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology (new).png|center|128px]] | [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] | | [[:d:Q20591892|Q20591892]] | [[:commons:Category:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology|State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki] |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Файл:Balanced Rock.jpg|center|128px]] | [[тау токымы]] | җир кабыгы катламнарының билгеле бер төре, казылма минерал | [[:d:Q8063|Q8063]] | [[:commons:Category:Rocks|Rocks]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/tau-tokymnary razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/tau-tokymnary] |- | style='text-align:right'| 1065 | | [[Николаевка (Минзәлә районы)|Тауборын]] | | [[:d:Q20587918|Q20587918]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/nikolaevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/nikolaevka] |- | style='text-align:right'| 1066 | | ''[[:d:Q34940006|Ташъелга]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мөшеге елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q34940006|Q34940006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tashelga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tashelga] |- | style='text-align:right'| 1067 | | [[Таһир Якупов]] | җырчы (тенор, 1946-1999), ТАССРның атказанган артисты (1977) | [[:d:Q13207356|Q13207356]] | [[:commons:Category:Tagir Yakupov|Tagir Yakupov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yakupov-tagir-abdullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yakupov-tagir-abdullovich] |- | style='text-align:right'| 1068 | | ''[[:d:Q1759988|тел нормалары]]'' | | [[:d:Q1759988|Q1759988]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yazykovaya-norma razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yazykovaya-norma] |- | style='text-align:right'| 1069 | | [[Тетвел (елга)|Тетвел]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6567821|Q6567821]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tetvel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tetvel] |- | style='text-align:right'| 1070 | | [[Тигән|Тигәнәле]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Шонталының (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6555561|Q6555561]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tignle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tignle] |- | style='text-align:right'| 1071 | | [[Тимерлек (елга)|Тимерлек]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4454427|Q4454427]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/timerlek razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/timerlek] |- | style='text-align:right'| 1072 | | [[Тимерша Соловьёв]] | | [[:d:Q25555602|Q25555602]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/solovyov-timersha-salavatullovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/solovyov-timersha-salavatullovich] |- | style='text-align:right'| 1073 | | [[Тиргәвеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756713|Q756713]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tirgvesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tirgvesh] |- | style='text-align:right'| 1074 | | ''[[:d:Q36357243|Тож]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шәмәк елгасының (Казансу елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357243|Q36357243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tozh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tozh] |- | style='text-align:right'| 1075 | | [[Тойгуҗа]] | | [[:d:Q18803834|Q18803834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/tojguzino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/tojguzino] |- | style='text-align:right'| 1076 | | [[Томбарлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756083|Q756083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tombarly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tombarly] |- | style='text-align:right'| 1077 | | [[Томбы]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чирмешәннең (Бола, Зөя бассейннары) кушылдыгы | [[:d:Q64706825|Q64706825]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tomba razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tomba] |- | style='text-align:right'| 1078 | | [[Тормы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q4466199|Q4466199]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tormy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tormy] |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Файл:Peat (49302157252).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q184624|торф]]'' | | [[:d:Q184624|Q184624]] | [[:commons:Category:Peat|Peat]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/torf razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/torf] |- | style='text-align:right'| 1080 | | ''[[:d:Q4461599|Тоша]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4461599|Q4461599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tosha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tosha] |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Файл:Trinia glauca eF.jpg|center|128px]] | [[триния]] | чатыр чәчәклеләр семьялыгыннан ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q11953137|Q11953137]] | [[:commons:Category:Trinia|Trinia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/triniya razdely/priroda/rastitelnost/triniya] |- | style='text-align:right'| 1082 | [[Файл:Dandelion (Taraxacum) Clock - Tennessee, USA - May 31, 2014.jpg|center|128px]] | [[тузганак]] | | [[:d:Q30024|Q30024]] | [[:commons:Category:Taraxacum|Taraxacum]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/tuzganak razdely/priroda/rastitelnost/tuzganak] |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Файл:Views from the Devil's Tower-22.jpg|center|128px]] | [[Туйма елгасы|Туйма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q2464388|Q2464388]] | [[:commons:Category:Toyma River|Toyma River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tujma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tujma] |- | style='text-align:right'| 1084 | [[Файл:Туймазинский государственный татарский драматический театр.jpg|center|128px]] | [[Туймазы дәүләт татар драма театры|Туймазы татар дәүләт драма театры]] | | [[:d:Q4465016|Q4465016]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tujmazinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tujmazinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Файл:Бетьки (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тукай районы]] | | [[:d:Q2627322|Q2627322]] | [[:commons:Category:Tukayevsky District|Tukayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tukaj-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tukaj-rajony] |- | style='text-align:right'| 1086 | [[Файл:Leptophyes punctatissima 20050808 028.jpg|center|128px]] | [[Турыканатлылар]] | бөҗәкләр отряды | [[:d:Q167810|Q167810]] | [[:commons:Category:Orthoptera|Orthoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/turykanatlylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/turykanatlylar] |- | style='text-align:right'| 1087 | | [[Туфан Миңнуллин]] | күренекле татар драматургы, язучы, публицист, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче (1935-2012) | [[:d:Q559129|Q559129]] | [[:commons:Category:Tufan Minnullin|Tufan Minnullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/minullin-tufan-gabdulla-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/minullin-tufan-gabdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1088 | | [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] | Түбән Кама шәһәрендә урнашкан татар театры | [[:d:Q20592844|Q20592844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/nizhnekamskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/nizhnekamskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1089 | | [[Түбән Кама педагогика көллияте]] | | [[:d:Q31444500|Q31444500]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-pedagogicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-pedagogicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1090 | [[Файл:Nizhnekamsk Main mosque.jpg|center|128px]] | [[Түбән Кама районы]] | | [[:d:Q2220488|Q2220488]] | [[:commons:Category:Nizhnekamsky District|Nizhnekamsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tbn-kama-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tbn-kama-rajony] |- | style='text-align:right'| 1091 | [[Файл:Nishnekamsk reservoir Naberezhnye Chelny.JPG|center|128px]] | [[Түбән Кама сусаклагычы]] | сусаклагыч | [[:d:Q1425346|Q1425346]] | [[:commons:Category:Nizhnekamsk Reservoir|Nizhnekamsk Reservoir]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/tbn-kama-susaklagychy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/tbn-kama-susaklagychy] |- | style='text-align:right'| 1092 | | [[Түбән Кама транспорт инфраструктурасы көллияте]] | | [[:d:Q31444470|Q31444470]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-agropromyshlennyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-agropromyshlennyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1093 | | ''[[:d:Q36358782|Түбән Ямаш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягында, Бөгелмә Зәе елгасының (Дала Зәе елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36358782|Q36358782]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nizhnyaya-yamashka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nizhnyaya-yamashka] |- | style='text-align:right'| 1094 | | [[Тәлгать Бикчурин]] | | [[:d:Q58870643|Q58870643]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bikchurin-talgat-nazmetdinovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bikchurin-talgat-nazmetdinovich] |- | style='text-align:right'| 1095 | | ''[[:d:Q36358966|Тәмте]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36358966|Q36358966]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tmte razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tmte] |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Файл:Газеты «Терджиман (Переводчик)» (1883-1918 ) Perevodchik 10. 04. 1883 №1.jpg|center|128px]] | [[Тәрҗеман]] | 1885–1918 Бакчасарай кырымтатарча һәм русча иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм фәнни газета | [[:d:Q11319434|Q11319434]] | [[:commons:Category:Tercüman (Bakhchysarai)|Tercüman (Bakhchysarai)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tardzheman razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tardzheman] |- | style='text-align:right'| 1097 | | [[Тәслимә Фәйзуллина]] | драма актрисасы, педагог (1953-2018), ТРның халык артисты (2008) | [[:d:Q57315994|Q57315994]] | [[:commons:Category:Taslima Fayzullina|Taslima Fayzullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/fajzullina-taslima-halyafovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/fajzullina-taslima-halyafovna] |- | style='text-align:right'| 1098 | | [[Тәтеш авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444480|Q31444480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/tetyushskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/tetyushskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1099 | [[Файл:Тетюшифото.jpg|center|128px]] | [[Тәтеш районы]] | | [[:d:Q2670322|Q2670322]] | [[:commons:Category:Tetyushsky District|Tetyushsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/ttesh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/ttesh-rajony] |- | style='text-align:right'| 1100 | [[Файл:00 3080 Mehliger Salbei (Salvia farinacea).jpg|center|128px]] | [[Күбәләкләр|тәңкәканатлылар]] | | [[:d:Q28319|Q28319]] | [[:commons:Category:Lepidoptera|Lepidoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kblklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kblklr] |- | style='text-align:right'| 1101 | [[Файл:Common Nighthawk.jpg|center|128px]] | [[Төн күгәрченнәре]] | кошлар семьялыгы | [[:d:Q27244|Q27244]] | [[:commons:Category:Caprimulgidae|Caprimulgidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/tn-kgrchennre razdely/priroda/zhivotnyj-mir/tn-kgrchennre] |- | style='text-align:right'| 1102 | | [[Урай (елга)|Урай]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнбатыш Чулман алдындагы уң кушылдыгы | [[:d:Q6555684|Q6555684]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uraj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uraj] |- | style='text-align:right'| 1103 | | [[Уратма (елга)|Уратма]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнчыгыш Чулман аръягындагы сул кушылдыгы | [[:d:Q6556226|Q6556226]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uratma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uratma] |- | style='text-align:right'| 1104 | | [[Оргыды (елга)|Ургыды]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының кушылдыгы | [[:d:Q756158|Q756158]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urgydy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urgydy] |- | style='text-align:right'| 1105 | | [[Удалинка|Урдала]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566450|Q6566450]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdalinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdalinka] |- | style='text-align:right'| 1106 | | [[Урдалы (елга)|Урдала]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566769|Q6566769]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdala razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdala] |- | style='text-align:right'| 1107 | | [[Урсалы (Дала Зәе кушылдыгы)|Урсалы]] | Татарстан елгасы (10.9 км), Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1089929|Q1089929]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly-1] |- | style='text-align:right'| 1108 | | [[Урсалы (елга)|Урсалы]] | Татарстан елгасы (26.6 км), Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093111|Q1093111]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly] |- | style='text-align:right'| 1109 | | ''[[:d:Q36203077|Уса]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Барҗы елгасының (Иж елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36203077|Q36203077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/usa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/usa] |- | style='text-align:right'| 1110 | | [[Устье (елга)|Устье]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чөкәнешнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6581020|Q6581020]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uste razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uste] |- | style='text-align:right'| 1111 | | ''[[:d:Q140944495|Утыз тугыз җитәкче хаты]]'' | РКП(б) елның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР ҮБК һ.б. дәүләт структуралары әгъзаларының РКП(б) ҮК Политбюросы һәм Секретариаты әгъзаларына юлланган хаты | [[:d:Q140944495|Q140944495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-39-ti razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-39-ti] |- | style='text-align:right'| 1112 | [[Файл:ӨФӨ-2015-(v2).jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | Русиядәге шәһәр, Башкортстан республикасының башкаласы һәм бер вакытта Уфа районының дә үзәге | [[:d:Q911|Q911]] | [[:commons:Category:Ufa|Ufa]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-bashkortostan/ufa razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-bashkortostan/ufa] |- | style='text-align:right'| 1113 | | [[Ушмы (Нократ кушылдыгы)|Ушма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q484599|Q484599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ushma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ushma] |- | style='text-align:right'| 1114 | | [[Әлмәт музыка көллияте|Ф.З. Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте]] | | [[:d:Q25555734|Q25555734]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-muzyka-klliyate razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-muzyka-klliyate] |- | style='text-align:right'| 1115 | | ''[[:d:Q7507224|Фазыл Фәйзерахман улы Әмиров]]'' | | [[:d:Q7507224|Q7507224]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/amirov-fazyl-fajzrahmanovich razdely/zdravoohranenie/personalii/amirov-fazyl-fajzrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 1116 | [[Файл:Chuquicamata.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q853915|файдалы казылмалар геологиясе]]'' | | [[:d:Q853915|Q853915]] | [[:commons:Category:Economic geology|Economic geology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fajdaly-kazylmalar-geologiyase razdely/nauka/fajdaly-kazylmalar-geologiyase] |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Файл:Pharmacologyprism.jpg|center|128px]] | [[фармакология]] | | [[:d:Q128406|Q128406]] | [[:commons:Category:Pharmacology|Pharmacology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/farmakologiya razdely/zdravoohranenie/farmakologiya] |- | style='text-align:right'| 1118 | | [[Фасил Әхмәтов|Фасил Әхмәтев]] | совет татар композиторы | [[:d:Q13207818|Q13207818]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hmtov-fasil-hmtgali-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hmtov-fasil-hmtgali-uly] |- | style='text-align:right'| 1119 | | [[Фатих Кәрим]] | татар шагыйре | [[:d:Q13207820|Q13207820]] | [[:commons:Category:Fatykh Karim|Fatykh Karim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/krim-fatih razdely/kultura/literatura/shheslr/krim-fatih] |- | style='text-align:right'| 1120 | [[Файл:Фатих Карими с семьей.jpg|center|128px]] | [[Фатих Кәрими]] | татар язучысы, нашир, журналист, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13207824|Q13207824]] | [[:commons:Category:Fatih Karimi|Fatih Karimi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/karimi-karimov-fatih-muhammetfatyh-gilmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/karimi-karimov-fatih-muhammetfatyh-gilmanovich] |- | style='text-align:right'| 1121 | [[Файл:Халиди Фатих.jpg|center|128px]] | [[Фатих Халиди]] | мәгърифәтче әдип, тәрҗемәче, татар әдәбиятында драматургия жанрына нигез салучыларның берсе (1850-1923) | [[:d:Q110129465|Q110129465]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/halidi-fatih-hammad-ugyly razdely/kultura/literatura/personalii/halidi-fatih-hammad-ugyly] |- | style='text-align:right'| 1122 | | [[Фатыйх Шәрипов]] | Сәвитләр Берлеге Каһарманы | [[:d:Q4520539|Q4520539]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/personalii/sharipov-fatyh-zaripovich razdely/voennoe-delo/personalii/sharipov-fatyh-zaripovich] |- | style='text-align:right'| 1123 | [[Файл:Amirxan.JPG|center|128px]] | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | татар язучысы, драматург, публицист, әдәби тәнкыйтьче, җәмәгать эшлеклесе. Татар сатира жанрын тудыручы | [[:d:Q2426955|Q2426955]] | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhan-fatih razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhan-fatih] |- | style='text-align:right'| 1124 | [[Файл:Fayaz Huzin (2023-02-20).JPG|center|128px]] | [[Фаяз Хуҗин]] | | [[:d:Q97182197|Q97182197]] | [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/huin-fayaz-shrip-uly razdely/nauka/personalii/huin-fayaz-shrip-uly] |- | style='text-align:right'| 1125 | [[Файл:FSB building, Kazan (2021-06-14) 01.jpg|center|128px]] | [[Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе]] | | [[:d:Q107165251|Q107165251]] | [[:commons:Category:Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan|Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/komitet-gosudarstvennoj-bezopasnosti-respubliki-tatarstan-kgb-rt razdely/istoriya/novejshee-vremya/komitet-gosudarstvennoj-bezopasnosti-respubliki-tatarstan-kgb-rt] |- | style='text-align:right'| 1126 | | [[Феоктист Богоявленский]] | химик, профессор (1939) | [[:d:Q63848048|Q63848048]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-feoktist-ivanovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-feoktist-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 1127 | [[Файл:CollageFisica.jpg|center|128px]] | [[физика]] | | [[:d:Q413|Q413]] | [[:commons:Category:Physics|Physics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fizika razdely/nauka/fizika] |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Файл:Claude Bernard and his pupils. Oil painting after Léon-Augus Wellcome V0017769.jpg|center|128px]] | [[физиология]] | | [[:d:Q521|Q521]] | [[:commons:Category:Physiology|Physiology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fiziologiya-cheloveka-i-zhivotnyh razdely/nauka/fiziologiya-cheloveka-i-zhivotnyh] |- | style='text-align:right'| 1129 | | [[Флора Әхмәтова-Урманче]] | фольклорчы (1935-2007), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1997) | [[:d:Q20598975|Q20598975]] | [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmtova-flora-vaap-kyzy razdely/nauka/personalii/hmtova-flora-vaap-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1130 | [[Файл:Foat Galimullin (2023-03-17).JPG|center|128px]] | [[Фоат Галимуллин]] | татар әдәбияты белгече, профессор, филология фәннәре докторы | [[:d:Q25555800|Q25555800]] | [[:commons:Category:Foat Galimullin|Foat Galimullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/galimullin-foat-galimulla-uly razdely/nauka/personalii/galimullin-foat-galimulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1131 | [[Файл:Fyodor Malinovskiy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131918184|Фёдор Малиновский]]'' | РИ архитекторы (1864-1911+) | [[:d:Q131918184|Q131918184]] | [[:commons:Category:Fyodor Malinovskiy|Fyodor Malinovskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/malinovskij-fyodor-nikolaevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/malinovskij-fyodor-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 1132 | [[Файл:Yarullin.jpg|center|128px]] | [[Фәнис Яруллин]] | татар шагыйре, язучы һәм драматург (1938-2011), ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1985), ТРның халык шагыйре (2001) | [[:d:Q4539024|Q4539024]] | [[:commons:Category:Fanis Yarullin|Fanis Yarullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/yarullin-fanis-gataullovich razdely/kultura/literatura/personalii/yarullin-fanis-gataullovich] |- | style='text-align:right'| 1133 | | [[Фәридә Салитова]] | | [[:d:Q25555472|Q25555472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/salitova-frid-shrif-kyzy razdely/nauka/personalii/salitova-frid-shrif-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1134 | [[Файл:Farid Yarullin (1930s) 01.jpg|center|128px]] | [[Фәрит Яруллин]] | татар композиторы | [[:d:Q1966192|Q1966192]] | [[:commons:Category:Farid Yarullin|Farid Yarullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yarullin-frit razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yarullin-frit] |- | style='text-align:right'| 1135 | | ''[[:d:Q16723219|Фәрит Җәлалов]]'' | | [[:d:Q16723219|Q16723219]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yalalov-frit-gabdelgaziz-uly razdely/nauka/personalii/yalalov-frit-gabdelgaziz-uly] |- | style='text-align:right'| 1136 | [[Файл:Tazkarat al-Fuqaha.jpg|center|128px]] | [[фәтва]] | | [[:d:Q179274|Q179274]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/fetva razdely/religiya/islam/fetva] |- | style='text-align:right'| 1137 | | [[Фәтхи Бурнаш]] | татар совет журналисты, драматургы, шагыйре һәм прозаигы | [[:d:Q13207876|Q13207876]] | [[:commons:Category:Fathi Burnash|Fathi Burnash]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/burnash-fthi razdely/kultura/literatura/shheslr/burnash-fthi] |- | style='text-align:right'| 1138 | | [[Фәхри Насретдинов|Фәхри Нәсретдинев]] | | [[:d:Q13207879|Q13207879]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/nasretdinov-fhri-hsen-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/nasretdinov-fhri-hsen-uly] |- | style='text-align:right'| 1139 | | [[Фәүзи Йосыпов]] | табиб-травматолог-ортопед, профессор, фән докторы | [[:d:Q132018500|Q132018500]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/yusupov-fauzej-sadrievich razdely/zdravoohranenie/personalii/yusupov-fauzej-sadrievich] |- | style='text-align:right'| 1140 | | [[Халидия мәдрәсәсе]] | Казанда, Зәңгәр мәчет каршындагы мәдрәсә (1825-1918) | [[:d:Q54491969|Q54491969]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/halidiya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/halidiya] |- | style='text-align:right'| 1141 | | [[Харис Фәйзи-Чистапули]] | | [[:d:Q30610158|Q30610158]] | [[:commons:Category:Haris Fayzi|Haris Fayzi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/fajzi-chistapuli-fajzullin-haris-zarifovich razdely/obrazovanie/personalii/fajzi-chistapuli-fajzullin-haris-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 1142 | [[Файл:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|center|128px]] | [[хаҗ]] | | [[:d:Q234915|Q234915]] | [[:commons:Category:Hajj|Hajj]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hadzh razdely/religiya/islam/hadzh] |- | style='text-align:right'| 1143 | [[Файл:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] | [[химия]] | | [[:d:Q2329|Q2329]] | [[:commons:Category:Chemistry|Chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/himiya razdely/nauka/himiya] |- | style='text-align:right'| 1144 | | [[Хуҗа Бәдигый]] | | [[:d:Q20594454|Q20594454]] | [[:commons:Category:Khodzha Badygov|Khodzha Badygov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/badigi-hodzha razdely/nauka/personalii/badigi-hodzha] |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Файл:Hadith Books.jpg|center|128px]] | [[хәдис]] | | [[:d:Q234343|Q234343]] | [[:commons:Category:Hadith|Hadith]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hadis razdely/religiya/islam/hadis] |- | style='text-align:right'| 1146 | | [[Хәйдәр Бигичев]] | татар җырчысы | [[:d:Q16537005|Q16537005]] | [[:commons:Category:Haidar Bigichev|Haidar Bigichev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bigichev-hjdr-abbas-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bigichev-hjdr-abbas-uly] |- | style='text-align:right'| 1147 | [[Файл:Хайрулла Тимербулатович Усманов.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Госманов]] | | [[:d:Q112991597|Q112991597]] | [[:commons:Category:Khayrullah Gosmanov|Khayrullah Gosmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla] |- | style='text-align:right'| 1148 | [[Файл:Usmanov KhA.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Усманов]] | | [[:d:Q28358855|Q28358855]] | [[:commons:Category:Khairulla Usmanov|Khairulla Usmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla-abdrahmanovich razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla-abdrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 1149 | | [[Хәким Сәлимҗанов]] | драма актеры, режиссер, ТАССРның халык артисты (1957) | [[:d:Q61958884|Q61958884]] | [[:commons:Category:Khakim Salimzhanov|Khakim Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-hkim-josyf-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-hkim-josyf-uly] |- | style='text-align:right'| 1150 | | [[Хәлимә Корбангалиева]] | | [[:d:Q112911897|Q112911897]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kurbangalieva-korbangalieva-halima-muhutdinovna razdely/nauka/personalii/kurbangalieva-korbangalieva-halima-muhutdinovna] |- | style='text-align:right'| 1151 | [[Файл:SEM2-1.jpg|center|128px]] | [[Хәмид Мөштәри]] | татар галиме, физик | [[:d:Q7223467|Q7223467]] | [[:commons:Category:Hamid Mushtari|Hamid Mushtari]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/mshtri-hmit-mozaffar-uly razdely/nauka/personalii/mshtri-hmit-mozaffar-uly] |- | style='text-align:right'| 1152 | | [[Хәмит Ярми]] | | [[:d:Q20597366|Q20597366]] | [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yarmi-yarmuhametov-hamit-husnutdinovich razdely/nauka/personalii/yarmi-yarmuhametov-hamit-husnutdinovich] |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Файл:Хасан-Гата Габяши (1911).jpg|center|128px]] | [[Хәсәнгата Габәши]] | татар дин һәм җәмәгать эшлеклесе, тарихчы, педагог (1863-1936) | [[:d:Q4130991|Q4130991]] | [[:commons:Category:Khasan-Gata Gabashi|Khasan-Gata Gabashi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/gabashi-hasan-gata razdely/religiya/islam/personalii/gabashi-hasan-gata] |- | style='text-align:right'| 1154 | | [[Хөсәен Гыйззәтуллин]] | эпизоотолог, иммунолог, ветеринария фәннәре докторы (1956 ел), профессор (1958 ел), ТАССРның, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1965, 1975 еллар) | [[:d:Q57909537|Q57909537]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gyjzztullin-hsen-gali-uly razdely/nauka/personalii/gyjzztullin-hsen-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Файл:Медресе Хусаиния в красках. Начало XX века.jpg|center|128px]] | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | Ырынбур мәдрәсәсе (1889-1919) | [[:d:Q4502459|Q4502459]] | [[:commons:Category:Husayniya Madrasah in Orenburg|Husayniya Madrasah in Orenburg]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/husainiya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/husainiya] |- | style='text-align:right'| 1156 | | [[хөтбә]] | | [[:d:Q738826|Q738826]] | [[:commons:Category:Khutbah|Khutbah]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hutba razdely/religiya/islam/hutba] |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Файл:На берегу Чебоксарки. Русская Чебоксарка. Новошешминский р-н. РТ. Июль 2015 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32634704|Чабаксар]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Олы Чирмешән елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q32634704|Q32634704]] | [[:commons:Category:Cheboksarka River (Tatarstan)|Cheboksarka River (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/] |- | style='text-align:right'| 1158 | | [[Чаж]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q756369|Q756369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chazh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chazh] |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Файл:Naberezhnye Tchelny 1.JPG|center|128px]] | [[Чаллы]] | Татарстандагы шәһәр | [[:d:Q95041|Q95041]] | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny|Naberezhnye Chelny]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-okruga/naberezhnye-chelny razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-okruga/naberezhnye-chelny] |- | style='text-align:right'| 1160 | | [[Чаллы (елга)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1098516|Q1098516]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-1] |- | style='text-align:right'| 1161 | | [[Чаллы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Чаллы]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4508442|Q4508442]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-3 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-3] |- | style='text-align:right'| 1162 | | [[Чаллы (Чишмә кушылдыгы)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566268|Q6566268]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally] |- | style='text-align:right'| 1163 | | [[Чаллы (Актай кушылдыгы)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның сул кушылдыгы | [[:d:Q13208050|Q13208050]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-2] |- | style='text-align:right'| 1164 | | [[Наратлы (Ык кушылдыгы)|Чалпы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756599|Q756599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chalpy-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chalpy-1] |- | style='text-align:right'| 1165 | | [[Чангара (Сөлчә кушылдыгы)|Чангар]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сөлчәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q84360|Q84360]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/changar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/changar] |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Файл:Гора Чатыр-Тау.jpg|center|128px]] | [[Чатыр тау]] | | [[:d:Q4507786|Q4507786]] | [[:commons:Category:Chatyr-Tau|Chatyr-Tau]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/chatyr-tau razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/chatyr-tau] |- | style='text-align:right'| 1167 | [[Файл:Wilde wortel bloeiwijze Daucus carota.jpg|center|128px]] | [[чатыр чәчәклеләр]] | ике өлешле үсемлекләр гаиләсе | [[:d:Q145794|Q145794]] | [[:commons:Category:Apiaceae|Apiaceae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/chatyr-chchklelr razdely/priroda/rastitelnost/chatyr-chchklelr] |- | style='text-align:right'| 1168 | | [[Чирка (Зөя кушылдыгы)|Черкен]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4516200|Q4516200]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cherken razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cherken] |- | style='text-align:right'| 1169 | [[Файл:Black Fly.png|center|128px]] | [[черкиләр]] | | [[:d:Q720467|Q720467]] | [[:commons:Category:Simuliidae|Simuliidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/cherkilr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/cherkilr] |- | style='text-align:right'| 1170 | | ''[[:d:Q32640039|Черёмуха]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чөкәнешнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q32640039|Q32640039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cheryomuha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cheryomuha] |- | style='text-align:right'| 1171 | | [[Чилчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4515981|Q4515981]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch] |- | style='text-align:right'| 1172 | | ''[[:d:Q137997408|Чилчә]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q137997408|Q137997408]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch-1] |- | style='text-align:right'| 1173 | | [[Чирмешән (Бола кушылдыгы)|Чирмешән]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Боланың (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4512776|Q4512776]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chirmeshn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chirmeshn] |- | style='text-align:right'| 1174 | [[Файл:Дом культуры с Черемшан.JPG|center|128px]] | [[Чирмешән районы]] | | [[:d:Q2990354|Q2990354]] | [[:commons:Category:Cheremshansky District|Cheremshansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chirmeshn-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chirmeshn-rajony] |- | style='text-align:right'| 1175 | | ''[[:d:Q140965827|Чиста күл]]'' | | [[:d:Q140965827|Q140965827]] | | |- | style='text-align:right'| 1176 | | [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q25555844|Q25555844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/chistopolskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/chistopolskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1177 | [[Файл:Luga003.jpg|center|128px]] | [[Чишмә елгасы|Чишмә]] | Самар өлкәсе һәм Татарстандагы елга, Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q366915|Q366915]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chishm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chishm] |- | style='text-align:right'| 1178 | [[Файл:Podiceps cristatus 2 - Lake Dulverton.jpg|center|128px]] | [[Чомга кошлар]] | | [[:d:Q21695|Q21695]] | [[:commons:Category:Podicipedidae|Podicipedidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/chomga-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/chomga-koshlar] |- | style='text-align:right'| 1179 | [[Файл:Usolie city and Kama River, Perm Krai.jpg|center|128px]] | [[Чулман]] | елга | [[:d:Q79082|Q79082]] | [[:commons:Category:Kama River|Kama River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama-elgasy] |- | style='text-align:right'| 1180 | | [[Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)|Чулпан]] | | [[:d:Q55136368|Q55136368]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan-1] |- | style='text-align:right'| 1181 | | [[Чулпан (гәҗит, Тум)|Чулпан]] | | [[:d:Q55136887|Q55136887]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan] |- | style='text-align:right'| 1182 | | [[Чумач (елга)|Чумач]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566823|Q6566823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chumach razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chumach] |- | style='text-align:right'| 1183 | | [[Чупай (елга)|Чупай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6566388|Q6566388]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj] |- | style='text-align:right'| 1184 | | [[Чупай (Кичү кушылдыгы)|Чупай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6581012|Q6581012]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj-1] |- | style='text-align:right'| 1185 | | [[Чуртанлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Чуркалей]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4518232|Q4518232]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/churkalej razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/churkalej] |- | style='text-align:right'| 1186 | | ''[[:d:Q137997376|Чушкан]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Әзи елгасының (Иж елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q137997376|Q137997376]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chushkan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chushkan] |- | style='text-align:right'| 1187 | | [[Чыбыклы (елга)|Чыбыклы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Шумышның (Дала Зәе бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1101203|Q1101203]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chybykly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chybykly] |- | style='text-align:right'| 1188 | | ''[[:d:Q12169262|Чыкалда]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Кырыкмас елгасының (Иж елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q12169262|Q12169262]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chykalda razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chykalda] |- | style='text-align:right'| 1189 | | [[Чынлы (елга)|Чынлы]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q4505666|Q4505666]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chynly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chynly] |- | style='text-align:right'| 1190 | | [[Чөкәнеш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6581067|Q6581067]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chknesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chknesh] |- | style='text-align:right'| 1191 | | [[Шамил Монасыйпов]] | Скрипкачы, педагог, сәнгать фәннәре кандидаты (1983), профессор (1999), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1983), Татарстанның халык (1999), РФнең атказанган артисты (2005) | [[:d:Q20587329|Q20587329]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasypov-shamil-hamitovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasypov-shamil-hamitovich] |- | style='text-align:right'| 1192 | [[Файл:Мухамедьяров ШФ.jpg|center|128px]] | [[Шамил Мөхәммәдьяров]] | | [[:d:Q25642281|Q25642281]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/mhmmdyarov-shamil-fatih-uly razdely/nauka/personalii/mhmmdyarov-shamil-fatih-uly] |- | style='text-align:right'| 1193 | [[Файл:Shamil Usmanov.jpg|center|128px]] | [[Шамил Усманов]] | татар язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе, гражданнар сугышы каһарманы | [[:d:Q2947257|Q2947257]] | [[:commons:Category:Shamil Usmanov|Shamil Usmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/usmanov-shamil-hjrulla-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/usmanov-shamil-hjrulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1194 | | [[Шарлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Шарла]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4742306|Q4742306]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharla razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharla] |- | style='text-align:right'| 1195 | | ''[[:d:Q140606489|Шарманка]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q140606489|Q140606489]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharmanka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharmanka] |- | style='text-align:right'| 1196 | [[Файл:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] | [[шахмат]] | өтәл уены һәм спорт төре | [[:d:Q718|Q718]] | [[:commons:Category:Chess|Chess]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/vidy-sporta/shahmaty razdely/sport/vidy-sporta/shahmaty] |- | style='text-align:right'| 1197 | | ''[[:d:Q36360091|Шашы]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашыт елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36360091|Q36360091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shashy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shashy] |- | style='text-align:right'| 1198 | | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | | [[:d:Q58700338|Q58700338]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/hmrov-shabazgrj-izmail-uly razdely/obrazovanie/shheslr/hmrov-shabazgrj-izmail-uly] |- | style='text-align:right'| 1199 | | [[Шемелка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6555570|Q6555570]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shemelka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shemelka] |- | style='text-align:right'| 1200 | | [[Шепкә (Дала Зәе кушылдыгы)|Шепкә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зәйнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1097354|Q1097354]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shepk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shepk] |- | style='text-align:right'| 1201 | | [[Шехостанка]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның (Иж бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q756347|Q756347]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shekhostanka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shekhostanka] |- | style='text-align:right'| 1202 | | [[Шилнә]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнчыгыш Чулман аръягындагы сул кушылдыгы | [[:d:Q4523950|Q4523950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shiln razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shiln] |- | style='text-align:right'| 1203 | | [[Шимәк (елга)|Шимәк]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556521|Q6556521]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shmk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shmk] |- | style='text-align:right'| 1204 | | [[Шиһаб Әхмәров]] | татар мәгърифәтчесе, нәшир, журналист (1882-1966) | [[:d:Q104621227|Q104621227]] | [[:commons:Category:Shigab Ahmerov|Shigab Ahmerov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/ahmerov-shigab-shigabutdin-sharafutdinovich razdely/obrazovanie/personalii/ahmerov-shigab-shigabutdin-sharafutdinovich] |- | style='text-align:right'| 1205 | | [[Шлама (елга)|Шлама]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кондырчаның сул кушылдыгы | [[:d:Q4525384|Q4525384]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shlama razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shlama] |- | style='text-align:right'| 1206 | | [[Шомбыт (елга)|Шомбыт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556162|Q6556162]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shombyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shombyt] |- | style='text-align:right'| 1207 | | ''[[:d:Q55659951|Шонгаты]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмә елгасының (Зөя елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q55659951|Q55659951]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shonga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shonga] |- | style='text-align:right'| 1208 | | [[Шонталы (елга)|Шонталы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q11101259|Q11101259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shontaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shontaly] |- | style='text-align:right'| 1209 | | ''[[:d:Q36360120|Шубан]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q36360120|Q36360120]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuban razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuban] |- | style='text-align:right'| 1210 | | [[Шуган (Ык кушылдыгы)|Шуган]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q13056606|Q13056606]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shugan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shugan] |- | style='text-align:right'| 1211 | | [[Шумыш (елга)|Шумыш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1091365|Q1091365]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shumysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shumysh] |- | style='text-align:right'| 1212 | | [[Шура (Илнәт кушылдыгы)|Шура]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q84801|Q84801]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shura razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shura] |- | style='text-align:right'| 1213 | [[Файл:Гладь. Река Шуранка. Село Полянка. Лаишевский р-н. РТ. Май 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36357032|Шуран]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманнын уң кушылдыгы | [[:d:Q36357032|Q36357032]] | [[:commons:Category:Suranka River|Suranka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuran razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuran] |- | style='text-align:right'| 1214 | [[Файл:Шошма с неба.jpg|center|128px]] | [[Шушма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q1092884|Q1092884]] | [[:commons:Category:Shoshma river|Shoshma river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shushma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shushma] |- | style='text-align:right'| 1215 | | [[Шия (Нократ кушылдыгы)|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q486256|Q486256]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-1] |- | style='text-align:right'| 1216 | | [[Чиятөш|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Шыяның (Кече Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4524887|Q4524887]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-2] |- | style='text-align:right'| 1217 | | [[Чия (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешән кушылдыгы | [[:d:Q13208335|Q13208335]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya] |- | style='text-align:right'| 1218 | | [[Шәбез (елга)|Шәбез]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1095480|Q1095480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shbez razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shbez] |- | style='text-align:right'| 1219 | | [[Шәбез (инеш)|Шәбез]] | Татарстан инеше, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q55283775|Q55283775]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shabiz-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shabiz-1] |- | style='text-align:right'| 1220 | | [[Шәйгардан Шәймәрдәнов]] | дәүләт эшлеклесе | [[:d:Q20596066|Q20596066]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shajmardanov-shajgardan-shajmardanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shajmardanov-shajgardan-shajmardanovich] |- | style='text-align:right'| 1221 | | [[Шәйхулла Алкин]] | | [[:d:Q13208406|Q13208406]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-shjhulla-sibgatulla-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-shjhulla-sibgatulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1222 | | [[Шәле]] | | [[:d:Q4772985|Q4772985]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pestrechinskij-rajon-1/shali razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pestrechinskij-rajon-1/shali] |- | style='text-align:right'| 1223 | | [[Шәпкә (елга)|Шәпкә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Атаның (Олы Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4520247|Q4520247]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shpk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shpk] |- | style='text-align:right'| 1224 | | ''[[:d:Q36360037|Шәрбән]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Кирәмәт елгасының (Кече Сөлчә, Олы Чирмешән елгалары бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36360037|Q36360037]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shrbn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shrbn] |- | style='text-align:right'| 1225 | | [[шәригать]] | | [[:d:Q482752|Q482752]] | [[:commons:Category:Sharia|Sharia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shariat razdely/religiya/islam/shariat] |- | style='text-align:right'| 1226 | [[Файл:Писатель Шариф Камал в Государственном музее ТАССР.jpg|center|128px]] | [[Шәриф Камал]] | язучы, драматург, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q7260473|Q7260473]] | [[:commons:Category:Sharif Kamal|Sharif Kamal]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-shrif razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-shrif] |- | style='text-align:right'| 1227 | [[Файл:Gogol' str., 2 - ул. Гоголя, 2 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | [[:d:Q20583105|Q20583105]] | [[:commons:Category:Kazan theater school|Kazan theater school]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-teatralnoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-teatralnoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 1228 | | [[Шөгерче (елга)|Шөгерчә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566299|Q6566299]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shgerch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shgerch] |- | style='text-align:right'| 1229 | [[Файл:Ik river.jpg|center|128px]] | [[Ык (Чулман кушылдыгы)|Ык]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1143089|Q1143089]] | [[:commons:Category:Ik River|Ik River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yk] |- | style='text-align:right'| 1230 | | [[Ырга (Әшнәк кушылдыгы)|Ырга]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Әшнәкнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q13204470|Q13204470]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrga] |- | style='text-align:right'| 1231 | | [[Ырым (Гөбенә кушылдыгы)|Ырым]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Гөбенәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6681530|Q6681530]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrym razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrym] |- | style='text-align:right'| 1232 | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе]] | | [[:d:Q31444445|Q31444445]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/ufimskaya-orenburgskaya-tatarskaya-uchitelskaya-shkola razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/ufimskaya-orenburgskaya-tatarskaya-uchitelskaya-shkola] |- | style='text-align:right'| 1233 | | [[Ышналы (елга)|Ышналы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Гөбенәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36356973|Q36356973]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yshnaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yshnaly] |- | style='text-align:right'| 1234 | | ''[[:d:Q131151532|электроаналитик химия]]'' | | [[:d:Q131151532|Q131151532]] | [[:commons:Category:Electroanalytical chemistry|Electroanalytical chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/ehlektroanaliticheskaya-himiya razdely/nauka/ehlektroanaliticheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 1235 | [[Файл:Schemas electrolyse h2o.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7877|электрохимия]]'' | | [[:d:Q7877|Q7877]] | [[:commons:Category:Electrochemistry|Electrochemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/ehlektrohimiya razdely/nauka/ehlektrohimiya] |- | style='text-align:right'| 1236 | [[Файл:Elmira Galimova (2013-12-24).jpg|center|128px]] | [[Эльмира Галимова]] | композитор, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2022), Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты җитәкчесе (2024 елдан). | [[:d:Q20578584|Q20578584]] | [[:commons:Category:Elmira Galimova|Elmira Galimova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/galimova-ehlmira-mnir-kyzy razdely/nauka/personalii/galimova-ehlmira-mnir-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1237 | | [[эндокринология]] | | [[:d:Q162606|Q162606]] | [[:commons:Category:Endocrinology|Endocrinology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/ehndokrinologiya razdely/zdravoohranenie/ehndokrinologiya] |- | style='text-align:right'| 1238 | [[Файл:Orthetrum cancellatum.jpg|center|128px]] | [[Энә караклары]] | | [[:d:Q25375|Q25375]] | [[:commons:Category:Odonata|Odonata]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/enkaraklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/enkaraklar] |- | style='text-align:right'| 1239 | [[Файл:Cadeladefrade 045eue.jpg|center|128px]] | [[эскәккойрыклар]] | бөҗәкләр отряды | [[:d:Q13676|Q13676]] | [[:commons:Category:Dermaptera|Dermaptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/eskkkojryklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/eskkkojryklar] |- | style='text-align:right'| 1240 | [[Файл:Река Стярле, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Эстәрле (Ык кушылдыгы)|Эстәрле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4442352|Q4442352]] | [[:commons:Category:Styarle River|Styarle River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/estrle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/estrle] |- | style='text-align:right'| 1241 | [[Файл:Въезд в деревню Эстачи со стороны Казани (1).jpg|center|128px]] | [[Эстәче]] | | [[:d:Q13208463|Q13208463]] | [[:commons:Category:Estachi|Estachi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ehstachi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ehstachi] |- | style='text-align:right'| 1242 | | [[Эштерә (елга)|Эштерә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Норманың (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12570347|Q12570347]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shira razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shira] |- | style='text-align:right'| 1243 | | [[Югары Кандыз]] | Ырынбур өлкәсе, Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4108685|Q4108685]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yugary-kandyz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yugary-kandyz] |- | style='text-align:right'| 1244 | | [[Югары Козгынчы]] | | [[:d:Q4108871|Q4108871]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/verhnyaya-kuzguncha razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/verhnyaya-kuzguncha] |- | style='text-align:right'| 1245 | | [[Югары Масра]] | | [[:d:Q18770374|Q18770374]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/yugary-masra razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/yugary-masra] |- | style='text-align:right'| 1246 | [[Файл:Печищинский разрез.jpg|center|128px]] | [[Югары Ослан районы]] | | [[:d:Q2220436|Q2220436]] | [[:commons:Category:Verkhneuslonsky District|Verkhneuslonsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yugary-oslan-rajony-1/yugary-oslan-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yugary-oslan-rajony-1/yugary-oslan-rajony] |- | style='text-align:right'| 1247 | | [[Югары Урысбага]] | | [[:d:Q18770193|Q18770193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/verhnie-uraspugi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/verhnie-uraspugi] |- | style='text-align:right'| 1248 | | [[Югары Шәмәрдән]] | | [[:d:Q18770317|Q18770317]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/verhnij-shemordan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/verhnij-shemordan] |- | style='text-align:right'| 1249 | | [[Юкәче (Шия кушылдыгы)|Юкәче]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q483834|Q483834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yukche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yukche] |- | style='text-align:right'| 1250 | | [[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | татар телле мәгълүмати-танып белү, күңел ачу газетасы (Казан) | [[:d:Q126726318|Q126726318]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yuldash razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yuldash] |- | style='text-align:right'| 1251 | | [[Юнона Карева]] | | [[:d:Q55107077|Q55107077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kareva-yunona-ilinichna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kareva-yunona-ilinichna] |- | style='text-align:right'| 1252 | | [[Юраш]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Юрашның (Әдәм, Үмәк, Нократ бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q485127|Q485127]] | | |- | style='text-align:right'| 1253 | | ''[[:d:Q4534772|Юраш]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Әдәм елгасының (Үмәк, Нократ бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q4534772|Q4534772]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash] |- | style='text-align:right'| 1254 | | ''[[:d:Q4534773|Юраш]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Туйма елгасының (Кама елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4534773|Q4534773]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash-1] |- | style='text-align:right'| 1255 | | ''[[:d:Q4534909|Юри]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чаж елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4534909|Q4534909]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuri razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuri] |- | style='text-align:right'| 1256 | | ''[[:d:Q135683046|Юрий Кожевников]]'' | очышлар динамикасы һәм оптималь идарә итү өлкәсе галиме (1932-2001), ТР ФАнең мөхбир әгъзасы (1992), ТАССР, РФнең атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1982, 1993), Казан техник университетының атказанган профессоры (1997) | [[:d:Q135683046|Q135683046]] | [[:commons:Category:Yuriy Kozhevnikov|Yuriy Kozhevnikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kozhevnikov-yurij-vasilevich razdely/nauka/personalii/kozhevnikov-yurij-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 1257 | | [[Ютазы елгасы|Ютазы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4535439|Q4535439]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yutazy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yutazy] |- | style='text-align:right'| 1258 | | [[Юхмачы (елга)|Юхмачы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q20623925|Q20623925]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuhmachy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuhmachy] |- | style='text-align:right'| 1259 | | ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]'' | РИ һәм ССРБ таксидермисты (1880-1969) | [[:d:Q127171407|Q127171407]] | [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/koksin-yakov-petrovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/koksin-yakov-petrovich] |- | style='text-align:right'| 1260 | | ''[[:d:Q135450973|Яков Шелковников]]'' | РИ архитекторы (1774-1809, Казан) | [[:d:Q135450973|Q135450973]] | [[:commons:Category:Yakov Shelkovnikov|Yakov Shelkovnikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shelkovnikov-yakov-mihajlovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shelkovnikov-yakov-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 1261 | | [[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]] | Татарстанның Тукай районы татар һәм рус телле муниципаль газетасы | [[:d:Q126727802|Q126727802]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yakty-yul-svetlyj-put razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yakty-yul-svetlyj-put] |- | style='text-align:right'| 1262 | | [[Якуп Чанышев]] | | [[:d:Q4507119|Q4507119]] | [[:commons:Category:Yakub Chanyshev|Yakub Chanyshev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/chanyshev-yakub-iangir-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/chanyshev-yakub-iangir-uly] |- | style='text-align:right'| 1263 | | [[Ямаш (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Ямаш]] | Татарстан елгасы, Көчыгыш Чулман аръягындагы Бөгелмә Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1097929|Q1097929]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash] |- | style='text-align:right'| 1264 | | [[Ямаш (Кичү кушылдыгы)|Ямаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12572254|Q12572254]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-1] |- | style='text-align:right'| 1265 | | ''[[:d:Q34952399|Ямаш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q34952399|Q34952399]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-2] |- | style='text-align:right'| 1266 | | [[Ямашнефть]] | | [[:d:Q110130569|Q110130569]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/yamashneft razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/yamashneft] |- | style='text-align:right'| 1267 | | [[Яр Чаллы педагогика көллияте]] | көллият (Яр Чаллы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q107185387|Q107185387]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-pedagogicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-pedagogicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1268 | | [[Яр Чаллы сәнгать көллияте]] | | [[:d:Q31444374|Q31444374]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-kolledzh-iskusstv razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-kolledzh-iskusstv] |- | style='text-align:right'| 1269 | [[Файл:Kama River. Naberezhnye Chelny, elevator P6211321 2575.jpg|center|128px]] | [[Яр Чаллы элеваторы]] | | [[:d:Q16679245|Q16679245]] | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny Grain Elevator|Naberezhnye Chelny Grain Elevator]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/predpriyatiya/naberezhnochelninskij-ehlevator razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/predpriyatiya/naberezhnochelninskij-ehlevator] |- | style='text-align:right'| 1270 | | [[Яран (Иләт кушылдыгы)|Яран]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең уң кушылдыгы | [[:d:Q85795|Q85795]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaranka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaranka] |- | style='text-align:right'| 1271 | [[Файл:Ярулла Вәли.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123766082|Ярулла Вәлиев]]'' | татар язучысы һәм драматург | [[:d:Q123766082|Q123766082]] | [[:commons:Category:Yarulla Vali|Yarulla Vali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/vali-valeev-yarulla razdely/kultura/literatura/personalii/vali-valeev-yarulla] |- | style='text-align:right'| 1272 | | ''[[:d:Q137997073|Ясачка]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бизнә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q137997073|Q137997073]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka] |- | style='text-align:right'| 1273 | | ''[[:d:Q137997250|Ясачка]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Үтәк елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q137997250|Q137997250]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka-1] |- | style='text-align:right'| 1274 | | [[Яурка|Яур]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4539657|Q4539657]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaurka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaurka] |- | style='text-align:right'| 1275 | [[Файл:Zeleny Dol Station and surroundings 08-2016 img5.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән]] | | [[:d:Q139743|Q139743]] | [[:commons:Category:Zelenodolsk|Zelenodolsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zelenodolsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zelenodolsk] |- | style='text-align:right'| 1276 | | [[Яшел Үзән медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q4190369|Q4190369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/zelenodolskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/zelenodolskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 1277 | [[Файл:Sviyazhsk Rozhdestvenskaya Street and pier 08-2016 img1.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән районы]] | | [[:d:Q2220520|Q2220520]] | [[:commons:Category:Zelenodolsky District|Zelenodolsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/yashel-zn-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/yashel-zn-rajony] |- | style='text-align:right'| 1278 | | [[яшәү минимумы]] | | [[:d:Q543406|Q543406]] | [[:commons:Category:Living wage|Living wage]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/prozhitochnyj-minimum razdely/ekonomika/prozhitochnyj-minimum] |- | style='text-align:right'| 1279 | | [[Яңасала (елга)|Яңасала]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Бизнәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4315275|Q4315275]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nayasolka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nayasolka] |- | style='text-align:right'| 1280 | [[Файл:Elenchus koebelei.jpg|center|128px]] | [[Җилпәвеч канатлылар]] | | [[:d:Q327144|Q327144]] | [[:commons:Category:Strepsiptera|Strepsiptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ilpvech-kanatlylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ilpvech-kanatlylar] |- | style='text-align:right'| 1281 | | [[җилән]] | Татар милли киеме | [[:d:Q114053559|Q114053559]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tradicionnaya-odezhda-i-obuv/dzhilyan razdely/narody/tatary/tradicionnaya-odezhda-i-obuv/dzhilyan] |- | style='text-align:right'| 1282 | [[Файл:Shipot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q161598|җир асты сулары]]'' | | [[:d:Q161598|Q161598]] | [[:commons:Category:Underground water|Underground water]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ir-asty-sulary razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ir-asty-sulary] |- | style='text-align:right'| 1283 | [[Файл:ChrysomelidaeSpec.png|center|128px]] | [[Җир борчалары]] | | [[:d:Q193407|Q193407]] | [[:commons:Category:Chrysomelidae|Chrysomelidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ir-borchalary razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ir-borchalary] |- | style='text-align:right'| 1284 | | [[җәдитчелек]] | XIX гасырның 80 елларында татар, азәрбайҗан буржуазиясендә барлыкка килгән буржуаз-либераль, милли хәрәкәт | [[:d:Q1325236|Q1325236]] | [[:commons:Category:Jadidism|Jadidism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/dzhadidizm razdely/religiya/islam/dzhadidizm] |- | style='text-align:right'| 1285 | | [[Җәлилнефть]] | "Татнефть" ГАҖ нефть-газ чыгару идарәсе (Җәлил штб, Сарман районы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q130241080|Q130241080]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/neftegazodobyvayushchaya-promyshlennost/lilneft razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/neftegazodobyvayushchaya-promyshlennost/lilneft] |- | style='text-align:right'| 1286 | | [[Җәүдәт Дәрзаман]] | язучы, журналист (1945-2019), ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1994), ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002) | [[:d:Q11054394|Q11054394]] | [[:commons:Category:Zaudat Darzaman|Zaudat Darzaman]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/darzaman-darzamanov-zaudat-harisovich razdely/kultura/literatura/personalii/darzaman-darzamanov-zaudat-harisovich] |- | style='text-align:right'| 1287 | | [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]] | 1918-1920 Петроград-Мәскәү-Казанда эшләгән совет мөселман хәрби-оештыру оешмасы | [[:d:Q3868670|Q3868670]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/centralnaya-musulmanskaya-voennaya-kollegiya-cmvk razdely/voennoe-delo/centralnaya-musulmanskaya-voennaya-kollegiya-cmvk] |- | style='text-align:right'| 1288 | | [[Үләмә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4470940|Q4470940]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/lm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/lm] |- | style='text-align:right'| 1289 | | ''[[:d:Q4475576|Үмәк]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Нократ елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4475576|Q4475576]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mk] |- | style='text-align:right'| 1290 | [[Файл:Afforestation at Kanakakunnu.jpg|center|128px]] | [[Урман үрчетү|үрман үрчетү]] | | [[:d:Q2384419|Q2384419]] | [[:commons:Category:Afforestation|Afforestation]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/lesorazvedenie razdely/ekonomika/lesorazvedenie] |- | style='text-align:right'| 1291 | | ''[[:d:Q36357384|Үртәм]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашыт елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357384|Q36357384]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rtm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rtm] |- | style='text-align:right'| 1292 | | ''[[:d:Q185973|үсемлекләр физиологиясе]]'' | | [[:d:Q185973|Q185973]] | [[:commons:Category:Plant physiology|Plant physiology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fiziologiya-rastenij razdely/nauka/fiziologiya-rastenij] |- | style='text-align:right'| 1293 | | [[Үтәк (Идел кушылдыгы)]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан республикасы елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q16710696|Q16710696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tk] |- | style='text-align:right'| 1294 | | [[Үчәлле (елга)|Үчәлле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4479282|Q4479282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chlle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chlle] |- | style='text-align:right'| 1295 | | [[Үшнә (елга)|Үшнә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Норманың (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q20598582|Q20598582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shn] |- | style='text-align:right'| 1296 | | [[Һаҗәр Илялова]] | | [[:d:Q24846601|Q24846601]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 1297 | | [[Әбрар Сәгыйди]] | татар шагыйре, тәрҗемәчесе, драматургы (1895-1939) | [[:d:Q13208978|Q13208978]] | [[:commons:Category:Abrar Sagidi|Abrar Sagidi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/sagidi-abrar-muhammetzakirovich razdely/kultura/literatura/personalii/sagidi-abrar-muhammetzakirovich] |- | style='text-align:right'| 1298 | [[Файл:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]] | [[Әбрәк Әюпов]] | Авиация генерал-полковнигы (1993), техник фәннәр докторы (1987), профессор (1991), РФнең атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1995) | [[:d:Q24351545|Q24351545]] | [[:commons:Category:Abrek Ayupov|Abrek Ayupov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/yupov-abrek-idris-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/yupov-abrek-idris-uly] |- | style='text-align:right'| 1299 | [[Файл:Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|center|128px]] | [[Әгерҗе]] | РФнең субъекты булган Татарстан Республикасындагы шәһәр, Әгерҗе районының үзәге | [[:d:Q102746|Q102746]] | [[:commons:Category:Agryz|Agryz]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/gere razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/gere] |- | style='text-align:right'| 1300 | | [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Әдәм]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Әдәмсуның (Кече Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q32149600|Q32149600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dm] |- | style='text-align:right'| 1301 | | [[Әҗәү|Әзи (Әҗәү, Салагыш)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q756259|Q756259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zi razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zi] |- | style='text-align:right'| 1302 | [[Файл:Azgar Shakirov 2020-03-02.jpg|center|128px]] | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | татар актеры | [[:d:Q13208996|Q13208996]] | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/shakirov-azgar-shafikovich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/shakirov-azgar-shafikovich] |- | style='text-align:right'| 1303 | | [[Әлмира Әдиатуллина]] | татарча язган журналист (1938-2021), ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989) | [[:d:Q61970652|Q61970652]] | [[:commons:Category:Almira Adiatullina|Almira Adiatullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/saryaz-almira-lutfullovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/saryaz-almira-lutfullovna] |- | style='text-align:right'| 1304 | [[Файл:Almetjewsk-Dramatheater-2006.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт]] | Татарстан шәһәре, Әлмәт районы үзәге | [[:d:Q103483|Q103483]] | [[:commons:Category:Almetyevsk|Almetyevsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/lmt razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/lmt] |- | style='text-align:right'| 1305 | | [[Әлмәт политехник техникумы]] | Урта һөнәри уку йорты (Әлмәт, Россия) | [[:d:Q105992430|Q105992430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/almetevskij-politekhnicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/almetevskij-politekhnicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1306 | | [[Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] | Әлмәттәге (Татарстан, РФ) уку йорты | [[:d:Q104586854|Q104586854]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-sd-iktisad-tekhnikumy razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-sd-iktisad-tekhnikumy] |- | style='text-align:right'| 1307 | [[Файл:Almetyevsk Tatar Drama Theatre (2023-03-27) 04.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | 1944 елла Әлмәт шәһәрендә булдырылган театр | [[:d:Q4063516|Q4063516]] | [[:commons:Category:Almetyevsk Tatar Drama Theatre|Almetyevsk Tatar Drama Theatre]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/almetevskij-tatarskij-gosudarstvennyj-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/almetevskij-tatarskij-gosudarstvennyj-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1308 | | [[Әлфия Борнашева]] | пианист, педагог, ТАССР, ТР һәм РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942-2021) | [[:d:Q4099799|Q4099799]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/burnasheva-ehlfiya-vafovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/burnasheva-ehlfiya-vafovna] |- | style='text-align:right'| 1309 | | [[Әлфия Заһидуллина]] | опера җырчысы (сопрано), педагог, ТАССРның халык, РСФСРның атказанган артисты | [[:d:Q30245938|Q30245938]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/zagidullina-alfiya-gafiatullovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/zagidullina-alfiya-gafiatullovna] |- | style='text-align:right'| 1310 | [[Файл:Alfiya Sargin (2023-03-03).jpg|center|128px]] | [[Әлфия Ильясова]] | нәкышьче, график, гамәли-декоратив сәнгать рәссамы (т. 1967, Казан) | [[:d:Q40041401|Q40041401]] | [[:commons:Category:Alfiya Sargin|Alfiya Sargin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ilyasova-lfiya-rinad-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ilyasova-lfiya-rinad-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1311 | [[Файл:Alfiya Avzalova.jpg|center|128px]] | [[Әлфия Авзалова|Әлфия Әфзалова]] | | [[:d:Q4055732|Q4055732]] | [[:commons:Category:Alfiya Avzalova|Alfiya Avzalova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/avzalova-lfiya-avzal-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/avzalova-lfiya-avzal-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1312 | | [[Әминә Мөхетдинова|Әминә Мөхетдинева]] | | [[:d:Q56461709|Q56461709]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhitdinova-amina-fasahovna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhitdinova-amina-fasahovna] |- | style='text-align:right'| 1313 | | [[Әминә Сафиуллина]] | | [[:d:Q13209041|Q13209041]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/safiullina-amina-karimovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/safiullina-amina-karimovna] |- | style='text-align:right'| 1314 | | [[Әмир Нәҗип]] | совет тел галиме (1899-1991) | [[:d:Q4311961|Q4311961]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/nadzhip-ehmir-nadzhipovich razdely/nauka/personalii/nadzhip-ehmir-nadzhipovich] |- | style='text-align:right'| 1315 | | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | совет татар композиторы | [[:d:Q4075940|Q4075940]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bakirov-nvr-zakir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bakirov-nvr-zakir-uly] |- | style='text-align:right'| 1316 | [[Файл:Nagaev.A.jpg|center|128px]] | [[Әнвәр Нагаев]] | театр рәссамы, П. Т. Сперанский мәктәбе шәкерте, 150 дән артык спектакльне бизәүче | [[:d:Q20587753|Q20587753]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/nagaev-ehnver-hasanovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/nagaev-ehnver-hasanovich] |- | style='text-align:right'| 1317 | | [[Әнисә Алиева]] | галимә, текстолог | [[:d:Q130685815|Q130685815]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/aleeva-anisa-hanifovna razdely/nauka/personalii/aleeva-anisa-hanifovna] |- | style='text-align:right'| 1318 | | [[Әнҗерә (елга)|Әнҗерә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Нократның сул кушылдыгы | [[:d:Q483825|Q483825]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nr razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nr] |- | style='text-align:right'| 1319 | | ''[[:d:Q137391962|Әнәс Гатауллин]]'' | | [[:d:Q137391962|Q137391962]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gataullin-anas-gazizovich razdely/nauka/personalii/gataullin-anas-gazizovich] |- | style='text-align:right'| 1320 | | [[Әнәс Тумашев]] | | [[:d:Q13209060|Q13209060]] | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/tumashev-ns-ibraim-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/tumashev-ns-ibraim-uly] |- | style='text-align:right'| 1321 | | ''[[:d:Q840821|Әрә]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q840821|Q840821]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/r razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/r] |- | style='text-align:right'| 1322 | | [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] | театр | [[:d:Q13209075|Q13209075]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/astrahanskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/astrahanskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1323 | | [[Әт-Тилмиз (гәҗит)|Әт-Тилмиз]] | Санкт-Петербургтагы гарәп телле иҗтимагый-педагогик, фәнни, әдәби атналык газета (1906-1907) | [[:d:Q54912788|Q54912788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tilmiz razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tilmiz] |- | style='text-align:right'| 1324 | | [[Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444483|Q31444483]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/atninskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/atninskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1325 | | [[Әтәс]] | Татарстанның Актаныш районында авыл | [[:d:Q18765860|Q18765860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/ts razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/ts] |- | style='text-align:right'| 1326 | | [[Әтәч сазы]] | | [[:d:Q20598882|Q20598882]] | | |- | style='text-align:right'| 1327 | [[Файл:Ahmet Mazgarov (2013-05-30).jpg|center|128px]] | [[Әхмәт Мазһаров]] | | [[:d:Q20586937|Q20586937]] | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/mazarov-hmt-mazar-uly razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/mazarov-hmt-mazar-uly] |- | style='text-align:right'| 1328 | [[Файл:Ahmed Tsalikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503048|Әхмәтбәк Цаликов]]'' | сәясәт эшлеклесе, мөселман халыкларының милли азатлык хәрәкәте эшлеклесе | [[:d:Q4503048|Q4503048]] | [[:commons:Category:Ahmed Tsalikov|Ahmed Tsalikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/calikov-ahmed-temirbulatovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/calikov-ahmed-temirbulatovich] |- | style='text-align:right'| 1329 | [[Файл:Ahmedgarey Hasani.jpg|center|128px]] | [[Әхмәтгәрәй Хәсәни]] | нашир, язучы, «Гасыр» типографиясе хуҗасы | [[:d:Q20598950|Q20598950]] | [[:commons:Category:Ahmedgarey Hasani|Ahmedgarey Hasani]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/hasani-ahmedgarej-sibgatullovich razdely/kultura/literatura/personalii/hasani-ahmedgarej-sibgatullovich] |- | style='text-align:right'| 1330 | | [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)|Әхтиял]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q4073202|Q4073202]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/htiyal razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/htiyal] |- | style='text-align:right'| 1331 | | [[Әшнәк (елга)|Әшнәк]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q12557896|Q12557896]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shnk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shnk] |- | style='text-align:right'| 1332 | | [[Әҗми]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4058375|Q4058375]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mi razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mi] |- | style='text-align:right'| 1333 | | [[Өлфәт (гәҗит)|Өлфәт]] | | [[:d:Q55082469|Q55082469]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ulfat razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ulfat] |- | style='text-align:right'| 1334 | | [[Өлфәт (басмаханә)|Өлфәт]] | | [[:d:Q65300605|Q65300605]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/izdatelskoe-delo/ulfat razdely/kultura/izdatelskoe-delo/ulfat] |- | style='text-align:right'| 1335 | | ''[[:d:Q36357359|Өлә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Ашыт елгасының (Илләт елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357359|Q36357359]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/l-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/l-elgasy] |- | style='text-align:right'| 1336 | | [[Өргәнчә (елга)|Өргәнче]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566894|Q6566894]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rgnche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rgnche] |- | style='text-align:right'| 1337 | | [[Өскебаш|Өске]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q484283|Q484283]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ske razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ske] |} {{Wikidata list end}} [[Төркем:Исемлекләр]] [[Төркем:Татарча энциклопедияләр]] i5gg5nzqxh5aawn241xdwlh0gmxcfg6 6000698 6000629 2026-08-14T08:47:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000698 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} [[Файл:2018 Татар энциклопедиясе мәкаләләре сүзлеге.pdf|200px|thumb|Чыганак файл, 498 бит, ТР ФА нәшрияты, 2018 ел, ISBN 978-5-902375-37-1 ]] Монда [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] хезмәткәрләре булдырган [[Татар энциклопедиясе]] басмасында һәм [[Файл:Tatarica-Logo-tt.png|40px|link=Tatarica (энциклопедия)]] [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica. Татар энциклопедиясе]] онлайн-порталында пәйда булаган темаларга туры килүче [[Татарча Википедия]] мәкаләләре исемлеге тупланыла. Максаты — барлау, дөньяның бар эзләгеч ботлары һәм ясалма интеллектлары аркылы бәйле белемне һәркемгә таныш иттерү,Тат.Википедия мәкаләләреннән һәм бәйле Викимәгълмат элементларыннан оригиналь чыганакларга сылтамалар урнаштыру. Файлда күрсәтелгәнчә, тулаем саны 19509 булачак. Электрон рәвешендә инде ирешелгәннәрен ''[http://tatarica.org/tt Татарика сайтыннан]'' табып була. {{TOC right}} == А == # [[Абага гөл]] ([[:ru:Костенец|ru]]) # [[Абалач]] # [[Абан районы]] # [[Абашево мәдәнияте]] ([[:ru:Абашевская культура|ru]]) # [[Габделәхәт Бәкерев|Абделхәләт Бакиров]] # [[Абдуләхәт Аббасов]] # [[Абдулла районы]] # [[Абдулла Алиш]] # [[Абдулла Әхмәт]] # [[Абдулла Билданов]] # [[Абдуллаһ ибн Микаил]] # [[Абдуллиннар]] (татар дворяннары) # [[Абдуллиннар утары]] # [[И. А. һәм А. И. Абдуллиннар ташбасмаханәсе]] # [[Габделхан Әхтәмҗан|Абдулхан Әхтәмҗан]] # [[Абдул-Салманы]] # [[Абҗабар]] # [[Абкалар]] # [[Абляскино]] # [[Абразия]] # [[Абрамов реакциясе]] ([[:ru:Реакция Абрамова|ru]]) # [[Абрек Абзгилдин]] # [[Абрек Әюпов]] # [[Абрыскино]] # [[Абызлар хәрәкәте]] (Абызагайлар) # [[Абыстай]] # [[Аваз (газета)]] # [[Авангард (арыш сорты)]] # [[Аверьяновка]] ([[d:Q50825904|d]]) # [[Авиация]] ([[:ru:Авиация|ru]]) # [[Авиация сәнәгате]] ([[:ru:Авиационная промышленность|d]]) # [[Авлакоген]] ([[:ru:Авлакоген|ru]]) # [[Автомобиль]] # [[Автомобиль җитештерү сәнәгате]] ([[:ru:Автомобильная промышленность|ru]]) # [[Автомобиль юл]] ([[:ru:Автомобильная дорога|ru]]) # [[Автономия]] # [[Автоспорт]] # [[Авыл (гәҗит)]] яки [[«Авыл» газетасы]] # [[Авыл газетасы (гәҗит)]] # [[Авыл көе]] халык көйләре жанры # [[Авыл көнкүреше (журнал, Минзәлә)]] # [[Авыл күле]] # [[«Авыл тормышы» журналы]] # [[Авыл халкы (газета)]] яки [[Авыл халкы (гәҗит)]] # [[Авыл хуҗалыгы-урманчылык (журнал)]] # [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)]] # [[Ага базар]] # [[Агаповка районы]] # [[Агафангел Афанасьев]] # [[Агглютинатив телләр]] ([[:ru:Агглютинативные языки|ru]]) # [[Агглютинатинация (тел белеме)]] ([[:ru:Агглютинация (лингвистика)|ru]]) # [[Аграмак]] # [[Агроклиматик зоналар]] # [[Агрокультура (Чистай районы)]] # [[Агрономик рудалар]] ([[:ru:Агрономические руды|ru]]) # [[Агрономия]] # [[Агросәнәгать интеграциясе]] ([[:ru:Агропромышленная интеграция|ru]]) # [[Агросәнәгать комплексы]] ([[:ru:Агропромышленный комплекс|ru]]) # [[Агросила]] # [[Агротехника]] ([[:ru:Агротехника|ru]]) # [[Агроурман мелиорациясе]] ([[:ru:Агролесомелиорация|ru]]) # [[Агрофирма]] # [[Агрохимия]] ([[:ru:Агрохимия|ru]]) # [[Агыйдел (елга)]] # [[Адав-Толымбай]] # [[Адай (Актаныш районы)]] # [[Адай (Кукмара районы)]] # [[Адам Арнгольд]] # [[Адвентизм]] ([[:ru:Адвентизм|ru]]) # [[Адвокатура]] ([[:ru:Адвокатура|ru]]) # [[Адель Абдуллин]] (Ильсияр улы, хокук белгече) # [[Административ-территориаль бүленеш]] # [[Адмирал (күбәләк)]] # [[Адмиралтия конторасы]] комплексы: [[Адмираллык кантурының баш бинасы (Казан)]] һәм [[Адмираллык кантурының кече бинасы (Казан)]] # [[Адонис (чәчәк)]] ([[:ru:Адонис (растение)|ru]]) # [[Адонис урманы]] # [[Адрес-календарь]] # [[Адриан (Мәскәү патриархы)]] ([[:ru:Адриан (патриарх Московский)|ru]]) # [[Аеш]] # [[«Аҗаган» журналы]] # [[Аждаһа]] # [[Азад хатын (газета)]] # [[Азак]] # [[Азалак]] # [[Азан]] # [[Азат Аббасов]] # [[Азат Адельшин]] # [[Азат Алимов]] # [[Азат Әхмәдуллин]] # [[Азат Бикмурзин]] # [[Азат Билалов]] # [[«Азат ватан» журналы]] # [[Азат Себер (газета)]] # [[Азат халык (газета)]] # [[Азат халык (гәҗит)]] # [[Азат ханым (журнал)]] # [[Азат шәрекъ (журнал)]] # [[Азат (Аксубай районы)]] # [[Азат (газета)]] # [[«Азатлык» Татар яшьләре берлеге]] # [[Азатлык радиосы]] # [[Азелино мәдәнияте]] # [[Азиз Акҗигитов]] # [[Азия басмаханәсе (Казан)]] # [[Азия музыка журналы]] # [[Азнакай]] # [[Азнакай аучылык тыюлыгы]] # [[Азнакай районы]] # [[Азнакай урман хуҗалыгы]] # [[Азнакайнефть]] # [[Азов-Дон банкы]] ([[:ru:Азовско-Донской банк|ru]]) # [[Азотлы ашламалар]] ([[:ru:Азотные удобрения|ru]]) # [[Азотобактер]] ([[:ru:Азотобактер|ru]]) # [[Азурит]] ([[:ru:Азурит|ru]]) # [[Аитзәк Аитов]] # [[Аитовлар]] нәселе # [[Ай, былбылым]] # [[Аять|Айәт]] # [[Айбаш (Татарстан)]] # [[Айдар Әюпов]] # [[Айдар Әхәтов]] # [[Айдар Әхмәтов]] # [[Айдар Беляев]] # [[Айдар хан]] # [[Айдар (Теләче районы)]] # [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] # [[Айнагүл Баялиева]] # [[Айрат Абдуллин]] (Лестал улы) # [[Айрат Арсланов (артист)]] # [[Айршир токымы]], [[мөгезле эре терлек]] төре ([[:ru:Айрширская (порода коров)|ru]]) # [[Айсылу (люцерна төре)]] # [[Айталан]] # [[Айтугановлар]] # [[Ак амур]] # [[Ак Барс (банк)]] # [[Ак Барс (хоккей клубы, Казан)]] # [[Ак гөмбә]] # [[Ак идел (газета)]] яки [[Ак Идел (гәҗит)]] # [[Ак күбәләкләр]] # [[Ак күбек]] дәстаны # [[Ак күл (Идел-Кама тыюлыгы)]] # [[Ак күл (сапропель чыганагы)]] # [[Ак Мәчет (Алтын Урда)]], [[Украина]]ның [[Николаев өлкәсе]]ндәге [[Прибужье]] <small>([[:ru:Прибужье|ru]], 1946 кадәр ''Акмечетъ'')</small> авылы тирәсендә # [[Ак пулат]] # [[Ак ромашка (хәйрия акциясе)]] # [[Ак Сарай (Алтын Урда)]] # [[Ак Урда]] ([[:ru:Белая Орда|ru]]) # [[Ак шигырь]] # [[Ак юл (журнал, 1913)]] # [[Ак юл (журнал, 1967)]] # [[Академия бистәсе]] # [[Академия экспедицияләре]] ([[:ru:Академические экспедиции|ru]]) # [[Акбаш тимер юл станциясе бистәсе]] # [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)]] # [[Акбаш (Татарстан, берләштерү)]] # [[Акбулат (Татарстан)]] # [[Акбүре]] # [[Акварель]] ([[:ru:Акварель|ru]]) # [[Акканат]] # [[Аккирәй]] # [[Аккирмән]] # [[Аккирмән Урдасы]] # [[Акклиматизация]] ([[:ru:Акклиматизация|ru]]) # [[Аккучат бине Килмөхәммәд]] # [[Аккүбәк]] # [[Аккүз (Актаныш районы)]] # [[Аккүл (Буа районы)]] # [[Аккүл (Лениногорск районы)]] # [[Аккүл Бигәнәй]] # [[Акман (Мамадыш районы)]] # [[Акмулла (журнал)]] # [[Аксай (Татарстан)]] # [[Аксакүл]] # [[Аксар]] # [[Аксарка (Об кушылдыгы)]] # [[Аксирис]] ([[:ru:Аксирис|ru]]) # [[Аксу]] # [[Аксубай]] # [[Аксубай урман заводы поселогы|Аксубай агач эшкәртү заводы поселогы]] # [[Аксубай районы]] # [[Аксубай урман хуҗалыгы]] # [[Аксумла (авыл)]] # [[Аксумла (елга)]] # [[Аксумла (Аксумла кушылдыгы)]] ([[:ru:Аксумлинка|ru]]) # [[Актаҗик]] # [[Актай]] # [[Актаныш]] # [[Актаныш нефть чыганагы]] # [[Актаныш районы]] # [[Актанышбаш]] # [[Актау (Чистай районы)]] # [[Акташ (елга)]] # [[Акташ районы]] # [[Акташ Упкыны]] # [[Актёрлык сәнгате]] ([[:ru:Актёрское искусство|ru]]) # [[Актинидия]] ([[:ru:Актинидия|ru]]) # [[Актояк]] # [[Актүбә (Азнакай районы)]] # [[Актүбә (Түбән Кама районы)]] # [[Актүбә (Шошка кушылдыгы)]] # [[Актүбә районы]] # [[Акупунктура]] ([[:ru:Акупунктура|ru]]) # [[Акустик парамагнетик резонанс]] ([[:ru:Акустический парамагнитный резонанс|ru]]) # [[Акушерлык]] ([[:ru:Акушерство|ru]]) # [[Акхуҗа]] # [[Акциз]] # [[Акциз идарәләре]] ([[:ru:Акцизное управление|ru]]) # [[Акционерлык җәмгыяте]] ([[:ru:Акционерное общество|ru]]) # [[Акция (икътисад)]] # [[Акча (нәшрият)]] # [[Акчишмə (Арча районы)]] # [[Акчишмə (Әлмәт районы)]] # [[Акчишмә (Мамадыш районы)]] # [[Акчишмə (Ютазы районы)]] # [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)]] # [[Акчуриннар]] # [[Акчуриннарның китапханә-кыйраәтханәсе]] # [[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]] # [[Акшуат]] # [[Акъегет (Яшел Үзән районы)]] # [[Акъяр (Яңа Чишмә районы)]] # [[Акъюл]] # [[Алабакүл]] # [[Алабирде]] # [[Алан (Арча районы)]] # [[Алан (Балтач районы)]] # [[Алан (елга)]] # [[Алан (Мамадыш районы)]] # [[Алан (Теләче районы)]] # [[Алан-Бәксәр]] # [[Алан Елга]] # [[Алан Җөри]] # [[Алан-Полян]] # [[Алань]] # [[Алар районы]] ([[:ru:Аларский район|ru]]) # [[Алат даругасы]] # [[Алат спиртзаводы]] # [[Алафузов театры]] # [[Алафузовларның завод-фабрикалар һәм җитештерү сәүдә-сәнәгать ширкәте]] # [[Албаба]] # [[Албаба тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Албай]] # [[Албай күле]] # [[Алга (Аксубай районы)]] # [[Алга (Бөгелмә районы)]] # [[Алга (газета)]] # [[Алга (гәҗит, Ырынбур)]] # [[Алга (гәҗит, Сарапул)]] # [[Алга, дошман өстенә!]] # [[Алга (нәшият)]] # [[Алга (Сарман районы)]] # [[Алга (Теләче районы)]] # [[Алга таба (гәҗит)]] # [[Алга-Көек]] # [[Алгай]] # [[Алгебра]] # [[Алдан олысы]] ([[:ru:Алданский улус|ru]]) # [[Алевролит]] ([[:ru:Алевролит|ru]]) # [[Алекина Поляна]] # [[Александр I]] # [[Александр II]] # [[Александр III]] # [[Александр Авраменко]] (Никофор улы, тау инженеры), ТР Дәүләт бүләге лауреаты # [[Александр Агабабов]] # [[Александр Аганин]] # [[Александр Азин]] # [[Александр Акмуллин]] # [[Александр Алга]] # [[Александр Александровский]] # [[Александр Алемасов]] # [[Александр Анисимов]] # [[Александр Анушкин]] # [[Александр Аплечеев]] # [[Александр Арбузов]] # [[Александр Арбузов бюсты]] # [[Александр Арутюнян]] # [[Александр Архангельский (1854)]] # [[Александр Афанасьев]], Петрович (1920-1945, Советлар Берлеге каһарманы) # [[Александр Афанасьев (журналист)]], Иванович (1931-2005) # [[Александр Әлмәтов]] ([[:ru:Альметов, Александр Давлетович|ru]]) # [[Александр Бабынин]] # [[Александр Баев]] # [[Александр Бажанов]] # [[Александр Балакин]] # [[Александр Баранов (педиатр)]] # [[Александр Барсков]] # [[Александр Белинский]] # [[Александр Бендецкий]] # [[Александр Беннигсен]] # [[Александр Бережной]] # [[Александр Беркутов]] # [[Александр Берлин]] # [[Александр Бессонов]] # [[Александр Бирюлин]] # [[Александр Бистәсе]] # [[Александр Вилькен шәхси китапханәсе]] # [[Александр Давидович Туган-Мирза-Барановский]] # [[Александр Иванович Артемьев]] # [[Александра Безина]] # [[Александра Беспалова]] # [[Александра балалар приюты (Алабуга)|Александра исемендәге кыз-балалар ятимханәсе]] # [[Петцольд заводы|Александров И.В. варисларының сора һәм сосла кайнату заводы комплексы]] # [[Александров пассажы (Казан)]] # [[Александровка (Азнакай районы)]] # [[Александровка (Алексеевск районы)]] # [[Александровка (Баулы районы)]] # [[Александровка (Кайбыч районы)]] # [[Александровка (Лениногорск районы)]] # [[Александровка (Питрәч районы)]] # [[Александровка (Сарман районы)]] # [[Александровка (Чистай районы)]] # [[Александровка районы (Ырынбур өлкәсе)]] # [[Александровлар (сәүдәгәрләр)]] # [[Александровски (Татарстан)]] # [[Алексеевка (Аксубай районы)]] # [[Алексеевка (Баулы районы)]] # [[Алексеевка (Зәй районы)]] # [[Алексеевск комплексы]] — [[Алексеевское]] тирәсендәге борынгы шәһәрчекләр җыелмасы, [[Тамара Хлебникова]] такымының археологик эшчәнлеге объекты, [[Алексеевское туган як музее]] экспозиясендә тасвирлана. # [[Алексеевск районы]] # [[Алексеевское бизәкләп туку фабрикасы|Алексеевск бизәкләп туку фабрикасы]] # [[Алексеевский]] # [[Алексеевское]] # [[Алексеевское сөт заводы (Татарстан)|Алексеевское сөт-консерв комбинаты]] # [[Алексей (Раифский)]] — [[Яңа керәшен конторасы]] җитәкчесе # [[Алексий (Баженов)]] ([[:ru:Алексий (Баженов)|ru]]) # [[Алексей Агарков]] # [[Алексей Агафонов]] # [[Алексей Адашев]] # [[Алексей Алексеев (1893)]] # [[Алексей Альбицкий]] # [[Алексей Акманов|Алексей Ахманов]] # [[Алексей Әхтәмов]] # [[Алексей Басманов]] # [[Алексей Бахметев]] # [[Алексей Башкиров (1915)]] # [[Алешкин Саплык]] # [[Алешкино (Лениногорск районы)]] # [[Галиәскар Акалаев|Алиәскәр Акалаев]] # [[Али Акыш]] # [[Алимкәй Абдершин]] # [[Алия Азизова]] # [[Алия Акмаева]] # [[Алкин (Бөгелмә районы)]] # [[Алкин (Зәй районы)]] # [[Алкин (Мамадыш районы)]] # [[Алкиннар]] (татар морзалары нәселе) # [[Алкышлар һәм каргышлар]] # [[Аллаһияр Суфи]] # [[Аллаһиариләр]] (Алдагаровлар) # [[Аллаяр Беләшев]] # [[Аллерген]] ([[:ru:Аллерген|ru]]) # [[Аллергия]] # [[Аллергология]] # [[Аллитерация]] # [[Аллювиаль кәсле туфраклар]] ([[:ru:Аллювиальные дерновые почвы|ru]]) # [[Алма-Ата (Ютазы районы)]] # [[Алмагачлары (җыр)]] # [[Алмаз]] ([[:ru:Алмаз|ru]]) # [[Алмас Ахунҗанов|Алмаз Ахунҗанов]] # [[Алмалы (Арча районы)]] # [[Алмалы (Зәй районы)]] # [[Алмас Әдһәмов]] # [[Алмас Әхмәров]] # [[Алмашка! (гәҗит)]] # [[Алмашка (журнал)]] # [[Алмыш]] # [[Алнаши районы]] # [[Алпавыт]] # [[Алпамша (дастан)]] # [[Альберт Абдрахманов]] # [[Альберт Аганов]] # [[Альберт Айнетдинов]] # [[Альберт Александров]] # [[Альберт Белозёров]] # [[Альманах]] # [[Альфред Абдрашитов]] # [[Алып Илтәбәр]] # [[Алсу Әхмәтшина]], Ринат кызы # [[Алсу Сафина]] # [[Алсу (Әлмәт оек-оекбаш фабрикасы)]] # [[Алтаин Саин Сүмә]] # [[Алтай (гәҗит)]] # [[Алтай (Лениногорск районы)]] # [[Алтай телләре]] # [[Алтай токымлы сарыклар]] ([[:ru:Алтайская порода овец|ru]]) # [[Алты бармак (китап)]] # [[Алтын (акча берәмлеге)]] ([[:ru:Алтын (денежная единица)|ru]]) # [[Алтын тәхет]] # [[Алтын Урда (гәҗит)]] # [[Алтын ханым]] # [[Алтынбәк]] # [[Алтынчәч (опера)]] # [[Алтынчәч (персонаж)]] # [[Алфавит]] # [[Алферовка]] # [[Алших]] # [[Альберт Антипов]] # [[Альберт Әсәдуллин]], Нурулла улы, җырчы # [[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)]], Әхәт улы, профессор # [[Альберт Баембәтов]] # [[Альберт Бикмуллин]] # [[Аман-Оштырма]] # [[Амарант]] # [[Амбар көясе]] # [[Амбар талпаннары]] ([[:ru:Амбарные клещи|ru]]) # [[Амбар утчыллары]] # [[Амвросий (Подобедов)]] ([[:ru:Амвросий (Подобедов)|ru]]) # [[Амвросий (Протасов)]] ([[:ru:Амвросий (Протасов)|ru]]) # [[Амебалар]] # [[Америка хәйрия-ярдәм мөдирияты]] # [[Аминокислоталар]] # [[Аммофос]] # [[Амортизация]] # [[Ампир]] # [[Амфиболит]] # [[Амур (кунакханә)]] яки "Амур" номерлары # [[Ана белән угыл дастаны]] яки [[Ана вә угыл дастаны]] # [[Ана (журнал)]] # [[Анак]] # [[Аналитик химия]] # [[Ананьино каберлеге]] # [[Ananyino mädäniäte|Ананьино культурасы]] # [[Анархизм]] # [[Анастасий (Александров)]] # [[Анастасий (Меткин)]] # [[Анатолий Авдеев]] Пётр улы журналист # [[Анатолий Акаевский]] # [[Анатолий Арестов]] # [[Анатолий Афанасьев]] # [[Анатолий Басов]] # [[Анатолий Бахтин]] # [[Анатолий (Грисюк)]] # [[Анатомия]] # [[Анатыш]] # [[Анаэроб организмнар]] # [[Ангарск]] # [[Ангемитоника]] # [[Ангидрит]] # [[Ангина]] # [[Андреевка (Алексеевск районы)]] # [[Андреевка (Бөгелмә районы)]] # [[Андреевка (Норлат районы)]] # [[Андреевка (Чирмешән районы)]] # [[Андреевка (Яңа Чишмә районы)]] # [[Андрей Агафонов]] # [[Андрей Адо]] # [[Андрей Анастасиев]] # [[Андрей Анисимов]] # [[Андрей Афанасьев]] # [[Андрей Банников]] # [[Андрей Бекетов (1823)]] # [[Андрей Деренков шәхси китапханәсе]] # [[Андрей Мясников шәхси китапханәсе]] # [[Андрей (Ухтомский)]] # [[Андрена]], яки [[Җир умарта корты]] # [[Андриан (Четвергов)]] # [[Андроново культурасы]] # [[Анестезиология]] # [[Анестезия]] # [[Анжеро-Судженск]] # [[Анизанта]] # [[Анилин]] # [[Анины Салманы]] # [[Анна Ахматова]] # [[Анненков]] # [[Аноним әдәби әсәр]] # [[Аноним басмаханә]] # [[Аносов йорты]] # [[Ант (халык иҗаты)]] # [[Антенна]] # [[Антик дөньяны өйрәнү гыйлеме]] # [[Антитеза]] # [[Антология]] # [[Антон Арбузов]] # [[Антони Лонгин Барановски]]й # [[Антоний (Амфитеатров)]] # [[Антоний (Вадковский)]] # [[Антоний (Храповицкий)]] # [[Антонимнар]] # [[Антонина Анохина]] # [[Антонина Барышева]] # [[Антонов ташбасмаханәсе]] # [[Антоновка (Кама Тамагы районы)]] # [[Антоновка (Спас районы)]] # [[Антоновка чокырлары]] # [[Антрепренёр]] # [[Антреприза]] # [[Антропоген тәэсир]] # [[Антропология]] # [[Антропонимика]] # [[Анхуза]] # [[Аң (басмаханә)]] # [[Аң (журнал)]] # [[Аң (труппа)]] # [[Апа тархан]] # [[Апаз]] # [[Апайкина-Гарь]] # [[Апак]] # [[Апаковлар]] # [[Апанаев йорты]] яки [[Юнусов йорты]] # [[Апанаевлар]] # [[Апанаевлар йорты (Казан)]] # [[Апанай мәчете]] # [[Апас]] # [[Апас районы]] # [[Апач (Актаныш районы)]] # [[Аполлон (күбәләк)]] # [[Аппак]] # [[Аппликация сәнгате]] # [[Апсабаш]] # [[Ар ягы бәкләре]] # [[Ар ягы кешеләре]] # [[Габдерәшит Рәхмәтуллин|Арат Рәшит Рәхмәти Исмәт улы]] # [[Арбалет]] # [[Арбаш]] # [[Арболит]] # [[Арбор]] # [[Арбор (елга)]] # [[Арбузов реакциясе]] # [[Арбузовлар]] # [[Академиклар Арбузовларның музей-йорты (Казан)|Арбузовлар А.Е. һәм Б.А. музей-йорты (Казан)]] # [[Арбузов-Баран]] # [[Аргамак (журнал)]] # [[Аргамаклы Сарай]] # [[Аргаяш районы]] # [[Аргиллит]] # [[Аргуновка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Аргын]] # [[Ардашир бине Ишгали Чалкавый-Болгари]] # [[Ареаль лингвистика]] # [[Аренда]] # [[Аренкул Асеев]] # [[Аркадий Алексеев (1946)]] # [[Аркадия бакчасы (Казан)]] # [[Аркатау]] # [[Арлар]] # [[Армин]] # [[Армия газеталары]] # [[Армспорт]] # [[Арнольд Балоев]] # [[Аромат (фабрика)]] # [[Аромаш районы]] # [[Арпаяз]] # [[Арсаевлар]] # [[Арсен Автандилов]] # [[Арсений (Брянцев)]] # [[Арслан хан]] # [[Арслановлар]] # [[Артамоновка]] # [[Арташ]] # [[Артель-печатник]] # [[Арттагы күл]] # [[Артъелга]] # [[Архаизм]]нар # [[Архангел бистәсе (Казан)]] # [[Архангель районы (Башкортстан)]] # [[Архангельск]] # [[Архей]] # [[Археографик экспедицияләр]] # [[Археография]] # [[Археологик истәлек]] # [[Археологик казу эшләре]] # [[Археологик комплекс]] # [[Археологик мәдәният]] # [[Археология]] # [[Архив]] # [[Архив белеме]] # [[Архиепископ]] # [[Архиерей]] # [[Архиерей дачасы]] # [[Архиерей йорты]] # [[Архиерей күле]] # [[Архимандрит]] # [[Архипов басмаханәсе]] # [[Архитектура белеме]] # [[Архитектура бизәге]] # [[Архитектура графикасы]] # [[Архитектура гыйлеме]] # [[Арча]] # [[Арча даругасы]] # [[Арча кальгасы]], XII-XVI гасыр болгар-татар шәһәре # [[Арча кантоны]] # [[Арча кыры]] # [[Арча өязе]] # [[Арча педагогика көллияте]] # [[Арча районы]] # [[Арча урман хуҗалыгы]] # [[Арча ягы]] # [[Арча күтәрелеше|Арча ягы крәстияннәре кузгалышы]] # [[Ары Казы]] # [[Арык Буга]] # [[Арыслан (Татарстан)]] # [[Асаба башкортлар]] # [[Арышхазда]] # [[Асар (Асәр)]]: Мәмләкәтемездә улан Ислам галимнәренең вә мәшһүр кемсәләренең тәрҗемә вә табәкаләре, тарихе вилядәт вә вафатлары, вә башка әхвальләре хакында язылмыш бер китаптыр. [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең тарихи хезмәте. # [[Асаф Габдерахманов]] # [[Асия (гәҗит)]] # [[Аскаридалар]] # [[Аскомицетлар]] # [[Аскын районы]] # [[Аспарух]] # [[Әстерхан (Татарстан)|Астраханка]] # [[Астрометрия]] # [[Астрономия]] # [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|Астрономия обсерваториясе]] # [[Астрофизика]] # [[Асфальтитлар]] # [[Асыйм Баляев|Асым Баляев]] # [[Ася Әминова]] # [[Ата (елга)]] # [[Атабай торулыгы]] # [[Атабай (Кама Тамагы районы)]] # [[Атабай (Лаеш районы)]] # [[Атабай-Әнкәбә]] # [[Атавизм]] # [[Атака (журнал)]] # [[Аталык (тәрбия)]] # [[Атаман күле]] # [[Атамыш]] # [[Атиаз|Атияз]] # [[Атлама күле]] # [[Атлас]] # [[Атмас]] # [[Атмосфера күренешләре]] # [[Атмосфера явым-төшемнәре]] # [[Аттила]] # [[Аты]] # [[Атюрьево районы]] # [[Авыргазы районы|Аургазы районы]] # [[Аулак өй]] # [[Аулаш]] # [[Аулаш (елга)]] # [[Афанасий Аникиев]] # [[Афанасий (Малинин)]] ([[:ru:Афанасий (Малинин)|ru]]) # [[Афанасий (Соколов)]] # [[Афиша]] # [[Афоризм]] # [[Африда Байчурина]] # [[Ахирәт]] # [[Ахун (вазыйфа)]] # [[Ахун (Татарстан)]] # [[Ахырзаман китабы]] # [[Ачы (Түбән Кама районы)]] # [[Ачы (Теләче районы)]] # [[Ачыт күле]] # [[Ашабаш]] # [[Аша районы]] # [[Ашбула]] # [[Ашина]] # [[Ашлан]] # [[Ашпайка]] # [[Ашыт]] # [[Ашыт (тыюлык)]] # [[Ашытбаш]] # [[Аш-Буҗи]] # [[Аэроб организмнар]] # [[Аэродинамика]] # [[Аэроклуб]] # [[Аю авылы]] # [[Аю улы Атыләхмәтгәрәй]] # [[Аюкөйдергән]] # [[Аяз күл]] == Ә == # [[Әбде]] # [[Әбелгази]] # [[Әбелхәер (Себер ханлыгы)]], [[Күчем]] хан улы ([[:ru:Абдул-Хаир|ru]]) # [[Әбелхәер (татар шагыйре)]] # [[Әбиләр чуагы]] # [[Әблә]] # [[Әбсәләм (Ютазы районы)]] # [[Әбсәләм-2 (Ютазы районы)]] (тимер юл разъезды посёлогы) # [[Әбү Бәкер Әхмәт угылы]] (сәнгать остасы) # [[Әбү Насыйр әл-Фараби]] # [[Әбү Хәнифә]] # [[Әбүбәкер бине Ибраһим әл-Казани]] # [[Әбүзәр мәчете]] # [[Äbüsöğüd Äxtäm|Әбүсогуд Әхтәмов]] # [[Әбү-л Галә Хәмид бине Идрис Әл-Болгари]] # [[Әгер]] # [[Әгерҗе]] # [[Әгерҗе (Азнакай районы)]] # [[Әгерҗе (аучылык тыюлыгы)]] # [[Әгерҗе (елга)]] # [[Әгерҗе районы]] # [[Әгерҗе (санаторий)]] # [[Әгерҗе кантоны]] # [[Әгерҗе урман хуҗалыгы]] # [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)]] # [[Әдәмсу]] # [[Әд-дин вәл-әдәп]] # [[Әдилә Айда]] # [[Әҗәкүл]] # [[Әҗем (Татарстан)]] # [[Әҗем-Көрәле]] # [[Әҗем мәчете]] # [[Әҗмәкәй]] # [[Әҗмәт]] # [[Әҗмәт каберлеге]] # [[Әҗми]] # [[Азалия Бадюгина|Әзәлия Бадюгина]] # [[Әзербайҗан]] # [[Әзи (елга)]] # [[Әзһәр Габдуллин]] # [[Äyyüb xan|Әййүб хан]] # [[Әйлән-бәйлән җырлары]] # [[Әйрән]] # [[Әйтукә]] # [[Әйшә]] # [[Әйшияз]] # [[Әки]] # [[Акинская Аланы|Әки Аланы]] # [[Акрамово күтәрелеше|Әкрам авылы кузгалышы]] # [[Мөхәммәтәкрам Биглов|Әкрам Биглов]] # [[Әкъдәс Бикколов]] # [[Әләм]] # [[Әлбәдән]] # [[Әлифба]] # [[Әлмән районы]] # [[Әлмәндәр]] # [[Әлмәтнефть]] # [[Әлмира Әдиятуллина]] # [[Әлмира Әминова]] # [[Әлфия Авзалова]] # [[Әлфия Әминова]] # [[әл-Асади Такиаддин Әбүбәкер Әхмәд ибне Шөһба]] # [[Әл-Әзһәр университеты]] # [[Әл-Әфгани Җамалетдин]] # [[Имам әл-Бохари|Әл-Бохари Мөхәммәд]] # [[Имам әл-Газали|әл-Газали Әбу-Хәмид Мөхәммәд]] # [[Әл-галәми әл-Ислами]] # [[Әбү Хәмид әл-Гарнати|Әл-Гарнати Әбү Хәмид Мөхәммәт ибне Габдеррәхим әл-Андалуси]] # [[Әл-гасрел җәдит|Әл-Гаср әл-Җәдид]] # [[әл-Җәһһәби Шәмседдин Әбү Абдулла бине Мөхәммәд]] # [[әл-Җиһад (гәҗит)]] # [[әл-Җүвәйни Әбүл Газали Әбү-әл-Малик ибне Әбү Мөхәммәд]] # [[Әл-ислах (газета)]] # [[Әл-ислах (оешма)]] # [[Тәкъдир|Әл-кадәр]] # [[Әл-Мәсгуди]] ([[:ru:Аль-Масуди|ru]]) # [[Әл-Мөнбәр (газета)]] # [[Әлдермеш]] # [[Әлдермештән Әлмәндәр (спектакль)]] # [[Әлкәй (Азнакай районы)]] # [[Әлки (Буа районы)]] # [[Әлки районы]] # [[Әлки урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт]] # [[Әлмәт (Сарман районы)]] # [[Әлмәт аучылык тыюлыгы]] # [[Әлмәт картиналар галереясы]] # [[Әлмәт машиналар төзү заводы]] # [[Әлмәт медицина училищесы]] # [[Әлмәт мөселман дини мәгърифәт үзәге]] # [[Әлмәт музыка училищесы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт муниципаль институты]] # [[Әлмәт нефть институты]] # [[Әлмәт политехник техникумы]] # [[Әлмәт районы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] # [[Әлмәт татар драма театры]] # [[Калейкино (Лесно-Калейкинское авыл җирлеге)|Әлмәт тимер юл станциясе посёлогы]] ([[:ru:Калейкино (Лесно-Калейкинское сельское поселение)|ru]]) # [[Әлмәт торба заводы|Әлмәт торбалар заводы]] # [[Әлмәт урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт физик культура техникумы]] # [[Әлмәт эше]] # [[Әлмәт-Бөгелмә сәнәгать төйнәлеше]] # [[Алнас (предприятие)|Әлнас]] # [[Әлфия Белостоцкая]] # [[Әлфия Бикбаева]] # [[Әлшәй районы]] # [[Әлши]] # [[Әманәт (нәшрият)]] # [[Әмәкәй]] # [[Әминә Алимбәкова]] # [[Әминә Бәхтизина]] # [[Әминә Бикчәнтәева]] # [[Әмир Азнакаев]] # [[Әмир Арысланов]] # [[Әмир (бодай сорты)]] # [[Әмир (Татарстан)]] # [[Әнәк]] # [[Әнәс Абдуллин]] # [[Әнвәр Абдуллин]] # [[Әнвәр Аҗиев]] # [[Әнвәр Акчурин]] ([[:ru:Акчурин, Анвар Гафурович|ru]]) # [[Әнвәр Арасланов]] # [[Әнвәр Ахунҗанов]] # [[Әнвәр Әфләтунов]] # [[Әнвәр Бакиров (1920)]] # [[Әнвәр Баһаветдинов]] # [[Әнвәр Бәширов]] # [[Әнвәр Бәйбутов|Әнвәр Бейбутов]] # [[Әнгам Атнабаев]] # [[Әндереш]] # [[Әнҗерә (елга)]] # [[Әнисә Алиева]] # [[Әнисә (җыр)]] # [[Әрә (елга)]] # [[Әрә (күл)]] # [[Әрит Әхмәтов]] # [[Әрмән бистәсе]] # [[Әрмән колониясе]] # [[Орнаш|Әрнәш]] # [[Әртә районы]] # [[Әсами көтеб]] # [[Әсәй]] # [[Әсәкәй районы]] # [[Әсән (Татарстан)]] # [[Әсән-Елга]] # [[Әсән-Елга авылы мәчете|Әсән-Елга мәчете]] # [[Әсгать Абсатаров]] (Әхмәт улы) # [[Әсгать Айдар]] # [[Әсгать Мохтар]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры (журнал)]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] # [[Әстерхан өлкәсе]] # [[Әстерхан татар театр студиясе]] # [[Әстерхан татарлары]] # [[Әстерхан ханлыгы]] # [[Әстерхандагы беренче ир балалар гимназиясе]] # [[Әсфәт Габдуллин]] # [[Әсхәт Арсланов]] # [[Әсхәт Әсәнов]] # [[Әтәмби]] # [[Әтәс]] # [[Әтнә]] # [[Әтнә елгасы]] # [[Әтнә районы]] # [[Әтрәкле]] # [[Әтрәч комплексы]] # [[Әт-Тилмиз (гәҗит)]] # [[әт-Тиръякъ әл-Кәбир]] # [[Әфган-Мөхәммәд солтан тәкиясе]] <small>([[:ru:Текие Афган-Мухаммед султана|ru]])</small> # [[Әхәт Атнашев]] # [[Әхәт Беляев]] # [[Әхбар (газета)]] # [[Ибн Хәҗәр әл-Гаскаләни|Әхмәд әш-Шәфигый]] # [[Әхмәд Биҗан]] <small>([[:en:Ahmed Bican Yazıcıoğlu|en]])</small> # [[Әхмәт хан|Әхмәд хан]] # [[Әхмәд Хуҗа әс-Сараи]] # [[Әхмәдбик]] # [[Әхмәди]] <small>([[:ru:Ахмеди|ru]])</small> # [[Әхмәдия]] # [[Әхмәров–Юрлов–Хассель кометасы]] <small>([[:en:C/1939 H1 (Jurlof–Achmarof–Hassel)|en]])</small> # [[Әхмәт Әхәди]] # [[Әхмәт бине Рәфыйк әс-Сәмакый]] # [[Әхмәт Алимбәков]] # [[Әхмәт Бакыев]] # [[Әхмәт Бикбулатов]] # [[Әхмәт Бикчәнтәев]] # [[Әхмәт Гадел]] # [[Әхмәт тимер юл разъезды поселогы]] # [[Әхмәт электромеханика заводы]] # [[Әхмәт (Аксубай районы)]] # [[Әхмәт (Буа районы)]] # [[Әхмәт (елга)]] <small>([[:d:Q32198087|d]])</small> # [[Әхмәт (Зәй районы)]] # [[Әхмәт (Минзәлә районы)]] # [[Әхмәт (Норлат районы)]] # [[Әхмәтвафа Бәхтияров]] # [[Әхмәтгәрәй Әбдриев]] # [[Әхмәтҗан Биктимерев|Әхмәтҗан Биктимеров]] # [[Әхмәтҗан Болгари]] # [[Әхмәтҗан бине Габдерәхим әл-Болгари]], татар мәдәниятендә билгеле хаттат, күчерүче һәм дини-әдәби әсәрләр авторы (~1800-1848). # [[Әхмәтҗан бине Әмирхан әл-Ушмавый]] # [[Әхмәтзәки Сафиуллин|Әхмәтзәки бине Сафиулла әл-Алиш әл-Морасави]] # [[Әхмәтрәшит Аширбеков]] # [[Әхмәтһади Максуди шәхси китапханәсе]] # [[Әхсән Баян]] # [[Әхтәм Әминев]] # [[Әхтәм Бәхтизин]] # [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)]] # [[Әчет шәһәр округы]] # [[Әшәлче битум чыганагы]] # [[Әшнәк]] # [[Әшрәф Әхмәтҗанов]] # [[Әюп бине Исмәгыйль]] == Б == # [[Баба]] # [[Бабич (журнал)]] # [[Бабурнамә]] # [[Бавырсак]] # [[Багай (Татарстан)]] # [[Баганалы]] # [[Баганино урман хуҗалыгы|Баганалы урман хуҗалыгы посёлогы]] # [[Баграж (Әлмәт районы)]] # [[Баграж (Зәй кушылдыгы)]] # [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)]] # [[Баграж-Никольский]] # [[Баграж аучылык тыюлыгы]] # [[Багыш]] # [[Бадягалар]] # [[Баек]] # [[Базар-Караболак районы]] # [[Базарлы Матак]] # [[Базаровка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Базидиомицетлар]] # [[Базяково]] # [[Бай Бүләк|Байбүләк]] # [[Байгол (Татарстан)]] # [[Байданкино]] # [[Байкал (Арча районы)]] # [[Байкал (Биектау районы)]] # [[Байкиннар]] # [[Байкүл]] # [[Байлангар]] # [[Байлар (Әлмәт районы)]] # [[Байлар (Ютазы районы)]] # [[Баймәт]] # [[Байморат бине Мөхәррәм әл-Мәңгәри]] # [[Байморза (Татарстан)]] # [[Байназар Әлминов]] # [[Байрак (Зәй районы)]] # [[Байраш]] # [[Байтирәк (Балык Бистәсе районы)]] # [[Байтирәк (Чистай районы)]] # [[Байтуган]] # [[Бай Чишмә|Байчишмә]] # [[Бакалтай]] # [[Бакалы (Әлмәт районы)]] # [[Бакалы (Баулы районы)]] # [[Бакалы (елга)]] <small>[[:d:Q32430111|d]]</small> # [[Бакалы районы]] # [[Бактачы]] # [[Бакташ]] # [[Бактериаль ашламалар]] # [[Бактерияләр]] # [[Баку эшчесе]] # [[Бакча культуралары]] # [[Бакчасарай]] # [[Бакчасарай (Әлмәт районы)]] # [[Бакчасарай (Кукмара районы)]] # [[Бакчасарай (Минзәлә районы)]] # [[Бакчасарай (Тукай районы)]] # [[Бакчасарай (Югары Ослан районы)]] # [[Бакшанды]] # [[Бакши]] # [[Бакый Габдуллов]] # [[Бакыргани китабы]] [[:d:Q21034830|d]] # [[Бакыр өчен көрәш (гәҗит)]] # [[Бакырчы]] # [[Бакырчы (Апас районы)]] # [[Бакырчы (Тәтеш районы)]] # [[Бакырчы (Яшел Үзән районы)]] # [[Балаково районы]] # [[Балалар дөньясы (журнал)]] # [[Балан-Бүләк]] # [[Баландыш]] # [[Баланлы (Азнакай районы)]] # [[Баланлы (елга)]] # [[Баланлы (Мөслим районы)]] # [[Баланово культурасы]] # [[Балахна культурасы]] # [[Балахчино]] # [[Балдыкенә|Балды-Кенә]] # [[Балезино районы]] # [[Балет]] # [[Баллада]] # [[Баллы (Куак кушылдыгы)]] # [[Балтай (бәйрәм)]] # [[Балтай (Минзәлә районы)]] # [[Балтай районы]] # [[Балтамак]] # [[Балтач]] # [[Балтач (Азнакай районы)]] # [[Балтач (Әгерҗе районы)]] # [[Балтач (Кама Тамагы районы)]] # [[Балтач районы (Башкортстан)]] # [[Балтач районы (Татарстан)]] # [[Балчыклы (Кама Тамагы районы)]] # [[Балчыклы (Түбән Кама районы)]] # [[Балыклы (Кукмара районы)]] # [[Балыклы (Теләче районы)]] # [[Балыклы Чүкәй]] # [[Балымер]] # [[Балымер комплексы]] # [[Балым комплексы]] # [[Балынгуз III авыллыгы]] # [[Балынгуз шәһәрлеге]] # [[Банк]]лар # [[Банки-Сукаеш]] # [[Банкрот (спектакль)]] # [[Банкротлык]] # [[Баптизм]] # [[Бараба районы]] # [[Барабыз]] # [[Баракчин]] [[:d:Q4093441|d]] # [[Bäräk xan|Баракъ хан]] # [[Барбарис]] # [[Барда районы]] # [[Барый Әхтәмов|Бари Әхтәмов]] # [[Барокко]] # [[Барсал]] # [[Барсиллар]] # [[Барское]] күле # [[Барское Енорускино]] # [[Бартер]] # [[Барын]] # [[Баскак]] # [[Баскан]] # [[Баскарт]] # [[Баскетбол]] # [[«Баскет-холл» баскетбол спорт корылмасы|Баскетхолл]] # [[Басма]] # [[Бастырма]] # [[Батбай|Батбаян]] # [[Баткак]] # [[Батрас]] # [[Батый хан]] # [[Батыр]] # [[Батыр (Аксубай районы)]] # [[Батыр (Бөгелмә районы)]] # [[Батыр Баишев]] # [[Батыр районы]] # [[Батырша]] # [[Батырша хаты]] # [[Батырша хәрәкәте]] # [[Баулы]] # [[Баулы (елга)]] # [[Баулы нефть чыганагы]] # [[Баулы районы]] # [[Баулы сериясе]] # [[Баулы урман хуҗалыгы]] # [[Баулынефть]] # [[Бахта (Чистай районы)]] # [[Баһави]] # [[Баһавийә]] # [[Бачман]] хан # [[Бачман хәрәкәте]] (1237-1240) # [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] # [[Башка чыгару]] # [[Башкортстан китап нәшрияты|Башкнига]] # [[Башкорт-мишәр гаскәре]] # [[Башкорт-татар кузгалышлары]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1681–1684)]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1704–1711)]] ## [[Башкорт күтәрелешләре (1735 - 1740)]] # [[Башкорт теле]] # [[Башкортлар]] # [[Башкортстан кооператоры (журнал)]] # [[Башмагым (музыкаль комедия)]] # [[Башмагым (җыр)]] # [[Башмак]] # [[Башмаковлар китап басу һәм китап сату ширкәте]] # [[Башмакчәчәк]] # [[Баян Әхмәров]] # [[Баян белән Җик кузгалышы]] (1238-1244) # [[Баян (Идел буе Болгары бәге)]] # [[Бәби (торак пункты)|Бәби]], Татарстанның Кама Тамагы районындагы авыл # [[Бәдәвам]] # [[Бәет]] # [[Бәҗәнә]] # [[Бәзәкә]] # [[Бәйдәнә]] # [[Бәйрәкә]] # [[Бәйрәкә (елга)]] # [[Бәйрәкә разъезды|Бәйрәкә тимер юл разъезды посёлогы]] # [[Бәйрәкә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бәйрәкә мөселман тәрәкъкый пәрвәрләр җәмгыяте]] # [[Бәйрәкәтамак]] # [[Бәйрәкәтамак каберлеге]] # [[Бәк]] # [[Бәкәбез]] # [[Бәкер Белоусов]] # [[Бәкер (Бөгелмә районы)]] # [[Бәкер (Лениногорск районы)]] # [[Бәкер (санаторий)]] # [[Бәки]] # [[Бәкләрибәк|Бәкләр бәге]] # [[Бәләбәй районы]] # [[Бәләбәй свитасы]] # [[Бәләнҗәр]] # [[Бәлҗәмин]] # [[Бәли (Татарстан)]] # [[Бәрән (елга)]] # [[Бәрәндәйләр]] # [[Бәрәнҗәрләр]] # [[Бәркә Фәкыйһ|Бәркә Факыйһ]] # [[Бәркә хан]] # [[Бәркәтә]] # [[Бәерле|Бәрле]], Биектау районы # [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Сәләнгеш кушылдыгы)]] # [[Бәрлегуҗа]] # [[Бәрхет гөле]] # [[Бәтке (елга)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәхетсез егет]] # [[Бәхтәр]] # [[Бәхтиев йорты]] # [[Бәхтияр]] # [[Бәянелхак (басмаханә)]] # [[Бәянелхак]] (газета) # [[Спасск районы (Пинзә өлкәсе)|Беднодемьяновск районы]] # [[Бедняк (гәҗит)]] # [[Безнең байрак (гәҗит)]] # [[Безнең тавыш (гәҗит)]] # [[Безнең теләк (гәҗит)]] # [[Безнең фикер (гәҗит)]] # [[Безнең юл (гәҗит)]] # [[Елан тарысы|Бекмания]] # [[Белемнек (журнал)]] # [[Белкино]] # [[Белла Әхмәдуллина]] # [[Бело-Безводный]] # [[Беловка]] # [[Белопахотный]] # [[Беларусия|Белоруссия]] # [[Белоус]] # [[Беляев Пүчинкәсе]] # [[Биләй районы|Беляев районы]] # [[Беляково]] # [[Белянкино]] # [[Бембикслар|Бембикс]] # [[Бемит]] # [[Бентонитлар]] # [[Березники]] # [[Берек (оешма)]] # [[Березовая Грива (Алексеевск районы)|Берёзовая Грива (Алексеевск районы)]] # [[Березовая Грива (Түбән Кама районы)|Берёзовая Грива (Түбән Кама районы)]] # [[Березовка (Алексеевск районы)|Берёзовка (Алексеевск районы)]] # [[Березовка (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], авыл # [[Березовка-2 (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], бистә # [[Березовка (Биектау районы)|Берёзовка (Биектау районы)]] # [[Березовка (Бөгелмә районы)|Берёзовка (Бөгелмә районы)]] # [[Березовка (Лаеш районы)|Берёзовка (Лаеш районы)]] # [[Березовка (Норлат районы)|Берёзовка (Нурлат районы)]] # [[Березовка (Чистай районы)|Берёзовка (Чистай районы)]] # [[Берёзовка минераль буяу рудалары чыганагы]] # [[Берёзовка районы]] # [[Березовски (Мамадыш районы)|Берёзовский (Мамадыш районы)]] # [[Берләш]] # [[Берлек (Бөгелмә районы)]] # [[Берлек (Тәтеш районы)]] # [[Берлек (Норлат районы)|Берлек-Михайловка]] # [[Бернард-Дубяго кометасы]] # [[Берновый Кавал]] # [[Бертуган Агафуровлар]] # [[Бессониха]] # [[Бессоново]] # [[Бестужев токымлы сыер малы|Бестужев токымлы мөгезле эре терлек]] # [[Бетсен наданлык (гәҗит)]] # [[Бехтерев В.М. һәйкәл-бюсты]] # [[Бехтерев микстурасы]] # [[Бехтерево|Бехтерев]] (Саралы, Алабуга районы) # [[Бехтерево керамзит балчыклары чыганагы]] # [[Сула|Бёрш]] # [[Биармия]] # [[Бибай Чаллысы]] # [[Бибигөлҗамал]] # [[Библиография]] # [[Библиография белән тәэмин итү]] # [[Библиография белеме]] # [[Библия]] # [[Бигеш]] # [[Бидәңге]] # [[Бидгать]] # [[Биектау (Әгерҗе районы)]] # [[Биектау (Балык Бистәсе районы)]] # [[Биектау (Ютазы районы)]] # [[Биер]] # [[Биҗады]] # [[Бизгәк үләне]] # [[Бизнә (Идел кушылдыгы)]] # [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)]] # [[Biznə krəstiənnəre quzğalışı|Бизнә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бикәсаз]] # [[Бикбау]] # [[Бикбулат бәк]] # [[Бикбулат хан]] # [[Бикбулатовның Санкт-Петербургта касыйм татарларына ярдәм итү җәмгыяте]] # [[Биккол (Норлат районы)]] # [[Биклән]] # [[Биклән (елга)]] # [[Биклән бентонит балчыклар чыганагы]] # [[Бикмәч]] # [[Бикмөхәммәд]] # [[Бикмураз]] # [[Бикнарат]] # [[Биктәш]] # [[Бикчәнтәй бине Ибраһим әс-Сабавый]] # [[Бикчурай Чаллысы|Бикчурай]] # [[Бик-Үти]] # [[Биләр]] # [[Биләр (Алексеевск районы)]] # [[Биләр (елга)]] # [[Биләр аучылык тыюлыгы]] # [[Биләр музей-тыюлыгы|Биләр тарих, археология һәм табигать музей-саклаулыгы]] # [[Биләр районы]] # [[Биләр урман хуҗалыгы]] # [[Биләр шәһәрлеге]] # [[Биләр III авыллыгы]] # [[Биләркүл]] # [[Биләрләр]] # [[Биләү янындагы сугыш]] # [[Билге каган]] # [[Билла, Боксу һәм Хәтәни]] # [[Бима елгасы]] # [[Бимә (Әгерҗе районы)]] # [[Бимә (Лаеш районы)]] # [[Бимәр (Арча районы)]] # [[Бимәр (Биектау районы)]] # [[Биогеография]] # [[Биогеоценоз]] # [[Биографика]] # [[Биология]] # [[Бионика]] # [[Биосфера]] # [[Биофизика]] # [[Биохимия]] # [[Бирдебәк]] # [[Бәрдибәк|Бирдебәк хан]] # [[Биржа]] # [[Бирнә]] # [[Бирючевка]] # [[Бисермәннәр]] # [[Бисәр (елга)]] # [[Битаман күлләре]] # [[Битик]] # [[Битикче]] # [[Битләнгер]] # [[Битумнар]] # [[Бишбалта бистәсе]] # [[Бишбүләк районы]] # [[Бишмәт]] # [[Боерган Сәет]] # [[Борис Абалонин]] # [[Борис Аверьянов]] # [[Борис Азизов]] # [[Борис Аполлонов]] # [[Борис Арбузов]] # [[Борис Байгалиев]] # [[Борис Барабанщиков]] # [[Борһанетдин Ибраһим бине Йосыф әл-Болгари]] әл-Хәнәфи # [[Бөре районы]] # [[Бөреле җәнлек совхозы]] посёлогы # [[Бөреле тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Бөреле (агрофирма)]] # [[Бөркет]] # [[Бөрсет]], Мамадыш районы авылы # [[Бөрсет (елга)]] # [[Бөрсет (ял йорты)]] # [[Бөрсет акчыршылыклары]] # [[Бөрсет җәнлек совхозы посёлогы]] # [[Бөрсет-Сукачы]] # [[Бруно Адлер]] # [[Булат Алишев]] # [[«Буржуаз милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Бурсык]] # [[Бурсык (Актаныш районы)]] # [[Бурсыклы буендагы бәрелеш|Бурсыклы елгасы буендагы сугыш]] # [[Бучирмә]] == В == # [[Вагыйз Әбраров]] (Нургали улы, техник-технолог галим) # [[Вадим Абызов]] Гадел улы (архитектор) # [[Вадим Авилов]] # [[Вадим Афанасьев (галим)]], Владимир улы # [[Вадим Афанасьев (скрипкачы)]], Алексей улы # [[Вадим Бивойно]] # [[Вадим Бик]] # [[Вадим Габдерәшитов]] # [[Татырут|Вак сарут]] # [[Валентий Адамюк]] # [[Валентин Андреев (1940)]] # [[Валентин Анисимов]] # [[Валентин Ахтонов]] # [[Валентин Бажанов]] # [[Валентин Беркутов]] # [[Валерий Алатырев]] # [[Валерий Алексеев]] ([[:ru:Алексеев, Валерий Павлович|ru]]) # [[Валерий Альбицкий]] # [[Валерий Аляев]] # [[Валерий Бебутов]] # [[Валерий Белов (1947)]] # [[Валерий Белоног]] # [[Валерий Белопухов]] # [[Васил Абдрахманов]] # [[Василий Абрамов]] (Семён улы, химик) # [[Василий Аверьянов]] # [[Василий Аксёнов]] # [[Василий Андреев-Бурлак]] # [[Василий Афанасьев]] # [[Василий Бажанов (тарихчы)]], Яков улы # [[Василий Бартольд]] # [[Василий Белашов]] # [[Василий Бекасов]] # [[Василий Белоусов]] # [[Василий Берви]] # [[Василий Полянский шәхси китапханәсе]] # [[Вәлиулла Алкаев-Чүпрәле]] # [[Вәлиулла Бакиров йорты]] # [[Вәли Апанаев]] # [[Венер Азаматов]] # [[Венера Абзалова]] (Галихан кызы) # [[Венера Әминева]] # [[Вениамин Әлбетков|Вениамин Альбетков]] # [[Вениамин Бахарев]] # [[Виктор Агафонов]] # [[Виктор Аршинов]] # [[Виктор Базотов]] # [[Виктор Бальзамов]] # [[Виктор Белоногов]] # [[Виктор Береснев]] # [[Виктор Беспалов]] # [[Вил Байбурин]] # [[Вилора Авилова]] # [[Вилҗан Әмербаев]] ([[:ru:Амербаев, Вильжан Мавлютинович|ru]]) # [[Вильям Барабанов]] # [[Виталий Аверьянов]] # [[Владимир Адоратский]] # [[Владимир Акимов]] # [[Владимир Альфонсов]] Алексеевич (химик) # [[Владимир Анашкин]] # [[Владимир Анохин]] # [[Владимир Анфиногентов]] # [[Владимир Апресов]] # [[Владимир Астащенко]] # [[Владимир Бадьянов]] # [[Владимир Барабанов]] # [[Владимир Баранов (1872)]] # [[Владимир Баранов (1889)]] # [[Владимир Батыр]] # [[Владимир Бахметьев]] # [[Владимир Башкиров]] # [[Владимир Бәдретдинев|Владимир Бәдертдинов]] # [[Владимир Белавин]] # [[Владимир Белицкий]] # [[Владимир Белокуров]] # [[Владимир Беляев]] # [[Владимир Бердников]] # [[Владимир Бехтерев]] # [[Владимир Бечко-Друзин]] # [[Владислав Ачалов]] # [[Владимир Азин|Волдемар Азин]] # [[Вячеслав Алемасов]] # [[Вячеслав Андреев]] # [[Вячеслав Аристов]] # [[Вячеслав Аристовский]] # [[Вячеслав Архиреев]] # [[Вячеслав Башарин]] == Г == # [[Габдерәшит Абдрахманов]] # [[Габделәхәт Әхмәдиев]] # [[Габделбари Баттал-Таймас|Габделбари Баттал]] # [[Габделҗәббар бине Габдрахман әл-Орнашбаши]] # [[Габделкәрим]] хан (Әстерхан ханлыгы идарәчесе) # [[Габдел-Латыйф (Казан ханы)]] # [[Габделлатыйф Алкин]] # [[Габделлатыйф Байтирәкев|Габделлатыйф Байтирәков]] # [[Габделмәңгыйм Әминов]] # [[Габделрахман (Әстерхан ханы)]] # [[Габделсаттар бине Сәгыйть әш-Шырдани]] # [[Габделхәй Әхәтов]] # [[Габделхак Әбдерәзәков]] # [[Габделхак Бәдыйгов]] # [[Габденнасыйр бине Рахманколый әл-Җәбәли]] дин эшлеклесе # [[Габденур Габдуллин]] # [[Габдерәшит Аитов]] ([[:ru:Аитов, Абдрашит|ru]]) # [[Габдрәшит Бигиев|Габдерәшит Бигиев]] # [[Габдрахман (Әлмәт районы)]] # [[Габдрахман (Сарман районы)]] # [[Габдрахман Әпсәләмов]] # [[Габдрахман Баруди]] # [[Габдулла Апанаев (1862)]] # [[Габдулла Әсәдуллин]] # [[Габдулла Әһлиуллин]] яки [[Габдулла Әгълиуллин]] Әһлиулла улы, хокук белгече # [[Габдулла бине Башту]] # [[Габдуллаһ хан]] # [[Габор Балинт]] # [[Гавриил Беляев]] # [[Гавриил Каменев шәхси китапханәсе]] # [[Гаделша Абзанов]] (морза) # [[Гаделша Агишев]] (Александр/Әгъзам улы) # [[Гади антоновка (алма)]] # [[Гади тиен]] # [[Газиз Айдарский]] # [[Газиз Әлмөхәммәтов]] # [[Газиз Балтаев]] # [[Газиз шәех]] хан # [[Гайнан Әмири]] # [[Гайнетдин Әхмәрев]] # [[Гайфетдин Аскин]] # [[Гакыйдә]] # [[Гакыйль Ашмасов]] # [[Гали Әбдерәзәков]] # [[Гали Әкрам хан|Гали Әкрам]] # [[Гали Байчугави]] # [[Гали Гобәйдуллов]] # [[Галикәй Нарыйк улы]] ([[:ru:Аликей Нарыков|ru]]) # [[Галимәтелбәнат Биктимерия|Галимәтелбәнат Биктимерова]] # [[Галимҗан Акчурин]] # [[Галимҗан Ахунҗанов]] # [[Галимҗан Баруди]] # [[Галимҗан Баруди шәхси китапханәсе]] # [[Галимулла Әсхәдуллин]] # [[Галина Айдарова]] # [[Галина Белозёрова]] # [[Галләм Айсин]] ([[:ru:Айсин, Алям|ru]]) # [[Гамбәр чәчәге]] # [[Гамил Афзал]] # [[Гамил Әсхәдуллин]] # [[Ганҗә Әхмәдиева]] # [[Гарәп алынмалары]] # [[Гарәп теле]] # [[Гарәп язуы]] # [[Гарәпшаһ хан]] # [[Гарәп-хәзәр сугышлары]] # [[Гариф Ахунов]] # [[Гариф Әхмәдиев]] ([[:ru:Ахмадеев, Гариф Керимович|ru]]) # [[Гариф Бадәмшин]] # [[Гаруз]] # [[Гатаулла Баязитов]] # [[Гафиятулла Арсланов]] # [[Гашыйк Гөмәр]] # [[Гаяз Акҗегетов]] # [[Гаяз Баймурзин|Гаяз Байморзин]] # [[Гаян Әмиров]] # [[Гәрәй Баһманов]] # [[Гәрәйша Әбүбәкеров]] # [[Геннадий Алексеев (вет.фармаколог)]] # [[Геннадий Аношин]] # [[Геннадий Баранов]] # [[Геннади Баштанюк|Геннадий Баштанюк]] # [[Георгий Афанасьев (технолог)]], Захар улы (1906-1965) # [[Георгий Басос]] # [[Георгий Басыйров]] # [[Георгий Белявский]] # [[Герман Базаревич]] # [[Герман Бакулин]] # [[Герш Берим]] # [[Гесиод Әминов]] # [[Гинекология]] ([[:ru:Гинекология|ru]]) # [[Гобәй Баймөхәмәтов|Гобәй Баймөхәммәдев]] # [[Гомәр Гаипов|Гомәр Аипов]] # [[Гомәр Байчурин]] # [[Гомәр Бәширов]] # [[Госман Галиев|Госман Алиев]] # [[Госман Арсланов]] # [[Госман Әхмәтҗанов]] # [[Госман Бакиров]] # [[Гөлнар Балтанова]] # [[Гөлчәчәк Әдһәмова]] # [[Гөлшат Бардина]] # [[Григорий Абызов]] # [[Григорий Ардаров]] # [[Григорий Баткис]] # [[Григорий Потёмкин шәхси китапханәсе]] # [[Груздев клиникасы]] һәм [[Груздев клиникасы бинасы (Казан)|аның бинасы]] # [[Гурий әлифбасы]] # [[Гүзәл Әминова]] # [[Гыйбадулла Алпаров]] # [[Гыйлемдар Баембәтов]] # [[Гыйльми Баһаветдинов]] # [[Гыйльми Үзәк]] # [[Гыйльфан Батыршин]] == Д == # [[Давыт Аитов]] ([[:ru:Аитов, Давид Александрович|ru]]) # [[Дала лачыны]] # [[Дамир Әбҗәлилов]] Фәрид улы # [[Дамир Әхмәтов]] # [[Дамир Бикбов]] # [[Дания Әхмәтова]] # [[Дару аураны]] # [[Даруханә]] # [[Дәрҗия Аппакова]] # [[Диләрә Бәширова]] # [[Динама Акбердина]] # [[Дмитрий Авров]] # [[Дмитрий Автократов]] # [[Дмитрий Айналов]] ([[:ru:Айналов, Дмитрий Власьевич|ru]]) # [[Дмитрий Артамонов]] # [[Дмитрий Архипов]] # [[Дмитрий Белихов]] # [[Дмитрий Беляев (1846)]] # [[Доржи Банзаров]] == Е == # [[Евгений Аксёнов (геолог)]] # [[Евгений Ахмадуллин]] ([[:ru:Ахмадулин, Евгений Валерьевич|ru]]) # [[Евгений Бариев]] # [[Евгений Батенчук]] # [[Евгений Белов (техник)]] # [[Евгений Бердников]] # [[Евгений Бикташев]] # [[Евдокия Багаева]] # [[Елена Алексеева (киновед)]] # [[Евмений Аристов]] # [[Елга бассейны]] # [[Елена Арсентьева]] # [[Елена Бахмутова]] # [[Елизавета Белогорская]] # [[Емилиан Адамюк]] == Ё == == Ж == == Җ == # [[Җәвад Алмаз]] # [[Җамиг мәчете (Яр Чаллы)]] # [[Җәлил Бәйбулатов|Җәлил Байбулатов]] # [[Җәмилә Әсфәндиярова]] # [[Җанбәк Әхмәрев|Җанбәк Әхмәров]] # [[Җәүдәт Айдаров]] # [[Җәүдәт Әхмәтҗанов]], Касыйм улы (1939-2021), предприятие җитәкчесе # [[Җиһангир Абызгилдин]] # [[Җиһангир Алкин]] # [[Җиһангир Байбурин]] == З == # [[Закир Әсфәндияров]] # [[Закир Батраев]] # [[Закирҗан Бикмөхәммәтов]] # [[Зариф Алимов]] # [[Зариф Бәшири]] # [[Заур Бәширов]] # [[Заһир Бигиев]] # [[Заһирә Байчурина]] # [[Заһретдин Бабур]] # [[Зәйнәп Бәширова]] # [[Зәйнетдин Әхмәтҗанов]] # [[Зәйтүнә Әхтәмова]] # [[Зәки Алимов]] # [[Зәки Баязитский]] # [[Зинаида Абрамова]] (Иван кызы, биохимик) # [[Зинаида Афанасьева]] # [[Зиннәтулла Билалетдинов]] # [[Зирәк Бикмөхәммәтева|Зирәк Бикмөхәммәтова]] # [[Зифа Басыйрова]] # [[Зөләйха Әхмәтова]] # [[Зөлфә Әминова]] # [[Зөфәр Абдуллин (урманчы)]] # [[Зөфәр Бәширов]] # [[Зөһрә Акчурина]] # [[Зөһрә Баембәтова]] # [[Зөһрә Байрашева]] # [[Зыятдин Арысланов]] == И == # [[Ибнеәмин Әхтәмов]] # [[Ибраһим Абдуллин]] # [[Ибраһим Әмирханов]] # [[Ибраһим Әхмәров]] # [[Ибраһим Әхтәмов]] # [[Ибраһим Башмаков]] # [[Ибраһим Бикҗанов|Ибраһим Бикжанов]] # [[Ибраһим Бикколов]] # [[Ибраһим Беркутов|Ибраһим Бөркетов]] # [[Иван Алафузов]] # [[Иван Александров]] # [[Иван Бабст]] # [[Иван Бахтин]] # [[Иван Башилов]] # [[Иван Башкиров (1900)]] # [[Иван Башкиров (1926)]] # [[Иван Шидловский шәхси китапханәсе]] # [[Игорь Адо]] # [[Игорь Аксёнов]] # [[Игорь Алексеев (мәдәният эшлеклесе)]] # [[Игорь Антипин]] # [[Игорь Арлеевский]] # [[Игорь Баскин]] # [[Игорь Башмаков]] # [[Игорь Белькович]] # [[Игорь Бикәев|Игорь Бикеев]] # [[Ида Билич]] # [[Идел-Кама төбәгенең биржа һәм авыл хуҗалыгы газетасы]] # [[Идрис Абдрахманов]] # [[Илгиз Абдуллин]] # [[Илгизәр Әхмәтов]] # [[Илдар Абдуллин]] # [[Илдар Абдуллин (технолог)]] Гариф улы # [[Илдар Абдуллин (физико-химик)]] Шәүкәт улы # [[Илдар Аблаев]] (Мансур улы, иктисадчы) # [[Илдар Әхмәдиев]] # [[Илдар Әхсәнов]] # [[Илдар Әхтәмов]] # [[Илдар Әһлуллин]] # [[Илдар Батыршин]] # [[Илдар Бәдриев]] # [[Илдар Бикбулатов]] # [[Илдар Бикчәнтәев (математик)]], Әхмәт улы # [[Илдар Бикчәнтәев (физик)]], Гомәр улы # [[Илдус Ахунҗанов]] # [[Илдус Әсәдуллин]] # [[Илдус Хәниф улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], Хәниф улы # [[Илдус Бикколов]] # [[Илида Бәширова]] # [[Илизә Әхмәтшина]] # [[Илмәт (Алабуга районы)]] # [[Илнур Абдуллин]] Габдулла улы # [[Илтазар Алиев]] ([[:ru:|ru]]) # [[Илүсә Бәдриева]] # [[Илфак Абдуллин]] # [[Илфан Бикмаев]] # [[Илшат Әминов]] # [[Илшат Бакиров]] # [[Илья Андреев]] # [[Илья Бердников]] # [[Илья Березин]] # [[Илья Бибиков]] # [[Ильяс Алкин]] # [[Ильяс Әүхәдиев]] # [[Ильяс Әхмәтгалиев]] # [[Илсөя Андрушко]] # [[Индира Бакирова]] # [[Иннокентий Бессонов]] # [[Иосафат Барбаро]] # [[Иосиф Адамов]] # [[Иосиф Готвальд шәхси китапханәсе]] # [[Ираида Бажина]] # [[Ираклий Боратынский]] # [[Ирек Акишев]] # [[Ирек Әүхәдиев]] # [[Ирек Батыршин]] # [[Ирек Баһманов]] # [[Ирек Биккинин]] # [[Ирина Аверко-Антонович]] # [[Ирина Алимова]] ([[:ru:Алимова, Ирина Каримовна|ru]]) # [[Ирина Әйнетдинова]] # [[Ирина Алатырцева]] # [[Исаак Алуф]] ([[:ru:Алуф, Исаак Самуилович|ru]]) # [[Исемсез күл (Азнакай районы)]] # [[Исемсез күл (Спас районы)]] # [[Искәндәр Абдуллин (1935)]] # [[Искәндәр Байбиков]] # [[Искәндәр Батыршин]] # [[Искәндәр Биктаһиров]] # [[Ислам Әхмәтҗанов]] # [[Ислам Беляев]] # [[Исмәгыйль Аитов]] # [[Исмәгыйль Александрович]] # [[Исмәгыйль Әхмәдуллин]] # [[Исмәгыйль Бикмөхәммәтов]] # [[Исмәгыйль Габдрәфыйков]] # [[Исхак Әлмәшев]] # [[Исхак Әхмәров]] # [[Исхак Әхмәтов]] # [[Ишмөхәммәт Динмөхәммәтов шәхси китапханәсе]] == Й == # [[Йосыф Акчура]] # [[Йосыф Әҗимов]] Исмәгыйль улы # [[Йосыф Байгилдин]] # [[Йосыф Баласагуни]] == К == # [[Марҗа алкасы|Кабар агачы]] # [[Кадыйр Габдрахманов]] # [[Каен]] # [[Каенлык (Биектау районы)]] # [[Каенлык (санаторий)]] # [[Казан адмираллыгы]] # [[Казан руханилар академиясе китапханәсе]] # [[Казан руханилар семинариясе китапханәсе]] # [[Казан студентлары китапханәсе]] # [[Казан университеты каршындагы Казан табибләре җәмгыяте китапханәсе]] # [[Казан университеты студентлары китапханәсе]] # [[Казан университетының анатомия театры бинасы (Казан)]] # [[Казанда Бельгиянең атлы тимер юллар аноним җәмгыяте]] # [[Калка буендагы бәрелеш|Калка елгасы буендагы сугыш]] # [[Камаловларның шәхси китапханәсе]] # [[Камил Азиев]] ([[:ru:Азиев, Камиль Галиевич|ru]]) # [[Камил Азизов]] # [[Камил Әбләзов]] # [[Камил Әминов]] # [[Камил Бәхтияров]] # [[Камил Бикәшев]] # [[Кара миләш]] # [[Карл Арнштейн]] # [[Карл Вилһелм Барду|Карл Вильгелм Барду]] # [[Карл Фукс шәхси китапханәсе]] # [[Касыйм Әхмиров|Касыйм Әхмәров]] # [[Касыйм Биккол]]ов һәм [[Касыйм Биккол (берләштерү)]] # [[Каюм Байбуров]] # [[Кәбир Бәкер]] # [[Кәлимулла Әхмәдишин]] # [[Кәрам Әхмәтҗанов]] # [[Кәрим Әмири]] # [[Кәфил Әмиров]] # [[Кәшфи Басыйров]] # [[Кәшшаф Әмиров]] # [[Кеазыйм Баязитов]] # [[Келәр]] # [[Киамил Аширов]] # [[Кирилл Аристов]] # [[Китапханә]]ләр # [[Китапханә белеме]] # [[Китапханә-библиография белеме]] # [[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге|Китапханә-мәгълүмат үзәге]] # [[Кондырча елгасы буендагы сугыш]] # [[Константин Архангельский]] # [[Константин Афендулов]] ([[:ru:Афендулов, Константин Пантелеймонович|ru]]) # [[Константин Базилевич]] # [[Константин Балакин]] # [[Кузьма Афанасьев]] # [[Күбәләкләр]] # [[Кыям Абрамов]] == Л == # [[Лариса Астахова]] # [[Лариса Башкирова]] # [[Лариса Баянова]] # [[Ләбиб Айтуганов]] # [[Ләйлә Габдрахманова]] (Әсхәт кызы) # [[Ләйлә Абдрахманова]] (Габдулла кызы, химик-технолог) # [[Ләйлә Алимова]] # [[Ләйлә Байтирәкева|Ләйлә Байтирәкова]] # [[Ләйсән Абдулхакова]] (Равил кызы, тел белгече) # [[Ләкләк кошлар]] # [[Лев Аболин]] (Михаил улы, психолог) # [[Лев Багал]] # [[Лев Безбородов]] # [[Лев Берг]] # [[Леонид Аксентьев]] # [[Леонид Алдошин]] # [[Леонид Аполлонов]] # [[Леонид Арсланов]] # [[Леонид Арсланов (тренер)]] # [[Леонид Бабушкин]] # [[Лидия Аверьянова]] # [[Лидия Анчикова]] # [[Лидия Әхмәтова]] # [[Лилия Әмирова]] # [[Линар Әминов]] # [[Линар Әхмәтов]] # [[Лия Әмирова]] Нурмөхәмәт кызы # [[Локман Аитов]] # [[Луиза Батыр-Болгари]] # [[Луиза Бәйрәмова]] # [[Любовь Агеева]] Владимир кызы # [[Людмила Абуталипова]] Николай кызы, химик-технолог # [[Людмила Аверко-Антонович]] # [[Людмила Ачкасова]] # [[Людмила Әүхәдеева]] # [[Людмила Әхмәтова]] # [[Людмила Бессонова]] # [[Люция Әхмәдуллина]] == М == # [[Мансур Абдрахманов]] # [[Мансур Абдуллин]] # [[Мансур Аблаев]] # [[Мансур Вахитев|Мансур Бахитов]] # [[Марат Арсланов]] # [[Марат Әмиров]] # [[Марат Әмирханов]] # [[Марат Әхмәтҗанов]] # [[Марат Әхмәтов (1937)]], Гакыйф улы, скрипкачы, педагог # [[Марат Әхмәтов (1954)]], Готыф улы, дәүләт-сәясәт эшлеклесе # [[Марат Бариев]] # [[Марат Бәшәров]] # [[Марат Бибишев]] # [[Маргарита Беляева]] # [[Марина Абросимова]] Юрий кызы, педиатр # [[Мария Алейникова]] # [[Марс Алиев]] # [[Марс Әмиров]] # [[Марсель Әгълиуллин]] (яки Әһлиуллин) Мотыйгулла улы, генерал-майор # [[Марсель Әхмәтҗанов]] # [[Марсель Бакиров]] # [[Марсил Әхмәдиев]] # [[Мартин Бартелс|Мартин Бартельс]] # [[Математик анализ]] # [[Маһинур Авазбакиева]] # [[Мәҗит Әлмөхәммәтов]] # [[Мәкә үләне|Мәкә]] (үсемлек) # [[Мәннаф Айтуганов]] # [[Мәнаф Аубәкеров|Мәннаф Әбүбәкеров]] # [[Мәрьям Арсланова]] # [[Мәрьям Әхиярова]], Җәләл кызы, педагог # [[Мәрьям Байгилдиева]] # [[Мәрьям Бикбулатова]] # [[Мәсәбих Ахунов]] # [[Мәхбүбә Алкаева-Чүпрәле]] # [[Мәхбүбҗамал Акчурина]] # [[Мәхмүт Аипов]] # [[Мәхмүт Актуганов]] # [[Мәхмүт Алмаев]] # [[Мәхмүт Әхмәтҗанов]] # [[Мәхмүт Әхмәтов]] # [[Мәхмүт Габдрахманов]] # [[Мәүлетҗан Абдуллин]] # [[Дөя сеңере|Мәче борчагы]] # [[Меланья Анисимов]] # [[Мидхәт Габдуллин]] # [[Милий Балакирев]] # [[«Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Миндияр Бикчурин]] # [[Минереис Баһманов]] # [[Минзакир Әпсәләмов]] # [[Минзаһит Баһаветдинов]] # [[Зөфәр Билалов|Минзөфәр Билалов]] # [[Миннеәхмәт Әүхәдиев|Минрәхмәт Әүхәдиев]] # [[Миннехан Әхмәтҗанов]] # [[Миңлебай Әҗмәтов]] # [[Миңнегәрәй Әхмәтшин|Миңлегәрәй Әхмәтшин]] # [[Миңнулла Бәдретдинов]] # [[Миргарифан Азизов]] # [[Мирзаҗан Байкиев]] # [[Мирзаян Баһавов|Мирзаян Баһауов]] # [[Мирсалих Бикчурин]] # [[Мирсәет Ардуанов]] # [[Мирсәй Әмир]] # [[Мифтах Әпсәләмов]] # [[Мифтахетдин Акмулла]] # [[Михаил Алаев]] # [[Михаил Алтыкис]] # [[Михаил Андреев (1896)]], Пётр улы # [[Михаил Артамонов]] # [[Михаил Арш]] # [[Михаил Астангов]] # [[Михаил Ахматов]] # [[Михаил Барашов]] # [[Михаил Батуров]] # [[Михаил Белдер|Михаил Бельдер]] # [[Михрали Алиев]] # [[Моисей Аксянцев]] # [[Мортаза Әҗимов]] # [[Мортаза Габдуллин]] # [[Мостафа Александрович]] # [[Мотыйк Әхмәдуллин]] # [[Мохтар Алиев]] ([[:ru:Алиев, Мухтар Алиевич|ru]]) # [[Мөбарәк Батталов]] # [[Мөгалләм Бердиев]] # [[Мөдәррис Әгъләмов]] # [[Мөнир Агишев]] # [[Мөнир Әһлиуллин]] # [[Мөслим Абдуллин]] # [[Мөхәммәд Әфган солтан тәкиясе]] # [[Мөхәммәт Әблиев]] # [[Мөхәммәт Арсланов]] # [[Мөхәммәт Әхмәтгалиев]] # [[Мөхәммәтгали Арсланов]] # [[Мөхәммәтҗан Аитов]] # [[Мөхәммәтзариф Әмирханов]] # [[Мөхәммәтсафа Баязитов]] # [[Мөхлисә Бакыева]] # [[Мунча]] # [[Муса Акъегетзадә]] # [[Муса Алиев]] ({{lang-ru|Муса Улеев}}) — [[:Төркем:Пугачёв күтәрелеше|Пугачёв күтәрелеше]] катнашучысы # [[Муса Бигиев]] == Н == # [[Нугайбәк Әсәнов|Нагайбәк Әсәнов]] # [[Надежда Акҗегетова]] ([[:ru:Акжигитова, Надежда Ибрагимовна|ru]] # [[Надежда Амфитеатрова]] # [[Надир Әлмиев]] # [[Надия Бакыева]] # [[Назиф Бәхтизин]] # [[Наил Ахунов]] # [[Наил Әбүбәкерев]] Кадыйр улы, химик # [[Наил Әдһәмов]] # [[Наил Әкрәмов]] # [[Наил Әмиров]] # [[Наил Әмиров]] Баһави улы, терапевт # [[Наил Әхмәтов]], Сибгат улы, химик (1926-2006) # [[Наил Әхмәтов (1954)]], Җиһангир улы, геолог # [[Наил Әюпов]] # [[Наил Байбурин]] # [[Наил Бакиров]] # [[Наил Баһаветдинев]] # [[Наил Бәхтияров]] # [[Наил Биккенин|Наил Биккинин]] # [[Наилә Әмирханова]] # [[Наилә Бажирова]] # [[Наилә Баһаветдинова]] # [[Нәгыймә Балтачиева|Наймә Балтачиева]] # [[Нариман Аитов]] # [[Наталия Андрамонова]] # [[Наталья Башкирцева]] # [[Натан Басин]] # [[Нәгыйм Әгъләмов]] # [[Нәгыйм Әһлиуллов]] Хәлил улы, химик # [[Нәҗип Асанбаев]] # [[Нәкый Батыршин]] # [[Нәкый Бикташев]] # [[Нәүфәл Адылов]] # [[Нәфис Афзалетдинов]], Әбелгата улы # [[Нәфыйга Арапова]] # [[Нигъмәтулла Габдуллин]] # [[Николай Абрамов]] (Александр улы, терапевт) # [[Николай Агафонов (1842)]] # [[Николай Агафонов шәхси китапханәсе]] # [[Николай Алешков]] # [[Николай Алтынов]] # [[Николай Алфёров (1777)]] Фёдор улы ([[:ru:Алфёров, Николай Фёдорович|ru]]) # [[Николай Андреев (1946)]], Кузьма улы # [[Николай Андреевский]] # [[Николай Антипов]] # [[Николай Аржанов]] # [[Николай Аристов (1834)]] # [[Николай Артамонов]] # [[Николай Арцыбашев]] # [[Николай Арцыбашев шәхси китапханәсе]] # [[Николай Астахов]] # [[Николай Ашмарин]] # [[Николай Баженов (1804)]] # [[Николай Балакирев]] # [[Николай Баныкин]] # [[Николай Барышев (1898)]] # [[Николай Барышев (физик)]], Сергей улы # [[Николай Баскаков]] # [[Николай Бауман]] # [[Николай Бекетов]] # [[Николай Белелюбский]] # [[Николай Белоклоков]] # [[Николай Белькович]] # [[Николай Беляев (1842)]] # [[Николай Беляев (1937)]] # [[Николай Березин]] # [[Николай Бех]] # [[Николай Булич шәхси китапханәсе]] # [[Николай Кунавин шәхси китапханәсе]] # [[Нил Алкин]] # [[Нилүфәр Асанова]] # [[Нилс Әхтәмов|Нильс Әхтәмов]] # [[Нияз Акмал]] # [[Нияз Әхмәров]] # [[Ниятбакый Әтнәмәтов|Ниятбакый Атнометов]] # [[Ногман Габделкәримов]] # [[Нур Әхмәдиев]] # [[Нур Баян]] # [[Нургали Бариев]] # [[Нури Алиев]] # [[Нури Арсланов]] # [[Нурмөхәммәт Алимов]] # [[Нурулла Абдулин]] # [[Нурхәтим Бикколов]] == О == # [[Олег Аникеенок]] # [[Олег Антонов (1932)]], Михаил улы # [[Олег Белькович]] # [[Ольга Александрова-Гейнс]] # [[Осия Берим]] # [[Госман Әхмәтович (1899)|Осман Ахматович]] # [[Отто Бадер]] == Ө == # [[Өч төсле миләүшә]] # [[Өммегөлсем Ардаширова]] == П == # [[Павал Абрамов]] # [[Павел Аксёнов]] # [[Павел Аникин (1827)]] # [[Павел Әхмәров]], Николай улы (туганда Сәхибгәрәй, 1862-1900) # [[Павел Беньков]] # [[Патологик анатомия]] # [[Песи борчагы]] ([[:ru:Алтей|ru]]) ## [[Шифалы мәче борчагы]] # [[Пётр Алабин]] ([[:ru:Алабин, Пётр Владимирович|ru]]) # [[Пётр Алимов]] # [[Пётр Алкеев]] # [[Пётр Апраксин]] # [[Пётр Аргутинский-Долгоруков]] # [[Пётр Артемьев]] # [[Пётр Архангельский]] # [[Петр Байбарышев|Пётр Байбарышев]] # [[Петр Баландин|Пётр Баландин]] # [[Петр Бетев|Пётр Бетев]] # [[Петр Беневоленский|Пётр Беневоленский]] # [[Пётр Медведев шәхси китапханәсе]] # [[Порфирий Афанасьев]] == Р == # [[Рабит Батулла]] # [[Равил Абдрахманов]] # [[Равил Агишев]] # [[Равил Алтынбаев]] # [[Равил Әдһәмов]] # [[Равил Әмирхан]] # [[Равил Балтанов]] # [[Равил Батыров]] # [[Равил Бикбов]] # [[Равия Абдуллина]] # [[Радик Әфләтунов]] Әбүзәр улы # [[Радик Бариев (1961)]] # [[Радик Бәширов (1935)]] # [[Разак Әбүзәров]] Абдрахман улы, педагог # [[Раил Әбраров]] Нургали улы (генерал-майор) # [[Раиф Бакиров]] # [[Рамзес Габдрәшитов]] (Тәлгать улы) # [[Рамил Абдершин]] # [[Рамил Бәхтизин]] # [[Расих Әхмәтвәлиев]] # [[Рауза Аршинова]] # [[Рауза Бакыева]] # [[Рафаил Аширов]] # [[Рафаил Әмиров]] # [[Рафаил Баһаветдинов|Рафаэль Баһаветдинов]] # [[Рафаэль Агафонов]] # [[Рафаэль Әбүзәров]] Хаҗи улы # [[Рафаэль Бикташев]] # [[Рафаэль Билалов|Рафаэль Белялов]] # [[Рафил Габделмәҗитов]] (Гыйниятулла улы, нефтьче) # [[Рашат Әмирханов]] # [[Рәдиф Бәширов]] # [[Рәзилә Әсрутдинова]] # [[Рәзим Әхмәдуллин]] # [[Рәис Әбҗәлимов]] (Шакир улы) # [[Рәис Беляев]] # [[Рәисә Биктимерова]] # [[Рәисә Билалова]] # [[Рәисә Габдрахманова]] # [[Рәиф Әмиров]] # [[Рәйсә Әхмәтьянова]] # [[Рәкыйп Әбүсев]] Әхмәт улы, математик # [[Рәмис Габдрәшитов]] # [[Рәсим Абдрахманов]] # [[Рәсим Акчурин]] # [[Рәсим Әмиров]] # [[Рәфгать Алтынбаев]] # [[Рәфкать Бикчәнтәев]] # [[Рәфыйк Билалов]] # [[Рәхмәтулла Әмирханов]] # [[Рәшид Әһлиуллов]] # [[Рәшит Абашев (1951)]] # [[Рәшит Абдуллин]] # [[Рәшит Азизов]] # [[Рәшит Алимов]] # [[Рәшит Алтынбаев]] # [[Рәшит Апаков]] # [[Рәшит Әҗимев]] # [[Рәшит Әхмәров]] # [[Рәшит Әхмәров]], Хәмзә улы (1939-1996), елга флоты эшлеклесе # [[Рәшит Әхмәров (биолог)]], Насыйп улы # [[Рәшит Әхмәтҗанов]] # [[Рәшит Әхмәтов]] # [[Рәшит Бәшәр]] # [[Рәүф Әбләзев]] # [[Резеда Әхиярова]] # [[Рем Абзалов]] # [[Ринат Аюкаев|Ренат Аюкаев]] # [[Ренат Әкбәров]] # [[Рельефның антропоген формалары]] # [[Риза Бариев]] # [[Ризван Ибраһимов]] # [[Ринат Абдрахманов]] # [[Ринат Абзалов]] (Абзал улы) # [[Ринат Акчурин]] # [[Ринат Әсәдуллин]] # [[Ринат Әхмәтҗанов]] # [[Ренат Әюпов|Ринат Әюпов]] # [[Ринат Бариев]] # [[Ренат Биккинин|Ринат Биккинин]] # [[Риф Акбашев]] # [[Рифат Әбүлханов]] Назыйм улы, балет артисты # [[Рифгать Әбдиев]] # [[Рифкать Әхмәдиев]] # [[Рифгать Әхмәтьянов|Рифкать Әхмәтьянов]] # [[Рифкать Баһаветдинев|Рифкат Баһаутдинов]] # [[Рифхәт Арсланов]] # [[Ришат Абдуллин]] # [[Роберт Әбүлмәмбәтов]] Шарифҗан улы, актёр # [[Роберт Әхмәтҗанов]] # [[Роберт Бикмөхәммәтов|Роберт Бикмөхәмәтов]] Гата улы # [[Роберт Бикмөхәммәтов (педагог)|Роберт Бикмөхәмәтов]] Кабир улы, педагог # [[Роза Әминова]] # [[Роза Әхмәдиева]] # [[Роза Әхтәмова]] # [[Роза Әюпова]] # [[Роза Бакиева|Роза Бакыева]] # [[Россия фәннәр академиясе Казан фәнни үзәгенең Казан физика-техника институты китапханәсе]] # [[Рөстәм Абдуллаев]] # [[Рөстәм Абделхаков]] # [[Рөстәм Абызов]] # [[Рөстәм Абязов]] # [[Рөстәм Акалаев]] # [[Рөстәм Әмиров]] # [[Рөстәм Әсфәндияров]] # [[Рөстәм Әхмәтов]], Фәһим улы (1950), биеклеккә сикерүче # [[Рөстәм Әхмәтов (икътисадчы)]], Рәфгать улы # [[Рөстәм Бакиров]] # [[Рөстәм Башкуров]] # [[Рөстәм Бәхтиозин|Рөстәм Бахтиозин]] # [[Рөстәм Баязитев|Рөстәм Баязитов]] # [[Рөстәм Бәйкиев]] # [[Рубин Абдуллин]] # [[Рузалин Бакиев|Рузалин Бакыев]] # [[Рус Алаты]] # [[Рус Бәрлебашы]] == С == # [[Сабир Алимов]] # [[Сабир Әхтәмов]] # [[Сабир Бәхтияров]] # [[Сабир Өметбаев]] # [[Савелий Бергольц]] # [[Садри Ахун]] # [[Садыйк Әбелханов]] # [[Садыйк Әхтәмов (1877)]] # [[Садия Биглова|Садыя Беглова]] # [[Сазанак]] # [[Салих Баттал]] # [[Салих Батыев]] # [[Самат Әхтәмов]] # [[Сания Бәхтиярова]] # [[Саре Абдуллина]] # [[Сафиулла Габдуллин]] # [[Сәвия Әмирова]] # [[Сәгыйть Агиш]] # [[Сәет Вахиди шәхси китапханәсе]] # [[Сәетгәрәй Алкин]] # [[Сәйяр Айдаров]] # [[Сәлах Атнагулов]] # [[Сәләм Алишев]] # [[Сәлим Айткулов]] # [[Сәлимә Абдрахманова]] (Салават кызы) # [[Сәлимҗан Баруди]] # [[Сәлимхан Әхмәтханов]] # [[Сәрвәр Әдһәмова]] # [[Сәхабә]] # [[Светлана Батыршина]] # [[Семён Альтшулер]] # [[Семен Баратаев|Семён Баратаев]] # [[Семен Бирюков|Семён Бирюков]] # [[Сергей Абруков]] Андрей улы, физик # [[Сергей Абуладзе]] # [[Сергей Аксаков]] # [[Сергей Алексеев (хирург)]] # [[Сергей Анаников]] # [[Сергей Андроненко]] # [[Сергей Афонский]] # [[Сергей Бахрушин]] # [[Ситдыйк Айдаров]] # [[«Совет хакимиятенә каршы оешкан төркем» эше]] # [[Соломон Арановский]] # [[Солтанморат Акбиев]] # [[София Березина]] # [[Софья Бабкина]] # [[Сөзәклекләр асимметриясе]] # [[Сөләйман Бакырганый|Сөләйман Бакыргани]] # [[Сөләйман Габдрәшитов]] # [[Сөнгатулла Бикбулат]]ов # [[Станислав Андреев]] # [[Степан Бендиков]] # [[Степан Бечко-Друзин]] # [[Сукырлар һәм начар күрүчеләр өчен махсус республика китапханәсе]] # [[Суздаль янындагы сугыш]] # [[Сүсәнәк]] # [[Сыза]] == Т == # [[Тавык чәчәге]] # [[Тадеуш Банахевич]] # [[Тамерлан Беляк]] # [[Татар Аксуы]] # [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] # [[Татарлар апологиясе]] # [[Татарстан архитектурасы]] # [[Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбле]] # [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] # [[Татарстан халыклары Ассамблеясе|Татарстан Республикасы халыклары ассамблеясе]] # [[Татарстан Республикасының археологик картасы]] # [[Татарстанда атом-төш корылмаларына каршылар җәмгыяте]] # [[Татьяна Аникина]] # [[Татьяна Багаева]] # [[Таһир Айзатуллов]] # [[Таһир Әхмәтов]] # [[Таһир Балтачиев]] # [[Тәлгать Әхмәтов]] # [[Тәлгать Бикчурин]] # [[Тәрҗемәи хәл]] # [[Тәүфикъ Әйди]] # [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] # [[Терек елгасы буендагы сугыш]] # [[Тиенсыманнар]] # [[Тилебәрән]] # [[Тимерхан Әхмәтов]] # [[Тимофей Башкирев]] # [[Тимофей Белов]] # [[Тимур Акулов]] # [[Топографик анатомия]] # [[Торнабаш]] ([[:ru:Аистник|ru]]) ## [[Гади көтүче энәсе|Гади торнабашы]] ([[:ru:Аистник обыкновенный|ru]]) ## [[Татар торнабашы]] ([[:ru:Аистник татарский|ru]]) # [[Төмән өлкәсе татарлары ассоциациясе]] # [[Төпсез күл]] # [[Төрки-татар актлары]] # [[Тешсез әкәм-төкәмнәр]] == У == # [[Ульрих Авранек]] # [[Гомәр Биләлев|Умәр Билалов]] # [[Умырткасызлар]] # [[Урта Идел һәм Урал буе татар халкы сөйләшләре атласы]] # [[Усман Абдуллов]] # [[Усман Әлмиев]] == Ү == # [[Үзбәк Алпаров]] # [[Үзбәк Әхмәров]] # [[Үзбәк Байчура]] # [[Үзбәк Биктимеров]] # [[Үлмәсгөл]] # [[Үсемлекләрдә бактериаль авырулар]] == Ф == # [[Фазыл Әмиров]] # [[Фазылҗан Әхмәлетдинов]] # [[Фаил Әхмәдиев]] # [[Факил Әһлиуллин]] # [[Фасил Әхмәтов]] # [[Фатих Әмирхан]] # [[Фатих Әмирхан шәхси китапханәсе]] # [[Фатыйх Бәхтиев|Фатих Бәхтиев]] # [[Фатиха Аитова]] # [[Фатиха Аитова мәктәбе]] # [[Фатиха Әбүзева]] Фәттах кызы, техника-технология белгече # [[Фатыйма Әфләтунова]] # [[Фәез Бәдриев]] # [[Фәйзи Биккинин]] # [[Фәйзрахман Бәгишев|Фәйзерахман Бегишев]] # [[Фәйзрахман Әминов]] # [[Фәйзулла Әһлетдинов]] # [[Фәнзаман Баттал]] # [[Фәрид Бәширов]] # [[Фәридә Алимова]] # [[Фәридеддин Гаттар]] # [[Фәрит Аблаев]] # [[Фәрит Аганин]] # [[Фәрит Айзәтов]] # [[Фәрит Акчурин]] # [[Фәрит Әбдерәзәков]] # [[Фәрит Әүхәдиев]] # [[Фәрит Әхмәтханов]] # [[Фәрит Баһаветдинов]] # [[Фәрит Бәдретдинев|Фәрит Бәдретдинов]] # [[Фәрит Бәйрәмов]] # [[Фәрит Бәхтиозин]] # [[Фәрит Бәшир]]ов # [[Фәрит Бикчәнтәев]] # [[Фәрит Габдрәхим]] # [[Фәрхи Әхмәтов]] # [[Фәтхерахман Әхмәдиев]] # [[Фәүзи Байбурин]] # [[Фәүзия Бәйрәмова]] # [[Фәхрази Әхмәтвәлиев]] # [[Фәхрелислам Агиев]] # [[Фәхретдин Әбләзов]] # [[Федор Амлонг]] # [[Федор Аристов]] # [[Фёдор Амфитеатров]] # [[Фёдор Баталов]] # [[Фирдәвес Әхтәмова]] # [[Фидүс Әсхәдуллин]] # [[Фирая Әхмәдуллина]] # [[Фирая Әхмәтҗанова]] # [[Фирдәвес Әһлиуллина]] # [[Флүр Баһаутдинов|Флер Баһаветдинов]] # [[Флүрә Баязитова|Флёра Баязитова]] # [[Флора Әхмәтова-Урманче|Флора Әхмәтова]] # [[Флорид Әгъзамов]] # [[Флюра Бикмурзина]] # [[Фоат Авзалов]] # [[Фоат Әбүбәкеров]] # [[Фоат Әкбәров]] # [[Фоат Әхмәтҗанов]] # [[Франц Баллод]] == Х == # [[Хаҗиәхмәт Әбүзәров]] Кәрибулла улы # [[Хайваннар анатомиясе]] # [[Халид Алимәтов]] # [[Халидә Әхтәмова]] # [[Халидә Багданова|Халидә Богданова]] # [[Харис Әшрәфҗанов]] # [[Харрас Әюп|Харрас Әюпов]] # [[Хафиз Аднаш]] # [[Хаува Бикмөхәммәтова]] # [[Хәбиб Әсәров]] # [[Хәбиб Баянов]] # [[Хәбибулла Әхмәдуллин]] # [[Хәдичә Акчурина]] # [[Хәдичә Байчурова]] # [[Хәйдәр Акалаев]] # [[Хәйдәр Әгълиев]] # [[Хәйдәр Бигичев]] # [[Хәйрулла Абдуллин]] # [[Хәйрулла Айбәтов]] # [[Хәлил Әбҗәлилов]] # [[Хәлил Әбүлханов]] # [[Хәлил Базаревски]]й # [[Хәлил Беспаев]] # [[Хәлит Әминов]] # [[Хәлиулла Әхмәтшин]] # [[Хәмзә Ахунҗанов]] # [[Хәмит Әһлиуллин]] # [[Хәмит Әюпов (1908)]] # [[Хәниф Габдрахманов]] # [[Хәнисә Алишина]] # [[Хәсән Александрович]] # [[Хәсән Әхмәтгалиев]] # [[Хәсән Әхмәтшин]] һәм [[Хәсән Әхмәтшин (берләштерүгә)]] # [[Хәсән Әхтәмов]] # [[Хәсән Кайгы]] # [[Хезмәт биржасы]] # [[Хикмәт Биккинин]] # [[Хикмәтулла Арсланов]] # [[Хөсәен Абушаев]] Йосыф улы, шагыйрь # [[Хөсәен Әмирханов]] # [[Хөсәен Байбиков]] # [[Хуҗа Бәдигый]] һәм [[Хуҗа Бәдигый (берләштерү)]] == Һ == # [[Хәбил Бикташев|Һабил Бикташев]] # [[Һава Бакыева]] [[:d:Q93584179|d]] # [[Һади Атласи]] == Ц == == Ч == # [[Чуаш Аксуы]] # [[Чуллыклар]] # [[Чулпан Бәхтиярова]] # [[Чыңгыз Айтматов]] # [[Чыңгыз Әхмәров]] == Ш == # [[Шакир Абилов]] # [[Шакир Әхтәмов]] # [[Шамил Агиев]] # [[Шамил Алиев (1946)]] Ариф улы, [[Ка­зан авыл ху­җа­лы­гы инс­ти­ту­ты­]]н тәмамлаучы, фәннәр докторы # [[Шамил Анак]] # [[Шамил Әхмәтҗанов]], Сабир улы, җырчы # [[Шамил Әхмәтҗанов (инженер)]], Халикъ улы # [[Шамил Әхмәтов]] # [[Шамил Бариев]] # [[Шамил Башкиров]] # [[Шамил Бикмаев]] # [[Шамил Бикчурин]] # [[Шамил Габдрәшитов (1921)]] # [[Шаһбазгәрәй Әхмәров]] # [[Шаһвәли Башкиров]] # [[Шаһингәрәй Бикколов]] # [[Шәехзадә Бабич]] # [[Шәйхулла Алкин]] # [[Шәмсия Апакай]] # [[Шәриф Гамиди]] # [[Шәүкәт Әмиров]] # [[Шәүкәт Биксәев|Шәүкәт Биксиев]] # [[Шәүкәт Биктимеров]] # [[Шәфигулла Бикчурин]] # [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]] # [[Шәхси китапханәләр]] # [[Шиһабетдин Мәрҗани шәхси китапханәсе]] # [[Шәһит Әхмәдиев]] # [[Шилки]] # [[Шиһаб Әхмәров|Шиһап Әхмәров]] # [[Шубай Арсланов]] == Щ == == Э == # [[Эдуард Әбелханов]] Кыям улы, радиоинженер # [[Эдуард Бадәмшин]] # [[Элекон]] # [[Эльбрус Баянов]] # [[Эльвира Батыева]] # [[Эльза Әхмәтова]] # [[Эльмира Альпатова]] # [[Эмилия Балалыкина]] # [[Эра Байбикова]] # [[Ирныс Бәкиров|Эрнест Бакиров]] # [[Эшсезлек]] == Ю == # [[Юзеф Беляк]] # [[Юлия Андреева]] # [[Юлия Андрианова]] # [[Юныс Әминов]] # [[Юныс Әхмәтҗанов]] # [[Юрий Аверко-Антонович]] # [[Юрий Акимов]] # [[Юрий Алаев]] # [[Юрий Артюхин]] # [[Юрий Әфләтунов]] # [[Юрий Бабанов]] # [[Юрий Балашов]] # [[Юрий Белостоцкий]] # [[Юрий Беляков]] == Я == # [[Ягъфәр Әхмәтшин]] # [[Якуб Агишев]] # [[Якуб Айманов]] # [[Якуб Александрович]] ([[:ru:Александрович, Якуб Мустафович|ru]]) # [[Яңа әнис]], алма сорты # [[Яңавыл (Мамадыш районы)]] # [[Ярхәм Бикчәнтәев]] # [[Яхъя Абдуллин]] == I == # [[ICL-КПО ВС]] == WD == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P8377 ?value . } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,description:тасвир,item:WD,p373:медиа,p8373:Tatarica |thumb_size = 100 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! тасвир ! WD ! медиа ! Tatarica |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|center|128px]] | [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале|"Фидакарь хезмәт өчен" медале]] | | [[:d:Q4286909|Q4286909]] | [[:commons:Category:Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)|Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/medal-za-doblestnyj-trud razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/medal-za-doblestnyj-trud] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Kazan exhibition pavilions (1890) 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303754|1890 Казан фәнни-сәнәгать күргәзмәсе]]'' | 1890 елда уздырылган өлкә күргәзмәсе | [[:d:Q128303754|Q128303754]] | [[:commons:Category:Kazan scientific and industrial exhibition (1890)|Kazan scientific and industrial exhibition (1890)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/nauchno-promyshlennaya-vystavka razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/nauchno-promyshlennaya-vystavka] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Kazan exhibition (Brening).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303463|1909 Казан халыкара күргәзмәсе]]'' | Россия һәм чит илләрдә җитештерелгән сәнәгать, авыл хуҗалыгы продукцияләренең иң яхшы үрнәкләре белән таныштыру чарасы | [[:d:Q128303463|Q128303463]] | [[:commons:Category:Kazan international exhibition (1909)|Kazan international exhibition (1909)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/kazanskaya-mezhdunarodnaya-vystavka razdely/istoriya/novoe-vremya/znachimye-sobytiya/kazanskaya-mezhdunarodnaya-vystavka] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Alfavit2.jpg|center|128px]] | [[Яңалиф|Jaꞑalif]] | 1927 елның 3 июлендә ТАССР Халык комиссарлары Советы тарафыннан кабул ителгән, латин язуына нигезләнгән алфавит | [[:d:Q613977|Q613977]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yanalif razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yanalif] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Karl Mufke portrait (Medvedev).jpg|center|128px]] | [[Karl Müfke]] | РИ һәм ССРБ архитекторы, профессор (1868 Воронеж - 1933 Саратов) | [[:d:Q4310153|Q4310153]] | [[:commons:Category:Karl Mufke|Karl Mufke]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/myufke-karl-lyudvigovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/myufke-karl-lyudvigovich] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Chervonetz 1922.jpg|center|128px]] | [[Yaña İqtisadi Säyäsät|NEP]] | Совет дәүләтенең илнең Беренче бөтендөнья, Гражданнар сугышлары (1914–1920) елларында җимерек хәлгә килгән халык хуҗалыгын торгызу өчен базар мөнәсәбәтләрен һәм эшмәкәрлек башлангычын файдалануга нигезләнеп алып барылган сәясәте | [[:d:Q45745|Q45745]] | [[:commons:Category:New Economic Policy, Soviet Union|New Economic Policy, Soviet Union]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ekonomika/novaya-ehkonomicheskaya-politika-nehp razdely/istoriya/novejshee-vremya/ekonomika/novaya-ehkonomicheskaya-politika-nehp] |- | style='text-align:right'| 7 | | [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica энциклопедиясе]] | ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты тарафыннын төзелгән онлайн энциклопедия | [[:d:Q96309586|Q96309586]] | | [https://tatarica.org/tat/about_us_tat/proekt-turynda about_us_tat/proekt-turynda] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Аваз (газета)|«Аваз»]] | Казанда 1917 елда чыккан «социалистик» гәҗит | [[:d:Q20572185|Q20572185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avaz razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avaz] |- | style='text-align:right'| 9 | | [[Авыл көнкүреше (журнал, Минзәлә)|«Авыл көнкүреше» журналы]] | Айлык авыл хуҗалыгы журналы. ВКП(б)ның Минзәлә канткомы органы | [[:d:Q20571950|Q20571950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-knkreshe razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-knkreshe] |- | style='text-align:right'| 10 | | [[«Авыл тормышы» журналы]] | Айлык авыл хуҗалыгы журналы (Казан, 1919). Эшче, крәстиян һәм кызылармияче депутатларның Казан Советы җир бүлеге органы булган | [[:d:Q20571965|Q20571965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-tormyshy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-tormyshy] |- | style='text-align:right'| 11 | | [[Авыл хуҗалыгы-урманчылык (журнал)|«Авыл хуҗалыгы-урманчылык» журналы]] | ТАССР Җир эшләре халык комиссариаты органы (1928-1931) | [[:d:Q13202857|Q13202857]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-urmanchylyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-urmanchylyk] |- | style='text-align:right'| 12 | | [[Ак юл (журнал, 1913)|«Ак юл» журналы]] | балалар өчен татар телле рәсемле журнал (Казан, 1913-1916) | [[:d:Q13202860|Q13202860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul] |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Акмулла (журнал)|«Акмулла» журналы]] | рәсемле сатирик-юмористик журнал (иске татарча, 1911-1916, Оренбург губернасы, Троицк) | [[:d:Q13055577|Q13055577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/akmulla razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/akmulla] |- | style='text-align:right'| 14 | | [[«Аҗаган» журналы|«Аҗаган»]] | Яшьләрнең әдәби-нәфис журналы (1991-1998, Яшел Үзән, татарча) | [[:d:Q13202862|Q13202862]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aagan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aagan] |- | style='text-align:right'| 15 | | [[Вакыт (газета)|«Вакыт»]] | татар иҗтимагый-сәяси газета (1906-1918, Ырынбур) | [[:d:Q20577288|Q20577288]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vakyt razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vakyt] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Akademicheskaya street 2, Kazan (2023-10-30) 01.jpg|center|128px]] | [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]] | | [[:d:Q4105264|Q4105264]] | [[:commons:Category:Vatanym Tatarstan|Vatanym Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vatanym-tatarstan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/vatanym-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:Медресе Галия (Уфа).jpg|center|128px]] | [[«Галия» мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q4132598|Q4132598]] | [[:commons:Category:Galiya Madrasa, Ufa|Galiya Madrasa, Ufa]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/galiya-mdrsi-galiya-diniya razdely/religiya/islam/galiya-mdrsi-galiya-diniya] |- | style='text-align:right'| 18 | | [[«Инкыйлабка каршы фетнәчеләр оешмасы» эше]] | | [[:d:Q65300168|Q65300168]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/kontrrevolyucionnoj-povstancheskoj-organizacii-delo razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/kontrrevolyucionnoj-povstancheskoj-organizacii-delo] |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q132348408|«Камалия» мәдрәсәсе]]'' | Чистай беренче җамигъ мәчете каршында Мөхәммәтзакир Камалов ачкан мәдрәсәсе (1847-1918) | [[:d:Q132348408|Q132348408]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/chistopolskoe-medrese-kamaliya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/chistopolskoe-medrese-kamaliya] |- | style='text-align:right'| 20 | | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] | татарча газета (1918-1921) | [[:d:Q31444529|Q31444529]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kyzyl-armiya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kyzyl-armiya] |- | style='text-align:right'| 21 | | [[«Татар телен кертү турында» декрет|«Республика совет оешмалары эшчәнлегендә татар телен гамәлгә кертү турында» декрет]] | ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты һәм Халык Комиссарлары Советы Декреты (25.06.1921) | [[:d:Q104624039|Q104624039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/o-vvedenii-tatarskogo-yazyka-v-deloproizvodstvo-sovetskih-uchrezhdenij-respubliki razdely/istoriya/novejshee-vremya/o-vvedenii-tatarskogo-yazyka-v-deloproizvodstvo-sovetskih-uchrezhdenij-respubliki] |- | style='text-align:right'| 22 | | [[Сибирия (газета)|«Сибирия»]] | татар телле иҗтимагый-сәяси, әдәби газета | [[:d:Q13202898|Q13202898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sibiriya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sibiriya] |- | style='text-align:right'| 23 | | [[«Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше]] | | [[:d:Q65300179|Q65300179]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/moskovskogo-centra-sultangalievcev-delo razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/moskovskogo-centra-sultangalievcev-delo] |- | style='text-align:right'| 24 | | [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]] | татар яшьләренең татар телендә чыгучы иҗтимагый-сәяси газетасы | [[:d:Q13202890|Q13202890]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatarstan-yashlyare razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatarstan-yashlyare] |- | style='text-align:right'| 25 | | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | 1930 елдан бирле телерадиопрограммалар булдыручы һәм тапшыручы Татарстан оешмасы | [[:d:Q4452537|Q4452537]] | [[:commons:Category:GTRK Tatarstan|GTRK Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/gosudarstvennaya-teleradioveshchatelnaya-kompaniya-tatarstan razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/gosudarstvennaya-teleradioveshchatelnaya-kompaniya-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 26 | | [[«Унбиш җитәкче хаты»]] | | [[:d:Q65300182|Q65300182]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-15-ti razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-15-ti] |- | style='text-align:right'| 27 | | [[Шура (журнал)|«Шура» журналы]] | | [[:d:Q4527978|Q4527978]] | [[:commons:Category:Shura magazine|Shura magazine]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/shura razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/shura] |- | style='text-align:right'| 28 | | [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах» газетасы]] | | [[:d:Q13202912|Q13202912]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-islah razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-islah] |- | style='text-align:right'| 29 | | [[Әл-Мөнбәр (газета)|«Әл-Мөнбәр» газетасы]] | | [[:d:Q13202909|Q13202909]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-minbar razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/al-minbar] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Galimcan Idris.jpg|center|128px]] | [[Älimcan İdrisi]] | | [[:d:Q13202915|Q13202915]] | [[:commons:Category:Ğalimcan İdrisi|Ğalimcan İdrisi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/idrisi-alimdzhan-galimdzhan-ibragimovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/idrisi-alimdzhan-galimdzhan-ibragimovich] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Asplenium trichomanes subsp quadrivalens.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5347305|Абага гөл]]'' | | [[:d:Q5347305|Q5347305]] | [[:commons:Category:Asplenium|Asplenium]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/abaga-gl razdely/priroda/rastitelnost/abaga-gl] |- | style='text-align:right'| 32 | | [[Абалач]] | | [[:d:Q18764478|Q18764478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/abalachi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/abalachi] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Aban River.jpg|center|128px]] | [[Абан районы]] | | [[:d:Q479280|Q479280]] | [[:commons:Category:Abansky District|Abansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/krasnoyarskij-kraj/abanskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/krasnoyarskij-kraj/abanskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Файл:Abashevo culture.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q305628|Абашево мәдәнияте]]'' | | [[:d:Q305628|Q305628]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/abashevo-kulturasy razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/abashevo-kulturasy] |- | style='text-align:right'| 35 | | [[Абдул-Салманы]] | | [[:d:Q13202949|Q13202949]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lki-rajony/abdul-salmany razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lki-rajony/abdul-salmany] |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Abdulla Alish.png|center|128px]] | [[Абдулла Алиш]] | | [[:d:Q2640701|Q2640701]] | [[:commons:Category:Abdulla Alish|Abdulla Alish]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/alish-abdulla razdely/kultura/literatura/shheslr/alish-abdulla] |- | style='text-align:right'| 37 | | [[Абдулла Әхмәт]] | татар язучысы, драматург | [[:d:Q13202953|Q13202953]] | [[:commons:Category:Abdulla Ahmet|Abdulla Ahmet]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/ahmet-abdulla-safiullovich razdely/kultura/literatura/personalii/ahmet-abdulla-safiullovich] |- | style='text-align:right'| 38 | | [[Абдуллаһ ибн Микаил|Абдуллаһ бине Микаил]] | Болгар идарәчесе (940-?) | [[:d:Q3744850|Q3744850]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/abdulla-bine-mikail razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/abdulla-bine-mikail] |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q140837022|Абдуллиннар утары]]'' | Казандагы архитектура истәлеге. XIX йөз уртасыннан сакланып калган бердәнбер татар сәүдә утары | [[:d:Q140837022|Q140837022]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/abdullinnar-utary razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/abdullinnar-utary] |- | style='text-align:right'| 40 | | [[Абдуләхәт Аббасов]] | Контр-адмирал (1983), Советлар Союзы Каһарманы (1981) | [[:d:Q4054390|Q4054390]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/abbasov-gabdelht-gomr-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/abbasov-gabdelht-gomr-uly] |- | style='text-align:right'| 41 | | [[Абкалар]] | | [[:d:Q13202957|Q13202957]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/abkalar-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/abkalar-kle] |- | style='text-align:right'| 42 | | [[Абляскино]] | | [[:d:Q13211467|Q13211467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/ablyaskino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/ablyaskino] |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q188842|абразия]]'' | диңгез, күл һәм сусаклагыч ярларының дулкыннар тәэсирендә җимерелү процессы | [[:d:Q188842|Q188842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/relef/abraziya razdely/priroda/relef/abraziya] |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q4669402|Абрамов реакциясе]]'' | Селтеле металлар алкоголятлары катнашында диалкилфосфитларның карбониль кушылмалар белән α-гидроксиалкилфосфонатлар хасил итүе | [[:d:Q4669402|Q4669402]] | [[:commons:Category:Abramov reaction|Abramov reaction]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/abramov-reakciyase razdely/nauka/abramov-reakciyase] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Abrek Abzgildin.jpg|center|128px]] | [[Абрек Абзгилдин]] | | [[:d:Q15204721|Q15204721]] | [[:commons:Category:Abrek Abzgildin|Abrek Abzgildin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/abyzgildin-abrek-mir-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/abyzgildin-abrek-mir-uly] |- | style='text-align:right'| 46 | | [[Абрыскино]] | Татарстанның Нурлат районындагы авыл, Олы Чирмешән елгасының сулъяк яр түбән тугай өсте террасасында, Нурлат шәһәреннән 19 км төньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q4055112|Q4055112]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/abryskino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/abryskino] |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q140426915|абызлар хәрәкәте]]'' | Иҗтимагый-дини хәрәкәт | [[:d:Q140426915|Q140426915]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/abyzlar-hrkte razdely/istoriya/novoe-vremya/abyzlar-hrkte] |- | style='text-align:right'| 48 | | [[Абҗабар]] | | [[:d:Q13202965|Q13202965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ababar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ababar] |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q771592|авлакоген]]'' | Җир кабыгының борынгы платформасы кристаллик нигезендә яткан озын чокырга охшаш эре бөгелеш | [[:d:Q771592|Q771592]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/geologicheskoe-stroenie/avlakogen razdely/priroda/geologicheskoe-stroenie/avlakogen] |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q117355903|Авраам (Аркадий) Файнберг]]'' | сәнгать белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1979), шагыйрь, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1987) | [[:d:Q117355903|Q117355903]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/fajnberg-arkadij-avraam-borisovich razdely/kultura/literatura/personalii/fajnberg-arkadij-avraam-borisovich] |- | style='text-align:right'| 51 | | [[автономия]] | Милли яисә социаль төркемнең хокукый хәле. Үзидарәнең суверен булмаган шартларында мәгълүм төркем мәнфәгатьләрен гамәлгә ашыру чарасы | [[:d:Q484105|Q484105]] | [[:commons:Category:Liberty|Liberty]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/avtonomiya razdely/istoriya/novejshee-vremya/avtonomiya] |- | style='text-align:right'| 52 | | [[Авыл (гәҗит)]] | иҗтимагый-сәяси гәҗит (Самар, 1922-24) | [[:d:Q20613205|Q20613205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl] |- | style='text-align:right'| 53 | | [[Авыл газетасы (гәҗит)|Авыл газетасы]] | 1921 елда Өфәдә нәшер ителгән иҗтимагый-сәяси гәҗит | [[:d:Q52732148|Q52732148]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-gazetasy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-gazetasy] |- | style='text-align:right'| 54 | | [[авыл көе]] | Идел-Кама буе татар авылларында лирик җыр жанры | [[:d:Q140428185|Q140428185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatar-halyk-muzykasy/avyl-kjlre razdely/narody/tatary/tatar-halyk-muzykasy/avyl-kjlre] |- | style='text-align:right'| 55 | | [[Авыл халкы (гәҗит)|Авыл халкы]] | 1917 елның июненнән Өфәдә чыга башлаган татар крестьян гәҗите | [[:d:Q13202856|Q13202856]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-halky razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-halky] |- | style='text-align:right'| 56 | | [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)|Авыл хуҗалыгы эшчесе]] | Казанда нәшер ителгән гәҗит (1927-32), Игенчелек совхозлары эшчеләре берлеге, терлекчелек совхозлары эшчеләре берлеге, машина-трактор станцияләре хезмәткәрләре берлегенең Татарстан комитеты органы | [[:d:Q20571974|Q20571974]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-ehshchese razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/avyl-hualygy-ehshchese] |- | style='text-align:right'| 57 | | [[Ağa bazar|Ага Базар]] | X–XV йөзләрдә Болгар шәһәренең зур сәүдә һәм һөнәрчелек бистәсе. Идел буе Болгар дәүләтенең эре сәүдә, һөнәрчелек һәм мәдәният үзәге | [[:d:Q20571521|Q20571521]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/aga-bazar razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/aga-bazar] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Airfield in Agapovsky District, Chelyabinsk.jpg|center|128px]] | [[Агаповка районы]] | Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсендәге административ-территориаль берәмлек | [[:d:Q1634057|Q1634057]] | [[:commons:Category:Agapovsky rayon|Agapovsky rayon]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/chelyabinskaya-oblast/agapovskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/chelyabinskaya-oblast/agapovskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q140428430|Агафангел Афанасьев]]'' | Икътисадчы, профессор (1935), ТАССР һәм РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1940, 1962) | [[:d:Q140428430|Q140428430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/afanasev-agafangel-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/afanasev-agafangel-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 60 | | [[Аграмак]] | Татарстанның Спас районындагы авыл, Наясолка елгасының (Бизнә елгасының уң кушылдыгы) югары агымы буенда, Болгар шәһәреннән 47 км көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q20572394|Q20572394]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/spasskij-rajon-1/agramakovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/spasskij-rajon-1/agramakovka] |- | style='text-align:right'| 61 | | [[Агрокультура (Чистай районы)]] | Татарстанның Чистай районындагы поселок. Чистай шәһәреннән 9 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q13202975|Q13202975]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/agrokultura razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/agrokultura] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Файл:Apatite-Khibiny-ivtorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12526903|агрономик рудалар]]'' | табигый һәм техноген юл белән барлыкка килгән минераль токымнар | [[:d:Q12526903|Q12526903]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/agronomik-rudalar razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/agronomik-rudalar] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Файл:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] | [[агрономия]] | Авыл хуҗалыгы үсемлекләрен игү, аларның уңышын һәм җитештерелгән продукциянең сыйфатын, туфракның уңдырышлылыгын һәм авыл хуҗалыгы җирләренең продуктлылыгын күтәрү алымнары турындагы фәннәр комплексы | [[:d:Q173113|Q173113]] | [[:commons:Category:Agronomy|Agronomy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agronomiya razdely/nauka/agronomiya] |- | style='text-align:right'| 64 | | ''[[:d:Q194118|агротехника]]'' | игенчелек технологиясе, авыл хуҗалыгы культураларын үстерү алымнары системасы | [[:d:Q194118|Q194118]] | [[:commons:Category:Agricultural engineering|Agricultural engineering]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agrotekhnika razdely/nauka/agrotekhnika] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Файл:A typical fertilizer application pump system.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q397334|агрохимия]]'' | үсемлекләрне минераль тукландыру турындагы фән | [[:d:Q397334|Q397334]] | [[:commons:Category:Agricultural chemistry|Agricultural chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/agrohimiya razdely/nauka/agrohimiya] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Файл:Набережная реки Белой.jpg|center|128px]] | [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q192157|Q192157]] | [[:commons:Category:Belaya River|Belaya River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/agyjdel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/agyjdel] |- | style='text-align:right'| 67 | | [[Адай (Актаныш районы)|Адай]] | Татарстанның Актаныш районындагы авыл. Актаныш авылыннан 35 км көнбатыштарак, Түбән Кама сусаклагычы астында калган зона чигендә урнашкан | [[:d:Q13202980|Q13202980]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/adaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/adaj] |- | style='text-align:right'| 68 | | [[Адай (Кукмара районы)|Адай]] | Татарстанның Кукмара районындагы авыл. Кукмара шәһәреннән 18 км төньяк-көнбатыштарак, Бөре елгасы буенда урнашкан | [[:d:Q18764596|Q18764596]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/adaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/adaevo] |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q112989095|Адам Арнгольдт]]'' | хирург, мөгаллим, белгеч | [[:d:Q112989095|Q112989095]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/arngold-adam-ivanovich razdely/zdravoohranenie/personalii/arngold-adam-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 70 | | ''[[:d:Q215168|адвентизм]]'' | протестантизмга караган конфессия | [[:d:Q215168|Q215168]] | [[:commons:Category:Adventism|Adventism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/hristianstvo/adventizm razdely/religiya/hristianstvo/adventizm] |- | style='text-align:right'| 71 | | ''[[:d:Q677907|адвокатура]]'' | адвокатлар оешмасы | [[:d:Q677907|Q677907]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/advokatura razdely/istoriya/novejshee-vremya/advokatura] |- | style='text-align:right'| 72 | | [[административ-территориаль бүленеш]] | дәүләтнең территориясын аерым өлешләргә (административ-территориаль берәмлекләргә) бүлү | [[:d:Q4057633|Q4057633]] | [[:commons:Category:Country subdivisions|Country subdivisions]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/administrativ-territorial-blenesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/administrativ-territorial-blenesh] |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Red Admiral near Lerik Hirkan National Park WDPA ID 313470.jpg|center|128px]] | [[Адмирал (күбәләк)|адмирал]] | нимфалидлар семьялыгыннан көндезге күбәләк | [[:d:Q156454|Q156454]] | [[:commons:Category:Vanessa atalanta|Vanessa atalanta]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/admiral razdely/priroda/zhivotnyj-mir/admiral] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:Комплекс Адмиралтейской конторы 1.jpg|center|128px]] | [[Адмиралтия конторасы|Адмиралтейство конторасы комплексы]] | Казанда архитектурара истәлеге, соңгы барокко стилендә, XVIII йөзнең икенче яртысыннан бик аз сакланып калган гражданлык архитектурасы үрнәкләренең берсе | [[:d:Q113525089|Q113525089]] | [[:commons:Category:Admiralty office (Kazan)|Admiralty office (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/admiraltejstvo-kontorasy-kompleksy razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/admiraltejstvo-kontorasy-kompleksy] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Файл:Adonis vernalis (16709095338).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q147534|адонис]]'' | казаякчалар семьялыгыннан бер яки күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q147534|Q147534]] | [[:commons:Category:Adonis (Ranunculaceae)|Adonis (Ranunculaceae)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/adonis razdely/priroda/rastitelnost/adonis] |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q140429300|Адонис урманы]]'' | ботаника тыюлыгы | [[:d:Q140429300|Q140429300]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/adonis-urmany razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/adonis-urmany] |- | style='text-align:right'| 77 | | ''[[:d:Q4057958|Адрес-календарь]]'' | рәсми белешмәлек басмасы | [[:d:Q4057958|Q4057958]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/adres-kalendar razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/adres-kalendar] |- | style='text-align:right'| 78 | [[Файл:Patriarkh Adrian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1652662|Адриан]]'' | Рус православ чиркәвенең дин эшлеклесе (1637-1700), Казан һәм Зөя митрополиты, Мәскәү һәм Бөтен Русия патриархы | [[:d:Q1652662|Q1652662]] | [[:commons:Category:Patriarch Adrian|Patriarch Adrian]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/hristianstvo/shheslr/adrian razdely/religiya/hristianstvo/shheslr/adrian] |- | style='text-align:right'| 79 | | [[Аеш]] | Татарстанның Актаныш районындагы авыл, Актаныш авылыннан 11 км көньяктарак, Башкортстан Республикасы чигендә урнашкан | [[:d:Q18764632|Q18764632]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aesh] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Friedrich-Johann-Justin-Bertuch Mythical-Creature-Dragon 1806.jpg|center|128px]] | [[аждаһа]] | борынгы фарсы мифологиясе персонажы, явыз зат | [[:d:Q7559|Q7559]] | [[:commons:Category:Dragons|Dragons]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/verovaniya-i-mifologiya/otdelnye-personazhi-poverya/azhdaa razdely/narody/tatary/verovaniya-i-mifologiya/otdelnye-personazhi-poverya/azhdaa] |- | style='text-align:right'| 81 | | [[Азад хатын (газета)]] | Хатын-кызлар өчен иҗтимагый-сәяси газета (Эстәрлетамак, 1921, татарча) | [[:d:Q20613077|Q20613077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hatyn razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hatyn] |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q136527975|Азадә-Гайшә Рорлих]]'' | Тарихчы, тарих докторы (1976 ел) | [[:d:Q136527975|Q136527975]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/rorlih-azade-ajsha razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/rorlih-azade-ajsha] |- | style='text-align:right'| 83 | [[Файл:Ramparts-azov-fortress.jpg|center|128px]] | [[Азак]] | Россиядә шәһәр, Дон елгасының Азак (Азов) диңгезенә койган тамагында урнашкан | [[:d:Q102762|Q102762]] | [[:commons:Category:Azov|Azov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/azak razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/azak] |- | style='text-align:right'| 84 | | [[Азалак]] | Татарстанның Сарман районындагы авыл, Минзәлә елгасы буенда, Сарман авылыннан 10 км төньяктарак урнашкан | [[:d:Q13202992|Q13202992]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/azalakovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/azalakovo] |- | style='text-align:right'| 85 | | [[Азат (Аксубай районы)|Азат]] | Татарстанның Аксубай районындагы авыл. Шәһәр тибындагы Аксубай поселогыннан 10 км көньяк-көнбатыштарак, Кече Сөлчә елгасының сул кушылдыгы буенда урнашкан | [[:d:Q13202997|Q13202997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/azat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/azat] |- | style='text-align:right'| 86 | | [[Азат Аббасов]] | татар опера җырчысы, тенор, ССРБ халык артисты | [[:d:Q2393110|Q2393110]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abbasov-azat-zinnt-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abbasov-azat-zinnt-uly] |- | style='text-align:right'| 87 | | [[Азат Алимов]] | эпизоотолог, микробиолог | [[:d:Q136702112|Q136702112]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/alimov-azat-mirgasimovich razdely/nauka/personalii/alimov-azat-mirgasimovich] |- | style='text-align:right'| 88 | | [[«Азат ватан» журналы|Азат Ватан]] | Иҗтимагый-сәяси, әдәби-нәфис журнал (1952-1953, Мюнхен, татар-рус) | [[:d:Q13202859|Q13202859]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-vatan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-vatan] |- | style='text-align:right'| 89 | | [[Азат Себер (газета)|Азат Себер]] | татарча иҗтимагый-сәяси, әдәби гәҗит (1919-36, Омск/Новосибирск) | [[:d:Q20572004|Q20572004]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-seber razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-seber] |- | style='text-align:right'| 90 | | [[Азат (газета)|Азат халык]] | татарча атналык иҗтимагый-сәяси һәм әдәби газета (1906, Казан) | [[:d:Q13202861|Q13202861]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk] |- | style='text-align:right'| 91 | | [[Азат халык (гәҗит)|Азат халык]] | татарча иҗтимагый-сәяси атналык газета (Әстерхан, 1917) | [[:d:Q52732750|Q52732750]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-halyk-1] |- | style='text-align:right'| 92 | | [[Азат ханым (журнал)|Азат ханым]] | татарча әдәби-иҗтимагый, фәнни-педагогик хатын-кызлар журналы (Әстерхан, 1917-1918) | [[:d:Q52732817|Q52732817]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hanym razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-hanym] |- | style='text-align:right'| 93 | | [[Азат шәрекъ (журнал)|Азат Шәрекъ]] | Татар мөһаҗирләре журналы (Берлин, 1923) | [[:d:Q52733028|Q52733028]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-shrek razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/azat-shrek] |- | style='text-align:right'| 94 | | [[Азат Әхмәдуллин]] | татар әдәбият белгече һәм тәнкыйтьче, филология фәннәре докторы, профессор | [[:d:Q13203001|Q13203001]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmdullin-azat-gyjlmulla-uly razdely/nauka/personalii/hmdullin-azat-gyjlmulla-uly] |- | style='text-align:right'| 95 | | [[Азатлык радиосы]] | | [[:d:Q4452449|Q4452449]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/radio/azatlyk razdely/sredstva-massovoj-informacii/radio/azatlyk] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Файл:Azelino culture costume.jpg|center|128px]] | [[Азелино мәдәнияте]] | Тимер гасырда (якынча III–VII йөзләр) Идел – Нократ елгалары арасында яшәүчеләргә нисбәтле археологик культура | [[:d:Q4058231|Q4058231]] | [[:commons:Category:Azelino culture|Azelino culture]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/azelino-kulturasy razdely/istoriya/drevnyaya-istoriya/arheologik-kulturalar/azelino-kulturasy] |- | style='text-align:right'| 97 | | [[Азиз Акҗигитов]] | Советлар Берлеге Каһарманы | [[:d:Q4059472|Q4059472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akegetov-aziz-haryas-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akegetov-aziz-haryas-uly] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:Императорская Казанская гимназия.jpg|center|128px]] | [[Азия матбагасы (Казан)|Азия матбагасы]] | Казандагы типография | [[:d:Q66110659|Q66110659]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/aziya-basmahanse razdely/kultura/nshriyatlar/aziya-basmahanse] |- | style='text-align:right'| 99 | | ''[[:d:Q140838455|Азия музыка журналы]]'' | Әстерханда 1816-1818да рус телендә чыккан периодик литографик басма, Россия империясендә музыкага багышланган һәм ноталы беренче журнал | [[:d:Q140838455|Q140838455]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aziatskij-muzykalnyj-zhurnal razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/aziatskij-muzykalnyj-zhurnal] |- | style='text-align:right'| 100 | | [[Азнакай]] | Татарстанның көньяк-көнчыгышында Эстәрле елгасы буенда урнашкан шәһәр (1987), Азнакай районының үзәге | [[:d:Q102755|Q102755]] | [[:commons:Category:Aznakayevo|Aznakayevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aznakaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aznakaj] |- | style='text-align:right'| 101 | | ''[[:d:Q140838804|Азнакай аучылык тыюлыгы]]'' | Татарстанның Азнакай районының үзәк өлешендә 1978 елда булдырылган махсус статуслы территория | [[:d:Q140838804|Q140838804]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/aznakaj-auchylyk-tyyulygy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/aznakaj-auchylyk-tyyulygy] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Файл:Chatyr-tau.jpg|center|128px]] | [[Азнакай районы]] | | [[:d:Q2988097|Q2988097]] | [[:commons:Category:Aznakayevsky District|Aznakayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aznakaj-rajony municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aznakaj-rajony] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Здание Азовско-Донского банка, 1913 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4058430|Азов-Дон банкы]]'' | Россия империясенең иң эре акционерлык-коммерция банкларының берсе | [[:d:Q4058430|Q4058430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/banki/azov-don-banky razdely/ekonomika/banki/azov-don-banky] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Файл:Azurite-Malachite-188417.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108212|азурит]]'' | карбонатлар классы минералы | [[:d:Q108212|Q108212]] | [[:commons:Category:Azurite|Azurite]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/azurit razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/azurit] |- | style='text-align:right'| 105 | | [[Аитзәк Аитов]] | татар шагыйре | [[:d:Q13203006|Q13203006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/aitov-aitzk razdely/kultura/literatura/shheslr/aitov-aitzk] |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q140839839|Аитовлар]]'' | Казан сәүдәгәрләре, эшмәкәрләре һәм җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q140839839|Q140839839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar] |- | style='text-align:right'| 107 | | ''[[:d:Q140839913|Аитовлар]]'' | татар дворяннары нәселе | [[:d:Q140839913|Q140839913]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar-1 razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitovlar-1] |- | style='text-align:right'| 108 | | [[Айдар Хафиз|Ай­дар Ха­физ]] | | [[:d:Q13203046|Q13203046]] | [[:commons:Category:Aydar Hafizov|Aydar Hafizov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hafizov-ajdar-sadrievich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hafizov-ajdar-sadrievich] |- | style='text-align:right'| 109 | | [[Айбаш (Татарстан)|Айбаш]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q3626668|Q3626668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ajbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ajbash] |- | style='text-align:right'| 110 | | [[Айдар (Теләче районы)|Айдар]] | Татарстанның Теләче районындагы авыл | [[:d:Q18396327|Q18396327]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/ajdarovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/ajdarovo] |- | style='text-align:right'| 111 | | [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] | | [[:d:Q13203054|Q13203054]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/ajdar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/ajdar] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:Айдар Беляев 2015.jpg|center|128px]] | [[Айдар Беляев]] | автоузышчы, Россиянең халыкара класслы спорт остасы (1997) | [[:d:Q63307261|Q63307261]] | [[:commons:Category:Aidar Belyayev|Aidar Belyayev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/personalii/belyaev-ajdar-raisovich razdely/sport/personalii/belyaev-ajdar-raisovich] |- | style='text-align:right'| 113 | | [[Айдар Сәлимгәрәев]] | «Татмедиа» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы җитәкчесе | [[:d:Q86002781|Q86002781]] | [[:commons:Category:Aydar Salimgaraev|Aydar Salimgaraev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/salimgaraev-ajdar-saitgaraevich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/salimgaraev-ajdar-saitgaraevich] |- | style='text-align:right'| 114 | | [[Айдар Фәйзрахманов]] | опера җырчысы (лирик тенор) | [[:d:Q25555517|Q25555517]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/fajzrahmanov-ajdar-fathrahmanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/fajzrahmanov-ajdar-fathrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 115 | | [[Айдар хан]] | Идел буе Болгары ханы (815-865) | [[:d:Q13203055|Q13203055]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ajdar-han razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ajdar-han] |- | style='text-align:right'| 116 | | [[Айдар Әхмәтов]] | балет артисты, Татарстанның халык артисты (1995) | [[:d:Q86004099|Q86004099]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hmtov-ajdar-mansur-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hmtov-ajdar-mansur-uly] |- | style='text-align:right'| 117 | [[Файл:Aydar Akhatov (Germany, 2010).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13493642|Айдар Әхәтов]]'' | Россия икътисадчысы, эколог | [[:d:Q13493642|Q13493642]] | [[:commons:Category:Aydar Akhatov|Aydar Akhatov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/ahatov-ajdar-gabdulhaevich razdely/nauka/personalii/ahatov-ajdar-gabdulhaevich] |- | style='text-align:right'| 118 | | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | артист, нәфис сүз остасы, эстрада режиссеры (1928-2010) | [[:d:Q13203061|Q13203061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arslanov-ajrat-grj-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arslanov-ajrat-grj-uly] |- | style='text-align:right'| 119 | | [[Айталан]] | Татарстанның Алабуга районы авылы | [[:d:Q13203067|Q13203067]] | [[:commons:Category:Aytalan|Aytalan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/ajtalan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/ajtalan] |- | style='text-align:right'| 120 | | [[Айтугановлар]] | Казан сәүдәгәрләре, җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q61135860|Q61135860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/ajtuganovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/ajtuganovlar] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:Grass carp portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q76098|ак амур]]'' | карплар гаиләлегеннән төче су балыгы | [[:d:Q76098|Q76098]] | [[:commons:Category:Ctenopharyngodon idella|Ctenopharyngodon idella]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-amur razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-amur] |- | style='text-align:right'| 122 | [[Файл:(Gemeine Steinpilz) Boletus edulis.jpg|center|128px]] | [[Ак гөмбә]] | | [[:d:Q19740|Q19740]] | [[:commons:Category:Boletus edulis|Boletus edulis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/ak-gmb razdely/priroda/gmblr/ak-gmb] |- | style='text-align:right'| 123 | | [[Ак идел (газета)]] | Уфада иске татарча чыккан иҗтимагый-сәяси газета (1919) | [[:d:Q20613311|Q20613311]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-idel razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-idel] |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q140674375|Ак күбек]]'' | Алтай төркиләре һәм нугайларда таралган шул исемдәге дастанның Себер татарларындагы версиясе | [[:d:Q140674375|Q140674375]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/ak-kbek razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/ak-kbek] |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Large White Butterfly (42054744).jpeg|center|128px]] | [[ак күбәләкләр]] | | [[:d:Q41559|Q41559]] | [[:commons:Category:Pieridae|Pieridae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-kblklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ak-kblklr] |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:Озеро Белобезводное.jpg|center|128px]] | [[Ак күл (Идел-Кама тыюлыгы)]] | | [[:d:Q4082118|Q4082118]] | [[:commons:Category:Belo-Bezvodnoe Lake|Belo-Bezvodnoe Lake]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/ak-kl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/ak-kl] |- | style='text-align:right'| 127 | [[Файл:OTMAA on the White Flower Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124356002|Ак ромашка көне]]'' | 1911-1917 Россия империясендә һәм 1998 кабат РФта туберкулёз һәм башка хәйрия максатларга акча җыю акциясе | [[:d:Q124356002|Q124356002]] | [[:commons:Category:White Flower Day|White Flower Day]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/belaya-romashka razdely/zdravoohranenie/belaya-romashka] |- | style='text-align:right'| 128 | | ''[[:d:Q140676240|Ак Сарай]]'' | Алтын Урда шәһәрчелеге, Идел кушылдыгы Ахтүбә елгасының сул ярында, Әстерхан өлкәсенең Хәрабәле районы Лапас авылы буенда урнашкан | [[:d:Q140676240|Q140676240]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-saraj razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-saraj] |- | style='text-align:right'| 129 | | ''[[:d:Q2553863|Ак Урда]]'' | Алтын Урда дәүләтенең уң канаты атамасы | [[:d:Q2553863|Q2553863]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/ak-urda razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/ak-urda] |- | style='text-align:right'| 130 | | [[Акчишмə (Арча районы)|Ак Чишмə]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q13203103|Q13203103]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ak-chishm razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/ak-chishm] |- | style='text-align:right'| 131 | | ''[[:d:Q739672|ак шигырь]]'' | силлабик һәм силлабо-тоник шигырь төзелешендә рифмалашмаган шигырь | [[:d:Q739672|Q739672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/belyj-stih razdely/kultura/literatura/belyj-stih] |- | style='text-align:right'| 132 | | [[Ак юл (журнал, 1967)|Ак юл]] | Финляндиядә чыккан татар журналы (1964-1977) | [[:d:Q52733167|Q52733167]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ak-yul-1] |- | style='text-align:right'| 133 | | [[Академия бистәсе]] | Казанның юкка чыккан бистәсе (XIX-XX гасыр) | [[:d:Q41024679|Q41024679]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/akademiya-bistse razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/akademiya-bistse] |- | style='text-align:right'| 134 | [[Файл:AnthingAkademiki.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059167|Академия экспедицияләре]]'' | XVIII йөз башыннан Петербург Фәннәр академиясе тарафыннан Россия империясенең аерым төбәкләрен, табигать байлыкларын, халкын, тарихи истәлекләрне һ.б. өйрәнү өчен оештырылган фәнни экспедицияләр | [[:d:Q4059167|Q4059167]] | [[:commons:Category:Academic expeditions in Russia|Academic expeditions in Russia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/akademiya-ehkspediciyalre razdely/nauka/akademiya-ehkspediciyalre] |- | style='text-align:right'| 135 | | [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)|Акбаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Димнең (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q756514|Q756514]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/akbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/akbash] |- | style='text-align:right'| 136 | [[Файл:Акбаш авылы.jpg|center|128px]] | [[Акбаш (Татарстан)|Акбаш]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q4059381|Q4059381]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/akbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/akbash] |- | style='text-align:right'| 137 | | [[Акбаш тимер юл станциясе бистәсе]] | | [[:d:Q4059379|Q4059379]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akbash] |- | style='text-align:right'| 138 | | [[Акбулат (Татарстан)|Акбулат]] | Татарстанның Чистай районы авылы | [[:d:Q20572879|Q20572879]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/akbulatovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/akbulatovo] |- | style='text-align:right'| 139 | | [[Акбүре]] | Татарстанның Яңа Чишмә районы авылы | [[:d:Q20572898|Q20572898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/akbure razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/akbure] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Файл:Dolceacqua43 - Artista locale mentre dipinge un acquarello.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50030|акварель]]'' | рәсем техникасы | [[:d:Q50030|Q50030]] | [[:commons:Category:Water color|Water color]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/akvarel razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/akvarel] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Файл:Calla palustris1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1945962|акканат]]'' | күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q1945962|Q1945962]] | [[:commons:Category:Calla|Calla]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/akkanat razdely/priroda/rastitelnost/akkanat] |- | style='text-align:right'| 142 | [[Файл:Bilhorod Dnistrovskyi.jpg|center|128px]] | [[Аккирмән]] | Украинаның Одесса өлкәсендәге шәһәр | [[:d:Q672990|Q672990]] | [[:commons:Category:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-kirmn razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-kirmn] |- | style='text-align:right'| 143 | | [[Аккирәй]] | Татарстанның Чирмешән районындагы авыл | [[:d:Q18764672|Q18764672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/cheremshanskij-rajon-1/akkireevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/cheremshanskij-rajon-1/akkireevo] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Файл:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | [[аккошлар]] | | [[:d:Q29564928|Q29564928]] | [[:commons:Category:Cygnus|Cygnus]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akkoshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akkoshlar] |- | style='text-align:right'| 145 | | [[Аккүбәк]] | Әстерхан ханы (1532–1533, 1545–1550) | [[:d:Q3817428|Q3817428]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ak-kbek-han razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/ak-kbek-han] |- | style='text-align:right'| 146 | | [[Аккүз (Актаныш районы)]] | | [[:d:Q4059647|Q4059647]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/akkz razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/akkz] |- | style='text-align:right'| 147 | | [[Аккүл (Буа районы)|Аккүл]] | Татарстанның Буа районындагы авыл | [[:d:Q13203082|Q13203082]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/akkl razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/akkl] |- | style='text-align:right'| 148 | | [[Аккүл (Лениногорск районы)|Аккүл]] | Татарстанның Лениногорск районы авылы | [[:d:Q13203083|Q13203083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/akkul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/akkul] |- | style='text-align:right'| 149 | | [[Аккүл Бигәнәй]] | Татарстанның Саба районы авылы | [[:d:Q20572958|Q20572958]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/akkul-bigenej razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/akkul-bigenej] |- | style='text-align:right'| 150 | | [[Акман (Мамадыш районы)|Акман]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q19810972|Q19810972]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/ahmanovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/ahmanovo] |- | style='text-align:right'| 151 | | [[Аксай (Татарстан)|Аксай]] | Татарстанның Бөгелмә районы бистәсе | [[:d:Q13203085|Q13203085]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/aksaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/aksaj] |- | style='text-align:right'| 152 | | [[Аксакүл]] | Татарстанның Ютазы районы бистәсе | [[:d:Q18764676|Q18764676]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/aksa-kul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/aksa-kul] |- | style='text-align:right'| 153 | | [[Аксар]] | Татарстанның Зәй районы авылы | [[:d:Q19810797|Q19810797]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aksar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aksar] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Файл:Axyris amaranthoides 91410184.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8210649|Аксирис]]'' | алабутачалар биологик гәйләлегеннән берьеллык үләннәр ыругы | [[:d:Q8210649|Q8210649]] | [[:commons:Category:Axyris|Axyris]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/aksiris razdely/priroda/rastitelnost/aksiris] |- | style='text-align:right'| 155 | | [[Аксу (Буа районы)|Аксу]] | Буа районы авылы (Татарстан, Россия) | [[:d:Q19810798|Q19810798]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/aksu razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/aksu] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:Весна. Татария. Аксубаево. Май 2013 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Аксубай]] | Татарстанның Аксубай районы административ үзәге, шәһәр тибындагы бистә | [[:d:Q4059962|Q4059962]] | [[:commons:Category:Aksubayevo|Aksubayevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aksubaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/aksubaj] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Файл:Сельский пейзаж. Старая Кереметь. Татария. Июнь 2013 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Аксубай районы]] | Татарстанның көньягындагы муниципаль район | [[:d:Q594218|Q594218]] | [[:commons:Category:Aksubayevsky District|Aksubayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 158 | | [[Аксубай универсаль технологияләр техникумы]] | | [[:d:Q31444463|Q31444463]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aksubaevskij-tekhnikum-universalnyh-tekhnologij razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aksubaevskij-tekhnikum-universalnyh-tekhnologij] |- | style='text-align:right'| 159 | | [[Аксубай урман заводы поселогы]] | Татарстанның Аксубай районы бистәсе | [[:d:Q13203088|Q13203088]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-agach-eshkrt-zavody-poselogy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/aksubaj-agach-eshkrt-zavody-poselogy] |- | style='text-align:right'| 160 | | [[Аксумла (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Аксумла]] | Татарстан елгасы (22.4 км), Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4059965|Q4059965]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aksumla razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aksumla] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Файл:ДК Аксумла.jpg|center|128px]] | [[Аксумла (авыл)|Аксумла]] | Татарстанның Норлат районы авылы | [[:d:Q8270111|Q8270111]] | [[:commons:Category:Aksumla, Tatarstan|Aksumla, Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/aksumla razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlatskij-rajon-1/aksumla] |- | style='text-align:right'| 162 | | [[Аксумла (елга)|Аксумла]] | Татарстан елгасы (12.9 км), Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q20622778|Q20622778]] | | |- | style='text-align:right'| 163 | | [[Актай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягында Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q2671625|Q2671625]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktaj] |- | style='text-align:right'| 164 | | [[Актаныш]] | Татарстанның Актаныш районы административ үзәге, авыл | [[:d:Q2045264|Q2045264]] | [[:commons:Category:Aktanysh|Aktanysh]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh] |- | style='text-align:right'| 165 | | ''[[:d:Q140835808|Актаныш нефть чыганагы]]'' | Татарстанның Актаныш районында 1963 елда ачылган, 1995тән эшләтелгән нефть ятмасы. Татар гөмбәзенең көньяк өлешендә, төньяк-көнчыгышка карый | [[:d:Q140835808|Q140835808]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/aktanysh-neft-chyganagy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/aktanysh-neft-chyganagy] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Файл:Aktanyshsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Актаныш районы]] | Татарстанның иң көнчыгыштагы районы | [[:d:Q621068|Q621068]] | [[:commons:Category:Aktanyshsky District|Aktanyshsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanysh-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 167 | | [[Актаныш технология техникумы]] | | [[:d:Q31444461|Q31444461]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aktanyshskij-tekhnologicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/aktanyshskij-tekhnologicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 168 | | [[Актанышбаш]] | Татарстанның Актаныш районы авылы | [[:d:Q4060060|Q4060060]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanyshbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/aktanyshbash] |- | style='text-align:right'| 169 | | [[Актау (Чистай районы)|Актау]] | Татарстанның Чистай районы авылы | [[:d:Q13203094|Q13203094]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/belaya-gora razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chistopolskij-rajon-1/belaya-gora] |- | style='text-align:right'| 170 | | [[Акташ (елга)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q4060083|Q4060083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aktash] |- | style='text-align:right'| 171 | | [[Акташ районы]] | ТАССРның 1930-1959 еллар районы, административ үзәге бүгенге көн Әлмәт районындагы Акташ тимер юл станциясе тирәсендәге Урыс Акташы авылы | [[:d:Q4060078|Q4060078]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorial-bermleklr/aktash-rajony razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorial-bermleklr/aktash-rajony] |- | style='text-align:right'| 172 | [[Файл:Озеро "Акташский Провал".jpg|center|128px]] | [[Акташ Упкыны]] | Татарстанның (РФ) Әлмәт районындагы карст күле | [[:d:Q4060076|Q4060076]] | [[:commons:Category:Aktashsky Proval Lake|Aktashsky Proval Lake]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/relef/aktash-upkyny razdely/priroda/relef/aktash-upkyny] |- | style='text-align:right'| 173 | | [[Актаҗик]] | Татарстанның Менделеевск районындагы мари авылы | [[:d:Q10990252|Q10990252]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/aktaziki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/aktaziki] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Файл:Contios en de Nachtvorst - GVH (81).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q222749|актерлык сәнгате]]'' | башкарма сәнгатьләр өлкәсендә һөнәри иҗат төре; актерның сәхнә образы тудырып, аны драма, опера, балет спектакльләрендә гәүдәләндерүе | [[:d:Q222749|Q222749]] | [[:commons:Category:Acting|Acting]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/akterlyk-sngate razdely/kultura/iskusstvo/teatr/akterlyk-sngate] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Файл:Butterbur.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q830156|актояк]]'' | оешма чәчәклеләр гаиләлегеннән күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q830156|Q830156]] | [[:commons:Category:Petasites|Petasites]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/aktoyak razdely/priroda/rastitelnost/aktoyak] |- | style='text-align:right'| 176 | | [[Актүбә (Азнакай районы)|Актүбә]] | Татарстанның Азнакай районы шәһәр тибындагы бистәсе | [[:d:Q2045425|Q2045425]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aktb razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/aktb] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Разлив Ахтубы и Ашулука.jpg|center|128px]] | [[Актүбә районы]] | Әстерхан өлкәсенең муниципаль районы | [[:d:Q2641435|Q2641435]] | [[:commons:Category:Akhtubinsky District|Akhtubinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/astrahanskaya-oblast/ahtubinskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/astrahanskaya-oblast/ahtubinskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Файл:Acupuncture1-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q121713|акупунктура]]'' | нерв авыруларын, аллергияне рефлектор ысул белән дәвалау | [[:d:Q121713|Q121713]] | [[:commons:Category:Acupuncture|Acupuncture]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/akupunktura razdely/zdravoohranenie/akupunktura] |- | style='text-align:right'| 179 | | ''[[:d:Q30895774|акустик парамагнетик резонанс]]'' | даими магнит кырына урнаштырылган каты җисемнең билгеле бер ешлыктагы акустик тирбәнеш энергиясен сайлап йоту күренеше | [[:d:Q30895774|Q30895774]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/akustik-paramagnetik-rezonans razdely/nauka/akustik-paramagnetik-rezonans] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Файл:Midwife check-up.jpg|center|128px]] | [[Акушерлык|акушерлык һәм гинекология]] | йөклелек һәм бала табуга бәйле клиник медицина өлкәсе, бердәм фәнни дисциплина һәм һөнәри тармак | [[:d:Q20862341|Q20862341]] | [[:commons:Category:Midwifery|Midwifery]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/akusherlyk-m-ginekologiya razdely/zdravoohranenie/akusherlyk-m-ginekologiya] |- | style='text-align:right'| 181 | | [[Акхуҗа]] | Татарстанның Апас районы авылы | [[:d:Q18764622|Q18764622]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/apas-rajony/akhua razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/apas-rajony/akhua] |- | style='text-align:right'| 182 | | [[акциз]] | киң куллану товарлары бәясенә кертелгән турыдан-туры булмаган салым төре | [[:d:Q159579|Q159579]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akciz razdely/ekonomika/akciz] |- | style='text-align:right'| 183 | | [[акционерлык җәмгыяте]] | устав капиталы билгеле бер сандагы акцияләргә (өлешләргә) бүленгән бизнес оешмасы (корпорация) | [[:d:Q134161|Q134161]] | [[:commons:Category:Joint-stock companies|Joint-stock companies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akcionerlyk-mgyyate razdely/ekonomika/akcionerlyk-mgyyate] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Файл:Greyhound stock certificate.jpg|center|128px]] | [[Aksiä (iqtisad)|акция]] | кыйммәтле кәгазь | [[:d:Q11692|Q11692]] | [[:commons:Category:Stocks|Stocks]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/akciya razdely/ekonomika/akciya] |- | style='text-align:right'| 185 | | ''[[:d:Q140835656|Акча]]'' | Уфа шәһәрендәге татар нәшрияты (1905-1907) | [[:d:Q140835656|Q140835656]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/akcha razdely/kultura/nshriyatlar/akcha] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Файл:Great Black Backed Gull, Fowey, Cornwall - UK, July 25 2012. (7668580890).jpg|center|128px]] | [[Акчарлаклар|Акчарлак кошлар]] | кошлар семьялыгы | [[:d:Q27589|Q27589]] | [[:commons:Category:Laridae|Laridae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akcharlak-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/akcharlak-koshlar] |- | style='text-align:right'| 187 | | [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Әлмәт районы Бишмунча авыл җирлегенә керүче авыл | [[:d:Q13203101|Q13203101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Файл:Ak-Chishma village Yutazinsky district.jpg|center|128px]] | [[Акчишмə (Ютазы районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764647|Q18764647]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-chishma razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-chishma] |- | style='text-align:right'| 189 | | [[Акчишмə (Әлмәт районы)|Акчишмə]] | Татарстанның Әлмәт районы Яңа Кәшер авыл җирлегенә керүче авыл | [[:d:Q19810787|Q19810787]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/lmt-rajony/akchishm-1] |- | style='text-align:right'| 190 | | [[Акчишмә (Мамадыш районы)|Акчишмә]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18766648|Q18766648]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/belyj-klyuch razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/belyj-klyuch] |- | style='text-align:right'| 191 | | [[Акчуриннар]] | би-морзалар нәселе; Сембер губернасы сәүдәгәр-эшмәкәрләре, Сембер губернасында постау җитештерүне оештыручылар, җәмәгать эшлеклеләре | [[:d:Q4060317|Q4060317]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchuriny razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchuriny] |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q140839583|Акчуриннарның китапханә-кыйраәтханәсе]]'' | Сембер губернасының Карсун өязе Гурьевка бистәсендә (хәзер Барыш шәһәре) 1913-1917 эшләгән гавами китапханә, уку залы | [[:d:Q140839583|Q140839583]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteka-chitalnya-akchurinyh razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteka-chitalnya-akchurinyh] |- | style='text-align:right'| 193 | | ''[[:d:Q140839501|Акчуриннарның шәхси китапханәләре]]'' | Акчуриннар нәселе вәкилләренең 1880 еллардан ХХ йөзнең беренче унъеллыкларына кадәр тупланган хосусый китапханәләре | [[:d:Q140839501|Q140839501]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh] |- | style='text-align:right'| 194 | | [[Акшуат]] | Татарстанның Бөгелмә районы авылы | [[:d:Q13203106|Q13203106]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akshuat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/akshuat] |- | style='text-align:right'| 195 | | [[Акъегет (Яшел Үзән районы)|Акъегет]] | Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл | [[:d:Q13203109|Q13203109]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/akzigitovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/akzigitovo] |- | style='text-align:right'| 196 | | [[Акъюл]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764649|Q18764649]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-yul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/ak-yul] |- | style='text-align:right'| 197 | | [[Акъяр (Яңа Чишмә районы)|Акъяр]] | Татарстанның Яңа Чишмә районы авылы | [[:d:Q13203110|Q13203110]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/azeevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/novosheshminskij-rajon-1/azeevo] |- | style='text-align:right'| 198 | | [[Алабакүл]] | Татарстанның Ютазы районы авылы | [[:d:Q18764780|Q18764780]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/alabakul razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/alabakul] |- | style='text-align:right'| 199 | | [[Алабирде]] | Татарстанның Тәтеш районы авылы | [[:d:Q4060373|Q4060373]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alaberdino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alaberdino] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Файл:Shishkinskiye prudy (park in Elabuga)-14.jpg|center|128px]] | [[Алабуга]] | Россия шәһәре, Татарстанның Алабуга районының административ үзәге | [[:d:Q135650|Q135650]] | [[:commons:Category:Elabuga|Elabuga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/elabuga razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/elabuga] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Файл:Elabuga ul kazanskaya.jpg|center|128px]] | [[Алабуга медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q25555833|Q25555833]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 202 | | [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | | [[:d:Q25555754|Q25555754]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskij-kolledzh-kultury-i-iskusstv razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/elabuzhskij-kolledzh-kultury-i-iskusstv] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Файл:Панорама, открывающаяся с Чёртого городища, Елабуга.jpg|center|128px]] | [[Алабуга районы]] | | [[:d:Q2220404|Q2220404]] | [[:commons:Category:Elabuzhsky District|Elabuzhsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/alabuga-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/alabuga-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 204 | | [[Алабуга Суворов хәрби училищесы]] | Алабугадагы (ТР, РФ) хәрби уку йорты | [[:d:Q4174505|Q4174505]] | [[:commons:Category:Suvorov Military School in Elabuga|Suvorov Military School in Elabuga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/elabuzhskaya-specialnaya-srednyaya-shkola-milicii razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/elabuzhskaya-specialnaya-srednyaya-shkola-milicii] |- | style='text-align:right'| 205 | | [[Алан (елга)|Алан]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кушай елгасының (Дала Зәенең бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1095687|Q1095687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/alan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/alan] |- | style='text-align:right'| 206 | | [[Алан (Теләче районы)|Алан]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q3626636|Q3626636]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan] |- | style='text-align:right'| 207 | | [[Алан (Балтач районы)|Алан]] | Татарстанның Балтач районы авылы | [[:d:Q13203120|Q13203120]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/alan] |- | style='text-align:right'| 208 | | [[Алан (Арча районы)|Алан]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q18764789|Q18764789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alan] |- | style='text-align:right'| 209 | | [[Алан (Мамадыш районы)|Алан]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18764791|Q18764791]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/alan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/alan] |- | style='text-align:right'| 210 | | [[Алан Елга]] | Татарстанның Саба районы авылы | [[:d:Q18764787|Q18764787]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/alan-elga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/alan-elga] |- | style='text-align:right'| 211 | | [[Алан Җөри|Алан Җөри (Казаклар)]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q18764788|Q18764788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan-zire razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alan-zire] |- | style='text-align:right'| 212 | | [[Алан-Бәксәр]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q18764786|Q18764786]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alan-bekser razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alan-bekser] |- | style='text-align:right'| 213 | | [[Алан-Полян]] | Татарстанның Балык Бистәсе районы авылы | [[:d:Q13416206|Q13416206]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/alan-polyan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/alan-polyan] |- | style='text-align:right'| 214 | | [[Алань]] | Татарстанның Түбән Кама районы юкка чыккан авылы (территориясе бүген Түбән Кама өлеше) | [[:d:Q13203135|Q13203135]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/alan razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/alan] |- | style='text-align:right'| 215 | [[Файл:Reconstuction power line Bakhtay-Zakuley in Inkutsk region 35.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q940996|Алар районы]]'' | Россиянең Иркутск өлкәсендәге муниципаль районы | [[:d:Q940996|Q940996]] | [[:commons:Category:Alarsky District|Alarsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/irkutskaya-oblast/alarskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/irkutskaya-oblast/alarskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 216 | | [[Алат даругасы]] | XV-XVI гасыр Казан ханлыгының административ-территориаль берәмлеге | [[:d:Q13203126|Q13203126]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/alat-darugasy razdely/istoriya/srednie-veka/alat-darugasy] |- | style='text-align:right'| 217 | | [[Алат спиртзаводы]] | Татарстанның Биектау районы авылы | [[:d:Q18764796|Q18764796]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alatskij-spirtzavod razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/alatskij-spirtzavod] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Файл:Alafuzov Theater (2022-06-24) 01.jpg|center|128px]] | [[Алафузов театры|Алафузов театры бинасы]] | Казандагы XIX гасыр азагының тарихи һәм архитектура истәлеге | [[:d:Q55698467|Q55698467]] | [[:commons:Category:Alafuzov Theater|Alafuzov Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/alafuzov-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/alafuzov-teatry] |- | style='text-align:right'| 219 | | ''[[:d:Q140865744|Алафузовлар завод-фабрикаларының сәүдә-сәнәгать ширкәте]]'' | Казан акционерлык җәмгыяте (1894-1918) | [[:d:Q140865744|Q140865744]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/alafuzovskih-fabrik-i-zavodov-torgovo-promyshlennoe-obshchestvo razdely/istoriya/novoe-vremya/alafuzovskih-fabrik-i-zavodov-torgovo-promyshlennoe-obshchestvo] |- | style='text-align:right'| 220 | | [[Албаба]] | Татарстанның Яшел Үзән районы авылы | [[:d:Q13203136|Q13203136]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba] |- | style='text-align:right'| 221 | | [[Албаба тимер юл разъезды бистәсе|Албаба]] | Татарстанның Яшел Үзән районындагы тимер юл разъезды бистәсе | [[:d:Q18776590|Q18776590]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/albaba-1] |- | style='text-align:right'| 222 | | [[Албай]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q4060577|Q4060577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/albaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/albaj] |- | style='text-align:right'| 223 | | [[Алга (Бөгелмә районы)|Алга]] | Татарстанның Бөгелмә районы бистәсе | [[:d:Q18764802|Q18764802]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/alga] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Файл:Alga Village Mosque.jpg|center|128px]] | [[Алга (Сарман районы)|Алга]] | Татарстанның Сарман районы авылы | [[:d:Q18764804|Q18764804]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sarmanovskij-rajon-1/alga] |- | style='text-align:right'| 225 | | [[Алга (Теләче районы)|Алга]] | Татарстанның Теләче районы авылы | [[:d:Q18764805|Q18764805]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tyulyachinskij-rajon-1/alga] |- | style='text-align:right'| 226 | | [[Алга (Аксубай районы)|Алга]] | Татарстанның Аксубай районы авылы | [[:d:Q19924133|Q19924133]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/alga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aksubaj-rajony/alga] |- | style='text-align:right'| 227 | | [[Алга (газета)|Алга]] | татарча иҗтимагый-сәяси газета, РСДРП(б)ның Уфа комитеты органы (1917) | [[:d:Q20572195|Q20572195]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga] |- | style='text-align:right'| 228 | | [[Алга (гәҗит, Ырынбур)|Алга]] | РКП(б) Ырынбур губкомының татарча иҗтимагый-сәяси газетасы (1919) | [[:d:Q52790805|Q52790805]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-1] |- | style='text-align:right'| 229 | | [[Алга (гәҗит, Сарапул)|Алга]] | Сарапулда чыккан татарча иҗтимагый-сәяси газета (1919-1920) | [[:d:Q52790955|Q52790955]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-2 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-2] |- | style='text-align:right'| 230 | | [[Алга-Көек|Алга Көек]] | Татарстанның Арча районы авылы | [[:d:Q18764801|Q18764801]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alga-kek razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/alga-kek] |- | style='text-align:right'| 231 | | [[Алга таба (гәҗит)|Алга таба]] | Алабугадагы татарча газета (1919) | [[:d:Q52791313|Q52791313]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-taba razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-taba] |- | style='text-align:right'| 232 | | [[Алга, дошман өстенә!]] | Калинин фронтының татарча газетасы (1942-1945) | [[:d:Q20573241|Q20573241]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-doshman-ehstene razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/alga-doshman-ehstene] |- | style='text-align:right'| 233 | | [[Алгай]] | Татарстанның Мамадыш районы авылы | [[:d:Q18764806|Q18764806]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/algaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/algaevo] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Файл:Quadratic formula.svg|center|128px]] | [[алгебра]] | математика фәненең бер бүлеге; санлы системаларның гомуми үзлекләрен, хәреф тамгалары кулланып төзелгән тигезләмәләр ярдәмендә мәсьәләләр чишүнең гомуми ысулларын өйрәнә | [[:d:Q3968|Q3968]] | [[:commons:Category:Algebra|Algebra]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/algebra razdely/nauka/algebra] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Файл:Автомобильный мост через реку Алдан в Томмоте.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q593548|Алдан районы]]'' | Саха-Якутиянең административ-территориаль берәмлеге | [[:d:Q593548|Q593548]] | [[:commons:Category:Aldansky District|Aldansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-saha/aldanskij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-saha/aldanskij-rajon] |- | style='text-align:right'| 236 | [[Файл:SiltstoneUSGOV.jpg|center|128px]] | [[алевролит]] | утырма тау токымы | [[:d:Q565731|Q565731]] | [[:commons:Category:Siltstone|Siltstone]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/alevrolit razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/alevrolit] |- | style='text-align:right'| 237 | | [[Алик Аланы|Алекина Поляна]] | Татарстанның Тәтеш районы авылы | [[:d:Q18764819|Q18764819]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alekina-polyana razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tetyushskij-rajon-1/alekina-polyana] |- | style='text-align:right'| 238 | [[Файл:Александр Агабабов.gif|center|128px]] | [[Александр Агабабов]] | офтальмолог, медицина докторы (1893), профессор (1905) | [[:d:Q64869355|Q64869355]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/agababov-aleksandr-grigorevich razdely/nauka/personalii/agababov-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q140889277|Александр Аганин]]'' | математик, физика-математика фәннәре докторы (2000), ТРның атказанган фән эшлеклесе (2005) | [[:d:Q140889277|Q140889277]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/aganin-aleksandr-alekseevich razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/aganin-aleksandr-alekseevich] |- | style='text-align:right'| 240 | | [[Александр Алга]] | чуаш шагыйре, тәрҗемәчесе, әдәби тәнкыйтьче, Чуаш АССРның халык шагыйре (1970) | [[:d:Q4060629|Q4060629]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/alga-aleksandr-egorovich razdely/kultura/literatura/personalii/alga-aleksandr-egorovich] |- | style='text-align:right'| 241 | | ''[[:d:Q140889471|Александр Александровский]]'' | химия машиналары төзү гыйлеме белгече (1929-1992), техник фәннәр докторы (1977), профессор (1980), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1989) | [[:d:Q140889471|Q140889471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/aleksandrovskij-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/aleksandrovskij-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 242 | [[Файл:Alemasov AM.jpg|center|128px]] | [[Александр Алемасов]] | совет фирка һәм сәясәт эшлеклесе | [[:d:Q20803740|Q20803740]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/alemasov-aleksandr-mihajlovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/alemasov-aleksandr-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 243 | | ''[[:d:Q140892620|Александр Анисимов]]'' | биофизик, физика-математика фәннәре докторы (1988), профессор (1998) | [[:d:Q140892620|Q140892620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/anisimov-aleksandr-vasilevich razdely/nauka/personalii/anisimov-aleksandr-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 244 | | ''[[:d:Q12647504|Александр Анушкин]]'' | журналист, библиограф (1903-1978) | [[:d:Q12647504|Q12647504]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/anushkin-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/anushkin-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 245 | | [[Александр Аплечеев]] | 1768-1802, РИ дәүләт эшлеклесе, Казан губернаторы | [[:d:Q25555582|Q25555582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aplecheev-aleksandr-andreevich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aplecheev-aleksandr-andreevich] |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:A. E. Arbuzov 1914.jpg|center|128px]] | [[Александр Арбузов]] | РИ һәм ССРБ химик-органигы (1877-1968), химик-фосфорорганиклар фәнни мәктәбенә нигез салучы, СССР Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (1942, 1932 елдан мөхбир әгъза) | [[:d:Q900359|Q900359]] | [[:commons:Category:Aleksandr Arbuzov|Aleksandr Arbuzov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/arbuzov-aleksandr-erminingeldovich razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/arbuzov-aleksandr-erminingeldovich] |- | style='text-align:right'| 247 | [[Файл:Артемьев, Александр Иванович.png|center|128px]] | [[Александр Иванович Артемьев|Александр Артемьев]] | Россия империясе журналисты, статист, географ, рус тарихы магистры (1820-1874) | [[:d:Q4070220|Q4070220]] | [[:commons:Category:Alexandr Artemiev|Alexandr Artemiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/artemev-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/artemev-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 248 | | ''[[:d:Q140893564|Александр Арутюнян]]'' | механика гыйлеме белгече (1925-1981), техник фәннәр докторы (1980) | [[:d:Q140893564|Q140893564]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arutyunyan-aleksandr-eryomovich razdely/nauka/personalii/arutyunyan-aleksandr-eryomovich] |- | style='text-align:right'| 249 | [[Файл:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary B82 17-6.jpg|center|128px]] | [[Александр Архангельский (1854)|Александр Архангельский]] | Әдәбият галиме (1854-1926), Петербург Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1904), Казан университетының атказанган профессоры (1907) | [[:d:Q3917984|Q3917984]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arhangelskij-aleksandr-semenovich razdely/nauka/personalii/arhangelskij-aleksandr-semenovich] |- | style='text-align:right'| 250 | | [[Александр Афанасьев]] | Советлар Союзы Герое (1945 елның 24 марты, вафатыннан соң), өлкән лейтенант (1944) | [[:d:Q4072583|Q4072583]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/afanasev-aleksandr-petrovich razdely/voennoe-delo/shheslr/afanasev-aleksandr-petrovich] |- | style='text-align:right'| 251 | | ''[[:d:Q140894087|Александр Афанасьев]]'' | журналист (1931-2005), тарих фәннәре кандидаты (1968), ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (2001) | [[:d:Q140894087|Q140894087]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/afanasev-aleksandr-ivanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/afanasev-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 252 | | [[Александр Баев]] | биохимик (1903-1994), химия фәннәре докторы (1967), СССР Фәннәр академиясе академигы (1970; мөхбир әгъза – 1968) һәм ВАСХНИЛның хакыйкый әгъзасы (1985), Социалистик Хезмәт Герое (1981) | [[:d:Q4075035|Q4075035]] | [[:commons:Category:Aleksandr Aleksandrovich Baev|Aleksandr Aleksandrovich Baev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/baev-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/baev-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 253 | | [[Александр Бажанов]] | хокук белгече (1898-1983), юридик фәннәр докторы (1959), профессор (1962), РСФСРның атказанган хокук белгече (1969) | [[:d:Q62604056|Q62604056]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bazhanov-aleksandr-tihonovich razdely/nauka/personalii/bazhanov-aleksandr-tihonovich] |- | style='text-align:right'| 254 | | [[Александр Балакин]] | физик, физика-математика фәннәре докторы (2000) | [[:d:Q63037835|Q63037835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/balakin-aleksandr-borisovich razdely/nauka/personalii/balakin-aleksandr-borisovich] |- | style='text-align:right'| 255 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | ССРБ һәм РФ балалар табибе, медицина фәннәре докторы (1979), профессор (1982). Россия медицина фәннәре академиясе академигы (1995) | [[:d:Q65177702|Q65177702]] | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/baranov-aleksandr-aleksandrovich razdely/zdravoohranenie/personalii/baranov-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 256 | | [[Александр Барсков]] | совет ветеринария табибе (1898-1953), авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1942), профессор (1945) | [[:d:Q63109100|Q63109100]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/barskov-aleksandr-makarovich razdely/nauka/personalii/barskov-aleksandr-makarovich] |- | style='text-align:right'| 257 | | [[Александр Бендецкий]] | совет язучысы, тәрҗемәче (1911-1943) | [[:d:Q24846608|Q24846608]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/bendeckij-aleksandr-grigorevich razdely/kultura/literatura/shheslr/bendeckij-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 258 | [[Файл:Alexandre Bennigsen.jpg|center|128px]] | [[Александр Беннигсен]] | Россия империясе тумышлы Франция көнчыгыш галиме, тарихчысы, фәлсәфәчесе (1913-1988) | [[:d:Q4083842|Q4083842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bennigsen-aleksandr razdely/nauka/personalii/bennigsen-aleksandr] |- | style='text-align:right'| 259 | | [[Александр Бережной]] | ССРБ һәм РФ җылылык физикасы гыйлеме белгече (1925-2009), техник фәннәр докторы (1989), профессор (1991) | [[:d:Q63347607|Q63347607]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/berezhnoj-aleksandr-nikolaevich razdely/nauka/personalii/berezhnoj-aleksandr-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 260 | | [[Александр Беркутов]] | очучы (1911-1962), Советлар Союзы Герое (2.08.1944), подполковник (1946) | [[:d:Q2832554|Q2832554]] | [[:commons:Category:Aleksandr Maksimovich Berkutov|Aleksandr Maksimovich Berkutov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/berkutov-aleksandr-maksimovich razdely/voennoe-delo/shheslr/berkutov-aleksandr-maksimovich] |- | style='text-align:right'| 261 | | [[Александр Берлин]] | ССРБ һәм РФ химия галиме (т. 1940), химия фәннәре докторы (1974), Россия Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1994) | [[:d:Q4084967|Q4084967]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/berlin-aleksandr-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/berlin-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 262 | | [[Александр Бирюлин|Александр Бирүлин]] | токарь (1929-1992), Социалистик Хезмәт Герое (1988) | [[:d:Q18634091|Q18634091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/biryulin-aleksandr-ivanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/biryulin-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 263 | [[Файл:Александровская слобода заинск.jpg|center|128px]] | [[Александр Бистәсе]] | Татарстанның Зәй районы авылы | [[:d:Q19868371|Q19868371]] | [[:commons:Category:Aleksandrovskaya Sloboda (Tatarstan)|Aleksandrovskaya Sloboda (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aleksandr-bistse razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zj-rajony/aleksandr-bistse] |- | style='text-align:right'| 264 | | [[Александр Богоявленский]] | химик, химия фәннәре докторы (1954), профессор (1955), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1958) | [[:d:Q63847740|Q63847740]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-aleksandr-feoktistovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-aleksandr-feoktistovich] |- | style='text-align:right'| 265 | | ''[[:d:Q133105166|Александр Гинцбург]]'' | Казан губернасы хезмәт комиссары урынбасары һәм социаль тәэминат комиссары (1898-1918) | [[:d:Q133105166|Q133105166]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gincburg-aleksandr-grigorevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gincburg-aleksandr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 266 | | ''[[:d:Q117716207|Александр Карпов]]'' | ТАССР хуҗалык һәм сәясәт эшлеклесе (1890-1937), 1921 елда КПСС өлкә комитетының беренче секретаре | [[:d:Q117716207|Q117716207]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/karpov-aleksandr-ivanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/karpov-aleksandr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Файл:Grave of Aleksandr Klucharyov (2023-05-09) 04.jpg|center|128px]] | [[Александр Ключарёв|Александр Ключарев]] | ССРБ композиторы, музыка-җәмәгать эшлеклесе, фольклорчы (1906-1972) | [[:d:Q15126568|Q15126568]] | [[:commons:Category:Aleksandr Klucharyov|Aleksandr Klucharyov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/klyucharyov-aleksandr-sergeevich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/klyucharyov-aleksandr-sergeevich] |- | style='text-align:right'| 268 | [[Файл:Kokorev self-portrait (2024-03-15) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131624491|Александр Кокорев]]'' | РИ һәм ССРБ нәкышьчесе, педагог (1869-1944) | [[:d:Q131624491|Q131624491]] | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Kokorev|Aleksandr Mikhaylovich Kokorev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/kokorev-aleksandr-mihajlovich razdely/obrazovanie/personalii/kokorev-aleksandr-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Файл:Aleksandr Litvinov (1930).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50220844|Александр Литвинов]]'' | 1861-1933, скрипкачы, дирижёр, педагог, музыка-җәмәгать эшлеклесе, ТАССРның атказанган артисты (1926, беренче) | [[:d:Q50220844|Q50220844]] | [[:commons:Category:Aleksandr Litvinov (conductor)|Aleksandr Litvinov (conductor)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/litvinov-aleksandr-aleksandrovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/litvinov-aleksandr-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 270 | | ''[[:d:Q140921708|Александр Туган-Мирза-Барановский]]'' | Польша-Литва татарларыннан Россия империясе офицеры (1847-19??), генерал-лейтенант (1904), Георгий кавалеры | [[:d:Q140921708|Q140921708]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/personalii/baranovskij-tugan-mirza-aleksandr-davidovich razdely/voennoe-delo/personalii/baranovskij-tugan-mirza-aleksandr-davidovich] |- | style='text-align:right'| 271 | [[Файл:Aleksandr Fedotov (2017-03-18).jpg|center|128px]] | [[Александр Федотов (1955)|Александр Федотов]] | рәссам-нәкышьче (Казан, Татарстан, Россия) | [[:d:Q118291872|Q118291872]] | [[:commons:Category:Aleksandr Fedotov (painter)|Aleksandr Fedotov (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fedotov-aleksandr-sergeevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fedotov-aleksandr-sergeevich] |- | style='text-align:right'| 272 | [[Файл:Aleksandr Šadrikof.jpg|center|128px]] | [[Александр Шадриков]] | Татарстан экология һәм табигый байлыклар министры | [[:d:Q56839961|Q56839961]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shadrikov-aleksandr-valerevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shadrikov-aleksandr-valerevich] |- | style='text-align:right'| 273 | | ''[[:d:Q135896474|Александр Шмидт]]'' | РИ архитекторы (1783-1843) | [[:d:Q135896474|Q135896474]] | [[:commons:Category:Aleksandr Shmidt|Aleksandr Shmidt]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shmidt-aleksandr-kirillovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shmidt-aleksandr-kirillovich] |- | style='text-align:right'| 274 | | ''[[:d:Q1338017|Александр Әлмәтов]]'' | татар совет хоккейчысы (1940-1992), СССРның атказанган спорт остасы (1963) | [[:d:Q1338017|Q1338017]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/shheslr/lmtov-aleksandr-dlt-uly razdely/sport/shheslr/lmtov-aleksandr-dlt-uly] |- | style='text-align:right'| 275 | | [[Александра Безина]] | ССРБ һәм РФ хокук белгече (1932-2020), юридик фәннәр докторы (1982), профессор (1983), ТССРның атказанган фән эшлеклесе (1991) | [[:d:Q63242369|Q63242369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bezina-aleksandra-konstantinovna razdely/nauka/personalii/bezina-aleksandra-konstantinovna] |- | style='text-align:right'| 276 | [[Файл:Казанский Дом ученых (19.06.06) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе бинасы (Казан)|Александра исемендәге кыз балалар ятимханәсе]] | Сәүдәгәр К.Л.Крупеников тырышлыгы белән Казанда 1845 елның февралендә нигез салынган ятимханә | [[:d:Q55681898|Q55681898]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/aleksandrinskij-detskij-priyut razdely/istoriya/novoe-vremya/aleksandrinskij-detskij-priyut] |- | style='text-align:right'| 277 | [[Файл:Kazan Kremlevskaya Street Alexandrovsky Passage 08-2016.jpg|center|128px]] | [[Александров пассажы (Казан)|Александров пассажы]] | | [[:d:Q4061460|Q4061460]] | [[:commons:Category:Alexandrovsky Passage, Kazan|Alexandrovsky Passage, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/aleksandrovlar-passazhy razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/aleksandrovlar-passazhy] |- | style='text-align:right'| 278 | | [[Алексеевск аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444494|Q31444494]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/alekseevskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/alekseevskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 279 | [[Файл:Kama River in Alexeyevsky District.jpg|center|128px]] | [[Алексеевск районы]] | | [[:d:Q2603517|Q2603517]] | [[:commons:Category:Alexeyevsky District, Tatarstan|Alexeyevsky District, Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/alekseevsk-rajony-1 tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/alekseevsk-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:Alexeyevskoye, Tatarstan (2022-07-16) 04.jpg|center|128px]] | [[Алексеевское]] | РФның Татарстан республикасы Алексеевск районындагы шәһәр тибындагы бистә, район үзәге | [[:d:Q287401|Q287401]] | [[:commons:Category:Alexeyevskoye (Tatarstan)|Alexeyevskoye (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/alekseevsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/alekseevsk] |- | style='text-align:right'| 281 | [[Файл:Composer Almaz Munasypov.jpg|center|128px]] | [[Алмаз Монасыйпов]] | совет татар композиторы | [[:d:Q20587318|Q20587318]] | [[:commons:Category:Almaz Monasypov|Almaz Monasypov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasyjpov-almaz-zakir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasyjpov-almaz-zakir-uly] |- | style='text-align:right'| 282 | [[Файл:Alsu Gainullina (2013-08-30).jpg|center|128px]] | [[Алсу Гайнуллина]] | Татарстан АССР һәм Россиянең халык артисты | [[:d:Q20578411|Q20578411]] | [[:commons:Category:Alsu Gainullina|Alsu Gainullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullina-alsu-askarovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullina-alsu-askarovna] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Файл:Golden Horde in the Catalan Atlas (1375).jpg|center|128px]] | [[Алтын Урда]] | урта гасырларда Европаның төньяк-көнчыгыш һәм Азиянең төньяк-көнбатышында урнашкан дәүләт (1242/3–1502) | [[:d:Q79965|Q79965]] | [[:commons:Category:Golden Horde|Golden Horde]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/altyn-urda razdely/istoriya/srednie-veka/gosudarstva/altyn-urda] |- | style='text-align:right'| 284 | | [[Альберт Леман]] | ССРБ һәм РФ композиторы, пианист, педагог, музыка-җәмәгать эшлеклесе (1915-1998) | [[:d:Q324938|Q324938]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/leman-albert-semyonovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/leman-albert-semyonovich] |- | style='text-align:right'| 285 | [[Файл:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] | [[аналитик химия]] | | [[:d:Q2346|Q2346]] | [[:commons:Category:Analytical chemistry|Analytical chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/analiticheskaya-himiya razdely/nauka/analiticheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 286 | [[Файл:Andrey Ant. Piontkovsky.jpg|center|128px]] | [[Андрей Пионтковский (1862)|Андрей Пионтковский]] | РИ хокук белгече, криминалист (1862-1915) | [[:d:Q4363187|Q4363187]] | [[:commons:Category:Andrey Antonovich Piontkovsky|Andrey Antonovich Piontkovsky]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/piontkovskij-andrej-antonovich razdely/nauka/personalii/piontkovskij-andrej-antonovich] |- | style='text-align:right'| 287 | | ''[[:d:Q137715818|Андрей Прокопьев]]'' | нәкышьче, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1980) | [[:d:Q137715818|Q137715818]] | [[:commons:Category:Andrey Prokopyev (painter)|Andrey Prokopyev (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/prokopev-andrej-lavrentevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/prokopev-andrej-lavrentevich] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Файл:Rodionova Anna Nikolaevna (1751-1827).png|center|128px]] | ''[[:d:Q67900902|Анна Родионова]]'' | Казан алпавыты | [[:d:Q67900902|Q67900902]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/rodionova-anna-nikolaevna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/rodionova-anna-nikolaevna] |- | style='text-align:right'| 289 | [[Файл:Portale Leonardo da Vinci.png|center|128px]] | [[антропология]] | | [[:d:Q23404|Q23404]] | [[:commons:Category:Anthropology|Anthropology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/antropologiya razdely/nauka/antropologiya] |- | style='text-align:right'| 290 | | [[Апас]] | | [[:d:Q2627359|Q2627359]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/apas razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/apas] |- | style='text-align:right'| 291 | | [[Арбор (елга)|Арбор]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының сул кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q484203|Q484203]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/arbor razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/arbor] |- | style='text-align:right'| 292 | | [[Аргамак (журнал)|Аргамак]] | айлык иҗтимагый-сәяси, әдәби-нәфис журнал (Чаллы, 1991-2000, татар-рус) | [[:d:Q25556885|Q25556885]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/argamak razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/argamak] |- | style='text-align:right'| 293 | | [[Ариф Енбаев]] | | [[:d:Q24846570|Q24846570]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enbaev-garif-arif-muhammadzhanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enbaev-garif-arif-muhammadzhanovich] |- | style='text-align:right'| 294 | | [[Арттагы күл]] | | [[:d:Q13203242|Q13203242]] | | |- | style='text-align:right'| 295 | | [[Артъелга]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Каргалы елгасының (Чишмә елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q11114808|Q11114808]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/artelga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/artelga] |- | style='text-align:right'| 296 | | [[Көлмәмәт бистәсе|Архангел бистәсе]] | XIV йөзнең икенче яртысында Казанның көньяк-көнчыгыш читендә, Кабан күленең сул яры буенда барлыкка килә | [[:d:Q13205531|Q13205531]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/arhangel-bistse razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/arhangel-bistse] |- | style='text-align:right'| 297 | [[Файл:Arsk train station, Gor'kovskaya railways, Russia. Main hall view.jpg|center|128px]] | [[Арча]] | Татарстандагы шәһәр, Арча районының үзəгe | [[:d:Q103985|Q103985]] | [[:commons:Category:Arsk|Arsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/archa razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/archa] |- | style='text-align:right'| 298 | [[Файл:Лес Кырлай возле музея Габдуллы Тукая.jpg|center|128px]] | [[Арча районы]] | муниципаль район (ТР, РФ) | [[:d:Q375561|Q375561]] | [[:commons:Category:Arsky District|Arsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/archa-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/archa-rajony] |- | style='text-align:right'| 299 | [[Файл:Myrmeleon acer.jpg|center|128px]] | [[Арыслан бөҗәкләр]] | | [[:d:Q231439|Q231439]] | [[:commons:Category:Myrmeleontidae|Myrmeleontidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/aryslan-bklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/aryslan-bklr] |- | style='text-align:right'| 300 | | [[Асия Хәйруллина]] | | [[:d:Q20594574|Q20594574]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hajrullina-asiya-hasanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hajrullina-asiya-hasanovna] |- | style='text-align:right'| 301 | [[Файл:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] | [[астрономия]] | күк йөзендә урнашкан барлык системаларны өйрәнгән фәнне һәм белем өлкәсен белдергән термин | [[:d:Q333|Q333]] | [[:commons:Category:Astronomy|Astronomy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/astronomiya razdely/nauka/astronomiya] |- | style='text-align:right'| 302 | [[Файл:IMG Ata river.jpg|center|128px]] | [[Ата (елга)|Ата (Инча)]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешан кушылдыгы | [[:d:Q32289413|Q32289413]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ata razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ata] |- | style='text-align:right'| 303 | | [[Атаман күле]] | | [[:d:Q13203270|Q13203270]] | | |- | style='text-align:right'| 304 | | [[Адав-Толымбай|Атау-Толымбай]] | Татарстанның Буа районындагы авыл, Карлы елгасы буенда, Буа шәһәреннән 3 км көньяк-көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q4057208|Q4057208]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/adav-tolymbaj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/adav-tolymbaj] |- | style='text-align:right'| 305 | | [[Укмас|Атмас]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бәтке елгасының (Кама елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556918|Q6556918]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/atmas razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/atmas] |- | style='text-align:right'| 306 | | [[Аты]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q13203279|Q13203279]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aty razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aty] |- | style='text-align:right'| 307 | | [[Аулаш (елга)|Аулаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зыча елгасының уң кушылдыгы (Зәй бассейнында) | [[:d:Q1089976|Q1089976]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aulash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/aulash] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Файл:Ahyrzaman kitaby (2024-04-02) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126189519|Ахырзаман китабы]]'' | Дини нәсыйхәт әдәбияты истәлеге (1847 елдан соң түгел) | [[:d:Q126189519|Q126189519]] | [[:commons:Category:Ahyrzaman kitaby|Ahyrzaman kitaby]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/tatarskaya-literatura/ahyrzaman-kitaby razdely/kultura/literatura/tatarskaya-literatura/ahyrzaman-kitaby] |- | style='text-align:right'| 309 | | [[Ашбула]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q13203298|Q13203298]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashbula razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashbula] |- | style='text-align:right'| 310 | [[Файл:Vysokogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Ашыт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1068282|Q1068282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ashyt] |- | style='text-align:right'| 311 | | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | [[:d:Q1755818|Q1755818]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/naberezhnochelninskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/naberezhnochelninskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 312 | | [[Аң (труппа)|Аң]] | 1918-1921 елгы Казан татар театраль труппасы | [[:d:Q31444533|Q31444533]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/ang razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/ang] |- | style='text-align:right'| 313 | | [[Баганалы]] | Татарстан елагсы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4074692|Q4074692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baganaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baganaly] |- | style='text-align:right'| 314 | | [[Баграж (Зәй кушылдыгы)|Баграж]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1096859|Q1096859]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh] |- | style='text-align:right'| 315 | | [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)|Баграж]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q12532687|Q12532687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bagrazh-1] |- | style='text-align:right'| 316 | | [[Байлангар]] | | [[:d:Q4075624|Q4075624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bajlyangar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bajlyangar] |- | style='text-align:right'| 317 | [[Файл:Bogatye Saby, Respublika Tatarstan, Russia, 422060 - panoramio (5).jpg|center|128px]] | [[Байлар Сабасы]] | Саба муниципаль районының үзәге | [[:d:Q4089064|Q4089064]] | [[:commons:Category:Bogatye Saby|Bogatye Saby]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bajlar-sabasy razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bajlar-sabasy] |- | style='text-align:right'| 318 | | [[Байназар Әлминов]] | | [[:d:Q20598699|Q20598699]] | [[:commons:Category:Baynazar Almenov|Baynazar Almenov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lminov-bajnazar-mostafa-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lminov-bajnazar-mostafa-uly] |- | style='text-align:right'| 319 | [[Файл:Hylarana Wynaad.jpg|center|128px]] | [[Бакалар]] | | [[:d:Q6408|Q6408]] | [[:commons:Category:Ranidae|Ranidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bakalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bakalar] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Файл:Баки Урманче за работой.jpg|center|128px]] | [[Бакый Урманче]] | татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (1960) һәм РСФСРның (1982) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (1967) | [[:d:Q1047771|Q1047771]] | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/urmanche-bakyj razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/urmanche-bakyj] |- | style='text-align:right'| 321 | [[Файл:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] | [[бал корты]] | | [[:d:Q30034|Q30034]] | [[:commons:Category:Apis mellifera|Apis mellifera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bal-korty razdely/priroda/zhivotnyj-mir/bal-korty] |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q9311671|балалар ятимханәсе]]'' | ятимнәрне һәм ярлы гаиләләрдән булган балаларны тәрбияләү һәм укыту өчен ачылган хәйрия йортлары | [[:d:Q9311671|Q9311671]] | [[:commons:Category:Children's homes|Children's homes]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/detskie-priyuty razdely/obrazovanie/detskie-priyuty] |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q20484462|Баланлы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягында | [[:d:Q20484462|Q20484462]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/balanly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/balanly] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Callambulyx tatarinovii.JPG|center|128px]] | [[Балкараклар]] | | [[:d:Q157683|Q157683]] | [[:commons:Category:Sphingidae|Sphingidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balkaraklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balkaraklar] |- | style='text-align:right'| 325 | | [[Баллы (Куак кушылдыгы)|Баллы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Куак елгасының уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q12533283|Q12533283]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bally razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bally] |- | style='text-align:right'| 326 | [[Файл:Ат чабышы2018.jpg|center|128px]] | [[Балтач]] | | [[:d:Q2012710|Q2012710]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/baltach razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/baltach] |- | style='text-align:right'| 327 | [[Файл:Кара-куль.jpg|center|128px]] | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | | [[:d:Q2670313|Q2670313]] | [[:commons:Category:Baltasinsky District|Baltasinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/baltach-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/baltach-rajony] |- | style='text-align:right'| 328 | | [[Балык Бистәсе]] | | [[:d:Q4401600|Q4401600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/rybnaya-sloboda razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/rybnaya-sloboda] |- | style='text-align:right'| 329 | | [[Балык Бистәсе агротехник техникумы]] | | [[:d:Q31444497|Q31444497]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/rybno-slobodskoj-agrotekhnicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/rybno-slobodskoj-agrotekhnicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 330 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Балык Бистәсе районы]] | Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q2220342|Q2220342]] | [[:commons:Category:Rybno-Slobodsky District|Rybno-Slobodsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/rybno-slobodskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/rybno-slobodskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 331 | | [[Балыклы (Кукмара районы)]] | | [[:d:Q4077033|Q4077033]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/balykly razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/balykly] |- | style='text-align:right'| 332 | [[Файл:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]] | [[балыкчы карчыга]] | | [[:d:Q25332|Q25332]] | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balykchy-karchyga razdely/priroda/zhivotnyj-mir/balykchy-karchyga] |- | style='text-align:right'| 333 | | [[Баравыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Суша елгасының сул кушылдыгы (Чулман елгасы бассейны) | [[:d:Q12536101|Q12536101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baravysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/baravysh] |- | style='text-align:right'| 334 | | [[Барый Әхтәмов]] | балет артисты, ТАССРның атказанган артисты (1945) | [[:d:Q22696929|Q22696929]] | [[:commons:Category:Gabdulbari Ahtyamov|Gabdulbari Ahtyamov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/htmov-bari razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/htmov-bari] |- | style='text-align:right'| 335 | | [[Бастырма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зичәнең сул кушылдыгы (Зәй елгасы бассейны) | [[:d:Q13203393|Q13203393]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bastyrma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bastyrma] |- | style='text-align:right'| 336 | | [[Батрас]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q6566412|Q6566412]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/batras razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/batras] |- | style='text-align:right'| 337 | | [[Бату Мулюков]] | татар композиторы | [[:d:Q13203397|Q13203397]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mulyukov-batu-gataullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mulyukov-batu-gataullovich] |- | style='text-align:right'| 338 | [[Файл:Холм и город.jpg|center|128px]] | [[Баулы]] | Татарстан республикасындагы шәһәр, Баулы районы үзәге | [[:d:Q104345|Q104345]] | [[:commons:Category:Bavly|Bavly]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bauly razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bauly] |- | style='text-align:right'| 339 | | [[Баулы (елга)|Баулы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4074643|Q4074643]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bauly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bauly] |- | style='text-align:right'| 340 | | [[Баулы аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444478|Q31444478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bavlinskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bavlinskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 341 | [[Файл:М5 2.JPG|center|128px]] | [[Баулы районы]] | ТР муниципаль районы (РФ) | [[:d:Q2220393|Q2220393]] | [[:commons:Category:Bavlinsky District|Bavlinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/bauly-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/bauly-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 342 | | [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13203406|Q13203406]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bash-arbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bash-arbash] |- | style='text-align:right'| 343 | | [[Баһаветдин Вәисев]] | | [[:d:Q4102428|Q4102428]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/vaisov-bagautdin razdely/religiya/islam/personalii/vaisov-bagautdin] |- | style='text-align:right'| 344 | [[Файл:Императорская Казанская гимназия.jpg|center|128px]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[:d:Q4348842|Q4348842]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-pervaya-muzhskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-pervaya-muzhskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 345 | | [[Бидәңге]] | Сөмбер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алды төбәгендәге Кылнаның сул кушылдыгы (Зөя бассейны) | [[:d:Q4080591|Q4080591]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bidge razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bidge] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Файл:Озеро Кара-куль вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Биектау районы]] | Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q2220459|Q2220459]] | [[:commons:Category:Vysokogorsky District|Vysokogorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/biektau-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/biektau-rajony] |- | style='text-align:right'| 347 | [[Файл:Красота. Река Бездна. Никольское. Спасский р-н. РТ. Октябрь 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Идел кушылдыгы)|Бизнә]] | елга, Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1076341|Q1076341]] | [[:commons:Category:Bezdna river|Bezdna river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn] |- | style='text-align:right'| 348 | [[Файл:Нацпарк "Чаваш вармане".jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)|Бизнә]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сура елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4080866|Q4080866]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bizn-1] |- | style='text-align:right'| 349 | | [[Биклән (елга)|Биклән]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1094997|Q1094997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bikln razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bikln] |- | style='text-align:right'| 350 | | [[Биләр (елга)|Биләр]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q13203506|Q13203506]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bilr razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bilr] |- | style='text-align:right'| 351 | | [[Бимә (Кырыкмас кушылдыгы)|Бимә]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның сул кушылдыгы (Иж елгасы бассейны) | [[:d:Q4086815|Q4086815]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bim razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bim] |- | style='text-align:right'| 352 | [[Файл:Biology-0001.jpg|center|128px]] | [[биология]] | тере тормышны, тереклекне һәм аның табигать белән бәйләнешен өйрәнә торган фән | [[:d:Q420|Q420]] | [[:commons:Category:Biology|Biology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/biologiya razdely/nauka/biologiya] |- | style='text-align:right'| 353 | | [[Бирәзә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556582|Q6556582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/birz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/birz] |- | style='text-align:right'| 354 | | [[Битләнгер]] | | [[:d:Q2855906|Q2855906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bitlyangur razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/bitlyangur] |- | style='text-align:right'| 355 | | [[Биҗады]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4081160|Q4081160]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/biady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/biady] |- | style='text-align:right'| 356 | [[Файл:Bula river batyr.jpg|center|128px]] | [[Бола (елга)|Бола]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q2997199|Q2997199]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bola razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bola] |- | style='text-align:right'| 357 | [[Файл:Bolgar mosque.jpeg|center|128px]] | [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | Русиядә шәһәр | [[:d:Q105284|Q105284]] | [[:commons:Category:Bolghar|Bolghar]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bolgar razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bolgar] |- | style='text-align:right'| 358 | | ''[[:d:Q32511429|Болгар (елга)]]'' | Дала Зәе елгасы кушылдыгы Урсалының кушылдыгы | [[:d:Q32511429|Q32511429]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bolgar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bolgar] |- | style='text-align:right'| 359 | [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]] | [[Болгар ислам академиясе]] | 2016 елда Болгар шәһәрендә ачылган югары дини белем бирүче мөселман дини оешмасы | [[:d:Q55657279|Q55657279]] | [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/bolgar-islam-akademiyase razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/bolgar-islam-akademiyase] |- | style='text-align:right'| 360 | | ''[[:d:Q32563834|Борбаш]]'' | елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөренең сул кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q32563834|Q32563834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borbash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borbash] |- | style='text-align:right'| 361 | | [[Борды (елга)|Борды]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зичәнең уң кушылдыгы (Зәй елгасы бассейны) | [[:d:Q1094011|Q1094011]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bordy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bordy] |- | style='text-align:right'| 362 | | ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]'' | санитария табибы, сәламәтлек саклау эшлеклесе, медицина фәннәре докторы (1940 ел), профессор (1940 ел) | [[:d:Q111812624|Q111812624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/ginzburg-boris-solomonovich razdely/zdravoohranenie/personalii/ginzburg-boris-solomonovich] |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q125364458|Борис Шубин]]'' | рәссам-керәч сәнгате остасы, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1982) | [[:d:Q125364458|Q125364458]] | [[:commons:Category:Boris Shubin|Boris Shubin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/shubin-boris-andreevich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/shubin-boris-andreevich] |- | style='text-align:right'| 364 | | [[Борнай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Атаның уң кушылдыгы (Кече Чирмешән елгасы бассейны) | [[:d:Q4099793|Q4099793]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bornaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bornaj] |- | style='text-align:right'| 365 | | ''[[:d:Q32451519|Боровка]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Урман Чишмәсенең уң кушылдыгы | [[:d:Q32451519|Q32451519]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borovka] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Файл:Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg|center|128px]] | [[борчалар]] | | [[:d:Q388162|Q388162]] | [[:commons:Category:Siphonaptera|Siphonaptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/borchalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/borchalar] |- | style='text-align:right'| 367 | | [[Борылык]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ургыдының сул кушылдыгы (Минзәлә елгасы бассейны) | [[:d:Q757266|Q757266]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borylyk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/borylyk] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Файл:ZK5mtg8sEcs.jpg|center|128px]] | [[Борындык (Кайбыч районы)|Борындык]] | Кайбыч районыныдагы авыл | [[:d:Q4099917|Q4099917]] | [[:commons:Category:Burunduki, Kaybitsky District|Burunduki, Kaybitsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/burunduki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/burunduki] |- | style='text-align:right'| 369 | | [[Бута (елга)|Бота]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы (Чишмә елгасы бассейны) | [[:d:Q6566314|Q6566314]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bota razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bota] |- | style='text-align:right'| 370 | [[Файл:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] | [[ботаника]] | | [[:d:Q441|Q441]] | [[:commons:Category:Botany|Botany]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/botanika razdely/nauka/botanika] |- | style='text-align:right'| 371 | | [[Брустан]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4097284|Q4097284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brustan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brustan] |- | style='text-align:right'| 372 | [[Файл:20240922 145350Здание земской управы, где размещалась 1-я уездная ячейка РСДРП(б), улица Ленина, 52, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | Русиядәге шәһәр | [[:d:Q132846|Q132846]] | [[:commons:Category:Buinsk|Buinsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/buinsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/buinsk] |- | style='text-align:right'| 373 | [[Файл:New fishpool, Glen Strae. - geograph.org.uk - 126317.jpg|center|128px]] | [[Буа (сусаклагыч)|буа]] | ясалма сулык (кечкенә елга, инеш, сыза яки үзәндә корыла) | [[:d:Q3253281|Q3253281]] | [[:commons:Category:Ponds|Ponds]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/bua razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/bua] |- | style='text-align:right'| 374 | | ''[[:d:Q32561190|Буа]]'' | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q32561190|Q32561190]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bua razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bua] |- | style='text-align:right'| 375 | | [[Буа ветеринария техникумы]] | | [[:d:Q31444484|Q31444484]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskij-veterinarnyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskij-veterinarnyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 376 | | [[Буа медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q31444487|Q31444487]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/buinskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 377 | | [[Буа районы]] | Татарстан (РФ) районы | [[:d:Q2664289|Q2664289]] | [[:commons:Category:Buinsky District|Buinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/buinskij-rajon/buinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/buinskij-rajon/buinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 378 | [[Файл:Здание присутственных мест, улица К. Маркса, 70, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа туган якны өйрәнү музее]] | | [[:d:Q94579177|Q94579177]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzei/muzej-kraevedcheskij-4 razdely/kultura/muzei/muzej-kraevedcheskij-4] |- | style='text-align:right'| 379 | [[Файл:Buzaevo, Tatarstan (2024-06-21) 25.jpg|center|128px]] | [[Бузай]] | Татарстанның Яшел Үзән районындагы авыл. Район үзәгеннән 42 км көньяктарак, Зөя елгасыннан 2 км читтә урнашкан | [[:d:Q19811669|Q19811669]] | [[:commons:Category:Buzaevo (Tatarstan)|Buzaevo (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/buzaevo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/buzaevo] |- | style='text-align:right'| 380 | | ''[[:d:Q32546741|Буклы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Ургыдының сул кушылдыгы (Минзәлә елгасы бассейны) | [[:d:Q32546741|Q32546741]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bukly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bukly] |- | style='text-align:right'| 381 | | [[Булат (Әрә кушылдыгы)|Булат]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Әрәнең уң кушылдыгы (Зөя елгасы бассейны) | [[:d:Q86104|Q86104]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bulat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bulat] |- | style='text-align:right'| 382 | [[Файл:Bulat Salyakhov (2024-04-22).JPG|center|128px]] | [[Булат Сәлахов]] | | [[:d:Q63169443|Q63169443]] | [[:commons:Category:Bulat Salyakhov|Bulat Salyakhov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salhov-bulat-nuretdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salhov-bulat-nuretdin-uly] |- | style='text-align:right'| 383 | | [[Буралы (елга)|Буралы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулманның аръягындагы Мәлләнең сул кушылдыгы (Ык елгасы бассейны) | [[:d:Q32553257|Q32553257]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buraly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buraly] |- | style='text-align:right'| 384 | | [[Буҗай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Тойманың уң кушылдыгы | [[:d:Q4114789|Q4114789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/buaj] |- | style='text-align:right'| 385 | | [[Бырыс]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556572|Q6556572]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/byrys razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/byrys] |- | style='text-align:right'| 386 | | [[Бәзәкә]] | | [[:d:Q18767053|Q18767053]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/bizyaki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/bizyaki] |- | style='text-align:right'| 387 | | [[Бәйрәкә (елга)|Бәйрәкә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q31444520|Q31444520]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bjrk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bjrk] |- | style='text-align:right'| 388 | | [[Бәркләт (елга)|Бәркләт]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Иж елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q12087789|Q12087789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brklt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brklt] |- | style='text-align:right'| 389 | | [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)|Бәрле]] | | [[:d:Q4084968|Q4084968]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle] |- | style='text-align:right'| 390 | | ''[[:d:Q32497298|Бәрле]]'' | Көнбатыш Кама аръягындагы елга, Сәләнгеш елгасының уң кушылдыгы (Олы Сөлчә, Олы Чирмешән елгалары бассейны) | [[:d:Q32497298|Q32497298]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-1] |- | style='text-align:right'| 391 | [[Файл:Бәрле тугае.jpg|center|128px]] | [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] | Татарстан Республикасы Кайбыч районы аша ага торган елга | [[:d:Q4087043|Q4087043]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brle-2] |- | style='text-align:right'| 392 | | [[Бәрән (елга)|Бәрән (Рәҗәп)]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4077698|Q4077698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brn] |- | style='text-align:right'| 393 | | [[Бәтке (елга)|Бәтке]] | Татарстандагы елга, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q4086010|Q4086010]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke-1] |- | style='text-align:right'| 394 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Бәтке]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556647|Q6556647]] | [[:commons:Category:Betka River|Betka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/btke] |- | style='text-align:right'| 395 | | [[Бәҗәнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756059|Q756059]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bn] |- | style='text-align:right'| 396 | [[Файл:Memorial BOB Bugulma 01.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында Зәй елгасы башланган җирдә урнашкан шәһәр | [[:d:Q132806|Q132806]] | [[:commons:Category:Bugulma|Bugulma]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bgelm razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/bgelm] |- | style='text-align:right'| 397 | | [[Бөгелмә аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444471|Q31444471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 398 | [[Файл:Зима на плотине.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36360246|Бөгелмә Зәе]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q36360246|Q36360246]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bgelm-ze razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bgelm-ze] |- | style='text-align:right'| 399 | | [[Бөгелмә медицина училищесы]] | урта һөнәри уку йорты медицина, юнәлешендә белем бирүче (Бөгелмә, Татарстан, Россия) | [[:d:Q114679478|Q114679478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/bugulminskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 400 | [[Файл:Bugulminskoe Spasskoe.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә районы]] | | [[:d:Q2220427|Q2220427]] | [[:commons:Category:Bugulminsky District|Bugulminsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/bgelm-rajony-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/bgelm-rajony-1] |- | style='text-align:right'| 401 | [[Файл:Краеведческий музей Бугульма.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә туган якны өйрәнү музее]] | | [[:d:Q94579150|Q94579150]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzei/kraevedcheskij-muzej-v-gorode-bugulma razdely/kultura/muzei/kraevedcheskij-muzej-v-gorode-bugulma] |- | style='text-align:right'| 402 | [[Файл:Река Бурец в районе села Вахитово 03.jpg|center|128px]] | [[Бөр|Бөре]] | Киров өлкәсе һәм Татарстан республикасы елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q483884|Q483884]] | [[:commons:Category:Burets River|Burets River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bre razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bre] |- | style='text-align:right'| 403 | | [[Бөрсет (елга)|Бөрсет]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6563152|Q6563152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brset razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/brset] |- | style='text-align:right'| 404 | | ''[[:d:Q32498989|Бөя]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдында | [[:d:Q32498989|Q32498989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/bya] |- | style='text-align:right'| 405 | | [[Ырыс (Ык кушылдыгы)|Ваешур]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4477368|Q4477368]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vaeshur razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vaeshur] |- | style='text-align:right'| 406 | | [[Васил Маликов]] | рәссам, сынчы | [[:d:Q13203668|Q13203668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/malikov-vasil-malik-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/malikov-vasil-malik-uly] |- | style='text-align:right'| 407 | [[Файл:Nikolai Fechin, Vasily Bogatyryov, 1916, НИМРАХ КП-664 149. МБр Ж-146.jpeg|center|128px]] | [[Василий Богатырев]] | РИ һәм ССРБ сынчысы, мөгаллим | [[:d:Q18019570|Q18019570]] | [[:commons:Category:Vasiliy Semyonovich Bogatyryov|Vasiliy Semyonovich Bogatyryov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bogatyryov-vasilij-semenovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bogatyryov-vasilij-semenovich] |- | style='text-align:right'| 408 | [[Файл:Vasiliy Vinogradov.jpg|center|128px]] | [[Василий Виноградов (1874)]] | | [[:d:Q4773388|Q4773388]] | [[:commons:Category:Vasiliy Vinogradov (composer)|Vasiliy Vinogradov (composer)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vinogradov-vasilij-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vinogradov-vasilij-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 409 | [[Файл:Театр имени В.И.Качалова..JPG|center|128px]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | Казан шәһәрендәге театр | [[:d:Q4207790|Q4207790]] | [[:commons:Category:Kazan Drama theater|Kazan Drama theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-zur-drama-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-zur-drama-teatry] |- | style='text-align:right'| 410 | | [[Василий Яблоков]] | математик, педагог, профессор (1931), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1954) | [[:d:Q30114070|Q30114070]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yablokov-vasilij-andreevich razdely/nauka/personalii/yablokov-vasilij-andreevich] |- | style='text-align:right'| 411 | [[Файл:Село Вахитово 11 улица.jpg|center|128px]] | [[Вахит]] | | [[:d:Q4105369|Q4105369]] | [[:commons:Category:Vahitovo, Kukmorsky District|Vahitovo, Kukmorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/vahitovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/vahitovo] |- | style='text-align:right'| 412 | | ''[[:d:Q21600041|Вера Улик]]'' | | [[:d:Q21600041|Q21600041]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ulik-vera-iosifovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ulik-vera-iosifovna] |- | style='text-align:right'| 413 | | [[Виктор Меньшиков]] | педиатр, медицина докторы (1906), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1945) | [[:d:Q65126198|Q65126198]] | [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/menshikov-viktor-konstantinovich razdely/zdravoohranenie/personalii/menshikov-viktor-konstantinovich] |- | style='text-align:right'| 414 | | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | монументалист, нәкышьче, график, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1978), ТРның халык рәссамы (1991) | [[:d:Q123420498|Q123420498]] | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fyodorov-viktor-kronidovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/fyodorov-viktor-kronidovich] |- | style='text-align:right'| 415 | | ''[[:d:Q124771659|Владимир Бечко-Друзин]]'' | Казан архитекторы (1824-1898) | [[:d:Q124771659|Q124771659]] | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bechko-druzin-vladimir-kuzmich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bechko-druzin-vladimir-kuzmich] |- | style='text-align:right'| 416 | | [[Владимир Богоявленский]] | терапевт, медицина фәннәре докторы (1972), профессор (1972), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976) | [[:d:Q63848019|Q63848019]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-vladimir-feoktistovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-vladimir-feoktistovich] |- | style='text-align:right'| 417 | [[Файл:Владимир Кудряшев.jpg|center|128px]] | [[Владимир Кудряшёв]] | сынчы, график | [[:d:Q15070648|Q15070648]] | [[:commons:Category:Vladimir Kudryashov|Vladimir Kudryashov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kudryashov-vladimir-vladimirovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kudryashov-vladimir-vladimirovich] |- | style='text-align:right'| 418 | | ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]'' | нәкышьче, график, бизәүче-рәссам | [[:d:Q131730115|Q131730115]] | [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/laptev-vladimir-lukich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/laptev-vladimir-lukich] |- | style='text-align:right'| 419 | [[Файл:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] | [[Владимир Ленин]] | РКП(б) сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе, ССРБ нигезләүчесе (1870-1924) | [[:d:Q1394|Q1394]] | [[:commons:Category:Vladimir Lenin|Vladimir Lenin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/lenin-vladimir-ilich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/lenin-vladimir-ilich] |- | style='text-align:right'| 420 | | [[Владимир Праченко]] | | [[:d:Q4376501|Q4376501]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/prachenko-vladimir-vasilevich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/prachenko-vladimir-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 421 | | [[Внучки]] | | [[:d:Q13203732|Q13203732]] | | |- | style='text-align:right'| 422 | | [[Волжско-Камская речь (гәҗит)|Волжско-Камская речь]] | Казанның көндәлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби газетасы (1907-1908) | [[:d:Q53262495|Q53262495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/volzhsko-kamskaya-rech razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/volzhsko-kamskaya-rech] |- | style='text-align:right'| 423 | | [[Вонюшка (Әнҗерә кушылдыгы)|Вонюшка]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Әнҗерә елгасының уң кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q486759|Q486759]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vonyushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vonyushka] |- | style='text-align:right'| 424 | | [[Воскресенское (Казан)|Воскресенское]] | 1940-елларда Казанның Идел буе районына кертелүгә, шәһәрэче бистәгә әйләнгән авыл. | [[:d:Q109986255|Q109986255]] | [[:commons:Category:Voskresenskoe (Kazan)|Voskresenskoe (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/voskresenskoe razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/voskresenskoe] |- | style='text-align:right'| 425 | | [[Вязовка (Татарстан)|Вязовка]] | | [[:d:Q4130282|Q4130282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/vyazovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/vyazovka] |- | style='text-align:right'| 426 | | [[Елга (Стәрле кушылдыгы)|Вәрҗәде]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең сул кушылдыгы (Ык елгасы бассейны) | [[:d:Q13055853|Q13055853]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrde razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrde] |- | style='text-align:right'| 427 | | [[Вәрәш (Ык кушылдыгы)|Вәрәш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756770|Q756770]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrsh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vrsh] |- | style='text-align:right'| 428 | | ''[[:d:Q36359459|Вәткә]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q36359459|Q36359459]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vtk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vtk] |- | style='text-align:right'| 429 | | ''[[:d:Q140387152|Габбас Сәйфуллин]]'' | татар мөгаллиме (1887-1951) | [[:d:Q140387152|Q140387152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/sajfullin-gabbas-shigabutdinovich razdely/obrazovanie/personalii/sajfullin-gabbas-shigabutdinovich] |- | style='text-align:right'| 430 | [[Файл:Abdulhan Axtamzyan.jpg|center|128px]] | [[Габделхан Әхтәмҗан]] | | [[:d:Q4073183|Q4073183]] | [[:commons:Category:Abdulhan Axtamzyan|Abdulhan Axtamzyan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/ahtamzyan-abdulhan-abdurahmanovich razdely/nauka/personalii/ahtamzyan-abdulhan-abdurahmanovich] |- | style='text-align:right'| 431 | | [[Габделҗаббар Кандалый]] | татар шагыйре (1797-1860) | [[:d:Q13203836|Q13203836]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/kandalyj-gabdeldzhabbar-gabdelmadzhid-ugyly razdely/kultura/literatura/personalii/kandalyj-gabdeldzhabbar-gabdelmadzhid-ugyly] |- | style='text-align:right'| 432 | | [[Габделәхәт Бәкерев]] | | [[:d:Q21088655|Q21088655]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bakirov-abdulhalat-abdullatypovich razdely/nauka/personalii/bakirov-abdulhalat-abdullatypovich] |- | style='text-align:right'| 433 | | [[Габдрахман Ильяси]] | | [[:d:Q21099128|Q21099128]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/ilyasi-gabdrahman-mhmmdmin-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/ilyasi-gabdrahman-mhmmdmin-uly] |- | style='text-align:right'| 434 | | [[Габдрахман Рәфыйков]] | мөгаллим, Хезмәт Батыры | [[:d:Q123694625|Q123694625]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich razdely/obrazovanie/personalii/rafikov-gabdrahman-valievich] |- | style='text-align:right'| 435 | [[Файл:Abdurrashid Ibrahimov.jpg|center|128px]] | [[Габдрәшит Ибраһимов]] | | [[:d:Q117114|Q117114]] | [[:commons:Category:Abdurresid Ibrahim|Abdurresid Ibrahim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/ibragimov-rashit-gabderashit razdely/religiya/islam/personalii/ibragimov-rashit-gabderashit] |- | style='text-align:right'| 436 | [[Файл:ApanayGabdulla.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Апанаев (1862)|Габдулла Апанаев]] | татар имамы, мөгаллим һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q20574216|Q20574216]] | [[:commons:Category:Gabdulla Apanaev|Gabdulla Apanaev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/apanaev-gabdulla-abdulkarimovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/apanaev-gabdulla-abdulkarimovich] |- | style='text-align:right'| 437 | | [[Габдулла Буби]] | | [[:d:Q61135788|Q61135788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullin-gabdulla razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullin-gabdulla] |- | style='text-align:right'| 438 | | [[Габдулла Вилданов]] | | [[:d:Q18236573|Q18236573]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bildanov-abdulla razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bildanov-abdulla] |- | style='text-align:right'| 439 | | [[Габдулла Рәхимкулов]] | җырчы, Татарстан Республикасының халык артисты (1996 ел) | [[:d:Q13203847|Q13203847]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rhimkulov-gabdulla-mhmmtgali-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rhimkulov-gabdulla-mhmmtgali-uly] |- | style='text-align:right'| 440 | [[Файл:Tuqay portrait.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Тукай]] | татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе | [[:d:Q315279|Q315279]] | [[:commons:Category:Gabdulla Tukay|Gabdulla Tukay]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/tukaj-gabdulla razdely/kultura/literatura/shheslr/tukaj-gabdulla] |- | style='text-align:right'| 441 | | [[Газиз Әлмөхәммәтов]] | җырчы (тенор), композитор, педагог, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q2034203|Q2034203]] | [[:commons:Category:Gaziz Almukhametov|Gaziz Almukhametov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/lmhmmdov-gaziz-salih-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/lmhmmdov-gaziz-salih-uly] |- | style='text-align:right'| 442 | [[Файл:Gaynanutdin Vaisov (1917) 01.jpg|center|128px]] | [[Гайнан Вәисев]] | | [[:d:Q30610159|Q30610159]] | [[:commons:Category:Gaynanutdin Vaisov|Gaynanutdin Vaisov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/visov-gajnan razdely/religiya/islam/shheslr/visov-gajnan] |- | style='text-align:right'| 443 | [[Файл:Гайса Хамидуллович Еникеев (Еникиев, 1864-1931) в 1910.png|center|128px]] | [[Гайсә Еникеев]] | сәясәтче, мәгърифәтче, этнограф | [[:d:Q13203857|Q13203857]] | [[:commons:Category:Gaisa Khamidulovich Enikeev|Gaisa Khamidulovich Enikeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enikeev-enikiev-gajsa-hamidullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/enikeev-enikiev-gajsa-hamidullovich] |- | style='text-align:right'| 444 | [[Файл:Казанский Дом ученых (19.06.06) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Галимнәр йорты (Казан)]] | | [[:d:Q4165612|Q4165612]] | [[:commons:Category:House of scientists (Kazan)|House of scientists (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/dom-uchyonyh-rt razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/dom-uchyonyh-rt] |- | style='text-align:right'| 445 | | [[Галимулла Әсхәдуллин]] | фрезерчы, Социалистик Хезмәт Герое (1974) | [[:d:Q18045284|Q18045284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/askhadullin-galimulla-askhadullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/askhadullin-galimulla-askhadullovich] |- | style='text-align:right'| 446 | | [[Галимҗан Акчурин]] | татар совет фирка эшлеклесе, шагыйрь, тәрҗемәче, тарихчы (1895-1933) | [[:d:Q62414922|Q62414922]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akchurin-alimdzhan-kalimullovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/akchurin-alimdzhan-kalimullovich] |- | style='text-align:right'| 447 | | [[Галимҗан Нигъмәти]] | күренекле татар язучысы, әдәбият галиме, тәнкыйтьче һәм педагог | [[:d:Q13203873|Q13203873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/nigmati-nigmatullin-galimdzhan-amirdzhanovich razdely/kultura/literatura/personalii/nigmati-nigmatullin-galimdzhan-amirdzhanovich] |- | style='text-align:right'| 448 | [[Файл:Galimzhan Sharaf, 1925.jpg|center|128px]] | [[Галимҗан Шәрәф]] | татар җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, тел белгече (1897-1950) | [[:d:Q30610161|Q30610161]] | [[:commons:Category:Galimzhan Sharaf|Galimzhan Sharaf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shrf-galiman-shrfetdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shrf-galiman-shrfetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 449 | | [[Галия Измайлова (халык комиссары)|Галия Измайлова]] | ТАССР хәкимият эшлеклесе (1909-1983) | [[:d:Q25556880|Q25556880]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/izmajlova-galiya-gilyazeevna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/izmajlova-galiya-gilyazeevna] |- | style='text-align:right'| 450 | | [[Галия Кайбицкая]] | татар җырчысы | [[:d:Q13203871|Q13203871]] | [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/kajbickaya-galiya-motyjgulla-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/kajbickaya-galiya-motyjgulla-kyzy] |- | style='text-align:right'| 451 | | [[Галия Нигъмәтуллина]] | | [[:d:Q56053409|Q56053409]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/nigmatullina-galiya-nigmetzyanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/nigmatullina-galiya-nigmetzyanovna] |- | style='text-align:right'| 452 | [[Файл:Галиәсгар Камал.jpg|center|128px]] | [[Галиәсгар Камал]] | татар халкының бөек драматургы, язучысы, егерменче йөз башы татар әдәбияты, мәдәнияте һәм сәнгате тарихында зур урын алып торган әдипләрнең берсе | [[:d:Q2497099|Q2497099]] | [[:commons:Category:Galiasgar Kamal|Galiasgar Kamal]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-galisgar razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-galisgar] |- | style='text-align:right'| 453 | [[Файл:Galgaf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135190187|Гальгаф]]'' | | [[:d:Q135190187|Q135190187]] | [[:commons:Category:Galgaf|Galgaf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/galgaf-galiev-nurgali-gali-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/galgaf-galiev-nurgali-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 454 | [[Файл:Гамәли семиотика институты.png|center|128px]] | [[Гамәли семиотика институты (ТР ФА)|Гамәли семиотика институты]] | | [[:d:Q97228688|Q97228688]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-prikladnoj-semiotiki razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-prikladnoj-semiotiki] |- | style='text-align:right'| 455 | | [[Гарәфи Хәсәнов]] | татар язучысы һәм тәрҗемәчесе | [[:d:Q20594754|Q20594754]] | [[:commons:Category:Garafi Hasanov|Garafi Hasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/hsnov-grfi-grfetdin-hkim-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/hsnov-grfi-grfetdin-hkim-uly] |- | style='text-align:right'| 456 | | [[Гасыйм Мансуров]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, мөгаллим (1894-1955), ТАССР ХКС рәисе урынбасары (1921-1924), сталинист репрессияләре корбаны | [[:d:Q24846573|Q24846573]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/mansurov-gasym-gatich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/mansurov-gasym-gatich] |- | style='text-align:right'| 457 | | [[Гасырлар авазы (журнал)|Гасырлар авазы]] | | [[:d:Q60037159|Q60037159]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/gasyrlar-avazy-eho-vekov razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/gasyrlar-avazy-eho-vekov] |- | style='text-align:right'| 458 | [[Файл:Ğayaz Ishaqi, 1911.jpg|center|128px]] | [[Гаяз Исхакый]] | Татар язучысы, шагыйрь, Идел-Урал һәм Төркия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе | [[:d:Q792834|Q792834]] | [[:commons:Category:Ayaz İshaki|Ayaz İshaki]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/ishakyj-gayaz razdely/kultura/literatura/shheslr/ishakyj-gayaz] |- | style='text-align:right'| 459 | | [[Гаяз Максуди]] | татар җәмәгать эшлеклесе (1891-1942), журналист, лингвист, математик, физика-математика фәннәре кандидаты (1933) | [[:d:Q63357335|Q63357335]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/maksudov-maksud-gayaz-gyjsametdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/maksudov-maksud-gayaz-gyjsametdin-uly] |- | style='text-align:right'| 460 | | ''[[:d:Q47341751|Геннадий Московский]]'' | | [[:d:Q47341751|Q47341751]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/personalii/moskovskij-gennadij-timofeevich razdely/sport/personalii/moskovskij-gennadij-timofeevich] |- | style='text-align:right'| 461 | [[Файл:80th anniversary of Gennady Prytkov 14.jpg|center|128px]] | [[Геннадий Прытков]] | | [[:d:Q4382688|Q4382688]] | [[:commons:Category:Gennadiy Prytkov|Gennadiy Prytkov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/prytkov-gennadij-nikolaevich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/prytkov-gennadij-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 462 | [[Файл:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] | [[геология]] | | [[:d:Q1069|Q1069]] | [[:commons:Category:Geology|Geology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/geologiya razdely/nauka/geologiya] |- | style='text-align:right'| 463 | | [[геохимия]] | | [[:d:Q161764|Q161764]] | [[:commons:Category:Geochemistry|Geochemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/geohimiya razdely/nauka/geohimiya] |- | style='text-align:right'| 464 | [[Файл:Открытие выставки «Обереги Казани» (20).jpg|center|128px]] | [[Герман Бакулин]] | | [[:d:Q63037760|Q63037760]] | [[:commons:Category:German Bakulin|German Bakulin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bakulin-german-alekseevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/bakulin-german-alekseevich] |- | style='text-align:right'| 465 | [[Файл:Water cycle.png|center|128px]] | [[гидрология]] | | [[:d:Q42250|Q42250]] | [[:commons:Category:Hydrology|Hydrology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/gidrologiya razdely/nauka/gidrologiya] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Файл:Emphysema H and E.jpg|center|128px]] | [[гистология]] | | [[:d:Q7168|Q7168]] | [[:commons:Category:Histology|Histology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/gistologiya razdely/nauka/gistologiya] |- | style='text-align:right'| 467 | | ''[[:d:Q135483762|ГНИПИ-ВТ]]'' | | [[:d:Q135483762|Q135483762]] | [[:commons:Category:GNIPI-VT|GNIPI-VT]] | |- | style='text-align:right'| 468 | [[Файл:Gubaidulla-bubi.jpg|center|128px]] | [[Гобәйдулла Буби]] | | [[:d:Q61135780|Q61135780]] | [[:commons:Category:Gubaidulla Bubi|Gubaidulla Bubi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/bubi-nigmatullin-gubajdulla razdely/obrazovanie/personalii/bubi-nigmatullin-gubajdulla] |- | style='text-align:right'| 469 | [[Файл:Gumer Sabirzyanov (2023-10-03).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]'' | | [[:d:Q125251566|Q125251566]] | [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sabiranov-gomr-salih-uly razdely/nauka/personalii/sabiranov-gomr-salih-uly] |- | style='text-align:right'| 470 | | [[Гомәр Саттаров]] | телче-галим, татар ономастикасы | [[:d:Q65008571|Q65008571]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sattarov-gomr-fez-uly razdely/nauka/personalii/sattarov-gomr-fez-uly] |- | style='text-align:right'| 471 | [[Файл:Здание усманского медресе, медресе "Гусмания" , фасад.JPG|center|128px]] | [[Госмания мәдрәсәсе (Уфа)|Госмания мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q4152864|Q4152864]] | [[:commons:Category:Usman Madrasa (Ufa)|Usman Madrasa (Ufa)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/usmaniya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/usmaniya] |- | style='text-align:right'| 472 | [[Файл:Grigory Kliachkin.jpg|center|128px]] | [[Григорий Клячкин]] | РИ һәм ССРБ физиотерапевты, невропатолог (1866-1946) | [[:d:Q101231958|Q101231958]] | [[:commons:Category:Grigory Kliachkin|Grigory Kliachkin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/klyachkin-grigorij-girsh-david-abramovich razdely/nauka/personalii/klyachkin-grigorij-girsh-david-abramovich] |- | style='text-align:right'| 473 | [[Файл:Grigory Antonovich Medvedev (Fechin, 1912).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65132283|Григорий Медведев]]'' | нәкышьче, график, педагог | [[:d:Q65132283|Q65132283]] | [[:commons:Category:Grigory Antonovich Medvedev|Grigory Antonovich Medvedev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/medvedev-grigorij-antonovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/medvedev-grigorij-antonovich] |- | style='text-align:right'| 474 | | [[Григорий Ройтфарб]] | | [[:d:Q3456467|Q3456467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rojtfarb-grigorij-zelmanovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/rojtfarb-grigorij-zelmanovich] |- | style='text-align:right'| 475 | | [[Густав Бурбил]] | | [[:d:Q64233653|Q64233653]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/burbiel-gustav-burbiel-gustav razdely/nauka/personalii/burbiel-gustav-burbiel-gustav] |- | style='text-align:right'| 476 | | [[Гыйлемдар Баембәтов]] | татар совет сәясәтчесе, журналист, тәрҗемәче (1886-1933), сталинист репрессияләр корбаны | [[:d:Q24846577|Q24846577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baimbetov-gilemdar-sultanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baimbetov-gilemdar-sultanovich] |- | style='text-align:right'| 477 | | [[Гыймад Нугайбәк]] | тел галиме, журналист | [[:d:Q13203977|Q13203977]] | [[:commons:Category:Gimad Nugaybek|Gimad Nugaybek]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/nugajbek-gimad-sharifzyanovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/nugajbek-gimad-sharifzyanovich] |- | style='text-align:right'| 478 | | [[Гыймаз Баһаветдинев|Гыймаз Баһаветдинов]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе (1897-1938), ТАССР юстиция һәм эчке эшләр наркомы, ҮБК Президиумы һәм ХКС әгъзасы, сталинист репрессияләр корбаны | [[:d:Q51669378|Q51669378]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baavetdinov-gyjmaz-baavetdin-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/baavetdinov-gyjmaz-baavetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 479 | | [[Гәрәй (елга)|Гәрәй]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Морасаның уң кушылдыгы (Кече Чирмешән елгасы бассейны) | [[:d:Q4133692|Q4133692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/grj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/grj] |- | style='text-align:right'| 480 | [[Файл:Garay Rahim (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Гәрәй Рәхим]] | татар шагыйре, язучы һәм сәнгать эшлеклесе | [[:d:Q13203984|Q13203984]] | [[:commons:Category:Garay Rahim|Garay Rahim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/rhim-grj razdely/kultura/literatura/shheslr/rhim-grj] |- | style='text-align:right'| 481 | [[Файл:Паводок возле села Турминское, Кубня.jpg|center|128px]] | [[Гөбенә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1688758|Q1688758]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/gben razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/gben] |- | style='text-align:right'| 482 | [[Файл:Acyrthosiphon pisum (pea aphid)-PLoS.jpg|center|128px]] | [[гөбләләр]] | | [[:d:Q183350|Q183350]] | [[:commons:Category:Aphidoidea|Aphidoidea]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/gbllr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/gbllr] |- | style='text-align:right'| 483 | | [[Гөлек (Минзәлә районы)]] | Минзәлә районы авылы (Татарстан, Россия) | [[:d:Q18773911|Q18773911]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/glek razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/glek] |- | style='text-align:right'| 484 | | [[Гөлсем Камская]] | татар театры актрисасы | [[:d:Q13203997|Q13203997]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kamskaya-glsem-sjfulla-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kamskaya-glsem-sjfulla-kyzy] |- | style='text-align:right'| 485 | [[Файл:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] | [[гөмбәләр]] | | [[:d:Q764|Q764]] | [[:commons:Category:Fungi|Fungi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/gmblr razdely/priroda/gmblr/gmblr] |- | style='text-align:right'| 486 | [[Файл:Аитов Давид Александрович.jpg|center|128px]] | [[Давыт Аитов]] | инкыйлабчы, картограф, Вакытлы хөкүмәтнең Париждагы генераль консулы | [[:d:Q1178518|Q1178518]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitov-david-aleksandrovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aitov-david-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 487 | [[Файл:Вид на реку. Мост через Степной Зай. Альметьевский р-н. РТ. Июль 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Дала Зәе]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q2603479|Q2603479]] | [[:commons:Category:Zay River|Zay River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dala-ze razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dala-ze] |- | style='text-align:right'| 488 | | [[Дамир Шәрәфетдинов (1940)|Дамир Шәрәфетдинов]] | язучы, журналист, спортчы, галим | [[:d:Q130280198|Q130280198]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/sharafutdinov-damir-raufovich razdely/nauka/personalii/sharafutdinov-damir-raufovich] |- | style='text-align:right'| 489 | | [[Дамирә Кузаева]] | | [[:d:Q20585590|Q20585590]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kuzaeva-damira-nazmizyanovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kuzaeva-damira-nazmizyanovna] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Файл:Daré bistáseneng Bolén uramé-3.jpg|center|128px]] | [[Дары бистәсе (Казан)|Дары заводы бистәсе]] | Казанның көнбатыш читендәге торак пункт (1780) | [[:d:Q50377631|Q50377631]] | [[:commons:Category:Porokhovaya Sloboda, Kazan|Porokhovaya Sloboda, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kazan/dary-zavody-bistse razdely/kazan/dary-zavody-bistse] |- | style='text-align:right'| 491 | | [[Даут Гобәйди]] | мөгаллим, шагыйрь, тәрҗемәче | [[:d:Q132201467|Q132201467]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/gubajdi-gubajdullin-daut-gubajdulla-uly razdely/kultura/literatura/personalii/gubajdi-gubajdullin-daut-gubajdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 492 | | ''[[:d:Q579873|демографик сәясәт]]'' | | [[:d:Q579873|Q579873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/demograficheskaya-politika razdely/istoriya/novejshee-vremya/demograficheskaya-politika] |- | style='text-align:right'| 493 | | [[Дим (Ык кушылдыгы)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4171611|Q4171611]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dim razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dim] |- | style='text-align:right'| 494 | [[Файл:Dinar Zaynutdinov.jpg|center|128px]] | [[Динар Зәйнетдинов]] | юридик фәннәр докторы, профессор | [[:d:Q131606475|Q131606475]] | [[:commons:Category:Dinar Zaynetdinov|Dinar Zaynetdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/zajnutdinov-dinar-rafailovich razdely/nauka/personalii/zajnutdinov-dinar-rafailovich] |- | style='text-align:right'| 495 | | ''[[:d:Q106895248|Дмитрий Львов]]'' | хокук белгече, Казан император университеты профессоры (1850-1899+) | [[:d:Q106895248|Q106895248]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/lvov-dmitrij-mihajlovich razdely/nauka/personalii/lvov-dmitrij-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Файл:Dmitry A. Orlov.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Орлов]] | РКП(б) фирка эшлеклесе, репрессияләр корбаны (1894-1937) | [[:d:Q50975697|Q50975697]] | [[:commons:Category:Dmitry Aleksandrovich Orlov|Dmitry Aleksandrovich Orlov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/orlov-dmitrij-aleksandrovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/orlov-dmitrij-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 497 | | [[Дубровка (Татарстан)|Дубровка]] | | [[:d:Q18775379|Q18775379]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/dubrovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/dubrovka] |- | style='text-align:right'| 498 | | [[Дусай (Калмия кушылдыгы)|Дусай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Калмыя елгасының сул кушылдыгы (Сөн елгасы бассейны) | [[:d:Q32748205|Q32748205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dusaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dusaj] |- | style='text-align:right'| 499 | | [[Дәвек]] | | [[:d:Q18774585|Q18774585]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/deukovo razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/deukovo] |- | style='text-align:right'| 500 | [[Файл:Центральная улица в селе Дубъязы.JPG|center|128px]] | [[Дөбъяз]] | | [[:d:Q4169919|Q4169919]] | [[:commons:Category:Dubyazy|Dubyazy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/dubyazy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/dubyazy] |- | style='text-align:right'| 501 | | [[Евгений Казаков]] | ССРБ һәм РФ тарихчысы, археолог (1934-2026), тарих фәннәре докторы (1994), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1999) | [[:d:Q97180927|Q97180927]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kazakov-evgenij-petrovich razdely/nauka/personalii/kazakov-evgenij-petrovich] |- | style='text-align:right'| 502 | | ''[[:d:Q131926217|Елагино]]'' | Татарстанның Питрәч районындагы юкка чыккан авыл | [[:d:Q131926217|Q131926217]] | [[:commons:Category:Elagino|Elagino]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/elagino razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/elagino] |- | style='text-align:right'| 503 | [[Файл:Lepidostoma.hirtum.jpg|center|128px]] | [[елга күбәләкләре]] | | [[:d:Q184616|Q184616]] | [[:commons:Category:Trichoptera|Trichoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/elga-kblklre razdely/priroda/zhivotnyj-mir/elga-kblklre] |- | style='text-align:right'| 504 | | [[Елгабаш (Мөслим районы)]] | | [[:d:Q18775892|Q18775892]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/elgabash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/elgabash] |- | style='text-align:right'| 505 | | [[Елизавета Ласточкина]] | | [[:d:Q4254839|Q4254839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/lastochkina-elizaveta-gurevna razdely/obrazovanie/personalii/lastochkina-elizaveta-gurevna] |- | style='text-align:right'| 506 | | [[Ефим Бушканец]] | әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (1966), профессор (1967) | [[:d:Q64429672|Q64429672]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bushkanec-efim-grigorevich razdely/nauka/personalii/bushkanec-efim-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 507 | | [[Закир Кадыйри]] | татар җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, илаһият галиме, журналист (1878-1954) | [[:d:Q13204210|Q13204210]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kadyjri-zakir-hlim-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kadyjri-zakir-hlim-uly] |- | style='text-align:right'| 508 | | [[Зимница (күл)|Зимница]] | | [[:d:Q13204234|Q13204234]] | | |- | style='text-align:right'| 509 | | ''[[:d:Q35434366|Зирекле]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчә елгасының (Олы Чирмешән елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q35434366|Q35434366]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zirekle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zirekle] |- | style='text-align:right'| 510 | | [[Зичә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1092936|Q1092936]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zich razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zich] |- | style='text-align:right'| 511 | [[Файл:Animal diversity.jpg|center|128px]] | [[зоология]] | | [[:d:Q431|Q431]] | [[:commons:Category:Zoology|Zoology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/zoologiya razdely/nauka/zoologiya] |- | style='text-align:right'| 512 | [[Файл:Дом земского врача улица Горького, 22, Заинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Зәй шәһәре|Зәй]] | Татарстан шәһәре | [[:d:Q136576|Q136576]] | [[:commons:Category:Zainsk|Zainsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zainsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zainsk] |- | style='text-align:right'| 513 | [[Файл:Озеро Багряж - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Зәй районы]] | | [[:d:Q2719249|Q2719249]] | [[:commons:Category:Zainsky District|Zainsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/zainskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/zainskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 514 | | [[Зәй-Каратай (елга)|Зәй-Каратай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q4184252|Q4184252]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zj-karataj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zj-karataj] |- | style='text-align:right'| 515 | [[Файл:Rasulev Zaynulla.jpg|center|128px]] | [[Зәйнулла Рәсүлев]] | татар-башкорт мөселман дин эшлеклесе (1833-1917) | [[:d:Q2026659|Q2026659]] | [[:commons:Category:Zeinulla Rasulev|Zeinulla Rasulev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/rasulev-zajnulla razdely/religiya/islam/personalii/rasulev-zajnulla] |- | style='text-align:right'| 516 | | [[Зәки Баязитский|Зәки Вәлиев]] | | [[:d:Q63239324|Q63239324]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bayazitskij-zaki razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bayazitskij-zaki] |- | style='text-align:right'| 517 | | [[Зәки Нури]] | Шагыйрь (1921-1994), җәмәгать эшлеклесе, РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1983) | [[:d:Q3920970|Q3920970]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/nuri-zki razdely/kultura/literatura/shheslr/nuri-zki] |- | style='text-align:right'| 518 | [[Файл:Dinar Dirham Web.jpg|center|128px]] | [[зәкят]] | | [[:d:Q124058|Q124058]] | [[:commons:Category:Zakah|Zakah]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/zakyat razdely/religiya/islam/zakyat] |- | style='text-align:right'| 519 | | [[Зөбәй]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дим елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4194991|Q4194991]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zbj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zbj] |- | style='text-align:right'| 520 | | [[Зөләйха Хисмәтуллина]] | опера җырчысы (лирик-драматик сопрано), педагог, профессор | [[:d:Q1191061|Q1191061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hismatullina-zulejha-gataullovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hismatullina-zulejha-gataullovna] |- | style='text-align:right'| 521 | [[Файл:Zufar Gimaev (2011-03-15).jpg|center|128px]] | [[Зөфәр Гыймаев]] | нәкышьче (1951-2022), Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002). Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты (2005) | [[:d:Q20579336|Q20579336]] | [[:commons:Category:Zufar Gimaev|Zufar Gimaev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gyjmaev-zfr-foat-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gyjmaev-zfr-foat-uly] |- | style='text-align:right'| 522 | [[Файл:Svijaga.jpg|center|128px]] | [[Зөя (елга)|Зөя]] | Сөмбер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Идел елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q1132165|Q1132165]] | [[:commons:Category:Sviyaga River|Sviyaga River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zya] |- | style='text-align:right'| 523 | [[Файл:Зухра Акчурина.jpg|center|128px]] | [[Зөһрә Акчурина]] | беренче татар хатын-кыз журналисты (1862-1903) | [[:d:Q28357908|Q28357908]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchurina-zuhra-asfandiyarovna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchurina-zuhra-asfandiyarovna] |- | style='text-align:right'| 524 | | ''[[:d:Q140837214|И.А. һәм А.А. Абдуллиннар ташбасмаханәсе]]'' | Казандагы полиграфия предприятиесе (1872-1908) | [[:d:Q140837214|Q140837214]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/nshriyatlar/abdullinnar-i-m-tashbasmahanse razdely/kultura/nshriyatlar/abdullinnar-i-m-tashbasmahanse] |- | style='text-align:right'| 525 | | [[Ибраһим Башмаков]] | татар шагыйре | [[:d:Q20575695|Q20575695]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/bashmakov-ibragim-yusuf-uly razdely/kultura/literatura/personalii/bashmakov-ibragim-yusuf-uly] |- | style='text-align:right'| 526 | | [[Ибраһим Бикколов]] | | [[:d:Q63442126|Q63442126]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/bikkulov-ibragim-dzhamaletdinovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/bikkulov-ibragim-dzhamaletdinovich] |- | style='text-align:right'| 527 | | [[Ибраһим Гази]] | татар әдәбиятының күренекле вәкиле, проза остасы, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13204363|Q13204363]] | [[:commons:Category:Ibragim Gazi|Ibragim Gazi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gazi-ibraim razdely/kultura/literatura/shheslr/gazi-ibraim] |- | style='text-align:right'| 528 | | [[Ибраһим Хәлфин]] | | [[:d:Q4495191|Q4495191]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/hlfin-ibraim-iskhak-uly razdely/obrazovanie/shheslr/hlfin-ibraim-iskhak-uly] |- | style='text-align:right'| 529 | [[Файл:Габышев Иван Яковлевич (конверт).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4130992|Иван Габишев]]'' | фельдшер, РСДРП әгъзасы, Кызыл Армиясенең бригада комиссары (1888-1918) | [[:d:Q4130992|Q4130992]] | [[:commons:Category:Ivan Gabishev|Ivan Gabishev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gabishev-ivan-yakovlevich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gabishev-ivan-yakovlevich] |- | style='text-align:right'| 530 | | ''[[:d:Q137858846|Иван Дюков]]'' | астроном, физика-математика фәннәре докторы (1946 ел), профессор (1946 ел), ТАССР һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1945, 1947 еллар) | [[:d:Q137858846|Q137858846]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/dyukov-ivan-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/dyukov-ivan-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 531 | | [[Иван Запольский]] | Россия империясе фәлсәфәчесе (1773-1810), физик, математик, җәмәгать эшлеклесе, Казан ирләр гимназиясе һәм университеты укытучысы | [[:d:Q12105844|Q12105844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/zapolskij-ivan-ipatovich razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/zapolskij-ivan-ipatovich] |- | style='text-align:right'| 532 | | ''[[:d:Q131143198|Иван Князьков]]'' | нәкышьчы (1873-1942) | [[:d:Q131143198|Q131143198]] | [[:commons:Category:Ivan Ivanovich Knyazkov|Ivan Ivanovich Knyazkov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/knyazkov-ivan-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/knyazkov-ivan-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 533 | [[Файл:View of Plyos from Cathedral Mountain P5251847 2350.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъект төбәге | [[:d:Q2654|Q2654]] | [[:commons:Category:Ivanovo Oblast|Ivanovo Oblast]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/ivanovskaya-oblast/ivanovskaya-oblast razdely/rossijskaya-federaciya/ivanovskaya-oblast/ivanovskaya-oblast] |- | style='text-align:right'| 534 | | ''[[:d:Q1402889|игенчелек]]'' | | [[:d:Q1402889|Q1402889]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/zemledelie razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/zemledelie] |- | style='text-align:right'| 535 | | [[Игәнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q757249|Q757249]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign] |- | style='text-align:right'| 536 | | [[Игәнә-Суы|Игәнә суы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Игәнә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4197619|Q4197619]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign-suy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ign-suy] |- | style='text-align:right'| 537 | | [[Игәт (Ык кушылдыгы)|Игәт]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4197319|Q4197319]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/igt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/igt] |- | style='text-align:right'| 538 | [[Файл:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] | [[Идел]] | Россиядәге елга, Европада иң озын елга | [[:d:Q626|Q626]] | [[:commons:Category:Volga|Volga]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/idel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/idel] |- | style='text-align:right'| 539 | | ''[[:d:Q52845530|Идел буе углеводород чималы фәнни тикшеренү институты]]'' | | [[:d:Q52845530|Q52845530]] | [[:commons:Category:VNIIUS|VNIIUS]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/volzhskij-nauchno-issledovatelskij-institut-uglevodorodnogo-syrya razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/volzhskij-nauchno-issledovatelskij-institut-uglevodorodnogo-syrya] |- | style='text-align:right'| 540 | | [[Идел буенда Исламның кабул ителүенең 1100 еллыгы]] | тарихи юбилей һәм моңа багышланган Идел буендагы Россия төбәкләрендәге чаралар | [[:d:Q140937350|Q140937350]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/glavnaya/islam-dine-kabul-itelne-1100-ellygy razdely/glavnaya/islam-dine-kabul-itelne-1100-ellygy] |- | style='text-align:right'| 541 | [[Файл:Izh River.JPG|center|128px]] | [[Иж елгасы|Иж]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q248496|Q248496]] | [[:commons:Category:Izh River|Izh River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izh] |- | style='text-align:right'| 542 | | [[Изгар (елга)|Изгар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4198480|Q4198480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izgar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/izgar] |- | style='text-align:right'| 543 | [[Файл:Bivalvia.jpg|center|128px]] | [[Ике кабырчыклы моллюсклар]] | | [[:d:Q25368|Q25368]] | [[:commons:Category:Bivalvia|Bivalvia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ike-kabyrchykly-mollyusklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ike-kabyrchykly-mollyusklar] |- | style='text-align:right'| 544 | [[Файл:Здание мужской гимназии (г. Казань, Л.-Булачная, 48 - Г.Камала, 1) - 2.JPG|center|128px]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[:d:Q28473583|Q28473583]] | [[:commons:Category:Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan|Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-vtoraya-muzhskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-vtoraya-muzhskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 545 | | [[Икътисад (журнал)|Икътисад]] | | [[:d:Q53679296|Q53679296]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/iktisad razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/iktisad] |- | style='text-align:right'| 546 | [[Файл:Ilgizar Rahimov (2024-04-24).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q131728420|Илгизәр Рәхимов]]'' | орнитолог | [[:d:Q131728420|Q131728420]] | [[:commons:Category:Ilgizar Rahimov|Ilgizar Rahimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/rahimov-ilgizar-ilyasovich razdely/nauka/personalii/rahimov-ilgizar-ilyasovich] |- | style='text-align:right'| 547 | | [[Илдус Заһидуллин]] | тарихчы, тарих фәннәре докторы (2007), доцент (2008) | [[:d:Q105758714|Q105758714]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/zaidullin-ildus-kotdus-uly razdely/nauka/personalii/zaidullin-ildus-kotdus-uly] |- | style='text-align:right'| 548 | [[Файл:Reka Ilet.jpg|center|128px]] | [[Илләт]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q1364331|Q1364331]] | [[:commons:Category:Ilet River|Ilet River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/illt-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/illt-elgasy] |- | style='text-align:right'| 549 | | [[Илсур Сафин (1962)|Илсур Сафин]] | татар җырчысы, мөгаллим | [[:d:Q47183507|Q47183507]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/safin-ilsur-karibovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/safin-ilsur-karibovich] |- | style='text-align:right'| 550 | | [[Ильтани Илялова]] | театр белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1965), ТАССРның һәм РФнең атказанган сәнгать эшлеклесе (1983, 2000) | [[:d:Q13204436|Q13204436]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 551 | | [[Ильяс Әүхәдиев]] | дирижер, скрипкачы, педагог (1904-1968). ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1939) һәм халык артисты (1965) | [[:d:Q13204435|Q13204435]] | [[:commons:Category:Ilyas Aukhadeev|Ilyas Aukhadeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/auhadeev-ilyas-vakasovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/auhadeev-ilyas-vakasovich] |- | style='text-align:right'| 552 | [[Файл:Ilgam Shakirov (2015-02-14).jpg|center|128px]] | [[Илһам Шакиров]] | мәшһүр татар җырчысы | [[:d:Q4519577|Q4519577]] | [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/shakirov-ilam-gyjlmetdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/shakirov-ilam-gyjlmetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 553 | [[Файл:Prayer in Cairo 1865.jpg|center|128px]] | [[имам]] | | [[:d:Q125482|Q125482]] | [[:commons:Category:Imams|Imams]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/imam razdely/religiya/islam/imam] |- | style='text-align:right'| 554 | | [[Имәле (Зөя кушылдыгы)|Имәлле]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q20596250|Q20596250]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imlle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imlle] |- | style='text-align:right'| 555 | | [[Имәнле (Зәй кушылдыгы)|Имәнле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q108072981|Q108072981]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imnle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/imnle] |- | style='text-align:right'| 556 | [[Файл:Norblin Factory Redevelopment under construction, 8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290|инвестиция]]'' | | [[:d:Q4290|Q4290]] | [[:commons:Category:Investments|Investments]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/investiciya razdely/ekonomika/investiciya] |- | style='text-align:right'| 557 | | [[Инеш (Зәй кушылдыгы)|Инеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1091377|Q1091377]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh] |- | style='text-align:right'| 558 | | [[Инеш (Зөя кушылдыгы)|Инеш]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4202344|Q4202344]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-elgasy] |- | style='text-align:right'| 559 | | ''[[:d:Q36359566|Инеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөре елгасының уң кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | [[:d:Q36359566|Q36359566]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-2] |- | style='text-align:right'| 560 | | ''[[:d:Q137995478|Инеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Игәнәнең сул кушылдыгы (Минзәлә бассейны) | [[:d:Q137995478|Q137995478]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/inesh-1] |- | style='text-align:right'| 561 | [[Файл:Иннополис. Технопарк им. А.С. Попова.JPG|center|128px]] | [[Иннополис]] | | [[:d:Q4201239|Q4201239]] | [[:commons:Category:Innopolis|Innopolis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/innopolis razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/innopolis] |- | style='text-align:right'| 562 | [[Файл:Gotvald IF.jpg|center|128px]] | [[Иосиф Готвальд]] | шәркыятьче галим (1813-1897) | [[:d:Q15065539|Q15065539]] | [[:commons:Category:Iosif Gotwald|Iosif Gotwald]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gotvald-iosif-fyodorovich razdely/nauka/personalii/gotvald-iosif-fyodorovich] |- | style='text-align:right'| 563 | | [[ипотека]] | | [[:d:Q184260|Q184260]] | [[:commons:Category:Mortgages|Mortgages]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/ipoteka razdely/ekonomika/ipoteka] |- | style='text-align:right'| 564 | | [[Ирек Биккинин]] | | [[:d:Q63442048|Q63442048]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/bikkinin-irek-damirovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/bikkinin-irek-damirovich] |- | style='text-align:right'| 565 | [[Файл:Isaak Aluf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]'' | РСДРП әгъзасы, ССРБ табибы-невропатолог (1883-1935), медицина фәннәре докторы, профессор | [[:d:Q11714104|Q11714104]] | [[:commons:Category:Isaak Aluf|Isaak Aluf]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/aluf-isaak-samuilovich razdely/zdravoohranenie/personalii/aluf-isaak-samuilovich] |- | style='text-align:right'| 566 | | [[Исаак Оксман]] | стоматолог, медицина фәннәре докторы (1945), профессор (1946), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1945) | [[:d:Q108866810|Q108866810]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/oksman-isaak-mihajlovich razdely/zdravoohranenie/personalii/oksman-isaak-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 567 | | ''[[:d:Q140965818|Исемсез күл]]'' | | [[:d:Q140965818|Q140965818]] | | |- | style='text-align:right'| 568 | | [[Исергәп]] | | [[:d:Q4203761|Q4203761]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/isergp razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bauly-rajony/isergp] |- | style='text-align:right'| 569 | | [[Иске (Тетвел кушылдыгы)|Иске]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Тетвелның уң кушылдыгы (Кичү, Чишмә бассейны) | [[:d:Q20581664|Q20581664]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iske razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iske] |- | style='text-align:right'| 570 | | ''[[:d:Q36357117|Иске Йорт]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бирәзә елгасының уң кушылдыгы (Казансу елгасы бассейны) | [[:d:Q36357117|Q36357117]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iskeyurt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iskeyurt] |- | style='text-align:right'| 571 | | [[Иске Кишет]] | | [[:d:Q18802418|Q18802418]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-kishet razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-kishet] |- | style='text-align:right'| 572 | | [[Иске Муй]] | | [[:d:Q18802435|Q18802435]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-muj razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-muj] |- | style='text-align:right'| 573 | [[Файл:Staroye Churilino (2024-04-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Иске Чүриле]] | Татарстанның Арча районындагы авыл, район үзәгеннән 12 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан | [[:d:Q18802259|Q18802259]] | [[:commons:Category:Staroye Churilino|Staroye Churilino]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-chrile razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/iske-chrile] |- | style='text-align:right'| 574 | | [[Искәндәр Биктаһиров]] | татар җырчысы (1951-2023), Татарстанның халык артисты (2000) | [[:d:Q124770670|Q124770670]] | [[:commons:Category:Iskander Biktagirov|Iskander Biktagirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/biktairov-iskndr-ismgyjl-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/biktairov-iskndr-ismgyjl-uly] |- | style='text-align:right'| 575 | [[Файл:Iskander Gilyazov (2021-09-07).JPG|center|128px]] | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | | [[:d:Q4138393|Q4138393]] | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gyjlev-iskndr-ayazovich razdely/nauka/personalii/gyjlev-iskndr-ayazovich] |- | style='text-align:right'| 576 | | [[Искәндәр Рәфыйков]] | | [[:d:Q124771790|Q124771790]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/rfyjkov-iskndr-vliulla-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/rfyjkov-iskndr-vliulla-uly] |- | style='text-align:right'| 577 | | [[Ислам Беляев]] | татар язучысы, шагыйре, журналист (1926-1986) | [[:d:Q20575823|Q20575823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/belyaev-islam-gabdulhakovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/belyaev-islam-gabdulhakovich] |- | style='text-align:right'| 578 | | ''[[:d:Q843909|исламият]]'' | шәркыять гыйлеменең исламның тарихын, тәгълиматын, традицияләренең хәзерге заманда җәмгыять үсеше процессларына ясаган йогынтысын өйрәнүче махсус тармагы | [[:d:Q843909|Q843909]] | [[:commons:Category:Islamic studies|Islamic studies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/islamovedenie razdely/nauka/islamovedenie] |- | style='text-align:right'| 579 | [[Файл:Gainutdinov I.G.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гайнетдинов]] | рәссам, мөгаллим (1908-1977); ТАССРның (1945 ел), Төньяк Осетия АССРның (1955 ел) һәм БАССРның (1967 ел) атказанган сәнгать эшлеклесе, профессор (1967 ел) | [[:d:Q17195523|Q17195523]] | [[:commons:Category:Ismagil Gaynutdinov|Ismagil Gaynutdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/gajnetdinov-ismgyjl-gali-uly razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/gajnetdinov-ismgyjl-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 580 | [[Файл:Ismail Gasprinskiy.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гаспринский]] | кырымтатар мәгърифәтчесе, нәшир, сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, педагог, әдип (1851-1914). | [[:d:Q335495|Q335495]] | [[:commons:Category:Ismail Gaspirali|Ismail Gaspirali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gaspraly-ismgyjl razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/gaspraly-ismgyjl] |- | style='text-align:right'| 581 | | [[Исмәгыйль Илялов]] | музыкант-башкаручы, мандолинада уйнаучы, концерт һәм театр администраторы | [[:d:Q22696908|Q22696908]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyalov-ismagil-gubajdullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyalov-ismagil-gubajdullovich] |- | style='text-align:right'| 582 | | [[Исхак Илялов]] | | [[:d:Q24846600|Q24846600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 583 | | [[Исхак Казаков]] | | [[:d:Q24846574|Q24846574]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kazakov-iskhak-mostafa-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kazakov-iskhak-mostafa-uly] |- | style='text-align:right'| 584 | | [[ишан]] | исламда дини остаз | [[:d:Q4205526|Q4205526]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/ishan razdely/religiya/islam/ishan] |- | style='text-align:right'| 585 | | [[Ишем (Идел кушылдыгы)|Ишем]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q20582732|Q20582732]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ishem razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ishem] |- | style='text-align:right'| 586 | [[Файл:Copepodkils.jpg|center|128px]] | [[ишкәгаяклы кысласыманнар]] | | [[:d:Q189973|Q189973]] | [[:commons:Category:Copepoda|Copepoda]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ishkgayakly-kyslasymannar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ishkgayakly-kyslasymannar] |- | style='text-align:right'| 587 | | [[Ия (елга)|Ия]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Үшнәнең сул кушылдыгы (Норма, Мишә елгалары бассейны) | [[:d:Q6556867|Q6556867]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya] |- | style='text-align:right'| 588 | | ''[[:d:Q36357139|Ия]]'' | Татарстан елга, Көнбатыш Кама алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357139|Q36357139]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/iya-elgasy] |- | style='text-align:right'| 589 | [[Файл:Yusuf akcura.jpg|center|128px]] | [[Йосыф Акчура]] | татар язучысы, нәшир, журналист, төрек милләтчелеге идеологларының берсе (1876-1935) | [[:d:Q735399|Q735399]] | [[:commons:Category:Yusuf Akçura|Yusuf Akçura]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchura-josyf razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/akchura-josyf] |- | style='text-align:right'| 590 | | [[кадимчелек]] | XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында татар җәмгыятендә киң таралган консерватив хәрәкәт | [[:d:Q4207269|Q4207269]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/kadimchelek razdely/religiya/islam/kadimchelek] |- | style='text-align:right'| 591 | | [[Кады]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның сул кушылдыгы (Иж бассейны) | [[:d:Q756971|Q756971]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kady] |- | style='text-align:right'| 592 | [[Файл:KAZ Collage 2015.png|center|128px]] | [[Казан]] | Татарстан Республикасының башкаласы, Русиянең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Иделнең сул ягында, аңа Казансу кушылу урынында урнашкан зур порт | [[:d:Q900|Q900]] | [[:commons:Category:Kazan|Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kazan/kazan razdely/kazan/kazan] |- | style='text-align:right'| 593 | | [[Казан дары заводы]] | Госманлы империясе белән 1787-1792 сугыш өчен күпләп дары чыгару максатлы Екатерина II нең 1786 елгы Махсус фәрманы белән булдырылган фабрика | [[:d:Q4207812|Q4207812]] | [[:commons:Category:Kazan Gunpowder Plant|Kazan Gunpowder Plant]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/kazanskij-porohovoj-zavod razdely/ekonomika/promyshlennost/kazanskij-porohovoj-zavod] |- | style='text-align:right'| 594 | | [[Казан музыка көллияте]] | Махсус урта белем бирү йорты | [[:d:Q20583058|Q20583058]] | [[:commons:Category:Kazan music college|Kazan music college]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-muzyka-klliyate-ivhdiev-isemend razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-muzyka-klliyate-ivhdiev-isemend] |- | style='text-align:right'| 595 | | [[Казан мөхбире (газета)|Казан мөхбире]] | Казанда татарча басылган беренче газета (1905-1911) | [[:d:Q31444545|Q31444545]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazan-muhbire razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazan-muhbire] |- | style='text-align:right'| 596 | | [[Казан педагогика көллияте]] | | [[:d:Q25555746|Q25555746]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-pedagogiya-klliyate razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazan-pedagogiya-klliyate] |- | style='text-align:right'| 597 | [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|center|128px]] | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]] | | [[:d:Q4207781|Q4207781]] | [[:commons:Category:Rodionov Institute for Noble Maidens|Rodionov Institute for Noble Maidens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/rodionovskij-institut-blagorodnyh-devic razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/rodionovskij-institut-blagorodnyh-devic] |- | style='text-align:right'| 598 | | ''[[:d:Q140912237|Казан совет төзелеше институты]]'' | 1931-1936 РСФСР Үзәк башкарма комитеты югары уку йорты | [[:d:Q140912237|Q140912237]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/istoricheskie-uchrezhdeniya/kazan-sovet-tzeleshe-instituty razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/istoricheskie-uchrezhdeniya/kazan-sovet-tzeleshe-instituty] |- | style='text-align:right'| 599 | [[Файл:Kariev Theater (2018-04-26) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | [[:d:Q13204692|Q13204692]] | [[:commons:Category:Kariev Theater|Kariev Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-tatar-yash-tamashachylar-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/kazan-tatar-yash-tamashachylar-teatry] |- | style='text-align:right'| 600 | | [[Казан университеты басмаханәсе]] | Казан Император университетының нәшрият һәм басма бүлеге | [[:d:Q65300310|Q65300310]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/kazanskij-universitet/kazanskogo-universiteta-tipografiya razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/kazanskij-universitet/kazanskogo-universiteta-tipografiya] |- | style='text-align:right'| 601 | [[Файл:Karl Marx street 63, Kazan (2022-05-12) 17.jpg|center|128px]] | [[Казан хореография укуханәсе]] | | [[:d:Q25555759|Q25555759]] | [[:commons:Category:Kazan Choreographic School|Kazan Choreographic School]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-horeograficheskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-horeograficheskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 602 | [[Файл:Kazan 20180805 112055.jpg|center|128px]] | [[Юнысовлар йорты - Татар ратушасы бинасы|Казан шәһәре татар бистәләре ратушасы (Юнысывлар йорты)]] | 1781–1855 елларда Казанда татар бистәләренең үзидарә органы бинасы | [[:d:Q97167789|Q97167789]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/kazanskaya-gorodovaya-ratusha-tatarskih-slobod razdely/istoriya/novoe-vremya/kazanskaya-gorodovaya-ratusha-tatarskih-slobod] |- | style='text-align:right'| 603 | [[Файл:Kazanbash (2024-04-25) 36.jpg|center|128px]] | [[Казанбаш]] | Татарстанның Арча районындагы авыл. Казансу елгасы буенда, район үзәгеннән 8 км төньяк-көнчыгыштарак урнашкан | [[:d:Q18779179|Q18779179]] | [[:commons:Category:Kazanbash|Kazanbash]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kazanbash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kazanbash] |- | style='text-align:right'| 604 | [[Файл:Казанские известия, 1811.jpg|center|128px]] | [[Казанские известия (гәҗит)|Казанские известия]] | иҗтимагый-сәяси, фәнни-әдәби газета; Казан губернасында беренче вакытлы матбугат басмасы (1811-1820) | [[:d:Q4207752|Q4207752]] | [[:commons:Category:Kazanskie Izvestiya|Kazanskie Izvestiya]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskie-izvestiya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskie-izvestiya] |- | style='text-align:right'| 605 | [[Файл:Казанский Вестник, 1829.jpg|center|128px]] | [[Казанский вестник (журнал)|Казанский вестник]] | Казанның айлык журналы (1821-1833) | [[:d:Q53868741|Q53868741]] | [[:commons:Category:Kazanskiy Vestnik|Kazanskiy Vestnik]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vestnik razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vestnik] |- | style='text-align:right'| 606 | | [[Казанский вечер (гәҗит)|Казанский вечер]] | Казанның иҗтимагый-сәяси һәм әдәби көндәлек газетасы (1906-1907) | [[:d:Q53868928|Q53868928]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vecher razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-vecher] |- | style='text-align:right'| 607 | | [[Казанский музейный вестник (журнал)|Казанский музейный вестник]] | фәнни-нәфис журнал, Россиядә музейлар өчен беренче махсус матбугат басмасы (1920-1924) | [[:d:Q53869129|Q53869129]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-muzejnyj-vestnik razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kazanskij-muzejnyj-vestnik] |- | style='text-align:right'| 608 | [[Файл:Qazansu2.JPG|center|128px]] | [[Казансу]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q376708|Q376708]] | [[:commons:Category:Kazanka River|Kazanka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazansu-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazansu-elgasy] |- | style='text-align:right'| 609 | | [[Казанчы (елга)|Казанчы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756380|Q756380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazanchy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazanchy] |- | style='text-align:right'| 610 | | [[Казкаш|Казнаш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6556698|Q6556698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazkash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kazkash] |- | style='text-align:right'| 611 | | [[Кайбыч аучылык тыюлыгы|Кайбыч дәүләт аучылык заказнигы]] | | [[:d:Q13204708|Q13204708]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/kajbych-auchylyk-tyyulygy razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/kajbych-auchylyk-tyyulygy] |- | style='text-align:right'| 612 | [[Файл:Иген кыры 4.jpg|center|128px]] | [[Кайбыч районы]] | | [[:d:Q517512|Q517512]] | [[:commons:Category:Kaybitsky District|Kaybitsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/kajbickij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kajbickij-rajon-1/kajbickij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 613 | | [[Каймар (елга)|Каймар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6557234|Q6557234]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kajmar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kajmar] |- | style='text-align:right'| 614 | | [[Калмаш (Шилнә кушылдыгы)|Калмаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Шилнәнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q756794|Q756794]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmash] |- | style='text-align:right'| 615 | | [[Калмия (Сөн кушылдыгы)|Калмыя]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөн елгасының (Агыйдел елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4210175|Q4210175]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmyya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kalmyya] |- | style='text-align:right'| 616 | | ''[[:d:Q36359979|Кама]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урсалы елгасының (Дала Зәе елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36359979|Q36359979]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama] |- | style='text-align:right'| 617 | [[Файл:Поселок Камское Устье.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы]] | | [[:d:Q1723403|Q1723403]] | [[:commons:Category:Kamskoye Ustye|Kamskoye Ustye]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kamskoe-uste razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kamskoe-uste] |- | style='text-align:right'| 618 | [[Файл:Камское устье. Альпстоянка.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы районы]] | | [[:d:Q2219934|Q2219934]] | [[:commons:Category:Kamsko-Ustyinsky District|Kamsko-Ustyinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/kamsko-ustinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/kamsko-ustinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 619 | [[Файл:Kamaz 2.JPG|center|128px]] | [[КамАЗ]] | | [[:d:Q30378|Q30378]] | [[:commons:Category:KamAZ|KamAZ]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/avtomobilnaya/kamaz-kamskij-avtomobilnyj-zavod razdely/ekonomika/promyshlennost/avtomobilnaya/kamaz-kamskij-avtomobilnyj-zavod] |- | style='text-align:right'| 620 | [[Файл:Kamil Karimov (2022-04-26).JPG|center|128px]] | [[Камил Кәримов]] | язучы-сатирик | [[:d:Q13204756|Q13204756]] | [[:commons:Category:Kamil Karimov|Kamil Karimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/karimov-kamil-adgamovich razdely/kultura/literatura/personalii/karimov-kamil-adgamovich] |- | style='text-align:right'| 621 | [[Файл:Tuqay motighi.jpg|center|128px]] | [[Камил Мотыйгый]] | татар җырчысы (баритон), журналист, нашир, жырлар авторы (1883-1941) | [[:d:Q20591546|Q20591546]] | [[:commons:Category:Kamil Mutygi|Kamil Mutygi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/motyjgyj-kamil-motyjgulla-uly razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/motyjgyj-kamil-motyjgulla-uly] |- | style='text-align:right'| 622 | [[Файл:Сын полка.jpg|center|128px]] | [[Камил Шакиров]] | | [[:d:Q18407313|Q18407313]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shakirov-kamil-fayazovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shakirov-kamil-fayazovich] |- | style='text-align:right'| 623 | [[Файл:Ladybug eating aphids. (49485764276).jpg|center|128px]] | [[Камка|камкалар]] | | [[:d:Q25327|Q25327]] | [[:commons:Category:Coccinellidae|Coccinellidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kamkalar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kamkalar] |- | style='text-align:right'| 624 | | [[Камско-Волжская речь (гәҗит)|Камско-Волжская речь]] | | [[:d:Q53924217|Q53924217]] | [[:commons:Category:Kamsko-Volzhskaya rech|Kamsko-Volzhskaya rech]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kamsko-volzhskaya-rech razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kamsko-volzhskaya-rech] |- | style='text-align:right'| 625 | | [[Камышлы (Ык кушылдыгы)|Камышлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4230324|Q4230324]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly-1] |- | style='text-align:right'| 626 | | [[Камышлы (Минзәлә кушылдыгы)|Камышлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең сул кушылдыгы | [[:d:Q13056702|Q13056702]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kamyshly] |- | style='text-align:right'| 627 | | [[Кандыз]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q757152|Q757152]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kandyz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kandyz] |- | style='text-align:right'| 628 | [[Файл:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] | [[капитализм]] | | [[:d:Q6206|Q6206]] | [[:commons:Category:Capitalism|Capitalism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/kapitalizm razdely/istoriya/novoe-vremya/kapitalizm] |- | style='text-align:right'| 629 | | [[Карабаш]] | | [[:d:Q2045268|Q2045268]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/karabash razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bgelm-rajony/karabash] |- | style='text-align:right'| 630 | [[Файл:Karavon2.jpg|center|128px]] | [[Каравон]] | | [[:d:Q4213650|Q4213650]] | [[:commons:Category:Karavon|Karavon]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/russkie/karavon razdely/narody/russkie/karavon] |- | style='text-align:right'| 631 | [[Файл:Sushilovka street (2024-05-26) 15.jpg|center|128px]] | [[Карай (Татарстан)|Карай]] | | [[:d:Q13206755|Q13206755]] | [[:commons:Category:Nikolskoe, Laishevsky District|Nikolskoe, Laishevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/nikolskoe razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/nikolskoe] |- | style='text-align:right'| 632 | | [[Карамалы (Мәллә кушылдыгы)|Карамалы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q757436|Q757436]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly] |- | style='text-align:right'| 633 | | [[Карамалы (Зәй кушылдыгы)|Карамалы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1098193|Q1098193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karamaly-1] |- | style='text-align:right'| 634 | | [[Карамалы (Азнакай районы)]] | | [[:d:Q19904961|Q19904961]] | | [https://tatarica.org/tat/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/karamaly municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/karamaly] |- | style='text-align:right'| 635 | | [[Каратай (Чишмә кушылдыгы)|Каратай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q6566678|Q6566678]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karataj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karataj] |- | style='text-align:right'| 636 | | [[Каратал (Татарстан)|Каратал]] | | [[:d:Q20583860|Q20583860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/karatalga razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/karatalga] |- | style='text-align:right'| 637 | | [[Каргалы (Талкыш кушылдыгы)|Каргалы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Талкышның (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12548219|Q12548219]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kargaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kargaly] |- | style='text-align:right'| 638 | | [[Карлы (елга)|Карлы]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q2061134|Q2061134]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/karly] |- | style='text-align:right'| 639 | | [[Касыйм Биккол]] | | [[:d:Q58797213|Q58797213]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/bikkulov-kasim-dzhamaletdinovich razdely/kultura/literatura/personalii/bikkulov-kasim-dzhamaletdinovich] |- | style='text-align:right'| 640 | | [[Качкын]] | | [[:d:Q28542175|Q28542175]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/kachkyn razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/kachkyn] |- | style='text-align:right'| 641 | | [[Каюм Поздняков]] | кинорежиссёр, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957) | [[:d:Q58667405|Q58667405]] | [[:commons:Category:Kayum Pozdnyakov|Kayum Pozdnyakov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/kinematograf/personalii/pozdnyakov-kayum-husainovich razdely/kultura/kinematograf/personalii/pozdnyakov-kayum-husainovich] |- | style='text-align:right'| 642 | [[Файл:Kev Salikhov (2006-11-03) 02.jpg|center|128px]] | [[Кев Салихов]] | Физик, физика-математика фәннәре докторы (1976), Татарстан Фәннәр академиясе академигы (1992), Россия Фәннәр академиясе академигы (2011; 1997 елдан мөхбир әгъзасы), Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1995) | [[:d:Q4405850|Q4405850]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | [https://tatarica.org/tat/tat/razdely/nauka/personalii/salihov-kev-minulla-uly tat/razdely/nauka/personalii/salihov-kev-minulla-uly] |- | style='text-align:right'| 643 | | [[Келәнче (елга)|Келәнче]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сөлчәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q85906|Q85906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kelnche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kelnche] |- | style='text-align:right'| 644 | | [[Кенә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Оштырманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q483983|Q483983]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ken-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ken-1] |- | style='text-align:right'| 645 | [[Файл:Кряшены.JPG|center|128px]] | [[керәшен татарлары]] | татар халкының православ динен тоткан үзенчәлекле бер төркеме | [[:d:Q2509263|Q2509263]] | [[:commons:Category:Kryashens|Kryashens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/etnik-trkemnr/kershen-tatarlar razdely/narody/tatary/etnik-trkemnr/kershen-tatarlar] |- | style='text-align:right'| 646 | | [[Кесмәс]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның сул кушылдыгы | [[:d:Q6556687|Q6556687]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kesms-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kesms-elgasy] |- | style='text-align:right'| 647 | | [[Кече Бахта]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Олы Бахтаның (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6556304|Q6556304]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-bahta razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-bahta] |- | style='text-align:right'| 648 | | [[Кече Ирнә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәенең (Дала Зәе бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1090031|Q1090031]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-irnya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-irnya] |- | style='text-align:right'| 649 | | [[Кече Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q13204989|Q13204989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-myosha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-myosha] |- | style='text-align:right'| 650 | [[Файл:Кривоозерки-Панорама 2.JPG|center|128px]] | [[Кече Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4277383|Q4277383]] | [[:commons:Category:Malaya Sulcha|Malaya Sulcha]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-sulcha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-sulcha] |- | style='text-align:right'| 651 | [[Файл:IMG Maluyi cheremchan.jpg|center|128px]] | [[Кече Чирмешән]] | Татарстан һәм Сембер өлкәсе елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q2670337|Q2670337]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malyj-cheremshan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malyj-cheremshan] |- | style='text-align:right'| 652 | | [[Кече Чынлы (елга)|Кече Чынлы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чынлының (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4277481|Q4277481]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-cilna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malaya-cilna] |- | style='text-align:right'| 653 | | ''[[:d:Q36359024|Кече Шомбыт]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулман елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36359024|Q36359024]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/keche-shombyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/keche-shombyt] |- | style='text-align:right'| 654 | | ''[[:d:Q35482350|Кибәче]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q35482350|Q35482350]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kibche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kibche] |- | style='text-align:right'| 655 | | [[Кизик бистәсе]] | Казанның төньягында, Казансуның уң ярында XVII йөзнең икенче яртысында Кәҗә бистәсеннән ерак булмаган урында барлыкка килгән тораклар җирлеге | [[:d:Q4220347|Q4220347]] | [[:commons:Category:Kizicheskaya Sloboda, Kazan|Kizicheskaya Sloboda, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/kizik-bistse razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/kizik-bistse] |- | style='text-align:right'| 656 | | [[Кили]] | | [[:d:Q13205079|Q13205079]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/kili razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/kili] |- | style='text-align:right'| 657 | | [[Киндерле (Казансу кушылдыгы)|Киндерле]] | Казан тирәсендә Казансуга коючы елга | [[:d:Q150400|Q150400]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kinderle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kinderle] |- | style='text-align:right'| 658 | [[Файл:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] | [[кириллица]] | ике борынгы славян алфавитының берсе (глаголица белән беррәттән) | [[:d:Q8209|Q8209]] | [[:commons:Category:Cyrillic script|Cyrillic script]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/russkie/kirillica razdely/narody/russkie/kirillica] |- | style='text-align:right'| 659 | | [[Кирмән (елга)|Кирмән]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдында Омарның (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6556204|Q6556204]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kirmn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kirmn] |- | style='text-align:right'| 660 | | [[Кирпеч бистәсе|Кирпеччеләр бистәсе]] | Казанның көньяк-көнчыгыш читендә XVII гасырда барлыкка килгән торак пункт | [[:d:Q65301407|Q65301407]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/kirpechchelr-bistse razdely/istoriya/novoe-vremya/territorial-bermleklr/kirpechchelr-bistse] |- | style='text-align:right'| 661 | | [[Кисы (елга)|Киса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Сөлчәнең (Олы Сөлчә, Олы Чирмешән бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q4222148|Q4222148]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kisa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kisa] |- | style='text-align:right'| 662 | | ''[[:d:Q35531543|Кислинка]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Чишмәсе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q35531543|Q35531543]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kislinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kislinka] |- | style='text-align:right'| 663 | | [[Кичү (елга)|Кичү]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4222615|Q4222615]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kich razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kich] |- | style='text-align:right'| 664 | | [[Клара Булатова]] | татар шагыйрәсе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1986) | [[:d:Q20576784|Q20576784]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/bulatova-klara razdely/kultura/literatura/shheslr/bulatova-klara] |- | style='text-align:right'| 665 | | [[Кодаш (елга)|Кодаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулманның аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q4244360|Q4244360]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kodash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kodash] |- | style='text-align:right'| 666 | | [[Кол Гали]] | татар-болгар шагыйре, урта гасырлар татар әдәбиятына нигез салучы | [[:d:Q1253537|Q1253537]] | [[:commons:Category:Kul Gali|Kul Gali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kol-gali razdely/kultura/literatura/shheslr/kol-gali] |- | style='text-align:right'| 667 | [[Файл:Colorado potato beetle.jpg|center|128px]] | [[Колорадо коңгызы]] | | [[:d:Q156954|Q156954]] | [[:commons:Category:Leptinotarsa decemlineata|Leptinotarsa decemlineata]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kolorado-kogyzy razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kolorado-kogyzy] |- | style='text-align:right'| 668 | | [[Колхоз газетасы|Колхоз газеты]] | 1924-1935 елда Казанда чыккан татар телле газетасы | [[:d:Q53952019|Q53952019]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kolhoz-gazetasy razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kolhoz-gazetasy] |- | style='text-align:right'| 669 | | [[Комазан (елга)|Комазан]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q13203243|Q13203243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/komazan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/komazan] |- | style='text-align:right'| 670 | [[Файл:Kondurcha.jpg|center|128px]] | [[Кондырча (елга)|Кондырча]] | Самара өлкәсе һәм Татарстан республикасында аккан елга | [[:d:Q1473998|Q1473998]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kondyrcha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kondyrcha] |- | style='text-align:right'| 671 | [[Файл:Konstantin Oleshkevich (1).jpg|center|128px]] | [[Константин Олешкевич]] | РИ һәм ССРБ чоры Казан архитекторы (1873-1937) | [[:d:Q4333710|Q4333710]] | [[:commons:Category:Konstantin Oleshkevich|Konstantin Oleshkevich]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/oleshkevich-konstantin-savvinovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/oleshkevich-konstantin-savvinovich] |- | style='text-align:right'| 672 | | ''[[:d:Q36358492|Коралшат]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мөшек елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36358492|Q36358492]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/koralshat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/koralshat] |- | style='text-align:right'| 673 | [[Файл:Helix pomatia june01.JPG|center|128px]] | [[корсагаяклылар]] | | [[:d:Q4867740|Q4867740]] | [[:commons:Category:Gastropoda|Gastropoda]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/korsagayaklylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/korsagayaklylar] |- | style='text-align:right'| 674 | [[Файл:AndalusQuran.JPG|center|128px]] | [[Коръән]] | мөселманнарның изге китабы | [[:d:Q428|Q428]] | [[:commons:Category:Qur'an|Qur'an]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/koran razdely/religiya/islam/koran] |- | style='text-align:right'| 675 | [[Файл:2-1-1 Лесное озеро на Сухой реке, ирисы 2014-06-04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118680453|Коры елга]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q118680453|Q118680453]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-elga] |- | style='text-align:right'| 676 | | [[Коры Үләмә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4447038|Q4447038]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-lm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kory-lm] |- | style='text-align:right'| 677 | [[Файл:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] | [[кошлар]] | | [[:d:Q5113|Q5113]] | [[:commons:Category:Aves|Aves]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/koshlar] |- | style='text-align:right'| 678 | [[Файл:Lucanus cervus.jpg|center|128px]] | [[коңгызлар]] | бөҗәкләрнең отряды | [[:d:Q22671|Q22671]] | [[:commons:Category:Coleoptera|Coleoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kogyzlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kogyzlar] |- | style='text-align:right'| 679 | | [[Красная Звезда (Зәй районы)]] | юкка чыккан авыл (Зәй районы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q108775922|Q108775922]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/krasnaya-zvezda-1 razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/krasnaya-zvezda-1] |- | style='text-align:right'| 680 | | ''[[:d:Q24932255|Крестовниковлар]]'' | Мәскәү һәм Казан сәүдәгәрләре, эшмәкәрләр | [[:d:Q24932255|Q24932255]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/krestovnikovlar razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/krestovnikovlar] |- | style='text-align:right'| 681 | [[Файл:Crystal lattice composition.png|center|128px]] | ''[[:d:Q160398|кристаллография]]'' | матдәнең кристаллик халәте һәм кристаллар турындагы фән | [[:d:Q160398|Q160398]] | [[:commons:Category:Crystallography|Crystallography]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/kristallografiya razdely/nauka/kristallografiya] |- | style='text-align:right'| 682 | | [[Куады (елга)|Куады]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәләкәснең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1095549|Q1095549]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuady razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuady] |- | style='text-align:right'| 683 | | [[Куак (елга)|Куак]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12550146|Q12550146]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuak razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuak] |- | style='text-align:right'| 684 | | [[Кубыр|Кугубыр]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q484258|Q484258]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kugubor razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kugubor] |- | style='text-align:right'| 685 | | [[Кузай (елга)|Кузай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кислинканың (Урман Чишмәсе бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566156|Q6566156]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuzaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuzaj] |- | style='text-align:right'| 686 | | ''[[:d:Q36357921|Куй]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кандыз елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357921|Q36357921]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuj-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuj-elgasy] |- | style='text-align:right'| 687 | [[Файл:Kuybyshev Reservoir (3).jpg|center|128px]] | [[Куйбышев сусаклагычы]] | | [[:d:Q745937|Q745937]] | [[:commons:Category:Kuybyshev Reservoir|Kuybyshev Reservoir]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/kujbyshev-susaklagychy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/kujbyshev-susaklagychy] |- | style='text-align:right'| 688 | [[Файл:Кукмор, вокзал.jpg|center|128px]] | [[Кукмара]] | | [[:d:Q1274263|Q1274263]] | [[:commons:Category:Kukmor|Kukmor]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kukmara razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/kukmara] |- | style='text-align:right'| 689 | | [[Кукмара аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444488|Q31444488]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kukmorskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kukmorskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 690 | [[Файл:Пруд рядом с Бяйлангер - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Кукмара районы]] | Татарстанның муниципаль берәмлеге (Россия) | [[:d:Q2670304|Q2670304]] | [[:commons:Category:Kukmorsky District|Kukmorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmara-rajony-1/kukmara-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmara-rajony-1/kukmara-rajony] |- | style='text-align:right'| 691 | | [[Кумырса]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Бимәнең (Кырыкмас, Иж бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q36215881|Q36215881]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kumyrsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kumyrsa] |- | style='text-align:right'| 692 | | [[Ташлыкүл (Ык кушылдыгы)|Курай-Елга]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756310|Q756310]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuraj-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kuraj-elga] |- | style='text-align:right'| 693 | | [[Кашай|Кушай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093684|Q1093684]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kushaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kushaj] |- | style='text-align:right'| 694 | | ''[[:d:Q137997622|Куәтле елга]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кәкре Елганың (Мәллә, Ык бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q137997622|Q137997622]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kutle-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kutle-elga] |- | style='text-align:right'| 695 | | ''[[:d:Q36357271|Кызылсу]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357271|Q36357271]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyzylsu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyzylsu] |- | style='text-align:right'| 696 | | [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъяр]] | | [[:d:Q20585974|Q20585974]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/arskij-rajon/kzyl-yar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/arskij-rajon/kzyl-yar] |- | style='text-align:right'| 697 | | [[Кызылъяр (Арча районы)]] | | [[:d:Q13205427|Q13205427]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kyzylyar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/kyzylyar] |- | style='text-align:right'| 698 | | [[Кылна]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4220605|Q4220605]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kylna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kylna] |- | style='text-align:right'| 699 | | [[Кырлай (елга)|Кырлай]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шәмәкнең (Казансу бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q11101145|Q11101145]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrlaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrlaj] |- | style='text-align:right'| 700 | [[Файл:Spergularia-rubra-20090409a.jpg|center|128px]] | [[кырлыкча]] | канәферчәләр семьялыгыннан бер-, ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q163048|Q163048]] | [[:commons:Category:Spergularia|Spergularia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/kyrlykcha razdely/priroda/rastitelnost/kyrlykcha] |- | style='text-align:right'| 701 | | [[Кырыкмас]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q1072119|Q1072119]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrykmas razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrykmas] |- | style='text-align:right'| 702 | | [[Кырым-Сарай (елга)|Кырым-Сарай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Димның (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4242876|Q4242876]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrymsaraj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyrymsaraj] |- | style='text-align:right'| 703 | [[Файл:Kshkar Mosque interior (2024-03-28) 13.jpg|center|128px]] | [[Кышкар мәдрәсәсе]] | | [[:d:Q57582009|Q57582009]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/uchrezhdeniya-istoricheskie-i-sovremennye/kyshkar-mdrsse razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/uchrezhdeniya-istoricheskie-i-sovremennye/kyshkar-mdrsse] |- | style='text-align:right'| 704 | [[Файл:Kshkar Mosque (2024-03-28) 16.jpg|center|128px]] | [[Кышкар мәчете]] | | [[:d:Q65299661|Q65299661]] | [[:commons:Category:Kshkar Mosque|Kshkar Mosque]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/kyshkar-mchete razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/kyshkar-mchete] |- | style='text-align:right'| 705 | | [[Кыярмәт]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4222742|Q4222742]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyarmt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyarmt] |- | style='text-align:right'| 706 | | ''[[:d:Q36357498|Кыят]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357498|Q36357498]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyat razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kyyat] |- | style='text-align:right'| 707 | [[Файл:Angular Parameters of Elliptical Orbit.png|center|128px]] | [[күк механикасы]] | | [[:d:Q184274|Q184274]] | [[:commons:Category:Celestial mechanics|Celestial mechanics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nebesnaya-mekhanika razdely/nauka/nebesnaya-mekhanika] |- | style='text-align:right'| 708 | | [[Күклек]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Үмәкнең (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q485151|Q485151]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kklek razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kklek] |- | style='text-align:right'| 709 | | [[Көннә|Күннә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Югары Кандызның (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4247267|Q4247267]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/knn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/knn] |- | style='text-align:right'| 710 | [[Файл:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] | [[күпер]] | | [[:d:Q12280|Q12280]] | [[:commons:Category:Bridges|Bridges]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/transport/kperlr razdely/ekonomika/transport/kperlr] |- | style='text-align:right'| 711 | | [[Күтәмә (елга)|Күтәмә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Сөлчәнең (Олы Кәминкә, Чишмә бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566290|Q6566290]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ktm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ktm] |- | style='text-align:right'| 712 | [[Файл:Back to Back House.jpg|center|128px]] | [[күчемсез милек]] | | [[:d:Q684740|Q684740]] | [[:commons:Category:Realty|Realty]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/nedvizhimost razdely/ekonomika/nedvizhimost] |- | style='text-align:right'| 713 | [[Файл:Kaaba2.JPG|center|128px]] | [[Кагъбә|Кәгъбә]] | | [[:d:Q29466|Q29466]] | [[:commons:Category:Kaaba|Kaaba]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/kgb razdely/religiya/islam/kgb] |- | style='text-align:right'| 714 | | ''[[:d:Q36358698|Кәкре елга]]'' | Татарстанның Көнчыгыш Кама аръягындагы Мәллә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36358698|Q36358698]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kkre-elga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kkre-elga] |- | style='text-align:right'| 715 | [[Файл:Khasanov KG.jpg|center|128px]] | [[Кәлимулла Хәсәнов|Кәлимулла Хәсәнев]] | | [[:d:Q28357845|Q28357845]] | [[:commons:Category:Kalimulla Khasanov|Kalimulla Khasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hasanov-kalimulla-gumerovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hasanov-kalimulla-gumerovich] |- | style='text-align:right'| 716 | [[Файл:Театр имени Камала.jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | Казандагы татар театры | [[:d:Q13207313|Q13207313]] | [[:commons:Category:Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin|Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-drama-m-komediya-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-drama-m-komediya-teatry] |- | style='text-align:right'| 717 | [[Файл:Karim Hakimov trubka.jpg|center|128px]] | [[Кәрим Хәкимов]] | татар чыгышлы совет дипломаты (1892-1938) | [[:d:Q260048|Q260048]] | [[:commons:Category:Karim Hakimov|Karim Hakimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hakimov-karim-abduraufovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hakimov-karim-abduraufovich] |- | style='text-align:right'| 718 | | [[Кәркәвеч|Кәркәүч]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Аллаукның (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q486393|Q486393]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krkch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krkch] |- | style='text-align:right'| 719 | | [[Кәрәкә (күл, Яшел Үзән районы)|Кәрәкә]] | Татарстан күле (Яшел үзән районы), Идел-Чулман тыюлыгының Раифа өлеше | [[:d:Q86723624|Q86723624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/krk-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/krk-kle] |- | style='text-align:right'| 720 | | [[Кәрәкәс]] | | [[:d:Q18780051|Q18780051]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/kerekes razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/kerekes] |- | style='text-align:right'| 721 | | [[Кәшшаф Мохтаров]] | татар сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе (1896-1937), ТАССР сәламәтлек саклау халык комиссары, ТАССР ХКС рәисе (1921-1924) | [[:d:Q18634636|Q18634636]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhtarov-mohtarov-kashaf-gilfanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhtarov-mohtarov-kashaf-gilfanovich] |- | style='text-align:right'| 722 | | [[Кәҗә бистәсе]] | Казансу елгасының уң ягында XVII йөзнең икенче яртысында оешкан тарихи җирлек | [[:d:Q4227116|Q4227116]] | [[:commons:Category:Kozya Sloboda, Kazan|Kozya Sloboda, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/k-bistse razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/k-bistse] |- | style='text-align:right'| 723 | | [[Көрән (елга)|Көрен]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Туйманың (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q1090455|Q1090455]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kren razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kren] |- | style='text-align:right'| 724 | | ''[[:d:Q36357691|Көрнәле]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чулман елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q36357691|Q36357691]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krnle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/krnle] |- | style='text-align:right'| 725 | | [[Кораеш бистәсе|Көрәеш бистәсе]] | XV г. ахыры – XVI г. уртасында Казанның көньяк-көнбатышындагы Болак агымы артындагы татар торак пункты | [[:d:Q20585096|Q20585096]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/kresh-bistse razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/kresh-bistse] |- | style='text-align:right'| 726 | | [[Көрәш (гәҗит)|Көрәш]] | | [[:d:Q54165577|Q54165577]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kuryash razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/kuryash] |- | style='text-align:right'| 727 | | [[Ташлык (Шушма кушылдыгы)|Көшкәт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q483989|Q483989]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kshkt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kshkt] |- | style='text-align:right'| 728 | [[Файл:Лаишево, здание уездного училища, ул. Горького, 32.jpg|center|128px]] | [[Лаеш]] | Русиядә шәһәр | [[:d:Q156648|Q156648]] | [[:commons:Category:Laishevo|Laishevo]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/laesh razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/laesh] |- | style='text-align:right'| 729 | [[Файл:Borovoe Matyushino.jpg|center|128px]] | [[Лаеш районы]] | | [[:d:Q2219922|Q2219922]] | [[:commons:Category:Laishevsky District|Laishevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/laesh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/laishevskij-rajon-1/laesh-rajony] |- | style='text-align:right'| 730 | | [[Лаеш техник-икътисад техникумы]] | | [[:d:Q31444481|Q31444481]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/laishevskij-tekhniko-ehkonomicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/laishevskij-tekhniko-ehkonomicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 731 | [[Файл:Slug in VanDusen Botanical Garden.jpg|center|128px]] | [[Лайлачлар]] | | [[:d:Q1953597|Q1953597]] | [[:commons:Category:Slugs|Slugs]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lajlachlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lajlachlar] |- | style='text-align:right'| 732 | [[Файл:Brown-Falcon,-Vic,-3.1.2008.jpg|center|128px]] | [[Лачын кошлар]] | | [[:d:Q21744|Q21744]] | [[:commons:Category:Falconidae|Falconidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lachyn-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/lachyn-koshlar] |- | style='text-align:right'| 733 | | [[Лев Хрщонович]] | РИ гражданлык төзелеш инженеры, архитектор (1838-1907) | [[:d:Q6534727|Q6534727]] | [[:commons:Category:Lev Hrschonovich|Lev Hrschonovich]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/hrshchonovich-lev-kazimirovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/hrshchonovich-lev-kazimirovich] |- | style='text-align:right'| 734 | [[Файл:Панорама Лениногорска (Татарстан).JPG|center|128px]] | [[Лениногорск]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан шәһәр, Лениногорск районының үзәге | [[:d:Q157458|Q157458]] | [[:commons:Category:Leninogorsk|Leninogorsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/leninogorsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/leninogorsk] |- | style='text-align:right'| 735 | | [[Лениногорск нефть техникумы]] | | [[:d:Q31444472|Q31444472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-neftyanoj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-neftyanoj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 736 | | [[Лениногорск политехник көллияте|Лениногорск политехника көллияте]] | | [[:d:Q31444465|Q31444465]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-politekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/leninogorskij-politekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 737 | [[Файл:Зай-Каратай, гора "Мир" (панорама) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Лениногорск районы]] | | [[:d:Q2220365|Q2220365]] | [[:commons:Category:Leninogorsky District|Leninogorsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/leninogorskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/leninogorskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 738 | [[Файл:Haeckel Lichenes.jpg|center|128px]] | [[лишайниклар]] | | [[:d:Q43142|Q43142]] | [[:commons:Category:Lichens|Lichens]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/lishajniklar razdely/priroda/rastitelnost/lishajniklar] |- | style='text-align:right'| 739 | | [[Лубян урман-техник көллияте]] | | [[:d:Q30303311|Q30303311]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lubyanskij-lesotekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lubyanskij-lesotekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 740 | [[Файл:Lyubov Ageeva (2022-07-15).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q113536930|Любовь Агеева]]'' | Журналист, ТАССР һәм РФнең атказанган мәдәният хезмәткәре (1989, 2002) | [[:d:Q113536930|Q113536930]] | [[:commons:Category:Lyubov Ageeva|Lyubov Ageeva]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/ageeva-lyubov-vladimirovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/ageeva-lyubov-vladimirovna] |- | style='text-align:right'| 741 | | ''[[:d:Q18401537|Майна]]'' | Татарстан республикасы һәм Сембер өлкәсе елгасы, Идел елгасының сул кушылдыгы (Көнбатыш Чулман аръягында) | [[:d:Q18401537|Q18401537]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/majna razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/majna] |- | style='text-align:right'| 742 | | [[Маклавыш (елга)|Маклавыш]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстандагы елга, Идел алдындагы Олы Яклының (Сура бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4275823|Q4275823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maklaushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maklaushka] |- | style='text-align:right'| 743 | [[Файл:Einfacher Wirtschaftskreislauf.png|center|128px]] | ''[[:d:Q39680|макроикътисад]]'' | эре гомумикътисади күрсәткечләрне өйрәнүче икътисади теория бүлеге | [[:d:Q39680|Q39680]] | [[:commons:Category:Macroeconomics|Macroeconomics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/makroehkonomika razdely/nauka/makroehkonomika] |- | style='text-align:right'| 744 | | [[Макса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Мишәнең (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6555924|Q6555924]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maksa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maksa] |- | style='text-align:right'| 745 | [[Файл:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] | [[Максим Горький]] | РИ һәм ССРБ язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе (1868-1936) | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[:commons:Category:Maxim Gorky|Maxim Gorky]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gorkij-maksim razdely/kultura/literatura/shheslr/gorkij-maksim] |- | style='text-align:right'| 746 | | ''[[:d:Q137997003|Мактама]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q137997003|Q137997003]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maktaminka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/maktaminka] |- | style='text-align:right'| 747 | [[Файл:Mamadysh.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш]] | | [[:d:Q158010|Q158010]] | [[:commons:Category:Mamadysh|Mamadysh]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mamadysh razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mamadysh] |- | style='text-align:right'| 748 | [[Файл:Устье р. Вятка (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш районы]] | Татарстан составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:d:Q158071|Q158071]] | [[:commons:Category:Mamadyshsky District|Mamadyshsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/mamadysh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/mamadysh-rajony] |- | style='text-align:right'| 749 | | [[Мансур Мозаффаров]] | татар композиторы, фольклорчы һәм укытучы | [[:d:Q4305950|Q4305950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mozaffarov-mansur-hmt-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/mozaffarov-mansur-hmt-uly] |- | style='text-align:right'| 750 | [[Файл:Mansur Hasanov (2006-02-03).jpg|center|128px]] | [[Мансур Хәсәнов]] | татар әдәбият галиме, тәнкыйтьче, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе | [[:d:Q4496420|Q4496420]] | [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hsnov-mansur-hsn-uly razdely/nauka/personalii/hsnov-mansur-hsn-uly] |- | style='text-align:right'| 751 | [[Файл:Mansur Shigapov (2008-01-29).jpg|center|128px]] | [[Мансур Шиһапов]] | татар шагыйре, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты | [[:d:Q13205742|Q13205742]] | [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/shigapov-mansur-ahmetovich razdely/kultura/literatura/personalii/shigapov-mansur-ahmetovich] |- | style='text-align:right'| 752 | [[Файл:Marat Amirhanov (2024-04-15).JPG|center|128px]] | [[Марат Әмирханов]] | татар язучысы, журналист, публицист | [[:d:Q13205744|Q13205744]] | [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhanov-marat-mirhan-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhanov-marat-mirhan-uly] |- | style='text-align:right'| 753 | [[Файл:Marat Akhmetov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | | [[:d:Q20598958|Q20598958]] | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hmtov-marat-gotyf-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hmtov-marat-gotyf-uly] |- | style='text-align:right'| 754 | | ''[[:d:Q131746092|Мария Елизарова]]'' | язучы, музей хезмәткәре, РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1959 ел) | [[:d:Q131746092|Q131746092]] | [[:commons:Category:Mariya Elizarova|Mariya Elizarova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/elizarova-mariya-nikolaevna razdely/kultura/literatura/personalii/elizarova-mariya-nikolaevna] |- | style='text-align:right'| 755 | [[Файл:Lyceum-KSU.jpg|center|128px]] | [[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]] | | [[:d:Q19619188|Q19619188]] | [[:commons:Category:Mariinskaya Gymnasium (Kazan)|Mariinskaya Gymnasium (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-mariinskaya-zhenskaya-gimnaziya razdely/obrazovanie/srednyaya-shkola/kazanskaya-mariinskaya-zhenskaya-gimnaziya] |- | style='text-align:right'| 756 | [[Файл:Marsel Salimzhanov (tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марсель Сәлимҗанов]] | татар режиссеры, СССР халык артисты, РФ һәм ТАССРның атказанган сәнгать хезмәткәре | [[:d:Q4405819|Q4405819]] | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-marsel-hkim-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-marsel-hkim-uly] |- | style='text-align:right'| 757 | [[Файл:House of actor named after Marcel Salimzhanov (2022-04-15) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131850163|Марсель Сәлимҗанов исемендәге Актёрлар йорты]]'' | театр хезмәткәрләренең профессиональ-иҗади берләшмәсенә хезмәт күрсәтү өчен Театр эшлеклеләре берлеге каршында Казанда төзелгән оешма | [[:d:Q131850163|Q131850163]] | [[:commons:Category:House of actor named after Marcel Salimzhanov|House of actor named after Marcel Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/dom-aktyora razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/dom-aktyora] |- | style='text-align:right'| 758 | | [[Марсель Әхмәтҗанов]] | әдәбият галиме, археограф, текстолог, филология фәннәре докторы | [[:d:Q13205760|Q13205760]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmtanov-marsel-ibraim-uly razdely/nauka/personalii/hmtanov-marsel-ibraim-uly] |- | style='text-align:right'| 759 | | [[Масловка (Алексеевск районы)|Маслау]] | | [[:d:Q18789833|Q18789833]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/maslovka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alekseevsk-rajony/maslovka] |- | style='text-align:right'| 760 | | [[математик анализ]] | | [[:d:Q7754|Q7754]] | [[:commons:Category:Analysis|Analysis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/analiz-matematicheskij razdely/nauka/analiz-matematicheskij] |- | style='text-align:right'| 761 | [[Файл:Mathematics.png|center|128px]] | [[математика]] | | [[:d:Q395|Q395]] | [[:commons:Category:Mathematics|Mathematics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/matematika razdely/nauka/matematika] |- | style='text-align:right'| 762 | | [[Маҗын (елга)|Маҗын]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең уң кушылдыгы | [[:d:Q757235|Q757235]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mazinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mazinka] |- | style='text-align:right'| 763 | | [[Медведка]] | | [[:d:Q13205798|Q13205798]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/medvedka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/leninogorskij-rajon-1/medvedka] |- | style='text-align:right'| 764 | [[Файл:Medstudentindonesia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126945|медицина белеме бирү]]'' | | [[:d:Q126945|Q126945]] | [[:commons:Category:Medical education|Medical education]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/medicinskoe-obrazovanie razdely/zdravoohranenie/medicinskoe-obrazovanie] |- | style='text-align:right'| 765 | [[Файл:Менделеевск вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск]] | Татарстан шәһәре, Менделеевск районы үзәге | [[:d:Q158816|Q158816]] | [[:commons:Category:Mendeleevsk|Mendeleevsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mendeleevsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/mendeleevsk] |- | style='text-align:right'| 766 | [[Файл:Mendeleyevsk vidnakamu.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск районы]] | | [[:d:Q620746|Q620746]] | [[:commons:Category:Mendeleevsky District|Mendeleevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/mendeleevskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/mendeleevskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 767 | | [[Мәнҗе|Меңче]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q13205820|Q13205820]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/menchushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/menchushka] |- | style='text-align:right'| 768 | | [[Мидхәт Фәйзуллин (1908)]] | табиб, ГИДУВ профессоры (Казан) | [[:d:Q105105084|Q105105084]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/fajzullin-midhat-harisovich razdely/zdravoohranenie/personalii/fajzullin-midhat-harisovich] |- | style='text-align:right'| 769 | | [[Микъдәт Борындыков|Микъдәт Юныс улы Борындыков]] | татар совет дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе (1896-1965), сталинист репрессияләр корбаны (1930-1955) | [[:d:Q13205835|Q13205835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/brundukov-mikdat-yunusovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/brundukov-mikdat-yunusovich] |- | style='text-align:right'| 770 | | [[Милли Идарә]] | | [[:d:Q65300401|Q65300401]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/milli-idar razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/milli-idar] |- | style='text-align:right'| 771 | | [[Милләт Мәҗлесе]] | | [[:d:Q25555712|Q25555712]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/millt-mlese razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/millt-mlese] |- | style='text-align:right'| 772 | [[Файл:Nizhnekamsk Reservoir's gulf where Menzelya River's mouth was - 2011-07-21.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә елгасы|Минзәлә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q2580606|Q2580606]] | [[:commons:Category:Menzelya River|Menzelya River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/minzl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/minzl] |- | style='text-align:right'| 773 | | [[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444400|Q31444400]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/menzelinskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/menzelinskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 774 | [[Файл:Деревня Атрякле, Мензелинский р-н Татарстана.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә районы]] | | [[:d:Q2220351|Q2220351]] | [[:commons:Category:Menzelinsky District|Menzelinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/menzelinskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon-1/menzelinskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 775 | [[Файл:Menzelinsk gorod.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | Татарстан Республикасы Минзәлә районының үзәге | [[:d:Q158830|Q158830]] | [[:commons:Category:Menzelinsk|Menzelinsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/menzelinsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/menzelinsk] |- | style='text-align:right'| 776 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | ТАССР һәм Татарстан республикасы дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, ТРның беренче Президенты (1991–2010) | [[:d:Q368896|Q368896]] | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/shjmiev-mintimer-shrip-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/shjmiev-mintimer-shrip-uly] |- | style='text-align:right'| 777 | | [[Мира Космодемьянская]] | | [[:d:Q58878278|Q58878278]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kosmodemyanskaya-mira-anatolevna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/kosmodemyanskaya-mira-anatolevna] |- | style='text-align:right'| 778 | | [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]] | 1925 елда Оренбургта нигезләнгән татар драма театры | [[:d:Q13206330|Q13206330]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/orenburgskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/orenburgskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 779 | | [[Миръат (журнал)|Миръат]] | 1900-1903 һәм 1907-1909 Санкт-Петербург һәм Казанда чыккан татарча периодик басмасы, журнал тибындагы брошюралар сериясе | [[:d:Q54502102|Q54502102]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/mirat razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/mirat] |- | style='text-align:right'| 780 | [[Файл:Mikhail Kozlovsky (2014-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q122194742|Михаил Козловский]]'' | фотожурналист, ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (2002) | [[:d:Q122194742|Q122194742]] | [[:commons:Category:Mikhail Kozlovsky (photographer)|Mikhail Kozlovsky (photographer)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/kozlovskij-mihail-borisovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/kozlovskij-mihail-borisovich] |- | style='text-align:right'| 781 | [[Файл:Михаил Петрович Коринфский (Варенцов).jpg|center|128px]] | [[Михаил Коринфский]] | РИ архитекторы (1788-1851), Казан университеты архитекторы | [[:d:Q4233093|Q4233093]] | [[:commons:Category:Mikhail Korinfskiy|Mikhail Korinfskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/korinfskij-mihail-petrovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/korinfskij-mihail-petrovich] |- | style='text-align:right'| 782 | | ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]'' | РИ һәм ССРБ дерматовенерологы (1874-1930) | [[:d:Q111745444|Q111745444]] | [[:commons:Category:Mikhail Pilnov|Mikhail Pilnov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/pilnov-mihail-semyonovich razdely/zdravoohranenie/personalii/pilnov-mihail-semyonovich] |- | style='text-align:right'| 783 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мишә (Чулман кушылдыгы)|Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q13205866|Q13205866]] | [[:commons:Category:Mosha River|Mosha River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish-1] |- | style='text-align:right'| 784 | | [[Мишә (Кече Мишә кушылдыгы)|Мишә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q20587284|Q20587284]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mish] |- | style='text-align:right'| 785 | [[Файл:Mollusca.jpg|center|128px]] | [[моллюсклар]] | | [[:d:Q25326|Q25326]] | [[:commons:Category:Mollusca|Mollusca]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/mollyusklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/mollyusklar] |- | style='text-align:right'| 786 | [[Файл:Серебро на реке.jpg|center|128px]] | [[Мораса (елга)|Мораса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4281091|Q4281091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/marasa-morasa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/marasa-morasa] |- | style='text-align:right'| 787 | | [[Мордвасу]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4302531|Q4302531]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovskaya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovskaya] |- | style='text-align:right'| 788 | | [[Мордвасу (Идел кушылдыгы)|Мордвасу]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Шарманка елгасының (Идел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357841|Q36357841]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mordovka] |- | style='text-align:right'| 789 | | ''[[:d:Q36359539|Моркваш]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Идел елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36359539|Q36359539]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/morkvash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/morkvash] |- | style='text-align:right'| 790 | [[Файл:Mollah imamzadeh tabriz.jpg|center|128px]] | [[мулла]] | | [[:d:Q188942|Q188942]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/mulla razdely/religiya/islam/mulla] |- | style='text-align:right'| 791 | [[Файл:Вахитов-мулланур-муллазянович.jpg|center|128px]] | [[Мулланур Вахитов]] | | [[:d:Q2064028|Q2064028]] | [[:commons:Category:Mullanur Vahitov|Mullanur Vahitov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/vahitov-mullanur-mullaan-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/vahitov-mullanur-mullaan-uly] |- | style='text-align:right'| 792 | [[Файл:М Бигеев 1910.jpg|center|128px]] | [[Муса Бигиев]] | татар мөселман галиме, теолог-фәлсәфәче, публицист, тәрҗемәче | [[:d:Q2640707|Q2640707]] | [[:commons:Category:Musa Bigiev|Musa Bigiev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/bigiev-musa razdely/religiya/islam/shheslr/bigiev-musa] |- | style='text-align:right'| 793 | [[Файл:Театр оперы и балета. Казань.JPG|center|128px]] | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | Казанның иң зур театрларының берсе | [[:d:Q2047744|Q2047744]] | [[:commons:Category:Tatar State Opera and Ballet Theatre|Tatar State Opera and Ballet Theatre]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/opera-m-balet-teatry razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/opera-m-balet-teatry] |- | style='text-align:right'| 794 | [[Файл:Batus barbicornis MHNT femelle.jpg|center|128px]] | [[мыеклач коңгызлар]] | мыекчыклары ярты гәүдәдән озынрак булган коңгызлар семьялыгы | [[:d:Q205295|Q205295]] | [[:commons:Category:Cerambycidae|Cerambycidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/myeklach-kogyzlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/myeklach-kogyzlar] |- | style='text-align:right'| 795 | [[Файл:Дом Мюфке.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130437074|Мюфке йорты]]'' | Казанда модерн стилендәге һәм ялгыз торак йорт үрнәгендәге архитектура истәлеге | [[:d:Q130437074|Q130437074]] | [[:commons:Category:Mufke house (Kazan)|Mufke house (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/myufke-jorty razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/myufke-jorty] |- | style='text-align:right'| 796 | [[Файл:Makzyum Salahov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | | [[:d:Q21153209|Q21153209]] | [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/slahov-mgzm razdely/nauka/personalii/slahov-mgzm] |- | style='text-align:right'| 797 | | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | | [[:d:Q24846562|Q24846562]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/mdiev-mkrim-dm-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/mdiev-mkrim-dm-uly] |- | style='text-align:right'| 798 | | ''[[:d:Q137996886|Мәлбагыш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q137996886|Q137996886]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malbagush razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/malbagush] |- | style='text-align:right'| 799 | | [[Налимка (Урман Зәе кушылдыгы)|Мәлем]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урман Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q4312624|Q4312624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nalimka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nalimka] |- | style='text-align:right'| 800 | | [[Мәллә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q36356597|Q36356597]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mellya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mellya] |- | style='text-align:right'| 801 | [[Файл:Набережная Тукая, Набережные Челны, Татарстан 2.jpg|center|128px]] | [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мәләкәс]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чаллының (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1092101|Q1092101]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/melekeska razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/melekeska] |- | style='text-align:right'| 802 | | [[Мәме (елга)|Мәми]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4290097|Q4290097]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka-1] |- | style='text-align:right'| 803 | | [[Мәме (Мәме кушылдыгы)|Мәми]] | Татарстан инеше, Идел алдындагы Мәминең (Коры Үләмә, Зөя бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q64706692|Q64706692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meminka] |- | style='text-align:right'| 804 | | [[Мәнәвез (Стәрле кушылдыгы-2)|Мәнәвез]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4280979|Q4280979]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/manyaus razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/manyaus] |- | style='text-align:right'| 805 | [[Файл:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | Россия Федерациясенең башкаласы, федерация әһәмияте шәһәре (субъекты), үзәк икътисади районның һәм Мәскәү өлкәсенең үзәге | [[:d:Q649|Q649]] | [[:commons:Category:Moscow|Moscow]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/moskovskaya-oblast/moskva razdely/rossijskaya-federaciya/moskovskaya-oblast/moskva] |- | style='text-align:right'| 806 | [[Файл:Москва, Малый Татарский переулок, 8 (4).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]] | | [[:d:Q25555675|Q25555675]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/moskovskij-centralnyj-tatarskij-rabochij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/moskovskij-centralnyj-tatarskij-rabochij-teatr] |- | style='text-align:right'| 807 | | [[Мәснәви Хәертдинов]] | рәссам, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1968), ТАССРның халык рәссамы (1977) | [[:d:Q20594530|Q20594530]] | [[:commons:Category:Masnavi Haertdinov|Masnavi Haertdinov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haertdinov-masnavi-haertdinovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haertdinov-masnavi-haertdinovich] |- | style='text-align:right'| 808 | | ''[[:d:Q36359263|Мәтәскә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Тәмте елгасының (Мишә елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359263|Q36359263]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meteskibash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/meteskibash] |- | style='text-align:right'| 809 | | [[Мәхмүд Болгари]] | Алтын Урда чоры татар әдибе, язучы, дин белгече | [[:d:Q13205983|Q13205983]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/mahmud-bulgari-mahmud-ibn-gali razdely/religiya/islam/personalii/mahmud-bulgari-mahmud-ibn-gali] |- | style='text-align:right'| 810 | | [[Мәхмүд Максуд]] | татар язучысы, тәрҗемәче (1900-1962) | [[:d:Q13205992|Q13205992]] | [[:commons:Category:Makhmud Maksud|Makhmud Maksud]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/maksud-maksudov-mahmud-gisametdinovich razdely/kultura/literatura/personalii/maksud-maksudov-mahmud-gisametdinovich] |- | style='text-align:right'| 811 | | [[Мәхмүт Бөдәйли]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, язучы (1895-1975), сталинист репрессияләр корбаны (1930-1989) | [[:d:Q20577215|Q20577215]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/budajli-mahmut-kashfelgadievich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/budajli-mahmut-kashfelgadievich] |- | style='text-align:right'| 812 | | [[Мәхмүт Габдрахманов]] | | [[:d:Q56273701|Q56273701]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/abdrahmanov-mahmud razdely/obrazovanie/personalii/abdrahmanov-mahmud] |- | style='text-align:right'| 813 | | [[Мәхмүт Хөсәен]] | татар язучысы | [[:d:Q11072053|Q11072053]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/husain-husainov-mahmut-hafizovich razdely/kultura/literatura/personalii/husain-husainov-mahmut-hafizovich] |- | style='text-align:right'| 814 | [[Файл:Leninogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (25).jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә (Дала Зәе кушылдыгы)|Мәчкәрә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1097419|Q1097419]] | [[:commons:Category:Moshkara River|Moshkara River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/moshkara razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/moshkara] |- | style='text-align:right'| 815 | [[Файл:Kurban Bayram 2025 in Kukmor - 10.jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә мәчете]] | татар дини архитектурасы истәлеге, Татарстанның Кукмара районы Мәчкәрә авылында урнаша | [[:d:Q65299712|Q65299712]] | [[:commons:Category:Maskara Mosque|Maskara Mosque]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/maskarskaya-mechet razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/maskarskaya-mechet] |- | style='text-align:right'| 816 | | [[Мөвиҗә]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q756609|Q756609]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/muvizha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/muvizha] |- | style='text-align:right'| 817 | [[Файл:İstanbul 5437.jpg|center|128px]] | [[мөнбәр]] | | [[:d:Q443676|Q443676]] | [[:commons:Category:Minbars|Minbars]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/minbar razdely/religiya/islam/minbar] |- | style='text-align:right'| 818 | | [[Мөнирә Булатова]] | татар опера җырчысы (югары меццо-сопрано), мөгаллиммә, музыка һәм җәмәгать эшлеклесе, Россия һәм Татарстанның халык артисты | [[:d:Q13206007|Q13206007]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bulatova-bikbulatova-mnir-zakir-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bulatova-bikbulatova-mnir-zakir-kyzy] |- | style='text-align:right'| 819 | [[Файл:Казань, Тукая, 89.jpg|center|128px]] | [[Мөселман балалар приюты|Мөселман балалар ятимханәсе]] | 1844-1917 Казанда эшләгән ир-балалар өчен ятимханә | [[:d:Q61135736|Q61135736]] | [[:commons:Category:Yunusov muslim orphanage|Yunusov muslim orphanage]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/uchrezhdeniya/musulmanskij-detskij-priyut razdely/istoriya/novoe-vremya/uchrezhdeniya/musulmanskij-detskij-priyut] |- | style='text-align:right'| 820 | | [[Мөслим районы]] | | [[:d:Q2220496|Q2220496]] | [[:commons:Category:Muslyumovsky District|Muslyumovsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/muslyumovskij-rajon-1 razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/muslyumovskij-rajon-1] |- | style='text-align:right'| 821 | [[Файл:Gérôme - Mufti Reading in His Prayer Stool.jpg|center|128px]] | [[мөфти]] | | [[:d:Q185992|Q185992]] | [[:commons:Category:Muftis|Muftis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/muftij razdely/religiya/islam/muftij] |- | style='text-align:right'| 822 | | [[Мөхетдин Корбангалиев]] | | [[:d:Q4247866|Q4247866]] | [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/korbangaliev-mhetdin-hafizetdin-uly razdely/obrazovanie/shheslr/korbangaliev-mhetdin-hafizetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 823 | | [[Мөхит Кичүбаев]] | драма актёры, ТАССР халык артисты (1957) | [[:d:Q28357942|Q28357942]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kichubaev-muhit-ahrarovich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kichubaev-muhit-ahrarovich] |- | style='text-align:right'| 824 | [[Файл:Mukhlisa Bubi.jpg|center|128px]] | [[Мөхлисә Бубый]] | | [[:d:Q24846559|Q24846559]] | [[:commons:Category:Mukhlisa Bubi|Mukhlisa Bubi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullina-muhlisa razdely/religiya/islam/personalii/bubi-nigmatullina-muhlisa] |- | style='text-align:right'| 825 | | [[Таиб Яхин|Мөхәммәдтаиб Яхин]] | татар язучысы, мөгәллим (1845-1910) | [[:d:Q20591001|Q20591001]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/yahin-taib-muhammedtaib-gilmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/yahin-taib-muhammedtaib-gilmanovich] |- | style='text-align:right'| 826 | [[Файл:Muhammed Parsin.jpg|center|128px]] | [[Мөхәммәт Парсин]] | | [[:d:Q65157775|Q65157775]] | [[:commons:Category:Möxämmät Parsin|Möxämmät Parsin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/parsin-muhammed-zarifovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/parsin-muhammed-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 827 | | ''[[:d:Q132349040|Мөхәммәтзариф Әмирханов]]'' | татар мөселман дин эшлеклесе | [[:d:Q132349040|Q132349040]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/amirhanov-muhammadzarif razdely/religiya/islam/personalii/amirhanov-muhammadzarif] |- | style='text-align:right'| 828 | | [[Мөшеге]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның уң кушылдыгы | [[:d:Q756748|Q756748]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mshege razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mshege] |- | style='text-align:right'| 829 | [[Файл:Nazar Ezhov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135842427|Назарий Ежов]]'' | РСДРП(б) әгъзасы, хәрби-сәяси эшлеклесе (1888-1946) | [[:d:Q135842427|Q135842427]] | [[:commons:Category:Nazar Ezhov|Nazar Ezhov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/ezhov-nazarij-yakovlevich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/ezhov-nazarij-yakovlevich] |- | style='text-align:right'| 830 | [[Файл:Maghrib Prayer in Masjid Al-Haram.jpg|center|128px]] | [[намаз]] | | [[:d:Q234869|Q234869]] | [[:commons:Category:Salat|Salat]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/namaz razdely/religiya/islam/namaz] |- | style='text-align:right'| 831 | | [[Наратлы (Азнакай районы)|Наратлы]] | Азнакай районында бетерелгән торак рункт (Татарстан, Россия) | [[:d:Q120122495|Q120122495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/naratly razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/naratly] |- | style='text-align:right'| 832 | | [[Наталия Андрамонова]] | | [[:d:Q106597185|Q106597185]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/andramonova-nataliya-alekseevna razdely/nauka/personalii/andramonova-nataliya-alekseevna] |- | style='text-align:right'| 833 | | ''[[:d:Q55658624|Наҗар]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q55658624|Q55658624]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nazarka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nazarka] |- | style='text-align:right'| 834 | | ''[[:d:Q1048416|нефть һәм газ геологиясе]]'' | | [[:d:Q1048416|Q1048416]] | [[:commons:Category:Petroleum|Petroleum]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/neft-m-gaz-geologiyase razdely/nauka/neft-m-gaz-geologiyase] |- | style='text-align:right'| 835 | | [[Николаевка (Балык Бистәсе районы)|Николаевка]] | | [[:d:Q18792451|Q18792451]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/nikolaevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/rybno-slobodskij-rajon-1/nikolaevka] |- | style='text-align:right'| 836 | | [[Николай Кузнецов (1923)|Николай Кузнецов]] | рәссам (Казан, Татарстан, Россия) | [[:d:Q108894890|Q108894890]] | [[:commons:Category:Nikolay Kuznetsov (painter)|Nikolay Kuznetsov (painter)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kuznecov-nikolaj-dmitrievich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/kuznecov-nikolaj-dmitrievich] |- | style='text-align:right'| 837 | | [[Николай Ливанов]] | зоолог, зоология докторы (1914), биология фәннәре докторы (1938), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1942) | [[:d:Q4260937|Q4260937]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/livanov-nikolaj-aleksandrovich razdely/nauka/personalii/livanov-nikolaj-aleksandrovich] |- | style='text-align:right'| 838 | | [[Никольский (Татарстан)|Никольский]] | | [[:d:Q18792527|Q18792527]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/verhneuslonskij-rajon-1/nikolskij razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/verhneuslonskij-rajon-1/nikolskij] |- | style='text-align:right'| 839 | | [[Нияз Даутов]] | | [[:d:Q1191055|Q1191055]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/dautov-niyaz-kuramsha-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/dautov-niyaz-kuramsha-uly] |- | style='text-align:right'| 840 | [[Файл:Vyatka-Kirov asv2019-05 img34 Vyatka River.jpg|center|128px]] | [[Нократ елгасы|Нократ]] | Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q192495|Q192495]] | [[:commons:Category:Vyatka River|Vyatka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vyatka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/vyatka] |- | style='text-align:right'| 841 | | [[Нокса]] | Казан тирәләрендәге елга, Татарстан, Россия | [[:d:Q4327138|Q4327138]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/noksa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/noksa] |- | style='text-align:right'| 842 | | [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]] | | [[:d:Q19638189|Q19638189]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/nurlaty razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/nurlaty] |- | style='text-align:right'| 843 | | [[Норлат (Буа районы)]] | | [[:d:Q13206160|Q13206160]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/norlat razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/norlat] |- | style='text-align:right'| 844 | | [[Норлат аграр техникумы]] | | [[:d:Q31444479|Q31444479]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nurlatskij-agrarnyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nurlatskij-agrarnyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 845 | [[Файл:Центр села Кичкальня.jpg|center|128px]] | [[Норлат районы]] | | [[:d:Q2990363|Q2990363]] | [[:commons:Category:Nurlatsky District|Nurlatsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlat-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/nurlat-rajony] |- | style='text-align:right'| 846 | | [[Норлат районы (ТАССР)|Норлат районы]] | | [[:d:Q4328118|Q4328118]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorialnye-edinicy/nurlatskij-rajon-v-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorialnye-edinicy/nurlatskij-rajon-v-tassr] |- | style='text-align:right'| 847 | [[Файл:Кукмор. Лимонадный мост через речку Нурминка.JPG|center|128px]] | [[Норма (Ошторма кушылдыгы)|Норма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Оштырманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4328140|Q4328140]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nurminka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nurminka-1] |- | style='text-align:right'| 848 | | [[Норма (Шушма кушылдыгы)|Норма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q20587947|Q20587947]] | | |- | style='text-align:right'| 849 | | ''[[:d:Q36356449|Норма]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36356449|Q36356449]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/norma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/norma] |- | style='text-align:right'| 850 | | [[Нократ (Салман кушылдыгы)|Нохрат]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Салманның (Актай бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q11101588|Q11101588]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nohratka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nohratka] |- | style='text-align:right'| 851 | | [[Нур (газета)|Нур]] | беренче татарча газета (1905-1914, Санкт-Петербург) | [[:d:Q25556327|Q25556327]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/nur razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/nur] |- | style='text-align:right'| 852 | [[Файл:Nurgali Nadeev.jpg|center|128px]] | [[Нургали Надиев]] | татар мөгаллиме (1882-1940) | [[:d:Q104871782|Q104871782]] | [[:commons:Category:Nurgali Nadeev|Nurgali Nadeev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/nadiev-nurgali-sibgatullovich razdely/obrazovanie/personalii/nadiev-nurgali-sibgatullovich] |- | style='text-align:right'| 853 | | [[Нырса|Нырсы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6556238|Q6556238]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyrsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyrsa] |- | style='text-align:right'| 854 | | [[Кыса|Нысы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6556272|Q6556272]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyse razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nyse] |- | style='text-align:right'| 855 | | ''[[:d:Q36357412|Нысы]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357412|Q36357412]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nusa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nusa] |- | style='text-align:right'| 856 | | [[Нәбирә Гыйматдинова]] | татар язучысы | [[:d:Q13206213|Q13206213]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/gyjmatdinova-nbir-minnhmt-kyzy razdely/kultura/literatura/shheslr/gyjmatdinova-nbir-minnhmt-kyzy] |- | style='text-align:right'| 857 | | [[Нәфис]] | | [[:d:Q4328433|Q4328433]] | [[:commons:Category:Nefis|Nefis]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/krestovnikovyh-zavoda-kompleks-zdanij-v-kazani razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/krestovnikovyh-zavoda-kompleks-zdanij-v-kazani] |- | style='text-align:right'| 858 | [[Файл:Nafiga Arapova.jpg|center|128px]] | [[Нәфыйга Арапова]] | драма актрисасы, ТАССРның атказанган артисткасы (1939) | [[:d:Q24846569|Q24846569]] | [[:commons:Category:Nafiga Arapova|Nafiga Arapova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arapova-nfyjga-mhmmtgalim-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/arapova-nfyjga-mhmmtgalim-kyzy] |- | style='text-align:right'| 859 | [[Файл:Najiba Ikhsanova (2018-03-27).jpg|center|128px]] | [[Нәҗибә Ихсанова]] | татар театры артисты, Татарстанның һәм Ру­си­я Федерациясе­нең ха­лык артисты, Азнакай районының мактаулы гражданы | [[:d:Q20582709|Q20582709]] | [[:commons:Category:Najiba Ikhsanova|Najiba Ikhsanova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ihsanova-nazhiba razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ihsanova-nazhiba] |- | style='text-align:right'| 860 | | [[Нәҗип Гайнуллин]] | драма актёры, режиссёр (Казан, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) | [[:d:Q133769905|Q133769905]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullin-nip-smigulla-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/gajnullin-nip-smigulla-uly] |- | style='text-align:right'| 861 | [[Файл:Назиб Гаязович Жиганов.jpg|center|128px]] | [[Нәҗип Җиһанов]] | татар композиторы | [[:d:Q1862308|Q1862308]] | [[:commons:Category:Nazib Zhiganov|Nazib Zhiganov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ianov-nip-gayaz-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ianov-nip-gayaz-uly] |- | style='text-align:right'| 862 | | [[Нәүфәл Адылов]] | | [[:d:Q56056194|Q56056194]] | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gadelev-nfl-ismgyjl-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/gadelev-nfl-ismgyjl-uly] |- | style='text-align:right'| 863 | | ''[[:d:Q36358727|Нөгеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәллә елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36358727|Q36358727]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/naklyush razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/naklyush] |- | style='text-align:right'| 864 | [[Файл:Mushtari street 14, Kazan (2021-05-18) 01.jpg|center|128px]] | [[Оконишников йорты]] | Казан архитектурасы һәйкәле | [[:d:Q20588076|Q20588076]] | [[:commons:Category:Okonishnikov house|Okonishnikov house]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/okonishnikova-dom razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/okonishnikova-dom] |- | style='text-align:right'| 865 | [[Файл:Olympic flag.svg|center|128px]] | [[Олимпия уеннары]] | дөньядагы иң зур спорт ярышлары | [[:d:Q5389|Q5389]] | [[:commons:Category:Olympic Games|Olympic Games]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/olimpijskie-igry razdely/sport/olimpijskie-igry] |- | style='text-align:right'| 866 | | ''[[:d:Q129083163|Олы Аккош күле]]'' | Казан шәһәренең Киров районындагы күл, Аккош күлләре системасында иң зурысы | [[:d:Q129083163|Q129083163]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/oly-akkosh-kle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/oly-akkosh-kle] |- | style='text-align:right'| 867 | | [[Олы Бахта]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кама елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q6556931|Q6556931]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-bahta razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-bahta] |- | style='text-align:right'| 868 | | ''[[:d:Q32505660|Олы Кәминкә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q32505660|Q32505660]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-kmink razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-kmink] |- | style='text-align:right'| 869 | [[Файл:Река Большая Сульча.jpg|center|128px]] | [[Олы Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешән елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4091705|Q4091705]] | [[:commons:Category:Bolshaya Sulcha river|Bolshaya Sulcha river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-slch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-slch] |- | style='text-align:right'| 870 | | [[Олы Тилчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чилчә елгасының (Зөя елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4091718|Q4091718]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-tilch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-tilch] |- | style='text-align:right'| 871 | [[Файл:Bolshoy Cheremshan - 8834.JPG|center|128px]] | [[Олы Чирмешән]] | Татарстан республикасы, Самар һәм Сөмбер өлкәләре елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q224686|Q224686]] | [[:commons:Category:Bolshoy Cheremshan|Bolshoy Cheremshan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-chirmeshn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-chirmeshn] |- | style='text-align:right'| 872 | | [[Олы Шаһиян]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмә елгасының (Зөя елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4092948|Q4092948]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-shaiyan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-shaiyan] |- | style='text-align:right'| 873 | | [[Олы Шыңар]] | | [[:d:Q13206302|Q13206302]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/bolshoj-shinar razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/bolshoj-shinar] |- | style='text-align:right'| 874 | [[Файл:Речка Большая Якла.jpg|center|128px]] | [[Олы Яклы]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Барыш елгасының (Сүрә елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4091819|Q4091819]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-yakly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oly-yakly] |- | style='text-align:right'| 875 | | [[Олы Җәке]] | | [[:d:Q18767839|Q18767839]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/bolshie-yaki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/bolshie-yaki] |- | style='text-align:right'| 876 | [[Файл:Aleksandrova-Heinz by Repin.jpg|center|128px]] | [[Ольга Александрова-Гейнс]] | Казан меценаты | [[:d:Q56273450|Q56273450]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aleksandrova-gejns-olga-sergeevna razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/aleksandrova-gejns-olga-sergeevna] |- | style='text-align:right'| 877 | | [[Омар]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q11101696|Q11101696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/omar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/omar] |- | style='text-align:right'| 878 | [[Файл:Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|center|128px]] | [[оптика]] | физика бүлеге | [[:d:Q14620|Q14620]] | [[:commons:Category:Optics|Optics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/optika razdely/nauka/optika] |- | style='text-align:right'| 879 | | [[органик булмаган химия]] | | [[:d:Q11165|Q11165]] | [[:commons:Category:Inorganic chemistry|Inorganic chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/neorganicheskaya-himiya razdely/nauka/neorganicheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 880 | [[Файл:Organic synthesis.jpg|center|128px]] | [[органик химия]] | | [[:d:Q11351|Q11351]] | [[:commons:Category:Organic chemistry|Organic chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/organicheskaya-himiya razdely/nauka/organicheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 881 | | ''[[:d:Q36357302|Орнаш-Чишмә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кызылсу елгасының (Казансу елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36357302|Q36357302]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urnashskij-klyuch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urnashskij-klyuch] |- | style='text-align:right'| 882 | | [[Осинники (Кама Тамагы районы)]] | | [[:d:Q13206343|Q13206343]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/osinniki razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kamsko-ustinskij-rajon-1/osinniki] |- | style='text-align:right'| 883 | | ''[[:d:Q4479269|Оча]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыя елгасының (Нократ елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4479269|Q4479269]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ocha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ocha] |- | style='text-align:right'| 884 | | ''[[:d:Q36356358|Оша]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36356358|Q36356358]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/osha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/osha] |- | style='text-align:right'| 885 | | [[Оштырма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q486193|Q486193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oshtyrma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/oshtyrma] |- | style='text-align:right'| 886 | [[Файл:Kazan-katk.jpg|center|128px]] | [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техника көллияте|П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте]] | | [[:d:Q4207782|Q4207782]] | [[:commons:Category:Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev|Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskij-aviacionno-tekhnicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskij-aviacionno-tekhnicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 887 | [[Файл:Pavel Zhukovsky.jpg|center|128px]] | [[Павел Жуковский]] | Казан архитекторы (1833-1900) | [[:d:Q63992187|Q63992187]] | [[:commons:Category:Pavel Timofeevich Zhukovskiy|Pavel Timofeevich Zhukovskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/zhukovskij-pavel-timofeevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/zhukovskij-pavel-timofeevich] |- | style='text-align:right'| 888 | | [[Пакшин (елга)|Пакшин]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556139|Q6556139]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pakshin razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pakshin] |- | style='text-align:right'| 889 | | [[Пановка (Бәтке кушылдыгы)|Пановка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бәткенең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12558245|Q12558245]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/panovka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/panovka] |- | style='text-align:right'| 890 | [[Файл:Переволоцкий район.jpg|center|128px]] | [[Переволоцки районы]] | | [[:d:Q670139|Q670139]] | [[:commons:Category:Perevolotsky District|Perevolotsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/orenburgskaya-oblast/perevolockij-rajon razdely/rossijskaya-federaciya/orenburgskaya-oblast/perevolockij-rajon] |- | style='text-align:right'| 891 | [[Файл:Пётр Максимилианович Дульский.jpg|center|128px]] | [[Петр Дульский]] | сәнгать белгече, рәссам, музей эшлеклесе, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1940) | [[:d:Q4170529|Q4170529]] | [[:commons:Category:Pyotr Dulskiy|Pyotr Dulskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/dulskij-petr-maksimilianovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/dulskij-petr-maksimilianovich] |- | style='text-align:right'| 892 | | [[Петр Сперанский]] | | [[:d:Q24846613|Q24846613]] | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/speranskij-petr-tihonovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/speranskij-petr-tihonovich] |- | style='text-align:right'| 893 | | [[Писмән (Зәй кушылдыгы)|Писмән]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093519|Q1093519]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pismn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pismn] |- | style='text-align:right'| 894 | | [[Пөтке|Питиал]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q85061|Q85061]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pitial razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/pitial] |- | style='text-align:right'| 895 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Питрәч районы]] | Россиядә Татарстан муниципаль берәмлеге | [[:d:Q2657859|Q2657859]] | [[:commons:Category:Pestrechinsky District|Pestrechinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pitrch-rajony-1/pitrch-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pitrch-rajony-1/pitrch-rajony] |- | style='text-align:right'| 896 | [[Файл:Pestretsy ceramics (2024-06-04) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135227831|Питрәч чүлмәк ясау кәсепчелеге]]'' | керәч әйберләр җитештерүче халык нәфис кәсепчелеге | [[:d:Q135227831|Q135227831]] | [[:commons:Category:Pestretsy ceramics|Pestretsy ceramics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/narodnoe-iskusstvo/pestrechinskij-goncharnyj-promysel razdely/narody/tatary/narodnoe-iskusstvo/pestrechinskij-goncharnyj-promysel] |- | style='text-align:right'| 897 | | [[Покровски (Алабуга районы)|Покровское (Алабуга районы)]] | | [[:d:Q18797164|Q18797164]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/pokrovskij razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/alabuga-rajony/pokrovskij] |- | style='text-align:right'| 898 | | [[Пошалым]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q12559380|Q12559380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/poshalym razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/poshalym] |- | style='text-align:right'| 899 | [[Файл:Прибужжя. Церква 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4377730|Прибужье]]'' | Украинаның Николаев өлкәсендәге Вознесенский районы авылы (1946 елга кадәр Акмәчет) -- урта гасырларда Алтын Урда шәһәре җире, Көньяк Буг елгасының уң ярында урнашкан | [[:d:Q4377730|Q4377730]] | [[:commons:Category:Prybuzhia|Prybuzhia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-mchet razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/ak-mchet] |- | style='text-align:right'| 900 | | [[Ботак (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Путак]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең (Олы Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13206620|Q13206620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/putak razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/putak] |- | style='text-align:right'| 901 | | [[Петр Пятницкий|Пётр Пятницкий]] | РИ чоры Казан архитекторы (1788-1855) | [[:d:Q58194583|Q58194583]] | [[:commons:Category:Pyotr Pyatnitskiy|Pyotr Pyatnitskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/pyatnickij-pyotr-grigorevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/pyatnickij-pyotr-grigorevich] |- | style='text-align:right'| 902 | | ''[[:d:Q135940290|Пётр Романов]]'' | РИ архитекторы (1835-1889+) | [[:d:Q135940290|Q135940290]] | [[:commons:Category:Pyotr Ivanovich Romanov|Pyotr Ivanovich Romanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/romanov-pyotr-ivanovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/romanov-pyotr-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 903 | [[Файл:Rabit Batulla (2021-10-11).JPG|center|128px]] | [[Рабит Батулла]] | татар язучысы, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13206648|Q13206648]] | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/batulla-rabit razdely/kultura/literatura/shheslr/batulla-rabit] |- | style='text-align:right'| 904 | | [[Равил Балтанов]] | | [[:d:Q20575259|Q20575259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/baltanov-ravil-gobjdulla-uly razdely/nauka/personalii/baltanov-ravil-gobjdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 905 | [[Файл:Ravil Fayzullin (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Равил Фәйзуллин]] | татар шагыйре | [[:d:Q13206652|Q13206652]] | [[:commons:Category:Ravil Fayzullin|Ravil Fayzullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/fajzullin-ravil-abdrahmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/fajzullin-ravil-abdrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 906 | | [[Рангазар (Мәллә кушылдыгы)|Рангазар]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q757025|Q757025]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rangazar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rangazar] |- | style='text-align:right'| 907 | | [[Рафаил Баһаветдинов]] | Казан тумышлы Киев рәссамы (1931-2017) | [[:d:Q12080130|Q12080130]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bagautdinov-rafaehl-mahmutovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/bagautdinov-rafaehl-mahmutovich] |- | style='text-align:right'| 908 | | [[Рафаэль Ильясов|Рафаил Ильясов]] | җырчы (тенор), музыка эшлеклесе, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984), ТРның халык артисты (1991) | [[:d:Q40038605|Q40038605]] | [[:commons:Category:Rafael Ilyasov|Rafael Ilyasov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyasov-rafail-rafaehl-zarifovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/ilyasov-rafail-rafaehl-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 909 | [[Файл:Rafail Shaidullin (2021-10-19).JPG|center|128px]] | [[Рафаил Шәйдуллин]] | тарих фәннәре докторы, профессор, Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (2010) | [[:d:Q110058593|Q110058593]] | [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/shjdullin-rafail-vli-uly razdely/nauka/personalii/shjdullin-rafail-vli-uly] |- | style='text-align:right'| 910 | [[Файл:Rizaeddin bin Fakhreddin.jpg|center|128px]] | [[Ризаэддин Фәхреддин|Ризаэтдин Фәхретдин]] | тарихчы, әдип, педагог һәм күренекле дин эшлеклесе | [[:d:Q4481567|Q4481567]] | [[:commons:Category:Rizaeddin Fahreddin|Rizaeddin Fahreddin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shheslr/fhretdin-riza razdely/religiya/islam/shheslr/fhretdin-riza] |- | style='text-align:right'| 911 | [[Файл:Rifkat Minnikhanov (prav.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Рифкать Миңнеханов]] | | [[:d:Q31444394|Q31444394]] | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minekhanov-rifkat-nurgali-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minekhanov-rifkat-nurgali-uly] |- | style='text-align:right'| 912 | | ''[[:d:Q117853339|Роберт Рәкыйпов]]'' | укытучы, шагыйрь, Тукай бүләге иясе (2008) | [[:d:Q117853339|Q117853339]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/rakipov-robert-ziganshevich razdely/kultura/literatura/personalii/rakipov-robert-ziganshevich] |- | style='text-align:right'| 913 | | [[Роза Салихова (1948)|Роза Салихова]] | | [[:d:Q87710607|Q87710607]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salihova-roza-gavis-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/salihova-roza-gavis-kyzy] |- | style='text-align:right'| 914 | | [[Роза Туфитуллова]] | | [[:d:Q13206722|Q13206722]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/tufitullova-roza-rahmatullovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/tufitullova-roza-rahmatullovna] |- | style='text-align:right'| 915 | | [[Рокыя Кушловская]] | драма актрисасы, ТАССР атказанган артисты (1957) | [[:d:Q58413036|Q58413036]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kushlovskaya-rokyya-kamaletdin-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kushlovskaya-rokyya-kamaletdin-kyzy] |- | style='text-align:right'| 916 | | [[Рамазан (елга)|Ромодан]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның сул кушылдыгы | [[:d:Q6556107|Q6556107]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/romodan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/romodan] |- | style='text-align:right'| 917 | | [[Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе]] | | [[:d:Q65301623|Q65301623]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-po-delam-grazhdanskoj-oborony-i-chrezvychajnym-situaciyam-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-po-delam-grazhdanskoj-oborony-i-chrezvychajnym-situaciyam-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 918 | [[Файл:Russian Islamic Institute, Kazan (2023-05-09) 03.jpg|center|128px]] | [[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | Казандагы югары дини уку йорты | [[:d:Q4398087|Q4398087]] | [[:commons:Category:Russian Islamic Institute (Kazan)|Russian Islamic Institute (Kazan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/rossijskij-islamskij-institut razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/rossijskij-islamskij-institut] |- | style='text-align:right'| 919 | | [[Рубин Абдуллин]] | пианист һәм органист, консерватория профессоры, ректоры | [[:d:Q16342392|Q16342392]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rubin-kbir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rubin-kbir-uly] |- | style='text-align:right'| 920 | [[Файл:Русско-Немецкая Швейцария.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128210537|Рус-немец Швейцариясе]]'' | Казан елгасы буендагы ландшафтлы табигать истәлеге, табигый парк | [[:d:Q128210537|Q128210537]] | [[:commons:Category:Russian-German Switzerland|Russian-German Switzerland]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/ohrana-prirody/terlek-taulary razdely/priroda/ohrana-prirody/terlek-taulary] |- | style='text-align:right'| 921 | [[Файл:Dzerzhinsky Street odd side.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]] | | [[:d:Q6867271|Q6867271]] | [[:commons:Category:Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan|Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-vnutrennih-del-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-vnutrennih-del-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 922 | | [[Рыс]] | Татарстанның Әгерҗе районындагы юкка чыккан авыл | [[:d:Q65301928|Q65301928]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/rysovo razdely/ischeznuvshie-naselennye-punkty/rysovo] |- | style='text-align:right'| 923 | [[Файл:Рүзәл Юсупов.jpg|center|128px]] | [[Рүзәл Йосыпов]] | Тел галиме, филология фәннәре докторы (1982), Татарстан Фәннәр академиясе академигы (2007; 1992 елдан мөхбир әгъзасы), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1989) | [[:d:Q110129006|Q110129006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yusupov-rzl-gabdullaan-uly razdely/nauka/personalii/yusupov-rzl-gabdullaan-uly] |- | style='text-align:right'| 924 | | [[Рәдиф Сәгъди]] | татар язучысы, драматург | [[:d:Q13206782|Q13206782]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/sgdiev-rdif-nip-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/sgdiev-rdif-nip-uly] |- | style='text-align:right'| 925 | | [[Рәисә Билалова|Рәисә Билалова]] | опера җырчысы (колоратуралы сопрано), педагог, ТАССРның халык артисткасы (1964) | [[:d:Q58876895|Q58876895]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bilyalova-raisa-gajsovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bilyalova-raisa-gajsovna] |- | style='text-align:right'| 926 | | [[Рәмзи Илялов]] | язучы | [[:d:Q20581471|Q20581471]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/ilyalov-ramzi-ibragimovich razdely/kultura/literatura/personalii/ilyalov-ramzi-ibragimovich] |- | style='text-align:right'| 927 | | [[Рәшит Абдуллин]] | композитор, җырлар авторы, җырчы, ансамбльләр җитәкчесе | [[:d:Q25555835|Q25555835]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rshit-faruk-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/abdullin-rshit-faruk-uly] |- | style='text-align:right'| 928 | | [[Рәшит Ваһапов]] | татар җырчысы (тенор) | [[:d:Q4102191|Q4102191]] | [[:commons:Category:Rashid Vagapov|Rashid Vagapov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vaapov-rshit razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/vaapov-rshit] |- | style='text-align:right'| 929 | | [[Рәшит Сафиуллин]] | ССРБ һәм РФ дизайнеры, театр һәм кино рәссамы, графигы, нәкышьче (1949-2024) | [[:d:Q18019543|Q18019543]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/safiullin-rshit-tlgat-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/safiullin-rshit-tlgat-uly] |- | style='text-align:right'| 930 | | [[Рәүф Сабиров]] | татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе (1894-1937), ТАССР Үзәк башкарма комитеты Президиумы рәисе (1921-1924), Сталин репрессияләре корбаны | [[:d:Q20589564|Q20589564]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/sabirov-rf-hmtsabir-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/sabirov-rf-hmtsabir-uly] |- | style='text-align:right'| 931 | | ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]'' | Оренбург дәүләт татар драма театры сәнгать җитәкчесе, ТАССР һәм РФ атказанган артисты | [[:d:Q133263790|Q133263790]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/abdullaev-rstm-gabdershit-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/abdullaev-rstm-gabdershit-uly] |- | style='text-align:right'| 932 | | [[Рөстәм Габәшев]] | | [[:d:Q125567081|Q125567081]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gabshev-rstm-soltan-uly razdely/nauka/personalii/gabshev-rstm-soltan-uly] |- | style='text-align:right'| 933 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | Татарстанның икенче президенты, Татарстан Республикасы Рәисе | [[:d:Q983503|Q983503]] | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minehanov-rstm-nurgali-uly razdely/respublika-tatarstan/shheslr/minehanov-rstm-nurgali-uly] |- | style='text-align:right'| 934 | | [[Рөстәм Усманов (1915)|Рөстәм Усманов]] | метеоролог | [[:d:Q131625749|Q131625749]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/usmanov-rustem-fatyhovich razdely/nauka/personalii/usmanov-rustem-fatyhovich] |- | style='text-align:right'| 935 | | ''[[:d:Q36360007|Саба]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казкаш (Мишә елгасы бассейны) елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36360007|Q36360007]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saba razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saba] |- | style='text-align:right'| 936 | | [[Саба аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444490|Q31444490]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sabinskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sabinskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 937 | [[Файл:Тулушка2 (Сабинский).JPG|center|128px]] | [[Саба районы]] | Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан муниципаль район | [[:d:Q2220508|Q2220508]] | [[:commons:Category:Sabinsky District|Sabinsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/saba-rajony-1/saba-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/saba-rajony-1/saba-rajony] |- | style='text-align:right'| 938 | [[Файл:Здание народной аудитории г.Мензелинск.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә дәүләт татар драма театры]] | | [[:d:Q20587200|Q20587200]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/menzelinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/menzelinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 939 | | [[Садри Ахун]] | | [[:d:Q20574726|Q20574726]] | [[:commons:Category:Sadri Akhun|Sadri Akhun]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ahun-sadri-slah-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ahun-sadri-slah-uly] |- | style='text-align:right'| 940 | | [[Саклау суы (Минзәлә кушылдыгы)|Саклаусу]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q30310124|Q30310124]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saklausu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saklausu] |- | style='text-align:right'| 941 | | [[Салих Корбангалиев]] | табиб-хирург, фән докторы, профессор | [[:d:Q112989084|Q112989084]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/kurbangaleev-korbangaliev-salih-muhutdinovich razdely/zdravoohranenie/personalii/kurbangaleev-korbangaliev-salih-muhutdinovich] |- | style='text-align:right'| 942 | [[Файл:Salikh Saydashev.jpg|center|128px]] | [[Салих Сәйдәшев]] | татар композиторы | [[:d:Q1991887|Q1991887]] | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/sjdshev-salih-amaletdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/sjdshev-salih-amaletdin-uly] |- | style='text-align:right'| 943 | | [[Түбән Кама музыка көллияте|Салих Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка көллияте]] | | [[:d:Q31444403|Q31444403]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-muzykalnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-muzykalnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 944 | | [[Салкынсу (Минзәлә кушылдыгы)|Салкынсу]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәләнең сул кушылдыгы | [[:d:Q4499300|Q4499300]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salkynsu razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salkynsu] |- | style='text-align:right'| 945 | | [[Салман (Актай кушылдыгы)|Салман]] | Татарстандагы елга, Актай кушылдыгы | [[:d:Q36357587|Q36357587]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salman razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/salman] |- | style='text-align:right'| 946 | [[Файл:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] | [[салым]] | | [[:d:Q8161|Q8161]] | [[:commons:Category:Taxes|Taxes]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/nalogi razdely/ekonomika/nalogi] |- | style='text-align:right'| 947 | | ''[[:d:Q4312669|салым инспекциясе]]'' | дәүләт органы, Россия Федераль салымнар хезмәтенең төбәк оешмасы | [[:d:Q4312669|Q4312669]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/nalogovaya-inspekciya razdely/respublika-tatarstan/nalogovaya-inspekciya] |- | style='text-align:right'| 948 | [[Файл:Samara - View from Volga (2008-07-13).jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъекты, өлкә дәрәҗәсендәге төбәк | [[:d:Q1727|Q1727]] | [[:commons:Category:Samara Oblast|Samara Oblast]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/samarskaya-oblast/samarskaya-oblast razdely/rossijskaya-federaciya/samarskaya-oblast/samarskaya-oblast] |- | style='text-align:right'| 949 | [[Файл:Saniye İffet.jpg|center|128px]] | [[Сания Гыйффәт]] | татар шагыйрәсе, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим, татар эмиграциясенең Төркиядәге күренекле вәкиле (1899-1957) | [[:d:Q13206862|Q13206862]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/giffat-ugan razdely/kultura/literatura/personalii/giffat-ugan] |- | style='text-align:right'| 950 | [[Файл:Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|center|128px]] | [[Сара Садыйкова]] | татар композиторы, беренче һөнәри татар хатын-кыз композиторы, югары музыкаль белемле беренче профессиональ татар җырчысы (сопрано), драма актрисасы | [[:d:Q4404938|Q4404938]] | [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/sadyjkova-sara-garif-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/sadyjkova-sara-garif-kyzy] |- | style='text-align:right'| 951 | [[Файл:Sara Shakulova.jpg|center|128px]] | [[Сара Шакулова]] | татар математик, педагог (1887-1964) | [[:d:Q20595772|Q20595772]] | [[:commons:Category:Sara Shakulova|Sara Shakulova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/shakulova-sara-kasimovna-kasimhanovna razdely/obrazovanie/personalii/shakulova-sara-kasimovna-kasimhanovna] |- | style='text-align:right'| 952 | | [[Саравыл]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4408495|Q4408495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saravyl razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saravyl] |- | style='text-align:right'| 953 | | [[Саре Абдуллина]] | икътисадчы, икътисад фәннәре докторы, профессор, ТАССР атказанган фән эшлеклесе | [[:d:Q25555725|Q25555725]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/abdullina-sare-nuri-kyzy razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/abdullina-sare-nuri-kyzy] |- | style='text-align:right'| 954 | | [[Сарман аграр көллияте]] | | [[:d:Q31444474|Q31444474]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sarmanovskij-agrarnyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/sarmanovskij-agrarnyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 955 | | [[Сармаш (елга)|Сармаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кече Ирнәнең (Урман Зәе, Дала Зәе бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359761|Q36359761]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarmash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarmash] |- | style='text-align:right'| 956 | | [[Сарсаз (Стәрле кушылдыгы)|Сарсаз]] | елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Эстәрленең (Ык бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4408766|Q4408766]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarsaz-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sarsaz-1] |- | style='text-align:right'| 957 | | [[Сасна Пучинкәсе]] | | [[:d:Q14787864|Q14787864]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/sasna-pchinkse razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/baltach/sasna-pchinkse] |- | style='text-align:right'| 958 | | [[Саурыш (елга)|Саурыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4404243|Q4404243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saurysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saurysh] |- | style='text-align:right'| 959 | | ''[[:d:Q36357194|Сая]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Сола елгасының (Казансу елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357194|Q36357194]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/saya] |- | style='text-align:right'| 960 | | [[Сеинка|Сеин]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кибәченең (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556232|Q6556232]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sein razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sein] |- | style='text-align:right'| 961 | | [[Сергей Богатырев|Сергей Богатырёв]] | ССРБ һәм РФ химик-технологы (1929-1995) | [[:d:Q63682143|Q63682143]] | [[:commons:Category:Sergey Bogatyryov|Sergey Bogatyryov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bogatyrev-sergej-georgievich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bogatyrev-sergej-georgievich] |- | style='text-align:right'| 962 | | [[Сергей Лывин]] | нәкышьче (1923-2000), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1960), ТАССРның халык рәссамы (1973) | [[:d:Q20590132|Q20590132]] | [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lyvin-sergej-osipovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/lyvin-sergej-osipovich] |- | style='text-align:right'| 963 | | [[Сибгат Хәким]] | татар шагыйре, публицист, җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе иясе | [[:d:Q4494917|Q4494917]] | [[:commons:Category:Sibgat Hakim|Sibgat Hakim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/hkim-hkimov-sibgat-tai-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/hkim-hkimov-sibgat-tai-uly] |- | style='text-align:right'| 964 | | [[Сикия (Сөн кушылдыгы)|Сикия]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Сөннең (Агыйдел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4419039|Q4419039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sikiya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sikiya] |- | style='text-align:right'| 965 | | ''[[:d:Q140966817|Сиксән икеләр хаты]]'' | 1927 елда татар теленең латин хәрефле язуга (яңалифкә) күчүен ашыктыру ярамаганлыгы турында язылган хат | [[:d:Q140966817|Q140966817]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-82-h razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-82-h] |- | style='text-align:right'| 966 | | [[Симгә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Коры Үләмәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4448716|Q4448716]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simg razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simg] |- | style='text-align:right'| 967 | | [[Симет (Ашыт кушылдыгы)|Симет]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашытның (Илләт бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4415550|Q4415550]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simet razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/simet] |- | style='text-align:right'| 968 | | [[Сипса]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ушманың (Нократ бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q484454|Q484454]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sipsa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sipsa] |- | style='text-align:right'| 969 | | ''[[:d:Q36359322|Сирма]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Тимерлек елгасының (Олы Чирмешән елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359322|Q36359322]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sirma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sirma] |- | style='text-align:right'| 970 | | ''[[:d:Q22405014|Сола]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q22405014|Q22405014]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sola-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sola-1] |- | style='text-align:right'| 971 | | [[Соловьевка (Татарстан)|Соловьевка]] | | [[:d:Q13207039|Q13207039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/solovevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/solovevka] |- | style='text-align:right'| 972 | [[Файл:Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Солтан Ғәбәши. Өфө, 1937 йыл.png|center|128px]] | [[Солтан Габәши]] | татар халкының көйязары, педагог һәм музыкаль-җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q4773937|Q4773937]] | [[:commons:Category:Sultan Gabyashi|Sultan Gabyashi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gabshi-soltan razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gabshi-soltan] |- | style='text-align:right'| 973 | | ''[[:d:Q140959982|солтангалиевчелек]]'' | 1920–1930 елларда СССРда татар һәм башкорт партия, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклеләренә «милли тайпылышта» гаепләп тагылган сәяси ярлык | [[:d:Q140959982|Q140959982]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/soltangalievchelek razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/soltangalievchelek] |- | style='text-align:right'| 974 | | [[Сон (Бөрсет кушылдыгы)|Сон]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бөрсетнең (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13207196|Q13207196]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/son razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/son] |- | style='text-align:right'| 975 | | ''[[:d:Q55659434|Сопа]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Сумка елгасының (Идел елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q55659434|Q55659434]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sopa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sopa] |- | style='text-align:right'| 976 | [[Файл:Sofia Gubaidulina (2016-11-03).jpg|center|128px]] | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | мәшһүр татар композиторы | [[:d:Q165668|Q165668]] | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gobjdullina-sofiya-sgat-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/gobjdullina-sofiya-sgat-kyzy] |- | style='text-align:right'| 977 | | [[Степан Бечко-Друзин]] | РИ һәм ССРБ инженеры, Казан архитекторы (1860-1927+) | [[:d:Q63415382|Q63415382]] | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/bechko-druzin-stepan-vladimirovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/shheslr/bechko-druzin-stepan-vladimirovich] |- | style='text-align:right'| 978 | | [[Сукаеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4447451|Q4447451]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sukaesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sukaesh] |- | style='text-align:right'| 979 | | [[Сулы (Мишә кушылдыгы)|Сулы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12563390|Q12563390]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sula razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sula] |- | style='text-align:right'| 980 | | ''[[:d:Q35452090|Сулы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дим елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q35452090|Q35452090]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/suly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/suly] |- | style='text-align:right'| 981 | [[Файл:Река Сумка.jpg|center|128px]] | [[Сумка (Идел кушылдыгы)|Сумка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Иделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1093407|Q1093407]] | [[:commons:Category:Sumka River (Tatarstan)|Sumka River (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sumka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sumka] |- | style='text-align:right'| 982 | [[Файл:Awyrlun o Lyn Efyrnwy (Llyn Llanwddyn) - Aerial Image of Llyn Efyrnwy (lake Vyrnwy) in Novemebr 2022 29.png|center|128px]] | [[сусаклагыч]] | елга үзәнендә суны икътисади кирәкләре кулланыр өчен җыю һәм саклау максатында корылган ясалма сулык | [[:d:Q131681|Q131681]] | [[:commons:Category:Reservoirs|Reservoirs]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/susaklagych razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/susaklagych] |- | style='text-align:right'| 983 | | [[Чошы|Суша]] | | [[:d:Q6555854|Q6555854]] | | |- | style='text-align:right'| 984 | | [[Ямбакты (елга)|Сушка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның (Идел бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q12563472|Q12563472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sushka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sushka] |- | style='text-align:right'| 985 | | [[Сәгыйть Хәлфин]] | мәгърифәтче, татар теле укытучысы | [[:d:Q20594660|Q20594660]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/halfin-sagit-hasanovich razdely/obrazovanie/personalii/halfin-sagit-hasanovich] |- | style='text-align:right'| 986 | | [[Сәет Булатов]] | татар драма актеры, режиссер, педагог, ТАССРның атказанган артисты (1944) | [[:d:Q64220988|Q64220988]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bulatov-set-sadri-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/bulatov-set-sadri-uly] |- | style='text-align:right'| 987 | [[Файл:Said Vahidi, 1930s.jpg|center|128px]] | [[Сәет Вахиди]] | | [[:d:Q4105358|Q4105358]] | [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/vahidi-set razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/vahidi-set] |- | style='text-align:right'| 988 | [[Файл:Алкин SG.jpg|center|128px]] | [[Сәетгәрәй Алкин]] | | [[:d:Q4062497|Q4062497]] | [[:commons:Category:Said-Girey Alkin|Said-Girey Alkin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-setgrj-shaihmt-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-setgrj-shaihmt-uly] |- | style='text-align:right'| 989 | [[Файл:Sekerka River (2024-06-04) 02.jpg|center|128px]] | [[Сәкел]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q85678|Q85678]] | [[:commons:Category:Sekerka River|Sekerka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/skel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/skel] |- | style='text-align:right'| 990 | | [[Сәлах Хөсни]] | татар актёры, режиссёр, драматург (1912-1974), ТАССРның атказанган артисты (1950), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1960) | [[:d:Q62753292|Q62753292]] | [[:commons:Category:Salah Husni|Salah Husni]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hsni-hsnetdinov-slh-mhetdin-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/hsni-hsnetdinov-slh-mhetdin-uly] |- | style='text-align:right'| 991 | | [[Сәлимҗан Галимҗанов]] | Советлар Союзы Герое (26.10.1943), гвардия кече сержанты | [[:d:Q4132442|Q4132442]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/galimanov-sliman-galiman-uly razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/galimanov-sliman-galiman-uly] |- | style='text-align:right'| 992 | | ''[[:d:Q36359377|Сәләнгеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36359377|Q36359377]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slngesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slngesh] |- | style='text-align:right'| 993 | | [[Сәрдә (елга)|Сәрдә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушманың (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q487430|Q487430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srd razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srd] |- | style='text-align:right'| 994 | | [[Сәрәпәле (елга)|Сәрәпәле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1095642|Q1095642]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srple razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srple] |- | style='text-align:right'| 995 | | [[Сәхнә (журнал)|Сәхнә]] | татар телле рәсемле театр, эстрада журналы | [[:d:Q25556873|Q25556873]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sehkhneh razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/sehkhneh] |- | style='text-align:right'| 996 | | [[Сөббух Рәфыйков]] | татар шагыйре, язучы (1913-1971) | [[:d:Q13207189|Q13207189]] | [[:commons:Category:Subbuh Rafikov|Subbuh Rafikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/rafikov-subbuh-hadievich razdely/kultura/literatura/personalii/rafikov-subbuh-hadievich] |- | style='text-align:right'| 997 | [[Файл:Soyembika.jpg|center|128px]] | [[Сөембикә ханбикә|Сөембикә]] | Казан ханлыгы ханбикәсе | [[:d:Q470208|Q470208]] | [[:commons:Category:Syuyumbike of Kazan|Syuyumbike of Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/sembik razdely/istoriya/srednie-veka/shheslr/sembik] |- | style='text-align:right'| 998 | | [[Кырпы (елга)|Сөйке]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бырысның (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6556217|Q6556217]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sjke razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sjke] |- | style='text-align:right'| 999 | | [[Сөлчә (Зөя кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q85363|Q85363]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch] |- | style='text-align:right'| 1000 | | [[Сөлчә (Олы Сөлчә кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Сөлчәнең (Олы Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4445906|Q4445906]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-2] |- | style='text-align:right'| 1001 | | [[Сөлчә (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Сөлчә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Кәминкәнең (Чишмә бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q13207119|Q13207119]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/slch-1] |- | style='text-align:right'| 1002 | | [[Сөн]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1530753|Q1530753]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sn] |- | style='text-align:right'| 1003 | | [[Сөрәнчәк (елга)|Сөренчәк]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4446621|Q4446621]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srnchk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/srnchk] |- | style='text-align:right'| 1004 | | [[Табар (елга)|Табар]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4449205|Q4449205]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tabar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tabar] |- | style='text-align:right'| 1005 | | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | | [[:d:Q20594324|Q20594324]] | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haziahmetov-tavil-giniatovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/haziahmetov-tavil-giniatovich] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Файл:Река Толкишка.JPG|center|128px]] | [[Талкыш (Чишмә кушылдыгы)|Талкыш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566508|Q6566508]] | [[:commons:Category:Tolkishka River|Tolkishka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/talkysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/talkysh] |- | style='text-align:right'| 1007 | | [[Танай (елга)|Танай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q1095826|Q1095826]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tanaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tanaj] |- | style='text-align:right'| 1008 | | [[Тархан (Бидәңге кушылдыгы)|Тархан]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Бидәңгенең (Кылна, Зөя бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q4452222|Q4452222]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tarhan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tarhan] |- | style='text-align:right'| 1009 | | [[ТАССР азык-төлек сәнәгате министрлыгы]] | | [[:d:Q97230970|Q97230970]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-pishchevoj-promyshlennosti-tatarskoj-assr razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-pishchevoj-promyshlennosti-tatarskoj-assr] |- | style='text-align:right'| 1010 | | ''[[:d:Q140965756|ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты]]'' | РСФСР төбәк кануннар чыгару органы | [[:d:Q140965756|Q140965756]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervoe-plenarnoe-zasedanie-cik-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervoe-plenarnoe-zasedanie-cik-tassr] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[Файл:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR (1937).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135435301|ТАССРның 10 еллыгы исемендәге мәдәният сарае]]'' | Казандагы совет архитектурасы истәлеге | [[:d:Q135435301|Q135435301]] | [[:commons:Category:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR|Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/dvorec-kultury-imeni-10-letiya-tassr razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/dvorec-kultury-imeni-10-letiya-tassr] |- | style='text-align:right'| 1012 | | [[Татар Аксуы]] | | [[:d:Q13207277|Q13207277]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/tatar-aksuy razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/bua-rajony/tatar-aksuy] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Файл:Театр Кукол (Puppet Theatre) - panoramio (2).jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | Россиянең һәм Татарстанның иң өлкән театрларыннан берсе – балалар өчен тамашалар күрсәтү буенча махсуслашкан мәдәният оешмасы | [[:d:Q13207309|Q13207309]] | [[:commons:Category:Tatar Puppet Theater|Tatar Puppet Theater]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-kurchak-teatry-kiyat razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tatar-kurchak-teatry-kiyat] |- | style='text-align:right'| 1014 | | [[Татар иле (гәзит, Казан)|Татар иле]] | 1990-2007 елларда Казанда чыккан бөтентатар газетасы | [[:d:Q134173265|Q134173265]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatar-ile-tatarskie-kraya razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tatar-ile-tatarskie-kraya] |- | style='text-align:right'| 1015 | | [[Татар мәдәнияте йорты]] | | [[:d:Q65299325|Q65299325]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/dom-tatarskoj-kultury razdely/kultura/dom-tatarskoj-kultury] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Файл:Borongi bolgarlar Gaziz cover.jpg|center|128px]] | [[татар теле]] | Татар халкының барлык этнотерриториаль төркемнәре (Идел-Урал буе, Себер, Кырым, Добруджа һ.б.) теле, Татарстанның дәүләт теле, таралышы буенча Россиядә икенче тел | [[:d:Q25285|Q25285]] | [[:commons:Category:Tatar language|Tatar language]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/tatar-tele razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/tatar-tele] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Файл:Татар энциклопедиясе институты (2).jpg|center|128px]] | [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенә керүче фәнни-тикшеренү институты | [[:d:Q96313337|Q96313337]] | [[:commons:Category:Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies|Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatar-enciklopediyase-m-tbkne-jrn-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatar-enciklopediyase-m-tbkne-jrn-instituty] |- | style='text-align:right'| 1018 | | [[Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы (1957)|Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы]] | | [[:d:Q97229835|Q97229835]] | [[:commons:Category:Decade of Tatar Art and Literature in Moscow|Decade of Tatar Art and Literature in Moscow]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/mskd-tatar-dbiyaty-m-sngate-dekadasy razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/mskd-tatar-dbiyaty-m-sngate-dekadasy] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[Файл:Yelabuga. The confluence of the river Toyma and Kama P6211077 2575.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]] | Россия Федерациясе белән берләшкән һәм Россия Федерациясе субъекты булган демократик хокукый дәүләт, Татарстан Конституциясе, Россия Федерациясе һәм Татарстан арасындагы махсус шәртнәмә нигезендә Россия Федерациясе белән берләшкән республика | [[:d:Q5481|Q5481]] | [[:commons:Category:Tatarstan|Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy] |- | style='text-align:right'| 1020 | | ''[[:d:Q140965861|Татарстан АССР Советларының Съезды]]'' | 1920—1938 елларда Татарстан АССР-ындагы дәүләт хәкимиятенең иң югары органы | [[:d:Q140965861|Q140965861]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervyj-uchreditelnyj-sezd-sovetov-tassr razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pervyj-uchreditelnyj-sezd-sovetov-tassr] |- | style='text-align:right'| 1021 | | [[Татарстан Конституциясе]] | Татарстан Җөмһүриятенең төп кануны | [[:d:Q4231550|Q4231550]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy-konstituciyase razdely/respublika-tatarstan/tatarstan-respublikasy-konstituciyase] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Файл:Arbitration court of the Republic of Tatarstan 2016-06-09 (1).jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] | суд хакимиятен гамәлгә ашыручы орган | [[:d:Q105603977|Q105603977]] | [[:commons:Category:Arbitration court of the Republic of Tatarstan|Arbitration court of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/arbitrazhnyj-sud-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/arbitrazhnyj-sud-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Файл:Kazan 20180808 200633.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы]] | | [[:d:Q65301630|Q65301630]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkonomiki-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkonomiki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Файл:Red book of Tatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы]] | | [[:d:Q4238114|Q4238114]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-kyzyl-kitaby-hajvannar-semleklr-gmblr razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-kyzyl-kitaby-hajvannar-semleklr-gmblr] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Файл:National Library Tatarstan — NCC «Kazan» (2020-09-02), exterior 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]] | | [[:d:Q4314821|Q4314821]] | [[:commons:Category:National Library of the Republic of Tatarstan|National Library of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/nacionalnaya-biblioteka-respubliki-tatarstan razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/nacionalnaya-biblioteka-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[Файл:Kremlyovskaya street 9, Kazan (2021-09-23) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | [[:d:Q20591763|Q20591763]] | [[:commons:Category:Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan|Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-obrazovaniya-i-nauki-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-obrazovaniya-i-nauki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1027 | | ''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]'' | | [[:d:Q130331369|Q130331369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/institut-razvitiya-obrazovaniya-respubliki-tatarstan razdely/obrazovanie/vysshaya-shkola/institut-razvitiya-obrazovaniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Файл:Pushkin Street 66, Kazan (2021-07-31) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]] | | [[:d:Q20591817|Q20591817]] | [[:commons:Category:Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan|Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-kultury-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-kultury-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1029 | | ''[[:d:Q123149559|Татарстан Республикасы прокуратурасы]]'' | Россия Федерация субъекты прокуратурасы | [[:d:Q123149559|Q123149559]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/prokuratura razdely/istoriya/novejshee-vremya/prokuratura] |- | style='text-align:right'| 1030 | | ''[[:d:Q137971705|Татарстан Республикасы сулыклары]]'' | Гидрографик белешмә | [[:d:Q137971705|Q137971705]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-sulyklary razdely/tatarika-kitaphanse/tatarstan-tabigate/tatarstan-respublikasy-sulyklary] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[Файл:Mushtari st 11.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]] | | [[:d:Q64605177|Q64605177]] | [[:commons:Category:Ministry of Health of the Republic of Tatarstan|Ministry of Health of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[Файл:Ostrovsky Street 4, Kazan (2021-08-03) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]] | | [[:d:Q65301638|Q65301638]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-promyshlennosti-i-torgovli-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-promyshlennosti-i-torgovli-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Файл:Dzerzhinsky street 10, Kazan (2023-07-06) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы]] | | [[:d:Q65301641|Q65301641]] | [[:commons:Category:Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan|Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-zhilishchno-kommunalnogo-hozyajstva-tatarskoj-assr razdely/istoriya/novejshee-vremya/ministerstvo-zhilishchno-kommunalnogo-hozyajstva-tatarskoj-assr] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[Файл:Pushkin Street 37, Kazan (2021-07-31) 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Финанс министрлыгы]] | | [[:d:Q20591830|Q20591830]] | [[:commons:Category:Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan|Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-finansov-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-finansov-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[Файл:Tatarstan Acad Sci.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | | [[:d:Q4059241|Q4059241]] | [[:commons:Category:Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan|Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatarstan-respublikasy-fnnr-akademiyase razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tatarstan-respublikasy-fnnr-akademiyase] |- | style='text-align:right'| 1036 | [[Файл:Institute14.jpg|center|128px]] | [[Альфред Халиков исемендәге Археология институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Альфред Халиков исемендәге Археология институты]] | Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең төбәк фәнни-тикшеренү аерымланган структур бүлекчәсе | [[:d:Q86667162|Q86667162]] | [[:commons:Category:Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov|Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-arheologii-imeni-hhalikova razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-arheologii-imeni-hhalikova] |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Файл:Institute Marjani.jpg|center|128px]] | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | [[:d:Q25380781|Q25380781]] | [[:commons:Category:Institute of History named after Shigabutdin Marjani|Institute of History named after Shigabutdin Marjani]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tarih-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tarih-instituty] |- | style='text-align:right'| 1038 | | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | [[:d:Q65301186|Q65301186]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-truda-zanyatosti-i-socialnoj-zashchity-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-truda-zanyatosti-i-socialnoj-zashchity-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Файл:Pavliukhin street 75 (2022-08-30) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы]] | Төбәкнең әйләнә-тирә мохит тотрыклыгы һәм экосистема байлыклары өчен җаваплы министрлыгы | [[:d:Q65301648|Q65301648]] | [[:commons:Category:Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan|Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkologii-i-prirodnyh-resursov-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-ehkologii-i-prirodnyh-resursov-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Файл:Kremlyovskaya Street 16, Kazan (2021-08-25) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]] | | [[:d:Q65301652|Q65301652]] | [[:commons:Category:Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan|Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-yusticii-respubliki-tatarstan razdely/respublika-tatarstan/ministerstvo-yusticii-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы]] | | [[:d:Q61135639|Q61135639]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mekhanizator-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mekhanizator-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135666|Q61135666]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган агрономы]] | | [[:d:Q61135614|Q61135614]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-agronom-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-agronom-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135689|Q61135689]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-pishchevoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-pishchevoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|Татарстан Республикасының атказанган артисты]] | | [[:d:Q4187936|Q4187936]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-artist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-artist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган ветеринария табибы]] | | [[:d:Q61135620|Q61135620]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-veterinarnyj-vrach-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-veterinarnyj-vrach-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган зоотехнигы]] | | [[:d:Q61135637|Q61135637]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-zootekhnik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-zootekhnik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы]] | | [[:d:Q61135668|Q61135668]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-ehkonomist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-ehkonomist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1049 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе]] | | [[:d:Q61135644|Q61135644]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mashinostroitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-mashinostroitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1050 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135658|Q61135658]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-informacii-i-svyazi-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-informacii-i-svyazi-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1051 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135697|Q61135697]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-kultury-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-kultury-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе]] | | [[:d:Q61135669|Q61135669]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-neftyanik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-neftyanik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1053 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы]] | | [[:d:Q61135670|Q61135670]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-racionalizator-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-racionalizator-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135657|Q61135657]] | [[:commons:Category:Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan|Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-zdravoohraneniya-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1055 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] | | [[:d:Q24932254|Q24932254]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-iskusstv-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-iskusstv-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы]] | | [[:d:Q61135631|Q61135631]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-vrach-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-vrach-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе]] | | [[:d:Q61135692|Q61135692]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-stroitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-stroitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган уйлап табучысы]] | | [[:d:Q16653432|Q16653432]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-izobretatel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-izobretatel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1059 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы]] | | [[:d:Q61135696|Q61135696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-uchitel-shkoly-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-uchitel-shkoly-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1060 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе]] | | [[:d:Q56494468|Q56494468]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1061 | | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] | | [[:d:Q61927234|Q61927234]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-i-tekhniki-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-i-tekhniki-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган химигы]] | | [[:d:Q61135682|Q61135682]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-himik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-himik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган югары мәктәп хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135704|Q61135704]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-vysshej-shkoly-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-vysshej-shkoly-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган җиңел сәнәгать хезмәткәре]] | | [[:d:Q61135699|Q61135699]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-lyogkoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-lyogkoj-promyshlennosti-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1065 | [[Файл:Национальный музей Республики Татарстан.JPG|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | | [[:d:Q4315032|Q4315032]] | [[:commons:Category:National museum of the Republic of Tatarstan|National museum of the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/muzejlar/tatarstan-respublikasyny-milli-muzee razdely/kultura/muzejlar/tatarstan-respublikasyny-milli-muzee] |- | style='text-align:right'| 1066 | [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык артисты|Татарстан Республикасының халык артисты]] | | [[:d:Q4313318|Q4313318]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-artist-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-artist-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1067 | [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык рәссамы]] | | [[:d:Q4313413|Q4313413]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-hudozhnik-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-hudozhnik-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1068 | [[Файл:NarodniUcitelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык укытучысы]] | | [[:d:Q4313405|Q4313405]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-uchitel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-uchitel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1069 | [[Файл:NarodniPisatelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык язучысы]] | | [[:d:Q4313382|Q4313382]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-pisatel-respubliki-tatarstan razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/narodnyj-pisatel-respubliki-tatarstan] |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Файл:Ibrahimov Institute of Language, Literature and Art (2021-03-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | [[:d:Q13207360|Q13207360]] | [[:commons:Category:Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov|Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tel-dbiyat-m-sngat-instituty razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/tel-dbiyat-m-sngat-instituty] |- | style='text-align:right'| 1071 | | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | Татарстанның ике дәүләт телендә тапшыручы теле-радио-компаниясе | [[:d:Q4452536|Q4452536]] | [[:commons:Category:TNV|TNV]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/teleradiokompaniya-novyj-vek razdely/sredstva-massovoj-informacii/telekompanii/teleradiokompaniya-novyj-vek] |- | style='text-align:right'| 1072 | | [[1921-1922 еллар Татарстан ачлыгы|Татарстанда 1921-1922 еллар ачлыгы]] | | [[:d:Q3567380|Q3567380]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/golod-1921-1922-godov razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/golod-1921-1922-godov] |- | style='text-align:right'| 1073 | | [[Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте]] | | [[:d:Q110221763|Q110221763]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fnni-mgyyatlr/tatarstanny-gyjlmi-jrn-mgyyate razdely/nauka/fnni-mgyyatlr/tatarstanny-gyjlmi-jrn-mgyyate] |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Файл:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology (new).png|center|128px]] | [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] | | [[:d:Q20591892|Q20591892]] | [[:commons:Category:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology|State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki] |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Файл:Balanced Rock.jpg|center|128px]] | [[тау токымы]] | җир кабыгы катламнарының билгеле бер төре, казылма минерал | [[:d:Q8063|Q8063]] | [[:commons:Category:Rocks|Rocks]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/tau-tokymnary razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/tau-tokymnary] |- | style='text-align:right'| 1076 | | [[Николаевка (Минзәлә районы)|Тауборын]] | | [[:d:Q20587918|Q20587918]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/nikolaevka razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/menzelinskij-rajon/nikolaevka] |- | style='text-align:right'| 1077 | | ''[[:d:Q34940006|Ташъелга]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мөшеге елгасының (Ык елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q34940006|Q34940006]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tashelga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tashelga] |- | style='text-align:right'| 1078 | | [[Таһир Якупов]] | җырчы (тенор, 1946-1999), ТАССРның атказанган артисты (1977) | [[:d:Q13207356|Q13207356]] | [[:commons:Category:Tagir Yakupov|Tagir Yakupov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yakupov-tagir-abdullovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yakupov-tagir-abdullovich] |- | style='text-align:right'| 1079 | | ''[[:d:Q1759988|тел нормалары]]'' | | [[:d:Q1759988|Q1759988]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yazykovaya-norma razdely/narody/tatary/tatarskij-yazyk/yazykovaya-norma] |- | style='text-align:right'| 1080 | | [[Тетвел (елга)|Тетвел]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6567821|Q6567821]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tetvel razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tetvel] |- | style='text-align:right'| 1081 | | [[Тигән|Тигәнәле]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Шонталының (Чулман бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6555561|Q6555561]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tignle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tignle] |- | style='text-align:right'| 1082 | | [[Тимерлек (елга)|Тимерлек]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4454427|Q4454427]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/timerlek razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/timerlek] |- | style='text-align:right'| 1083 | | [[Тимерша Соловьёв]] | | [[:d:Q25555602|Q25555602]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/solovyov-timersha-salavatullovich razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/solovyov-timersha-salavatullovich] |- | style='text-align:right'| 1084 | | [[Тиргәвеш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756713|Q756713]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tirgvesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tirgvesh] |- | style='text-align:right'| 1085 | | ''[[:d:Q36357243|Тож]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шәмәк елгасының (Казансу елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357243|Q36357243]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tozh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tozh] |- | style='text-align:right'| 1086 | | [[Тойгуҗа]] | | [[:d:Q18803834|Q18803834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/tojguzino razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mendeleevskij-rajon-1/tojguzino] |- | style='text-align:right'| 1087 | | [[Томбарлы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756083|Q756083]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tombarly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tombarly] |- | style='text-align:right'| 1088 | | [[Томбы]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Чирмешәннең (Бола, Зөя бассейннары) кушылдыгы | [[:d:Q64706825|Q64706825]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tomba razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tomba] |- | style='text-align:right'| 1089 | | [[Тормы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q4466199|Q4466199]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tormy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tormy] |- | style='text-align:right'| 1090 | [[Файл:Peat (49302157252).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q184624|торф]]'' | | [[:d:Q184624|Q184624]] | [[:commons:Category:Peat|Peat]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/torf razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/fajdaly-kazylmalar/torf] |- | style='text-align:right'| 1091 | | ''[[:d:Q4461599|Тоша]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q4461599|Q4461599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tosha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tosha] |- | style='text-align:right'| 1092 | [[Файл:Trinia glauca eF.jpg|center|128px]] | [[триния]] | чатыр чәчәклеләр семьялыгыннан ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:d:Q11953137|Q11953137]] | [[:commons:Category:Trinia|Trinia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/triniya razdely/priroda/rastitelnost/triniya] |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Файл:Dandelion (Taraxacum) Clock - Tennessee, USA - May 31, 2014.jpg|center|128px]] | [[тузганак]] | | [[:d:Q30024|Q30024]] | [[:commons:Category:Taraxacum|Taraxacum]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/tuzganak razdely/priroda/rastitelnost/tuzganak] |- | style='text-align:right'| 1094 | [[Файл:Views from the Devil's Tower-22.jpg|center|128px]] | [[Туйма елгасы|Туйма]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q2464388|Q2464388]] | [[:commons:Category:Toyma River|Toyma River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tujma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tujma] |- | style='text-align:right'| 1095 | [[Файл:Туймазинский государственный татарский драматический театр.jpg|center|128px]] | [[Туймазы дәүләт татар драма театры|Туймазы татар дәүләт драма театры]] | | [[:d:Q4465016|Q4465016]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tujmazinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/tujmazinskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Файл:Бетьки (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тукай районы]] | | [[:d:Q2627322|Q2627322]] | [[:commons:Category:Tukayevsky District|Tukayevsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tukaj-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tukaj-rajony] |- | style='text-align:right'| 1097 | [[Файл:Leptophyes punctatissima 20050808 028.jpg|center|128px]] | [[Турыканатлылар]] | бөҗәкләр отряды | [[:d:Q167810|Q167810]] | [[:commons:Category:Orthoptera|Orthoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/turykanatlylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/turykanatlylar] |- | style='text-align:right'| 1098 | | [[Туфан Миңнуллин]] | күренекле татар драматургы, язучы, публицист, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче (1935-2012) | [[:d:Q559129|Q559129]] | [[:commons:Category:Tufan Minnullin|Tufan Minnullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/minullin-tufan-gabdulla-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/minullin-tufan-gabdulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1099 | | [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] | Түбән Кама шәһәрендә урнашкан татар театры | [[:d:Q20592844|Q20592844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/nizhnekamskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/nizhnekamskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1100 | | [[Түбән Кама педагогика көллияте]] | | [[:d:Q31444500|Q31444500]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-pedagogicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-pedagogicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1101 | [[Файл:Nizhnekamsk Main mosque.jpg|center|128px]] | [[Түбән Кама районы]] | | [[:d:Q2220488|Q2220488]] | [[:commons:Category:Nizhnekamsky District|Nizhnekamsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tbn-kama-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tbn-kama-rajony] |- | style='text-align:right'| 1102 | [[Файл:Nishnekamsk reservoir Naberezhnye Chelny.JPG|center|128px]] | [[Түбән Кама сусаклагычы]] | сусаклагыч | [[:d:Q1425346|Q1425346]] | [[:commons:Category:Nizhnekamsk Reservoir|Nizhnekamsk Reservoir]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/tbn-kama-susaklagychy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/tbn-kama-susaklagychy] |- | style='text-align:right'| 1103 | | [[Түбән Кама транспорт инфраструктурасы көллияте]] | | [[:d:Q31444470|Q31444470]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-agropromyshlennyj-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/nizhnekamskij-agropromyshlennyj-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1104 | | ''[[:d:Q36358782|Түбән Ямаш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягында, Бөгелмә Зәе елгасының (Дала Зәе елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36358782|Q36358782]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nizhnyaya-yamashka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nizhnyaya-yamashka] |- | style='text-align:right'| 1105 | | [[Тәлгать Бикчурин]] | | [[:d:Q58870643|Q58870643]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bikchurin-talgat-nazmetdinovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/bikchurin-talgat-nazmetdinovich] |- | style='text-align:right'| 1106 | | ''[[:d:Q36358966|Тәмте]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишә елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36358966|Q36358966]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tmte razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tmte] |- | style='text-align:right'| 1107 | [[Файл:Газеты «Терджиман (Переводчик)» (1883-1918 ) Perevodchik 10. 04. 1883 №1.jpg|center|128px]] | [[Тәрҗеман]] | 1885–1918 Бакчасарай кырымтатарча һәм русча иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм фәнни газета | [[:d:Q11319434|Q11319434]] | [[:commons:Category:Tercüman (Bakhchysarai)|Tercüman (Bakhchysarai)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tardzheman razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tardzheman] |- | style='text-align:right'| 1108 | | [[Тәслимә Фәйзуллина]] | драма актрисасы, педагог (1953-2018), ТРның халык артисты (2008) | [[:d:Q57315994|Q57315994]] | [[:commons:Category:Taslima Fayzullina|Taslima Fayzullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/fajzullina-taslima-halyafovna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/fajzullina-taslima-halyafovna] |- | style='text-align:right'| 1109 | | [[Тәтеш авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444480|Q31444480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/tetyushskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/tetyushskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Файл:Тетюшифото.jpg|center|128px]] | [[Тәтеш районы]] | | [[:d:Q2670322|Q2670322]] | [[:commons:Category:Tetyushsky District|Tetyushsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/ttesh-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/ttesh-rajony] |- | style='text-align:right'| 1111 | [[Файл:00 3080 Mehliger Salbei (Salvia farinacea).jpg|center|128px]] | [[Күбәләкләр|тәңкәканатлылар]] | | [[:d:Q28319|Q28319]] | [[:commons:Category:Lepidoptera|Lepidoptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kblklr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/kblklr] |- | style='text-align:right'| 1112 | [[Файл:Common Nighthawk.jpg|center|128px]] | [[Төн күгәрченнәре]] | кошлар семьялыгы | [[:d:Q27244|Q27244]] | [[:commons:Category:Caprimulgidae|Caprimulgidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/tn-kgrchennre razdely/priroda/zhivotnyj-mir/tn-kgrchennre] |- | style='text-align:right'| 1113 | | [[Урай (елга)|Урай]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнбатыш Чулман алдындагы уң кушылдыгы | [[:d:Q6555684|Q6555684]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uraj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uraj] |- | style='text-align:right'| 1114 | | [[Уратма (елга)|Уратма]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнчыгыш Чулман аръягындагы сул кушылдыгы | [[:d:Q6556226|Q6556226]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uratma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uratma] |- | style='text-align:right'| 1115 | | [[Оргыды (елга)|Ургыды]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Минзәлә елгасының кушылдыгы | [[:d:Q756158|Q756158]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urgydy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urgydy] |- | style='text-align:right'| 1116 | | [[Удалинка|Урдала]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566450|Q6566450]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdalinka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdalinka] |- | style='text-align:right'| 1117 | | [[Урдалы (елга)|Урдала]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566769|Q6566769]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdala razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/urdala] |- | style='text-align:right'| 1118 | | [[Урсалы (Дала Зәе кушылдыгы)|Урсалы]] | Татарстан елгасы (10.9 км), Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1089929|Q1089929]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly-1] |- | style='text-align:right'| 1119 | | [[Урсалы (елга)|Урсалы]] | Татарстан елгасы (26.6 км), Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1093111|Q1093111]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ursaly] |- | style='text-align:right'| 1120 | | ''[[:d:Q36203077|Уса]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Барҗы елгасының (Иж елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q36203077|Q36203077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/usa razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/usa] |- | style='text-align:right'| 1121 | | [[Устье (елга)|Устье]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чөкәнешнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6581020|Q6581020]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uste razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/uste] |- | style='text-align:right'| 1122 | | ''[[:d:Q140944495|Утыз тугыз җитәкче хаты]]'' | РКП(б) елның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР ҮБК һ.б. дәүләт структуралары әгъзаларының РКП(б) ҮК Политбюросы һәм Секретариаты әгъзаларына юлланган хаты | [[:d:Q140944495|Q140944495]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-39-ti razdely/istoriya/novejshee-vremya/znachimye-sobytiya/pismo-39-ti] |- | style='text-align:right'| 1123 | [[Файл:ӨФӨ-2015-(v2).jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | Русиядәге шәһәр, Башкортстан республикасының башкаласы һәм бер вакытта Уфа районының дә үзәге | [[:d:Q911|Q911]] | [[:commons:Category:Ufa|Ufa]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-bashkortostan/ufa razdely/rossijskaya-federaciya/respublika-bashkortostan/ufa] |- | style='text-align:right'| 1124 | | [[Ушмы (Нократ кушылдыгы)|Ушма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q484599|Q484599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ushma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ushma] |- | style='text-align:right'| 1125 | | [[Әлмәт музыка көллияте|Ф.З. Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте]] | | [[:d:Q25555734|Q25555734]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-muzyka-klliyate razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-muzyka-klliyate] |- | style='text-align:right'| 1126 | | ''[[:d:Q7507224|Фазыл Фәйзерахман улы Әмиров]]'' | | [[:d:Q7507224|Q7507224]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/amirov-fazyl-fajzrahmanovich razdely/zdravoohranenie/personalii/amirov-fazyl-fajzrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 1127 | [[Файл:Chuquicamata.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q853915|файдалы казылмалар геологиясе]]'' | | [[:d:Q853915|Q853915]] | [[:commons:Category:Economic geology|Economic geology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fajdaly-kazylmalar-geologiyase razdely/nauka/fajdaly-kazylmalar-geologiyase] |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Файл:Pharmacologyprism.jpg|center|128px]] | [[фармакология]] | | [[:d:Q128406|Q128406]] | [[:commons:Category:Pharmacology|Pharmacology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/farmakologiya razdely/zdravoohranenie/farmakologiya] |- | style='text-align:right'| 1129 | | [[Фасил Әхмәтов|Фасил Әхмәтев]] | совет татар композиторы | [[:d:Q13207818|Q13207818]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hmtov-fasil-hmtgali-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/hmtov-fasil-hmtgali-uly] |- | style='text-align:right'| 1130 | | [[Фатих Кәрим]] | татар шагыйре | [[:d:Q13207820|Q13207820]] | [[:commons:Category:Fatykh Karim|Fatykh Karim]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/krim-fatih razdely/kultura/literatura/shheslr/krim-fatih] |- | style='text-align:right'| 1131 | [[Файл:Фатих Карими с семьей.jpg|center|128px]] | [[Фатих Кәрими]] | татар язучысы, нашир, журналист, җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q13207824|Q13207824]] | [[:commons:Category:Fatih Karimi|Fatih Karimi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/karimi-karimov-fatih-muhammetfatyh-gilmanovich razdely/kultura/literatura/personalii/karimi-karimov-fatih-muhammetfatyh-gilmanovich] |- | style='text-align:right'| 1132 | [[Файл:Халиди Фатих.jpg|center|128px]] | [[Фатих Халиди]] | мәгърифәтче әдип, тәрҗемәче, татар әдәбиятында драматургия жанрына нигез салучыларның берсе (1850-1923) | [[:d:Q110129465|Q110129465]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/halidi-fatih-hammad-ugyly razdely/kultura/literatura/personalii/halidi-fatih-hammad-ugyly] |- | style='text-align:right'| 1133 | | [[Фатыйх Шәрипов]] | Сәвитләр Берлеге Каһарманы | [[:d:Q4520539|Q4520539]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/personalii/sharipov-fatyh-zaripovich razdely/voennoe-delo/personalii/sharipov-fatyh-zaripovich] |- | style='text-align:right'| 1134 | [[Файл:Amirxan.JPG|center|128px]] | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | татар язучысы, драматург, публицист, әдәби тәнкыйтьче, җәмәгать эшлеклесе. Татар сатира жанрын тудыручы | [[:d:Q2426955|Q2426955]] | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhan-fatih razdely/kultura/literatura/shheslr/mirhan-fatih] |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Файл:Fayaz Huzin (2023-02-20).JPG|center|128px]] | [[Фаяз Хуҗин]] | | [[:d:Q97182197|Q97182197]] | [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/huin-fayaz-shrip-uly razdely/nauka/personalii/huin-fayaz-shrip-uly] |- | style='text-align:right'| 1136 | [[Файл:FSB building, Kazan (2021-06-14) 01.jpg|center|128px]] | [[Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе]] | | [[:d:Q107165251|Q107165251]] | [[:commons:Category:Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan|Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/komitet-gosudarstvennoj-bezopasnosti-respubliki-tatarstan-kgb-rt razdely/istoriya/novejshee-vremya/komitet-gosudarstvennoj-bezopasnosti-respubliki-tatarstan-kgb-rt] |- | style='text-align:right'| 1137 | | [[Феоктист Богоявленский]] | химик, профессор (1939) | [[:d:Q63848048|Q63848048]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-feoktist-ivanovich razdely/nauka/personalii/bogoyavlenskij-feoktist-ivanovich] |- | style='text-align:right'| 1138 | [[Файл:CollageFisica.jpg|center|128px]] | [[физика]] | | [[:d:Q413|Q413]] | [[:commons:Category:Physics|Physics]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fizika razdely/nauka/fizika] |- | style='text-align:right'| 1139 | [[Файл:Claude Bernard and his pupils. Oil painting after Léon-Augus Wellcome V0017769.jpg|center|128px]] | [[физиология]] | | [[:d:Q521|Q521]] | [[:commons:Category:Physiology|Physiology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fiziologiya-cheloveka-i-zhivotnyh razdely/nauka/fiziologiya-cheloveka-i-zhivotnyh] |- | style='text-align:right'| 1140 | | [[Флора Әхмәтова-Урманче]] | фольклорчы (1935-2007), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1997) | [[:d:Q20598975|Q20598975]] | [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/hmtova-flora-vaap-kyzy razdely/nauka/personalii/hmtova-flora-vaap-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1141 | [[Файл:Foat Galimullin (2023-03-17).JPG|center|128px]] | [[Фоат Галимуллин]] | татар әдәбияты белгече, профессор, филология фәннәре докторы | [[:d:Q25555800|Q25555800]] | [[:commons:Category:Foat Galimullin|Foat Galimullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/galimullin-foat-galimulla-uly razdely/nauka/personalii/galimullin-foat-galimulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1142 | [[Файл:Fyodor Malinovskiy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131918184|Фёдор Малиновский]]'' | РИ архитекторы (1864-1911+) | [[:d:Q131918184|Q131918184]] | [[:commons:Category:Fyodor Malinovskiy|Fyodor Malinovskiy]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/malinovskij-fyodor-nikolaevich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/malinovskij-fyodor-nikolaevich] |- | style='text-align:right'| 1143 | [[Файл:Yarullin.jpg|center|128px]] | [[Фәнис Яруллин]] | татар шагыйре, язучы һәм драматург (1938-2011), ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1985), ТРның халык шагыйре (2001) | [[:d:Q4539024|Q4539024]] | [[:commons:Category:Fanis Yarullin|Fanis Yarullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/yarullin-fanis-gataullovich razdely/kultura/literatura/personalii/yarullin-fanis-gataullovich] |- | style='text-align:right'| 1144 | | [[Фәридә Салитова]] | | [[:d:Q25555472|Q25555472]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/salitova-frid-shrif-kyzy razdely/nauka/personalii/salitova-frid-shrif-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Файл:Farid Yarullin (1930s) 01.jpg|center|128px]] | [[Фәрит Яруллин]] | татар композиторы | [[:d:Q1966192|Q1966192]] | [[:commons:Category:Farid Yarullin|Farid Yarullin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yarullin-frit razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/yarullin-frit] |- | style='text-align:right'| 1146 | | ''[[:d:Q16723219|Фәрит Җәлалов]]'' | | [[:d:Q16723219|Q16723219]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yalalov-frit-gabdelgaziz-uly razdely/nauka/personalii/yalalov-frit-gabdelgaziz-uly] |- | style='text-align:right'| 1147 | [[Файл:Tazkarat al-Fuqaha.jpg|center|128px]] | [[фәтва]] | | [[:d:Q179274|Q179274]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/fetva razdely/religiya/islam/fetva] |- | style='text-align:right'| 1148 | | [[Фәтхи Бурнаш]] | татар совет журналисты, драматургы, шагыйре һәм прозаигы | [[:d:Q13207876|Q13207876]] | [[:commons:Category:Fathi Burnash|Fathi Burnash]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/burnash-fthi razdely/kultura/literatura/shheslr/burnash-fthi] |- | style='text-align:right'| 1149 | | [[Фәхри Насретдинов|Фәхри Нәсретдинев]] | | [[:d:Q13207879|Q13207879]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/nasretdinov-fhri-hsen-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/nasretdinov-fhri-hsen-uly] |- | style='text-align:right'| 1150 | | [[Фәүзи Йосыпов]] | табиб-травматолог-ортопед, профессор, фән докторы | [[:d:Q132018500|Q132018500]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/personalii/yusupov-fauzej-sadrievich razdely/zdravoohranenie/personalii/yusupov-fauzej-sadrievich] |- | style='text-align:right'| 1151 | | [[Халидия мәдрәсәсе]] | Казанда, Зәңгәр мәчет каршындагы мәдрәсә (1825-1918) | [[:d:Q54491969|Q54491969]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/halidiya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/halidiya] |- | style='text-align:right'| 1152 | | [[Харис Фәйзи-Чистапули]] | | [[:d:Q30610158|Q30610158]] | [[:commons:Category:Haris Fayzi|Haris Fayzi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/fajzi-chistapuli-fajzullin-haris-zarifovich razdely/obrazovanie/personalii/fajzi-chistapuli-fajzullin-haris-zarifovich] |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Файл:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|center|128px]] | [[хаҗ]] | | [[:d:Q234915|Q234915]] | [[:commons:Category:Hajj|Hajj]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hadzh razdely/religiya/islam/hadzh] |- | style='text-align:right'| 1154 | [[Файл:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] | [[химия]] | | [[:d:Q2329|Q2329]] | [[:commons:Category:Chemistry|Chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/himiya razdely/nauka/himiya] |- | style='text-align:right'| 1155 | | [[Хуҗа Бәдигый]] | | [[:d:Q20594454|Q20594454]] | [[:commons:Category:Khodzha Badygov|Khodzha Badygov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/badigi-hodzha razdely/nauka/personalii/badigi-hodzha] |- | style='text-align:right'| 1156 | [[Файл:Hadith Books.jpg|center|128px]] | [[хәдис]] | | [[:d:Q234343|Q234343]] | [[:commons:Category:Hadith|Hadith]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hadis razdely/religiya/islam/hadis] |- | style='text-align:right'| 1157 | | [[Хәйдәр Бигичев]] | татар җырчысы | [[:d:Q16537005|Q16537005]] | [[:commons:Category:Haidar Bigichev|Haidar Bigichev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bigichev-hjdr-abbas-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bigichev-hjdr-abbas-uly] |- | style='text-align:right'| 1158 | [[Файл:Хайрулла Тимербулатович Усманов.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Госманов]] | | [[:d:Q112991597|Q112991597]] | [[:commons:Category:Khayrullah Gosmanov|Khayrullah Gosmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla] |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Файл:Usmanov KhA.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Усманов]] | | [[:d:Q28358855|Q28358855]] | [[:commons:Category:Khairulla Usmanov|Khairulla Usmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla-abdrahmanovich razdely/religiya/islam/personalii/usmanov-hajrulla-abdrahmanovich] |- | style='text-align:right'| 1160 | | [[Хәким Сәлимҗанов]] | драма актеры, режиссер, ТАССРның халык артисты (1957) | [[:d:Q61958884|Q61958884]] | [[:commons:Category:Khakim Salimzhanov|Khakim Salimzhanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-hkim-josyf-uly razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/slimanov-hkim-josyf-uly] |- | style='text-align:right'| 1161 | | [[Хәлимә Корбангалиева]] | | [[:d:Q112911897|Q112911897]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kurbangalieva-korbangalieva-halima-muhutdinovna razdely/nauka/personalii/kurbangalieva-korbangalieva-halima-muhutdinovna] |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Файл:SEM2-1.jpg|center|128px]] | [[Хәмид Мөштәри]] | татар галиме, физик | [[:d:Q7223467|Q7223467]] | [[:commons:Category:Hamid Mushtari|Hamid Mushtari]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/mshtri-hmit-mozaffar-uly razdely/nauka/personalii/mshtri-hmit-mozaffar-uly] |- | style='text-align:right'| 1163 | | [[Хәмит Ярми]] | | [[:d:Q20597366|Q20597366]] | [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/yarmi-yarmuhametov-hamit-husnutdinovich razdely/nauka/personalii/yarmi-yarmuhametov-hamit-husnutdinovich] |- | style='text-align:right'| 1164 | [[Файл:Хасан-Гата Габяши (1911).jpg|center|128px]] | [[Хәсәнгата Габәши]] | татар дин һәм җәмәгать эшлеклесе, тарихчы, педагог (1863-1936) | [[:d:Q4130991|Q4130991]] | [[:commons:Category:Khasan-Gata Gabashi|Khasan-Gata Gabashi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/personalii/gabashi-hasan-gata razdely/religiya/islam/personalii/gabashi-hasan-gata] |- | style='text-align:right'| 1165 | | [[Хөсәен Гыйззәтуллин]] | эпизоотолог, иммунолог, ветеринария фәннәре докторы (1956 ел), профессор (1958 ел), ТАССРның, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1965, 1975 еллар) | [[:d:Q57909537|Q57909537]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gyjzztullin-hsen-gali-uly razdely/nauka/personalii/gyjzztullin-hsen-gali-uly] |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Файл:Медресе Хусаиния в красках. Начало XX века.jpg|center|128px]] | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | Ырынбур мәдрәсәсе (1889-1919) | [[:d:Q4502459|Q4502459]] | [[:commons:Category:Husayniya Madrasah in Orenburg|Husayniya Madrasah in Orenburg]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/husainiya razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/husainiya] |- | style='text-align:right'| 1167 | | [[хөтбә]] | | [[:d:Q738826|Q738826]] | [[:commons:Category:Khutbah|Khutbah]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/hutba razdely/religiya/islam/hutba] |- | style='text-align:right'| 1168 | [[Файл:На берегу Чебоксарки. Русская Чебоксарка. Новошешминский р-н. РТ. Июль 2015 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32634704|Чабаксар]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Олы Чирмешән елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q32634704|Q32634704]] | [[:commons:Category:Cheboksarka River (Tatarstan)|Cheboksarka River (Tatarstan)]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/] |- | style='text-align:right'| 1169 | | [[Чаж]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның уң кушылдыгы | [[:d:Q756369|Q756369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chazh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chazh] |- | style='text-align:right'| 1170 | [[Файл:Naberezhnye Tchelny 1.JPG|center|128px]] | [[Чаллы]] | Татарстандагы шәһәр | [[:d:Q95041|Q95041]] | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny|Naberezhnye Chelny]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-okruga/naberezhnye-chelny razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-okruga/naberezhnye-chelny] |- | style='text-align:right'| 1171 | | [[Чаллы (елга)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1098516|Q1098516]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-1] |- | style='text-align:right'| 1172 | | [[Чаллы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Чаллы]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4508442|Q4508442]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-3 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-3] |- | style='text-align:right'| 1173 | | [[Чаллы (Чишмә кушылдыгы)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566268|Q6566268]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally] |- | style='text-align:right'| 1174 | | [[Чаллы (Актай кушылдыгы)|Чаллы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Актайның сул кушылдыгы | [[:d:Q13208050|Q13208050]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chally-2] |- | style='text-align:right'| 1175 | | [[Наратлы (Ык кушылдыгы)|Чалпы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q756599|Q756599]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chalpy-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chalpy-1] |- | style='text-align:right'| 1176 | | [[Чангара (Сөлчә кушылдыгы)|Чангар]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Сөлчәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q84360|Q84360]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/changar razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/changar] |- | style='text-align:right'| 1177 | [[Файл:Гора Чатыр-Тау.jpg|center|128px]] | [[Чатыр тау]] | | [[:d:Q4507786|Q4507786]] | [[:commons:Category:Chatyr-Tau|Chatyr-Tau]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/chatyr-tau razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/chatyr-tau] |- | style='text-align:right'| 1178 | [[Файл:Wilde wortel bloeiwijze Daucus carota.jpg|center|128px]] | [[чатыр чәчәклеләр]] | ике өлешле үсемлекләр гаиләсе | [[:d:Q145794|Q145794]] | [[:commons:Category:Apiaceae|Apiaceae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/chatyr-chchklelr razdely/priroda/rastitelnost/chatyr-chchklelr] |- | style='text-align:right'| 1179 | | [[Чирка (Зөя кушылдыгы)|Черкен]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4516200|Q4516200]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cherken razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cherken] |- | style='text-align:right'| 1180 | [[Файл:Black Fly.png|center|128px]] | [[черкиләр]] | | [[:d:Q720467|Q720467]] | [[:commons:Category:Simuliidae|Simuliidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/cherkilr razdely/priroda/zhivotnyj-mir/cherkilr] |- | style='text-align:right'| 1181 | | ''[[:d:Q32640039|Черёмуха]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чөкәнешнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q32640039|Q32640039]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cheryomuha razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/cheryomuha] |- | style='text-align:right'| 1182 | | [[Чилчә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөя елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4515981|Q4515981]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch] |- | style='text-align:right'| 1183 | | ''[[:d:Q137997408|Чилчә]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q137997408|Q137997408]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chilch-1] |- | style='text-align:right'| 1184 | | [[Чирмешән (Бола кушылдыгы)|Чирмешән]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Боланың (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4512776|Q4512776]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chirmeshn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chirmeshn] |- | style='text-align:right'| 1185 | [[Файл:Дом культуры с Черемшан.JPG|center|128px]] | [[Чирмешән районы]] | | [[:d:Q2990354|Q2990354]] | [[:commons:Category:Cheremshansky District|Cheremshansky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chirmeshn-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/chirmeshn-rajony] |- | style='text-align:right'| 1186 | | ''[[:d:Q140965827|Чиста күл]]'' | | [[:d:Q140965827|Q140965827]] | | |- | style='text-align:right'| 1187 | | [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q25555844|Q25555844]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/chistopolskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/chistopolskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1188 | [[Файл:Luga003.jpg|center|128px]] | [[Чишмә елгасы|Чишмә]] | Самар өлкәсе һәм Татарстандагы елга, Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q366915|Q366915]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chishm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chishm] |- | style='text-align:right'| 1189 | [[Файл:Podiceps cristatus 2 - Lake Dulverton.jpg|center|128px]] | [[Чомга кошлар]] | | [[:d:Q21695|Q21695]] | [[:commons:Category:Podicipedidae|Podicipedidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/chomga-koshlar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/chomga-koshlar] |- | style='text-align:right'| 1190 | [[Файл:Usolie city and Kama River, Perm Krai.jpg|center|128px]] | [[Чулман]] | елга | [[:d:Q79082|Q79082]] | [[:commons:Category:Kama River|Kama River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/kama-elgasy] |- | style='text-align:right'| 1191 | | [[Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)|Чулпан]] | | [[:d:Q55136368|Q55136368]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan-1 razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan-1] |- | style='text-align:right'| 1192 | | [[Чулпан (гәҗит, Тум)|Чулпан]] | | [[:d:Q55136887|Q55136887]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/chulpan] |- | style='text-align:right'| 1193 | | [[Чумач (елга)|Чумач]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q6566823|Q6566823]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chumach razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chumach] |- | style='text-align:right'| 1194 | | [[Чупай (елга)|Чупай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6566388|Q6566388]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj] |- | style='text-align:right'| 1195 | | [[Чупай (Кичү кушылдыгы)|Чупай]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6581012|Q6581012]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chupaj-1] |- | style='text-align:right'| 1196 | | [[Чуртанлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Чуркалей]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4518232|Q4518232]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/churkalej razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/churkalej] |- | style='text-align:right'| 1197 | | ''[[:d:Q137997376|Чушкан]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Әзи елгасының (Иж елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q137997376|Q137997376]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chushkan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chushkan] |- | style='text-align:right'| 1198 | | [[Чыбыклы (елга)|Чыбыклы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Шумышның (Дала Зәе бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q1101203|Q1101203]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chybykly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chybykly] |- | style='text-align:right'| 1199 | | ''[[:d:Q12169262|Чыкалда]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Кырыкмас елгасының (Иж елгасы бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q12169262|Q12169262]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chykalda razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chykalda] |- | style='text-align:right'| 1200 | | [[Чынлы (елга)|Чынлы]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q4505666|Q4505666]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chynly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chynly] |- | style='text-align:right'| 1201 | | [[Чөкәнеш]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6581067|Q6581067]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chknesh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chknesh] |- | style='text-align:right'| 1202 | | [[Шамил Монасыйпов]] | Скрипкачы, педагог, сәнгать фәннәре кандидаты (1983), профессор (1999), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1983), Татарстанның халык (1999), РФнең атказанган артисты (2005) | [[:d:Q20587329|Q20587329]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasypov-shamil-hamitovich razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/monasypov-shamil-hamitovich] |- | style='text-align:right'| 1203 | [[Файл:Мухамедьяров ШФ.jpg|center|128px]] | [[Шамил Мөхәммәдьяров]] | | [[:d:Q25642281|Q25642281]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/mhmmdyarov-shamil-fatih-uly razdely/nauka/personalii/mhmmdyarov-shamil-fatih-uly] |- | style='text-align:right'| 1204 | [[Файл:Shamil Usmanov.jpg|center|128px]] | [[Шамил Усманов]] | татар язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе, гражданнар сугышы каһарманы | [[:d:Q2947257|Q2947257]] | [[:commons:Category:Shamil Usmanov|Shamil Usmanov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/usmanov-shamil-hjrulla-uly razdely/kultura/literatura/shheslr/usmanov-shamil-hjrulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1205 | | [[Шарлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Шарла]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q4742306|Q4742306]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharla razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharla] |- | style='text-align:right'| 1206 | | ''[[:d:Q140606489|Шарманка]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Иделнең уң кушылдыгы | [[:d:Q140606489|Q140606489]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharmanka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/sharmanka] |- | style='text-align:right'| 1207 | [[Файл:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] | [[шахмат]] | өтәл уены һәм спорт төре | [[:d:Q718|Q718]] | [[:commons:Category:Chess|Chess]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sport/vidy-sporta/shahmaty razdely/sport/vidy-sporta/shahmaty] |- | style='text-align:right'| 1208 | | ''[[:d:Q36360091|Шашы]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашыт елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36360091|Q36360091]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shashy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shashy] |- | style='text-align:right'| 1209 | | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | | [[:d:Q58700338|Q58700338]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/shheslr/hmrov-shabazgrj-izmail-uly razdely/obrazovanie/shheslr/hmrov-shabazgrj-izmail-uly] |- | style='text-align:right'| 1210 | | [[Шемелка]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Мишәнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6555570|Q6555570]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shemelka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shemelka] |- | style='text-align:right'| 1211 | | [[Шепкә (Дала Зәе кушылдыгы)|Шепкә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Зәйнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1097354|Q1097354]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shepk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shepk] |- | style='text-align:right'| 1212 | | [[Шехостанка]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Кырыкмасның (Иж бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q756347|Q756347]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shekhostanka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shekhostanka] |- | style='text-align:right'| 1213 | | [[Шилнә]] | Татарстан елгасы, Чулманның Көнчыгыш Чулман аръягындагы сул кушылдыгы | [[:d:Q4523950|Q4523950]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shiln razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shiln] |- | style='text-align:right'| 1214 | | [[Шимәк (елга)|Шимәк]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Казансуның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556521|Q6556521]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shmk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shmk] |- | style='text-align:right'| 1215 | | [[Шиһаб Әхмәров]] | татар мәгърифәтчесе, нәшир, журналист (1882-1966) | [[:d:Q104621227|Q104621227]] | [[:commons:Category:Shigab Ahmerov|Shigab Ahmerov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/personalii/ahmerov-shigab-shigabutdin-sharafutdinovich razdely/obrazovanie/personalii/ahmerov-shigab-shigabutdin-sharafutdinovich] |- | style='text-align:right'| 1216 | | [[Шлама (елга)|Шлама]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кондырчаның сул кушылдыгы | [[:d:Q4525384|Q4525384]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shlama razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shlama] |- | style='text-align:right'| 1217 | | [[Шомбыт (елга)|Шомбыт]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q6556162|Q6556162]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shombyt razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shombyt] |- | style='text-align:right'| 1218 | | ''[[:d:Q55659951|Шонгаты]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Үләмә елгасының (Зөя елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q55659951|Q55659951]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shonga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shonga] |- | style='text-align:right'| 1219 | | [[Шонталы (елга)|Шонталы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q11101259|Q11101259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shontaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shontaly] |- | style='text-align:right'| 1220 | | ''[[:d:Q36360120|Шубан]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шушма елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q36360120|Q36360120]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuban razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuban] |- | style='text-align:right'| 1221 | | [[Шуган (Ык кушылдыгы)|Шуган]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q13056606|Q13056606]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shugan razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shugan] |- | style='text-align:right'| 1222 | | [[Шумыш (елга)|Шумыш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәенең сул кушылдыгы | [[:d:Q1091365|Q1091365]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shumysh razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shumysh] |- | style='text-align:right'| 1223 | | [[Шура (Илнәт кушылдыгы)|Шура]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең сул кушылдыгы | [[:d:Q84801|Q84801]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shura razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shura] |- | style='text-align:right'| 1224 | [[Файл:Гладь. Река Шуранка. Село Полянка. Лаишевский р-н. РТ. Май 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36357032|Шуран]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманнын уң кушылдыгы | [[:d:Q36357032|Q36357032]] | [[:commons:Category:Suranka River|Suranka River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuran razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shuran] |- | style='text-align:right'| 1225 | [[Файл:Шошма с неба.jpg|center|128px]] | [[Шушма]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократның уң кушылдыгы | [[:d:Q1092884|Q1092884]] | [[:commons:Category:Shoshma river|Shoshma river]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shushma razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shushma] |- | style='text-align:right'| 1226 | | [[Шия (Нократ кушылдыгы)|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Нократ елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q486256|Q486256]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-1] |- | style='text-align:right'| 1227 | | [[Чиятөш|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Шыяның (Кече Чирмешән бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4524887|Q4524887]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya-2] |- | style='text-align:right'| 1228 | | [[Чия (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Шыя]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Кече Чирмешән кушылдыгы | [[:d:Q13208335|Q13208335]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shyya] |- | style='text-align:right'| 1229 | | [[Шәбез (елга)|Шәбез]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q1095480|Q1095480]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shbez razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shbez] |- | style='text-align:right'| 1230 | | [[Шәбез (инеш)|Шәбез]] | Татарстан инеше, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Агыйделнең сул кушылдыгы | [[:d:Q55283775|Q55283775]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shabiz-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shabiz-1] |- | style='text-align:right'| 1231 | | [[Шәйгардан Шәймәрдәнов]] | дәүләт эшлеклесе | [[:d:Q20596066|Q20596066]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shajmardanov-shajgardan-shajmardanovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/shajmardanov-shajgardan-shajmardanovich] |- | style='text-align:right'| 1232 | | [[Шәйхулла Алкин]] | | [[:d:Q13208406|Q13208406]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-shjhulla-sibgatulla-uly razdely/istoriya/novoe-vremya/personalii/alkin-shjhulla-sibgatulla-uly] |- | style='text-align:right'| 1233 | | [[Шәле]] | | [[:d:Q4772985|Q4772985]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pestrechinskij-rajon-1/shali razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/pestrechinskij-rajon-1/shali] |- | style='text-align:right'| 1234 | | [[Шәпкә (елга)|Шәпкә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Атаның (Олы Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4520247|Q4520247]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shpk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shpk] |- | style='text-align:right'| 1235 | | ''[[:d:Q36360037|Шәрбән]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Кирәмәт елгасының (Кече Сөлчә, Олы Чирмешән елгалары бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36360037|Q36360037]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shrbn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shrbn] |- | style='text-align:right'| 1236 | | [[шәригать]] | | [[:d:Q482752|Q482752]] | [[:commons:Category:Sharia|Sharia]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/shariat razdely/religiya/islam/shariat] |- | style='text-align:right'| 1237 | [[Файл:Писатель Шариф Камал в Государственном музее ТАССР.jpg|center|128px]] | [[Шәриф Камал]] | язучы, драматург, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:d:Q7260473|Q7260473]] | [[:commons:Category:Sharif Kamal|Sharif Kamal]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-shrif razdely/kultura/literatura/shheslr/kamal-shrif] |- | style='text-align:right'| 1238 | [[Файл:Gogol' str., 2 - ул. Гоголя, 2 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | [[:d:Q20583105|Q20583105]] | [[:commons:Category:Kazan theater school|Kazan theater school]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-teatralnoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/kazanskoe-teatralnoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 1239 | | [[Шөгерче (елга)|Шөгерчә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чишмәнең сул кушылдыгы | [[:d:Q6566299|Q6566299]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shgerch razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shgerch] |- | style='text-align:right'| 1240 | [[Файл:Ik river.jpg|center|128px]] | [[Ык (Чулман кушылдыгы)|Ык]] | Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Чулманның сул кушылдыгы | [[:d:Q1143089|Q1143089]] | [[:commons:Category:Ik River|Ik River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yk] |- | style='text-align:right'| 1241 | | [[Ырга (Әшнәк кушылдыгы)|Ырга]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Әшнәкнең (Чулман бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q13204470|Q13204470]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrga razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrga] |- | style='text-align:right'| 1242 | | [[Ырым (Гөбенә кушылдыгы)|Ырым]] | Чуашстан һәм Татарстан елгасы, Идел алдындагы Гөбенәнең (Зөя бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q6681530|Q6681530]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrym razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yrym] |- | style='text-align:right'| 1243 | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе]] | | [[:d:Q31444445|Q31444445]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/ufimskaya-orenburgskaya-tatarskaya-uchitelskaya-shkola razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/ufimskaya-orenburgskaya-tatarskaya-uchitelskaya-shkola] |- | style='text-align:right'| 1244 | | [[Ышналы (елга)|Ышналы]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Гөбенәнең (Зөя бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36356973|Q36356973]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yshnaly razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yshnaly] |- | style='text-align:right'| 1245 | | ''[[:d:Q131151532|электроаналитик химия]]'' | | [[:d:Q131151532|Q131151532]] | [[:commons:Category:Electroanalytical chemistry|Electroanalytical chemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/ehlektroanaliticheskaya-himiya razdely/nauka/ehlektroanaliticheskaya-himiya] |- | style='text-align:right'| 1246 | [[Файл:Schemas electrolyse h2o.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7877|электрохимия]]'' | | [[:d:Q7877|Q7877]] | [[:commons:Category:Electrochemistry|Electrochemistry]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/ehlektrohimiya razdely/nauka/ehlektrohimiya] |- | style='text-align:right'| 1247 | [[Файл:Elmira Galimova (2013-12-24).jpg|center|128px]] | [[Эльмира Галимова]] | композитор, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2022), Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты җитәкчесе (2024 елдан). | [[:d:Q20578584|Q20578584]] | [[:commons:Category:Elmira Galimova|Elmira Galimova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/galimova-ehlmira-mnir-kyzy razdely/nauka/personalii/galimova-ehlmira-mnir-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1248 | | [[эндокринология]] | | [[:d:Q162606|Q162606]] | [[:commons:Category:Endocrinology|Endocrinology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/zdravoohranenie/ehndokrinologiya razdely/zdravoohranenie/ehndokrinologiya] |- | style='text-align:right'| 1249 | [[Файл:Orthetrum cancellatum.jpg|center|128px]] | [[Энә караклары]] | | [[:d:Q25375|Q25375]] | [[:commons:Category:Odonata|Odonata]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/enkaraklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/enkaraklar] |- | style='text-align:right'| 1250 | [[Файл:Cadeladefrade 045eue.jpg|center|128px]] | [[эскәккойрыклар]] | бөҗәкләр отряды | [[:d:Q13676|Q13676]] | [[:commons:Category:Dermaptera|Dermaptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/eskkkojryklar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/eskkkojryklar] |- | style='text-align:right'| 1251 | [[Файл:Река Стярле, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Эстәрле (Ык кушылдыгы)|Эстәрле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ык елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4442352|Q4442352]] | [[:commons:Category:Styarle River|Styarle River]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/estrle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/estrle] |- | style='text-align:right'| 1252 | [[Файл:Въезд в деревню Эстачи со стороны Казани (1).jpg|center|128px]] | [[Эстәче]] | | [[:d:Q13208463|Q13208463]] | [[:commons:Category:Estachi|Estachi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ehstachi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/vysokogorskij-rajon-1/ehstachi] |- | style='text-align:right'| 1253 | | [[Эштерә (елга)|Эштерә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Норманың (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q12570347|Q12570347]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shira razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shira] |- | style='text-align:right'| 1254 | | [[Югары Кандыз]] | Ырынбур өлкәсе, Башкортстан һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4108685|Q4108685]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yugary-kandyz razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yugary-kandyz] |- | style='text-align:right'| 1255 | | [[Югары Козгынчы]] | | [[:d:Q4108871|Q4108871]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/verhnyaya-kuzguncha razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/mamadyshskij-rajon-1/verhnyaya-kuzguncha] |- | style='text-align:right'| 1256 | | [[Югары Масра]] | | [[:d:Q18770374|Q18770374]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/yugary-masra razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/archa-rajony/yugary-masra] |- | style='text-align:right'| 1257 | [[Файл:Печищинский разрез.jpg|center|128px]] | [[Югары Ослан районы]] | | [[:d:Q2220436|Q2220436]] | [[:commons:Category:Verkhneuslonsky District|Verkhneuslonsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yugary-oslan-rajony-1/yugary-oslan-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yugary-oslan-rajony-1/yugary-oslan-rajony] |- | style='text-align:right'| 1258 | | [[Югары Урысбага]] | | [[:d:Q18770193|Q18770193]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/verhnie-uraspugi razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/verhnie-uraspugi] |- | style='text-align:right'| 1259 | | [[Югары Шәмәрдән]] | | [[:d:Q18770317|Q18770317]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/verhnij-shemordan razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/kukmorskij-rajon-1/verhnij-shemordan] |- | style='text-align:right'| 1260 | | [[Юкәче (Шия кушылдыгы)|Юкәче]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q483834|Q483834]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yukche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yukche] |- | style='text-align:right'| 1261 | | [[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | татар телле мәгълүмати-танып белү, күңел ачу газетасы (Казан) | [[:d:Q126726318|Q126726318]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yuldash razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yuldash] |- | style='text-align:right'| 1262 | | [[Юнона Карева]] | | [[:d:Q55107077|Q55107077]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kareva-yunona-ilinichna razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/kareva-yunona-ilinichna] |- | style='text-align:right'| 1263 | | [[Юраш]] | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Юрашның (Әдәм, Үмәк, Нократ бассейннары) уң кушылдыгы | [[:d:Q485127|Q485127]] | | |- | style='text-align:right'| 1264 | | ''[[:d:Q4534772|Юраш]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Әдәм елгасының (Үмәк, Нократ бассейннары) сул кушылдыгы | [[:d:Q4534772|Q4534772]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash] |- | style='text-align:right'| 1265 | | ''[[:d:Q4534773|Юраш]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Туйма елгасының (Кама елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q4534773|Q4534773]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yurash-1] |- | style='text-align:right'| 1266 | | ''[[:d:Q4534909|Юри]]'' | Удмуртия һәм Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Чаж елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4534909|Q4534909]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuri razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuri] |- | style='text-align:right'| 1267 | | ''[[:d:Q135683046|Юрий Кожевников]]'' | очышлар динамикасы һәм оптималь идарә итү өлкәсе галиме (1932-2001), ТР ФАнең мөхбир әгъзасы (1992), ТАССР, РФнең атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1982, 1993), Казан техник университетының атказанган профессоры (1997) | [[:d:Q135683046|Q135683046]] | [[:commons:Category:Yuriy Kozhevnikov|Yuriy Kozhevnikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/kozhevnikov-yurij-vasilevich razdely/nauka/personalii/kozhevnikov-yurij-vasilevich] |- | style='text-align:right'| 1268 | | [[Ютазы елгасы|Ютазы]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4535439|Q4535439]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yutazy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yutazy] |- | style='text-align:right'| 1269 | | [[Юхмачы (елга)|Юхмачы]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Кече Чирмешәннең уң кушылдыгы | [[:d:Q20623925|Q20623925]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuhmachy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yuhmachy] |- | style='text-align:right'| 1270 | | ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]'' | РИ һәм ССРБ таксидермисты (1880-1969) | [[:d:Q127171407|Q127171407]] | [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/koksin-yakov-petrovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/koksin-yakov-petrovich] |- | style='text-align:right'| 1271 | | ''[[:d:Q135450973|Яков Шелковников]]'' | РИ архитекторы (1774-1809, Казан) | [[:d:Q135450973|Q135450973]] | [[:commons:Category:Yakov Shelkovnikov|Yakov Shelkovnikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shelkovnikov-yakov-mihajlovich razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/shelkovnikov-yakov-mihajlovich] |- | style='text-align:right'| 1272 | | [[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]] | Татарстанның Тукай районы татар һәм рус телле муниципаль газетасы | [[:d:Q126727802|Q126727802]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yakty-yul-svetlyj-put razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/yakty-yul-svetlyj-put] |- | style='text-align:right'| 1273 | | [[Якуп Чанышев]] | | [[:d:Q4507119|Q4507119]] | [[:commons:Category:Yakub Chanyshev|Yakub Chanyshev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/chanyshev-yakub-iangir-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/chanyshev-yakub-iangir-uly] |- | style='text-align:right'| 1274 | | [[Ямаш (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Ямаш]] | Татарстан елгасы, Көчыгыш Чулман аръягындагы Бөгелмә Зәенең уң кушылдыгы | [[:d:Q1097929|Q1097929]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash] |- | style='text-align:right'| 1275 | | [[Ямаш (Кичү кушылдыгы)|Ямаш]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең уң кушылдыгы | [[:d:Q12572254|Q12572254]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-1] |- | style='text-align:right'| 1276 | | ''[[:d:Q34952399|Ямаш]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Дала Зәе елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q34952399|Q34952399]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-2 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yamash-2] |- | style='text-align:right'| 1277 | | [[Ямашнефть]] | | [[:d:Q110130569|Q110130569]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/yamashneft razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/yamashneft] |- | style='text-align:right'| 1278 | | [[Яр Чаллы педагогика көллияте]] | көллият (Яр Чаллы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q107185387|Q107185387]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-pedagogicheskij-kolledzh razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-pedagogicheskij-kolledzh] |- | style='text-align:right'| 1279 | | [[Яр Чаллы сәнгать көллияте]] | | [[:d:Q31444374|Q31444374]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-kolledzh-iskusstv razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/naberezhnochelninskij-kolledzh-iskusstv] |- | style='text-align:right'| 1280 | [[Файл:Kama River. Naberezhnye Chelny, elevator P6211321 2575.jpg|center|128px]] | [[Яр Чаллы элеваторы]] | | [[:d:Q16679245|Q16679245]] | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny Grain Elevator|Naberezhnye Chelny Grain Elevator]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/predpriyatiya/naberezhnochelninskij-ehlevator razdely/ekonomika/selskoe-hozyajstvo/predpriyatiya/naberezhnochelninskij-ehlevator] |- | style='text-align:right'| 1281 | | [[Яран (Иләт кушылдыгы)|Яран]] | Мари Иле һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Илләтнең уң кушылдыгы | [[:d:Q85795|Q85795]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaranka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaranka] |- | style='text-align:right'| 1282 | [[Файл:Ярулла Вәли.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123766082|Ярулла Вәлиев]]'' | татар язучысы һәм драматург | [[:d:Q123766082|Q123766082]] | [[:commons:Category:Yarulla Vali|Yarulla Vali]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/vali-valeev-yarulla razdely/kultura/literatura/personalii/vali-valeev-yarulla] |- | style='text-align:right'| 1283 | | ''[[:d:Q137997073|Ясачка]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Бизнә елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q137997073|Q137997073]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka] |- | style='text-align:right'| 1284 | | ''[[:d:Q137997250|Ясачка]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Үтәк елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q137997250|Q137997250]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka-1 razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yasachka-1] |- | style='text-align:right'| 1285 | | [[Яурка|Яур]] | Самар өлкәсе һәм Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Олы Чирмешәннең сул кушылдыгы | [[:d:Q4539657|Q4539657]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaurka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/yaurka] |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Файл:Zeleny Dol Station and surroundings 08-2016 img5.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән]] | | [[:d:Q139743|Q139743]] | [[:commons:Category:Zelenodolsk|Zelenodolsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zelenodolsk razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zelenodolsk] |- | style='text-align:right'| 1287 | | [[Яшел Үзән медицина укуханәсе]] | | [[:d:Q4190369|Q4190369]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/zelenodolskoe-medicinskoe-uchilishche razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/zelenodolskoe-medicinskoe-uchilishche] |- | style='text-align:right'| 1288 | [[Файл:Sviyazhsk Rozhdestvenskaya Street and pier 08-2016 img1.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән районы]] | | [[:d:Q2220520|Q2220520]] | [[:commons:Category:Zelenodolsky District|Zelenodolsky District]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/yashel-zn-rajony razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zelenodolskij-rajon-1/yashel-zn-rajony] |- | style='text-align:right'| 1289 | | [[яшәү минимумы]] | | [[:d:Q543406|Q543406]] | [[:commons:Category:Living wage|Living wage]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/prozhitochnyj-minimum razdely/ekonomika/prozhitochnyj-minimum] |- | style='text-align:right'| 1290 | [[Файл:Šárif Kamal urame-3.jpg|center|128px]] | [[Яңа бистә (Казан)|Яңа татар бистәсе]] | Казанның көньяк-көнбатыш читендәге торак пункт | [[:d:Q4322348|Q4322348]] | [[:commons:Category:New Tatar Sloboda, Kazan|New Tatar Sloboda, Kazan]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kazan/yaa-tatar-bistse razdely/kazan/yaa-tatar-bistse] |- | style='text-align:right'| 1291 | | [[Яңасала (елга)|Яңасала]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Бизнәнең уң кушылдыгы | [[:d:Q4315275|Q4315275]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nayasolka razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nayasolka] |- | style='text-align:right'| 1292 | [[Файл:Elenchus koebelei.jpg|center|128px]] | [[Җилпәвеч канатлылар]] | | [[:d:Q327144|Q327144]] | [[:commons:Category:Strepsiptera|Strepsiptera]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ilpvech-kanatlylar razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ilpvech-kanatlylar] |- | style='text-align:right'| 1293 | | [[җилән]] | Татар милли киеме | [[:d:Q114053559|Q114053559]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/narody/tatary/tradicionnaya-odezhda-i-obuv/dzhilyan razdely/narody/tatary/tradicionnaya-odezhda-i-obuv/dzhilyan] |- | style='text-align:right'| 1294 | [[Файл:Shipot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q161598|җир асты сулары]]'' | | [[:d:Q161598|Q161598]] | [[:commons:Category:Underground water|Underground water]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ir-asty-sulary razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ir-asty-sulary] |- | style='text-align:right'| 1295 | [[Файл:ChrysomelidaeSpec.png|center|128px]] | [[Җир борчалары]] | | [[:d:Q193407|Q193407]] | [[:commons:Category:Chrysomelidae|Chrysomelidae]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ir-borchalary razdely/priroda/zhivotnyj-mir/ir-borchalary] |- | style='text-align:right'| 1296 | | [[җәдитчелек]] | XIX гасырның 80 елларында татар, азәрбайҗан буржуазиясендә барлыкка килгән буржуаз-либераль, милли хәрәкәт | [[:d:Q1325236|Q1325236]] | [[:commons:Category:Jadidism|Jadidism]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/religiya/islam/dzhadidizm razdely/religiya/islam/dzhadidizm] |- | style='text-align:right'| 1297 | | [[Җәлилнефть]] | "Татнефть" ГАҖ нефть-газ чыгару идарәсе (Җәлил штб, Сарман районы, Татарстан, Россия) | [[:d:Q130241080|Q130241080]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/neftegazodobyvayushchaya-promyshlennost/lilneft razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/neftegazodobyvayushchaya-promyshlennost/lilneft] |- | style='text-align:right'| 1298 | | [[Җәүдәт Дәрзаман]] | язучы, журналист (1945-2019), ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1994), ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002) | [[:d:Q11054394|Q11054394]] | [[:commons:Category:Zaudat Darzaman|Zaudat Darzaman]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/darzaman-darzamanov-zaudat-harisovich razdely/kultura/literatura/personalii/darzaman-darzamanov-zaudat-harisovich] |- | style='text-align:right'| 1299 | | [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]] | 1918-1920 Петроград-Мәскәү-Казанда эшләгән совет мөселман хәрби-оештыру оешмасы | [[:d:Q3868670|Q3868670]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/centralnaya-musulmanskaya-voennaya-kollegiya-cmvk razdely/voennoe-delo/centralnaya-musulmanskaya-voennaya-kollegiya-cmvk] |- | style='text-align:right'| 1300 | | [[Үләмә]] | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең уң кушылдыгы | [[:d:Q4470940|Q4470940]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/lm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/lm] |- | style='text-align:right'| 1301 | | ''[[:d:Q4475576|Үмәк]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Нократ елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q4475576|Q4475576]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mk] |- | style='text-align:right'| 1302 | [[Файл:Afforestation at Kanakakunnu.jpg|center|128px]] | [[Урман үрчетү|үрман үрчетү]] | | [[:d:Q2384419|Q2384419]] | [[:commons:Category:Afforestation|Afforestation]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/ekonomika/lesorazvedenie razdely/ekonomika/lesorazvedenie] |- | style='text-align:right'| 1303 | | ''[[:d:Q36357384|Үртәм]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Ашыт елгасының уң кушылдыгы | [[:d:Q36357384|Q36357384]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rtm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rtm] |- | style='text-align:right'| 1304 | | ''[[:d:Q185973|үсемлекләр физиологиясе]]'' | | [[:d:Q185973|Q185973]] | [[:commons:Category:Plant physiology|Plant physiology]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/fiziologiya-rastenij razdely/nauka/fiziologiya-rastenij] |- | style='text-align:right'| 1305 | | [[Үтәк (Идел кушылдыгы)]] | Сембер өлкәсе һәм Татарстан республикасы елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Идел елгасының сул кушылдыгы | [[:d:Q16710696|Q16710696]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/tk] |- | style='text-align:right'| 1306 | | [[Үчәлле (елга)|Үчәлле]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Ыкның сул кушылдыгы | [[:d:Q4479282|Q4479282]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chlle razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/chlle] |- | style='text-align:right'| 1307 | | [[Үшнә (елга)|Үшнә]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Норманың (Мишә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q20598582|Q20598582]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shn razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shn] |- | style='text-align:right'| 1308 | | [[Һаҗәр Илялова]] | | [[:d:Q24846601|Q24846601]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/ilyalovy] |- | style='text-align:right'| 1309 | | [[Әбрар Сәгыйди]] | татар шагыйре, тәрҗемәчесе, драматургы (1895-1939) | [[:d:Q13208978|Q13208978]] | [[:commons:Category:Abrar Sagidi|Abrar Sagidi]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/sagidi-abrar-muhammetzakirovich razdely/kultura/literatura/personalii/sagidi-abrar-muhammetzakirovich] |- | style='text-align:right'| 1310 | [[Файл:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]] | [[Әбрәк Әюпов]] | Авиация генерал-полковнигы (1993), техник фәннәр докторы (1987), профессор (1991), РФнең атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1995) | [[:d:Q24351545|Q24351545]] | [[:commons:Category:Abrek Ayupov|Abrek Ayupov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/voennoe-delo/shheslr/yupov-abrek-idris-uly razdely/voennoe-delo/shheslr/yupov-abrek-idris-uly] |- | style='text-align:right'| 1311 | [[Файл:Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|center|128px]] | [[Әгерҗе]] | РФнең субъекты булган Татарстан Республикасындагы шәһәр, Әгерҗе районының үзәге | [[:d:Q102746|Q102746]] | [[:commons:Category:Agryz|Agryz]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/gere razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/gere] |- | style='text-align:right'| 1312 | | [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Әдәм]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман аръягындагы Әдәмсуның (Кече Чирмешән бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q32149600|Q32149600]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dm razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/dm] |- | style='text-align:right'| 1313 | | [[Әҗәү|Әзи (Әҗәү, Салагыш)]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Ижның сул кушылдыгы | [[:d:Q756259|Q756259]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zi razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/zi] |- | style='text-align:right'| 1314 | [[Файл:Azgar Shakirov 2020-03-02.jpg|center|128px]] | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | татар актеры | [[:d:Q13208996|Q13208996]] | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/shakirov-azgar-shafikovich razdely/kultura/iskusstvo/teatr/personalii/shakirov-azgar-shafikovich] |- | style='text-align:right'| 1315 | | [[Әлмира Әдиатуллина]] | татарча язган журналист (1938-2021), ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989) | [[:d:Q61970652|Q61970652]] | [[:commons:Category:Almira Adiatullina|Almira Adiatullina]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/saryaz-almira-lutfullovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/saryaz-almira-lutfullovna] |- | style='text-align:right'| 1316 | [[Файл:Almetjewsk-Dramatheater-2006.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт]] | Татарстан шәһәре, Әлмәт районы үзәге | [[:d:Q103483|Q103483]] | [[:commons:Category:Almetyevsk|Almetyevsk]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/lmt razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/lmt] |- | style='text-align:right'| 1317 | | [[Әлмәт политехник техникумы]] | Урта һөнәри уку йорты (Әлмәт, Россия) | [[:d:Q105992430|Q105992430]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/almetevskij-politekhnicheskij-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/almetevskij-politekhnicheskij-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1318 | | [[Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] | Әлмәттәге (Татарстан, РФ) уку йорты | [[:d:Q104586854|Q104586854]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-sd-iktisad-tekhnikumy razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/lmt-sd-iktisad-tekhnikumy] |- | style='text-align:right'| 1319 | [[Файл:Almetyevsk Tatar Drama Theatre (2023-03-27) 04.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | 1944 елла Әлмәт шәһәрендә булдырылган театр | [[:d:Q4063516|Q4063516]] | [[:commons:Category:Almetyevsk Tatar Drama Theatre|Almetyevsk Tatar Drama Theatre]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/almetevskij-tatarskij-gosudarstvennyj-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/almetevskij-tatarskij-gosudarstvennyj-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1320 | | [[Әлфия Борнашева]] | пианист, педагог, ТАССР, ТР һәм РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942-2021) | [[:d:Q4099799|Q4099799]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/burnasheva-ehlfiya-vafovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/burnasheva-ehlfiya-vafovna] |- | style='text-align:right'| 1321 | | [[Әлфия Заһидуллина]] | опера җырчысы (сопрано), педагог, ТАССРның халык, РСФСРның атказанган артисты | [[:d:Q30245938|Q30245938]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/zagidullina-alfiya-gafiatullovna razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/zagidullina-alfiya-gafiatullovna] |- | style='text-align:right'| 1322 | [[Файл:Alfiya Sargin (2023-03-03).jpg|center|128px]] | [[Әлфия Ильясова]] | нәкышьче, график, гамәли-декоратив сәнгать рәссамы (т. 1967, Казан) | [[:d:Q40041401|Q40041401]] | [[:commons:Category:Alfiya Sargin|Alfiya Sargin]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ilyasova-lfiya-rinad-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/ilyasova-lfiya-rinad-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1323 | [[Файл:Alfiya Avzalova.jpg|center|128px]] | [[Әлфия Авзалова|Әлфия Әфзалова]] | | [[:d:Q4055732|Q4055732]] | [[:commons:Category:Alfiya Avzalova|Alfiya Avzalova]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/avzalova-lfiya-avzal-kyzy razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/avzalova-lfiya-avzal-kyzy] |- | style='text-align:right'| 1324 | | [[Әминә Мөхетдинова|Әминә Мөхетдинева]] | | [[:d:Q56461709|Q56461709]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhitdinova-amina-fasahovna razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/muhitdinova-amina-fasahovna] |- | style='text-align:right'| 1325 | | [[Әминә Сафиуллина]] | | [[:d:Q13209041|Q13209041]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/safiullina-amina-karimovna razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/safiullina-amina-karimovna] |- | style='text-align:right'| 1326 | | [[Әмир Нәҗип]] | совет тел галиме (1899-1991) | [[:d:Q4311961|Q4311961]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/nadzhip-ehmir-nadzhipovich razdely/nauka/personalii/nadzhip-ehmir-nadzhipovich] |- | style='text-align:right'| 1327 | | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | совет татар композиторы | [[:d:Q4075940|Q4075940]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bakirov-nvr-zakir-uly razdely/kultura/iskusstvo/muzyka/personalii/bakirov-nvr-zakir-uly] |- | style='text-align:right'| 1328 | [[Файл:Nagaev.A.jpg|center|128px]] | [[Әнвәр Нагаев]] | театр рәссамы, П. Т. Сперанский мәктәбе шәкерте, 150 дән артык спектакльне бизәүче | [[:d:Q20587753|Q20587753]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/nagaev-ehnver-hasanovich razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/nagaev-ehnver-hasanovich] |- | style='text-align:right'| 1329 | | [[Әнисә Алиева]] | галимә, текстолог | [[:d:Q130685815|Q130685815]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/aleeva-anisa-hanifovna razdely/nauka/personalii/aleeva-anisa-hanifovna] |- | style='text-align:right'| 1330 | | [[Әнҗерә (елга)|Әнҗерә]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман алдындагы Нократның сул кушылдыгы | [[:d:Q483825|Q483825]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nr razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/nr] |- | style='text-align:right'| 1331 | | ''[[:d:Q137391962|Әнәс Гатауллин]]'' | | [[:d:Q137391962|Q137391962]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/gataullin-anas-gazizovich razdely/nauka/personalii/gataullin-anas-gazizovich] |- | style='text-align:right'| 1332 | | [[Әнәс Тумашев]] | | [[:d:Q13209060|Q13209060]] | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/tumashev-ns-ibraim-uly razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/tumashev-ns-ibraim-uly] |- | style='text-align:right'| 1333 | | [[Әрмән бистәсе]] | XIV/ХVI-XVIII гасыр Казаннан көньяк-көнчыгышка таба текә калкулык башында урнашкан торак пункт | [[:d:Q65301870|Q65301870]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/rmn-bistse razdely/istoriya/srednie-veka/kalalar-salalar/rmn-bistse] |- | style='text-align:right'| 1334 | | ''[[:d:Q840821|Әрә]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдындагы Зөянең сул кушылдыгы | [[:d:Q840821|Q840821]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/r razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/r] |- | style='text-align:right'| 1335 | | [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] | театр | [[:d:Q13209075|Q13209075]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/astrahanskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/astrahanskij-tatarskij-dramaticheskij-teatr] |- | style='text-align:right'| 1336 | | [[Әт-Тилмиз (гәҗит)|Әт-Тилмиз]] | Санкт-Петербургтагы гарәп телле иҗтимагый-педагогик, фәнни, әдәби атналык газета (1906-1907) | [[:d:Q54912788|Q54912788]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tilmiz razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/tilmiz] |- | style='text-align:right'| 1337 | | [[Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | [[:d:Q31444483|Q31444483]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/atninskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/atninskij-selskohozyajstvennyj-tekhnikum] |- | style='text-align:right'| 1338 | | [[Әтәс]] | Татарстанның Актаныш районында авыл | [[:d:Q18765860|Q18765860]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/ts razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/ts] |- | style='text-align:right'| 1339 | | [[Әтәч сазы]] | | [[:d:Q20598882|Q20598882]] | | |- | style='text-align:right'| 1340 | [[Файл:Ahmet Mazgarov (2013-05-30).jpg|center|128px]] | [[Әхмәт Мазһаров]] | | [[:d:Q20586937|Q20586937]] | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/mazarov-hmt-mazar-uly razdely/nauka/istoriya-nauki-v-tatarstane/mazarov-hmt-mazar-uly] |- | style='text-align:right'| 1341 | [[Файл:Ahmed Tsalikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503048|Әхмәтбәк Цаликов]]'' | сәясәт эшлеклесе, мөселман халыкларының милли азатлык хәрәкәте эшлеклесе | [[:d:Q4503048|Q4503048]] | [[:commons:Category:Ahmed Tsalikov|Ahmed Tsalikov]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/calikov-ahmed-temirbulatovich razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/calikov-ahmed-temirbulatovich] |- | style='text-align:right'| 1342 | [[Файл:Ahmedgarey Hasani.jpg|center|128px]] | [[Әхмәтгәрәй Хәсәни]] | нашир, язучы, «Гасыр» типографиясе хуҗасы | [[:d:Q20598950|Q20598950]] | [[:commons:Category:Ahmedgarey Hasani|Ahmedgarey Hasani]] | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/personalii/hasani-ahmedgarej-sibgatullovich razdely/kultura/literatura/personalii/hasani-ahmedgarej-sibgatullovich] |- | style='text-align:right'| 1343 | | [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)|Әхтиял]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q4073202|Q4073202]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/htiyal razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/htiyal] |- | style='text-align:right'| 1344 | | [[Әшнәк (елга)|Әшнәк]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Чулманның уң кушылдыгы | [[:d:Q12557896|Q12557896]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shnk razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/shnk] |- | style='text-align:right'| 1345 | | [[Әҗми]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Мәлләнең (Ык бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q4058375|Q4058375]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mi razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/mi] |- | style='text-align:right'| 1346 | | [[Өлфәт (гәҗит)|Өлфәт]] | | [[:d:Q55082469|Q55082469]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ulfat razdely/sredstva-massovoj-informacii/periodicheskie-izdaniya/ulfat] |- | style='text-align:right'| 1347 | | [[Өлфәт (басмаханә)|Өлфәт]] | | [[:d:Q65300605|Q65300605]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/izdatelskoe-delo/ulfat razdely/kultura/izdatelskoe-delo/ulfat] |- | style='text-align:right'| 1348 | | ''[[:d:Q36357359|Өлә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Ашыт елгасының (Илләт елгасы бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q36357359|Q36357359]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/l-elgasy razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/l-elgasy] |- | style='text-align:right'| 1349 | | [[Өргәнчә (елга)|Өргәнче]] | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Кичүнең (Чишмә бассейны) уң кушылдыгы | [[:d:Q6566894|Q6566894]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rgnche razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/rgnche] |- | style='text-align:right'| 1350 | | [[Өскебаш|Өске]] | Татарстан елгасы, Көнбатыш Чулман алдындагы Шыяның (Нократ бассейны) сул кушылдыгы | [[:d:Q484283|Q484283]] | | [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ske razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ske] |} {{Wikidata list end}} [[Төркем:Исемлекләр]] [[Төркем:Татарча энциклопедияләр]] rw4suad2rr5m0yjugmubn891xflo381 0 661749 6000648 5994873 2026-08-13T22:21:05Z Заяц Павел 32203 6000648 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Мотыйгыя мәдрәсәсе укучылары.jpg|200px|thumb|right|Уральск шәһәренең "Мотыйгыя" мәдрәсәсе укучылары. Беренче рәттә уңнан икенче — Габдулла Тукай, 1905 ел. Җаек.]] '''«Мотыйгия» мәдрәсәсе''' — XIX гасыр уртасында [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] шәһәренең [[Кызыл мәчет (Җаек)|Кызыл мәчет]] (''Татар мәчете'') каршында ачылган дини уку йорты, [[Җәдитчелек|җәдиди]] мәдрәсә, XIX гасырның танылган мөселман уку йортларының берсе.<ref name="КВ">[https://kazved.ru/news/poeticheskaya-kaaba-gabdully-tukaya Нагим Мухибуллин. Поэтическая Кааба Габдуллы Тукая.]</ref> Мәдрәсә белән мәчетнең [[имам-хатыйб]]ы [[Мотыйгулла Төхфәтуллин]] (1845―1920) җитәкләгән.<ref>[http://gabdullatukay.ru/museums/museum-ural/ Уральскида Тукай музее.]</ref><ref>{{Cite web |url=http://rdums.ru/stati/10038176/ |title=Восхищая своей образованностью |access-date=2018-11-04 |archive-date=2018-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009083938/http://rdums.ru/stati/10038176/ |deadlink=no }}</ref><ref>[http://kazan-journal.ru/about-us/item/665-nauka-babaya Наука бабая. Журнал "Казань", № 6, 2014.]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тарихы == «Мотыйгия» мәдрәсәсе XIX гасыр уртасында [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] шәһәренең [[Татар бистәсе (Җаек)|Татар бистәсендә]], [[Кызыл мәчет (Җаек)|Кызыл мәчет]] каршында мәчетнең [[имам-хатыйб]]ы [[Мотыйгулла Төхфәтуллин]] (1845―1920) тарафыннан<ref name="ТЭ">[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%9C%D0%9E%D0%A2%D0%AB%D0%99%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D0%9C%D1%83%D1%82%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D1%8F) «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14.]</ref><ref name="ТС">[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%9C%D0%9E%D0%A2%D0%AB%D0%99%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D0%9C%D1%83%D1%82%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D1%8F) «Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.]</ref> [[Мортаза Гобәйдуллин|Мортаза бай Гобәйдуллин]] акчасына нигезләнгән, ул ук мәдрәсәнең мактаулы назыйре булып торган.<ref name="ТПФА">[https://kzref.org/tatar-pedagogik-fikere-antologiyase.html?page=49 Татар педагогик фикере антологиясе: ике томда. I т. (борынгы төрки чор — XX гасыр башы).— Казан : Татар. кит. нәшр., 2014.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122101548/https://kzref.org/tatar-pedagogik-fikere-antologiyase.html?page=49 |date=2023-01-22 }}</ref> Мәдрәсәдә «[[Гыйльми мәҗлес]]» әдәби түгәрәге эшләгән. [[Мәгариф (гәҗит, Җаек)|Әл-мәгариф]] кулъязма газетасы басылган, «[[Әл-гасыр әл-Җәдид]]» кулъязма журналы нәшер ителгән.<ref name="ТЭ" /><ref name="ТС" /><ref name="ТПФА" /> Мәдрәсә каршында өч еллык рус мәктәбе дә ачылган.<ref name="КВ" /><ref name="ТПФА" /><ref>Исмәгыйль Рәмиев, Рәис Даутов. Әдәби сүзлек. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2001. — Б. 399.</ref> Биредә XIX йөзнең ахырында Мотыйгулла хәзрәт Төхфәтуллин мәдрәсәдә укыту программасын заманлаштыра, кайбер җәдиди реформалар үткәрелә,<ref name="ТПФА" /> хатыны кызлар өчен мәдрәсә ача, [[1908 ел]]да кызлар һәм ирләр мәдрәсәләрен берләштерә. Кызлар хоры оештыра, җырлар яза.<ref>«Туган җирем - Кайбычым». Идел-пресс. Казан. 2007.</ref> Фәлсәфә, астрономия буенча лекцияләр укый, шәкертләрне [[Гомәр Хәйям]], [[Фирдәүси]] һәм борынгы заманның башка күренекле шагыйрьләре хезмәтләре белән таныштыра.<ref name="КВ" /> 1917 елдан соң ябыла.<ref name="ТЭ" /><ref name="ТС" /><ref name="ТПФА" /> Мөгаллимнәре арасында [[Камил Мотыйгый]], [[Фәтхетдин Рәхмәтуллин]], [[Гомәр Хөсәенов]], [[Әхмәтша Сираҗетдинов]] бар.<ref name="ТПФА" /> «Мотыйгия» мәдрәсә­се­нең нигезе сакланып калмаган. «Мотыйгия» мәдрәсәсе хәзерге 8 Март урамындагы 42нче йортта урнашкан булган.<ref>[http://syuyumbike.ru/news/pozdravlenie/tukayly-uylar-kytayga-yullar Р. Газизуллина, А. Газизуллина, Г.Галимҗанова. «Тукайлы уйлар – Кытайга юллар...»]</ref> == Күренекле укучылары == Мәчет каршындагы мәдрәсәдә 1895-1907 елларда [[Габдулла Тукай]] укыган.<ref name="ТЭ" /><ref>{{Cite web |url=http://rt-online.ru/u-moego-deda-uchilsya-gabdulla-tukaj/ |title=У моего деда учился Габдулла Тукай |access-date=2018-11-04 |archive-date=2018-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104194530/http://rt-online.ru/u-moego-deda-uchilsya-gabdulla-tukaj/ |deadlink=no }}</ref><ref>[http://www.info-islam.ru/publ/tatary_i_islam/tatarskie_mecheti/tatarskie_mecheti_krasnaja_mechet_uralsk_kazakhstan/40-1-0-30051 Татарские мечети: Красная мечеть (Уральск, Казахстан).]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Мотыйгия» мәдрәсәсендә җырчы (баритон), журналист, нашир, жырлар авторы [[Камил Мотыйгый]] укый, 1902–1907 елларда мәдрәсәдә укыта.<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/sredstva-massovoj-informacii/shheslr/motyjgyj-kamil-motyjgulla-uly Мотыйгый Камил Мотыйгулла улы. Онлайн - энциклопедия Tatarica.]</ref> Шулай ук, [[Мирхәйдәр Чулпаный]],<ref>[http://ft.antat.ru/uploads/351435e997d3d0716f-%D0%A4%D0%A2-2020-1-43-48.pdf Насыйбуллина. Н.Ш. Тукайның остазы – Мирхәйдәр Чулпаный. Фәнни Татарстан. №1. 2020.)]</ref> [[Ярулла Моради]], [[Әхмәтсафа Байтирәков]] һ. б. биредә белем алган.<ref name="ТПФА" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф}} {{Тукай}} [[Төркем:Әлифба буенча мәдрәсәләр]] [[Төркем:1917 елда ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Җаек биналары һәм корылмалары]] omvyyz6kz96p4g7bzpq7v8jov21vxef 0 814508 6000620 4158881 2026-08-13T18:10:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000620 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Резеда Бодрова | рәсем = Р.Ә.Бодрова.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Резеда Әхмәт кызы Бодрова | һөнәр = табиб | туу датасы =7.06.1967 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан |Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган табибы - 2017]][[Файл:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology (new).png|20px|ТР Дәүләт премиясе – 2020]][[Файл:Znak zaslujeniy vrach.jpg|20px|РФ атказанган табибы - 2023]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Бодров}} '''Резеда Бодрова''', Резеда Әхмәт кызы Бодрова (''[[1967 ел]]ның [[7 июнь|7 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― югары категорияле табиб, «Россия өзлексез һөнәри белем бирү медицина академиясе» ФДБО филиалы – [[Казан дәүләт медицина академиясе]]нең (КДМА) реабилитология һәм спорт медицинасы кафедрасы мөдире (2012 елдан), медицина фәннәре докторы (2017), доцент (2009). [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге|Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт премиясе]] лауреаты (2020), [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы|Татарстанның]] (2017) һәм Россиянең (2023) атказанган табибы. == Тәрҗемәи хәле == 1967 елның 7 июнендә [[Казан]] шәһәрендә хезмәткәр гаиләсендә туган. Мәктәптә укыган вакытта [[Казан дәүләт медицина институты]] каршындагы яшь медиклар клубына йөри.<ref>''Венера Вольская''. [https://kazan.aif.ru/health/dushoy_ne_pokalechennye_vrach_goda_o_pacientah_kotoryh_ne_slomaet_bolezn Душой не покалеченные. Врач года о пациентах, которых не сломает болезнь.] АиФ Казань, 22.06.2018</ref> 1990 елда [[Казан дәүләт медицина институты|С. В. Курашов исемендәге Казан дәүләт медицина институтының]] педиатрия факультетын «бик яхшы»га тәмамлый. Уку вакытында факультет һәм төркемнең уку эше өчен җаваплы була. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, 1990―1992 елларда «Физиотерапия» белгечлеге буенча КДМУның 1нче балалар авырулары кафедрасында клиник ординатура үтә. 1992 елдан 2005 елга кадәр КДМУның физиотерапия курсы булган госпиталь терапиясе кафедрасында ассистент булып эшли. Аның җитәкчелегендә дәвалау, педиатрия һәм стоматология факультеты студентлары 20дән артык фәнни хезмәт бастырган; халыкара, бөтенроссия һәм төбәк студентлар фәнни конференцияләрендә I һәм II дәрәҗә 7 диплом белән бүләкләнгән. 2005 елның сентябреннән КДМА реабилитология һәм спорт медицинасы кафедрасында эшли, 2012 елның февраленнән ― кафедра мөдире. <ref>[https://kgma.info/ob_akademii/struktura_akademii1/faculty/kafedra_reabilitologii_i_sportivnoj_mediciny/zaveduyuwaya_kafedroj/ Заведующая кафедрой.] КГМА ― филиал ФГБОУ ДПО РМАПО Минздрава России</ref> «Системалы склеродермиядә ксимедон куллану» темасына кандидатлык (2003), «Арка миенең травматик авыруы булган авыруларны актив медицина реабилитациясе» темасына докторлык (2017) диссертацияләре яклаган. 1993―2010 елларда дәвалау эшен ТР сәламәтлек саклау министрлыгының (ТР ССМ) тернәкләндерү РКБсы базасында үткәрә. 2010 елдан ― ТР ССМ Казан шәһәренең «Сугыш ветераннары өчен госпитале» реабилитация үзәгенең фәнни җитәкчесе. == Фәнни эшчәнлеге == 400дән артык публикациясе бар (шуларның 136сы үзәк матбугатта мәкаләләр, 3 монографиядә 5 бүлек), 4 монография, 37 уку-методик әсбап, уйлап табуга 9 патент, 11 рационализаторлык тәкъдиме авторы. «Международная медицина», «Медицинский» журналының редакция коллегиясе әгъзасы. == Иҗтимагый эшчәнлеге == * ТР сәламәтлек саклау министрлыгының медицина реабилитациясе буенча баш штаттан тыш белгече. * Россия реабилитологларының Татарстан Республикасындагы берлеге президенты. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2004 ― «Елның иң яхшы табибы» Бөтенроссия конкурсында «Иң яхшы табиб-реабилитолог» номинациясендә җиңүче * 2005 ― [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] * 2007 ― «Татарстан Республикасының 50 инновацион проекты» конкурсы финалисты * 2010 ― «Татарстан Республикасының иң яхшы уйлап табулары» ― ''II урын'' * «Уйлап табулар җыелмасы өчен» дипломы * 2017 — [[Татарстанның атказанган табибы]] * 2018 ― «Ак чәчәкләр» конкурсы җиңүчесе<ref>[https://minzdrav.tatarstan.ru/vrach-goda.htm Бодрова Резеда Ахметовна. Врач Года.]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} МЗ РТ</ref> * 2020 — [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге|Фән һәм техника өлкәсендә ТР Дәүләт премиясе]] — ''«Фундаменталь, гамәли һәм социаль әһәмиятле алымнар нигезендә Татарстан Республикасында авыруларны һәм инвалидларны комплекслы медицина реабилитациясен эшләү һәм кертү» эше өчен''<ref>{{Citation |title=2020 елда Фән һәм техника өлкәсендә ТР Дәүләт премияләрен бирү турында ТР Президенты Указы № ПУ-832 10.12.2020 |url=https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_325701.pdf |access-date=2020-12-28 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207175212/https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_325701.pdf |dead-url=yes }}</ref> * 2023 ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Федерациясенең атказанган табибы|Россиянең атказанган табибы|d|Q4187967}}<ref>[https://kazanreporter.ru/news/56023_putin-podpisal-ukaz-o-prisvoenii-tatarstancam-gosnagrad Путин подписал указ о присвоении татарстанцам госнаград.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230802174936/https://kazanreporter.ru/news/56023_putin-podpisal-ukaz-o-prisvoenii-tatarstancam-gosnagrad |date=2023-08-02 }} Казанский репортер, 1.08.2023</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.lvkgmu.ru/doxs/bodrova-ra.html Бодрова Резеда Ахметовна.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Лига выпускников КГМИ{{ref-ru}} * [https://kpfu.ru/pec_print?p_id=41237&p_lang= Бодрова Резеда Ахметовна.] Казанский (Приволжский) федеральный университет{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган табиблары}} {{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2014-2023)}} {{Портал|Шәхесләр|}} {{DEFAULTSORT:Бодрова, Резеда}} [[Төркем:Табиблар]] [[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган табиблары]] [[Төркем:РФ атказанган табиблары]] [[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары]] f37ubk24eowhs8360ognsad8xnfyrlz 0 818917 6000587 4159082 2026-08-13T12:14:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000587 wikitext text/x-wiki {{УК}} «'''Полимерфото»''' — Казан химия сәнәгате оешмасы. 1935–1941 дә Казан фотожелатин заводы буларак барлыкка килә. 1942 дән 9 нчы завод (завод № 9), 1963–1981 дә янә Казан фотоңелатин заводы, 1981 дә «Полимерфото» заводы. 1986–1989 дә Тасма җитештерү берләшмәсенең бер өлеше, 1987 дән ялга алынган (арендное) предприятие. 1979 да 1653, 1990 да 1498, 1996 да 893 кеше эшләгән. Завод фотожелатин, ашау желатины, преципитат (ашлама), пласмас эшләнмәләр, кәсситләр, үзе ябышмалы тасмалар, минераль ашламалар, техник май, сөяк оны җитештергән. 1991 дә җитештерү күләме 98 млн СССР сумы булган.<ref>Справочник для деловых людей Республики Татарстан. —[[Казан|Казань]]: Связьинформ, 1993</ref> Совет чорында карамагында Левченко бистәсендәге торак йортлар, [[Полимер (мәдәният сарае)|мәдәният сарае]], 89, 381, 403 нче санлы балалар бакчалары, [[Мечта (балалар аланы)|«Мечта» балалар аланы]] булган.<ref>{{Cite web |url=https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=242:2014-04-14-11-48-08&catid=5:2013-04-18-07-18-23&Itemid=10 |title=архив күчермәсе |accessdate=2024-06-11 |archivedate=2025-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211001845/https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=242:2014-04-14-11-48-08&catid=5:2013-04-18-07-18-23&Itemid=10 }}</ref><ref>http://millattashlar.ru/index.php/%D0%94%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8_(1991)</ref> 1996 да акционерлык җәмгыятькә үзгәртеп корыла, 1998 дә банкротлыкка очрап ябыла. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казан ширкәтләре]] sfhlk46cvarxux8kegewjzg4dm07zci 0 819587 6000668 4168342 2026-08-14T04:36:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000668 wikitext text/x-wiki {{УК}}'''Семён Немшилов''' (''Немшилов Семен Федосеевич'') — галим, Казан микробиология институты директоры (?-1937), [[Казан медицина институты|Казан медицина институтында]] эпднмиология кафедрасы мөдире (?-1941), 566 кыр күчмә госпитале һәм 3468 санлы эвакогоспиталь ([[Арбаж районы|Арбаж р-ны]] [[Сорвижи]] авылы) башлыгы.<ref>https://ru.openlist.wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1903)</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lvkgmu.ru/doxs/bp-nemshilov.html |title=архив күчермәсе |accessdate=2024-07-23 |archivedate=2024-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240723114926/https://www.lvkgmu.ru/doxs/bp-nemshilov.html }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} nl8zg2e5ljqr70pr5njf65wyswinrb2 0 863243 6000594 4421806 2026-08-13T14:05:32Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Иске имля]] 6000594 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Иске имля]] 2ijdvhdtimkwxichn5eq6vyxd72ruxs 0 863937 6000596 4452591 2026-08-13T14:05:52Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Иске имля]] 6000596 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Иске имля]] 2ijdvhdtimkwxichn5eq6vyxd72ruxs 0 864427 6000644 6000516 2026-08-13T21:15:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 127 sources and tagging 10 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000644 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} '''Россия югары уку йортлары исемлеге''' яки ''Россия университетлары исемлеге'' — {{RUS}}ндә эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге. == Уникаль статуслы университетлар (2) == {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! сурәт ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | 1724-01-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Файл:Spb 06-2012 University Embankment 06.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University|Saint Petersburg State University]] | http://www.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | 1755-01-12 | [[Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Файл:МГУ, вид с воздуха.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University|Moscow State University]] | https://www.msu.ru/<br/>https://www.msu.ru/en/<br/>https://www.msu.ru/ch/ |} == Федераль университетлар (10) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4481793 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1804" | 1804-11-05 | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Файл:Kazan State University from the 2 Korpus.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan University|Kazan University]] | https://kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:Far Eastern Federal University 2.JPG|center|128px]] | [[Диңгез буе крае]]<br/>''[[:d:Q4112963|Владивосток шәһәр округы]]''<br/>''[[:d:Q15189883|Русский бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Far Eastern Federal University|Far Eastern Federal University]] | https://www.dvfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Southern Federal University (Rostov-on-Don)|Southern Federal University (Rostov-on-Don)]] | http://www.sfedu.ru |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 1.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural Federal University|Ural Federal University]] | https://urfu.ru/en/<br/>https://urfu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1934" | 1934 | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | [[Файл:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>''[[:d:Q18405912|Якутск шәһәр округы]]''<br/>[[Якутск]]<br/>''[[:d:Q4333128|Октябрьский округ]]'' | [[:commons:Category:North-Eastern Federal University|North-Eastern Federal University]] | http://s-vfu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | [[Файл:101-0160 IMG.JPG|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Immanuel Kant Baltic Federal University|Immanuel Kant Baltic Federal University]] | http://www.kantiana.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="2006" | 2006 | [[Себер федераль университеты]] | [[Файл:Siberian Federal University (site 4), Krasnoyarsk.JPG|center|128px]] | [[Красноярск]]<br/>''[[:d:Q4333155|Oktyabrsky District]]''<br/>''[[:d:Q18405934|Красноярск шәһәр округы]]''<br/>[[Красноярск крае]] | [[:commons:Category:Siberian Federal University|Siberian Federal University]] | https://sfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="2010" | 2010 | ''[[:d:Q4352907|Михаил Ломоносов исемендәге Төньяк (Арктик) федераль университеты]]'' | [[Файл:Arkhangelsk technology university.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | [[:commons:Category:Northern (Arctic) Federal University|Northern (Arctic) Federal University]] | http://narfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="2012" | 2012 | ''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]'' | [[Файл:Main campus of NCFU.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:North-Caucasus Federal University|North-Caucasus Federal University]] | http://www.ncfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="2014" | 2014 | ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | [[Файл:ТНУ - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Кырым]] | [[:commons:Category:Crimean Federal University|Crimean Federal University]] | https://cfuv.ru |} {{Wikidata list end}} == Илкүләм тикшеренү университетлары (29) == {{seealso|Россиянең илкүләм тикшеренү университеты}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4315006 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1773" | 1773-10-21 | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[Файл:Spb Vasilievsky Island Mining College asv2019-09 img3.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]]<br/>''[[:d:Q4032432|Municipal Okrug #7]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Mining University|Saint Petersburg Mining University]] | http://www.spmi.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1830" | 1830-07-13 | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Moscow MSTU Bauman main building asv2021-08.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Bauman Moscow State Technical University|Bauman Moscow State Technical University]] | https://bmstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1876" | 1876 | ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Belgorod State University in september.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | [[:commons:Category:Belgorod State University|Belgorod State University]] | https://bsuedu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1878" | 1878 | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ТГУ.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University|Tomsk State University]] | http://www.tsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1890" | 1890-06-14 | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[Файл:Kazan-khti-main.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan National Research Technological University|Kazan National Research Technological University]] | http://www.kstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[Файл:Ленина-30-DSN57425.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk Polytechnical University|Tomsk Polytechnical University]] | http://www.tpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[Файл:Политехнический институт. Главное здание01.jpg|center|128px]] | [[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]<br/>''[[:d:Q4059198|Академическое муниципаль округы]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Polytechnical University|Saint Petersburg Polytechnical University]] | http://www.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | [[Файл:ITMO University's main building, August 2016.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:SPbSU ITMO|SPbSU ITMO]] | https://itmo.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical University|Russian Medical University]] | https://rsmu.ru |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[Файл:Univer saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Киров районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | [[:commons:Category:Saratov State University|Saratov State University]] | http://www.sgu.ru/<br/>https://en.sgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1916" | 1916 | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | [[Файл:Lobachevsky University. Faculty of Philology 03.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod|Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod]] | http://www.unn.ru |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1916" | 1916 | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:Пермский государственный университет. Корпус №5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4160819|Дзержинский районы]]''<br/>[[Пермь]]<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State University|Perm State University]] | http://www.psu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1918" | 1918 | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[Файл:Korpus b.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Steel and Alloys|Moscow Institute of Steel and Alloys]] | http://www.misis.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1921" | 1921-11-22 | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[Файл:Mgsu.kampus.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q2367611|Ярославский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Civil Engineering|Moscow State University of Civil Engineering]] | https://mgsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720143106/https://mgsu.ru/ |date=2021-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[Файл:Lefortovo mei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute|Moscow Power Engineering Institute]] | http://www.mpei.ru/<br/>https://mpei.ru/lang/en/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/more/chn/Pages/default.aspx<br/>https://mpei.ru/lang/more/deu/Pages/default.aspx |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1930" | 1930-02-26 | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:НИ ИрГТУ (ИрНИТУ).jpg|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4410160|Свердловский округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk National Research Technical University|Irkutsk National Research Technical University]] | http://www.istu.edu/<br/>https://eng.istu.edu/<br/>https://fr.istu.edu/ |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1930" | 1930-04-17 | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[Файл:Moscow-1254 - 18 Ленинский проспект.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Gubkin Russian State University of Oil and Gas|Gubkin Russian State University of Oil and Gas]] | http://www.gubkin.ru |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1930" | 1930-08-29 | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Файл:MAI-moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Aviation Institute|Moscow Aviation Institute]] | http://www.mai.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1931" | 1931-10-01 | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[Файл:Saransk University (42033511865).jpg|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q48941175|Ленин районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Mordovian State University|Mordovian State University]] | https://mrsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1932" | 1932-03-05 | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 2.JPG|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev|Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev]] | http://www.kai.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1942" | 1942-11-22 | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус МИФИ (21.03.2026).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Engineering Physics Institute|Moscow Engineering Physics Institute]] | https://www.mephi.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1942" | 1942-10-01 | [[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]] | [[Файл:SSAU.jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27577214|Самар шәһәр округы]]''<br/>[[Самар]]<br/>[[Самарның Октябрь районы]] | | http://www.ssau.ru |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1943" | 1943-12-15 | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | [[Файл:South Ural State University (13125656685).jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State University|South Ural State University]] | https://www.susu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[Файл:Mipt phystech.jpg|center|128px]] | [[Долгопрудный]]<br/>[[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of Physics and Technology|Moscow Institute of Physics and Technology]] | https://mipt.ru/ |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | [[Файл:Пермский национальный исследовательский политехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Technical University (Main Building)|Perm State Technical University (Main Building)]] | http://pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Akademgorodok NSU Interweek.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University|Novosibirsk State University]] | http://www.nsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328162555/http://srd.nsu.ru/index.php |date=2009-03-28 }} |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:Zelenograd - MIET.jpg|center|128px]] | [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]] | [[:commons:Category:National Research University of Electronic Technology|National Research University of Electronic Technology]] | https://www.miet.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1992" | 1992-11-20 | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[Файл:HSE new building (2015-01-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:National Research University Higher School of Economics|National Research University Higher School of Economics]] | http://www.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1997" | 1997<br/>2002-10-08 | [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[Файл:0425Aa1. Saint Petersburg. Alferov University.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]] | | http://spbau.ru/ |} {{Wikidata list end}} == Төбәк терәк университетлары (33) == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q48940751 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1888" | 1888-08-03 | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Siberian State Medical University|Siberian State Medical University]] | http://www.ssmu.ru |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1914" | 1914 | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус .jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State Technical University|Samara State Technical University]] | http://www.samgtu.ru |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Technical University|Nizhny Novgorod State Technical University]] | http://nntu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250810115827/https://www.nntu.ru/ |date=2025-08-10 }} |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1919" | 1919-06-23<br/>1931 | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ОГУ (Орёл, Комсомольская, 95) (2).jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State University|Oryol State University]] | http://int.oreluniver.ru/en/<br/>http://www.univ-orel.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tula State University (building 1).jpg|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula State University|Tula State University]] | https://tulsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Technical University 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Technical University|Volgograd State Technical University]] | http://www.vstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Don state technical university.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Don State Technical University|Don State Technical University]] | https://donstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1930" | 1930-10-06<br/>1930 | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Саратовский политехнический универ 1.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Technical University|Saratov State Technical University]] | http://en.sstu.ru/<br/>http://www.sstu.ru |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Костромского государственного технологического университета.jpg|center|128px]] | [[Кострома]] | [[:commons:Category:Kostroma State University|Kostroma State University]] | http://kstu.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620095843/http://www.kstu.edu.ru/ |date=2017-06-20 }} |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1934" | 1934-03-22 | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[Файл:Магнитогорский государственный технический университет.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q19910636|Магнитогорск шәһәр округы]]''<br/>[[Магнитогорск]]<br/>''[[:d:Q30891259|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Magnitogorsk State Technical University|Magnitogorsk State Technical University]] | http://www.magtu.ru<br/>https://en.magtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk State University|Petrozavodsk State University]] | http://www.petrsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1942" | 1942-11-16 | [[Омск дәүләт техник университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Omsk State Technical University|Omsk State Technical University]] | http://www.omgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1948" | 1948-10-04 | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[Файл:UGNTU (Ufa).jpg|center|128px]] | [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орҗоникидзе районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa State Petroleum Technological University|Ufa State Petroleum Technological University]] | https://ugntu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216142455/https://ugntu.ru/ |date=2023-12-16 }}<br/>https://ugntu.ru/en{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Nstu-1.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Technical University|Novosibirsk State Technical University]] | https://www.nstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1950" | 1950-01-11 | [[Мурманск арктик университеты]] | [[Файл:МГТУ.jpg|center|128px]] | [[Мурманск]]<br/>''[[:d:Q17082747|Pervomaysky District]]''<br/>''[[:d:Q17080695|Oktyabrsky District]]'' | [[:commons:Category:Murmansk State Technical University|Murmansk State Technical University]] | https://mauniver.ru/<br/>https://mauniver.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1954" | 1954-04-29 | [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]] | [[Файл:Bstu00938.jpg|center|128px]] | [[Белгород]]<br/>''[[:d:Q27532780|Белгород шәһәр округы]]''<br/>[[Белгород өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4126633|Белгородның Көнчыгыш округ районы]]'' | [[:commons:Category:Belgorod University of Technology|Belgorod University of Technology]] | http://www.bstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1956" | 1956-08-14 | [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]] | [[Файл:016. Воронеж. Архитектурно-строительный университет.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4258358|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | | http://cchgeu.ru/<br/>https://cchgeu.ru/ar/<br/>https://cchgeu.ru/cn/<br/>https://cchgeu.ru/de/<br/>https://cchgeu.ru/en/<br/>https://cchgeu.ru/fr/ |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ВлГУ.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State University|Vladimir State University]] | http://www.vlsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]'' | [[Файл:Siberian State Aerospace University, Krasnoyarsk.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Siberian State Aerospace University|Siberian State Aerospace University]] | http://www.sibsau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419122928/http://www.sibsau.ru/ |date=2012-04-19 }} |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1963" | 1963-03-13 | [[Вятка дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ВятГУ.png|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]<br/>[[Кировның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4221641|Киров шәһәре муниципалитеты]]''<br/>[[Киров өлкәсе]] | [[:commons:Category:Vyatka State University|Vyatka State University]] | http://www.vyatsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[Файл:Tyumen Oblast Tyumen Industrial University 2023-06 1687891138.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen Industrial University|Tyumen Industrial University]] | https://www.tyuiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kalmuniversitet.jpg|center|128px]] | [[Элиста]] | [[:commons:Category:Kalmyk State University|Kalmyk State University]] | http://www.kalmsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213222822/http://www.kalmsu.ru/ |date=2021-02-13 }} |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl State University, 1 corpus.JPG|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State University|Yaroslavl State University]] | http://www.uniyar.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929064253/http://www.uniyar.ac.ru/ |date=2006-09-29 }} |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1972" | 1972-02-10 | [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус СыктГУ.jpg|center|128px]] | [[Коми Республикасы]]<br/>''[[:d:Q3744966|Сыктывкар шәһәр округы]]''<br/>[[Сыктывкар]] | [[:commons:Category:Syktyvkar State University|Syktyvkar State University]] | http://www.syktsu.ru/<br/>https://en.syktsu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1972" | 1972-01-01 | [[Мари дәүләт университеты]] | [[Файл:The main building of Mari State University.jpg|center|128px]] | [[Мари Ил|Мари Иле]]<br/>''[[:d:Q18055588|«Йошкар-Ола каласы» шәһәр округы]]''<br/>[[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Mari State University|Mari State University]] | http://www.marsu.ru<br/>https://marsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Architecture of Barnaul-2021 - 26.jpeg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State University|Altai State University]] | https://www.asu.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1973" | 1973-02-22 | [[Кемерово дәүләт университеты]] | [[Файл:НФИ КемГУ.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]]<br/>''[[:d:Q4183182|Заводский районы]]''<br/>[[Кемерово өлкәсе]] | [[:commons:Category:Kemerovo State University|Kemerovo State University]] | http://www.kemsu.ru<br/>https://en.kemsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250420095830/https://en.kemsu.ru/ |date=2025-04-20 }} |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1988" | 1988 | [[Сембер дәүләт университеты|Сембер ил үнивирситите]] | [[Файл:Симбирский банк Ульяновск.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State University|Ulyanovsk State University]] | https://ulsu.ru/en/<br/>https://ulsu.ru/ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | [[Сочи дәүләт университеты]] | [[Файл:Sochi State University.jpg|center|128px]] | [[Сочи]]<br/>''[[:d:Q2084341|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q3085607|Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлеге]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Sochi State University|Sochi State University]] | https://sochi.university/ |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1993" | 1993-06-30 | ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НовГУ.jpg|center|128px]] | [[Бөек Новгород]] | [[:commons:Category:Yaroslav-the-Wise Novgorod State University|Yaroslav-the-Wise Novgorod State University]] | http://www.novsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | [[Череповец дәүләт университеты]] | [[Файл:Cherepovets State University (1).jpg|center|128px]] | [[Вологда өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27538324|Череповец шәһәр округы]]''<br/>[[Череповец]] | | https://www.chsu.ru/<br/>https://www.chsu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="2001" | 2001 | ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Togliatti state university 0475.JPG|center|128px]] | [[Тольятти]] | | http://www.tltsu.ru |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="2010" | 2010-12-27 | [[Псков дәүләт университеты]] | [[Файл:Pskov State University 1.jpg|center|128px]] | [[Псков]]<br/>''[[:d:Q127587217|Псков шәһәр округы]]''<br/>[[Псков өлкәсе]] | [[:commons:Category:Pskov State University|Pskov State University]] | https://www.pskgu.ru/<br/>https://www.pskgu.ru/en/ |} {{Wikidata list end}} == Башка университетлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q3918 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1758" | 1758 | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:I.M. Sechenov First Moscow State Medical University|I.M. Sechenov First Moscow State Medical University]] | https://sechenov.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1779" | 1779-05-27 | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Файл:Старый миигаик.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]<br/>''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State University of Geodesy and Cartography|Moscow State University of Geodesy and Cartography]] | http://www.miigaik.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1797" | 1797 | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Herzen State Pedagogical University of Russia, main building at winter evening.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Herzen University|Herzen University]] | http://www.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1803" | 1803-05-22 | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | [[Файл:СПбГЛТУ - главное здание.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Forestry Academy|Saint Petersburg State Forestry Academy]] | http://spbftu.ru<br/>https://polyglot.spbftu.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1804" | 1804 | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[Файл:Moscow State Linguistic University at Ostozhenka (2013) by shakko 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Linguistic University|Moscow State Linguistic University]] | http://www.linguanet.ru/ |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1809" | 1809 | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:505. Petersburg State Transport University. Main building.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State Transport University|St. Petersburg State Transport University]] | http://www.pgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1814" | 1814-05-14 | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical University|Kazan State Medical University]] | https://kazangmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1825" | 1825 | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | [[Файл:Здание МГХПА.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2704327|Сокол]]'' | [[:commons:Category:Stroganov Moscow State University of Arts and Industry|Stroganov Moscow State University of Arts and Industry]] | https://rghpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1832" | 1832-05-09 | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:DSC02490 2006 Санкт-Петербург, 2-я Красноармейская улица, 4, Учебный корпус Института гражданских инженеров им. императора Николая I.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Адмираллык районы|Санкт-Петербургның Адмираллык районы]] | [[:commons:Category:Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering|Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://spbgasu.ru/<br/>http://spbgasu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1864" | 1864<br/>1865 | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского политехнического университета.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Polytechnic University|Moscow Polytechnic University]] | http://www.mospolytech.ru/index.php?eng<br/>https://mospolytech.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1870" | 1870 | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Tver university.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State University|Tver State University]] | http://university.tversu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831020347/http://university.tversu.ru/ |date=2006-08-31 }} |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:МПГУ 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Pedagogical State University|Moscow Pedagogical State University]] | http://www.mpgu.edu/ |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1878" | 1878 | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[Файл:Gitismoscow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Russian Academy of Theatre Arts|Russian Academy of Theatre Arts]] | http://www.gitis.net/ |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1880" | 1880 | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia|D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia]] | http://www.muctr.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1886" | 1886-06-03 | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[Файл:Electrotechnical University SPB 01.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Петроград районы|Санкт-Петербургның Петроград районы]]<br/>''[[:d:Q4068270|Аптекарский утравы муниципаль округы]]'' | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Electrotechnical University|Saint Petersburg State Electrotechnical University]] | https://etu.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1890" | 1890 | ''[[:d:Q4303364|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Морской государственный университет, Владивосток.JPG|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:G.I. Nevelskoi Maritime State University|G.I. Nevelskoi Maritime State University]] | http://www.msun.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[Файл:Spb 06-2012 Moika various 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg|Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg]] | http://www.lesgaft.spb.ru |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1899" | 1899-10-21 | ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:FESTU Central Entrance.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1900" | 1900-07-01 | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | [[Файл:Институт тонких химических технологий им. Ломоносова.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Fine Chemical Technologies|Moscow State University of Fine Chemical Technologies]] | http://www.mitht.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1901" | 1901 | ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:ВГАТУ.jpg|center|128px]] | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | | https://vgatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1902" | 1902-07-01 | [[Томск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Киевская-60-DSN55737.jpg|center|128px]] | [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Тум|Томск]]<br/>''[[:d:Q4426470|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Tomsk State Pedagogical University|Tomsk State Pedagogical University]] | https://tspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1904" | 1904 | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Здание Большой оранжереи в Пушкине.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Agricultural University|Saint Petersburg State Agricultural University]] | http://spbgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[Файл:Марата 27 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Engineering and Economics|Saint Petersburg State University of Engineering and Economics]] | |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1907" | 1907 | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Панорама-НПИ-Главный.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:South-Russian State Technical University|South-Russian State Technical University]] | https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417072539/https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 |date=2025-04-17 }} |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1907" | 1907 | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[Файл:Third housing of Plekhanov University of Economics in Moscow, front view.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Plekhanov Russian University of Economics|Plekhanov Russian University of Economics]] | https://www.rea.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1908" | 1908 | ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Respublikanskaya October 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Pedagogical University|Yaroslavl State Pedagogical University]] | http://yspu.org{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1909" | 1909-06-10 | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Medical University|Saratov State Medical University]] | http://www.sgmu.ru/<br/>http://www.sgmu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1911" | 1911 | ''[[:d:Q4318650|Минин үнивиристите]]'' | [[Файл:NN 28-08-2021 04.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Pedagogical University|Nizhny Novgorod State Pedagogical University]] | http://www.mininuniver.ru |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1911" | 1911-10-16<br/>1911 | ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]'' | [[Файл:Samara state university of social sciences and education.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara state university of social sciences and education|Samara state university of social sciences and education]] | http://pgsga.ru |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1912" | 1912 | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ВГАУ.jpeg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Agricultural University|Voronezh State Agricultural University]] | http://www.vsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1912" | 1912 | ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус РУК в Мытищах.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian University of Cooperation|Russian University of Cooperation]] | http://www.ruc.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230052133/http://ruc.su/ |date=2014-12-30 }} |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | [[Файл:Buildings in Saratov (July 2025) - 0 10.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]]<br/>[[Сарытауның Фрунзе районы]]<br/>[[Сарытау өлкәсе]] | | https://www.vavilovsar.ru |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1914" | 1914-07-16 | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | [[Файл:Женская гимназия Уральский горный университет Екатеринбург Куйбышева 30.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Mining University|Ural State Mining University]] | https://www.ursmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:SFedU.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University|Rostov State University]] | http://www.rsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | [[Файл:RGU Ryazan.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State University|Ryazan State University]] | http://www.rsu.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823053728/http://www.rsu.edu.ru/ |date=2009-08-23 }} |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1916" | 1916 | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Medical University|Perm State Medical University]] | http://psma.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809122327/http://www.psma.ru/ |date=2025-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Улица Ярагского, 57.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dgpu.net/ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1918" | 1918-10-27 | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[Файл:Buildings in Irkutsk (September 2025) - 0 16.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State University|Irkutsk State University]] | http://isu.ru/<br/>https://isu.ru/en/<br/>https://isu.ru/fr/<br/>https://isu.ru/mon/<br/>https://isu.ru/zh/ |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | [[Файл:Здание с б.церковью Благоверного князя Александра Невского при училищном совете Правительствующего Синода.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gukit.ru |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1918" | 1918-09-04 | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | [[Файл:Корпус МГА.gif|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.msmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705100026/http://www.msmu.ru/ |date=2018-07-05 }} |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1918" | 1918-11-07 | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | http://astgmu.ru |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1918" | 1918-10-05 | ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:ГГАУ.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]] | | http://www.gorskigau.com/ |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4196666|Иваново дәүләт химия-технология университеты]]'' | [[Файл:Ivanovo ISUCT.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State University of Chemistry and Technology|Ivanovo State University of Chemistry and Technology]] | https://www.isuct.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422131740/https://www.isuct.ru/ |date=2024-04-22 }} |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1918" | 1918<br/>1974-01-28 | [[Иваново дәүләт университеты]] | [[Файл:Ивановский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27547037|Иваново шәһәр округы]]''<br/>[[Иваново]]<br/>''[[:d:Q4333152|Октябрьский районы]]'' | [[:commons:Category:Ivanovo State University|Ivanovo State University]] | https://ivanovo.ac.ru/ |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:2023. Краснодар DSC 0351.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Technological University|Kuban State Technological University]] | http://kubstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1918" | 1918-07-01<br/>1930 | ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361536|Petropavlovskaya Street (Perm)]]'' | | http://pgsha.ru |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:Rgufk.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism|Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism]] | http://www.sportedu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622052353/http://www.sportedu.ru/ |date=2021-06-22 }}<br/>https://gtsolifk.ru/ |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Samara State University, Main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University|Samara State University]] | http://www.samsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240905232753/http://mailto:a.p.martynenko@samsu.ru/ |date=2024-09-05 }} |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Smolensk State University.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State University|Smolensk State University]] | http://www.smolgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ул.Интернациональная,33, ТГУ им.Г.Р.Державина, 17.10.2011 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:Tambov State University|Tambov State University]] | http://www.tsutmb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521060143/http://tsutmb.ru/ |date=2013-05-21 }} |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Medical University|Rostov State Medical University]] | http://www.rostgmu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325185431/http://rostgmu.ru/ |date=2022-03-25 }} |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[Файл:Management university.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Management|State University of Management]] | http://guu.ru/ |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1919" | 1919-03-01 | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[Файл:Finuniver mainbuilding.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]]<br/>''[[:d:Q2366712|Хорошёвский районы]]'' | [[:commons:Category:Finance University|Finance University]] | https://en.fa.ru/<br/>https://www.fa.ru/ |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Vladimir asv2019-01 img04 Nikitskaya1.jpg|center|128px]] | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | [[:commons:Category:Vladimir State Humanitarian University|Vladimir State Humanitarian University]] | |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="1919" | 1919-10-27 | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]'' | | https://irkgmu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1919" | 1919-07-09 | [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Гимназия мужская (Оренбург). Вид с перекрестка улиц Советская и Правды..jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''<br/>[[Ырынбур районы]]<br/>[[Ырынбур өлкәсе]] | [[:commons:Category:Orenburg State Pedagogical University|Orenburg State Pedagogical University]] | http://www.ospu.ru |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]'' | [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spcpa.ru/ |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Technical University|Ural State Technical University]] | http://www.ustu.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | [[Файл:Grozny Oil University.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Grozny State Oil Technical University|Grozny State Oil Technical University]] | http://gstou.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''<br/>[[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban State Medical University|Kuban State Medical University]] | http://www.ksma.ru/ |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1920" | 1920-09-19 | [[Кубан дәүләт университеты]] | [[Файл:Кубанский государственный университет (IMG 3253).jpg|center|128px]] | [[Краснодар]]<br/>''[[:d:Q4214245|Карасунский округы]]''<br/>''[[:d:Q4307501|Краснодар шәһәр округы]]''<br/>[[Краснодар крае]] | [[:commons:Category:Kuban State University|Kuban State University]] | http://www.kubsu.ru/<br/>https://inter.kubsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Privolzhsky Research Medical University|Privolzhsky Research Medical University]] | https://pimunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1920" | 1920-08-21 | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[Файл:Vladikavkaz Universitet.jpg|center|128px]] | [[Владикавказ]]<br/>''[[:d:Q19909744|Иристон районы]]''<br/>''[[:d:Q28589810|Владикавказ шәһәр округы]]''<br/>[[Төньяк Осетия]] | | http://www.nosu.ru/<br/>https://eng.nosu.ru/<br/>https://oset.nosu.ru/ |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Moscow Lapina8 6553.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1382617|Lefortovo District]]'' | [[:commons:Category:Moscow Technical University of Communications and Informatics|Moscow Technical University of Communications and Informatics]] | https://mtuci.ru/ |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]] | [[Омск]] | | http://www.omsk-osma.ru |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1921" | 1921-09-09 | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Файл:Perm asv2019-05 img43 Sibirskaya24.jpg|center|128px]] | [[Пермь]]<br/>''[[:d:Q3924191|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q78223868|Пермь шәһәр округы]]''<br/>[[Пермь крае]] | [[:commons:Category:Perm State Humanitarian Pedagogical University|Perm State Humanitarian Pedagogical University]] | https://en.pspu.ru/<br/>https://www.pspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241029191425/https://www.pspu.ru/ |date=2024-10-29 }} |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1922" | 1922-03-12 | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:КубГАУ, Кубанский государственный аграрный университет , ЗооФак. - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Kuban Agricultural University|Kuban Agricultural University]] | http://kubsau.ru |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1922" | 1922-04-02 | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Medicine and Dentistry|Moscow State University of Medicine and Dentistry]] | http://www.msmsu.ru |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Tvstu-winter-2024.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Technical University|Tver State Technical University]] | http://www.tstu.tver.ru |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="1923" | 1923-06-28 | ''[[:d:Q114436530|Луганск дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]<br/>[[Луганск]] | | https://lgpu.org/ |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="1925" | 1925-01-07 | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Pediatric Academy|Saint Petersburg Pediatric Academy]] | https://gpmu.org/ |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | http://www.tu-bryansk.ru/<br/>https://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 74 | data-sort-value="1929" | 1929-12-07 | ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Medical University|Far Eastern State Medical University]] | http://www.fesmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 75 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный университет экономики и управления "НИНХ".jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State University of Economics and Management|Novosibirsk State University of Economics and Management]] | http://nsuem.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125211927/http://nsuem.ru/ |date=2010-11-25 }} |- | style='text-align:right'| 76 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]'' | [[Файл:RSTU 2021-02.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]]<br/>[[Ростов]] | [[:commons:Category:Rostov State Transport University|Rostov State Transport University]] | http://www.rgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q605825|Г. Ф. Морозов исемендәге Воронеж дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Из академии в универсиетет.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://vgltu.ru/ |- | style='text-align:right'| 78 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Kaliningrad 05-2017 img51 Technical University.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Калининград]] | | http://www.klgtu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910050026/https://klgtu.ru/en/ |date=2025-09-10 }} |- | style='text-align:right'| 79 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Новосибирский государственный архитектурно-строительный университет 02.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | http://www.sibstrin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313153137/http://www.sibstrin.ru/ |date=2008-03-13 }} |- | style='text-align:right'| 80 | data-sort-value="1930" | 1930-05-13 | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Zelyonaya street 1, Kazan (2017-10-22) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State University of Architecture and Engineering|Kazan State University of Architecture and Engineering]] | http://www.kgasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 81 | data-sort-value="1930" | 1930-06-10 | [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:Здание чувашского государственного педагогического института им И.Я. Яковлева.JPG|center|128px]] | [[Чабаксар]]<br/>[[Чабаксарның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q28589804|Чабаксар шәһәр округы]]''<br/>[[Чуашстан]] | | https://chuvgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 82 | data-sort-value="1930" | 1930-10-01 | [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | [[Файл:AGTU.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | [[:commons:Category:Astrakhan State Technical University|Astrakhan State Technical University]] | https://www.astu.org/<br/>https://www.astu.org/en |- | style='text-align:right'| 83 | data-sort-value="1930" | 1930-07-23 | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Башкирский Государственный Аграрный Университет.jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Совет районы|Совет районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkir State Agrarian University|Bashkir State Agrarian University]] | http://www.bsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 84 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu main building.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Blagoveshchensk State Pedagogical University|Blagoveshchensk State Pedagogical University]] | http://www.bgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 85 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | [[Файл:Dom bankov i promishlennosty.jpg|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State University of Engineering and Technology|Bryansk State University of Engineering and Technology]] | http://www.bgita.ru |- | style='text-align:right'| 86 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4097540|Академик И. Г. Петровский исемендәге Брянск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Брянский государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Брянск]]<br/>[[Яңа Зыбков]] | [[:commons:Category:Bryansk State University|Bryansk State University]] | http://www.brgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 87 | data-sort-value="1930" | 1930-12-17 | ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]'' | [[Файл:Volga State University of Water Transport. Main building.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Volga State University of Water Transport|Volga State University of Water Transport]] | http://www.vsawt.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913183101/http://vsawt.ru/ |date=2017-09-13 }} |- | style='text-align:right'| 88 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | [[:commons:Category:Voronezh State Medical University|Voronezh State Medical University]] | http://www.vrngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Воронежская государственная технологическая академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vsuet.ru/ |- | style='text-align:right'| 90 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]'' | [[Файл:Basmanny District, Moscow, Russia - panoramio (393).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State University of Land Use Planning|State University of Land Use Planning]] | http://www.guz.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727043156/http://www.guz.ru/ |date=2021-07-27 }} |- | style='text-align:right'| 91 | data-sort-value="1930" | 1930-04-08 | ''[[:d:Q4154235|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник балык үрчетү университеты]]'' | [[Файл:Владивосток, Дальрыбвтуз.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | | http://www.dalrybvtuz.ru/ |- | style='text-align:right'| 92 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | [[Файл:ИГЭУ им. В.И. Ленина.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Energy University|Ivanovo State Energy University]] | http://www.ispu.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | data-sort-value="1930" | 1930-12-13 | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[Файл:Madi front.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Automobile and Road Construction University|Moscow Automobile and Road Construction University]] | http://www.madi.ru/ |- | style='text-align:right'| 94 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | [[Файл:Timiryazevsky District, Moscow, Russia - panoramio (43).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture|Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.eng.timacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 95 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Stankin Moscow State Technological University|Stankin Moscow State Technological University]] | https://www.stankin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811111340/https://www.stankin.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 96 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4304097|Алексей Николаевич Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты (Технологияләр. Дизайн. Сәнгать)]]'' | [[Файл:Moscow, Sadovnicheskaya 33, main entrance (2).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow University of Design and Technology|Moscow University of Design and Technology]] | https://rguk.ru/ |- | style='text-align:right'| 97 | data-sort-value="1930" | 1930-05-14 | ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]'' | [[Файл:МГУПП.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Food Production|Moscow State University of Food Production]] | http://www.imomgupp.com{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>http://www.mgupp.ru/ |- | style='text-align:right'| 98 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный университет природообустройства (31159877312).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Environmental Engineering|Moscow State University of Environmental Engineering]] | http://ieek.timacad.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615004815/http://ieek.timacad.ru/ |date=2023-06-15 }} |- | style='text-align:right'| 99 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4318648|Нижгар ил корымчылык-төзү үнивирситите]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod Ilyinskaya Street 07-2019 13.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering|Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.nngasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 100 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Agrarian University|Orenburg State Agrarian University]] | http://orensau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811070114/http://orensau.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 101 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Балашиха]] | | http://www.rgazu.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | data-sort-value="1930" | 1930-04-17 | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[Файл:Российский государственный геологоразведочный университет имени Серго Орджоникидзе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State Geological Prospecting University|Russian State Geological Prospecting University]] | https://mgri.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250723070541/https://mgri.ru/ |date=2025-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 103 | data-sort-value="1930" | 1930-07-23 | [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | [[Файл:0653Aa1. Полярная академия.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Фрунзе районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Фрунзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Hydrometeorological University|Russian State Hydrometeorological University]] | https://www.rshu.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:3 Orshanskaya Street, Moscow, Russia.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Aviation Technological University|Moscow State Aviation Technological University]] | http://www.mati.ru |- | style='text-align:right'| 105 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[Файл:SMTU.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:State Marine Technical University of St. Petersburg|State Marine Technical University of St. Petersburg]] | http://www.smtu.ru |- | style='text-align:right'| 106 | data-sort-value="1930" | 1930-04-26 | ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]'' | [[Файл:SPbSUITD.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design|Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design]] | http://www.sutd.ru |- | style='text-align:right'| 107 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | [[Файл:Новый корпус СПбГУТ на пр. Большевиков.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg State University of Telecommunications|St. Petersburg State University of Telecommunications]] | http://www.sut.ru |- | style='text-align:right'| 108 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | [[Файл:Мраморный дворец, служебный корпус.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.nwotu.ru/ |- | style='text-align:right'| 109 | data-sort-value="1930" | 1930-08-20 | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | [[Файл:На крыше вид на СИБАДИ 2 (33949794960).jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]]<br/>[[Омск]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | | http://www.sibadi.org/ |- | style='text-align:right'| 110 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:СибГИУ.jpg|center|128px]] | [[Новокузнецк]] | [[:commons:Category:Siberian State Industrial University|Siberian State Industrial University]] | http://www.sibsiu.ru |- | style='text-align:right'| 111 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Сельскохозяйственный университет Ставрополь.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://www.stgau.ru |- | style='text-align:right'| 112 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | | [[Ставрополь]] | [[:commons:Category:Stavropol State University|Stavropol State University]] | http://www.stavsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041919/http://www.stavsu.ru/ |date=2007-05-16 }} |- | style='text-align:right'| 113 | data-sort-value="1930" | 1930-07-10 | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State Medical University|Ural State Medical University]] | https://usma.ru/ |- | style='text-align:right'| 114 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4476752|Урал дәүләт урман техник университеты]]'' | [[Файл:Уральский лесотехнический университет.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Forest Engineering University|Ural State Forest Engineering University]] | http://usfeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 115 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]'' | [[Файл:Ural Pedagogical University (July 2023) - 3.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Pedagogical university|Ural State Pedagogical university]] | http://www.uspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 116 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4476790|Урал элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[Файл:Biblioteka uisi.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Technical Institute of Communications and Informatics|Ural Technical Institute of Communications and Informatics]] | http://www.uisi.ru/ |- | style='text-align:right'| 117 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Chgay.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Agrarian University|South Ural State Agrarian University]] | https://юургау.рф/ |- | style='text-align:right'| 118 | data-sort-value="1930" | 1930-08-11 | [[Байкал дәүләт университеты]] | [[Файл:Байкальский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]]<br/>''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''<br/>''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''<br/>[[Иркутск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Baikal State University|Baikal State University]] | http://bgu.ru<br/>http://bgu.ru/eng/<br/>https://bgu.ru/chi/<br/>https://bgu.ru/mng/ |- | style='text-align:right'| 119 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Republic Street 9, Tyumen (2026-05-02).jpg|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tyumen State University|Tyumen State University]] | http://www.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 120 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q18755189|Saint Petersburg State University of Economics and Finance]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.finec.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031032311/http://finec.ru/ |date=2010-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 121 | data-sort-value="1931" | 1931-02-10 | [[Удмурт дәүләт университеты]] | [[Файл:Удмуртский государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Udmurt State University|Udmurt State University]] | http://udsu.ru |- | style='text-align:right'| 122 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный педагогический университет, фото 3.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Socio-Pedagogical University|Volgograd State Socio-Pedagogical University]] | http://www.vspu.ru |- | style='text-align:right'| 123 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[Файл:Simferopol 04-14 img06 University.jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | [[:commons:Category:Crimea State Medical University|Crimea State Medical University]] | http://www.csmu.edu.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130080231/http://csmu.edu.ua/ |date=2009-01-30 }} |- | style='text-align:right'| 124 | data-sort-value="1931" | 1931-07-13 | [[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]] | [[Файл:Université pédagogique de Voronej R003-004.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]]<br/>''[[:d:Q4504348|Центральный районы]]''<br/>''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''<br/>[[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:Voronezh State Pedagogical University|Voronezh State Pedagogical University]] | http://www.vspu.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505190026/http://www.vspu.ac.ru/ |date=2012-05-05 }} |- | style='text-align:right'| 125 | data-sort-value="1931" | 1931-10-08 | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Файл:ДГУ.png|center|128px]] | [[Махачкала]]<br/>''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q16638662|Махачкала шәһәр округы]]''<br/>[[Дагстан]] | [[:commons:Category:Dagestan State University|Dagestan State University]] | http://www.dgu.ru |- | style='text-align:right'| 126 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4198178|Удмурт дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Izhevsk Agricultural Academy-1.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Agricultural Academy|Izhevsk State Agricultural Academy]] | http://www.izhgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 127 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Зимний ВУЗ.JPG|center|128px]] | [[Мичуринск]] | | http://www.mgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 128 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Radio Street 10.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Region State University|Moscow Region State University]] | https://eduprosvet.ru/ |- | style='text-align:right'| 129 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Пединститут.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State Pedagogical University|Rostov State Pedagogical University]] | http://pi.sfedu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421182324/https://pi.sfedu.ru/ |date=2021-04-21 }} |- | style='text-align:right'| 130 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]'' | [[Файл:Rostov-on-Don, Rostov State University of Economics, Russia.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Economics|Rostov State University of Economics]] | http://www.rsue.ru |- | style='text-align:right'| 131 | data-sort-value="1931" | 1931-09-12 | ''[[:d:Q4406405|Самара дәүләт икътисад университеты]]'' | | [[Самар]] | | http://www.sseu.ru/ |- | style='text-align:right'| 132 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | [[Файл:Внешний-вштэ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers|Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers]] | http://www.gturp.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 133 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]'' | [[Файл:СГСЭУ.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | http://www.seun.ru/ |- | style='text-align:right'| 134 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[Файл:УрГЮУ 2019 01 corr.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Law University|Ural State Law University]] | http://www.usla.ru/ |- | style='text-align:right'| 135 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 136 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q111046861|Kazan Law Institute]]'' | | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 137 | data-sort-value="1932" | 1932-03-25 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] | [[Файл:Главный корпус УлГПУ имени И.Н. Ульянова.jpg|center|128px]] | [[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Pedagogical University|Ulyanovsk State Pedagogical University]] | http://www.ulspu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222093032/http://www.ulspu.ru/vov/index.htm |date=2015-12-22 }} |- | style='text-align:right'| 138 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | [[Файл:BSU 5.JPG|center|128px]] | [[Бурятия]] | [[:commons:Category:Buryat State University|Buryat State University]] | http://www.bsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 139 | data-sort-value="1932" | 1932-03-25 | [[Омск дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:OmGPU 1.jpg|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Үзәк административ округ (Омск)|Үзәк административ округ]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Omsk State Pedagogical University|Omsk State Pedagogical University]] | http://www.omgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 140 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:БГТУ «ВОЕНМЕХ» им. Д.Ф. Устинова.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Baltic State Technical University|Baltic State Technical University]] | http://www.voenmeh.ru/ |- | style='text-align:right'| 141 | data-sort-value="1932" | 1932-10-01 | [[Әстерхан дәүләт университеты]] | | [[Әстерхан]]<br/>''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''<br/>''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''<br/>[[Әстерхан өлкәсе]] | | https://asu-edu.ru/ |- | style='text-align:right'| 142 | data-sort-value="1932" | 1932-03-25 | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Bashkortostan State Medical University|Bashkortostan State Medical University]] | http://www.bashgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 143 | data-sort-value="1932" | 1932-10-15 | [[Дагстан дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]'' | [[:commons:Category:Dagestan State Medical University|Dagestan State Medical University]] | https://www.dgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 144 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Даггау.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://даггау.рф/ |- | style='text-align:right'| 145 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:КГПУ имени В. П. Астафьева.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Pedagogical University|Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | http://www.kspu.ru |- | style='text-align:right'| 146 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Main MESI.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mesi.ru |- | style='text-align:right'| 147 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]'' | [[Файл:The main building of Mari state technical university.jpg|center|128px]] | [[Йошкар-Ола]] | [[:commons:Category:Volga State University of Technology|Volga State University of Technology]] | https://www.volgatech.net/ |- | style='text-align:right'| 148 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Pomor.State.University.JPG|center|128px]] | | | http://www.pomorsu.ru |- | style='text-align:right'| 149 | data-sort-value="1932" | 1932<br/>1919 | ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]'' | | [[Рыбинск]] | | http://www.rgata.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619044350/http://www.rgata.ru/ |date=2008-06-19 }}<br/>http://www.rsatu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119031005/http://rsatu.ru/ |date=2019-01-19 }} |- | style='text-align:right'| 150 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Архангельск]] | | http://www.nsmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 151 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | [[Файл:СГУПС.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State Transport University|Siberian State Transport University]] | http://www.stu.ru/ |- | style='text-align:right'| 152 | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Bgpu-1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | https://www.altspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104173825/https://www.altspu.ru/ |date=2018-11-04 }} |- | style='text-align:right'| 153 | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]'' | [[Файл:Siberian Geosystems University.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | | https://sgugit.ru/ |- | style='text-align:right'| 154 | data-sort-value="1934" | 1934-12-05 | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | [[Файл:Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет f016.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]]<br/>[[Чиләбенең Үзәк районы]]<br/>''[[:d:Q19916281|Чиләбе шәһәр округы]]''<br/>[[Чиләбе өлкәсе]] | [[:commons:Category:South Ural State Humanitarian-Pedagogical University|South Ural State Humanitarian-Pedagogical University]] | http://www.cspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 155 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Armyansky 13,13-1 Aug 2009 01.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.znui.ru |- | style='text-align:right'| 156 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Курский Государственный Университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:Kursk State University|Kursk State University]] | http://www.kursk-uni.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121115211/http://www.kursk-uni.ru/ |date=2007-01-21 }} |- | style='text-align:right'| 157 | data-sort-value="1934" | 1934-05-09 | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:ИрГСХА.JPG|center|128px]] | [[Иркутск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q1653084|Иркутский районы]]''<br/>''[[:d:Q4300782|Молодёжное авыл җирлеге]]''<br/>''[[:d:Q4300797|Молодёжный бистәсе]]'' | [[:commons:Category:Irkutsk State Agrarian University|Irkutsk State Agrarian University]] | https://irsau.ru/ |- | style='text-align:right'| 158 | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Medical University|Volgograd State Medical University]] | http://www.volgmed.ru/ |- | style='text-align:right'| 159 | data-sort-value="1935" | 1935-11-14 | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | [[Файл:НГАУ 160.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Agrarian University|Novosibirsk State Agrarian University]] | https://edubiotech.ru/ |- | style='text-align:right'| 160 | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Novosibirsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск өлкәсе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>''[[:d:Q16715469|Үзәк округ]]''<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Novosibirsk State Medical University|Novosibirsk State Medical University]] | https://en.ngmu.ru/<br/>https://ngmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 161 | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | | [[Новосибирск]] | | http://www.nspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 162 | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:極東国立交通大学.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[:commons:Category:Far Eastern State Transport University|Far Eastern State Transport University]] | http://en.dvgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511215341/http://en.dvgups.ru/ |date=2020-05-11 }}<br/>https://www.dvgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 163 | data-sort-value="1937" | 1937-09-13 | [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]] | [[Файл:Нижегородский государственный лингвистический университет.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Нижгарның Нижгар районы]]<br/>''[[:d:Q23898959|Түбән Новгород шәһәр округы]]''<br/>[[Түбән Новгород өлкәсе]] | [[:commons:Category:N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod|N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod]] | http://www.lunn.ru/ |- | style='text-align:right'| 164 | data-sort-value="1937" | 1937<br/>1938 | ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Ставрополь]] | | http://stavmed.com/<br/>http://www.stgmu.ru |- | style='text-align:right'| 165 | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q110936726|Orsk Pedagogical Institute]]'' | | [[Орски|Ыр]] | | |- | style='text-align:right'| 166 | data-sort-value="1938" | 1938-02-07 | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | [[Файл:Chechen university 1946.jpg|center|128px]] | [[Грозный]]<br/>''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''<br/>''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''<br/>[[Чечня]] | [[:commons:Category:Chechen State University|Chechen State University]] | http://www.chesu.ru |- | style='text-align:right'| 167 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]'' | [[Файл:ЗабГГПУ.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://www.zabspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 168 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Tula pedagogia universitato.JPG|center|128px]] | [[Тула]] | [[:commons:Category:Tula Pedagogical State University|Tula Pedagogical State University]] | http://tsput.ru/ |- | style='text-align:right'| 169 | data-sort-value="1938" | 1938<br/>1995 | ''[[:d:Q4516673|Байкал арты дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Zabaikalie State University.jpg|center|128px]] | [[Чита]] | | http://zabgu.ru |- | style='text-align:right'| 170 | data-sort-value="1939" | 1939-04-16<br/>1994 | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Катанов памятник.jpg|center|128px]] | [[Абакан]] | [[:commons:Category:Khakas State University|Khakas State University]] | http://www.khsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 171 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q4174759|Иван Алексеевич Бунин исемендәге Елец дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Елецкий государственный университет имени И. А. Бунина. Главный корпус.jpg|center|128px]] | [[Елец]] | | http://www.elsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 172 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Lermontovskiy, Pyatigorsk, Stavropolskiy kray, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Биштау]] | | http://www.pglu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206114505/http://pglu.ru/ |date=2020-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 173 | data-sort-value="1940" | 1940-05-07 | ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]'' | | [[Орехово-Зуево]] | | http://www.ggtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 174 | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:УрГАУ 2019.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural State Agrarian University|Ural State Agrarian University]] | http://www.urgau.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806041144/https://urgau.ru/ |date=2025-08-06 }} |- | style='text-align:right'| 175 | data-sort-value="1941" | 1941 | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | [[Файл:Главное здание ГУАП.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation|Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation]] | http://www.guap.ru |- | style='text-align:right'| 176 | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Astu barnaul autumn 2008.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Technical University|Altai State Technical University]] | http://astu.secna.ru/ |- | style='text-align:right'| 177 | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)|Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)]] | https://krasgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 178 | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q30257472|Камчатка дәүләт техник университеты]]'' | | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://kamchatgtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 179 | data-sort-value="1943" | 1943-12-03 | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:АГАУ, гланый корпус.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Agrarian University|Altai State Agrarian University]] | http://www.asau.ru |- | style='text-align:right'| 180 | data-sort-value="1943" | 1943-07-03 | [[Пенза дәүләт университеты]] | [[Файл:Penza State University building 1.jpg|center|128px]] | [[Пенза өлкәсе]]<br/>[[Пенза]]<br/>''[[:d:Q19910489|Ленинский районы]]'' | [[:commons:Category:Penza State University|Penza State University]] | http://www.pnzgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 181 | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Rgsu.JPG|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov State University of Civil Engineering|Rostov State University of Civil Engineering]] | http://www.rgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 182 | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q4475180|Сембер ил җир үнивиристите]]'' | [[Файл:Новый Венец, 1.jpg|center|128px]] | [[Сембер]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk Agricultural Academy|Ulyanovsk Agricultural Academy]] | http://www.ugsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 183 | data-sort-value="1944" | 1944-10-14<br/>1944 | ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский гуманитарный университет 3 корпус.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mosgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 184 | data-sort-value="1944" | 1944-10-14 | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Файл:MGIMO-University-main building.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow State Institute of International Relations|Moscow State Institute of International Relations]] | http://www.mgimo.ru/<br/>https://english.mgimo.ru/ |- | style='text-align:right'| 185 | data-sort-value="1944" | 1944-07-17<br/>1944 | ''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Волгоградский государственный аграрный университет.JPG|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State Agricultural University|Volgograd State Agricultural University]] | http://www.volgau.com |- | style='text-align:right'| 186 | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Medical University|South Ural State Medical University]] | http://www.chelsma.ru/ |- | style='text-align:right'| 187 | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Yaroslavl Pochtovaya Street 001.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | https://ysmu.ru |- | style='text-align:right'| 188 | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЯГТУ.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | [[:commons:Category:Yaroslavl State Technical University|Yaroslavl State Technical University]] | http://www.ystu.ru |- | style='text-align:right'| 189 | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Kaluga 2013 Lunacharskogo 2 north 02 1TM.jpg|center|128px]] | [[Калуга]] | [[:commons:Category:Kaluga State University|Kaluga State University]] | https://tksu.ru/ |- | style='text-align:right'| 190 | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q61931372|Кырым мәдәният, сәнгать һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:КУКИиТ (2013, 1).jpg|center|128px]] | [[Акмәсҗит]] | | https://kukiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 191 | data-sort-value="1949" | 1949-01-05 | [[Сахалин дәүләт университеты]] | [[Файл:SakhGU 1.JPG|center|128px]] | [[Сахалин өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145648|Южно-Сахалинск шәһәр округы]]''<br/>[[Южно-Сахалинск]] | [[:commons:Category:Sakhalin State University|Sakhalin State University]] | http://sakhgu.ru |- | style='text-align:right'| 192 | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Г.Благовещенск,Амурская область,ул.Политехническая,86.Благовещенская духовная семинария. Построена в 1885г..JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | | https://www.dalgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 193 | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус ЛГПУ.JPG|center|128px]] | [[Липецк]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Pedagogical University|Lipetsk State Pedagogical University]] | http://lspu.lipetsk.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202041553/http://www.lspu.lipetsk.ru/ |date=2010-02-02 }} |- | style='text-align:right'| 194 | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:Acriculture university (Ryazan).JPG|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Agrotechnological University|Ryazan State Agrotechnological University]] | http://www.rgatu.ru |- | style='text-align:right'| 195 | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:KuzSTU.jpg|center|128px]] | [[Кемерово]] | | http://www.kuzstu.ru |- | style='text-align:right'| 196 | data-sort-value="1950" | 1950-04-27 | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | | [[Омск]]<br/>[[Киров административ округы (Омск)|Киров административ округы]]<br/>[[Омск өлкәсе]] | | http://www.sibsport.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305041329/https://sibsport.ru/ |date=2025-03-05 }} |- | style='text-align:right'| 197 | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]'' | [[Файл:СНТУ. Учебный корпус. Студгородок..JPG|center|128px]] | [[Акъяр]] | | http://sevsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111022218/https://www.sevsu.ru/ |date=2024-11-11 }} |- | style='text-align:right'| 198 | data-sort-value="1951" | 1951<br/>1930 | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Центральный вход в ВолгГАСУ. Корпус Б.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering|Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering]] | http://www.vgasu.ru/eng/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723054447/http://www.vgasu.ru/eng/ |date=2011-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 199 | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]'' | [[Файл:SholokhovMoscowStateUniversity2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Sholokhov Moscow State University for Humanities|Sholokhov Moscow State University for Humanities]] | http://www.mggu-sh.ru |- | style='text-align:right'| 200 | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]'' | [[Файл:Памятник Попову .jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan State Radio Engineering University|Ryazan State Radio Engineering University]] | http://www.rsreu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816223647/http://www.rsreu.ru/ |date=2009-08-16 }} |- | style='text-align:right'| 201 | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://pgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 202 | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[Файл:Tomsk-State-University-of-Architecture-and-Building.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Architecture and Building|Tomsk State University of Architecture and Building]] | http://www.tsuab.ru |- | style='text-align:right'| 203 | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | [[Файл:Mgus-rgutis.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rguts.ru/ |- | style='text-align:right'| 204 | data-sort-value="1952" | 1952-02-22 | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Izhevsk State Technical University main building.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Октябрь районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Technical University|Izhevsk State Technical University]] | http://inter.istu.ru/<br/>https://istu.ru/ |- | style='text-align:right'| 205 | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 206 | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Торговый дом Гадалова И. Г.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Agrarian University|Krasnoyarsk State Agrarian University]] | http://www.kgau.ru/ |- | style='text-align:right'| 207 | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:МГУТУ главное здание.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State University of Technology and Management|Moscow State University of Technology and Management]] | https://www.mgutm.ru/ |- | style='text-align:right'| 208 | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Сибирский государственный университет телекоммуникаций и информатики 01.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian State University of Telecommunications and Informatics|Siberian State University of Telecommunications and Informatics]] | http://www.sibsutis.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220611044741/https://sibsutis.ru/ |date=2022-06-11 }} |- | style='text-align:right'| 209 | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | [[:commons:Category:Altai State Medical University|Altai State Medical University]] | http://www.asmurussia.com |- | style='text-align:right'| 210 | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Tver State Medical University|Tver State Medical University]] | https://tvgmu.ru |- | style='text-align:right'| 211 | data-sort-value="1955" | 1955-09-14 | [[Ырынбур дәүләт университеты]] | [[Файл:Orenburg State University (October 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4144855|Ырынбур шәһәр округы]]''<br/>[[Ырынбур]]<br/>''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]'' | [[:commons:Category:Orenburg State University|Orenburg State University]] | http://osu.ru/ |- | style='text-align:right'| 212 | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]'' | | [[Кемерово]] | | https://www.kemsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504043907/https://kemsmu.ru/ |date=2025-05-04 }} |- | style='text-align:right'| 213 | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Knastu3.jpg|center|128px]] | [[Амурдагы Комсомольск]] | [[:commons:Category:Komsomolsk-on-Amur State University|Komsomolsk-on-Amur State University]] | https://knastu.ru/ |- | style='text-align:right'| 214 | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]'' | [[Файл:SPbGUGA.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Civil Aviation|Saint Petersburg State University of Civil Aviation]] | https://spbguga.ru/ |- | style='text-align:right'| 215 | data-sort-value="1955" | 1955<br/>1962 | ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]'' | [[Файл:Ulan-Ude 20170625 125822.jpg|center|128px]] | [[Улан-Удэ]] | [[:commons:Category:East Siberia State University of Technology and Management|East Siberia State University of Technology and Management]] | http://esstu.ru/<br/>http://www.esstu.ru |- | style='text-align:right'| 216 | data-sort-value="1956" | 1956-06-23 | [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]] | [[Файл:УрГУПС.jpg|center|128px]] | [[Свердловск өлкәсе]]<br/>[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]<br/>[[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Тимер юл районы|Екатиринбурның Тимер юл районы]] | | http://www.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 217 | data-sort-value="1956" | 1956-10-05 | [[«Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технология университеты]] | [[Файл:Альметьевск. Высшая школа нефти (01).jpg|center|128px]] | [[Әлмәт]]<br/>[[Әлмәт районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Almetyevsk State Technological University «Higher School of Oil»|Almetyevsk State Technological University «Higher School of Oil»]] | https://агту-вшн.рф/ |- | style='text-align:right'| 218 | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk kgtu proc.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Technical University|Krasnoyarsk State Technical University]] | |- | style='text-align:right'| 219 | data-sort-value="1956" | 1956-11-01 | [[Липецк дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Фасад ЛГТУ.jpg|center|128px]] | [[Липецк]]<br/>''[[:d:Q4426443|Советский районы]]''<br/>''[[:d:Q27588357|Липецк шәһәр округы]]''<br/>[[Липецк өлкәсе]] | [[:commons:Category:Lipetsk State Technical University|Lipetsk State Technical University]] | http://www.stu.lipetsk.ru/ |- | style='text-align:right'| 220 | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q4267921|Lugansk State Medical University]]'' | | [[Луганск]]<br/>[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]] | | https://lgmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240820090146/https://lgmu.ru/ |date=2024-08-20 }} |- | style='text-align:right'| 221 | data-sort-value="1956" | 1956-01-04 | ''[[:d:Q4366452|Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университеты]]'' | [[Файл:Поволжский Гос. Университет Телекоммуникации и Информатики - 2011-01-31.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | | https://www.psuti.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307100435/https://www.psuti.ru/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 222 | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q4418318|Себер кулланучылар кооперациясе университеты]]'' | [[Файл:СибУПК 03.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Siberian University of Consumer Cooperatives|Siberian University of Consumer Cooperatives]] | http://www.sibupk.su |- | style='text-align:right'| 223 | data-sort-value="1957" | 1957-09-18 | [[Сембер дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ulstu.jpg|center|128px]] | [[Сембер өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''<br/>[[Сембер]]<br/>[[Сембернең Ленин районы]] | [[:commons:Category:Ulyanovsk State Technical University|Ulyanovsk State Technical University]] | http://ulstu.ru<br/>https://ulstu.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 224 | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q4095958|Братск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Братский государственный университет.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | | http://www.brstu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502160938/http://brstu.ru/ |date=2012-05-02 }}<br/>https://brstu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202034038/https://www.brstu.ru/ |date=2022-02-02 }} |- | style='text-align:right'| 225 | data-sort-value="1957" | 1957-04-05 | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[Файл:ГУК КБГУ новый.jpg|center|128px]] | [[Налчык]]<br/>''[[:d:Q19908781|Нальчик шәһәр округы]]''<br/>[[Кабарда-Балкария]] | [[:commons:Category:Kabardino-Balkarian State University|Kabardino-Balkarian State University]] | https://kbsu.ru |- | style='text-align:right'| 226 | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q13416757|Диңгез буе дәүләт аграр-технологик университет]]'' | [[Файл:Уссурийск, дома на ул Раздольная.jpg|center|128px]] | [[Уссурийск]] | | http://primacad.ru/<br/>http://www.primacad.ru/ |- | style='text-align:right'| 227 | data-sort-value="1958" | 1958-03-29 | [[Тын океан дәүләт университеты]] | [[Файл:Togu entrance.jpg|center|128px]] | [[Хабаровск крае]]<br/>''[[:d:Q27517125|Хабаровск шәһәр округы]]''<br/>[[Хабарау|Хабаровск]]<br/>''[[:d:Q4200937|Индустриальный районы]]'' | [[:commons:Category:Pacific National University|Pacific National University]] | https://togudv.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424085155/http://togudv.ru/en/ |date=2015-04-24 }}<br/>https://togudv.ru/ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>https://togudv.ru/zh/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 228 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Vladivostok State Medical University|Vladivostok State Medical University]] | https://tgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 229 | data-sort-value="1958" | 1958-10-17 | ''[[:d:Q4211795|Витус Беринг исемендәге Камчатка дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Petropavlovsk-Kamchatsky building 01.jpg|center|128px]] | [[Петропавловск-Камчатский]] | | http://www.kamgu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250729161633/http://www.kamgu.ru/ |date=2025-07-29 }} |- | style='text-align:right'| 230 | data-sort-value="1958" | 1958-04-01 | ''[[:d:Q4348484|Пенза дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | | [[Пенза]] | | http://www.pguas.ru/ |- | style='text-align:right'| 231 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Здание губернской земской управы - 3.jpg|center|128px]] | [[Тамбов]] | [[:commons:Category:TGTU main building|TGTU main building]] | https://tstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 232 | data-sort-value="1958" | 1958 | [[Ухта дәүләт техник университеты]] | [[Файл:Ukhta university.JPG|center|128px]] | [[Ухта]]<br/>''[[:d:Q2602523|Ухта шәһәр округы]]''<br/>[[Коми Республикасы]] | [[:commons:Category:Ukhta State Technical University|Ukhta State Technical University]] | https://cn.ugtu.net/<br/>https://en.ugtu.net/<br/>https://fr.ugtu.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624195336/https://fr.ugtu.net/ |date=2025-06-24 }}<br/>https://угту.рф |- | style='text-align:right'| 233 | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Tyumen-TGU.JPG|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Alexander Realschool (Tyumen)|Alexander Realschool (Tyumen)]] | http://www.tsaa.ru |- | style='text-align:right'| 234 | data-sort-value="1959" | 1959-12-30 | ''[[:d:Q4348462|Пенза дәүләт технология университеты]]'' | | | | http://www.penzgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826202952/http://www.penzgtu.ru/ |date=2013-08-26 }} |- | style='text-align:right'| 235 | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[Файл:Rudn-024.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]]<br/>[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]<br/>''[[:d:Q122788|Коньково]]'' | [[:commons:Category:Peoples' Friendship University of Russia|Peoples' Friendship University of Russia]] | http://www.rudn.ru<br/>https://ar.rudn.ru/<br/>https://cn.rudn.ru/<br/>https://eng.rudn.ru/<br/>https://esp.rudn.ru/<br/>https://fr.rudn.ru/ |- | style='text-align:right'| 236 | data-sort-value="1960" | 1960-11-22 | [[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]] | | [[Магадан өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q27588372|Магадан шәһәр округы]]''<br/>[[Магадан]] | | http://www.svgu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129161027/https://www.svgu.ru/ |date=2020-11-29 }} |- | style='text-align:right'| 237 | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Донской государственный аграрный университет.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://www.dongau.ru |- | style='text-align:right'| 238 | data-sort-value="1962" | 1962-06-30 | [[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:EVSMGPI.JPG|center|128px]] | [[Саранск]]<br/>''[[:d:Q19915751|Октябрьский районы]]''<br/>''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''<br/>[[Мордовия]] | [[:commons:Category:Evseviev Mordovian State Pedagogical University|Evseviev Mordovian State Pedagogical University]] | http://mordgpi.ru/ |- | style='text-align:right'| 239 | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | [[Файл:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics.jpg|center|128px]] | [[Тум|Томск]] | [[:commons:Category:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics|Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics]] | http://www.tusur.ru/<br/>http://www.tusur.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 240 | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State University building in December 2006.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State University|Krasnoyarsk State University]] | |- | style='text-align:right'| 241 | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]'' | [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | [[:commons:Category:Tyumen State Medical University|Tyumen State Medical University]] | https://www.tyumsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209011539/https://www.tyumsmu.ru/ |date=2020-12-09 }} |- | style='text-align:right'| 242 | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Юго-Западный государственный университет.jpg|center|128px]] | [[Курск]] | [[:commons:Category:KurskSTU|KurskSTU]] | http://swsu.ru |- | style='text-align:right'| 243 | data-sort-value="1967" | 1967-10-10 | [[Урал дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Ural State University of Economics (Aug 2024) - 2.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]]<br/>[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]<br/>''[[:d:Q19908245|Центр]]''<br/>[[Свердловск өлкәсе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Economics|Ural State University of Economics]] | http://www.usue.ru/ |- | style='text-align:right'| 244 | data-sort-value="1967" | 1967-08-17 | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[Файл:Здание Чебоксарского медицинского техникума.jpg|center|128px]] | [[Чабаксар]] | | http://www.chuvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 245 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | [[Файл:МИРЭА — Российский технологический университет, 2024 год.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MIREA - Russian Technological University|MIREA - Russian Technological University]] | http://www.mirea.ru |- | style='text-align:right'| 246 | data-sort-value="1967" | 1967-01-18 | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[Файл:БГПУ (Уфа).jpg|center|128px]] | [[Уфа]]<br/>[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Akmulla Bashkir State Pedagogical University|Akmulla Bashkir State Pedagogical University]] | http://www.bspu.ru/ |- | style='text-align:right'| 247 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Кампус.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:VSUES|VSUES]] | http://vvsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 248 | data-sort-value="1968" | 1968-07-18 | [[Казан дәүләт энергетика университеты]] | [[Файл:Kazan State Power Engineering University (2023-07-18) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Кәҗә бистәсе]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Power Engineering University|Kazan State Power Engineering University]] | http://www.kgeu.ru/ |- | style='text-align:right'| 249 | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]'' | [[Файл:2023-10-22. Краснодар DSC 7545.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | | https://kgufkst.ru/ |- | style='text-align:right'| 250 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Всероссийский государственный университет юстиции (Ростов-на-Дону).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Law Academy of Ministry of Justice|Russian Law Academy of Ministry of Justice]] | http://rpa-mu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614165858/https://rpa-mu.ru/ |date=2022-06-14 }} |- | style='text-align:right'| 251 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[Файл:Здание филиала Уральского государственного университета физической культуры в Екатеринбурге.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Ural State University of Physical Culture|Ural State University of Physical Culture]] | https://www.uralgufk.ru/ |- | style='text-align:right'| 252 | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]'' | [[Файл:Московский государственный технический университет гражданской авиации (30970622913).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Technical University of Civil Aviation|Moscow State Technical University of Civil Aviation]] | http://www.mstuca.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204140126/http://www.mstuca.ru/ |date=2020-12-04 }} |- | style='text-align:right'| 253 | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[Файл:Строительная академия (Тюмень)-3.jpg|center|128px]] | [[Төмән]] | | http://www.tgasu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014052520/https://www.tgasu.ru/ |date=2024-10-14 }} |- | style='text-align:right'| 254 | data-sort-value="1972" | 1972 | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | [[Файл:УралГАХА.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:University of Architecture and Art (Yekaterinburg)|University of Architecture and Art (Yekaterinburg)]] | http://www.usaaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 255 | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Дагестанский ГТУ.jpg|center|128px]] | [[Махачкала]] | | https://www.dstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 256 | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q4406404|Идел буе дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[Файл:Samara State University of Transport Communications main building.jpg|center|128px]] | [[Самар]] | [[:commons:Category:Samara State University of Transport Communications|Samara State University of Transport Communications]] | http://www.samgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320195750/https://www.samgups.ru/ |date=2020-03-20 }} |- | style='text-align:right'| 257 | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]] | [[Файл:Главный корпус ОмГУ им. Ф.М. Достоевского.jpg|center|128px]] | [[Омск өлкәсе]] | | http://www.omsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618095912/http://www.omsu.ru/ |date=2006-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 258 | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Амурский Государственный университет.JPG|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State University|Amur State University]] | http://www.amursu.ru/ |- | style='text-align:right'| 259 | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]] | [[Файл:Irgups.jpg|center|128px]] | [[Иркутск]] | [[:commons:Category:Irkutsk State Transport University|Irkutsk State Transport University]] | http://www.irgups.ru<br/>https://www.irgups.ru/ |- | style='text-align:right'| 260 | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q4336880|Орёл дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Oryol State Agrarian University - Main building.jpg|center|128px]] | [[Орёл]] | [[:commons:Category:Oryol State Agrarian University|Oryol State Agrarian University]] | http://www.orelsau.ru |- | style='text-align:right'| 261 | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Чиләбе дәүләт университеты]] | [[Файл:Chelyabinsk State University (June 2025) - 0 1.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:Chelyabinsk State University|Chelyabinsk State University]] | http://www.csu.ru/ |- | style='text-align:right'| 262 | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q4081704|Василий Яковлевич Горин исемендәге Белгород дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.bsaa.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117160647/http://www.bsaa.edu.ru/ |date=2014-01-17 }} |- | style='text-align:right'| 263 | data-sort-value="1978" | 1978 | [[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]] | [[Файл:BUPK.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://www.bukep.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208015235/http://bukep.ru/ |date=2014-02-08 }} |- | style='text-align:right'| 264 | data-sort-value="1979" | 1979-09-01 | [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]] | [[Файл:Architecture of Yekaterinburg (July '22) - 9.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбурның Орджоникидзе районы|Екатиринбурның Орҗоникидзе районы]] | [[:commons:Category:Russian State Vocational Pedagogical University|Russian State Vocational Pedagogical University]] | http://www.rsvpu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506083435/http://www.rsvpu.ru/ |date=2012-05-06 }} |- | style='text-align:right'| 265 | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q4097525|Брянск дәүләт аграр университеты]]'' | [[Файл:Bgau-2015.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | | http://www.bgsha.com/ |- | style='text-align:right'| 266 | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Волгоград дәүләт университеты]] | [[Файл:Volgograd State University 003.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd State University|Volgograd State University]] | http://www.volsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 267 | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q4366451|Идел буе дәүләт сервис университеты]]'' | [[Файл:Пвгус.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:Volga Region State University of Service|Volga Region State University of Service]] | http://www.tolgas.ru/vrsus/university/ |- | style='text-align:right'| 268 | data-sort-value="1981" | 1981-06-25 | ''[[:d:Q28656901|Валерий Мухамедович Коков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт аграр университеты]]'' | | [[Налчык]] | | http://www.kbgau.ru |- | style='text-align:right'| 269 | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q4446468|Соргыт дәүләт педагогика университеты]]'' | | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State Pedagogical University|Surgut State Pedagogical University]] | http://www.surgpu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618011544/http://www.surgpu.ru/ |date=2016-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 270 | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус НВГУ.jpg|center|128px]] | [[Түбән Варта]] | [[:commons:Category:Nizhnevartovsk State University|Nizhnevartovsk State University]] | https://nvsu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 271 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q4325440|Андрей Дмитриевич Крячков исемендәге Новосибирск дәүләт архитектура, дизайн һәм сәнгатьләр университеты]]'' | [[Файл:Здание госучреждений, Новосибирск.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]]<br/>[[Новосибирскиның Үзәк районы]] | | http://nsuada.ru/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240725075008/https://nsuada.ru/en/ |date=2024-07-25 }} |- | style='text-align:right'| 272 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q4377625|Шолом-Алейхем исемендәге Амур буе дәүләт университеты]]'' | [[Файл:ПГУ им. Шолом-Алейхема.jpg|center|128px]] | [[Яһүд автономияле өлкәсе]] | | http://pgusa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422152930/http://pgusa.ru/ |date=2012-04-22 }} |- | style='text-align:right'| 273 | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q1084099|Санкт-Петербург христиан университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.spbcu.ru/ |- | style='text-align:right'| 274 | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q4152027|Гуманитар университет]]'' | [[Файл:Гуманитарный университет(зимой).jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Humanitarian University|Humanitarian University]] | http://www.gu-ural.ru/ |- | style='text-align:right'| 275 | data-sort-value="1990" | 1990-12-27 | ''[[:d:Q4407744|Санкт-Петербург идарә технологияләре һәм икътисад университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbume.ru/ |- | style='text-align:right'| 276 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]'' | [[Файл:IUM Building.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://ium.mccme.ru/ |- | style='text-align:right'| 277 | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Файл:RGGU facade (Nikolskaya) 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian State University for the Humanities|Russian State University for the Humanities]] | https://www.rsuh.ru/ |- | style='text-align:right'| 278 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4153929|Дагстан дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | | [[Махачкала]] | | https://dgunh.ru/ |- | style='text-align:right'| 279 | data-sort-value="1991" | 1991-09-14 | ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского международного университета со стороны Ленинградского шоссе.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:International University in Moscow|International University in Moscow]] | https://mi.university/ |- | style='text-align:right'| 280 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]'' | [[Файл:Московский епархиальный дом 7 апреля 2025 года (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:St. Tikhon Orthodox University|St. Tikhon Orthodox University]] | http://pstgu.ru/ |- | style='text-align:right'| 281 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]'' | [[Файл:РосНОУ 20220810 102124.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.rosnou.ru/ |- | style='text-align:right'| 282 | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Pushkin Leningrad State University|Pushkin Leningrad State University]] | https://www.lengu.ru |- | style='text-align:right'| 283 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Gasu a 1.jpg|center|128px]] | [[Таулы Алтай]] | | http://www.gasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 284 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4288333|Халыкара Көнчыгыш Европа университеты]]'' | [[Файл:IEEU building in Izhevsk.jpg|center|128px]] | [[Ижау]] | [[:commons:Category:International East-European University|International East-European University]] | http://www.mveu.ru/ |- | style='text-align:right'| 285 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]'' | [[Файл:Eggs. Russian Orthodox University. University Administration. 2013-06-03, Moscow.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Orthodox University|Russian Orthodox University]] | http://rpu-rf.ru/ |- | style='text-align:right'| 286 | data-sort-value="1993" | 1993-05-26 | ''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Главный корпус Сургутского Государственного Университета.jpg|center|128px]] | [[Соргыт]] | [[:commons:Category:Surgut State University|Surgut State University]] | http://www.surgu.ru |- | style='text-align:right'| 287 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q30257746|Сергей Юльевич Витте исемендәге Мәскәү университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muiv.ru/ |- | style='text-align:right'| 288 | data-sort-value="1994" | 1994-05-31<br/>1918-02-24 | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | [[Файл:Agraruni Omsk.JPG|center|128px]] | [[Омск]]<br/>[[Омск өлкәсе]]<br/>[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]] | [[:commons:Category:Omsk State Agrarian University|Omsk State Agrarian University]] | http://www.omgau.ru |- | style='text-align:right'| 289 | data-sort-value="1994" | 1994<br/>1994-11-28 | ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]'' | [[Файл:LogoEU 07 rus center.png|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:European University at Saint Petersburg|European University at Saint Petersburg]] | http://www.eu.spb.ru |- | style='text-align:right'| 290 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Университет Дубна.jpg|center|128px]] | [[Дубна]] | [[:commons:Category:Dubna University|Dubna University]] | https://www.uni-dubna.ru/ |- | style='text-align:right'| 291 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | [[Файл:Moscow, Maronovsky 26 May 2010 02.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:State Academic University for the Humanities|State Academic University for the Humanities]] | https://gaugn.ru/<br/>https://gaugn.ru/en-us/ |- | style='text-align:right'| 292 | data-sort-value="1994" | 1994 | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | [[Файл:Дом Манакова.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | | http://www.киу.рф |- | style='text-align:right'| 293 | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Тыва дәүләт университеты]] | [[Файл:TuvSU.jpg|center|128px]] | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | [[:commons:Category:Tuvan State University|Tuvan State University]] | http://tuvsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115105045/http://tuvsu.ru/ |date=2014-01-15 }} |- | style='text-align:right'| 294 | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Курган дәүләт университеты]] | [[Файл:Okn-117-1.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | [[:commons:Category:Kurgan State University|Kurgan State University]] | http://www.kgsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 295 | data-sort-value="1995" | 1995-03-01 | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]'' | [[Файл:Представительский корпус МГПУ на улице Садовая-Самотёчная, д. 8. У входа.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mgpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 296 | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q4304319|«Синергия» Мәскәү финанс-сәнәгый университеты]]'' | [[Файл:Elpendaĵo de la Universitato Sinergia.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Synergy University|Synergy University]] | http://synergy.ru/ |- | style='text-align:right'| 297 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q4146807|Гатчина дәүләт университеты]]'' | | | | http://www.gief.ru/ |- | style='text-align:right'| 298 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://mgppu.ru |- | style='text-align:right'| 299 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q123422536|Евразия икътисади җәмгыятенең Парламентара Ассамблеясе каршысындагы университет]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://miep.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 300 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q134732210|Идарә һәм инновацион технологияләр университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://uuait.ru/ |- | style='text-align:right'| 301 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q7090782|Себер юридик университеты]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:The Omsk Law Institute|The Omsk Law Institute]] | https://siblu.ru/ |- | style='text-align:right'| 302 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.raj.ru |- | style='text-align:right'| 303 | data-sort-value="1999" | 1999 | ''[[:d:Q30257684|Institute of World Civilizations]]'' | | [[Мәскәү]]<br/>''[[:d:Q2704875|Yakimanka District]]'' | [[:commons:Category:Leninsky Prospekt, 1|Leninsky Prospekt, 1]] | https://uwc-z.ru/ |- | style='text-align:right'| 304 | data-sort-value="2001" | 2001 | ''[[:d:Q4533707|Югра дәүләт университеты]]'' | [[Файл:Ugrasu glavnii korpus.JPG|center|128px]] | [[Ханты-Мансийск]] | [[:commons:Category:Yugra State University|Yugra State University]] | https://www.ugrasu.ru/ |- | style='text-align:right'| 305 | data-sort-value="2003" | 2003 | ''[[:d:Q1987532|Заокский адвентист университеты]]'' | [[Файл:Zaokskiy, Tulskaya oblast', Russia, 301000 - panoramio (6).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Zaoksky Adventist University|Zaoksky Adventist University]] | http://www.zau.ru/ |- | style='text-align:right'| 306 | data-sort-value="2009" | 2009-10-21 | ''[[:d:Q4398096|Россия халыкара олимпик университеты]]'' | [[Файл:RussianInternationalOlympicUniversity1.JPG|center|128px]] | [[Сочи]] | [[:commons:Category:Russian International Olympic University|Russian International Olympic University]] | http://olympicuniversity.ru |- | style='text-align:right'| 307 | data-sort-value="2009" | 2009 | ''[[:d:Q97119369|Россия ислам университеты (Грозный)]]'' | [[Файл:Russian Islamic University 17.jpg|center|128px]] | [[Грозный]] | [[:commons:Category:Russian Islamic university Grozny|Russian Islamic university Grozny]] | http://риу-грозный.рф/ |- | style='text-align:right'| 308 | data-sort-value="2011" | 2011-10-12 | [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]] | [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mechnikov North-West State Medical University|Mechnikov North-West State Medical University]] | https://www.szgmu.ru/ |- | style='text-align:right'| 309 | data-sort-value="2012" | 2012-12-29<br/>1930 | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[Файл:Санкт-Петербургский государственный экономический университет.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Economics|Saint Petersburg State University of Economics]] | http://www.unecon.ru/<br/>https://cn.unecon.ru/<br/>https://en.unecon.ru/ |- | style='text-align:right'| 310 | data-sort-value="2012" | 2012 | [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]] | [[Файл:Главное здание Университета Иннополис.JPG|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Иннополис]] | [[:commons:Category:Innopolis University|Innopolis University]] | https://innopolis.university/ |- | style='text-align:right'| 311 | data-sort-value="2012" | 2012 | ''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]'' | [[Файл:СПбГУВК.JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Admiral Makarov State Maritime Academy|Admiral Makarov State Maritime Academy]] | https://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 312 | data-sort-value="2012" | 2012-11-28 | ''[[:d:Q56173858|Иваново дәүләт политехника университеты]]'' | [[Файл:Ivgpuofficialphoto.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo State Politechnic University|Ivanovo State Politechnic University]] | http://www.ivgpu.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307073714/https://www.ivgpu.com/ |date=2025-03-07 }} |- | style='text-align:right'| 313 | data-sort-value="2013" | 2013-10-24 | ''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]'' | [[Файл:VSTU Vologda Rektorat.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | https://vogu35.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210193342/https://vogu35.ru/ |date=2023-12-10 }} |- | style='text-align:right'| 314 | data-sort-value="2013" | 2013 | ''[[:d:Q28051107|Урал тау-металлургия компаниясе техник университеты]]'' | [[Файл:UMMC University (September 2024).jpg|center|128px]] | [[Югары Пышма шәһәр округы|Югары Пышма шәһәр бүлгесе]] | [[:commons:Category:Technical University of UMMC|Technical University of UMMC]] | http://tu-ugmk.com/<br/>https://eduugmk.com/ |- | style='text-align:right'| 315 | data-sort-value="2015" | 2015-01-28 | ''[[:d:Q123501729|Донбасс дәүләт юстиция университеты]]'' | [[Файл:Евгений Забарчук посетил Донбасский государственный университет юстиции.jpg|center|128px]] | [[Донецк]] | [[:commons:Category:Donbass State University of Justice|Donbass State University of Justice]] | https://donbassla.ru/ |- | style='text-align:right'| 316 | data-sort-value="2019" | 2019-07-01 | ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]'' | | [[Сочи]] | | https://siriusuniversity.ru/ |- | style='text-align:right'| 317 | data-sort-value="2021" | 2021-02 | ''[[:d:Q121767764|Евразия халыкара университеты]]'' | | | | https://evrazuniversitet.com/ |- | style='text-align:right'| 318 | data-sort-value="2022" | 2022 | [[Уфа фән һәм технологияләр университеты]] | [[Файл:Bashkir State University at night.jpg|center|128px]] | [[Уфаның Киров районы|Киров районы]]<br/>[[Уфа]]<br/>[[Башкортстан]] | [[:commons:Category:Ufa University of Science and Technology|Ufa University of Science and Technology]] | https://uust.ru |- | style='text-align:right'| 319 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q140812516|Центральный университет]]'' | | | | https://cu.ru/ |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | [[Файл:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Shchetinkin Street 33, Novosibirsk|Shchetinkin Street 33, Novosibirsk]] | http://www.ssuwt.ru |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q4537262|Арктика дәүләт агротехнология университеты]]'' | [[Файл:Нуурал.JPG|center|128px]] | [[Якутия]]<br/>[[Якутск]] | | http://www.agatu.ru/ |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q4761983|Ангарск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Ангарская государственная техническая академия.jpg|center|128px]] | [[Ангарск]] | | http://angtu.ru |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q28666930|Мәгарифне үстерү корпоратив университеты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://kuro-mo.ru/ |- | style='text-align:right'| 324 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 325 | | ''[[:d:Q138662733|Central University]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://cu.ru/ |- | style='text-align:right'| 326 | | ''[[:d:Q138795760|Железногорский филиал СибГАУ]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University|Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University]] | |- | style='text-align:right'| 327 | | ''[[:d:Q138795792|Железногорский филиал КГПУ им. Астафьева]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 07.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University|Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University]] | |- | style='text-align:right'| 328 | | ''[[:d:Q138795807|филиал СФУ в Железногорске]]'' | [[Файл:Zheleznogorsk 53.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University|Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University]] | |} {{Wikidata list end}} == Академияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q162633 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1721" | 1721 | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[Файл:St. Petersburg academy.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Theological Academy|Saint Petersburg Theological Academy]] | https://spbda.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1773" | 1773 | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | [[Файл:Московская академия хореографии, октябрь 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]'' | | https://balletacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1808" | 1808 | ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]'' | [[Файл:Черниговская 5 01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]] | [[:commons:Category:Chernigovskaya Street, 5|Chernigovskaya Street, 5]] | http://www.spbgavm.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118031032/https://spbgavm.ru/ |date=2021-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1865" | 1865 | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Timiryazev Academy of Agriculture|Timiryazev Academy of Agriculture]] | http://www.timacad.ru |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1876" | 1876-01-09 | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | [[Файл:Art and Industry Academy SPB 02.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Art and Industry Academy Stieglitz|Art and Industry Academy Stieglitz]] | http://ghpa.ru |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1885" | 1885-05-21 | ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]'' | [[Файл:Post Card Giduv.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies|St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies]] | http://spbmapo.ru |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1911" | 1911 | ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]'' | [[Файл:Главный корпус Вологодской ГМХА им. Н.В. Верещагина.jpg|center|128px]] | [[Вологда]] | | http://molochnoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]'' | | [[Пермь]] | | http://www.pfa.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.atiso.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1919" | 1919 | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | [[Мәскәү]] | | http://www.mgavm.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | [[Самар]] | | http://www.ssaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1920" | 1920-04-22 | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Kazan State Medical Academy building (2024-05-18) 07.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]<br/>[[Татарстан]] | [[:commons:Category:Kazan State Medical Academy|Kazan State Medical Academy]] | https://kgma.info/ |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1921" | 1921 | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[Файл:RAGS-Moscow2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration|Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]] | https://www.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1927" | 1927 | ''[[:d:Q4059246|Мәгариф хезмәткәрләренең квалификацияләрен арттыру һәм яңа һөнәр үзләштерү академиясе]]'' | | | | http://www.apkpro.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1929" | 1929-11-26 | ''[[:d:Q103920592|Волгоград дәүләт өстәмә профессиональ белем алу академиясе]]'' | | [[Волгоград]] | | https://vgapkro.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]] | [[Иваново]] | | http://www.isma.ivanovo.ru/ |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4196594|Иваново дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Ивановская Государственная Сельскохозяйственная Академия - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Иваново]] | [[:commons:Category:Ivanovo state agricultural academy|Ivanovo state agricultural academy]] | http://www.ivgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4318621|Нижгар ил авыл хуҗалыгы әкәдимиясе]]'' | [[Файл:Nizhny Novgorod State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Идел буе федераль округы]] | | http://nnsaa.ru/<br/>https://nnsaa.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1930" | 1930-12-01 | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian Medical Academy of Postgraduate Education|Russian Medical Academy of Postgraduate Education]] | http://rmapo.ru |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[Файл:VAVT entrance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''<br/>''[[:d:Q4473718|Пудовикин урамы]]''<br/>[[Мәскәү]] | | http://vavt.ru<br/>http://www.vavt.ru/ |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1931" | 1931-04-20 | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | [[Файл:СГЮА корпус 3.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov State Law Academy|Saratov State Law Academy]] | http://www.sgap.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203145041/http://www.sgap.ru/ |date=2010-12-03 }} |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.academygps.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811084157/https://academygps.ru/ |date=2025-08-11 }} |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]] | [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]] | [[:commons:Category:Izhevsk State Medical Academy|Izhevsk State Medical Academy]] | http://www.igma.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q4326202|Новочеркасск дәүләт мелиорация академиясе]]'' | [[Файл:Novocherkassk State Academy of Melioration.jpg|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | [[:commons:Category:Novocherkassk State Reclamation Academy|Novocherkassk State Reclamation Academy]] | http://www.ngma.su/ |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[Файл:Diplomatic academy of Russia (Ostozhenka 53).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Diplomatic academy of Russia|Diplomatic academy of Russia]] | http://www.dipacademy.ru/ |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]'' | [[Файл:Академия ФСИН России.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia|Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia]] | http://apu.fsin.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230720150820/https://apu.fsin.su/ |date=2023-07-20 }} |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1941" | 1941 | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Faculty of Agronomy building Kurgan State Agricultural Academy.jpg|center|128px]] | [[Курган]] | | http://www.ksaa.zaural.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618135829/https://www.ksaa.zaural.ru/ |date=2022-06-18 }} |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg State Medical University|Orenburg State Medical University]] | http://orgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1947" | 1947-04-05 | ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:Moscow 05-2012 Prechistenka 05.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | https://rah.ru/ |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]] | [[Благовещенск]] | [[:commons:Category:Amur State Medical Academy|Amur State Medical Academy]] | https://www.amursma.ru/ |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1957" | 1957-12-12 | ''[[:d:Q17317911|Великие Луки дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Velikiye Luki, Pskov Oblast, Russia - panoramio - Sergey Semakov.jpg|center|128px]] | [[Бөек Луки|Великие-Луки]] | | https://www.vgsa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250526185906/https://www.vgsa.ru/ |date=2025-05-26 }} |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1966" | 1966-04-30 | ''[[:d:Q4076897|Балтыйк дәүләт сәнәгый балык тоту флоты академиясе]]'' | [[Файл:BFFSA.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | | http://bgarf.ru/ |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]'' | [[Файл:Volgograd MIA Academy 2021.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs|Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs]] | http://va-mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1969" | 1969-04-20 | ''[[:d:Q4397980|Россия халыкара туризм академиясе]]'' | | [[Химки]] | | https://www.rmat.ru/ |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[Файл:Smolensk, Bolshaya Sovetskaya street 10 - 2.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Agricultural Academy|Smolensk State Agricultural Academy]] | https://sgsha.ru/ |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]'' | [[Файл:Krasnoyarsk State Academy of Music and Theatre.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Institute of Arts|Krasnoyarsk State Institute of Arts]] | http://kgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q4397933|Россия рәсем, һәйкәл һәм архитектура академиясе]]'' | [[Файл:Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.glazunov-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]'' | [[Файл:015. St. Petersburg. The building of the Petrograd Provincial Credit Society.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://rhga.ru |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | [[Файл:БАГСУ.jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | | http://www.bagsurb.ru/ |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4146946|Россия дәүләт махсуслаштырылган сәнгатьләр академиясе]]'' | [[Файл:GSII.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2358875|Дорогомилово]]'' | [[:commons:Category:Russian State Specialized Academy of Arts|Russian State Specialized Academy of Arts]] | http://rgsai.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q4059230|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Ватандашларны саклау академиясе]]'' | [[Файл:АГЗ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.new-site.amchs.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026092306/http://new-site.amchs.ru/ |date=2017-10-26 }} |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q4288141|Халыкара бизнес һәм яңа технологияләр академиясе]]'' | [[Файл:MUBiNT.jpg|center|128px]] | [[Ярославль]] | | https://mubint.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q24251387|Көнчыгыш икътисади-юридик гуманитар академия]]'' | [[Файл:VEGU glav korp.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy|VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy]] | http://vegu.ru |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q29049038|Россия таможня академиясе]]'' | [[Файл:Russian Customs Academy.jpg|center|128px]] | [[Люберцы]] | [[:commons:Category:Russian Customs Academy|Russian Customs Academy]] | http://rta.customs.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002224528/http://rta.customs.ru/ |date=2008-10-02 }} |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1994" | 1994<br/>1999 | ''[[:d:Q52846168|Ханты-Манси дәүләт медицина академиясе]]'' | | [[Ханты-Мансийск]] | | http://hmgma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722193717/https://hmgma.ru/ |date=2022-07-22 }} |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="2008" | 2008 | ''[[:d:Q133717678|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгыннан саклану хезмәтенең Себер янгыннар һәм бәла-казалардан саклау академиясе]]'' | [[Файл:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk 03.jpg|center|128px]] | [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]] | [[:commons:Category:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk|Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk]] | https://sibpsa.ru/ |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="2013" | 2013-10-14 | ''[[:d:Q4366453|Мәскәү митрополиты Изге Алексий исемендәге Идел буе мәгариф һәм сәнгать академиясе]]'' | [[Файл:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region 20210407 02.jpg|center|128px]] | [[Тольятти]] | [[:commons:Category:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region|St. Alexius Orthodox Institute of Volga region]] | https://pravinst.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="2017" | 2017-09-04 | [[Болгар ислам академиясе]] | [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]]<br/>[[Спас районы]]<br/>[[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]] | https://bolgar.academy |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]'' | [[Файл:ВГИФК Вход.jpg|center|128px]] | [[Воронеж]] | | http://www.vgifk.ru |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4303889|Россия транспорт университетының Су транспорты академиясе]]'' | [[Файл:Основной учебный корпус МГАВТ.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://msawt.com |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q16694405|Константин Дмитриевич Ушинский исемендәге Санкт-Петербург диплом арты педагогик белем алу академиясе]]'' | [[Файл:Доходный дом Коммерческого училища на ул. Ломоносова 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://spbappo.ru |} {{Wikidata list end}} == Консерваторияләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q184644 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1862" | 1862-09-20 | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Saint Petersburg Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg Conservatory|Saint Petersburg Conservatory]] | https://www.conservatory.ru/ |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1866" | 1866-09-01 | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]'' | [[:commons:Category:Moscow Conservatory|Moscow Conservatory]] | http://www.mosconsv.ru/en/default.aspx |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1895" | 1895 | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Gnessin Russian Academy of Music|Gnessin Russian Academy of Music]] | http://gnesin-academy.ru/ |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1910" | 1910 | ''[[:d:Q3912936|П. И. Чайковский исемендәге Акмәчет музыка укуханәсе]]'' | [[Файл:Simferopol - music school.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Naberezhna St., 31 (Simferopol)|Naberezhna St., 31 (Simferopol)]] | http://smuimpich.crimea.com/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1912" | 1912 | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Konserv saratov.JPG|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Saratov Conservatory|Saratov Conservatory]] | http://www.sarcons.ru |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q4122984|Павел Алексеевич Серебряков исемендәге Волгоград дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Volgograd Municipal Institute of Arts 001.jpg|center|128px]] | [[Волгоградның Үзәк районы]] | [[:commons:Category:Volgograd Municipal Institute of Arts|Volgograd Municipal Institute of Arts]] | http://www.serebryakovka.ru/ |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:UralSC.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Lenina Avenue 26, Yekaterinburg|Lenina Avenue 26, Yekaterinburg]] | http://www.uralconsv.org/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]] | [[:commons:Category:Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov|Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov]] | https://new.kazancons.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q4318618|Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire|Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire]] | http://nnovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Novosibirsk Conservatory.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk Conservatory|Novosibirsk Conservatory]] | http://www.nsglinka.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1967" | 1967-07-01 | ''[[:d:Q4361450|А. К. Глазунов исемендәге Петрозаводск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Петрозаводск, консерватория, вид 1.jpg|center|128px]] | [[Петрозаводск]] | [[:commons:Category:Petrozavodsk Conservatory|Petrozavodsk Conservatory]] | http://glazunovcons.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q4398462|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Sergei Rachmaninoff conservatory Rostov-on-Don.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov state conservatory|Rostov state conservatory]] | http://www.rostcons.ru |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]] | [[Файл:Астраханская консерватория.jpg|center|128px]] | [[Әстерхан]] | [[:commons:Category:Astrakhan Conservatory|Astrakhan Conservatory]] | http://astracons.ru |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4274090|Михаил Иванович Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясе]]'' | [[Файл:Магнитогорская государственная консерватория имени Глинки.jpg|center|128px]] | [[Магнитогорск]] | | http://www.magkmusic.com/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206181255/http://magkmusic.com/en |date=2022-02-06 }} |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} == Югары хәрби уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q917182 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1701" | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1712" | 1712-01-16 | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[Файл:Zhdanovskaya Street SPB 3.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mozhaisky Military Space Academy|Mozhaisky Military Space Academy]] | http://vka.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501043804/http://vka.mil.ru/ |date=2016-05-01 }} |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1798" | 1798-12-18 | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[Файл:Academy vma.jpg|center|128px]] | [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]] | [[:commons:Category:Kirov Military Medical Academy|Kirov Military Medical Academy]] | http://www.vmeda.org |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1820" | 1820 | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Wiki Moscow Orphanage, Moskvoretskaya Embankment.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Military Academy of Strategic Rocket Forces|Military Academy of Strategic Rocket Forces]] | http://varvsn.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013180125/https://varvsn.mil.ru/ |date=2023-10-13 }} |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1820" | 1820 | ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | [[Файл:Михайловская артиллерийская академия, 1870.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Mikhailovsky Military Artillery Academy|Mikhailovsky Military Artillery Academy]] | http://mvaa.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107031222/http://mvaa.mil.ru/ |date=2017-11-07 }} |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1827" | 1827 | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Naval Academy Building SPB 1.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Kuznetsov Naval Academy|Kuznetsov Naval Academy]] | http://vma.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114083742/http://vma.mil.ru/ |date=2019-11-14 }} |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1832" | 1832 | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:General-staff-academy-building-moscow-russia-may-2016.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Russian General Staff Academy|Russian General Staff Academy]] | http://vagsh.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071732/http://vagsh.mil.ru/ |date=2020-10-29 }} |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1832" | 1832 | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | [[Файл:General Staff Academy (Imperial Russia) (1).JPG|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:General Staff Academy (Imperial Russia)|General Staff Academy (Imperial Russia)]] | |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1866" | 1866<br/>1956 | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова.jpg|center|128px]] | [[Тверь]] | [[:commons:Category:Air and Space Defense Military Academy|Air and Space Defense Military Academy]] | http://vavko.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209193023/https://vavko.mil.ru/ |date=2024-12-09 }}<br/>http://vavkotver.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1876" | 1876 | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | [[Файл:Санкт-Петербург, Косая линия 15а сверху.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | http://gumrf.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:MVVKU|MVVKU]] | http://www.mkpu.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1918" | 1918-11-13 | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Main entrance to РВВДКУ, Ryazan 2009.jpg|center|128px]] | [[Рязань]] | [[:commons:Category:Ryazan Airborne School|Ryazan Airborne School]] | http://www.rvvdku-vi.ru/ |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Ленпех.jpg|center|128px]] | | | http://www.lenpeh.ru |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]'' | [[Файл:Саратовское высшее артиллерийское командное училище (ворота).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces|Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces]] | |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия связи имени Маршала Советского Союза С.М. Буденного 08.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Budyonny Military Academy of the Signal Corps|Budyonny Military Academy of the Signal Corps]] | http://vas.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160937/https://vas.mil.ru/ |date=2020-11-26 }} |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1919" | 1919-02-22 | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | [[Файл:Казанское высшее военное командное училище.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan Tank Command Higher School|Kazan Tank Command Higher School]] | http://kvtkku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224514/https://kvtkku.mil.ru/ |date=2020-12-02 }} |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]'' | | [[Омск]] | [[:commons:Category:Omsk Academy of the Ministry of the Interior|Omsk Academy of the Ministry of the Interior]] | http://oma.mvd.ru/ |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1921" | 1921-04-26 | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[Файл:Академия Федеральной службы безопасности России.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation|Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation]] | http://academy.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1921" | 1921-08-10 | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | [[Файл:Здание Оренбургского высшего авиационного училища (с Советской).JPG|center|128px]] | [[Ырынбур]] | [[:commons:Category:Orenburg Military Aviation Piloting High School|Orenburg Military Aviation Piloting High School]] | |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1923" | 1923-11-30 | ''[[:d:Q103831511|Россия Федераль иминлек хезмәтенең чик саклау академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1927" | 1927-11-12 | ''[[:d:Q4318615|РФ ЭЭМ Нижгар әкәдимиясе]]'' | [[Файл:Нижегородская академия МВД России.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior|Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior]] | http://www.na.mvd.ru |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]'' | [[Файл:Фасад КВВУ.jpg|center|128px]] | [[Краснодар]] | [[:commons:Category:Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko|Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko]] | http://kvvu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012014730/http://kvvu.mil.ru/ |date=2020-10-12 }} |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Moscow Lefortovo Catherine Palace asv2018-08 img2.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mechcorps.rkka.ru/files/spravochnik/vuz/vamm.htm |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://via.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231212095710/https://via.mil.ru/ |date=2023-12-12 }} |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:NBC Protection Military Academy|NBC Protection Military Academy]] | http://ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909080221/http://www.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc |date=2012-09-09 }}<br/>http://varhbz.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806062745/http://varhbz.mil.ru/ |date=2017-08-06 }} |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:Flag of Border Troops of Russia.svg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation|Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation]] | http://mpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1932" | 1932-05-19 | ''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | [[Файл:Саратовский военный институт ВВ МВД России (1999).jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | | https://svki.rosguard.gov.ru |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1932" | 1932-06-15 | ''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]'' | | [[Сарытау]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1935" | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103920423|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте институты]]'' | | [[Новосибирск]] | | |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1935" | 1935-08-10 | ''[[:d:Q103921049|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Түбән Новгород институты]]'' | | [[Түбән Новгород]] | [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia|Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia]] | https://inn.fsb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717062920/http://inn.fsb.ru/ |date=2025-07-17 }} |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1936" | 1936-11-30 | ''[[:d:Q103832270|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Яр буйларын саклау институты]]'' | | [[Мәскәү]]<br/>[[Анапа]] | | http://ibo.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Тихоокеанский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Владивосток]] | [[:commons:Category:Pacific Higher Naval School|Pacific Higher Naval School]] | http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723010011/http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc |date=2015-07-23 }} |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1937" | 1937-09-26 | ''[[:d:Q103920735|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Санкт-Петербург институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Academy of the SVR of Russia|Academy of the SVR of Russia]] | |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1941" | 1941-05-17 | ''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]'' | | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | | https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205110449/https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ |date=2020-12-05 }} |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:Kazan Suvorov Military School|Kazan Suvorov Military School]] | http://www.ksvu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308101127/http://www.ksvu.ru/ |date=2013-03-08 }} |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1956" | 1956<br/>1900 | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | [[Файл:Sankt-Peterburg 2012 4657.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Military Academy of Logistical Support|Military Academy of Logistical Support]] | http://vamto.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224302/https://vamto.mil.ru/ |date=2020-12-02 }}<br/>http://vamto.net/ |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q12806024|Dzerzhinsky Military Academy]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q4059216|Россия Федерациясе Федераль саклау хезмәтене академиясе]]'' | | [[Орёл]] | | http://academ.msk.rsnet.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919141419/https://academ.msk.rsnet.ru/ |date=2023-09-19 }} |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1966" | 1966-10-01 | ''[[:d:Q140848642|Kaliningrad Military Aviation Technical College]]'' | | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Kaliningrad Military Aviation Technical College|Kaliningrad Military Aviation Technical College]] | |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | [[Файл:Nvvpou entrance.jpg|center|128px]] | [[Новосибирск]] | [[:commons:Category:Novosibirsk Higher Military Command School|Novosibirsk Higher Military Command School]] | https://nvvku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503212959/https://nvvku.mil.ru/ |date=2022-05-03 }} |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]'' | [[Файл:Va vpvo.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk Military Academy of Air Defense|Smolensk Military Academy of Air Defense]] | https://vavpvo.mil.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q4146868|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]'' | [[Файл:Вход в здание Морской государственной академии имени адмирала Ф. Ф. Ушакова.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | [[:commons:Category:Admiral Ushakov Maritime State University|Admiral Ushakov Maritime State University]] | http://www.aumsu.ru/ |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1992" | 1992<br/>1937 | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Black high naval school 02.jpg|center|128px]] | [[Акъяр]] | [[:commons:Category:Black high naval school|Black high naval school]] | https://chvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401074313/https://chvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-01 }} |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4494355|Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәтенең Хабаровск чик саклау институты]]'' | [[Файл:Хабаровский пограничный институт ФСБ России.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://khpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1996" | 1996<br/>1995 | ''[[:d:Q4209553|РФ ФИХ Калининград чик буе гаскәрләре институты]]'' | | | | http://kpi.fsb.ru/ |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]] | https://ova.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118074746/https://ova.mil.ru/ |date=2022-01-18 }} |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="2012" | 2012 | ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]'' | [[Файл:Release of officers of the Air force Academy in Voronezh (2019-06-29) 06.jpg|center|128px]] | [[Воронеж өлкәсе]] | [[:commons:Category:VUNC VVS VVA|VUNC VVS VVA]] | http://www.vaiu.ru/ |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="2012" | 2012-07-01 | ''[[:d:Q21745516|Хәрби-диңгез политехник институты]]'' | [[Файл:Военно-морской политехнический институт, корпус 13, бульвар Разведчика 03.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Naval Polytechnic Institute (Peterhof)|Naval Polytechnic Institute (Peterhof)]] | http://вмпи.рф |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[Файл:RIAN archive 119875 Golitsyn Frontier Guards Military Institute.jpg|center|128px]] | [[Голицыно]] | | http://gpi.fsb.ru |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]'' | [[Файл:Войсковое правление.JPG|center|128px]] | [[Новочеркасск]] | | http://nvvkys.donland.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231230103829/http://nvvkys.donland.ru/ |date=2023-12-30 }} |} {{Wikidata list end}} == Башка югары уку йортлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q38723 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1701" | 1701 | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]] | |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1779" | 1779 | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[Файл:Моховая 34 08.jpg|center|128px]] | | | http://www.rgisi.ru |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1781" | 1781-03-12 | ''[[:d:Q104017099|Владимир Иванович Воронин исемендәге Арктик диңгез институты — Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты бүлекчәсе]]'' | | [[Архангельск]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1809" | 1809 | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[Файл:Neglinnaya 6 - Shchepkin Theatre School.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2626320|Мещанский районы]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Shchepkin Higher Theatre School|Mikhail Shchepkin Higher Theatre School]] | http://shepkinskoe.ru/ |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1828" | 1828 | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[Файл:State Institute of Technology SPB (img1).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:Saint Petersburg State Institute of Technology|Saint Petersburg State Institute of Technology]] | http://technolog.edu.ru |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1855" | 1855 | ''[[:d:Q4409421|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университетының Тимофей Борисович Гуженко исемендәге Сахалин югары диңгезчелек укуханәсе]]'' | [[Файл:Сахалинское мореходное училище.JPG|center|128px]] | [[Холмск]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1879" | 1879 | ''[[:d:Q4450871|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Тамбов дәүләт музыка-педагогика институты]]'' | | [[Тамбов]] | | https://rachmaninov.ru/ |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]] | http://www.miit.ru/ |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1909" | 1909-07-01 | ''[[:d:Q105885725|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университетының Никифор Михайлович Бардыгин исемендәге Егорьевск технология институты]]'' | [[Файл:Корпус учебный 2 (Егорьевск).jpg|center|128px]] | [[Егорьевск]] | [[:commons:Category:Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk|Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk]] | http://e-stankin.ru/ |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1916" | 1916-07-01 | ''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]'' | [[Файл:RozyLuxemburg7 Tobolsk.JPG|center|128px]] | [[Төмән өлкәсе]] | [[:commons:Category:Tobolsk Pedagogical Institute|Tobolsk Pedagogical Institute]] | https://tobolsk.utmn.ru/ |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Дом Бецкого И.И. - принца Ольденбургского П.Г.jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.spbgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1918" | 1918-07-17 | [[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]] | | [[Петергоф|Петерһоф]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | [[Файл:УрАГС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)|Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)]] | https://ui.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q105885783|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Физика һәм механика институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://physmech.spbstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]'' | | | | https://www.gukolomna.ru/ |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | [[Файл:Театральный институт ул Рабочая 23 Саратов.jpg|center|128px]] | [[Сарытау]] | [[:commons:Category:Theater Institute, Saratov|Theater Institute, Saratov]] | http://sati-sgk.ru |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1921" | 1921<br/>1921-07-21 | ''[[:d:Q30257344|РФ ЭЭМның Ерак Көнчыгыш юридик институты]]'' | [[Файл:Дальневосточный юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | https://двюи.мвд.рф {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226235647/https://xn--b1adn1g.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-26 }} |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1922" | 1922-06-06 | ''[[:d:Q105885754|Россия Федерациясе Федераль салым хезмәтенең Төньяк-Көнбатыш квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]] | [[Брянск]] | [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]] | http://www.tu-bryansk.ru/<br/>https://www.tu-bryansk.ru/ |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус Московского государственного института культуры.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://mgik.org |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]'' | [[Файл:Bolshaya Nikitskaya, 11.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.skgmi-gtu.ru/ |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1933" | 1933 | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Файл:Alexander Herzen's Birthplace(3).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Maxim Gorky Literature Institute|Maxim Gorky Literature Institute]] | http://litinstitut.ru |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1933" | 1933-10-14 | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[Файл:Meshchansky District, Moscow, Russia - panoramio (209).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Architectural Institute|Moscow Architectural Institute]] | http://www.marhi.ru |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1934" | 1934-04-28 | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[Файл:MIAN-IVMRAN.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Steklov Institute of Mathematics|Steklov Institute of Mathematics]] | http://www.mi-ras.ru/ |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1935" | 1935-11-15 | ''[[:d:Q30257755|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Көньяк Урал дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Памятник Чайковскому перед ЮУрГИИ f004.jpg|center|128px]] | [[Чиләбе]] | [[:commons:Category:South Ural State Institute of Arts|South Ural State Institute of Arts]] | https://uyrgii.ru/ |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q4325171|Новороссийск политехника институты]]'' | [[Файл:Политех Новороссийск.jpg|center|128px]] | [[Новороссийск]] | | https://www.npi.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080238/http://npi.edu.ru/ |date=2023-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q664610|В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]'' | [[Файл:Бийск филфак АГАО.jpg|center|128px]] | [[Бийск]] | | http://www.bigpi.biysk.ru/wwwsite/ |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]'' | [[Файл:PGPU-Hauptgebaeude-01.jpg|center|128px]] | [[Пенза]] | | http://spu-penza.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240910041143/https://spu-penza.ru/ |date=2024-09-10 }} |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]'' | [[Файл:Udmurtia Glazov asv2019-05 img02.jpg|center|128px]] | [[Глазов]] | | http://ggpi.org/news.php<br/>http://www.ggpi.org |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[Файл:Surikov Art Institute Moscow.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Surikov Art Institute in Moscow|Surikov Art Institute in Moscow]] | http://surikov-vuz.com/ |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q4519367|Шадринск дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]] | | http://shgpi.edu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205174856/http://shgpi.edu.ru/en/ |date=2023-02-05 }} |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Административный корпус БФ БашГУ 2019 год.jpg|center|128px]] | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] | | https://www.birsk.ru/node/1002 |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1940" | 1940-06-22 | ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]'' | [[Файл:Lpisfu 002.JPG|center|128px]] | [[Лесосибирск]] | [[:commons:Category:Lesosibirsk Pedagogical Institute|Lesosibirsk Pedagogical Institute]] | http://lpi.sfu-kras.ru |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[Файл:Moscow Art Theatre School-Studio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2710104|Тверской районы]]'' | [[:commons:Category:School-Studio at the Moscow Art Theatre|School-Studio at the Moscow Art Theatre]] | http://mhatschool.theatre.ru |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q4385790|Волгоград дәүләт медицина университетының Пятигорск медицина-фармацевтика институты]]'' | [[Файл:PMPI Main building.jpg|center|128px]] | [[Биштау]] | [[:commons:Category:Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute|Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute]] | http://pmedpharm.ru/ |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q21643454|Нижгар башару урнатмасы]]'' | [[Файл:Volga-Vyatka Academy of Public Administration.jpg|center|128px]] | [[Түбән Новгород]] | | https://niu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1943" | 1943-02-15 | ''[[:d:Q103831957|Воронеж хөкүмәт элемтәсе институты]]'' | | [[Воронеж]] | | |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | [[Файл:Южно-Российский институт управя.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:South-Russia Institute of Management|South-Russia Institute of Management]] | https://uriu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]'' | [[Файл:Cheremushki Estate Flickr 06.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.itep.ru |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1945" | 1945-10 | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | [[Файл:Faculty of Journalism.jpg|center|128px]] | [[Василий утравы районы]] | | https://eng.jf.spbu.ru/<br/>https://jf.spbu.ru/ |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Чита дәүләт медицина академиясе]] | [[Файл:Chita State Medical Academy.jpg|center|128px]] | [[Чита]]<br/>[[Байкал арты крае]] | | https://chitgma.ru/ |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1953" | 1953<br/>1953-08-27 | ''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]'' | [[Файл:КЮИ МВД.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Kaliningrad Law Institute|Kaliningrad Law Institute]] | https://klif.univer.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323040754/https://klif.univer.mvd.ru/ |date=2025-03-23 }} |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1960" | 1960-05-27<br/>1960 | ''[[:d:Q4081724|Белгород дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты]]'' | [[Файл:Facade of the BSICA.jpg|center|128px]] | [[Белгород]] | | http://en.bgiik.ru/<br/>http://www.bgiki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509100404/http://www.bgiki.ru/ |date=2011-05-09 }} |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]'' | [[Файл:Ростовский юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]] | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia|Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia]] | http://www.rui.mvd.ru/<br/>https://rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }} |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q4424987|Мәскәү энергетика институтының Смоленск бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Филиал МЭИ в г. Смоленске.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)|Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)]] | http://www.sbmpei.ru/ |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q4476798|РФ ЭЭМның Урал юридик институты]]'' | | [[Екатеринбург]] | | https://ural.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126103527/https://ural.mvd.ru/ |date=2025-01-26 }} |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1962" | 1962-01-14 | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | | [[Владивосток]] | | http://www.dv-art.ru |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]'' | [[Файл:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics|Moscow State Institute of Electronics and Mathematics]] | http://miem.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126142610/http://miem.edu.ru/ |date=2015-01-26 }}<br/>http://miem.hse.ru/ |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="1963" | 1963-08 | [[Түбән Кама химия-технология институты]] | | [[Идел буе федераль округы]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Түбән Кама районы]]<br/>[[Түбән Кама]] | | https://www.nchti.ru/ |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1964" | 1964-01-21 | ''[[:d:Q103832007|РФ ЭЭМ Бөтенроссия хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]'' | [[Файл:Vladimir Putin, All-Russian Advanced Training Institute MIA (2012-05-17) 07.jpg|center|128px]] | [[Домодедово (шәһәр)]] | [[:commons:Category:All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia|All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia]] | https://випк.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250314002103/https://xn--b1amgt.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2025-03-14 }} |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]'' | [[Файл:Гос. ИРЯ им. А.С. Пушкина.JPG|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Pushkin State Russian Language Institute|Pushkin State Russian Language Institute]] | http://www.pushkin.institute |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1967" | 1967-04-29 | ''[[:d:Q103832218|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгын сүндерү хезмәте хезмәткәрләренең Воронеж квалификация күтәрү институты]]'' | | [[Воронеж]] | | https://vipkgps.ru/ |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="1967" | 1967-07-04 | ''[[:d:Q104387855|Ставрополь дәүләт педагогика институты]]'' | | [[Ставрополь]] | | https://sspi.ru/ |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6676414|Хабаровск дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Хабаровский государственный институт искусств и культуры.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://hgiik.ru/<br/>http://www.hgiik.ru/ |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q30257821|Россия дәүләт интеллектуаль милек институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.rgiis.ru/<br/>http://www.rgiis.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809181837/https://rgiis.ru/en/ |date=2024-08-09 }} |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="1969" | 1969-04-07 | ''[[:d:Q4076922|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Балтыйк югары хәрби-диңгез укуханәсе — Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең Калининград филиалы]]'' | [[Файл:Балтийский военно-морской институт.jpg|center|128px]] | [[Калининград]] | [[:commons:Category:Baltic Naval Institute|Baltic Naval Institute]] | https://bvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409190944/https://bvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-09 }} |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q4219245|Кемерово дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Главный корпус КемГИК.jpg|center|128px]] | | | http://www.kemguki.ru/ |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | [[Казан]] | | http://kazgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1971" | 1971-10-18 | ''[[:d:Q4125384|Воронеж дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Voronezh State Academy of Art.JPG|center|128px]] | [[Воронеж]] | | https://voronezharts.ru/ |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Самара дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Institute of culture 9946.JPG|center|128px]] | [[Самар]] | | https://samgik.ru/ |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1972" | 1972<br/>1978-04-05 | [[Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты|РФ ЭЭМның Воронеж институты]] | | [[Воронеж]] | | https://ви.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228071410/https://xn--b1am.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-28 }} |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1972" | 1972-03-15 | ''[[:d:Q110931146|Орёл дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Oryol, Leskov street, 15.jpg|center|128px]] | [[Орёл өлкәсе]] | [[:commons:Category:Oryol State Institute of Culture|Oryol State Institute of Culture]] | https://ogik.ru/ |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q4062909|Алтай дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Файл:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|center|128px]] | [[Барнавыл]] | | http://agaki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017000240/http://agaki.ru/ |date=2022-10-17 }} |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]] | [[Файл:КЮИ МВД России.jpg|center|128px]] | [[Казан]]<br/>[[Татарстан]]<br/>[[Казанның Идел буе районы|Идел буе районы]] | | https://kui.mvd.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106213823/https://kui.mvd.ru/ |date=2022-01-06 }} |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Пермь дәүләт мәдәният институты]] | [[Файл:Views of Perm (July 2024) - 23.jpg|center|128px]] | [[Пермь]] | [[:commons:Category:Perm State Institute of Culture|Perm State Institute of Culture]] | http://www.psiac.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201142033/http://www.psiac.ru/ |date=2020-12-01 }} |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1981" | 1981<br/>1981-10-26 | ''[[:d:Q52842948|Россия Федерациясе Милли гвардия гаскәренең Пермь хәрби институты]]'' | | ''[[:d:Q3926930|Ordzhonikidzevsky City District]]''<br/>[[Пермь]] | | https://pvi.rosguard.gov.ru/ |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1985" | 1985<br/>2010 | ''[[:d:Q4081732|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Иван Дмитриевич Путилин исемендәге Белгород юридик институты]]'' | | [[Белгород]] | | http://www.belui.mvd.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031191919/https://belui.mvd.ru/ |date=2023-10-31 }}<br/>https://belui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031191919/https://belui.mvd.ru/ |date=2023-10-31 }} |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q4174313|Екатеринбург дәүләт театр институты]]'' | [[Файл:Вайнера 2 со стороны Вайнера 1.JPG|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:2 Vainera Street, Yekaterinburg|2 Vainera Street, Yekaterinburg]] | http://www.egti.ru |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q103832932|Байкал дәүләт университетының Чита институты]]'' | [[Файл:В здании также расположен Читинский институт Байкальского государственного университета экономики и права.JPG|center|128px]] | [[Чита]] | | http://bgu-chita.ru/sveden/common |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="1988" | 1988-12-15 | ''[[:d:Q101504890|Волгоград идарә институты]]'' | [[Файл:РАНХиГС (Волгоградский институт управления) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Волгоград]] | [[:commons:Category:Volgograd Institute of Management|Volgograd Institute of Management]] | https://vlgr.ranepa.ru |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q4360216|Санкт-Петербург яһүдлек институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.pijs.ru/ |- | style='text-align:right'| 74 | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]'' | | [[Мәскәү]] | | https://www.muctr.ru/university/departments/vhk/info/ |- | style='text-align:right'| 75 | data-sort-value="1991" | 1991-04-22 | ''[[:d:Q4201591|Менеджмент, маркетинг һәм финанс институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://www.immf.ru |- | style='text-align:right'| 76 | data-sort-value="1991" | 1991-06-10 | ''[[:d:Q4288375|Анатолий Собчак исемендәге Халыкара банкчылык институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://www.ibispb.ru/ |- | style='text-align:right'| 77 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q4336192|Ырынбур дәүләт менеджмент институты]]'' | [[Файл:ОГИМ.png|center|128px]] | [[Ырынбур]] | | http://www.ogim.ru/ |- | style='text-align:right'| 78 | data-sort-value="1992" | 1992-08-25 | ''[[:d:Q13415087|Воронеж югары технологияләр институты]]'' | | [[Воронеж]] | | http://vivt.ru/ |- | style='text-align:right'| 79 | data-sort-value="1992" | 1992 | [[ТИСБИ]] | [[Файл:TISBI (2022-04-15) 04.jpg|center|128px]] | [[Казан]] | [[:commons:Category:TISBI|TISBI]] | https://www.tisbi.ru/ |- | style='text-align:right'| 80 | data-sort-value="1992" | 1992-01-16 | ''[[:d:Q139730876|International Institute of Design and Service]]'' | | [[Чиләбе]] | | https://midis.ru/ |- | style='text-align:right'| 81 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4201739|Махсус педагогика һәм психология институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://en.wallenberg.ru/<br/>http://wallenberg.ru |- | style='text-align:right'| 82 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q4671137|Россия фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igpran.ru/ |- | style='text-align:right'| 83 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q4126645|Көнчыгыш илләре институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.orun.ru |- | style='text-align:right'| 84 | data-sort-value="1994" | 1994-04-05<br/>1994 | ''[[:d:Q4152024|ГИТР Кино һәм телевидение институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.gitr.ru/#<br/>https://gitr.ru/ |- | style='text-align:right'| 85 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q4398008|Россия хосусый хокук мәктәбе]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://privlaw.ru |- | style='text-align:right'| 86 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q6873803|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университетының Мирный политехник институты]]'' | | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | | https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/mpti/ |- | style='text-align:right'| 87 | data-sort-value="1994" | 1994-06-01 | ''[[:d:Q103920259|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Самар юридик институты]]'' | | [[Самар]] | | https://sui.fsin.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429193428/https://sui.fsin.gov.ru/ |date=2025-04-29 }} |- | style='text-align:right'| 88 | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q16697389|Себер бизнес, идарә һәм психология институты]]'' | [[Файл:Sibup hull.jpg|center|128px]] | [[Красноярск]] | | http://www.sibup.ru/ |- | style='text-align:right'| 89 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q4113303|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Владимир юридик институты]]'' | | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | | http://www.vui-fsin.ru/ |- | style='text-align:right'| 90 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q4315882|Нева тел һәм мәдәният институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://www.niyak.spb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927100933/http://niyak.spb.ru/ |date=2010-09-27 }} |- | style='text-align:right'| 91 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q7507002|Себер бизнес һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Омск]] | | http://sibit.sano.ru/ |- | style='text-align:right'| 92 | data-sort-value="1996" | 1996<br/>1961 | ''[[:d:Q30257717|Смоленск дәүләт сәнгать институты]]'' | [[Файл:Смоленский государственный институт искусств.jpg|center|128px]] | [[Смоленск]] | [[:commons:Category:Smolensk State Institute of Arts|Smolensk State Institute of Arts]] | https://sgii-smol.ru/ |- | style='text-align:right'| 93 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]'' | | [[Чаллы]] | | http://chelny.kpfu.ru/ |- | style='text-align:right'| 94 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q4288452|Халыкара икътисад һәм финанс институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:ICEF College|ICEF College]] | http://icef.hse.ru/en/ |- | style='text-align:right'| 95 | data-sort-value="1997" | 1997-03-28<br/>1997 | ''[[:d:Q58229482|Мәскәү психоанализ институты]]'' | | | | https://inpsycho.ru |- | style='text-align:right'| 96 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q4304156|Мәскәү энергия иминлеге һәм сакчыллыгы институты]]'' | [[Файл:Logotipesaeei.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | | http://www.mieen.ru |- | style='text-align:right'| 97 | data-sort-value="1999" | 1999<br/>1934 | ''[[:d:Q97041678|Чурапча дәүләт физкультура һәм спорт институты]]'' | | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | http://www.chgifkis.ru |- | style='text-align:right'| 98 | data-sort-value="2000" | 2000-04-26 | ''[[:d:Q4097546|Брянск идарә һәм бизнес институты]]'' | | | | https://biub.ru/ |- | style='text-align:right'| 99 | data-sort-value="2000" | 2000<br/>1997 | ''[[:d:Q4304300|Мәскәү технология институты]]'' | | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Moscow Technological Institute|Moscow Technological Institute]] | http://mti.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602224545/http://mti.edu.ru/ |date=2022-06-02 }} |- | style='text-align:right'| 100 | data-sort-value="2000" | 2000 | ''[[:d:Q30263251|Арктика дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]'' | [[Файл:АГИК.jpg|center|128px]] | [[Якутск]] | [[:commons:Category:Arctic State Institute of Arts and Culture|Arctic State Institute of Arts and Culture]] | https://agiki.ru/ |- | style='text-align:right'| 101 | data-sort-value="2003" | 2003-01-29 | [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]] | | [[Татарстан]]<br/>[[Чаллы]] | | http://kiid.ru/ |- | style='text-align:right'| 102 | data-sort-value="2004" | 2004 | ''[[:d:Q30270522|Санкт-Петербург медицина-социаль институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | http://medinstitut.org/ |- | style='text-align:right'| 103 | data-sort-value="2005" | 2005-06-10 | ''[[:d:Q4494337|Рус православ чиркәвенең Хабаровск дини семинариясе]]'' | [[Файл:Khabarovsk Theological Seminary.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dvseminary.ru/ |- | style='text-align:right'| 104 | data-sort-value="2008" | 2008 | ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://scit.herzen.spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 105 | data-sort-value="2011" | 2011 | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]'' | [[Файл:Moscow Skolkovo innovation center Bol'shoj bul'var Skolteh 20180602 087.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Skoltech University|Skoltech University]] | https://skoltech.ru/ |- | style='text-align:right'| 106 | data-sort-value="2013" | 2013 | ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[Файл:Vakhitovskiy rayon, Kazan, Respublika Tatarstan, Russia - panoramio (371).jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Institute of International Relations (Kazan University)|Institute of International Relations (Kazan University)]] | |- | style='text-align:right'| 107 | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q110319321|Вологда гуманитар институты]]'' | | [[Вологда]] | | https://vggi.ru/ |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q4084508|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университетының Березники бүлекчәсе]]'' | | [[Березники]] | | http://www.bf.pstu.ru/ |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q4112982|Владикавказ идарә институты]]'' | | [[Владикавказ]] | | http://www.viu-online.ru/ |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q4201443|Георгий Яковлевич Седов исемендәге Су транспорты институты]]'' | | [[Ростов-на-Дону]] | [[:commons:Category:Nautical school of Rostov-on-Don|Nautical school of Rostov-on-Don]] | https://iwtsedov.ru/ |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q4201489|Гуманитар белем һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | http://www.igumo.ru/ |- | style='text-align:right'| 112 | | ''[[:d:Q4248073|Урал дәүләт тимер юллары университетының Курган институты]]'' | | [[Курган]] | | http://kirt.usurt.ru/ |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | | [[:commons:Category:Stolypin Volga Region Institute of Administration|Stolypin Volga Region Institute of Administration]] | |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | https://imet.spbstu.ru |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q4407713|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Машиналар төзү институты]]'' | [[Файл:ВТУЗ-ЛМЗ (ГК).jpg|center|128px]] | [[Санкт-Петербург]] | [[:commons:Category:LMZ-VTUZ|LMZ-VTUZ]] | |- | style='text-align:right'| 116 | | ''[[:d:Q4412486|Төньяк Кавказ бизнес, инженер һәм мәгълүмати технологияләр институты]]'' | | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | http://skibiit.ru/ |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q4476762|Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты]]'' | [[Файл:Учебная ПЧ УрИГПС.jpg|center|128px]] | [[Екатеринбург]] | [[:commons:Category:Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia|Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia]] | https://uigps.ru |- | style='text-align:right'| 118 | | [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | | | | http://www.sziu.ru/ |- | style='text-align:right'| 119 | | ''[[:d:Q7053558|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш бүлекчәсе]]'' | | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 120 | | ''[[:d:Q21662788|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Ерак Көнчыгыш идарә институты]]'' | [[Файл:Хабаровская Высшая партшкола.jpg|center|128px]] | [[Хабарау|Хабаровск]] | | http://dviu.ranepa.ru/ |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q21978173|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университетының Мода менеджменты һәм индустриясе институты]]'' | | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]'' | | [[Волгоград]] | | http://volbi.ru |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q33228179|Мәскәү археология инсититутының Смоленск бүлеге]]'' | | [[Смоленск]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q62780920|Балаково бизнес һәм идара итеү институты]]'' | | [[Балакау]] | | |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q107311530|Мәскәү политехника университетының Электросталь бүлекчәсе]]'' | [[Файл:Russia, Elektrostal. Street Pervomayskaya. img-079.jpg|center|128px]] | [[Электросталь]] | [[:commons:Category:Elektrostal. MAMI (Branch)|Elektrostal. MAMI (Branch)]] | https://elpol.ru/ |- | style='text-align:right'| 126 | | ''[[:d:Q111200150|Невинномысск дәүләт гуманитар-техник институты]]'' | | [[Невинномысск]] | | http://нггти.рф/ |- | style='text-align:right'| 127 | | ''[[:d:Q113237435|Сәхнә сәнгатьләре югары мәктәбе]]'' | [[Файл:Осмотр Центра искусств им. А. Райкина (август 2013) (04).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]'' | [[:commons:Category:Graduate School of Performing Arts (Moscow)|Graduate School of Performing Arts (Moscow)]] | https://www.raikin-school.com/ |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Университетлар исемлекләре]] [[Төркем:Россия югары уку йортлары]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:Исемлекләр:Фән]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] 053b6yjf6rzyrdhx6orgllxnt65rx90 0 864734 6000633 5969364 2026-08-13T19:24:36Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000633 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{SYR}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q858. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=label |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p757:ЮНЕСКО}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! ЮНЕСКО |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q4115349|Ancient City of Aleppo]]'' | [[Файл:Aleppo 03.jpg|center|128px]] | [[Хәлеб]] | [[:commons:Category:Ancient City of Aleppo|Ancient City of Aleppo]] | [https://whc.unesco.org/en/list/21 21] |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q15727412|Ancient City of Bosra]]'' | [[Файл:Nabatean Pillars Bosra.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272680|Bosra]]'' | [[:commons:Category:Bosra|Bosra]] | [https://whc.unesco.org/en/list/22 22]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/22bis 22bis] |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q3678596|Ancient City of Damascus]]'' | [[Файл:Umayyad Mosque, Damascus.jpg|center|128px]] | [[Dimäşq|Димәшкъ]] | [[:commons:Category:Ancient City of Damascus|Ancient City of Damascus]] | [https://whc.unesco.org/en/list/20 20]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/20bis 20bis] |- | style='text-align:right'| 4 | | ''[[:d:Q55140228|ancient village of Northern Syria]]'' | [[Файл:Overview of St. Simeons from the North Syria.jpg|center|128px]] | | | |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q272680|Bosra]]'' | [[Файл:Bosra, Daraa, Syria, Citadel of Bosra, Walls.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1689560|Daraa Governorate]]''<br/>''[[:d:Q12247132|Busra Esh-Sham Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Bosra|Bosra]] | |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q15604681|Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din]]'' | [[Файл:Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din-114012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15178835|Al-Husn]]''<br/>''[[:d:Q2371098|Al-Haffah]]'' | [[:commons:Category:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]]<br/>[[:commons:Category:Qal'at Salah ed-Din|Qal'at Salah ed-Din]] | [https://whc.unesco.org/en/list/1229 1229] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q393841|Dead Cities]]'' | [[Файл:Overview of St. Simeons from the North Syria.jpg|center|128px]] | [[Сүрия]] | [[:commons:Category:Dead cities|Dead cities]] | [https://whc.unesco.org/en/list/1348 1348] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Palmira]] | [[Файл:Palmira al capvespre (2495033007).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q938457|Tadmur]]'' | [[:commons:Category:Palmyra|Palmyra]] | [https://whc.unesco.org/en/list/23 23]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/23bis 23bis] |- | style='text-align:right'| 9 | | ''[[:d:Q141008408|Ruweiha Roman Temple Tomb]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q107407019|Sitt er-Rum (Syria)]]'' | [[Файл:Church, Sitt er-Rum (ست الروم), Syria - General view from southeast - PHBZ024 2016 5941 - Dumbarton Oaks.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214064|Aleppo Governorate]]''<br/>''[[:d:Q393841|Dead Cities]]'' | [[:commons:Category:Sitt er-Rum|Sitt er-Rum]] | |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q858. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=label |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p4171:ЮНЕСКО}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! ЮНЕСКО |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="-300" | -300 | ''[[:d:Q617550|Apamea]]'' | [[Файл:Apamea 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q576132|Al-Ghab]]'' | [[:commons:Category:Apamea|Apamea]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1297/ 1297] |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q377802|Arwad]]'' | [[Файл:Ruad large.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12246997|Arwad Subdistrict]]''<br/>''[[:d:Q41642|Финикия цивилизациясе]]'' | [[:commons:Category:Arwad|Arwad]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1303/ 1303] |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="-300" | -300 | ''[[:d:Q464266|Dura-Europos]]'' | [[Файл:Aerial view of Dura in late 1930s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4703173|Al-Salihiyah]]''<br/>''[[:d:Q232387|Deir ez-Zor Governorate]]'' | [[:commons:Category:Dura Europos|Dura Europos]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1295/ 1295] |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="-3000" | -3000 | ''[[:d:Q5743|Ebla]]'' | [[Файл:Ebla.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q233218|Idlib Governorate]]'' | [[:commons:Category:Ebla|Ebla]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1293/ 1293] |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q740804|Maaloula]]'' | [[Файл:Maaloula 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12247359|Ma'loula Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Maaloula|Maaloula]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1299/ 1299] |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="-2900" | 29th century BCE | ''[[:d:Q244762|Mari]]'' | [[Файл:Mari-Zimri Lim Palace.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q152828|Abu Kamal]]''<br/>''[[:d:Q232387|Deir ez-Zor Governorate]]'' | [[:commons:Category:Mari|Mari]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1294/ 1294] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q66204498|Mari & Europos-Dura sites of Euphrates Valley]]'' | | | | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5702/ 5702] |- | style='text-align:right'| 8 | | ''[[:d:Q15262467|Norias of Hama]]'' | [[Файл:Norias of Hama, Orontes River, Hama, Syria.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q173545|Хәма]]'' | [[:commons:Category:Norias of Hama|Norias of Hama]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1291/ 1291] |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="729" | 729 | ''[[:d:Q1149473|Qasr al-Hayr al-Sharqi]]'' | [[Файл:Qasr al-Hayr al-Sharqi, Walls and towers, Syria.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214094|Homs Governorate]]'' | [[:commons:Category:Qasr al-Heir al-Sharqi|Qasr al-Heir al-Sharqi]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1298/ 1298] |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q174916|Tartus]]'' | [[Файл:Hamrat.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12247339|Tartous Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Tartus|Tartus]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1301/ 1301] |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q100272845|Ugarit]]'' | [[Файл:Ugarit Corbel.jpg|center|128px]] | | | |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="244" | 244 | [[Är-Raqqa]] | [[Файл:ArRaqqah collection.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12247298|Raqqa Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Raqqa|Raqqa]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1302/ 1302] |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q924225|Хиҗаз тимер юлы]]'' | [[Файл:Wadi Rum railway track, Hejaz railway, Jordan.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Hejaz Railway|Hejaz Railway]] | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1/ 1]<br/>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6026/ 6026] |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|География|Мәдәният|Тарих}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Сүрия мәдәнияте]][[Төркем:Сүрия истәлекле урыннары]] 2cbu0bnn6no76hhzr2bd26apymkdkuw 0 927267 6000650 5977358 2026-08-13T22:38:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000650 wikitext text/x-wiki ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Байбиков}}'' {{Шәхес | исем = Рәшит Байбиков | рәсем = [[Файл:Rashit-baibikov.jpg|мини|альт=Байбиков Рәшит Салих улы]] | рәсем зурлыгы = | alt = Рәшит Байбиков | рәсем язуы = | тулы исем = Байбиков Рәшит Салих улы | һөнәр = балалар хирургы, уролог-андролог | туу датасы = 26.03.1965 | туу җире = [[Татарстан]]ның [[Апас районы]] [[Коштаулы]] авылы | гражданлык = [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = Лилия | балалар = Руслан, Диана | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Рәшит Байбиков''' (Рәшит Салих улы Байбиков, [[1965 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Татарстан]]ның [[Апас районы]] [[Коштаулы]] авылы) — балалар [[хирург]]ы, [[медицина]] фәннәре кандидаты (2015), [[ТР атказанган табибы|ТР]] һәм РФның атказанган табибы (2014, 2020), [[Хезмәт ветераны]] (2014), [[Балалар республика клиник хастаханәсе]]нең урология бүлеге мөдире, Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының Казан Сәламәтлек саклау идарәсенең баш белгеч балалар уролог-андрологы (2016), [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]ның баш белгеч балалар уролог-андрологы (2019—2023). == Белеме == [[Казан дәүләт медицина институты]]ның педиатрия факультетын тәмамлый (1992). == Фәнни һәм профессиональ эшчәнлек == 1980 — Кильдураз станциясенең 18-нче 8-еллык Горький тимер юл мәктәбен тәмамлый. 1984 — Буа медицина училищесының фельдшерлык бүлеген «кызыл» дипломга тәмамлый. 1984 — Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылында фельдшер-акушер пункты мөдире. 1984—1986 — Советлар Армиясендә хезмәт итә, хәрби кече белгечләр мәктәбен бетереп отделение командиры һәм старшина урынбасары була. 1992 — [[Казан дәүләт медицина институты]]ның педиатрия факультетын тәмамлый. 1992—1993 — [[Казан]] ашыгыч ярдәм хастахәнәсендә интернатура тәмамлый. 1993 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә эндоскопия бүлеге табибы. 1997 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә урология бүлегендә табиб. 2016 елдан — Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының Казан сәламәлек саклау идарәсенең баш белгеч балалар уролог-андрологы. 2020 елдан — Балалар клиник хастаханәсендә урология бүлеге мөдире. 2020 елдан - КДМУның "Балалар урология-андрологиясе" белгечлеге буенча аккредитация комиссиясе Рәисе. 2022 елдан — Казан дәүләт медицина академиясенең ультратавыш белән диагностикалау кафедрасының доценты. Европа балалар урологлары конгрессларында 2014 елда Инсбрук (Австрия), 2015 елда Прага (Чехия), 2017 елда Барселона (Испания), 2018 елда Хельсинки (Финляндия), 2019 елда Лионда (Франция) катнаша. 2015 елда Дюссельдорф, Германиядә университет клиникасында 1 айлык стажировка үтә. == Библиографиясе == 170 тән артык басма эше, 3 патент, 1 мәгълүматлар теркәү сертификаты == Бүләкләре == * 2014 — Татарстан Республикасының атказанган табибы; * 2014 — Хезмәт ветераны; * 2020 — Россия Федерациясе атказанган табибы; * 2023 — “Татарстан Республикасының студентлар хезмәт отрядлары хәрәкәтен үстерүгә шәхси өлеш керткән өчен” билгесе; * 2025 — “Татарстан Республикасының студентлар хезмәт отрядлары үсешенә зур өлеш керткән өчен” мактаулы билгесе; * 2025 — «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале. ТР Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамоталары (2007, 2023), РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамотасы (2014), РФ Дәүләт Думасы Мактау грамоталары (2023, 2025) белән бүләкләнгән. == Чыганаклар == * [https://www.drkbmzrt.ru/specialists/bajbikov-rashit-salihovich «Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының балалар клиник хастаханәсе» дәүләт автоном сәламәтлек саклау учреждениесе] * [https://kazan-news.net/society/2015/06/17/68019.html Татарстан яңалыклары тасмасы] * [https://www.dissercat.com/content/edinyi-endovideokhirurgicheskii-dostup-v-diagnostike-i-lechenii-kistoznykh-zabolevanii-poche Диссертацияләр электрон китапханәсе] * [https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html Казан дәүләт медицина университетының чыгарылыш студентлары лигасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522234433/https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html |date=2024-05-22 }} * [https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1458562.htm БРКХ урологлары-андрологлары Лионда (Франция) халыкара конгресста чыгыш ясадылар] * [https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1537760.htm БРКХдә сирәк урологик оператив тыкшынуны уздырдылар] * [https://apastovo.ru/news/slamtlek/kazanda-katlauly-operaciia-iasauda-iaktasybyz-rasit-baibikov-katnaskan Казанда катлаулы операция ясауда якташыбыз Рәшит Байбиков катнашкан] * [https://www.xn--21-6kcdinftsfd0clp5a.xn--p1ai/2021/02/15/%D0%BF%D0%BE-%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%86%D0%B0-%D1%81-%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BC-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%B0/ «Республика. XXI век» журналында мәкалә]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == https://www.drkbmzrt.ru/specialists/bajbikov-rashit-salihovich https://www.uroweb.ru/article/db-article-2283.html https://www.uroweb.ru/article/db-article-2282.html https://www.uroweb.ru/article/db-article-2122.html https://www.uroweb.ru/article/edinyi-i-odnotroakarnyi-retroperitoneoskopicheskie-dostupy-pri-lechenii-detei-s-prostymi-kistami-pochek https://www.uroweb.ru/article/odnotroakarnyi-retroperitoneoskopicheskii-dostup-v-lechenii-divertikula-chashechki-pochki-v-detskom-vozraste https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/439546.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/635897.htm https://kazan-news.net/society/2015/06/17/68019.html https://www.dissercat.com/content/edinyi-endovideokhirurgicheskii-dostup-v-diagnostike-i-lechenii-kistoznykh-zabolevanii-poche https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1039564.htm https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522234433/https://www.lvkgmu.ru/doxs/baibikov-rs.html |date=2024-05-22 }} https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1458562.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1537760.htm https://www.uroweb.ru/article/lechenie-neyrogennoy-disfunktsii-mochevogo-puzirya-i-vtorichnogo-enureza-u-detey-i-podrostkov https://www.uroweb.ru/article/zabitiy-mochetochnikoviy-stent-u-rebenka-mladshego-vozrasta https://kgma.info/ob_akademii/struktura_akademii1/faculty/kafedra_ultrazvukovoj_diagnostiki/sotrudniki_kafedry https://buinsk-tat.ru/news/vchera-segodnya-zavtra/nash-zemlyak-rashit-baybikov-poluchil-gosudarstvennuyu-nagradu-iz-ruk-rustama-minnikhanova https://ru.nagrady.by/persona/46202{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&firstDoc=1&lastDoc=1&nd=102722484 https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/1896646.htm https://www.республика21век.рф/2021/02/15/по-зову-сердца-с-чувством-долга{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.республика21век.рф/2020/11/05/горжусь-своей-деревней{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/v-den-semi-lyubvi-i-vernosti-v-kazani-chestvuyut-supruzheskie-pary {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925184035/https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/v-den-semi-lyubvi-i-vernosti-v-kazani-chestvuyut-supruzheskie-pary/ |date=2022-09-25 }} https://pmfz.expoforum.ru/wp-content/uploads/2023/01/razvitie-medicinskogo-turizma-na-primere-vedushhej-detskoj-kliniki-respubliki-tatarstan.pdf https://sntat.ru/news/igly-shpilki-businy-kak-igry-privodyat-yunyh-tatarstantsev-k-urologam-i-ginekologam-drkb-5795145 https://www.uroweb.ru/article/printsipi-podbora-terapii-enureza-u-detey-i-podrostkov-1 https://realnoevremya.ru/articles/290930-rashit-baybikov-my-lechim-detey-ne-eto-li-schaste https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2248909.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2252765.htm https://minzdrav.tatarstan.ru/index.htm/news/2309125.htm https://rt-online.ru/news/priznanie-zaslug-17-maya-2025-goda https://www.business-gazeta.ru/article/669480 https://cyberleninka.ru/article/n/endoskopicheskaya-korrektsiya-puzyrno-mochetochnikovogo-refleksa-u-detey-differentsirovannyy-vybor-metoda-materiala-i-ego == Видео == https://vk.com/video234457642_456239037?list=29f24de850f75f86eb https://vk.com/wall234457642_321 https://vk.com/wall234457642_326 https://vkvideo.ru/video-25135129_456262679?t=11s https://vk.com/wall-25135129_111906 https://vk.com/wall234457642_328 [[Төркем:26 март көнне туганнар]] [[Төркем:1965 елда туганнар]] 55hn3lqqv8e7vero0ezcermzgj0j4bs 0 1307073 6000671 5366622 2026-08-14T05:36:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000671 wikitext text/x-wiki {{Административ берәмлек}} '''Серб Җөмһүрияте''' ({{lang-sr|Република Српска}}, {{lang2|bs|hr|Republika Srpska}}) — {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Босния һәм Герцеговина Федерациясе||ru|Федерация Боснии и Герцеговины}} белән беррәттән [[Босния һәм Герцеговина]] составындагы ике [[регион|дәүләт берәмлегенең]] берсе. Ул үз хакимият органнары, парламенты, [[хөкүмәт]]е һәм [[мәхкәмә]] системасына ия булган [[Автономияле территория|ярым-автономияле административ-сәяси берәмлек]] булып тора. Серб Җөмһүрияте илнең төньяк-көнчыгыш һәм көнчыгыш өлешенең зур өлешен били, халыкның күпчелеген этник [[серблар]] тәшкил итә. [[Административ үзәк|Административ үзәге]] һәм иң эре шәһәре — [[Баня-Лука]]. [[Рәсми тел]]ләр булып [[Серб теле|серб]], бошняк һәм [[Хорват теле|хорват]] телләре санала. == Тарих == Серб Җөмһүриятенең барлыкка килүе [[1990-еллар|1990 еллар]] башында [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте]]нең таркалуы белән турыдан-туры бәйле. [[Босния һәм Герцеговина]]ның бәйсезлеккә омтылуына җавап буларак, төбәкнең [[серблар|серб җәмгыяте]] вәкилләре [[1992 ел]]ның 9 гыйнварында Серб Җөмһүриятен мөстәкыйль сәяси берәмлек буларак игълан иттеләр. Бу адымның максаты [[Босния һәм Герцеговина]] территориясендә [[серблар]]ның [[хокук]]ларын һәм мәнфәгатьләрен тәэмин итү иде. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Босния сугышы||ru|Война в Боснии и Герцеговине}} (1992—1995) барышында Серб Җөмһүрияте зур территорияләрне контрольдә тотты; [[бошняклар]] ([[мөселманнар]]) һәм [[хорватлар]]га каршы [[сугыш|кораллы конфликтларда]] катнашты. [[Сугыш]]ка хас булган {{Тәрҗемә ителмәгән 5|этник чистартулар||ru|Геноцид}} һәм халыкның күчеп китүе нәтиҗәсендә күп кенә районнарның демографик составы үзгәрде. [[1995 ел]]ның декабрендә, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дейтон килешүләренең||ru|Дейтонские соглашения}} имзалануыннан соң, [[тынычлык]] урнашты. Бу килешү Серб Җөмһүриятен [[Босния һәм Герцеговина]] составындагы ике төп берәмлекнең берсе буларак тануны күздә тотты. Килешү буенча, җөмһүрият дәүләт кысаларында киң [[автономия]] хокукына ия булды, ә аның чикләре рәсми рәвештә билгеләнде. == География == Серб Җөмһүрияте [[Босния һәм Герцеговина]]ның төньяк-көнчыгыш һәм көнчыгыш өлешендәге киң территорияләрне били. Төбәк үз эченә [[тигезлек]]ләрне (аеруча төньякта), шулай ук көнчыгыш һәм көньяктагы [[калкулык]]лы һәм [[тау]]лы районнарны ала. Төп елгалары — Сава, Дрина һәм Врбас. [[Климат]]ы — уртача континенталь: [[җәй|җәе]] җылы, [[кыш]]ы салкын. == Демография == [[Файл:Republika-Srpska-1991-Ethnic.png|left|thumb|1991 елгы җанисәп буенча Серб Җөмһүриятенең этник картасы]] [[2013 ел]]гы [[җанисәп]] мәгълүматлары буенча, Серб Җөмһүрияте халкы 1,2 миллионнан артык кеше тәшкил иткән. Этник яктан күпчелекне [[серблар]] тәшкил итә (82%), шулай ук [[бошняклар]] һәм [[хорватлар]]ның зур җәмгыятьләре бар. Халыкның күпчелеге [[православие]] динен тота, шулай ук [[мөселманнар]] һәм [[католиклар]] да бар. Этник состав түбәндәгечә: * 82,95 % (970 857 кеше) — серблар; * 12,69 % (148 477 кеше) — бошняклар; * 2,27 % (26 509 кеше) — хорватлар. == Сәясәт һәм идарә итү == [[Файл:Stari dom jna - narodna skustina RS.JPG|thumb|Халык Скупщинасы бинасы]] Серб Җөмһүрияте үзенең сәяси институтларына һәм ''Халык Скупщинасы'' тарафыннан гамәлгә ашырылучы канун чыгару хакимиятенә ия. Башкарма хакимиятне исә [[президент]] һәм [[премьер-министр]] җитәкчелегендәге [[хөкүмәт]] гамәлгә ашыра. Административ система вәкаләтләрне хакимиятнең төрле дәрәҗәләре арасында бүлүне һәм төп этник төркемнәр вәкилләренең идарәдә катнашуын тәэмин итә. Серб Җөмһүрияте [[Конституция]]се аның [[автономия]]ле статусын раслый, аның кысаларында [[җөмһүрият]] эчке [[канун]]нарны билгели һәм берничә үз өлкәсе белән идарә итә ала: [[икътисад]], [[мәгариф]], [[мәдәният]] һәм хокук тәртибе. Ләкин шулай булса да, [[тышкы сәясәт]] һәм халыкара йөкләмәләр мәсьәләләре [[Босния һәм Герцеговина]]ның үзәк органнары карамагында тора. == Икътисад == [[Файл:RSrpska GDP.png|thumb|1997-2015 еллар дәверендә Серб Җөмһүрияте [[тулаем эчке продукт]]ы.]] Серб Җөмһүрияте [[икътисад]]ы [[авыл хуҗалыгы]], [[сәнәгать]] һәм [[хезмәт күрсәтү]] өлкәләренең берләшмәсенә нигезләнгән. Төп тармаклар — эшкәртү сәнәгате, [[җитештерү]] һәм [[агросәнәгать]] комплексы. Билгеле бер уңышларга карамастан, [[икътисад]] түбән инвестиция дәрәҗәсе һәм инфраструктураны модернизацияләү кирәклеге кебек кыенлыклар белән очраша. == Мәдәният һәм җәмгыять == Серб Җөмһүриятенең мәдәни тормышы төбәкнең бай [[тарих]]и [[мирас]]ын чагылдыра. Серб, бошняк һәм хорват [[мәдәният]]ләренең традицияләре заманча мәдәни инициативалар белән тулыландырыла. Җөмһүрияттә милли [[сәнгать]], [[музыка]] һәм [[театр]] юнәлешләре үскән. [[Дәүләт бәйрәме|Дәүләт бәйрәмнәре]] белән беррәттән [[дин]]и [[бәйрәм]]нәр дә билгеләп үтелә. == Шулай ук карагыз == * [[Сребреница суешы]] *[[Босния һәм Герцеговина]] * [[Автономия]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.republikasrpska.net/ Серб Җөмһүриятенең Интернет Порталы] * [http://www.vladars.net/ Хөкүмәт] * [http://www.predsjednikrs.net/ Президент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606175111/http://www.predsjednikrs.net/ |date=2019-06-06 }} * [http://www.narodnaskupstinars.net/ Халык Скупщинасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227123253/http://www.narodnaskupstinars.net/ |date=2021-02-27 }} * [http://www.rtrs.tv/ Серб Җөмһүриятенең Радио һәм Телевидениесе (ТВ)] * [http://www.glassrpske.com/ Српска Авазы (Гәҗит)] * [http://www.rzs.rs.ba/ СР Статистика Институты] * [https://web.archive.org/web/20090522211433/http://www.rsprivatizacija.com/en/index.html RS Directorate for Privatization] * [https://www.youtube.com/watch?v=zpoPQfTE4cshtm Серб Җөмһүриятенең матур урыннары] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Югославия тарихы]] [[Төркем:Әлифба буенча административ-территориаль берәмлекләр]] [[Төркем:Серб Җөмһүрияте]] rnycog6afjpriq19d34sz2jcpq4p4g4 4 1390389 6000656 6000507 2026-08-13T23:21:55Z Timlesj 35815 /* Таблица */ 6000656 wikitext text/x-wiki <div style="height: 300px; border: 1px solid black; overflow: auto; padding: 3px" > {{Userbox |id = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]] |border-c = #aaaaaa |info-c = #f9f9f9 |info = '''[[Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр/Архив|Архив]]''' }} <!-- Астагы таблицага исемегезне һәм мәкаләне языгыз--> == Таблица == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Fxan}} |[[Сәяси психология]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |1 | | |- |{{u|Timlesj}} |[[Май (химия)]]{{*}} [[Кече планета]]{{*}} [[Беринг диңгезе]]{{*}} [[Везувий]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |4 | | |- |{{u|Iluzyash}} |[[Гарольд Ллойд]]{{*}} [[Сократның үлеме ]]{{*}} [[Санта-Клаус]]{{*}} [[Джеймс Бонд турында китаплар сериясе]]{{*}} [[Леопольд I (Изге Рим императоры)]]{{*}} [[Лаборатория]]{{*}} [[Ричард Бёртон (актёр)]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Чалгы ]]{{*}} [[Урак]]{{*}} [[Киндер сүсе]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |3 | | |- |{{u|<!-- Исемегез-->}} |<!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} <!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} | | | |- |{{u|<!-- Исемегез-->}} |<!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} <!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} | | | |} 059p8rh2l1ky8z8rqlv73joaip1g3up 6000689 6000656 2026-08-14T07:10:06Z Баныу 35185 /* Таблица */ 6000689 wikitext text/x-wiki <div style="height: 300px; border: 1px solid black; overflow: auto; padding: 3px" > {{Userbox |id = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]] |border-c = #aaaaaa |info-c = #f9f9f9 |info = '''[[Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр/Архив|Архив]]''' }} <!-- Астагы таблицага исемегезне һәм мәкаләне языгыз--> == Таблица == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Fxan}} |[[Сәяси психология]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |1 | | |- |{{u|Timlesj}} |[[Май (химия)]]{{*}} [[Кече планета]]{{*}} [[Беринг диңгезе]]{{*}} [[Везувий]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |4 | | |- |{{u|Iluzyash}} |[[Гарольд Ллойд]]{{*}} [[Сократның үлеме ]]{{*}} [[Санта-Клаус]]{{*}} [[Джеймс Бонд турында китаплар сериясе]]{{*}} [[Леопольд I (Изге Рим императоры)]]{{*}} [[Лаборатория]]{{*}} [[Ричард Бёртон (актёр)]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Чалгы ]]{{*}} [[Урак]]{{*}} [[Киндер сүсе]]{{*}} [[Җил тегермәне]]{{*}} [[]]{{*}} |4 | | |- |{{u|<!-- Исемегез-->}} |<!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} <!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} | | | |- |{{u|<!-- Исемегез-->}} |<!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} <!-- [[мәкалә исеме]]-->{{*}} | | | |} oi1vmn0y0l6omo1wumawy7w8xbwsy75 4 1391658 6000704 5839133 2026-08-14T09:54:27Z Frhdkazan 3171 /* Дан аллеясе */ + Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II#Финалистлар|II 6000704 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татар дөньясы''' вики-марафоны — [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнарны татарча тасвирлаучы ирекле лицензияле белешмә-энциклопедик материалларны булдыру һәм яңартып-баету чарасы. Елга 4 тапкыр бер календарь ае (апрель-июль-октябрь-гыйнвар) дәвамында үтә. ==Нигезләр== * [[Татарларның чит илләрдә таралышы|Татарларның яшәгән]], сәфәр иткән һәм башкача танышкан, контактка кергән, катнашкан яки тәэсирен сизгән төбәк-феноменнарга багышлана. * Энциклопедик [[Ярдәм:Яңа мәкалә язу|мәкаләләр язу]] марафонында Википедиядә '''[[Махсус:Теркәлү|үз хисап язманы булдырган]]''' <small>''([[Википедия:Теркәлү|теркәлү турында]])''</small> һәрбер [[Википедия:Кулланучылар|кулланучы]] катнаша ала. * Мәкаләләр бәйге дәвамында булдырылган, темага, Википедия тәртипләренә һәм бәйге өчен билгеләнгән минималь күләм шартларына туры килә. * Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. * Башка вики-бәйгеләргә кертелгән мәкаләләрдә тасвирланган феноменнар татарларга һәм дөньяларына тәэсире аңлашылган чакта кабул ителә. * Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. * Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Призёрларга тапшырылачак бүләкләр күләме мәкаләләре бәяләүдә туплаган сыйфат баллары нигезендә билгеләнә. <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=I|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}</pre> == Чыгарылышлар == # [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/I|2026 апрель]] # [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|2026 июль]] # [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/III|2026 октябрь]] # [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/IV|2027 гыйнвар]] # [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/V|2027 апрель]] == Гамәлдәге тематик материаллар == {{seealso|Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр}} === Тат.Википедиядә: "Татарлар" === <categorytree>Татарлар</categorytree> === Күптелле исемлекләр === * күптелле Википедиядә [[d:Q5665594#sitelinks-wikipedia|"Татарлар" төркемнәре исемлеге]] * күптелле Википедиядә "[[Татарларның дөнья буенча таралышы|Татарлар яшәүче җирләргә]]" керүче кайбер аерым төркемнәр исемлекләре: *# [[d:Q7577256#sitelinks-wikipedia|Бәйсез Дәүләтләр Берлеге]] *# [[d:Q1456430#sitelinks-wikipedia|Украина]] *# [[d:Q1411579#sitelinks-wikipedia|Төркия]] *# [[d:Q1458209#sitelinks-wikipedia|Аурупа берлеге]] *# [[d:Q1410960#sitelinks-wikipedia|АКШ]] *# [[d:Q1411230#sitelinks-wikipedia|Кытай]] *# [[d:Q7059874#sitelinks-wikipedia|Гөрҗистан]] *# [[d:Q1455325#sitelinks-wikipedia|Әфганстан]] *# башкаларны тат.Википедиянең бәйле төркем битен ачып, телара яки Викимәгълүмат сылтамалары буенча күчеп ача аласыз. == Дан аллеясе == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] Файл:Белем җәүһәрләре.png|[[Белем җәүһәрләре]] File:Spbmf logo.jpg|[[Санкт-Петербург татар медиафорумы]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] File:Wiki science conference.svg|[[Википедия:Фән|Вики-Фән]] </gallery> Бәйгенең Татарча Википедиядәге [[#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] һәр елгы чыгарылышы дәвамында булдырылган мәкаләләр өчен иң күп баллар алган 3-5 катнашучы кертелә. {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !# !User !'''Σ''' ![[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/I#Нәтиҗәләр|I]] ![[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II#Финалистлар|II]] |- |1 |[[User:Әмир|Әмир]] |2 |[[File:Gold medal icon.svg|20px]] |[[File:Gold medal icon.svg|20px]] |- |2 |[[User:Баныу|Баныу]] |1 |[[File:Silver medal icon.svg|20px]] | - |- |3 |[[User:Ilnaz26|Ilnaz26]] |1 |[[File:Bronze medal icon.svg|20px]] | - |- |4 |[[User:Fxan|Fxan]] |1 | - |[[File:Silver medal icon.svg|20px]] |- |5 |[[User:SmallSonMarex|SmallSonMarex]] |1 | - |[[File:Bronze medal icon.svg|20px]] |- |} == Моны да карагыз == {{Портал|Татар әдәбияты|Татар матбугаты|Татар мәдәнияте|Татар сәнгате|Татар тарихы|Татар теле}} * [[Татар энциклопедиясе]]нә керүче '''''[[Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге|мәкаләләр исемлеге]]''''' * [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләрнең киңәйтелгән исемлеге]] {{Википедия бүләкләре, медальләре һәм танылу юллары}} [[Төркем:Википедия:Татар дөньясы]] jyrsd7wy34snj5twyn33jffctc6z1c3 0 1391679 6000588 5935740 2026-08-13T12:20:01Z Каюм Хордай 59574 6000588 wikitext text/x-wiki ''Бу мәкалә 2004 елгы уен турында. Уеннар сериясе өчен, [[ТулыКуәт]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=ТулыКуәт|Уйлап табучы=Bugbear Entertainment<br />Team6 Game Studios (Wii)|Чыгаручы=Empire Interactive<br />[[Япония]]: Konami<br />Wii<br />[[Төньяк Америка]]: Zoo Games<br />[[Европа|Ауропа]]: Funbox Media|Тәрҗемәләү=Рәсәйдә урысчага: Бука|Программист=Тату Бломбәрг|Рәссам=Микко Каутто|Платформа=[[Windows]]<br />PlayStation 2<br />Xbox<br />Wii|Чыгу көне=Windows, PS2, Xbox<br />[[Европа]]: 2004 елның 5 ноябрендә<br />Австралия: 2004 елның 12 ноябрендә<br />[[Төньяк Америка]]: 2004 елның 12 июлендә<br />Япония: 2005 елның 13 октябрендә<br />Wii<br />[[Төньяк Америка]]: 2010 елның 23 ноябрендә<br />[[Европа]]: 2012 елның 27 июлендә|Җитәкчеләр=Йанне Аланенпәә<br />Томми Һартикайнен|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=ТулыКуәт тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''ТулыКуәт''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — ул 2004 елгы [[узыш уены]]. ''[[Microsoft Windows|Windows]]'', ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' өчен аны [[Финнар|фин]] булдыручы, ''Bugbear Entertainment'', булдырган һәм ''Empire Interactive'' аны чыгарган. Уен барышы җимерү уеннар ассызыклый һәм тәфсилле физика двигателен тәкъдим итә. Биредә уналты төрле машина бар һәм һәркайсы биш буяуга ия. Машиналарны идарә итүчеләрнең алгы тәрәзәләр аша очышлары өчен уен нигездә танылган. Шәхси санакларда 2024 елның июлендә ''Steam Workshop''’ка ярдәм итә, ''Steam Deck'' өчен ярдәм яхшырта һәм башка яклар камилләштерә торган яңарту чыккан. <ref>{{Cite news|author=Director|first=Graham Smith Deputy Editorial|date=July 20, 2024|title=FlatOut 1, 2 and Ultimate Carnage all get Workshop support, Deck verification in new updates|url=https://www.rockpapershotgun.com/flatout-1-2-and-ultimate-carnage-all-get-workshop-support-deck-verification-in-new-updates|accessdate=September 16, 2024|work=Rock, Paper, Shotgun}}</ref> == Уен барышы == ТулыКуәттә берничә ярыш төре бар: гади түгәрәк узышлар — ачык урында яки ярыш юлларында — һәм дерби яулары, анда соңгы исән машина җиңә. Боларда уенчы җиде санак контролендә тотылган көндәшкә уена тиеш. Шулай ук уенның махсус ярышлары бар, анда уенчы үз йөртүчесен машинасыннан атарга һәм кайбер максатларга җитәргә тиеш. Карьера режимында чүплектән машина сатып алырга мөмкин. Җиңгәч, уенчы билгеле күләмдә акча ала; шул акча белән уенчы үз машинасын яхшырта яки яңа машина сатып ала ала. ''ТулыКуәт'' машина зыяны өчен үз физиканы киң куллануы өчен билгеле. Зыян дәрәҗәсе бәрелеш төренә, объектка һәм бәрелеш почмагына бәйле (мәсәлән, төшүче әйберләр нигездә машинаның югары өлешләрен зыян итәчәк). Ә юл дәрәҗәсендәге өлешләр башка машиналар белән бәрелешләргә яхшырак җавап бирә. Машина йөртүчеләре үз машиналарыннан очкач, чүпрәк курчак физикасы ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Ragdoll physics'') шулай ук уенда күрсәтелгән. Бу функция махсус ярышларда кулланылган, анда уенчы үз йөртүчесен билгеле ераклыкка, биеклеккә, яки ниндидер мишеньгә атарга тиеш булган. ''Иксбокстагы'' ТулыКуәт версиясе экран бүленеше функциясен дүрт уенчы өчен хуплый. ''[[ПлейСтейшн 2]]'' ике уенчы өчен хуплый. Уен онлайн күпкулланучылы режимны сигез уенчы өчен хуплаган. ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' версиясе системалы тоташуны([[Инглиз теле|инглиз]]. ''System Link'') хуплый. <ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/01/21/flatout-2|title=Flatout|author=Perry|first=Douglass C.|date=2005-01-21|language=en|work=IGN|accessdate=2025-06-15}}</ref> == Кабул итү == ''[[Metacritic]]'' сайтының [[күзәтүләр агрегаторы]] буенча ТулыКуәт "катнаш яки урта" күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=pc|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=playstation-2|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=xbox|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> == Дәвамнары == * 2006 елның 30 июнендә [[ТулыКуәт 2]] башта [[Европа|Ауропада]] чыккан. Анда күбрәк машиналар һәм гомумән контент иде. [[Төньяк Америка|Төньяк Америкада]]: 1 августта. == Искәрмәләр == [[Япония|Япониядә]] ''Racing Game Chuui!!!!'' исеме астында билгеле.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/10/17/now-playing-in-japan-35|title=Now Playing in Japan|last=Staff|first=I. G. N.|date=2005-10-17|language=en}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:Windows өчен уеннар]] byvwlz5y8225mmhn7cqlv6mzrmlqz1m 6000666 6000588 2026-08-14T04:18:56Z Каюм Хордай 59574 Яңа төркем. 6000666 wikitext text/x-wiki ''Бу мәкалә 2004 елгы уен турында. Уеннар сериясе өчен, [[ТулыКуәт]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=ТулыКуәт|Уйлап табучы=Bugbear Entertainment<br />Team6 Game Studios (Wii)|Чыгаручы=Empire Interactive<br />[[Япония]]: Konami<br />Wii<br />[[Төньяк Америка]]: Zoo Games<br />[[Европа|Ауропа]]: Funbox Media|Тәрҗемәләү=Рәсәйдә урысчага: Бука|Программист=Тату Бломбәрг|Рәссам=Микко Каутто|Платформа=[[Windows]]<br />PlayStation 2<br />Xbox<br />Wii|Чыгу көне=Windows, PS2, Xbox<br />[[Европа]]: 2004 елның 5 ноябрендә<br />Австралия: 2004 елның 12 ноябрендә<br />[[Төньяк Америка]]: 2004 елның 12 июлендә<br />Япония: 2005 елның 13 октябрендә<br />Wii<br />[[Төньяк Америка]]: 2010 елның 23 ноябрендә<br />[[Европа]]: 2012 елның 27 июлендә|Җитәкчеләр=Йанне Аланенпәә<br />Томми Һартикайнен|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=ТулыКуәт тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''ТулыКуәт''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — ул 2004 елгы [[узыш уены]]. ''[[Microsoft Windows|Windows]]'', ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' өчен аны [[Финнар|фин]] булдыручы, ''Bugbear Entertainment'', булдырган һәм ''Empire Interactive'' аны чыгарган. Уен барышы җимерү уеннар ассызыклый һәм тәфсилле физика двигателен тәкъдим итә. Биредә уналты төрле машина бар һәм һәркайсы биш буяуга ия. Машиналарны идарә итүчеләрнең алгы тәрәзәләр аша очышлары өчен уен нигездә танылган. Шәхси санакларда 2024 елның июлендә ''Steam Workshop''’ка ярдәм итә, ''Steam Deck'' өчен ярдәм яхшырта һәм башка яклар камилләштерә торган яңарту чыккан. <ref>{{Cite news|author=Director|first=Graham Smith Deputy Editorial|date=July 20, 2024|title=FlatOut 1, 2 and Ultimate Carnage all get Workshop support, Deck verification in new updates|url=https://www.rockpapershotgun.com/flatout-1-2-and-ultimate-carnage-all-get-workshop-support-deck-verification-in-new-updates|accessdate=September 16, 2024|work=Rock, Paper, Shotgun}}</ref> == Уен барышы == ТулыКуәттә берничә ярыш төре бар: гади түгәрәк узышлар — ачык урында яки ярыш юлларында — һәм дерби яулары, анда соңгы исән машина җиңә. Боларда уенчы җиде санак контролендә тотылган көндәшкә уена тиеш. Шулай ук уенның махсус ярышлары бар, анда уенчы үз йөртүчесен машинасыннан атарга һәм кайбер максатларга җитәргә тиеш. Карьера режимында чүплектән машина сатып алырга мөмкин. Җиңгәч, уенчы билгеле күләмдә акча ала; шул акча белән уенчы үз машинасын яхшырта яки яңа машина сатып ала ала. ''ТулыКуәт'' машина зыяны өчен үз физиканы киң куллануы өчен билгеле. Зыян дәрәҗәсе бәрелеш төренә, объектка һәм бәрелеш почмагына бәйле (мәсәлән, төшүче әйберләр нигездә машинаның югары өлешләрен зыян итәчәк). Ә юл дәрәҗәсендәге өлешләр башка машиналар белән бәрелешләргә яхшырак җавап бирә. Машина йөртүчеләре үз машиналарыннан очкач, чүпрәк курчак физикасы ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Ragdoll physics'') шулай ук уенда күрсәтелгән. Бу функция махсус ярышларда кулланылган, анда уенчы үз йөртүчесен билгеле ераклыкка, биеклеккә, яки ниндидер мишеньгә атарга тиеш булган. ''Иксбокстагы'' ТулыКуәт версиясе экран бүленеше функциясен дүрт уенчы өчен хуплый. ''[[ПлейСтейшн 2]]'' ике уенчы өчен хуплый. Уен онлайн күпкулланучылы режимны сигез уенчы өчен хуплаган. ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' версиясе системалы тоташуны([[Инглиз теле|инглиз]]. ''System Link'') хуплый. <ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/01/21/flatout-2|title=Flatout|author=Perry|first=Douglass C.|date=2005-01-21|language=en|work=IGN|accessdate=2025-06-15}}</ref> == Кабул итү == ''[[Metacritic]]'' сайтының [[күзәтүләр агрегаторы]] буенча ТулыКуәт "катнаш яки урта" күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=pc|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=playstation-2|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=xbox|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> == Дәвамнары == * 2006 елның 30 июнендә [[ТулыКуәт 2]] башта [[Европа|Ауропада]] чыккан. Анда күбрәк машиналар һәм гомумән контент иде. [[Төньяк Америка|Төньяк Америкада]]: 1 августта. == Искәрмәләр == [[Япония|Япониядә]] ''Racing Game Chuui!!!!'' исеме астында билгеле.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/10/17/now-playing-in-japan-35|title=Now Playing in Japan|last=Staff|first=I. G. N.|date=2005-10-17|language=en}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:2004 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] ofguxxk73popbgj4hts5own3edp9k39 0 1488011 6000667 5987495 2026-08-14T04:19:50Z Каюм Хордай 59574 Яңа төркем. 6000667 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Уйлап табучы=EA Black Box<br/> Pocketeers (GBA, DS)<br/> Team Fusion (DS)<br/> Ideaworks Game Studio (мобиль юрама)|Чыгаручы=[[Electronic Arts]]|Композитор=[[Том Сальта]]|Платформа=[[Microsoft Windows]], Game Boy Advance, GameCube, PlayStation 2, Xbox, Nintendo DS һәм мобиль җайланмалар|Чыгу көне=[[Төньяк Америка]]: 2004 ел, 15 ноябрь<br/> Австралия (төбәк): 2004 ел, 16 ноябрь<br/> [[Европа]]: 2004 ел, 19 ноябрь|Исеме=Тизлеккә сусау: Баз 2|Рәсем=Тизлеккә сусау Баз 2 тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}'''''Тизлеккә сусау: Баз 2'''''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: Underground 2'') — ул 2004 елгы узыш видео уены, аны ''EA Black Box'' булдырган һәм ''[[Electronic Arts]]'' чыгарган. Ул [[Тизлеккә сусау]] сериясенең сигезенче өлеше һәм [[Тизлеккә сусау: Баз]] уенының туры дәвамы. Ул ''[[Microsoft Windows]]'', ''GameCube'', ''PlayStation 2'' һәм ''Xbox'' булдырылган. ''Pocketeers'' булдыручылары ''Game Boy Advance'' һәм ''Nintendo DS'' платформаларындагы юрамаларны ясаганнар. Ә ''Ideaworks'' ''Game Studio'' мобиль җайланмалардагы юраманы булдырган. Үз элгәре кебек, уен уңышлы булган, бөтен дөньяда 11 миллион күчермә саткан һәм [[Бөекбритания|Бөекбританиядә]] сату турында рекордлар куйган. ''[[Тизлеккә сусау: Баз]]'' хикәясен дәвам итеп, уен шулай ук урам узышлары өчен машиналар үзгәрешен кертә. ТС: Баз 2 берничә яңа әйберләр кертә, шул исәптән киңрәк үзгәреш, яңа узышны сайлау ысулы һәм Бэйвью каласында урнашу. [[Брук Бёрк]] уенчыны уен аша уздыра торган Рэйчел Теллерны уйный. Дэвид Палффи уен антагонисты булган Калеб Рисны уйный. Уенның хикәясе комикс кебек күрсәтелгән. ''Nintendo DS'' ка порт яңа әйбер кертә, аның белән уенчы теләсә нинди машина өчен уникаль тышкы кыяфәтен ясый ала. [[Төркем:2004 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Санак узыш уеннары]] idqxd3dd2kdurd532lch27pbnj1ywy5 4 1489146 6000655 6000506 2026-08-13T23:20:54Z Timlesj 35815 /* Җәдвәл */ 6000655 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики|ФәнТехВики]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:TechnologyMarathon.png|250px]]</div> |subheader = «'''[[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики|ФәнТехВики]]'''» ел саен үтүче вики-марафонының дүртенче (IV) чыгарылышы, 1.06-14.08.2026 арасында үтә. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/QdaQ</nowiki></small> <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:ФәнТехВики_2026_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Таләпләр == * Мәкаләләр # Бәйге чикләрендә '''''[[:Төркем:Фән|Фән]]''''' һәм '''''[[:Төркем:Техника|Техника]]''''' төркеменә яки астөркемнәренә караган (керә алган) мәкаләләрне булдыру, баету, аларны сурәтләү өчен фото-аудио-видео контентны йөкләү яки өстәү санала. # '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. # Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). # Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган мәкалә калыбы урнаштырыла: <pre>{{ФәнТехВики мәкаләсе |ел = 2026 |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр [[#Җәдвәл|түбәндәге таблицага]] урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. == Бәяләү == * Исәпләнүгә марафон темасына туры килүче, [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]] кенә кертелә. * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Башка Викилардан тәрҗемә юлы белән булдырыл'''ма'''ган яңа мәкалә өчен (чыганакларга таянып ясалган) баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] File:YASALMA logo.jpg|[[YASALMA|«YASALMA» халыкара татар программистлары берләшмәсе]] File:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|[[Википедия:Татарча язучы викимедистлар төркеме|Татарча Википедия волонтёрлары]] </gallery> * Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] (Казан) == Призлар == Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары [[#Җәдвәл|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә таратыла)</small> }} == Җәдвәл == Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен шушы таблицага теркәп тора аласыз</u>: {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Диңгез архитектурасы]]{{*}}[[Аркадия (бакча, Казан)]]{{*}}[[Мемориаль сквер (Казан)]]{{*}}[[Карабаш сусаклагычы]]{{*}}[[Зәй сусаклагычы]]{{*}}[[Куйбышев сусаклагычы]]{{*}}[[Ромашкино нефть чыганагы]]{{*}}[[Гражданнар төзелеше]]{{*}}[[Кирмән яр буе урамы (Казан)]]{{*}}[[Яр буен саклау]]{{*}}[[Әвен]]{{*}}[[Чалгы]]{{*}}[[Урак]]{{*}}[[Киндер сүсе]] |14 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Чуаш яссылыгы]]{{*}}[[Балык мәйданы (Алабуга)]]{{*}}[[Шарсыман саркосома]]{{*}}[[Бәшир Рәмиев исемендәге IT-парк]]{{*}} |4 | | |- |{{u|Fxan}} |[[Мәшгүльлек]]{{*}}[[Иминиятләштерү компаниясе]]{{*}} [[Инвестиция компаниясе]]{{*}} [[Пенсия фонды]]{{*}} [[Банкның пассив операцияләре]]{{*}} [[Финанслар]]{{*}} [[Дәүләт бюджеты]]{{*}} [[Менеджер]]{{*}} [[Акционерлык җәмгыяте]]{{*}}[[Эшмәкәрлек]]{{*}}[[Дөнья икътисады ]]{{*}}[[Халыкара сәүдә]]{{*}}[[Ирекле сәүдә ]]{{*}}[[Ирек ]]{{*}}[[Иҗтимагый психология ]]{{*}}[[Сәяси аң ]]{{*}}[[Сәяси психология ]]{{*}}[[Сәяси тәртип]] |18 | | |- |{{u|T1nn27}} |[[Парагвай сугышы]]{{*}}[[Инклар империясе]] |2 | | |- |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Сазлык миләүшәсе]]{{*}}[[Йөзгәләк керпебаш]]{{*}}[[Томалан]]{{*}}[[Ончыл чык гөмбәләре]]{{*}}[[Лайлач гөмбәләр]]{{*}}[[Кара каен гөмбәсе]]{{*}}[[Арыш анасы]]{{*}}[[Дуңгыз гөмбәсе]]{{*}}[[Үтле гөмбә]]{{*}}[[Хитридиомицетлар]]{{*}}[[Баллы гөмбә]]{{*}}[[Тирес гөмбәсе]]{{*}}[[Куык гөмбә]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |13 | | |- |{{u|Takhirgeran Umar }} |[[Рунку-Салвей (коммуна)]]{{*}}[[]]{{*}} |1 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Александр Маклыгин]]{{*}}[[Китап көе]]{{*}}[[Моң]]{{*}}[[Дастан метроритмикасы]]{{*}}[[Шигърият метроритмикасы]]{{*}} [[Шәһәр көе]]{{*}} [[Авыл көе]]{{*}} [[Катлаулы көй]]{{*}} [[Салмак көй]] [[]] |9 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Наручат]]{{*}} [[Сарытау өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]]{{*}} [[Габдулла Тукай һәйкәле (Әшеван)]]{{*}} [[Башкортстан Республикасы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]][[]]{{*}}[[Үрәзмәт мәчете (Мөслим районы)]]{{*}}[[]]{{*}} |5 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Корбанай (Удмуртия)]]{{*}} [[Иске Пандерка ]]{{*}}[[Кызыл (Удмуртия) ]]{{*}} [[Малиновка (Брызгалово авыл җирлеге, Вавож районы)]]{{*}}[[Тәпкенбаш (Пенза өлкәсе)]]{{*}}[[Кызыл Ил (Пенза өлкәсе) ]]{{*}}[[Щербаковка (Пенза өлкәсе)]]{{*}}[[Исаша]]{{*}}[[Кече Салман ]]{{*}}[[Тенеш (Пенза өлкәсе) ]]{{*}}[[Яңа Ятмис]]{{*}}[[Истанбул (Пенза өлкәсе)]] |12 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |{{u|Vyacheslav Nasretdinov }} |[[Пауэрс-стрит мәчете ]] |1 | | |- |{{u|SmallSonMarex}} |[[Якутск Преображение кафедраль соборы]]{{*}}[[Якутск шәһәре Николаевский соборы]]{{*}}[[Изге Троица кафедраль соборы (Якутск)]]{{*}}[[Якутск рухани семинариясе]] |4 | | |- |{{u|Timlesj}} |[[Май (химия)]]{{*}}[[Кече планета]]{{*}}[[Беринг диңгезе]]{{*}}[[Везувий]] |4 | | |- |} == Нәтиҗә == <!--<gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery>--> == Гамәлдәге материаллар == === Татарча Википедиядә «Фән» төркеме === <categorytree>Фән</categorytree> === Татарча Википедиядә «Техника» төркеме === <categorytree>Техника</categorytree> === Күптелле яки уртак проектларда === * күптелле Википедиянең [[d:Q1458083#sitelinks-wikipedia|Фән]] һәм [[d:Q1458045#sitelinks-wikipedia|Техника]] темасына багышланган төркемнәр җыентыклары * Медиа-файллар Викиҗыентыгының [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Science?uselang=tt Фән] һәм [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Technology?uselang=tt Техника] төркеме * ясалма интеллект укырлык Викимәгълүматта [https://www.wikidata.org/wiki/Q336?uselang=tt Фән] һәм [https://www.wikidata.org/wiki/Q2695280?uselang=tt Техника] элементы == Моны да карагыз == * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики/2026 Бу биткә] * [[Татар энциклопедиясе]]нә керүче '''''[[Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге|мәкаләләр исемлеге]]''''' * https://miss-search.toolforge.org/ - башка телләрдән тематик тәрҗемә итү өчен мәкаләләр табу коралы [[Төркем:Проект:ФәнТехВики 2026]] dk2g8lnlfzdz2p0nbmppcdldq6movh4 6000688 6000655 2026-08-14T07:08:55Z Баныу 35185 /* Җәдвәл */ 6000688 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики|ФәнТехВики]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:TechnologyMarathon.png|250px]]</div> |subheader = «'''[[Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики|ФәнТехВики]]'''» ел саен үтүче вики-марафонының дүртенче (IV) чыгарылышы, 1.06-14.08.2026 арасында үтә. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/QdaQ</nowiki></small> <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:ФәнТехВики_2026_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> __NOTOC__ |body = == Таләпләр == * Мәкаләләр # Бәйге чикләрендә '''''[[:Төркем:Фән|Фән]]''''' һәм '''''[[:Төркем:Техника|Техника]]''''' төркеменә яки астөркемнәренә караган (керә алган) мәкаләләрне булдыру, баету, аларны сурәтләү өчен фото-аудио-видео контентны йөкләү яки өстәү санала. # '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. # Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). # Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' # Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. # Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. # Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган мәкалә калыбы урнаштырыла: <pre>{{ФәнТехВики мәкаләсе |ел = 2026 |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз }}</pre> * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. * Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр [[#Җәдвәл|түбәндәге таблицага]] урнаштыру сорала. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә. * Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. == Бәяләү == * Исәпләнүгә марафон темасына туры килүче, [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]] кенә кертелә. * Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләргә жюри 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3000 байт мәкаләләргә жюри 2 балл бирә; * 5000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә; [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә; * Башка Викилардан тәрҗемә юлы белән булдырыл'''ма'''ган яңа мәкалә өчен (чыганакларга таянып ясалган) баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] File:YASALMA logo.jpg|[[YASALMA|«YASALMA» халыкара татар программистлары берләшмәсе]] File:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|[[Википедия:Татарча язучы викимедистлар төркеме|Татарча Википедия волонтёрлары]] </gallery> * Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) * Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан) * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] (Казан) == Призлар == Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары [[#Җәдвәл|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә таратыла)</small> }} == Җәдвәл == Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен шушы таблицага теркәп тора аласыз</u>: {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Катнашучы ! Мәкаләләр ! Исәп ! Баллар ! Урын |- |{{u|Баныу}} |[[Диңгез архитектурасы]]{{*}}[[Аркадия (бакча, Казан)]]{{*}}[[Мемориаль сквер (Казан)]]{{*}}[[Карабаш сусаклагычы]]{{*}}[[Зәй сусаклагычы]]{{*}}[[Куйбышев сусаклагычы]]{{*}}[[Ромашкино нефть чыганагы]]{{*}}[[Гражданнар төзелеше]]{{*}}[[Кирмән яр буе урамы (Казан)]]{{*}}[[Яр буен саклау]]{{*}}[[Әвен]]{{*}}[[Чалгы]]{{*}}[[Урак]]{{*}}[[Киндер сүсе]] {{*}}[[Җил тегермәне]] |15 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Чуаш яссылыгы]]{{*}}[[Балык мәйданы (Алабуга)]]{{*}}[[Шарсыман саркосома]]{{*}}[[Бәшир Рәмиев исемендәге IT-парк]]{{*}} |4 | | |- |{{u|Fxan}} |[[Мәшгүльлек]]{{*}}[[Иминиятләштерү компаниясе]]{{*}} [[Инвестиция компаниясе]]{{*}} [[Пенсия фонды]]{{*}} [[Банкның пассив операцияләре]]{{*}} [[Финанслар]]{{*}} [[Дәүләт бюджеты]]{{*}} [[Менеджер]]{{*}} [[Акционерлык җәмгыяте]]{{*}}[[Эшмәкәрлек]]{{*}}[[Дөнья икътисады ]]{{*}}[[Халыкара сәүдә]]{{*}}[[Ирекле сәүдә ]]{{*}}[[Ирек ]]{{*}}[[Иҗтимагый психология ]]{{*}}[[Сәяси аң ]]{{*}}[[Сәяси психология ]]{{*}}[[Сәяси тәртип]] |18 | | |- |{{u|T1nn27}} |[[Парагвай сугышы]]{{*}}[[Инклар империясе]] |2 | | |- |{{u|Динә Абдуллина}} |[[Сазлык миләүшәсе]]{{*}}[[Йөзгәләк керпебаш]]{{*}}[[Томалан]]{{*}}[[Ончыл чык гөмбәләре]]{{*}}[[Лайлач гөмбәләр]]{{*}}[[Кара каен гөмбәсе]]{{*}}[[Арыш анасы]]{{*}}[[Дуңгыз гөмбәсе]]{{*}}[[Үтле гөмбә]]{{*}}[[Хитридиомицетлар]]{{*}}[[Баллы гөмбә]]{{*}}[[Тирес гөмбәсе]]{{*}}[[Куык гөмбә]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |13 | | |- |{{u|Takhirgeran Umar }} |[[Рунку-Салвей (коммуна)]]{{*}}[[]]{{*}} |1 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Александр Маклыгин]]{{*}}[[Китап көе]]{{*}}[[Моң]]{{*}}[[Дастан метроритмикасы]]{{*}}[[Шигърият метроритмикасы]]{{*}} [[Шәһәр көе]]{{*}} [[Авыл көе]]{{*}} [[Катлаулы көй]]{{*}} [[Салмак көй]] [[]] |9 | | |- |{{u|Әмир}} |[[Наручат]]{{*}} [[Сарытау өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]]{{*}} [[Габдулла Тукай һәйкәле (Әшеван)]]{{*}} [[Башкортстан Республикасы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]][[]]{{*}}[[Үрәзмәт мәчете (Мөслим районы)]]{{*}}[[]]{{*}} |5 | | |- |{{u|Il Nur}} |[[Корбанай (Удмуртия)]]{{*}} [[Иске Пандерка ]]{{*}}[[Кызыл (Удмуртия) ]]{{*}} [[Малиновка (Брызгалово авыл җирлеге, Вавож районы)]]{{*}}[[Тәпкенбаш (Пенза өлкәсе)]]{{*}}[[Кызыл Ил (Пенза өлкәсе) ]]{{*}}[[Щербаковка (Пенза өлкәсе)]]{{*}}[[Исаша]]{{*}}[[Кече Салман ]]{{*}}[[Тенеш (Пенза өлкәсе) ]]{{*}}[[Яңа Ятмис]]{{*}}[[Истанбул (Пенза өлкәсе)]] |12 |<small>бәйгедән тыш</small> |<small>бәйгедән тыш</small> |- |{{u|Vyacheslav Nasretdinov }} |[[Пауэрс-стрит мәчете ]] |1 | | |- |{{u|SmallSonMarex}} |[[Якутск Преображение кафедраль соборы]]{{*}}[[Якутск шәһәре Николаевский соборы]]{{*}}[[Изге Троица кафедраль соборы (Якутск)]]{{*}}[[Якутск рухани семинариясе]] |4 | | |- |{{u|Timlesj}} |[[Май (химия)]]{{*}}[[Кече планета]]{{*}}[[Беринг диңгезе]]{{*}}[[Везувий]] |4 | | |- |} == Нәтиҗә == <!--<gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-ФәнТехВики-2026-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-ФәнТехВики-2026-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery>--> == Гамәлдәге материаллар == === Татарча Википедиядә «Фән» төркеме === <categorytree>Фән</categorytree> === Татарча Википедиядә «Техника» төркеме === <categorytree>Техника</categorytree> === Күптелле яки уртак проектларда === * күптелле Википедиянең [[d:Q1458083#sitelinks-wikipedia|Фән]] һәм [[d:Q1458045#sitelinks-wikipedia|Техника]] темасына багышланган төркемнәр җыентыклары * Медиа-файллар Викиҗыентыгының [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Science?uselang=tt Фән] һәм [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Technology?uselang=tt Техника] төркеме * ясалма интеллект укырлык Викимәгълүматта [https://www.wikidata.org/wiki/Q336?uselang=tt Фән] һәм [https://www.wikidata.org/wiki/Q2695280?uselang=tt Техника] элементы == Моны да карагыз == * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Википедия:Марафоннар/ФәнТехВики/2026 Бу биткә] * [[Татар энциклопедиясе]]нә керүче '''''[[Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге|мәкаләләр исемлеге]]''''' * https://miss-search.toolforge.org/ - башка телләрдән тематик тәрҗемә итү өчен мәкаләләр табу коралы [[Төркем:Проект:ФәнТехВики 2026]] ssqdvyo7kj4cwb0j4y5d93ol3ih15p1 0 1491934 6000706 5994598 2026-08-14T10:25:31Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6000706 wikitext text/x-wiki {{мәгълүмати исемлек}} [[Файл:Fatherland 1st class.jpg|thumb|120px|I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены]] Бу исемлектә [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» орденының]] I дәрәҗәсенә ия затлар бирелә. {{TOC left}} == Кораллы көчләр вәкиле кавалерлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q131436514. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:Viktor Zolotov (2023-10-16).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4193368|Виктор Золотов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-27 | [[Саз (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q851436|тән сакчысы]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zolotov|Viktor Zolotov]] | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Shoigu 2024-10-10.jpg|center|128px]] | [[Сергей Шойгу]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | [[Чадан]] | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q672108|Россия Федерациясе иминлек советы]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shoigu|Sergei Shoigu]] | |} {{Wikidata list end}} == Кораллы көчләр вәкиле булмаган кавалерлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q18080431. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:Alexander Zhukov 2018-07-12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57735|Alexander Zhukov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-01 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhukov|Alexander Zhukov]] | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | ''[[:d:Q19810894|Арзаматово]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Meeting with permanent members of the Security Council (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Бортников]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Vasilyevich Bortnikov|Alexander Vasilyevich Bortnikov]] | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Aleksandr Sergeyevich Dzasokhov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2624267|Александр Дзасохов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-03 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Dzasokhov|Alexander Dzasokhov]] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Alexander Konovalov 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230977|Александр Коновалов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Nikolayevich Konovalov|Aleksandr Nikolayevich Konovalov]] | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Alexander Maslyakov (2021-09-17) 05 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54977|Александр Масляков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | [[КВН]]<br/>''[[:d:Q4053893|Әйдәгез әле, кызлар!]]''<br/>''[[:d:Q4053894|Әйдәгез әле, егетләр!]]''<br/>''[[:d:Q4109863|Весёлые ребята]]''<br/>''[[:d:Q4028659|12 нче кат]]''<br/>''[[:d:Q70620928|Алло, талантларны эзлибез!]]''<br/>''[[:d:Q4238090|Кызыл канәфер (фестиваль)]]''<br/>''[[:d:Q2445097|Ел җыры]]''<br/>''[[:d:Q497935|Что? Где? Когда?]]''<br/>''[[:d:Q2026107|Дан минуты]]''<br/>''[[:d:Q4139139|ССРБ Яшьләр һәм балалар өчен телепрограммалар баш редакциясе]]''<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Maslyakov|Alexander Maslyakov]] | data-sort-value="2024" | 2024-09-08 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Файл:Скринский Александр Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709201|Александр Скринский]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skrinsky|Alexander Skrinsky]] | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Alexander Chubarian 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4517378|Александр Чубарьян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Oganovich Chubarian|Alexander Oganovich Chubarian]] | |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:Aleksandr Shirvindt 2018 - 07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4524232|Александр Ширвиндт]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Shirvindt|Aleksandr Shirvindt]] | data-sort-value="2024" | 2024-03-15 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Файл:2019-11-18 Aleksandr Shokhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4526318|Александр Шохин]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Плесецк районы]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Shokhin|Aleksandr Shokhin]] | |- | style='text-align:right'| 11 | [[Файл:Pakhmutova November 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260885|Александра Пахмутова]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-09 | ''[[:d:Q25395453|Beketovka]]'' | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandra Pakhmutova|Aleksandra Pakhmutova]] | |- | style='text-align:right'| 12 | [[Файл:Alexey Gordeyev (2019-03-13).jpg|center|128px]] | [[Алексей Гордеев]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-28 | [[Франкфурт-ам-Одер]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]] | |- | style='text-align:right'| 13 | [[Файл:Alexei Leonov.jpg|center|128px]] | [[Алексей Леонов]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-30 | ''[[:d:Q27574003|Кемерово өлкәсенең Тисуль районы Листвянка авылы]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4240123|Илкүләм авиация университетының Кременчуг очучылык көллияте]]'' | ''[[:d:Q105550321|хәрби очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q19934710|хәрби-һава көчләре офицеры]]''<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>''[[:d:Q157148|генерал-майор]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[галим]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Aleksei Leonov|Aleksei Leonov]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-11 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Файл:Alexey Miller (2022-05-27).jpg|center|128px]] | [[Алексей Миллер]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q2035634|Санкт-Петербургның зур порты]]''<br/>''[[:d:Q805798|Балтыйк торбаүткәргеч системасы]]''<br/>''[[:d:Q2659854|Россия Федерациясенең энергетика министрлыгы]]''<br/>[[Газпром]] | [[:commons:Category:Alexey Miller|Alexey Miller]] | |- | style='text-align:right'| 15 | [[Файл:Alexey Chaly.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15829163|Алексей Чалый]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q194236|separatism]]'' | | [[:commons:Category:Aleksei Chalyi|Aleksei Chalyi]] | |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:PatriarchAlexy2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q151040|Алексий II]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-23 | [[Таллинн]] | | ''[[:d:Q171692|патриарх]]''<br/>[[рухани]] | | [[:commons:Category:Patriarch Alexy II|Patriarch Alexy II]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-05 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:Alisa Freindlich 8 December 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q271630|Алиса Фрейндлих]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Freindlich|Alisa Freindlich]] | |- | style='text-align:right'| 18 | [[Файл:Анатолий Торкунов (15-06-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Торкунов]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q19829994|Корея белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Anatoly Torkunov|Anatoly Torkunov]] | |- | style='text-align:right'| 19 | [[Файл:Andrei Kostin 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235374|Андрей Костин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Andrei Kostin|Andrei Kostin]] | |- | style='text-align:right'| 20 | [[Файл:BGromov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q504137|Борис Громов]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-07 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Boris Gromov|Boris Gromov]] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[Файл:Boris Gryzlov (2011-05-18).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188296|Борис Грызлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-15 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Gryzlov|Boris Gryzlov]] | |- | style='text-align:right'| 22 | [[Файл:Борис Николаевич Ельцин-1 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Борис Ельцин]] | data-sort-value="1931" | 1931-02-01 | [[Бутка]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1340643|төзүче]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Boris Yeltsin|Boris Yeltsin]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-23 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Файл:Boris Kravtsov (cropped) (2022-02-02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4237307|Борис Кравцов]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Boris Vasilyevich Kravtsov|Boris Vasilyevich Kravtsov]] | |- | style='text-align:right'| 24 | [[Файл:Boris Paton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2704774|Борис Патон]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-14 | [[Киев]] | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q4201864|Украина милли фәннәр академиясенең Евгений Оскарович Патон исемендәге электросварка институты]]''<br/>''[[:d:Q839979|"Кызыл Сормово" кораблар төзү предприятиесе]]''<br/>''[[:d:Q4314276|Фән һәм тормыш (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Borys Paton|Borys Paton]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-19 |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q2221431|Борис Покровский]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | [[Зур театр]]<br/>''[[:d:Q172218|А. С. Пушкин исемендәге Түбән Новгород дәүләт академия опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q4211516|Борис Александрович Покровский исемендәге Мәскәү дәүләт камера музыкасы театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Boris Pokrovsky|Boris Pokrovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-06-05 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Файл:Борис Эйфман. Boris Eifman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893688|Борис Эйфман]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-22 | [[Рубцовск]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Eifman|Boris Eifman]] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[Файл:В.И. Матвиенко.jpg|center|128px]] | [[Валентина Матвиенко]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-07 | [[Шепетивка]] | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q4379628|провизор]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[губернатор]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]] | |- | style='text-align:right'| 28 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 07.jpg|center|128px]] | [[Валентина Терешкова]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q1132498|Олы Масленниково]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q4538916|Ярославль шиналар заводы]]''<br/>''[[:d:Q4239585|Кызыл Перекоп комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q269668|Восток-6]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>''[[:d:Q1643162|ССРБ Югары Советының Президиумы]]''<br/>''[[:d:Q3849241|Бөтенсоюз чит илләр белән мәдәни элемтәләр җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q4538835|Ярославль өлкә думасы]]''<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Valentina Tereshkova|Valentina Tereshkova]] | |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:НГШ ВС РФ В.В. Герасимов.jpg|center|128px]] | [[Валерий Герасимов]] | data-sort-value="1955" | 1955-09-08 | [[Казан]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]<br/>[[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Gerasimov|Valery Gerasimov]] | |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Valery Zorkin official portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q506261|Валерий Зорькин]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-02-18 | ''[[:d:Q3578549|Диңгез буе краеның Октябрьский районы]]'' | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q584759|Россия Федерациясе Конституцион Мәхкәмәсе]]'' | [[:commons:Category:Valery Zorkin|Valery Zorkin]] | |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Valery Kozlov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226696|Валерий Козлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | ''[[:d:Q4235623|Рязань өлкәсе Михайловский районы Костыли авылы]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q6102478|Россия фәннәр академиясе хәбәрләре. Математика сериясе]]''<br/>''[[:d:Q2421092|"Квант" журналы]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Valery Kozlov (mathematician)|Valery Kozlov (mathematician)]] | |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Valeriy Fokin TASS Moscow 03-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4491327|Валерий Фокин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Valery Fokin|Valery Fokin]] | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Vagit Alekperov2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q451455|Вахит Галиәкбәров]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vahid Alakbarov|Vahid Alakbarov]] | |- | style='text-align:right'| 34 | [[Файл:YakovlevVF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2559418|Вениамин Яковлев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Петухово (Курган өлкәсе)|Петухово]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Yakovlev|Veniamin Yakovlev]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-24 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Viktor Zolotov (2023-10-16).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4193368|Виктор Золотов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-27 | [[Саз (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q851436|тән сакчысы]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zolotov|Viktor Zolotov]] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Viktor Zubkov (2019-06-02) 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Виктор Зубков (1941)|Виктор Зубков]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-15 | ''[[:d:Q2598374|Свердловск өлкәсенең Кушва районындагы юкка чыккан Арбат бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Газпром]] | [[:commons:Category:Viktor Zubkov|Viktor Zubkov]] | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Файл:Савиных Виктор Петрович (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q431006|Виктор Савиных]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-07 | [[Березкины]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Savinykh|Viktor Savinykh]] | |- | style='text-align:right'| 38 | [[Файл:Садовничий Виктор Антонович - ректор МГУ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622956|Виктор Садовничий]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | ''[[:d:Q4238883|Краснопавливка]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Sadovnichiy|Viktor Sadovnichiy]] | |- | style='text-align:right'| 39 | [[Файл:ЧЕРНОМЫРДИН Виктор Степанович.jpg|center|128px]] | [[Виктор Черномырдин]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-09 | ''[[:d:Q2458112|Кара Отрог]]'' | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Chernomyrdin|Viktor Chernomyrdin]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-03 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Файл:Виталий Лазаревич Гинзбург.jpg|center|128px]] | [[Виталий Гинзбург]] | data-sort-value="1916" | 1916-10-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Ginzburg|Vitaly Ginzburg]] | data-sort-value="2009" | 2009-11-08 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197397|Виталий Игнатенко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-19 | [[Сочи]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Ignatenko|Vitaly Ignatenko]] | |- | style='text-align:right'| 42 | [[Файл:Vitaly Smirnov 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424623|Виталий Смирнов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-14 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vitaly Smirnov|Vitaly Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[Файл:AndreevVA.jpg|center|128px]] | [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Файл:Vladimir Vasilev in Dagestan (2018-07-19) 4 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Васильев (1949)|Владимир Васильев (депутат)]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Abdualievich Vasiliev|Vladimir Abdualievich Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Vladimir Vinokur at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2452298|Владимир Винокур]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-31 | [[Курск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q736415|конферансье]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q4142200|КиВиН]]''<br/>''[[:d:Q4387538|Радионяня]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vinokur|Vladimir Vinokur]] | |- | style='text-align:right'| 46 | [[Файл:Vladimir Dolgikh 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2544308|Владимир Долгих]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Иланский|Илански]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[эшкуар]] | ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dolgikh|Vladimir Dolgikh]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-08 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Файл:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Жириновский]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4475845|Марксизм-ленинизм университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zhirinovsky|Vladimir Zhirinovsky]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-06 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Файл:Vladimir Zeldin in Kremlin 21 May 2015-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q472024|Владимир Зельдин]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-28<br/>1914-02-21 | [[Мичуринск]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zeldin|Vladimir Zeldin]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-31 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Файл:Vladimir Konstantinov, 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4231352|Владимир Константинов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-19 | ''[[:d:Q2457159|Владимировка]]'' | ''[[:d:Q4314801|Илкүләм табигать саклау һәм курорт төзелеше академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Konstantinov|Vladimir Konstantinov]] | |- | style='text-align:right'| 50 | [[Файл:Kotelnikov.jpg|center|128px]] | [[Владимир Котельников|Владимир Котелников]] | data-sort-value="1908" | 1908-08-24 | [[Казан]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q16683726|"Мәскәү энергетика институты" махсус конструкторлык бюросы]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotelnikov|Vladimir Kotelnikov]] | data-sort-value="2005" | 2005-02-11 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Файл:2021 Vladimir Potanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739315|Владимир Потанин]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Potanin|Vladimir Potanin]] | |- | style='text-align:right'| 52 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2024-12-12) 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983851|Владимир Ресин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q63755054|төзелеш подрядчигы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Resin|Vladimir Resin]] | |- | style='text-align:right'| 53 | [[Файл:Rustem Khamitov and Vladimir Spivakov (2014-10-14) 10.jpg|center|128px]] | [[Владимир Спиваков]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | [[Уфа]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Spivakov|Vladimir Spivakov]] | |- | style='text-align:right'| 54 | [[Файл:Vladimir Fedoseev M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q692153|Владимир Федосеев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Fedoseyev|Vladimir Fedoseyev]] | |- | style='text-align:right'| 55 | [[Файл:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587259|Владимир Фортов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q4201689|Россия фәннәр академиясенең Химия физикасы мәсьәләләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]]<br/>''[[:d:Q25383155|Россия фәннәр академиясенең энергетика, машина төзелеше, механика һәм идарә процесслары бүлеге]]''<br/>''[[:d:Q15751150|Югары температуралар җылылык физикасы]]''<br/>''[[:d:Q1888743|Физик фәннәр уңышлары]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q254096|Фәннәр академиясе докладлары]]''<br/>''[[:d:Q4109632|Россия фәннәр академиясе хәбәрчесе]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Fortov|Vladimir Fortov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Файл:Vladimir Etush 2000 portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2545982|Владимир Этуш]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Etush|Vladimir Etush]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:Vyacheslav Volodin (15-01-2024).jpg|center|128px]] | [[Вячеслав Володин]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-04 | ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Volodin|Vyacheslav Volodin]] | |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Vyacheslav Lebedev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13632114|Вячеслав Лебедев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Lebedev|Vyacheslav Lebedev]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-23 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Файл:Galina Vishnevskaya.jpg|center|128px]] | [[Галина Вишневская (1926)|Галина Вишневская]] | data-sort-value="1926" | 1926-10-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Galina Vishnevskaya|Galina Vishnevskaya]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-11 |- | style='text-align:right'| 60 | [[Файл:Galina Voltchek 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124226|Галина Волчек]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Galina Volchek|Galina Volchek]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-26 |- | style='text-align:right'| 61 | [[Файл:Gennady Mesyats.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291469|Геннадий Месяц]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Mesyats|Gennady Mesyats]] | |- | style='text-align:right'| 62 | [[Файл:Rozhdestvensky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437262|Геннадий Рождественский]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-04 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Gennady Rozhdestvensky|Gennady Rozhdestvensky]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-16 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Файл:Геннадий Викторович Сакович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4405436|Геннадий Сакович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-13 | [[Чита]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | ''[[:d:Q4481782|«Алтай» Федераль фәнни-җитештерү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201686|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Химия-энергетика технологияләре мәсьәләләре институты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sakovich|Gennady Sakovich]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[Файл:Первый президент РЖД Геннадий Фадеев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q13503320|Геннадий Фадеев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Шимановск]] | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gennadiy Fadeev|Gennadiy Fadeev]] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[Файл:Genadiy Hazanov's rehearsal at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1944158|Геннадий Хазанов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | ''[[:d:Q4304090|Мәскәү дәүләт эстрада театры]]'' | [[:commons:Category:Gennady Khazanov|Gennady Khazanov]] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[Файл:Novozhilov Genrikh.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4323971|Генрих Новожилов]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[С.В. Ильюшин исемендәге авиация комплексы]] | [[:commons:Category:Genrikh Novozhilov|Genrikh Novozhilov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-28 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Файл:Georgy Poltavchenko 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983514|Георгий Полтавченко]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Sergeyevich Poltavchenko|Georgy Sergeyevich Poltavchenko]] | |- | style='text-align:right'| 68 | [[Файл:Georgy Tolstoy at Jurist of Year-2012 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459933|Георгий Толстой]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Tolstoy|Georgy Tolstoy]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-10 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Файл:Grigory Rapota 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q370422|Григорий Рапота]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q881836|хәрби резерв офицеры]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Rapota|Grigory Rapota]] | |- | style='text-align:right'| 70 | [[Файл:Denis Pushilin (cropped, 2022-02-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16514790|Денис Пушилин]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-09 | [[Макийивка|Макиивка]] | ''[[:d:Q4166082|Донбасс илкүләм төзелеш һәм архитектура академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Denis Pushilin|Denis Pushilin]] | |- | style='text-align:right'| 71 | [[Файл:Dmitry Kozak official portrait.png|center|128px]] | [[Дмитрий Козак]] | data-sort-value="1958" | 1958-11-07 | ''[[:d:Q4077293|Бандурове]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Dmitry Kozak|Dmitry Kozak]] | |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Li Keqiang 20191101 (cropped-2).jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Медведев]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Medvedev|Dmitry Medvedev]] | |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Evgeny Velikhov (2017-06-20) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4106859|Евгений Велихов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Evgeny Velikhov|Evgeny Velikhov]] | data-sort-value="2024" | 2024-12-05 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:YPrimakov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Евгений Примаков]] | data-sort-value="1929" | 1929-10-29 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q871588|Россия Федерациясе сәүдә-сәнәгать палатасы]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Primakov|Yevgeny Primakov]] | data-sort-value="2015" | 2015-06-26 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Файл:Denis Manturov with Evgeny Fedosov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482144|Евгений Федосов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q133270798|Ingenieur Luft- und Raumfahrttechnik]]'' | ''[[:d:Q4146900|Авиацион системалар дәүләт фәнни-тикшеренү институты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Fedosov|Evgeny Fedosov]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-08 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Файл:Евгений Чазов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981523|Евгений Чазов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeniy Chazov|Yevgeniy Chazov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-12 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Файл:Egor Stroev Predsedatel Soveta Federatsii.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1143350|Егор Строев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-25 | ''[[:d:Q2629861|Россия Федерациясенең Орёл өлкәсе Хотынец районы]]'' | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yegor Stroyev|Yegor Stroyev]] | |- | style='text-align:right'| 78 | [[Файл:E.V.Basin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078989|Ефим Басин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | ''[[:d:Q1965458|Россия Федерациясенең Смоленск өлкәсе Хиславичи шәһәр төрендәге бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Efim Basin|Efim Basin]] | |- | style='text-align:right'| 79 | [[Файл:Jacques Chirac (1997) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Жак Ширак]] | data-sort-value="1932" | 1932-11-29 | ''[[:d:Q117662853|clinique Geoffroy Saint-Hilaire]]'' | [[Säyäsi tikşerenülär institutı (Parij)|Сәяси тикшеренүләр институты]]<br/>''[[:d:Q3128334|Cours Hattemer]]''<br/>''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''<br/>''[[:d:Q273579|Милли идарә мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q3268614|Карно лицее]]''<br/>''[[:d:Q667786|Harvard Summer School]]'' | ''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Jacques Chirac|Jacques Chirac]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-26 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Zhores Alferov April 2016.jpg|center|128px]] | [[Жорес Алфёров]] | data-sort-value="1930" | 1930-03-15 | [[Витебск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[:commons:Category:Zhores Alfyorov|Zhores Alfyorov]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Файл:Zurab Tsereteli 2014 3x4 portrait.jpg|center|128px]] | [[Зураб Церетели]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q619600|Тбилиси дәүләт сәнгатьләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | [[:commons:Category:Zurab Tsereteli|Zurab Tsereteli]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-22 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Файл:Ivan Dedov, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156727|Иван Дедов]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-12 | ''[[:d:Q4163058|Липецк өлкәсе Дмитряшевка авылы]]'' | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Ivan Dedov|Ivan Dedov]] | |- | style='text-align:right'| 83 | [[Файл:Igor Ivanov 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q378027|Игорь Иванов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Igor Sergeyevich Ivanov|Igor Sergeyevich Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[Файл:Igor Moiseyev 1961.png|center|128px]] | [[Игорь Моисеев]] | data-sort-value="1906" | 1906-01-08 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Moiseyev|Igor Moiseyev]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Илья Глазунов, 2015.jpg|center|128px]] | [[Илья Глазунов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Glazunov|Ilya Glazunov]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-09 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Файл:Inna Churikova on XXII MIFF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q447069|Инна Чурикова]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-05 | [[Бәләбәй]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Inna Churikova|Inna Churikova]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-14 |- | style='text-align:right'| 87 | [[Файл:Official portrait of Iosif Kobzon (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1980296|Иосиф Кобзон]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-11 | ''[[:d:Q2415330|Часив-Яр]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q58229230|Советлар Берлеге Коммунистлар фиркасының Мәскәү шәһәр комитеты каршындагы Марксизм-ленинизм университеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Iosif Kobzon|Iosif Kobzon]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-30 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Файл:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q452606|Ирина Антонова]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Irina Antonova|Irina Antonova]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Файл:Aliyevs and Irina Viner-Usmanova 17 May 2019 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2288379|Ирина Винер-Усманова]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Сәмәрканд]] | | ''[[:d:Q16947675|гимнаст]]''<br/>''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Irina Viner|Irina Viner]] | |- | style='text-align:right'| 90 | [[Файл:Patriarch Kirill 2014 official portrait.jpg|center|128px]] | [[Кирилл (Мәскәү патриархы)|Кирилл (Гундяев)]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q392651|махсус агент]]''<br/>''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]''<br/>''[[:d:Q171692|патриарх]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Patriarch Kirill I|Patriarch Kirill I]] | |- | style='text-align:right'| 91 | [[Файл:Константин Эрнст (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532584|Константин Эрнст]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Konstantin Ernst|Konstantin Ernst]] | |- | style='text-align:right'| 92 | [[Файл:Larisa Latynina, 2010.jpg|center|128px]] | [[Лариса Латынина]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Херсон]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Latynina|Larisa Latynina]] | |- | style='text-align:right'| 93 | [[Файл:Лев Лещенко (29-03-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622339|Лев Лещенко]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lev Leshchenko|Lev Leshchenko]] | |- | style='text-align:right'| 94 | [[Файл:Церемония вручения государственных наград Российской Федерации 22 декабря 2014 года 10.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4057379|Лейла Адамян]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-20 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q16679867|Акушырлык, гинекология һәм перинатология фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leyla Adamyan|Leyla Adamyan]] | |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Leo Bokeria M2017-05.jpg|center|128px]] | [[Лео Бокерия]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-22 | [[Очамчира]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>[[кардиология]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leo Bokeria|Leo Bokeria]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[Файл:Leonid Bronevoy (2008) 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962550|Леонид Броневой]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4274098|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4336201|Максим Горький исемендәге Ырынбур өлкә драма театры]]''<br/>''[[:d:Q16640039|Михаил Юрьевич Лермонтов исемендәге Грозный рус драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4125407|Алексей Васильевич Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры]]''<br/>''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Leonid Bronevoy|Leonid Bronevoy]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-09 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Leonid Kuchma.jpg|center|128px]] | [[Леонид Кучма]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-09 | ''[[:d:Q4506786|Чайкине]]'' | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]''<br/>''[[:d:Q6699877|Эдуард Алексеевич Дидоренко исемендәге Луганск дәүләт эчке эшләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Leonid Kuchma|Leonid Kuchma]] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:Leonid Pasechnik (cropped, 2022-02-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43590358|Леонид Пасечник]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-15 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q4166273|Донецк инженер һәм элемтә гаскәре югары хәрби-сәяси укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Pasechnik|Leonid Pasechnik]] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[Файл:Opening of 5th Congress of teachers for Russian Language and Library 17.jpg|center|128px]] | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Файл:Людмила Георгиевна Зыкина.jpg|center|128px]] | [[Людмила Зыкина]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Zykina|Lyudmila Zykina]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-01 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Файл:Magomedali Magomedov 2016 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Магомедали Магомедов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-15 | ''[[:d:Q4256248|Леваши]]'' | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Magomedali Magomedov|Magomedali Magomedov]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-04 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Файл:Maya Plisetskaya (2009-04-21).jpg|center|128px]] | [[Майя Плисецкая]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Maya Plisetskaya|Maya Plisetskaya]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-02 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Mark Zakharov 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1229601|Марк Захаров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Mark Zakharov|Mark Zakharov]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-28 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[Файл:Михаил Боярский 1985 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q544641|Михаил Боярский]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q465501|каскадер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q16678266|спорт җанатары]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Boyarsky|Mikhail Boyarsky]] | |- | style='text-align:right'| 106 | [[Файл:16-03-2020 Mikhail Kovalchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225541|Михаил Ковальчук]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kovalchuk|Mikhail Kovalchuk]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[Файл:Mikhail Piotrovsky - 2018 - 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 108 | [[Файл:Visit of Mikhail Fradkov, Russian Prime Minister, to the EC - 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q150080|Михаил Фрадков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | ''[[:d:Q15874|Kurumoch]]'' | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Fradkov|Mikhail Fradkov]] | |- | style='text-align:right'| 109 | [[Файл:Mikhail Shmakov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4525581|Михаил Шмаков]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Shmakov|Mikhail Shmakov]] | |- | style='text-align:right'| 110 | [[Файл:Sklifosovsky institute 4 August 2011 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502045|Могели Хубутия]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-17 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Mogeli Hubutia|Mogeli Hubutia]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:Rakhimov and Putin (2010-02-08) 02.jpg|center|128px]] | [[Мортаза Рәхимов]] | data-sort-value="1934" | 1934-02-07 | [[Күгәрчен районы]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Murtaza Rakhimov|Murtaza Rakhimov]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-11 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:MRostropovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q152043|Мстислав Ростропович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-27 | [[Бакы]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Mstislav Rostropovich|Mstislav Rostropovich]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-27 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Файл:AlievMukhu..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q559930|Муху Алиев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-06 | ''[[:d:Q4451317|Тануси]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mukhu Aliyev|Mukhu Aliyev]] | |- | style='text-align:right'| 114 | [[Файл:BabkinaNG2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074462|Надежда Бабкина]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-19 | [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Babkina|Nadezhda Babkina]] | |- | style='text-align:right'| 115 | [[Файл:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] | [[Никита Михалков]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4130727|1239 нче мәктәп (Мәскәү)]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Nikita Mikhalkov|Nikita Mikhalkov]] | |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Laverov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4252323|Николай Лавёров]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | ''[[:d:Q257367|Архангельск өлкәсенең Коноша районы]]'' | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | ''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Lavyorov|Nikolay Lavyorov]] | data-sort-value="2016" | 2016-11-27 |- | style='text-align:right'| 117 | [[Файл:Makarovets N A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275420|Николай Макаровец]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | ''[[:d:Q2235501|Кролевец]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q23809299|баш конструктор]]''<br/>''[[:d:Q1048210|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Makarovets|Nikolay Makarovets]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-31 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:Nikolay Patrushev 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q446865|Николай Патрушев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Patrushev|Nikolay Patrushev]] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Nikolay Ryzhkov senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q366524|Николай Рыжков]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-28 | ''[[:d:Q4171560|Дылеевка]]''<br/>[[Торецк]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4286179|Донбасс дәүләт машина төзелеше академиясенең Машина төзелеше көллияте]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q1983444|Урал авыр машиналар төзелеше заводы]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Ryzhkov|Nikolay Ryzhkov]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-28 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Nikolay Tokarev, October 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:Oleg Dobrodeev (2019-02-04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[НТВ]]<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | style='text-align:right'| 122 | [[Файл:Oleg Kononenko Official Portrait (jsc2023e052791).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375659|Олег Кононенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Төрекмәнабад]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kononenko|Oleg Kononenko]] | |- | style='text-align:right'| 123 | [[Файл:Oleg Kutafin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2791031|Олег Кутафин]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-26 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Kutafin|Oleg Kutafin]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:OlegTabakov.jpg|center|128px]] | [[Олег Табаков]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1432635|Һелсинки театр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304284|Олег Табаков театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Oleg Tabakov|Oleg Tabakov]] | data-sort-value="2018" | 2018-03-12 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Ilkayev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199875|Радий Илькаев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-09 | ''[[:d:Q16017664|Тутура]]'' | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Radiy Ilkaev|Radiy Ilkaev]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-10 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:Rodion Shchedrin (2009-04-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q165706|Родион Щедрин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-16 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Rodion Shchedrin|Rodion Shchedrin]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-29 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Файл:Tcalikov RH.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503054|Руслан Цаликов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | [[Владикавказ]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Tsalikov|Ruslan Tsalikov]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[Файл:Рашид Нургалиев (Rashid Nurgaliyev) (2012).jpeg|center|128px]] | [[Рәшит Нургалиев]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-08 | [[Җетекара]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2474763|Россия Федерациясенең Федераль контрразведка хезмәте]]''<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Rashid Nurgaliev|Rashid Nurgaliev]] | |- | style='text-align:right'| 129 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-01 | [[Яңа Арыш]] | ''[[:d:Q2177105|Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q20726593|вертолёт пилоты]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | |- | style='text-align:right'| 130 | [[Файл:Sergey Aksyonov (2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15838823|Сергей Аксёнов]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-26 | ''[[:d:Q37801|Бельцы]]'' | ''[[:d:Q4419914|Симферополь югары хәрби-сәяси төзелеш укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Serhiy Aksyonov|Serhiy Aksyonov]] | |- | style='text-align:right'| 131 | [[Файл:Sergei Ivanov (2019-10-26) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Иванов (1953)|Сергей Иванов]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Ivanov|Sergei Ivanov]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-26 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Файл:Sergey Kirienko (01113353) (9776894576) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Кириенко]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-26 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kiriyenko|Sergey Kiriyenko]] | |- | style='text-align:right'| 133 | [[Файл:Сергей Лавров (29-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Лавров (1950)|Сергей Лавров]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4525134|1414 санлы мәктәп]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | [[Россия Федерациясе чит ил эшләре министрлыгы]] | [[:commons:Category:Sergey Lavrov|Sergey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 134 | [[Файл:Сергей Нарышкин 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983654|Сергей Нарышкин]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Naryshkin|Sergey Naryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 135 | [[Файл:Sergey Sobyanin 2018 official portrait.jpg|center|128px]] | [[Сергей Собянин]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | [[Няксимволь]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4235579|Кострома дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[мэр]] | | [[:commons:Category:Sergey Sobyanin|Sergey Sobyanin]] | |- | style='text-align:right'| 136 | [[Файл:StepashinSV-2002.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | style='text-align:right'| 137 | [[Файл:Sergey Chemezov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7453960|Сергей Чемезов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-20 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Sergey Chemezov|Sergey Chemezov]] | |- | style='text-align:right'| 138 | [[Файл:Станислав Говорухин (cropped).jpg|center|128px]] | [[Станислав Говорухин]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-29 | [[Березники]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | | [[:commons:Category:Stanislav Govorukhin|Stanislav Govorukhin]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-14 |- | style='text-align:right'| 139 | [[Файл:Tatiana Doronina 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4166919|Татьяна Доронина]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Doronina|Tatiana Doronina]] | |- | style='text-align:right'| 140 | [[Файл:Fanil Fanisovich Sarvarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q137532686|Фәнил Сәрвәров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-03-11 | [[Гремячинск]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Fanil Sarvarov|Fanil Sarvarov]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-22 |- | style='text-align:right'| 141 | [[Файл:Eduard Rossel 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q569362|Эдуард Россель]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Eduard Rossel|Eduard Rossel]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[Файл:Eduard Khudainatov, May 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502077|Эдуард Худайнатов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-11 | [[Чимкәнт]] | | [[инвестор]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Khudainatov|Eduard Khudainatov]] | |- | style='text-align:right'| 143 | [[Файл:Bystritskaya.jpg|center|128px]] | [[Элина Быстрицкая]] | data-sort-value="1928" | 1928-04-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Elina Bystritskaya|Elina Bystritskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-26 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Файл:Troitska church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q749447|Ювеналий]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-22 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4407661|Санкт-Петербург руханиләр семинариясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Juvenal (Poyarkov)|Juvenal (Poyarkov)]] | |- | style='text-align:right'| 145 | [[Файл:Yuri Antonov 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2356011|Юрий Антонов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-19 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q27929469|Михаил Клеофас Огинский исемендәге Молодечна дәүләт музыка укуханәсе]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1863064|аккордеончы]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Antonov (musician)|Yuri Antonov (musician)]] | |- | style='text-align:right'| 146 | [[Файл:Yury Bugakov 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097745|Юрий Бугаков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Новосибирск]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Yury Bugakov|Yury Bugakov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 147 | [[Файл:Yuri Vorobiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125213|Юрий Воробьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | [[Красноярск]] | | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Vorobiev|Yuri Vorobiev]] | |- | style='text-align:right'| 148 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2017-05-24) 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622333|Юрий Григорович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q207028|Мария театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Grigorovich|Yuri Grigorovich]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-19 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Файл:Yuri Luzhkov.jpg|center|128px]] | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[мэр]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | style='text-align:right'| 150 | [[Файл:Vladimir Putin with RAS economists July 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85404|Юрий Осипов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-07 | [[Тубыл]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4129923|Хисаплау математика һәм математик физика (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q5275326|Дифференциаль тигезләмәләр (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4284720|Математик уеннар теориясе һәм аның кулланылышы (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q4263826|Әдәби һәйкәлләр]]''<br/>''[[:d:Q1768199|Зур Россия энциклопедиясе]]'' | [[:commons:Category:Yury Sergeevich Osipov|Yury Sergeevich Osipov]] | |- | style='text-align:right'| 151 | [[Файл:Vladimir Putin in Lenkom 30 November 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2623285|Юрий Соломин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-18 | [[Чита]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Solomin|Yuri Solomin]] | data-sort-value="2024" | 2024-01-11 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Файл:Yuri Termikanov (7872318150) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q469552|Юрий Темирканов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-10 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Temirkanov|Yuri Temirkanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-02 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Файл:Yurij Trutnev 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4464552|Юрий Трутнев]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yurij Alekseevich Trutnev|Yurij Alekseevich Trutnev]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-06 |- | style='text-align:right'| 154 | [[Файл:Yuri Ushakov (2023-05-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4479563|Юрий Ушаков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-13 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Ushakov|Yuri Ushakov]] | |- | style='text-align:right'| 155 | [[Файл:Yuriy Chaika official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q612244|Юрий Чайка]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-21 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Chaika|Yuriy Chaika]] | |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:Aman Tuleyev, June 2010.jpeg|center|128px]] | [[Әман Түлиев]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-13 | [[Төрекмәнбашы]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aman Tuleyev|Aman Tuleyev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-20 |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == {{seealso|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены тулы кавалерлары исемлеге|II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге}} {{Портал|Шәхесләр|Россия Федерациясе|Җәмгыять}} [[Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:"Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] mgo9gibxraysedgwvlj3k8zicmpok1r 4 1492006 6000639 5994286 2026-08-13T20:11:23Z Frhdkazan 3171 сертификат һәм дипломда QR-код һәм сылмалар төрле таблицаларга илтүе хәл ителде, баллары исәпләнәчәк финалистлар (4 һәм күбрәк квалификацион мәкаләләре) билгеләнде, процедура тәртибе гадирәк аңлатылды 6000639 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы|Татар дөньясы]] II'''» вики-марафоны — [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнарны татарча тасвирлаучы белешмә-энциклопедик материалларны булдыру һәм яңартып-баетуны популярлаштыру чарасы. <p>2026 елның 1-31 июль көннәрендә үтә. 10 000 сумлык призлар фонды 4 яки күбрәк [[#Тәртип|квалификацион мәкалә]] керткән [[#Финалистлар|финалистлар]] арасында [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә бүленеп Ozon.ru бүләк сертификатлары килеш таратыла. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/RwAS</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II/Таблица}} == Тәртип == * Энциклопедик [[Ярдәм:Яңа мәкалә язу|мәкаләләр язу]] марафонында Википедиядә '''[[Махсус:Теркәлү|үз хисап язманы булдырган]]''' <small>''([[Википедия:Теркәлү|теркәлү турында]])''</small> һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: *# Мәкалә 2026 елның 1-31 июль арасында татар телендә язылырга тиеш. *# Мәкаләләр [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнар белән бәйле булырга тиеш. Башка вики-бәйгеләргә кертелгән мәкаләләрдә тасвирланган феноменнар татарларга һәм дөньяларына тәэсире аңлашылган чакта кабул ителә. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. *# Яңа булдырылган яки баетылган мәкалә 150 сүздән һәм 3000 байттан артык булырга тиеш. *# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. *# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. *# Мәкаләне бәйгегә кертү өчен бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> * Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Жюри темага туры килмәүче мәкаләләрне бәйгедән чыгара, исәпләнгән сыйфат баллары нигезендә бүләкләрне тарата. Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен, акчалы бүләк сертификатлары мәкаләләрегез тупланган сыйфат баллары нигезендә бирелә. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, алдынгылар бәйгенең [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] дә кертелә. * Бүләк сертификатлары 500 сум яки күбрәк өлешкә хокукы булганнарга тапшырыла. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] Файл:Белем җәүһәрләре.png|[[Белем җәүһәрләре]] File:Spbmf logo.jpg|[[Санкт-Петербург татар медиафорумы]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. ** Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) ** Жюри рәисе ярдәмчесе — {{u|Blackisnewyellow}} (Казан) * Рухландыручылар — [[Белем.ру]]'ның [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]] һәм [[Питер.Татар]]'ның [[Равил Закиров]] * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == {{main|Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр}} {{seealso|Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Гамәлдәге тематик материаллар}} == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Гомуми һәм мәкаләләр язуга кагылышлы [[w:tt:Калып:Гамәлдәге кагыйдәләр|кагыйдәләрне]] бозу аркасында идарәчеләр бетергән яки дисквалификациягән материаллар өчен оештыручылар һәм башкаручылар җаваплы түгел һәм боларга бәя бирми. * Жюри исәпләнүгә [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]]не генә кертә. Катнашучылар һәм финалистларның кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыра ала. <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II|финалист=?}}</pre> === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри тема һәм гомуми кагыйдәләр нигезендә кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан), [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Тематик жюри раслаган марафон мәкаләләре нигезендә исәпләү: *# Өлеш кертүчеләр арасыннан бәйгегә кертелгән 4 һәм күбрәк мәкалә авторлары сайлана, квалификацион критерийларына туры килгәннәр саны күләм-вакыт буенча ярым-автоматик пре-квалификацияләү коралы белән тикшерелә. *# Узганнар арасыннан булдырылган һәм тулыландырылган мәкаләләр категориясеннән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә, катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә, бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. *# Тәҗрибә коэффициенты (8) — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. *# Жюри таратачак (500 сумлык һәм күбрәк) Ozon.ru сертификатларның бүленешенә җиткәнче, кирәгеннән кимрәк балларны туплаганнарының баллары берәм-берәм исәпләүдән чыгарыла бара. === Финалистлар === бүләк сертификатын алу өчен кирәкле минималь балл = '''{{#expr:{{formatnum:????|R}}*{{formatnum:500|R}}/{{formatnum:10000|R}}}}'''=Σ*500/10000 {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше (%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше (сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|16]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|87]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld-2-new 44] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld2-improved 12] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже {{#expr:{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:3450|R}}+{{formatnum:324|R}}+{{formatnum:384|R}}+{{formatnum:8190|R}}+{{formatnum:1488|R}}+{{formatnum:2220|R}}+{{formatnum:75816|R}}}}--> |100% |10000 |- |1 |{{u|Fxan}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Fxan|5]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Fxan|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |2 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Il Nur|33]] |<!-- [4] -->6 |<!-- [5] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [6] -->8 |<!-- [7] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |3 |{{u|SmallSonMarex}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — SmallSonMarex|4]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/SmallSonMarex|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |4 |{{u|Каюм Хордай}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Каюм Хордай|6]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --><small>2+1<4</small> |<!-- [6] -->1 |<!-- [7] --><small>2+1<4</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Каюм Хордай|3]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |5 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Әмир|23]] |<!-- [4] -->19 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->2 |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Википедия:Татар дөньясы II]] o5jq98diwbffb42oeow0ar0a6wv4v76 6000642 6000639 2026-08-13T20:57:07Z Frhdkazan 3171 /* Финалистлар */ Fxan 780 балл 6000642 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы|Татар дөньясы]] II'''» вики-марафоны — [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнарны татарча тасвирлаучы белешмә-энциклопедик материалларны булдыру һәм яңартып-баетуны популярлаштыру чарасы. <p>2026 елның 1-31 июль көннәрендә үтә. 10 000 сумлык призлар фонды 4 яки күбрәк [[#Тәртип|квалификацион мәкалә]] керткән [[#Финалистлар|финалистлар]] арасында [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә бүленеп Ozon.ru бүләк сертификатлары килеш таратыла. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/RwAS</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II/Таблица}} == Тәртип == * Энциклопедик [[Ярдәм:Яңа мәкалә язу|мәкаләләр язу]] марафонында Википедиядә '''[[Махсус:Теркәлү|үз хисап язманы булдырган]]''' <small>''([[Википедия:Теркәлү|теркәлү турында]])''</small> һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: *# Мәкалә 2026 елның 1-31 июль арасында татар телендә язылырга тиеш. *# Мәкаләләр [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнар белән бәйле булырга тиеш. Башка вики-бәйгеләргә кертелгән мәкаләләрдә тасвирланган феноменнар татарларга һәм дөньяларына тәэсире аңлашылган чакта кабул ителә. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. *# Яңа булдырылган яки баетылган мәкалә 150 сүздән һәм 3000 байттан артык булырга тиеш. *# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. *# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. *# Мәкаләне бәйгегә кертү өчен бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> * Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Жюри темага туры килмәүче мәкаләләрне бәйгедән чыгара, исәпләнгән сыйфат баллары нигезендә бүләкләрне тарата. Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен, акчалы бүләк сертификатлары мәкаләләрегез тупланган сыйфат баллары нигезендә бирелә. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, алдынгылар бәйгенең [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] дә кертелә. * Бүләк сертификатлары 500 сум яки күбрәк өлешкә хокукы булганнарга тапшырыла. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] Файл:Белем җәүһәрләре.png|[[Белем җәүһәрләре]] File:Spbmf logo.jpg|[[Санкт-Петербург татар медиафорумы]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. ** Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) ** Жюри рәисе ярдәмчесе — {{u|Blackisnewyellow}} (Казан) * Рухландыручылар — [[Белем.ру]]'ның [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]] һәм [[Питер.Татар]]'ның [[Равил Закиров]] * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == {{main|Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр}} {{seealso|Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Гамәлдәге тематик материаллар}} == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Гомуми һәм мәкаләләр язуга кагылышлы [[w:tt:Калып:Гамәлдәге кагыйдәләр|кагыйдәләрне]] бозу аркасында идарәчеләр бетергән яки дисквалификациягән материаллар өчен оештыручылар һәм башкаручылар җаваплы түгел һәм боларга бәя бирми. * Жюри исәпләнүгә [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]]не генә кертә. Катнашучылар һәм финалистларның кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыра ала. <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II|финалист=?}}</pre> === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри тема һәм гомуми кагыйдәләр нигезендә кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан), [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Тематик жюри раслаган марафон мәкаләләре нигезендә исәпләү: *# Өлеш кертүчеләр арасыннан бәйгегә кертелгән 4 һәм күбрәк мәкалә авторлары сайлана, квалификацион критерийларына туры килгәннәр саны күләм-вакыт буенча ярым-автоматик пре-квалификацияләү коралы белән тикшерелә. *# Узганнар арасыннан булдырылган һәм тулыландырылган мәкаләләр категориясеннән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә, катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә, бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. *# Тәҗрибә коэффициенты (8) — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. *# Жюри таратачак (500 сумлык һәм күбрәк) Ozon.ru сертификатларның бүленешенә җиткәнче, кирәгеннән кимрәк балларны туплаганнарының баллары берәм-берәм исәпләүдән чыгарыла бара. === Финалистлар === бүләк сертификатын алу өчен кирәкле минималь балл = '''{{#expr:{{formatnum:????|R}}*{{formatnum:500|R}}/{{formatnum:10000|R}}}}'''=Σ*500/10000 {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше (%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше (сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|16]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|87]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld-2-new 44] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld2-improved 12] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже {{#expr:{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:3450|R}}+{{formatnum:324|R}}+{{formatnum:384|R}}+{{formatnum:8190|R}}+{{formatnum:1488|R}}+{{formatnum:2220|R}}+{{formatnum:75816|R}}}}--> |100% |10000 |- |1 |{{u|Fxan}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Fxan|5]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Дөнья_икътисады#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|120]]+[[Бәхәс:Ирекле_сәүдә#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|270]])/2=195 |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Fxan|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/????*100 round 2}} |<!-- [11] --> |- |2 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Il Nur|33]] |<!-- [4] -->6 |<!-- [5] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [6] -->8 |<!-- [7] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |3 |{{u|SmallSonMarex}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — SmallSonMarex|4]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/SmallSonMarex|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |4 |{{u|Каюм Хордай}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Каюм Хордай|6]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --><small>2+1<4</small> |<!-- [6] -->1 |<!-- [7] --><small>2+1<4</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Каюм Хордай|3]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |5 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Әмир|23]] |<!-- [4] -->19 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->2 |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Википедия:Татар дөньясы II]] qzuk7h2swxc59fns22pavwpp3wmnvdo 6000683 6000642 2026-08-14T06:59:49Z Frhdkazan 3171 /* Финалистлар */ {{u|SmallSonMarex}} 332 балл 6000683 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы|Татар дөньясы]] II'''» вики-марафоны — [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнарны татарча тасвирлаучы белешмә-энциклопедик материалларны булдыру һәм яңартып-баетуны популярлаштыру чарасы. <p>2026 елның 1-31 июль көннәрендә үтә. 10 000 сумлык призлар фонды 4 яки күбрәк [[#Тәртип|квалификацион мәкалә]] керткән [[#Финалистлар|финалистлар]] арасында [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә бүленеп Ozon.ru бүләк сертификатлары килеш таратыла. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/RwAS</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II/Таблица}} == Тәртип == * Энциклопедик [[Ярдәм:Яңа мәкалә язу|мәкаләләр язу]] марафонында Википедиядә '''[[Махсус:Теркәлү|үз хисап язманы булдырган]]''' <small>''([[Википедия:Теркәлү|теркәлү турында]])''</small> һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: *# Мәкалә 2026 елның 1-31 июль арасында татар телендә язылырга тиеш. *# Мәкаләләр [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнар белән бәйле булырга тиеш. Башка вики-бәйгеләргә кертелгән мәкаләләрдә тасвирланган феноменнар татарларга һәм дөньяларына тәэсире аңлашылган чакта кабул ителә. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. *# Яңа булдырылган яки баетылган мәкалә 150 сүздән һәм 3000 байттан артык булырга тиеш. *# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. *# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. *# Мәкаләне бәйгегә кертү өчен бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> * Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Жюри темага туры килмәүче мәкаләләрне бәйгедән чыгара, исәпләнгән сыйфат баллары нигезендә бүләкләрне тарата. Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен, акчалы бүләк сертификатлары мәкаләләрегез тупланган сыйфат баллары нигезендә бирелә. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, алдынгылар бәйгенең [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] дә кертелә. * Бүләк сертификатлары 500 сум яки күбрәк өлешкә хокукы булганнарга тапшырыла. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] Файл:Белем җәүһәрләре.png|[[Белем җәүһәрләре]] File:Spbmf logo.jpg|[[Санкт-Петербург татар медиафорумы]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. ** Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) ** Жюри рәисе ярдәмчесе — {{u|Blackisnewyellow}} (Казан) * Рухландыручылар — [[Белем.ру]]'ның [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]] һәм [[Питер.Татар]]'ның [[Равил Закиров]] * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == {{main|Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр}} {{seealso|Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Гамәлдәге тематик материаллар}} == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Гомуми һәм мәкаләләр язуга кагылышлы [[w:tt:Калып:Гамәлдәге кагыйдәләр|кагыйдәләрне]] бозу аркасында идарәчеләр бетергән яки дисквалификациягән материаллар өчен оештыручылар һәм башкаручылар җаваплы түгел һәм боларга бәя бирми. * Жюри исәпләнүгә [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]]не генә кертә. Катнашучылар һәм финалистларның кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыра ала. <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II|финалист=?}}</pre> === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри тема һәм гомуми кагыйдәләр нигезендә кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан), [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Тематик жюри раслаган марафон мәкаләләре нигезендә исәпләү: *# Өлеш кертүчеләр арасыннан бәйгегә кертелгән 4 һәм күбрәк мәкалә авторлары сайлана, квалификацион критерийларына туры килгәннәр саны күләм-вакыт буенча ярым-автоматик пре-квалификацияләү коралы белән тикшерелә. *# Узганнар арасыннан булдырылган һәм тулыландырылган мәкаләләр категориясеннән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә, катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә, бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. *# Тәҗрибә коэффициенты (8) — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. *# Жюри таратачак (500 сумлык һәм күбрәк) Ozon.ru сертификатларның бүленешенә җиткәнче, кирәгеннән кимрәк балларны туплаганнарының баллары берәм-берәм исәпләүдән чыгарыла бара. === Финалистлар === бүләк сертификатын алу өчен кирәкле минималь балл = '''{{#expr:{{formatnum:????|R}}*{{formatnum:500|R}}/{{formatnum:10000|R}}}}'''=Σ*500/10000 {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше (%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше (сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|16]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|87]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld-2-new 44] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld2-improved 12] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже {{#expr:{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:3450|R}}+{{formatnum:324|R}}+{{formatnum:384|R}}+{{formatnum:8190|R}}+{{formatnum:1488|R}}+{{formatnum:2220|R}}+{{formatnum:75816|R}}}}--> |100% |10000 |- |1 |{{u|Fxan}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Fxan|5]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Дөнья_икътисады#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|120]]+[[Бәхәс:Ирекле_сәүдә#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|270]])/2=195 |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Fxan|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/????*100 round 2}} |<!-- [11] --> |- |2 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Il Nur|33]] |<!-- [4] -->6 |<!-- [5] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [6] -->8 |<!-- [7] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |3 |{{u|SmallSonMarex}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — SmallSonMarex|4]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Изге_Троица_кафедраль_соборы_(Якутск)#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|30]]+[[Бәхәс:Якутск_рухани_семинариясе#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|136]])/2=83 |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/SmallSonMarex|1]] |<!-- [9] --> {{#expr:({{formatnum:4|R}}*{{formatnum:83|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:4|R}}*{{formatnum:83|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/????*100 round 2}} |<!-- [11] --> |- |4 |{{u|Каюм Хордай}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Каюм Хордай|6]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --><small>2+1<4</small> |<!-- [6] -->1 |<!-- [7] --><small>2+1<4</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Каюм Хордай|3]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |5 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Әмир|23]] |<!-- [4] -->19 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->2 |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/91872*100 round 2}}--> |<!-- [11] --> |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Википедия:Татар дөньясы II]] bcjtd54rwhxxtbk3jh6zkqfzerud4in 6000703 6000683 2026-08-14T09:49:38Z Frhdkazan 3171 /* Финалистлар */ {{u|Әмир}} 286386 балл 6000703 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы|Татар дөньясы]] II'''» вики-марафоны — [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнарны татарча тасвирлаучы белешмә-энциклопедик материалларны булдыру һәм яңартып-баетуны популярлаштыру чарасы. <p>2026 елның 1-31 июль көннәрендә үтә. 10 000 сумлык призлар фонды 4 яки күбрәк [[#Тәртип|квалификацион мәкалә]] керткән [[#Финалистлар|финалистлар]] арасында [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә бүленеп Ozon.ru бүләк сертификатлары килеш таратыла. <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/RwAS</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II/Таблица}} == Тәртип == * Энциклопедик [[Ярдәм:Яңа мәкалә язу|мәкаләләр язу]] марафонында Википедиядә '''[[Махсус:Теркәлү|үз хисап язманы булдырган]]''' <small>''([[Википедия:Теркәлү|теркәлү турында]])''</small> һәркем катнаша ала. * Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә: *# Мәкалә 2026 елның 1-31 июль арасында татар телендә язылырга тиеш. *# Мәкаләләр [[татарлар]]ның тормышына һәм [[Татар дөньясы (төшенчә)|дөньяларына]] тәэсир иткән шәхес, вакыйга, оешма яки башка феноменнар белән бәйле булырга тиеш. Башка вики-бәйгеләргә кертелгән мәкаләләрдә тасвирланган феноменнар татарларга һәм дөньяларына тәэсире аңлашылган чакта кабул ителә. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. *# Яңа булдырылган яки баетылган мәкалә 150 сүздән һәм 3000 байттан артык булырга тиеш. *# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш. *# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел. *# Мәкаләне бәйгегә кертү өчен бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз исеме}}</pre> * Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Жюри темага туры килмәүче мәкаләләрне бәйгедән чыгара, исәпләнгән сыйфат баллары нигезендә бүләкләрне тарата. Казыйлар карары шикәят ителә алмый. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен, акчалы бүләк сертификатлары мәкаләләрегез тупланган сыйфат баллары нигезендә бирелә. * 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, алдынгылар бәйгенең [[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] дә кертелә. * Бүләк сертификатлары 500 сум яки күбрәк өлешкә хокукы булганнарга тапшырыла. == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] Файл:Белем җәүһәрләре.png|[[Белем җәүһәрләре]] File:Spbmf logo.jpg|[[Санкт-Петербург татар медиафорумы]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. ** Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) ** Жюри рәисе ярдәмчесе — {{u|Blackisnewyellow}} (Казан) * Рухландыручылар — [[Белем.ру]]'ның [[Раил Гатауллин (1977)|Раил Гатауллин]] һәм [[Питер.Татар]]'ның [[Равил Закиров]] * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == {{main|Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр}} {{seealso|Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы#Гамәлдәге тематик материаллар}} == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-TatarWorld-II-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Гомуми һәм мәкаләләр язуга кагылышлы [[w:tt:Калып:Гамәлдәге кагыйдәләр|кагыйдәләрне]] бозу аркасында идарәчеләр бетергән яки дисквалификациягән материаллар өчен оештыручылар һәм башкаручылар җаваплы түгел һәм боларга бәя бирми. * Жюри исәпләнүгә [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]]не генә кертә. Катнашучылар һәм финалистларның кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыра ала. <pre>{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=II|финалист=?}}</pre> === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри тема һәм гомуми кагыйдәләр нигезендә кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан), [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Тематик жюри раслаган марафон мәкаләләре нигезендә исәпләү: *# Өлеш кертүчеләр арасыннан бәйгегә кертелгән 4 һәм күбрәк мәкалә авторлары сайлана, квалификацион критерийларына туры килгәннәр саны күләм-вакыт буенча ярым-автоматик пре-квалификацияләү коралы белән тикшерелә. *# Узганнар арасыннан булдырылган һәм тулыландырылган мәкаләләр категориясеннән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә, катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә, бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. *# Тәҗрибә коэффициенты (8) — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. *# Жюри таратачак (500 сумлык һәм күбрәк) Ozon.ru сертификатларның бүленешенә җиткәнче, кирәгеннән кимрәк балларны туплаганнарының баллары берәм-берәм исәпләүдән чыгарыла бара. === Финалистлар === бүләк сертификатын алу өчен кирәкле минималь балл '''{{#expr:{{formatnum:287498|R}}*{{formatnum:500|R}}/{{formatnum:10000|R}}}}'''=Σ*500/10000 {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше (%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше (сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|16]] |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре|87]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld-2-new 44] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/tatarworld2-improved 12] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#Бәйге исеме ел вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже -->{{#expr:{{formatnum:780|R}}+{{formatnum:332|R}}+{{formatnum:286386|R}}}} |100% |10000 |- |1 |{{u|Fxan}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Fxan|5]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Дөнья_икътисады#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|120]]+[[Бәхәс:Ирекле_сәүдә#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|270]])/2=195 |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Fxan|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:195|R}}*{{formatnum:4|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/287498*100 round 2}} |<!-- [11] -->0<small>:780<14374.9</small> |- |2 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Il Nur|33]] |<!-- [4] -->6 |<!-- [5] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [6] -->8 |<!-- [7] --><small>бәйгедән тыш</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/287498*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |3 |{{u|SmallSonMarex}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — SmallSonMarex|4]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Изге_Троица_кафедраль_соборы_(Якутск)#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|30]]+[[Бәхәс:Якутск_рухани_семинариясе#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|136]])/2=83 |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/SmallSonMarex|1]] |<!-- [9] --> {{#expr:({{formatnum:4|R}}*{{formatnum:83|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:4|R}}*{{formatnum:83|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/287498*100 round 2}} |<!-- [11] -->0<small>:332<14374.9</small> |- |4 |{{u|Каюм Хордай}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Каюм Хордай|6]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --><small>2+1<4</small> |<!-- [6] -->1 |<!-- [7] --><small>2+1<4</small> |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Каюм Хордай|3]] |<!-- [9] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [10] {{#expr:({{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}}+{{formatnum:0|R}}*{{formatnum:0|R}})*{{formatnum:1|R}}/287498*100 round 2}}--><small>исәпләнми</small> |<!-- [11] --><small>исәпләнми</small> |- |5 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Википедия:Татар дөньясы II мәкаләләре — Әмир|23]] |<!-- [4] -->19 |<!-- [5] -->([[Бәхәс:Габдулла_Тукай_һәйкәле_(Әшеван)#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|20412]]+[[Бәхәс:Сарытау_өлкәсе_мөселманнарының_Диния_нәзарәте#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|9720]])/2=15066 |<!-- [6] -->2 |<!-- [7] -->([[Бәхәс:Сергей_Шашурин#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|72]]+[[Бәхәс:Николай_Фролов#Татар_дөньясы_II_вики-марафоны_мәкаләләрен_бәяләү_җәдвәле|60]])/2=66 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:19|R}}*{{formatnum:15066|R}}+{{formatnum:2|R}}*{{formatnum:66|R}})*{{formatnum:1|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:19|R}}*{{formatnum:15066|R}}+{{formatnum:2|R}}*{{formatnum:66|R}})*{{formatnum:1|R}}/287498*100 round 2}} |<!-- [11] -->10 000 |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Татар_дөньясы/II Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:Татар_дөньясы_II_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Википедия:Татар дөньясы II]] 0mqbcbm03gbm641nyu8eku66kxg9p67 1 1492135 6000673 5975573 2026-08-14T06:38:03Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 30 балл 6000673 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= SmallSonMarex}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 1 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 2 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 1 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 1 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 2 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 3 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 2 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 1 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 1 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=2*15= |'''30''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 06:38 (UTC) bzc3h9h9zcdoekl9e64adxjrj12s1tq 1 1492136 6000677 5975574 2026-08-14T06:54:48Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 136 балл 6000677 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= SmallSonMarex}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 1 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 2 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 2 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 1 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 2 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 3 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 3 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 0 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 2 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 3 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=8*17= |'''136''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 06:54 (UTC) i7crlunajp4a7uvcondk0tpyl9uh52z 1 1492141 6000693 5975579 2026-08-14T08:20:03Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 72 балл 6000693 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Әмир}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 1 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 2 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 2 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 2 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 1 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 0 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 2 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 2 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 1 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 0 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=8*(9)= |'''72''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 08:20 (UTC) js60uezs04qlqrgmkqebt4y248bbzrx 1 1492169 6000702 5975731 2026-08-14T09:31:30Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 9720 балл 6000702 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Әмир}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 3 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 3 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 3 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 3 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 2 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 2 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 3 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 3 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 2 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 2 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 2 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) |3 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=162*3*(20)= |'''9720''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 09:31 (UTC) 67mz4lzfbsfxgh8em4tuxrmm26qa5qs 1 1492190 6000641 5977411 2026-08-13T20:51:51Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 270 балл 6000641 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Fxan}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 2 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 3 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 1 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 1 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 3 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 2 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 1 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 2 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 1 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 3 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=18*(15)= |'''270''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 13 авг 2026, 20:51 (UTC) q96wi5wr6ixmccczt058fs3ig7bzu59 1 1492192 6000640 5977413 2026-08-13T20:38:36Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 120 балл 6000640 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Fxan}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 2 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 2 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 2 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 1 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 1 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 1 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 2 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 2 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 3 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=8*(15)= |'''120''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 13 авг 2026, 20:38 (UTC) d50jbzqvzfm73q6xaz2fwa1bpnqp1dl 1 1492285 6000697 5980192 2026-08-14T08:36:50Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 60 балл 6000697 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Әмир}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 1 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 3 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 1 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 2 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 1 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 0 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 1 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 2 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 0 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 0 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 1 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 1 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=6*10= |'''60''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 08:36 (UTC) 2yogauseo1rknavggkzc45mu7uucho5 1 1492449 6000701 5994204 2026-08-14T09:16:51Z Frhdkazan 3171 /* Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле */ 20412 балл 6000701 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Әмир}} == Татар дөньясы II вики-марафоны мәкаләләрен бәяләү җәдвәле == «[[Википедия:Марафоннар/Татар дөньясы/II|Татар дөньясы II]]» бәйгесе чикләрендә булдырылган мәкаләне [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү җәдвәле]]: {| | # | Критерий | күрсәткеч | +/* |- | 1 | '''Мәгълүмати калыплар''': {{tl|УК}} яки тематик карточкасы, {{tl|Тышкы сылтамалар}}, {{tl|Бу темага Татнетта}}, башка төр [[:Төркем:Навигацион калыплар|навигацион калыплар]] - (юк, 1, 2+) | 3 | * |- | 2 | '''Тексттагы вики-сылтамалар''': Мәкаләдән башкаларга [[ВП:Викиләштерү|вики-сылтамалар]] урнаштырылган (0-2/3-7/8+, визуаль) | 3 | * |- | 3 | '''Википедия:Бирегә нәрсә сылтый''': Мәкалә Вики эченә яхшы кертелгән (0/1-5/6+, сул баганадан ''Кораллар: Бирегә нәрсә сылтый'' төймәсенә басып күренә) | 3 | * |- | 4 | '''Википедия:Таләп ителгән көч''': Тәрҗемә юлы белән булдырылган/яки тулыландырылган мәкалә (1), өстәмә чыганаклар һәм фактлар белән тулыландырылган мәкалә (2), яки чыганаклар буенча язылган яңа мәкалә (3) - Мәкалә тарихыннан һәм вики-ара тикшерү белән билгеләнә. | 3 | * |- | 5 | '''Татарча мәгълүмат-белем чыганакларны популярлаштыру''': [[ТР ФА]]нең татар институтлары, [[Татмедиа]], [[Бөтендөнья татарлар конгрессы]] басмалары һәм башка татар телле сайтлары мәкаләләренә, [[Викимәгълүмат]] элементында — «[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» энциклопедиясенең бәйле татар/рус версияләренә сылтама урнаштыру (1-2/3-4/5+, визуаль) | 2 | * |- | 6 | '''Мәгариф, фән, югары белем һәм мәдәният өлкәсендә эшләүче Татарстан, дөньяның бар суверен илләре, БМО һәм башка дәүләтара оешмаларга караган гамәлдәге рәсми тематик белем-тәҗрибә үзәкләрен таныту''': тематик институтлары мәгълүматлары телгә алына һәм/яки сайтларындагы тематик материалларга искәрмәләр/сылтамалар китерелгән (1-2/3-4/5+, визуаль) | 1 | * |- | 7 | '''Кереш өлеше''': Феноменның [[w:tt:Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятлелеген]] һәм асылын кыскача ачыклаучы кереш бүлеге (''калганын укымасам, нәрсә белүем җитә'', юк - бар - темага юлны ача - җитәрлек аңлата) | 3 | + |- | 8 | '''Мәкалә [[w:tt:Википедия:Сурәтләү|сурәтләнгән]]''' | 3 | + |- | 9 | '''Сылтамалы искәрмәләр саны/тасвирланышы''': [[w:tt:Википедия:Тикшереп булучанлык|Мәгълүматны тикшереп алу]] өчен бәйсез чыганакларга [[w:tt:Википедия:Чыганакларны күрсәтү|искәрмәләр]], сылтамалар, аларның күләме, табу җиңеллеге һәм [[w:tt:Википедия:Абруйлы чыганаклар|абруйлылык дәрәҗәсе]] | 3 | + |- | 10 | '''[[w:tt:Википедия:Төркемләү|Төркемләү]] төгәллеге''' | 3 | + |- | 11 | '''Мәкалә структурасы''': Стандарт бүлекләре барлыгы, детальлелеге | 2 | + |- | 12 | '''Татар теле һәм стиль''': Белешмә-энциклопедик стильдә, нейтраль караштан, лексика сайлавы. | 3 | + |- | 13 | '''Текст күләме''': (Стандарт, *2/+, *3/+, *4/+) | 1 | + |- | 14 | '''Викимәгълүмат: ясалма интеллект аңларлык элементы татарчалаштырылган''': (0/Тамгасы/Тасвирламасы/Синонимнары) | 3 | + |- | 15 | '''Викимәгълүмат: элементы фактлар белән тутырылган''': (0-2/3-5/6+, визуаль) | 3 | * |- | 16 | '''Викимәгълүмат: элемент чыганаклар белән дәлилләнгән''': (0/1-2/3+, визуаль) | 2 | * |- | colspan="2" |'''Нәтиҗә:''' [1]*[2]*[3]*[4]*[5]*[6]*([7]+[8]+[9]+[10]+[11]+[12]+[13]+[14])*[15]*[16]=162*6*(21)= |'''20412''' |} '''Казый''' --[[Кулланучы:Frhdkazan|frhdkazan]] ([[Кулланучы бәхәсе:Frhdkazan|бәхәс]]) 14 авг 2026, 09:16 (UTC) m2aiz7aw6rbpgn70fo2prlxzggz2eu8 0 1492495 6000661 5994675 2026-08-14T02:18:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000661 wikitext text/x-wiki '''Санак уены төре''' (шулай ук '''санак уены жанры''') — [[Санак уены|санак уенының]] уйнау ысулына нигезләнгән рәсми булмаган классификация.<ref name="Apperley">{{Cite journal|accessdate=2013-04-19|title=Genre and game studies|journal=Simulation & Gaming|author=Apperley, Thomas H.|year=2006|volume=37|issue=1|pages=6–23|url=http://trac.assembla.com/CommanderAssembler/export/32/docs/Genre%20and%20game%20studies%20-%20tom-apperley.pdf|doi=10.1177/1046878105282278}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005003753/http://trac.assembla.com/CommanderAssembler/export/32/docs/Genre%20and%20game%20studies%20-%20tom-apperley.pdf |date=2013-10-05 }}</ref><ref name="Gamasutra">{{Cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/feature/4074/the_designers_notebook_sorting_.php|title=Background: The Origins of Game Genres|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217155232/http://www.gamasutra.com/view/feature/4074/the_designers_notebook_sorting_.php|archivedate=2014-12-17|author=Adams, Ernest|authorlink=Ernest W. Adams|date=2009-07-09|publisher=[[Gamasutra]]|accessdate=2014-12-03}}</ref> [[Фильм|Фильмнар]] һәм [[Китап|китаплар]] сыман башка сәнгать төрләре аша күрсәтелгән [[Матур әдәбият|матур әдәбияттан]] аермалы буларак, ул уен дөньясының мохитенә бәйле түгел. Мәсәлән, уен урнашкан урынга карамастан, шутер уены һаман да шутер уены, ә башваткыч уены һаман да башваткыч уены.<ref name="fundamentals">{{Cite book|last=Adams|first1=Ernest|last2=Rollings|first2=Andrew|title=Fundamentals of Game Design|publisher=Prentice Hall|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=Lm1jAgAAQBAJ&q=outer+space|page=67|isbn=9780133435719}}</ref><ref>{{Cite book|last=Harteveld|first1=Casper|date=2011-02-26|title=Triadic Game Design: Balancing Reality, Meaning and Play|url=https://books.google.com/books?id=sIcQYKcoH7IC&q=lives+game+design|publisher=Springer Science & Business Media|page=71|isbn=978-1849961578|access-date=2014-12-19}}</ref> Билгеле уенның төре субъектив кабул итүгә ачык. Бер уен берьюлы берничә төргә карый ала.<ref name="Apperley" /> == Классификация == {{Main|Санак уены төрләре исемлеге}} Санак уены төрләре үз үзенчәлекләре буенча аерыла, ә танылган күзәтүләр “экшн”нан башлап “бейсбол”га кадәр күптөрле жанр исемнәре куллана. Бу практикада төп темалар һәм фундаментальрәк булган характеристикалар берьюлы кулланыла.<ref>{{Cite book|last=Egenfeldt-Nielson|first1=Simon|last2=Smith|first2=Jonas Heide|last3=Tosca|first3=Susana Pajares|date=2013-04-27|title=Understanding Video Games: The Essential Introduction|url=https://books.google.com/books?id=0tygn2UisUoC&q=video+game+genres|publisher=Routledge|page=46|isbn=978-1136300424|access-date=2014-12-03}}</ref> {{stub}} == Искәрмәләр == [[Төркем:Санак уены төрләре| ]] 3kyhzf8ud5ih4nzas68xx4qk5u7ide6 0 1492533 6000610 5998447 2026-08-13T17:33:34Z Il Nur 6874 6000610 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санта-Клаус''' ({{Lang-en|Santa Claus}} — Көнбатыш Европа һәм [[Америка Кушма Штатлары|Төньяк Америка]] (фольклор) персонажы, ул [[Раштуа|Раштуа бәйрәмендә]] балаларга бүләкләр тарата. Кыш бабайның туган урыны дип кайсы урынны санау турында бердәм фикер юк: Лапландияме, әллә [[Төньяк котып|Төньяк полюска]] якын тирәләрме. == Санта-Клаусның килеп чыгышы == [[Файл:Saint_Nicholas_of_Bari_and_the_Three_Poor_Girls_MET_DP883158.jpg|сулда|мини| Изге Николай ярлы кызларга капчык ыргыта, 1587 елдан гравюра ясалган]] [[Файл:Goody_Santa_Claus_1889_crop.jpg|сулда|мини| Хисле Кыш Бабай, 1889]] Санта-Клаусның прообразы (Санта — «Изге», Клаус — «Николай»)— гомумхристиан Изге Николай Чудотворец, яки Николай Мирликийский, епископ Мир Ликийскийлар булып тора (якынча 270 — якынча 345). Яшәеш нигезендә, Изге Николай төнлә акча янчыгын бер ярлы шәһәр кешесенең өенә махсус ташлаган, ул, өч кызы булган һәм бирнәгә акчасы булмаган килеш, кызларын кияүгә бирү мөмкинлеге булсын өчен аларның берсен фахишә йортына сатарга уйлаган. Көнбатыш Европада Изге Николай янчыкны камин торбасына ташлаган һәм ул камин алдында киптерү өчен калдырылган оекка төшкән дигән риваять барлыкка килә. Башта 6 декабрьдә, чиркәү календаре буенча изге Николай көнендә, Европа илләрендә балаларга аның исеменнән бүләкләр бирү гадәте барлыкка килә, өстәвенә бүләкләрне төнлә оекка салалар. Әмма Реформация чорында, изгеләрне хөрмәт итү хупланмаган вакытта, Германиядә һәм чиктәш илләрдә бүләкләр таратучы персонаж булып Христос баласы була. Контрреформация чорында балаларга бүләкләр яңадан Изге Николай исеменнән тапшырыла башлый, әмма хәзер бу инде декабрь азагында, Раштуада була. Әмма кайбер европа илләрендә күпкә борынгырак традицияләр үз көчендә кала. Әйтик, Изге Николай исемен Синтаклаас дип әйткән Нидерландларда нәниләр аның исеменнән 5 декабрьгә дә, Раштуа бәйрәменә да бүләкләр ала ала.<ref>{{Cite web |url=https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |title=житие св. Николая Чудотворца |access-date=2020-12-21 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508172948/https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |url-status=live }}</ref> 1650 елларда Нью-Амстердам, хәзерге [[Нью-Йорк]] шәһәре, торак пунктына нигез салган голланд колонистлары ярдәме белән Изге Николай образы Төньяк Америка континентына килеп җитә. Ләкин Төньяк Америкага күченгән инглиз пуританнары Раштуа бәйрәмен бәйрәм итмәгәннәр<ref>{{Cite web|url=https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227093506/https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|archivedate=2021-12-27|author=Инна Дубинская|date=2010-12-24|language=ru|work=Голос Америки|accessdate=2021-12-27}}</ref> . 1809 елда Америка язучысы Вашингтон Ирвингның «Нью-Йорк тарихы» китабы басылып чыга, анда ул Нидерланд хакимлеге чоры турында яза, Яңа Амстердамда Изге Николайны хөрмәтләү йоласын искә ала. [[Файл:MerryOldSanta.jpg|сулда|мини| Томас Наст тарафыннан ясалган Санта-Клаус рәсеме (1881). Шагыйрь Клемент Кларк Мур һәм рәссам Томас Наст бу персонаж турындагы заманча фикерләргә көчле йогынты ясады.]] [[Файл:Thomasnastselfportrait.jpg|сулда|мини| Томас Наст автопортреты, XIX гасыр]] 1822 елда Колумбия университетының көнчыгыш һәм грек әдәбияты профессоры Клемент Кларк Мур үз балалары өчен Раштуа әкияте язган, бу әсәрдә балаларга бүләкләр бирүче әкият персонажы — Санта-Клаус турында языла. 1823 елның Раштуа бәйрәме алдыннан әлеге поэма ''Sentinel'' газетасында «Раштуа алды төне, яки Изге Николайның килүе»<ref name="nic-chud">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref> исеме астында басылып чыга. Бик популярлашып киткәннән соң, поэма 1844 елда яңадан басылып чыга. 2000 нче елларда Американың History Channel телеканалында күрсәтелгән «Санта легендалары» документаль тапшыруында: «Клемент Мур каләме ярдәмендә Изге Николай Санта Клаус булып танылды» һәм «1840 елда барлык америкалылар да Санта Клаусның кем икәнен белделәр. Клемент Мур безгә Санта-Клаусны бүләк итте» дип әйтелгән. Санта-Клаусның тугыз боланыннан сигезе турында беренче тапкыр бу поэмада искә алына. 1863 елда ''Harper’s Weekly'' журналында эшләгән танылган Америка рәссамы Томас Наст үзенең сәяси карикатуралар сериясендә Клемент Кларк Мур китабы буенча ясалган Санта-Клаус персонажын бүләк бирүче герой буларак куллана. Бу персонаж популярлык казана, һәм соңрак Томас Наст ''Harper’s Weekly'' һәм башка басмаларда Санта-Клаус тормышыннан күңелле күренешләр сурәтли. Томас Наст үзенең рәсемнәрендә Санта-Клаусның көндәлек тормышын уйлап таба һәм җентекләп сурәтли. Рәссам беренче булып Санта-Клаусның Төньяк полюста яшәвен һәм балаларның яхшы һәм начар эшләрен теркәп баручы махсус китап алып баруын искә ала. Томас Наст рәсемнәрендә Санта-Клаусның тышкы кыяфәтенең әкренләп үзгәрүе күрсәтелә: сарык тиресеннән ясалган костюмлы юан карт эльфтан күпкә реаль һәм шаянрак персонажка әйләнә. кыска тунлы, күңеллерәк кыска тунлы персонажга әйләнә. History Channel телеканалы күрсәткәнчә, «Томас Наст Санта Клаусны үзеннән төшереп ясаган». Рәссам тулы гәүдәле, кыска буйлы, зур мыеклы һәм киң сакаллы кеше була.<ref name="WhiteRocking">{{cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archive-date=2011-07-23|url-status=live}}</ref><ref name="BevNET">{{cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|date=2006-12-18|publisher=BevNET.com|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archive-date=2012-10-26|url-status=live}}</ref> Башта Томас Наст рәсемнәрендәге Санта-Клаусның кыска туны көрән төстә була, ләкин яңа рәсемнәр чыккач, ул шунда ук кызыл төс ала башлый. History Channel телеканалы үзенең «Санта-Клаус легендалары» тикшеренүендә «Санта-Клаусның кызыл төсе бернинди дә мәгънә йөртми», дип билгеләп үтә. 1931 елда [[Кока-Кола|Coca-Cola]] компаниясе кышын алкогольсез эчемлекләр сату күләмен арттыру өчен реклама кампаниясен башлап җибәрә. Хаддон Сундблом Санта-Клауска заманчарак караш тәкъдим итә. Нәкъ менә шушы рәссам бөтен дөнья буенча танылган һәм бик популяр булган сөйкемле Санта-Клаус образын тудырган дип санала<ref name="nic-chud">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref>. Аның образлары Клемент Кларк Мурның поэмасы һәм Томас Настның рәсемнәре йогынтысында күп рәссамнар тарафыннан элек тәкъдим ителгән образларның иң уңышлысы була. [[Файл:Santa1904PuckCover.jpg|уңда|мини|325x325пкс| 1904 елда «Пак» (''Puck)'' журналы тышлыгында эльф буларак Санта-Клаус сурәтләнгән]] Хаддон Сандбломның Санта-Клаус костюмы кызыл, ак йон бизәкләре белән була. Ләкин бу төсләр комбинациясен әкият персонажы киемнәрендә куллануда өстенлек Coca-Cola компаниясенә карамый: күпкә элегрәк, Санта-Клаус шундый ук киемнән «Пак» (Puck) исемле берничә юмористик журналның тышлыгында (1902, 1904 һәм 1905) һәм {{нп5|White Rock Beverages|||White Rock Beverages}} компаниясенең эчемлекләр рекламасы плакатларында 1915 һәм 1920 елларда күренә<ref name="WhiteRocking">{{Cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archivedate=2011-07-23|language=en|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|accessdate=2013-01-07}}</ref><ref name="BevNET">{{Cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archivedate=2012-10-26|date=2006-12-18|language=en|publisher=BevNET.com|accessdate=2013-01-07}}</ref>. == Санта-Клаусның транспорты == [[Файл:Santa_Claus_Parade_Toronto_2009_(2).jpg|сулда|мини|275x275пкс| Санта-Клаус боланнар төркеме белән.]] Санта-Клаус [[боланнар]] тарткан чанада сәяхәт итә дип санала: * ''Дэшер'' («Стремительный»), * ''Дэнсер'' («Танцор»), * ''Прэнсер'' («Гарцующий»), * ''Виксен'' («Сварливый»), * ''Комет'' («Комета»), * ''Кюпид'' («Купидон»), * ''Доннер'' (''Дандер'') (от [[Alman tele|нем]]. и [[Нидерланд теле|нидерландского]] «Гром») * ''Блитцен'' (''Бликсем'') (от нидерланд. «Молния»). Бу исемнәр беренче тапкыр 1823 елда "Раштуа алды төнендә " шигырендә очрый. Соңрак Америка [[Фольклор|фольклорына]] Рудольф кушаматлы тагын бер болан килеп керә: ул команданы җитәкли һәм аның ялтырап торган кызыл борыны бар. Бу 1939 елгы Чикаго реклама кампаниясенең нәтиҗәсендә барлыкка килә. [[Файл:NORAD_-_Canada_-_Santa_Radar_Tracking.jpg|уңда|мини|300x300пкс| Офицерлар Санта-Клаусны радар күзәтүен тәэмин итәргә әзерләнә.]] 1955 елда Төньяк Америка аэрокосмик оборонасы командованиесе (NORAD) [[:ru:NORAD_Tracks_Santa|NORAD Tracks Santa]] дип аталган күңел ачу программасын әзерли, анда NORAD системасы Санта-Клаусның чанасы хәрәкәтләрен күзәтеп бара, бу хакта кайнар линия аша һәм вебсайтлар аша мәгълүмат чараларына хәбәр ителә<ref>{{Cite web|url=https://www.noradsanta.org/en|title=Official NORAD Tracks Santa|work=www.noradsanta.org|accessdate=2024-12-29}}</ref>. == Санта-Клаусның юлдашлары == Төрле гореф-гадәтләр буенча, Санта-Клаус башка яхшы яки яман персонажлар белән бергә пәйда була. Шулай итеп, [[Альп таулары|Альп]] төбәге фольклорында Изге Николайның юлдашы һәм шул ук вакытта тискәре персонаж (йомшак гәүдәле һәм мөгезле) Крампус барлыкка килә. Ул тыңлаусыз балаларны куркыта һәм җәзалый. [[Файл:Santa_Claus_at_Christmas_Market.webm|мини| Санта-клаус Раштуа бәйрәмендә.]] == Шулай ук карагыз == {{Div col|2}} * [[Дед Мороз]] * [[Йоулупукки]] * [[Миссис Санта-Клаус (персонаж)]] * [[Аму Навруз]] * [[Николай Чудотворец]] * [[Пер-Ноэль]] * [[Пер-Шаланд]] * [[Тайный Санта]] * [[Ханукальный Гарри]] * [[Чудо на 34-й улице (фильм, 1947)|Чудо на 34-й улице]] * [[Визит святого Николая]] * [[Old Santeclaus with Much Delight]] * [[Гринч (персонаж)]] * [[Панчо Клаус]] {{Div col end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|group=*}}{{Искәрмәләр|refs=<ref name = "Three Impoverished Maidens">{{Cite web |url=http://www.stnicholascenter.org/pages/three-impoverished-maidens/ |title=Three Impoverished Maidens or The Story of The Dowries // St. Nicholas Center |access-date=2021-04-09 |archive-date=2016-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212144616/http://www.stnicholascenter.org/pages/three-impoverished-maidens/ |url-status=live }}</ref>.}} == Әдәбият == * Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // Славянские древности. М., 2004. Т. 3; * Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011. * {{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/3533738|том=29|год=2015|ref=БРЭ|статья=Санта-Клаус}}. == Сылтамалар == * {{Cite web|url=http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|title=Как в Coca Cola придумали Санта Клауса и сделали его частью мировой культуры|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224190930/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|archivedate=2015-12-24}} *  {{Cite web|url=http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90&page=2|title=Кто такой Святой Николай, и как он превратился в Санта-Клауса|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2013-01-08}} *  {{Cite web|url=http://www.voanews.com/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306071005/http://www.voanews.com:80/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|archivedate=2011-03-06|author=Дубинская И.|date=2010-12-24|publisher=<small>[[Голос Америки]] (golos-ameriki.ru)</small>|accessdate=2013-01-08}} [[Төркем:Әлифба буенча персонажлар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] qrctq268ffaey43jonjl38e4zyzlf3j 6000611 6000610 2026-08-13T17:35:57Z Il Nur 6874 6000611 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санта-Клаус''' ({{Lang-en|Santa Claus}} — Көнбатыш Европа һәм [[Америка Кушма Штатлары|Төньяк Америка]] (фольклор) персонажы, ул [[Раштуа|Раштуа бәйрәмендә]] балаларга бүләкләр тарата. Кыш бабайның туган урыны дип кайсы урынны санау турында бердәм фикер юк: Лапландияме, әллә [[Төньяк котып|Төньяк полюска]] якын тирәләрме. == Санта-Клаусның килеп чыгышы == [[Файл:Saint_Nicholas_of_Bari_and_the_Three_Poor_Girls_MET_DP883158.jpg|сулда|мини| Изге Николай ярлы кызларга капчык ыргыта, 1587 елдан гравюра ясалган]] [[Файл:Goody_Santa_Claus_1889_crop.jpg|сулда|мини| Хисле Кыш Бабай, 1889]] Санта-Клаусның прообразы (Санта — «Изге», Клаус — «Николай»)— гомумхристиан Изге Николай Чудотворец, яки Николай Мирликийский, епископ Мир Ликийскийлар булып тора (якынча 270 — якынча 345). Яшәеш нигезендә, Изге Николай төнлә акча янчыгын бер ярлы шәһәр кешесенең өенә махсус ташлаган, ул, өч кызы булган һәм бирнәгә акчасы булмаган килеш, кызларын кияүгә бирү мөмкинлеге булсын өчен аларның берсен фахишә йортына сатарга уйлаган. Көнбатыш Европада Изге Николай янчыкны камин торбасына ташлаган һәм ул камин алдында киптерү өчен калдырылган оекка төшкән дигән риваять барлыкка килә. Башта 6 декабрьдә, чиркәү календаре буенча изге Николай көнендә, Европа илләрендә балаларга аның исеменнән бүләкләр бирү гадәте барлыкка килә, өстәвенә бүләкләрне төнлә оекка салалар. Әмма Реформация чорында, изгеләрне хөрмәт итү хупланмаган вакытта, Германиядә һәм чиктәш илләрдә бүләкләр таратучы персонаж булып Христос баласы була. Контрреформация чорында балаларга бүләкләр яңадан Изге Николай исеменнән тапшырыла башлый, әмма хәзер бу инде декабрь азагында, Раштуада була. Әмма кайбер европа илләрендә күпкә борынгырак традицияләр үз көчендә кала. Әйтик, Изге Николай исемен Синтаклаас дип әйткән Нидерландларда нәниләр аның исеменнән 5 декабрьгә дә, Раштуа бәйрәменә да бүләкләр ала ала.<ref>{{Cite web |url=https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |title=житие св. Николая Чудотворца |access-date=2020-12-21 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508172948/https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |url-status=live }}</ref> 1650 елларда Нью-Амстердам, хәзерге [[Нью-Йорк]] шәһәре, торак пунктына нигез салган голланд колонистлары ярдәме белән Изге Николай образы Төньяк Америка континентына килеп җитә. Ләкин Төньяк Америкага күченгән инглиз пуританнары Раштуа бәйрәмен бәйрәм итмәгәннәр<ref>{{Cite web|url=https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227093506/https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|archivedate=2021-12-27|author=Инна Дубинская|date=2010-12-24|language=ru|work=Голос Америки|accessdate=2021-12-27}}</ref> . 1809 елда Америка язучысы Вашингтон Ирвингның «Нью-Йорк тарихы» китабы басылып чыга, анда ул Нидерланд хакимлеге чоры турында яза, Яңа Амстердамда Изге Николайны хөрмәтләү йоласын искә ала. [[Файл:MerryOldSanta.jpg|сулда|мини| Томас Наст тарафыннан ясалган Санта-Клаус рәсеме (1881). Шагыйрь Клемент Кларк Мур һәм рәссам Томас Наст бу персонаж турындагы заманча фикерләргә көчле йогынты ясады.]] [[Файл:Thomasnastselfportrait.jpg|сулда|мини| Томас Наст автопортреты, XIX гасыр]] 1822 елда Колумбия университетының көнчыгыш һәм грек әдәбияты профессоры Клемент Кларк Мур үз балалары өчен Раштуа әкияте язган, бу әсәрдә балаларга бүләкләр бирүче әкият персонажы — Санта-Клаус турында языла. 1823 елның Раштуа бәйрәме алдыннан әлеге поэма ''Sentinel'' газетасында «Раштуа алды төне, яки Изге Николайның килүе»<ref name="nic-chud">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref> исеме астында басылып чыга. Бик популярлашып киткәннән соң, поэма 1844 елда яңадан басылып чыга. 2000 нче елларда Американың History Channel телеканалында күрсәтелгән «Санта легендалары» документаль тапшыруында: «Клемент Мур каләме ярдәмендә Изге Николай Санта Клаус булып танылды» һәм «1840 елда барлык америкалылар да Санта Клаусның кем икәнен белделәр. Клемент Мур безгә Санта-Клаусны бүләк итте» дип әйтелгән. Санта-Клаусның тугыз боланыннан сигезе турында беренче тапкыр бу поэмада искә алына. 1863 елда ''Harper’s Weekly'' журналында эшләгән танылган Америка рәссамы Томас Наст үзенең сәяси карикатуралар сериясендә Клемент Кларк Мур китабы буенча ясалган Санта-Клаус персонажын бүләк бирүче герой буларак куллана. Бу персонаж популярлык казана, һәм соңрак Томас Наст ''Harper’s Weekly'' һәм башка басмаларда Санта-Клаус тормышыннан күңелле күренешләр сурәтли. Томас Наст үзенең рәсемнәрендә Санта-Клаусның көндәлек тормышын уйлап таба һәм җентекләп сурәтли. Рәссам беренче булып Санта-Клаусның Төньяк полюста яшәвен һәм балаларның яхшы һәм начар эшләрен теркәп баручы махсус китап алып баруын искә ала. Томас Наст рәсемнәрендә Санта-Клаусның тышкы кыяфәтенең әкренләп үзгәрүе күрсәтелә: сарык тиресеннән ясалган костюмлы юан карт эльфтан күпкә реаль һәм шаянрак персонажка әйләнә. кыска тунлы, күңеллерәк кыска тунлы персонажга әйләнә. History Channel телеканалы күрсәткәнчә, «Томас Наст Санта Клаусны үзеннән төшереп ясаган». Рәссам тулы гәүдәле, кыска буйлы, зур мыеклы һәм киң сакаллы кеше була.<ref name="WhiteRocking1">{{cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archive-date=2011-07-23|url-status=live}}</ref><ref name="BevNET">{{cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|date=2006-12-18|publisher=BevNET.com|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archive-date=2012-10-26|url-status=live}}</ref> Башта Томас Наст рәсемнәрендәге Санта-Клаусның кыска туны көрән төстә була, ләкин яңа рәсемнәр чыккач, ул шунда ук кызыл төс ала башлый. History Channel телеканалы үзенең «Санта-Клаус легендалары» тикшеренүендә «Санта-Клаусның кызыл төсе бернинди дә мәгънә йөртми», дип билгеләп үтә. 1931 елда [[Кока-Кола|Coca-Cola]] компаниясе кышын алкогольсез эчемлекләр сату күләмен арттыру өчен реклама кампаниясен башлап җибәрә. Хаддон Сундблом Санта-Клауска заманчарак караш тәкъдим итә. Нәкъ менә шушы рәссам бөтен дөнья буенча танылган һәм бик популяр булган сөйкемле Санта-Клаус образын тудырган дип санала<ref name="nic-chud1">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref>. Аның образлары Клемент Кларк Мурның поэмасы һәм Томас Настның рәсемнәре йогынтысында күп рәссамнар тарафыннан элек тәкъдим ителгән образларның иң уңышлысы була. [[Файл:Santa1904PuckCover.jpg|уңда|мини|325x325пкс| 1904 елда «Пак» (''Puck)'' журналы тышлыгында эльф буларак Санта-Клаус сурәтләнгән]] Хаддон Сандбломның Санта-Клаус костюмы кызыл, ак йон бизәкләре белән була. Ләкин бу төсләр комбинациясен әкият персонажы киемнәрендә куллануда өстенлек Coca-Cola компаниясенә карамый: күпкә элегрәк, Санта-Клаус шундый ук киемнән «Пак» (Puck) исемле берничә юмористик журналның тышлыгында (1902, 1904 һәм 1905) һәм {{нп5|White Rock Beverages|||White Rock Beverages}} компаниясенең эчемлекләр рекламасы плакатларында 1915 һәм 1920 елларда күренә<ref name="WhiteRocking">{{Cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archivedate=2011-07-23|language=en|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|accessdate=2013-01-07}}</ref><ref name="BevNET1">{{Cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archivedate=2012-10-26|date=2006-12-18|language=en|publisher=BevNET.com|accessdate=2013-01-07}}</ref>. == Санта-Клаусның транспорты == [[Файл:Santa_Claus_Parade_Toronto_2009_(2).jpg|сулда|мини|275x275пкс| Санта-Клаус боланнар төркеме белән.]] Санта-Клаус [[боланнар]] тарткан чанада сәяхәт итә дип санала: * ''Дэшер'' («Стремительный»), * ''Дэнсер'' («Танцор»), * ''Прэнсер'' («Гарцующий»), * ''Виксен'' («Сварливый»), * ''Комет'' («Комета»), * ''Кюпид'' («Купидон»), * ''Доннер'' (''Дандер'') (от [[Alman tele|нем]]. и [[Нидерланд теле|нидерландского]] «Гром») * ''Блитцен'' (''Бликсем'') (от нидерланд. «Молния»). Бу исемнәр беренче тапкыр 1823 елда "Раштуа алды төнендә " шигырендә очрый. Соңрак Америка [[Фольклор|фольклорына]] Рудольф кушаматлы тагын бер болан килеп керә: ул команданы җитәкли һәм аның ялтырап торган кызыл борыны бар. Бу 1939 елгы Чикаго реклама кампаниясенең нәтиҗәсендә барлыкка килә. [[Файл:NORAD_-_Canada_-_Santa_Radar_Tracking.jpg|уңда|мини|300x300пкс| Офицерлар Санта-Клаусны радар күзәтүен тәэмин итәргә әзерләнә.]] 1955 елда Төньяк Америка аэрокосмик оборонасы командованиесе (NORAD) [[:ru:NORAD_Tracks_Santa|NORAD Tracks Santa]] дип аталган күңел ачу программасын әзерли, анда NORAD системасы Санта-Клаусның чанасы хәрәкәтләрен күзәтеп бара, бу хакта кайнар линия аша һәм вебсайтлар аша мәгълүмат чараларына хәбәр ителә<ref>{{Cite web|url=https://www.noradsanta.org/en|title=Official NORAD Tracks Santa|work=www.noradsanta.org|accessdate=2024-12-29}}</ref>. == Санта-Клаусның юлдашлары == Төрле гореф-гадәтләр буенча, Санта-Клаус башка яхшы яки яман персонажлар белән бергә пәйда була. Шулай итеп, [[Альп таулары|Альп]] төбәге фольклорында Изге Николайның юлдашы һәм шул ук вакытта тискәре персонаж (йомшак гәүдәле һәм мөгезле) Крампус барлыкка килә. Ул тыңлаусыз балаларны куркыта һәм җәзалый. [[Файл:Santa_Claus_at_Christmas_Market.webm|мини| Санта-клаус Раштуа бәйрәмендә.]] == Шулай ук карагыз == {{Div col|2}} * [[Кыш бабай]] * [[Йоулупукки]] * [[Миссис Санта-Клаус (персонаж)]] * [[Аму Нәүрүз]] * [[Николай Чудотворец]] * [[Пер-Ноэль]] * [[Пер-Шаланд]] * [[Яшерен Санта]] * [[Old Santeclaus with Much Delight]] * [[Гринч (персонаж)]] * [[Панчо Клаус]] {{Div col end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // Славянские древности. М., 2004. Т. 3; * Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011. * {{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/3533738|том=29|год=2015|ref=БРЭ|статья=Санта-Клаус}}. == Сылтамалар == * {{Cite web|url=http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|title=Как в Coca Cola придумали Санта Клауса и сделали его частью мировой культуры|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224190930/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|archivedate=2015-12-24}} *  {{Cite web|url=http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90&page=2|title=Кто такой Святой Николай, и как он превратился в Санта-Клауса|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2013-01-08}} *  {{Cite web|url=http://www.voanews.com/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306071005/http://www.voanews.com:80/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|archivedate=2011-03-06|author=Дубинская И.|date=2010-12-24|publisher=<small>[[Голос Америки]] (golos-ameriki.ru)</small>|accessdate=2013-01-08}} [[Төркем:Әлифба буенча персонажлар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] 7r247zzbtzqaehp3acz5ycrpuffacb1 6000612 6000611 2026-08-13T17:36:24Z Il Nur 6874 6000612 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санта-Клаус''' ({{Lang-en|Santa Claus}}) — Көнбатыш Европа һәм [[Америка Кушма Штатлары|Төньяк Америка]] (фольклор) персонажы, ул [[Раштуа|Раштуа бәйрәмендә]] балаларга бүләкләр тарата. Кыш бабайның туган урыны дип кайсы урынны санау турында бердәм фикер юк: Лапландияме, әллә [[Төньяк котып|Төньяк полюска]] якын тирәләрме. == Санта-Клаусның килеп чыгышы == [[Файл:Saint_Nicholas_of_Bari_and_the_Three_Poor_Girls_MET_DP883158.jpg|сулда|мини| Изге Николай ярлы кызларга капчык ыргыта, 1587 елдан гравюра ясалган]] [[Файл:Goody_Santa_Claus_1889_crop.jpg|сулда|мини| Хисле Кыш Бабай, 1889]] Санта-Клаусның прообразы (Санта — «Изге», Клаус — «Николай»)— гомумхристиан Изге Николай Чудотворец, яки Николай Мирликийский, епископ Мир Ликийскийлар булып тора (якынча 270 — якынча 345). Яшәеш нигезендә, Изге Николай төнлә акча янчыгын бер ярлы шәһәр кешесенең өенә махсус ташлаган, ул, өч кызы булган һәм бирнәгә акчасы булмаган килеш, кызларын кияүгә бирү мөмкинлеге булсын өчен аларның берсен фахишә йортына сатарга уйлаган. Көнбатыш Европада Изге Николай янчыкны камин торбасына ташлаган һәм ул камин алдында киптерү өчен калдырылган оекка төшкән дигән риваять барлыкка килә. Башта 6 декабрьдә, чиркәү календаре буенча изге Николай көнендә, Европа илләрендә балаларга аның исеменнән бүләкләр бирү гадәте барлыкка килә, өстәвенә бүләкләрне төнлә оекка салалар. Әмма Реформация чорында, изгеләрне хөрмәт итү хупланмаган вакытта, Германиядә һәм чиктәш илләрдә бүләкләр таратучы персонаж булып Христос баласы була. Контрреформация чорында балаларга бүләкләр яңадан Изге Николай исеменнән тапшырыла башлый, әмма хәзер бу инде декабрь азагында, Раштуада була. Әмма кайбер европа илләрендә күпкә борынгырак традицияләр үз көчендә кала. Әйтик, Изге Николай исемен Синтаклаас дип әйткән Нидерландларда нәниләр аның исеменнән 5 декабрьгә дә, Раштуа бәйрәменә да бүләкләр ала ала.<ref>{{Cite web |url=https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |title=житие св. Николая Чудотворца |access-date=2020-12-21 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508172948/https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |url-status=live }}</ref> 1650 елларда Нью-Амстердам, хәзерге [[Нью-Йорк]] шәһәре, торак пунктына нигез салган голланд колонистлары ярдәме белән Изге Николай образы Төньяк Америка континентына килеп җитә. Ләкин Төньяк Америкага күченгән инглиз пуританнары Раштуа бәйрәмен бәйрәм итмәгәннәр<ref>{{Cite web|url=https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227093506/https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|archivedate=2021-12-27|author=Инна Дубинская|date=2010-12-24|language=ru|work=Голос Америки|accessdate=2021-12-27}}</ref> . 1809 елда Америка язучысы Вашингтон Ирвингның «Нью-Йорк тарихы» китабы басылып чыга, анда ул Нидерланд хакимлеге чоры турында яза, Яңа Амстердамда Изге Николайны хөрмәтләү йоласын искә ала. [[Файл:MerryOldSanta.jpg|сулда|мини| Томас Наст тарафыннан ясалган Санта-Клаус рәсеме (1881). Шагыйрь Клемент Кларк Мур һәм рәссам Томас Наст бу персонаж турындагы заманча фикерләргә көчле йогынты ясады.]] [[Файл:Thomasnastselfportrait.jpg|сулда|мини| Томас Наст автопортреты, XIX гасыр]] 1822 елда Колумбия университетының көнчыгыш һәм грек әдәбияты профессоры Клемент Кларк Мур үз балалары өчен Раштуа әкияте язган, бу әсәрдә балаларга бүләкләр бирүче әкият персонажы — Санта-Клаус турында языла. 1823 елның Раштуа бәйрәме алдыннан әлеге поэма ''Sentinel'' газетасында «Раштуа алды төне, яки Изге Николайның килүе»<ref name="nic-chud">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref> исеме астында басылып чыга. Бик популярлашып киткәннән соң, поэма 1844 елда яңадан басылып чыга. 2000 нче елларда Американың History Channel телеканалында күрсәтелгән «Санта легендалары» документаль тапшыруында: «Клемент Мур каләме ярдәмендә Изге Николай Санта Клаус булып танылды» һәм «1840 елда барлык америкалылар да Санта Клаусның кем икәнен белделәр. Клемент Мур безгә Санта-Клаусны бүләк итте» дип әйтелгән. Санта-Клаусның тугыз боланыннан сигезе турында беренче тапкыр бу поэмада искә алына. 1863 елда ''Harper’s Weekly'' журналында эшләгән танылган Америка рәссамы Томас Наст үзенең сәяси карикатуралар сериясендә Клемент Кларк Мур китабы буенча ясалган Санта-Клаус персонажын бүләк бирүче герой буларак куллана. Бу персонаж популярлык казана, һәм соңрак Томас Наст ''Harper’s Weekly'' һәм башка басмаларда Санта-Клаус тормышыннан күңелле күренешләр сурәтли. Томас Наст үзенең рәсемнәрендә Санта-Клаусның көндәлек тормышын уйлап таба һәм җентекләп сурәтли. Рәссам беренче булып Санта-Клаусның Төньяк полюста яшәвен һәм балаларның яхшы һәм начар эшләрен теркәп баручы махсус китап алып баруын искә ала. Томас Наст рәсемнәрендә Санта-Клаусның тышкы кыяфәтенең әкренләп үзгәрүе күрсәтелә: сарык тиресеннән ясалган костюмлы юан карт эльфтан күпкә реаль һәм шаянрак персонажка әйләнә. кыска тунлы, күңеллерәк кыска тунлы персонажга әйләнә. History Channel телеканалы күрсәткәнчә, «Томас Наст Санта Клаусны үзеннән төшереп ясаган». Рәссам тулы гәүдәле, кыска буйлы, зур мыеклы һәм киң сакаллы кеше була.<ref name="WhiteRocking1">{{cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archive-date=2011-07-23|url-status=live}}</ref><ref name="BevNET">{{cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|date=2006-12-18|publisher=BevNET.com|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archive-date=2012-10-26|url-status=live}}</ref> Башта Томас Наст рәсемнәрендәге Санта-Клаусның кыска туны көрән төстә була, ләкин яңа рәсемнәр чыккач, ул шунда ук кызыл төс ала башлый. History Channel телеканалы үзенең «Санта-Клаус легендалары» тикшеренүендә «Санта-Клаусның кызыл төсе бернинди дә мәгънә йөртми», дип билгеләп үтә. 1931 елда [[Кока-Кола|Coca-Cola]] компаниясе кышын алкогольсез эчемлекләр сату күләмен арттыру өчен реклама кампаниясен башлап җибәрә. Хаддон Сундблом Санта-Клауска заманчарак караш тәкъдим итә. Нәкъ менә шушы рәссам бөтен дөнья буенча танылган һәм бик популяр булган сөйкемле Санта-Клаус образын тудырган дип санала<ref name="nic-chud1">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref>. Аның образлары Клемент Кларк Мурның поэмасы һәм Томас Настның рәсемнәре йогынтысында күп рәссамнар тарафыннан элек тәкъдим ителгән образларның иң уңышлысы була. [[Файл:Santa1904PuckCover.jpg|уңда|мини|325x325пкс| 1904 елда «Пак» (''Puck)'' журналы тышлыгында эльф буларак Санта-Клаус сурәтләнгән]] Хаддон Сандбломның Санта-Клаус костюмы кызыл, ак йон бизәкләре белән була. Ләкин бу төсләр комбинациясен әкият персонажы киемнәрендә куллануда өстенлек Coca-Cola компаниясенә карамый: күпкә элегрәк, Санта-Клаус шундый ук киемнән «Пак» (Puck) исемле берничә юмористик журналның тышлыгында (1902, 1904 һәм 1905) һәм {{нп5|White Rock Beverages|||White Rock Beverages}} компаниясенең эчемлекләр рекламасы плакатларында 1915 һәм 1920 елларда күренә<ref name="WhiteRocking">{{Cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archivedate=2011-07-23|language=en|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|accessdate=2013-01-07}}</ref><ref name="BevNET1">{{Cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archivedate=2012-10-26|date=2006-12-18|language=en|publisher=BevNET.com|accessdate=2013-01-07}}</ref>. == Санта-Клаусның транспорты == [[Файл:Santa_Claus_Parade_Toronto_2009_(2).jpg|сулда|мини|275x275пкс| Санта-Клаус боланнар төркеме белән.]] Санта-Клаус [[боланнар]] тарткан чанада сәяхәт итә дип санала: * ''Дэшер'' («Стремительный»), * ''Дэнсер'' («Танцор»), * ''Прэнсер'' («Гарцующий»), * ''Виксен'' («Сварливый»), * ''Комет'' («Комета»), * ''Кюпид'' («Купидон»), * ''Доннер'' (''Дандер'') (от [[Alman tele|нем]]. и [[Нидерланд теле|нидерландского]] «Гром») * ''Блитцен'' (''Бликсем'') (от нидерланд. «Молния»). Бу исемнәр беренче тапкыр 1823 елда "Раштуа алды төнендә " шигырендә очрый. Соңрак Америка [[Фольклор|фольклорына]] Рудольф кушаматлы тагын бер болан килеп керә: ул команданы җитәкли һәм аның ялтырап торган кызыл борыны бар. Бу 1939 елгы Чикаго реклама кампаниясенең нәтиҗәсендә барлыкка килә. [[Файл:NORAD_-_Canada_-_Santa_Radar_Tracking.jpg|уңда|мини|300x300пкс| Офицерлар Санта-Клаусны радар күзәтүен тәэмин итәргә әзерләнә.]] 1955 елда Төньяк Америка аэрокосмик оборонасы командованиесе (NORAD) [[:ru:NORAD_Tracks_Santa|NORAD Tracks Santa]] дип аталган күңел ачу программасын әзерли, анда NORAD системасы Санта-Клаусның чанасы хәрәкәтләрен күзәтеп бара, бу хакта кайнар линия аша һәм вебсайтлар аша мәгълүмат чараларына хәбәр ителә<ref>{{Cite web|url=https://www.noradsanta.org/en|title=Official NORAD Tracks Santa|work=www.noradsanta.org|accessdate=2024-12-29}}</ref>. == Санта-Клаусның юлдашлары == Төрле гореф-гадәтләр буенча, Санта-Клаус башка яхшы яки яман персонажлар белән бергә пәйда була. Шулай итеп, [[Альп таулары|Альп]] төбәге фольклорында Изге Николайның юлдашы һәм шул ук вакытта тискәре персонаж (йомшак гәүдәле һәм мөгезле) Крампус барлыкка килә. Ул тыңлаусыз балаларны куркыта һәм җәзалый. [[Файл:Santa_Claus_at_Christmas_Market.webm|мини| Санта-клаус Раштуа бәйрәмендә.]] == Шулай ук карагыз == {{Div col|2}} * [[Кыш бабай]] * [[Йоулупукки]] * [[Миссис Санта-Клаус (персонаж)]] * [[Аму Нәүрүз]] * [[Николай Чудотворец]] * [[Пер-Ноэль]] * [[Пер-Шаланд]] * [[Яшерен Санта]] * [[Old Santeclaus with Much Delight]] * [[Гринч (персонаж)]] * [[Панчо Клаус]] {{Div col end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // Славянские древности. М., 2004. Т. 3; * Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011. * {{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/3533738|том=29|год=2015|ref=БРЭ|статья=Санта-Клаус}}. == Сылтамалар == * {{Cite web|url=http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|title=Как в Coca Cola придумали Санта Клауса и сделали его частью мировой культуры|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224190930/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|archivedate=2015-12-24}} *  {{Cite web|url=http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90&page=2|title=Кто такой Святой Николай, и как он превратился в Санта-Клауса|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2013-01-08}} *  {{Cite web|url=http://www.voanews.com/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306071005/http://www.voanews.com:80/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|archivedate=2011-03-06|author=Дубинская И.|date=2010-12-24|publisher=<small>[[Голос Америки]] (golos-ameriki.ru)</small>|accessdate=2013-01-08}} [[Төркем:Әлифба буенча персонажлар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] t93uosehhay86xt50g8v6767fze9cqo 6000663 6000612 2026-08-14T02:30:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000663 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санта-Клаус''' ({{Lang-en|Santa Claus}}) — Көнбатыш Европа һәм [[Америка Кушма Штатлары|Төньяк Америка]] (фольклор) персонажы, ул [[Раштуа|Раштуа бәйрәмендә]] балаларга бүләкләр тарата. Кыш бабайның туган урыны дип кайсы урынны санау турында бердәм фикер юк: Лапландияме, әллә [[Төньяк котып|Төньяк полюска]] якын тирәләрме. == Санта-Клаусның килеп чыгышы == [[Файл:Saint_Nicholas_of_Bari_and_the_Three_Poor_Girls_MET_DP883158.jpg|сулда|мини| Изге Николай ярлы кызларга капчык ыргыта, 1587 елдан гравюра ясалган]] [[Файл:Goody_Santa_Claus_1889_crop.jpg|сулда|мини| Хисле Кыш Бабай, 1889]] Санта-Клаусның прообразы (Санта — «Изге», Клаус — «Николай»)— гомумхристиан Изге Николай Чудотворец, яки Николай Мирликийский, епископ Мир Ликийскийлар булып тора (якынча 270 — якынча 345). Яшәеш нигезендә, Изге Николай төнлә акча янчыгын бер ярлы шәһәр кешесенең өенә махсус ташлаган, ул, өч кызы булган һәм бирнәгә акчасы булмаган килеш, кызларын кияүгә бирү мөмкинлеге булсын өчен аларның берсен фахишә йортына сатарга уйлаган. Көнбатыш Европада Изге Николай янчыкны камин торбасына ташлаган һәм ул камин алдында киптерү өчен калдырылган оекка төшкән дигән риваять барлыкка килә. Башта 6 декабрьдә, чиркәү календаре буенча изге Николай көнендә, Европа илләрендә балаларга аның исеменнән бүләкләр бирү гадәте барлыкка килә, өстәвенә бүләкләрне төнлә оекка салалар. Әмма Реформация чорында, изгеләрне хөрмәт итү хупланмаган вакытта, Германиядә һәм чиктәш илләрдә бүләкләр таратучы персонаж булып Христос баласы була. Контрреформация чорында балаларга бүләкләр яңадан Изге Николай исеменнән тапшырыла башлый, әмма хәзер бу инде декабрь азагында, Раштуада була. Әмма кайбер европа илләрендә күпкә борынгырак традицияләр үз көчендә кала. Әйтик, Изге Николай исемен Синтаклаас дип әйткән Нидерландларда нәниләр аның исеменнән 5 декабрьгә дә, Раштуа бәйрәменә да бүләкләр ала ала.<ref>{{Cite web |url=https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |title=житие св. Николая Чудотворца |access-date=2020-12-21 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508172948/https://days.pravoslavie.ru/Life/life6767.htm |url-status=live }}</ref> 1650 елларда Нью-Амстердам, хәзерге [[Нью-Йорк]] шәһәре, торак пунктына нигез салган голланд колонистлары ярдәме белән Изге Николай образы Төньяк Америка континентына килеп җитә. Ләкин Төньяк Америкага күченгән инглиз пуританнары Раштуа бәйрәмен бәйрәм итмәгәннәр<ref>{{Cite web|url=https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227093506/https://www.golosameriki.com/a/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|archivedate=2021-12-27|author=Инна Дубинская|date=2010-12-24|language=ru|work=Голос Америки|accessdate=2021-12-27}}</ref> . 1809 елда Америка язучысы Вашингтон Ирвингның «Нью-Йорк тарихы» китабы басылып чыга, анда ул Нидерланд хакимлеге чоры турында яза, Яңа Амстердамда Изге Николайны хөрмәтләү йоласын искә ала. [[Файл:MerryOldSanta.jpg|сулда|мини| Томас Наст тарафыннан ясалган Санта-Клаус рәсеме (1881). Шагыйрь Клемент Кларк Мур һәм рәссам Томас Наст бу персонаж турындагы заманча фикерләргә көчле йогынты ясады.]] [[Файл:Thomasnastselfportrait.jpg|сулда|мини| Томас Наст автопортреты, XIX гасыр]] 1822 елда Колумбия университетының көнчыгыш һәм грек әдәбияты профессоры Клемент Кларк Мур үз балалары өчен Раштуа әкияте язган, бу әсәрдә балаларга бүләкләр бирүче әкият персонажы — Санта-Клаус турында языла. 1823 елның Раштуа бәйрәме алдыннан әлеге поэма ''Sentinel'' газетасында «Раштуа алды төне, яки Изге Николайның килүе»<ref name="nic-chud">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref> исеме астында басылып чыга. Бик популярлашып киткәннән соң, поэма 1844 елда яңадан басылып чыга. 2000 нче елларда Американың History Channel телеканалында күрсәтелгән «Санта легендалары» документаль тапшыруында: «Клемент Мур каләме ярдәмендә Изге Николай Санта Клаус булып танылды» һәм «1840 елда барлык америкалылар да Санта Клаусның кем икәнен белделәр. Клемент Мур безгә Санта-Клаусны бүләк итте» дип әйтелгән. Санта-Клаусның тугыз боланыннан сигезе турында беренче тапкыр бу поэмада искә алына. 1863 елда ''Harper’s Weekly'' журналында эшләгән танылган Америка рәссамы Томас Наст үзенең сәяси карикатуралар сериясендә Клемент Кларк Мур китабы буенча ясалган Санта-Клаус персонажын бүләк бирүче герой буларак куллана. Бу персонаж популярлык казана, һәм соңрак Томас Наст ''Harper’s Weekly'' һәм башка басмаларда Санта-Клаус тормышыннан күңелле күренешләр сурәтли. Томас Наст үзенең рәсемнәрендә Санта-Клаусның көндәлек тормышын уйлап таба һәм җентекләп сурәтли. Рәссам беренче булып Санта-Клаусның Төньяк полюста яшәвен һәм балаларның яхшы һәм начар эшләрен теркәп баручы махсус китап алып баруын искә ала. Томас Наст рәсемнәрендә Санта-Клаусның тышкы кыяфәтенең әкренләп үзгәрүе күрсәтелә: сарык тиресеннән ясалган костюмлы юан карт эльфтан күпкә реаль һәм шаянрак персонажка әйләнә. кыска тунлы, күңеллерәк кыска тунлы персонажга әйләнә. History Channel телеканалы күрсәткәнчә, «Томас Наст Санта Клаусны үзеннән төшереп ясаган». Рәссам тулы гәүдәле, кыска буйлы, зур мыеклы һәм киң сакаллы кеше була.<ref name="WhiteRocking1">{{cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archive-date=2011-07-23|url-status=live|accessdate=2026-08-09|archivedate=2011-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article}}</ref><ref name="BevNET">{{cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|date=2006-12-18|publisher=BevNET.com|access-date=2013-01-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archive-date=2012-10-26|url-status=live}}</ref> Башта Томас Наст рәсемнәрендәге Санта-Клаусның кыска туны көрән төстә була, ләкин яңа рәсемнәр чыккач, ул шунда ук кызыл төс ала башлый. History Channel телеканалы үзенең «Санта-Клаус легендалары» тикшеренүендә «Санта-Клаусның кызыл төсе бернинди дә мәгънә йөртми», дип билгеләп үтә. 1931 елда [[Кока-Кола|Coca-Cola]] компаниясе кышын алкогольсез эчемлекләр сату күләмен арттыру өчен реклама кампаниясен башлап җибәрә. Хаддон Сундблом Санта-Клауска заманчарак караш тәкъдим итә. Нәкъ менә шушы рәссам бөтен дөнья буенча танылган һәм бик популяр булган сөйкемле Санта-Клаус образын тудырган дип санала<ref name="nic-chud1">{{Cite web|url=http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|title=От святителя Николая до Санта Клауса|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030946/http://www.pravmir.ru/ot-svyatitelya-nikolaya-do-san/|archivedate=2018-10-29|author=Александр Ткаченко|date=2011-12-20|work=[[Православие и мир]]|accessdate=2017-09-23}}</ref>. Аның образлары Клемент Кларк Мурның поэмасы һәм Томас Настның рәсемнәре йогынтысында күп рәссамнар тарафыннан элек тәкъдим ителгән образларның иң уңышлысы була. [[Файл:Santa1904PuckCover.jpg|уңда|мини|325x325пкс| 1904 елда «Пак» (''Puck)'' журналы тышлыгында эльф буларак Санта-Клаус сурәтләнгән]] Хаддон Сандбломның Санта-Клаус костюмы кызыл, ак йон бизәкләре белән була. Ләкин бу төсләр комбинациясен әкият персонажы киемнәрендә куллануда өстенлек Coca-Cola компаниясенә карамый: күпкә элегрәк, Санта-Клаус шундый ук киемнән «Пак» (Puck) исемле берничә юмористик журналның тышлыгында (1902, 1904 һәм 1905) һәм {{нп5|White Rock Beverages|||White Rock Beverages}} компаниясенең эчемлекләр рекламасы плакатларында 1915 һәм 1920 елларда күренә<ref name="WhiteRocking">{{Cite web|url=http://www.whiterocking.org/santa.html#article|title=Does Santa Claus still drink White Rock?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723103019/http://www.whiterocking.org/santa.html#article|archivedate=2011-07-23|language=en|publisher=White Rock Collectors Association (whiterocking.org)|accessdate=2013-01-07}}</ref><ref name="BevNET1">{{Cite web|url=http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|title=Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026092817/http://www.bevnet.com/news/2006/12-18-2006-white_rock_coke_santa_claus.asp|archivedate=2012-10-26|date=2006-12-18|language=en|publisher=BevNET.com|accessdate=2013-01-07}}</ref>. == Санта-Клаусның транспорты == [[Файл:Santa_Claus_Parade_Toronto_2009_(2).jpg|сулда|мини|275x275пкс| Санта-Клаус боланнар төркеме белән.]] Санта-Клаус [[боланнар]] тарткан чанада сәяхәт итә дип санала: * ''Дэшер'' («Стремительный»), * ''Дэнсер'' («Танцор»), * ''Прэнсер'' («Гарцующий»), * ''Виксен'' («Сварливый»), * ''Комет'' («Комета»), * ''Кюпид'' («Купидон»), * ''Доннер'' (''Дандер'') (от [[Alman tele|нем]]. и [[Нидерланд теле|нидерландского]] «Гром») * ''Блитцен'' (''Бликсем'') (от нидерланд. «Молния»). Бу исемнәр беренче тапкыр 1823 елда "Раштуа алды төнендә " шигырендә очрый. Соңрак Америка [[Фольклор|фольклорына]] Рудольф кушаматлы тагын бер болан килеп керә: ул команданы җитәкли һәм аның ялтырап торган кызыл борыны бар. Бу 1939 елгы Чикаго реклама кампаниясенең нәтиҗәсендә барлыкка килә. [[Файл:NORAD_-_Canada_-_Santa_Radar_Tracking.jpg|уңда|мини|300x300пкс| Офицерлар Санта-Клаусны радар күзәтүен тәэмин итәргә әзерләнә.]] 1955 елда Төньяк Америка аэрокосмик оборонасы командованиесе (NORAD) [[:ru:NORAD_Tracks_Santa|NORAD Tracks Santa]] дип аталган күңел ачу программасын әзерли, анда NORAD системасы Санта-Клаусның чанасы хәрәкәтләрен күзәтеп бара, бу хакта кайнар линия аша һәм вебсайтлар аша мәгълүмат чараларына хәбәр ителә<ref>{{Cite web|url=https://www.noradsanta.org/en|title=Official NORAD Tracks Santa|work=www.noradsanta.org|accessdate=2024-12-29}}</ref>. == Санта-Клаусның юлдашлары == Төрле гореф-гадәтләр буенча, Санта-Клаус башка яхшы яки яман персонажлар белән бергә пәйда була. Шулай итеп, [[Альп таулары|Альп]] төбәге фольклорында Изге Николайның юлдашы һәм шул ук вакытта тискәре персонаж (йомшак гәүдәле һәм мөгезле) Крампус барлыкка килә. Ул тыңлаусыз балаларны куркыта һәм җәзалый. [[Файл:Santa_Claus_at_Christmas_Market.webm|мини| Санта-клаус Раштуа бәйрәмендә.]] == Шулай ук карагыз == {{Div col|2}} * [[Кыш бабай]] * [[Йоулупукки]] * [[Миссис Санта-Клаус (персонаж)]] * [[Аму Нәүрүз]] * [[Николай Чудотворец]] * [[Пер-Ноэль]] * [[Пер-Шаланд]] * [[Яшерен Санта]] * [[Old Santeclaus with Much Delight]] * [[Гринч (персонаж)]] * [[Панчо Клаус]] {{Div col end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // Славянские древности. М., 2004. Т. 3; * Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011. * {{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/3533738|том=29|год=2015|ref=БРЭ|статья=Санта-Клаус}}. == Сылтамалар == * {{Cite web|url=http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|title=Как в Coca Cola придумали Санта Клауса и сделали его частью мировой культуры|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224190930/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/|archivedate=2015-12-24}} *  {{Cite web|url=http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90&page=2|title=Кто такой Святой Николай, и как он превратился в Санта-Клауса|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2013-01-08}} *  {{Cite web|url=http://www.voanews.com/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|title=25 декабря в истории|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306071005/http://www.voanews.com:80/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|archivedate=2011-03-06|author=Дубинская И.|date=2010-12-24|publisher=<small>[[Голос Америки]] (golos-ameriki.ru)</small>|accessdate=2013-01-08}} [[Төркем:Әлифба буенча персонажлар]] [[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] ck97egjog7ump8kxzi63xhnb6g4bys3 0 1492535 6000613 6000185 2026-08-13T17:37:27Z Il Nur 6874 6000613 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{rq|wikify|check|error}} {{Тәрҗемә сыйфаты}} '''«Агент 007»''' — инглиз язучысы Ян Флеминг башлап җибәргән популяр китаплар сериясе. Әлег серия кырыктан артык роман һәм хикәяләр җыентыгыннан тора. Романнарның һәрберсендә инглиз разведкасы Джеймс Бондның бер миссиясе сурәтләнә, ә хикәяләрдә әһәмияте азрак булган миссияләр турында сөйләнә. Беренче "Казино «Рояль» исемле романы 1953 елда басылып чыга. == Авторлар турында мәгълүмат == === Ян Флеминг === Джеймс Бонд турындагы сериянең төп өлешен ундүрт китаптан торган җыелма тәшкил итә. Аларның һәркайсы Джеймс Бондның бер миссиясенә багышланган, анда ул Эрнст Ставро Блофельд җитәкчелегендәге совет «Смершасына» яки «Спектр» оешмасына каршы тора. * Казино Рояль (1953) * Живи и дай умереть (1954) * Лунный гонщик (1955) * Бриллианты вечны (1956) * Из России с любовью (1957) * Доктор Но (1958) * Голдфингер (1959) * Только для ваших глаз (1960) — сборник ** «Вид на убийство» ** «Только для ваших глаз» ** «Квант утешения» ** «Риск» ** «Уникум Хальдебранда» * Шаровая молния (1961) * Шпион, который меня любил (1962) * На секретной службе Её Величества (1963) * Живёшь только дважды (1964) * Человек с золотым пистолетом (1965) * Осьминожка и Искры из глаз (1966) — сборник ** Осьминожка ** Искры из глаз ** Собственность леди ** Агент 007 в Нью-Йорке === Кингсли Эмис === 1964 елда Ян Флеминг вафат булганнан соң, хәзерге вакытта Ян Флеминг басмаханәсе дип аталган Бонд романнары һәм хикәяләрен бастырып чыгаручы Glidrose Productions Ltd, Джеймс Лизорга киләсе китапны язарга тәкъдим итә, ләкин ул бу тәкъдимнән баш тарта. Роберт Маркем псевдонимы астында «Полковник Сун» китабын язган Кингсли Эмис Джеймс Бонд сериясен дәвам итәргә чакырыла. Роман 1968 елның 28 мартында басылып чыга. Китап яхшы сатыла һәм Financial Times газетасының 1968 елның март һәм апрель айларындагы иң күп сатылган китаплар исемлегенә кертелә. === Джон Пирсон === 1973 елда Glidrose оешмасы Джон Пирсонга үзенең ''«Джеймс Бонд: 007нең рөхсәт ителгән биографиясе»'' дип аталган уйдырма биографиясен бастырырга рөхсәт бирә. Китап беренче заттан язылган була, әйтерсең лә Ян Флеминг язган Джеймс Бонд маҗаралары чын кеше сурәтли. Бу авторы нәшрият белән хокукларын бүлешкән Джеймс Бонд турында бердәнбер китап. * {{Тәрҗемә ителмәгән|Джеймс Бонд: Официальная биография агента 007|||James Bond: The Authorized Biography of 007}} (1973) * {{нп5|Джеймс Бонд: Официальная биография агента 007|||James Bond: The Authorized Biography of 007}} (1973 === Кристофер Вуд === 1977 һәм 1979 елларда «[[:ru:Шпион,_который_меня_любил|Шпион, который меня любил]]» («Мине яраткан шпион») һәм «[[:ru:Лунный_гонщик_(фильм)|Лунный гонщик]]» («Ай узышчысы») фильмнары чыга, алар Ян Флемингның шундый ук исемле романнарыннан радикаль рәвештә аерылып торалар. Джеймс Бонд фильмнары төшерүче EON Productions студиясе романнарны сюжетлаштыру хокукын сатып ала. Романны фильмнарның сценаристы Кристофер Вуд яза. * Джеймс Бонд: Шпион, который меня любил (1977) * Джеймс Бонд и «Лунный гонщик» (1979) === Джон Гарднер === 1981 елда [[Джон Гарднер (британский писатель)|Джон Гарднерга]] Джеймс Бонд романнарын яңадан торгызырга сорала. 1981 елдан 1996 елга кадәр Гарднер 16 роман яза, шуларның икесе фильм сценарийларына үзгәртелә. Гарднер, Ян Флемингның персонажын саклап калырга тырыша. Зур уңышларга карамастан, Гарднер 1996 елда сәламәтлеге буенча проблемалар аркасында 007 агенты турында китапларын язудан туктый. Америка нәшрият йорты ''G.P. Putnam’s Sons'' йогынтысы астында Гарднер американизмнарны ешрак кулланырга мәҗбүр була. Мәсәлән, «''The Man from Barbarossa» («Барбароссадан килгән кеше»)'' китабында официант ыштан түгел, ә чалбар кигән. Джеймс Харкер, «The Guardian» газетасында язганча, Гарднерның Джеймс Бонд турындагы китаплары «бөтенләй мәгънәсез» дип белдерә, мәсәлән, «''Win, Lose or Die»'' Джеймс Бонд [[Маргарет Тэтчер]] белән дуслаша. * {{Тәрҗемә ителмәгән|Licence Renewed|Лицензия восстановлена}} (1981) * {{Тәрҗемә ителмәгән|For Special Services|За особые услуги}} (1982) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Ледокол (роман)|Ледокол||Icebreaker (novel)}} (1983) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Почётная роль (роман)|Почётная роль||Role of Honour}} (1984) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Никто не живёт вечно (роман)|Никто не живёт вечно||Nobody Lives for Ever}} (1986) * {{Тәрҗемә ителмәгән|No Deals, Mr. Bond|Ставки сделаны, мистер Бонд}} (1987) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Scorpius (novel)|Скорпиус}} (1988) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Win, Lose or Die|Победи, проиграй или умри}} (1989) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Brokenclaw|Брокенкло}} (1990) * {{Тәрҗемә ителмәгән|The Man from Barbarossa|Человек из «Барбароссы»}} (1991) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Death Is Forever|Смерть вечна (роман)}} (1992) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Never Send Flowers|Никогда не посылайте цветы}} (1993) * {{Тәрҗемә ителмәгән|SeaFire|Операция «Морской огонь»}} (1994) * {{Тәрҗемә ителмәгән|COLD (novel)|Крах организации C.O.L.D.}} (1996) === Раймонд Бенсон === Glidrose Publications нәшрияте тиз арада Гарднерны алыштырыр өчен яңа автор таба. Ул [[Раймонд Бенсон]] була. Ул Америка язучысын сайлау белән килешми һәм алдагы авторның эзлеклелеген исәпкә алмый. Раймонд Бенсон бу куркуларны бетерү өчен күп эш башкара: ул үзенең романнарын Бөекбританиядә популярлаштыру өчен даими гастрольләр башлыйы, шулай ук Европа буйлап сәяхәт итә һәм Hodder & Stoughton компаниясенең Бөекбритания офисында, Лондондагы Murder One китап кибетләрендә һәм Джеймс Бонд белгече Adrian Harrington Ltd кибетләрндә китапка кул кую кичәсен үткәрә. 1984 елда Раймонд Бенсон Ян Флемингка багышланган «''The James Bond Bedside Companion»'' дигән документаль роман яза. Ул «Иң яхшы биография» номинациясендә Эдгар Аллан По премиясенә тәкъдим ителә. Бенсон барлыгы 6 роман, фильмнар сценарие буенча 3 роман, 3 кыска хикәяләр җыентыгы яза. Ул Ян Флемингтан соң Джеймс Бонд турында хикәяләр язучы беренче кеше була. Раймонд Бенсон 2003 елда Джеймс Бонд турында язудан туктый. * {{Тәрҗемә ителмәгән|Zero Minus Ten|Ноль минус десять}} (1997) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Факты смерти (роман)|Факты смерти||The Facts of Death}} (1998) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Время умирать (роман)|Время умирать||High Time to Kill}} (1999) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Двойной выстрел (роман)|Двойной выстрел||DoubleShot}} (2000) * {{Тәрҗемә ителмәгән|Never Dream of Dying|Никогда не мечтай о смерти}} (2001) * {{Тәрҗемә ителмәгән|The Man with the Red Tattoo|Человек с красной татуировкой}} (2002) === Себастьян Фолкс === 2006 елда, танылган «[[:ru:Пение_птиц_(роман)|Пение птиц]]» һәм «[[:ru:Шарлотта_Грей_(роман)|Шарлотта Грей]]» китаплары чыкканнан соң, Себастьян Фолкс 007 агенты турындагы киләсе китапны язарга сайлана. Авторның исеме һәм романның исеме 2007 елның июлендәге рәсми игълан итү көненә кадәр хәбәр ителми. Китап рәсми рәвештә Ян Флемингтан соң Джеймс Бонд турында язылган беренче роман дип игълан ителә; барлык реклама материалларында да башка авторларның романнары һәм хикәяләре турында бернәрсә дә әйтелми. Себастьян Фолкс сүзләренчә, Джеймс Бонд романы бер тапкыр гына башкарыла торган эш һәм аның дәвамы булмаячак. * Дьявол не любит ждать (2008) === Джеффри Дивер === Америка язучысы Джеффри Диверга Ian Fleming Publications (Ян Флеминг) нәшриятыннан «Карт-бланш» романын язарга заказ кабул итә, ул роман 2011 елның 26 маенда басылып чыга<ref>{{Cite news|title=James Bond book called Carte Blanche|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12204547|accessdate=2011-11-03|date=2011-01-17}}</ref>. 2001 елның 11 сентябреннән әлеге китап Джеймс Бондны MI5 яки MI6 бәйсез агентка әйләндерә<ref>{{Cite web|url=http://www.ianfleming.com/pages/content/index.asp?PageID=268|title=Jeffery Deaver|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415123737/http://www.ianfleming.com/pages/content/index.asp?PageID=268|archivedate=2012-04-15|work=The Books|publisher=Ian Fleming Publications|accessdate=2011-11-03}}</ref>. * Карт-бланш (2010) === Уильям Бойд === 2013 елның 26 сентябрендә Уильям Бойдның «Соло» романы Бөек Британиядә [[Jonathan Cape|Джонатан Кейп]] (Канада һәм АКШта HarperCollins) тарафыннан басылып чыга. Роман сюжеты 1969 елда гражданнар сугышы чорында булган уйдырма Занзарим илендә бара. === Энтони Горовиц === * Кнопка ликвидации (2015) * Вечность и один день (2018) == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Повествовательные структуры в произведениях Иэна Флеминга // ''[[Umberto Eko|Эко У.]]'' Роль читателя: Исследования по семиотике текста / пер. с англ., итал. Серебряного С. — СПб: Симпозиум, 2007. [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] 8u4s2gk737c9b0atcf6n5cdhb5bpxv9 0 1492552 6000614 6000196 2026-08-13T17:40:05Z Il Nur 6874 6000614 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Леопольд I''' ({{Lang-de|Leopold I.}} {{Туу датасы|9|6|1640}} — {{Үлем датасы|5|5|1705}}) — [[1658 ел|1658 елның]] [[18 июль|18 июленнән]] башлап Изге Рим империясе императоры, 1655 елның 27 июненнән башлап Венгрия патшасы, 1656 елның 14 сентябреннән Чехия патшасы<ref name="cor">Коронован в этот же день.</ref>, император Фердинанд III һәм Мария Анна Испанскаяның икенче уллары. Леопольд I идарә итү чоры Европада гегемония өчен [[Lüdovik XIV|Людовик XIV]] белән көчле көндәшлек белән билгеләнә. Аның идарә итү чорында [[Госман империясе|төрекләр]] [[Vena bäreleşe|Венаны уңышсыз камап ала]], һәм [[Маҗарстан|Венгрияне]] алардан азат итү башлана. Гомумән алганда, Леопольд [[Westfaliä solıxı|Вестфаль солыхыннан]] соң җимерелү чигендә булган империяне ныгытуда уңышка ирешә.<ref>''Шиндлинг А., Циглер В.'' Кайзеры: Священная Римская империя, Австрия, Германия. Ростов-на-Дону: «Феникс», 1997. С. 206.</ref> == Биография == Леопольд I [[1640 ел|1640 елның]] 9 июнендә туган һәм чукындыру вакытында '''Леопольд Игнатий Иосиф Валтасар Франөиск Фелиөиан''' ({{Lang-la|Leopoldus Ignatius Josephus Balthasar Franciscus Felicianus}})<ref>{{Китап|автор=Cölestin Wolfsgruber|seite=158|isbn=9785878625326}}</ref>. Леопольд I рухани дәрәҗәсен алу өчен иезуитларда тәрбияләнә, ләкин 1654 елда өлкән абыйсы Фердинанд IV үлгәннән соң, ул Австрия җирләренең варисы була, Венгрия һәм Чехия патшасы итеп игълан ителә. 1657 елда әтисе үлгәннән соң, Леопольд I, [[Lüdovik XIV|Людовик XIVнең]] император таҗына ирешергә теләгән интригаларына карамастан, Германия императоры итеп сайлана һәм 1658 елның 18 июлендә, аеруча сайлаучысы Фридрих-Вильгельм Бранденбургский ярдәме белән, таҗ кия.<ref>{{Книга|автор=Cölestin Wolfsgruber|заглавие=Die Kaisergruft bei den Kapuzinern in Wien|ссылка=https://archive.org/details/DieKaisergruftBeiDenKapuzinernInWien/page/n173|место=Wien|издательство=Alfred Hölder|год=1887|seite=158|isbn=9785878625326}}</ref> Ул тарихны һәм табигать фәннәрен өйрәнүне ярата, үзе дә талантлы һәвәскәр композитор булганлыктан, музыкантларны яклый, [[Иннсбрук|Инсбрук]], [[Оломоуц|Ольмюц]] һәм [[Вроцлав|Бреслауда]] университетлар оештыра; аның исемен Леопольдның натуралистлар җәмгыяте йөртә. Тироль эрцгерцогы Сигизмунд Франц Тирольский үлгәннән соң (1665), Леопольд I Тироль графлыгын ала һәм Польшадан Фердинанд III тарафыннан вәгъдә ителгән Оппельн һәм Ратибор силезия кенәзлекләрен сатып ала.<ref>{{книга|автор=Шиндлинг А., Циглер В.|заглавие=Кайзеры|ссылка=|место=Ростов-на-Дону|издательство=Феникс|год=1997|страницы=204, 206, 215, 217|isbn=5-222-000222}}</ref> Аның тышкы сәясәте Леопольдның туганы булган француз короле Людовик XIV белән көндәшлек шартларында алып барыла. Ул [[Рус патшалыгы|Мәскәү дәүләте]] белән дустанә мөнәсәбәтләр саклый, аны Речь Посполитая һәм Оттоманский Порт дәүләтләренә каршы тору өчен союздаш дип саный. Ул анда кат-кат үзенең илчелекләрен җибәрә, аларның кайберләре, аерым алганда, Августин Мейерберг һәм Иоганн Георг Корб, кызыклы язмалар калдыра. Габсбург нәселенең күп вәкилләре кебек үк, Леопольд та чибәрлеге (аның нәселенә хас «Габсбург иреннәре» бар) һәм сәламәтлеге белән аерылып тормый, шулай да аның уртача яшәү рәвеше аңа тәхеттә якынча 47 ел утырырга мөмкинлек бирә. Ул Австрия җирләреннән читтә бик сирәк сәяхәт итә, һәм абруйлы сәясәтчеләр дә аның сараенда озак тоткарланмый. 1670 елда, бәлки, беренче испан хатыны йогынтысы астында, ул яһүдләрне Венадан куып чыгара<ref>{{Китап|автор=Шиндлинг А., Циглер В.|isbn=5-222-000222}}</ref>. == Сугышларда катнашу == Карарсыз һәм депрессиягә бирешүчән Леопольд I тынычлык яклы була, ләкин сугышларда катнашырга да туры килә. Прессбург сеймында ул Венгрияне яулап алуга ирешә, ләкин аның чиктән тыш түземсезлеге Венгрия кальвинистларын рәхимсез эзәрлекләүгә китерә. Польша короле, Бранденбург курфюрсты белән бергә ул Швеция короле Карл Xга һәм аның союздашы Георг Ракоци Семиградскийга каршы сугышта катнаша. Төркиянең Семиградье чуалышларында катнашуы Вена сараен [[Госман империясе|Портлар]] белән сугышка китерә. 1663 елда төрекләр Венгриягә бәреп керәләр, ләкин Сентготтхард сугышында (1664) генерал Раймунд Монтекукколи тарафыннан җиңеләләр. Бу җиңүдән файдаланмыйча, император, Васвар килешүе буенча, [[Oradä|Гроссвардейн]] һәм Нейгейзельне Порт өчен тәэмин итә. Сугыш тиздән яңадан башлана; протестант милли партиясе фетнә күтәрә (1678—1682), һәм ярдәмгә килгән төрекләр 1683 елда [[Вена шәһәре|Венага]] барып җитәләр, алар аны 14 июльдән 12 сентябрьгә кадәр камап алалар. Австрияне җиңелүдән [[Vena bäreleşe|Вена тирәсендәге Каленберг янындагы җиңү]] генә коткарып кала (1683 елның 12 сентябре). Леопольд I һөҗүмгә күчә, бу һөҗүм [[Карловиц солыхы (1699)|Карловиц килешүе]] белән тәмамлана. Людовик XIV белән сугышларның беренчесе (1672—1679) һәм икенчесе (1688—1697) Австрия өчен уңышсыз була. Аның өчен өченче сугыш — Испания мирасы өчен сугыш — уңышлырак була, анда Гохштедтның икенче сугышы Леопольд Iнең соңгы искиткеч җиңүе була, ул шул ук вакытта Ференц II Ракоци җитәкчелегендәге яңа венгр фетнәсе белән көрәшергә мәҗбүр була. == Гаилә == [[Файл:Höfische_Theateraufführung_und_festlicher_Umzug_zu_Ehren_der_Hochzeit_Kaiser_Leopolds_I.jpg|мини| Хофбург сараенда Леопольд I һәм Маргарита Тереза Испанскаяның туйлары хөрмәтенә үткәрелгән тантана]] Леопольд I өч тапкыр өйләнә. 1666 елда Леопольд I Король Филипп IV һәм үзенең туганнан туган сеңлесе Марианна Австрийская кызлары туганнан туган сеңлесе, Испан инфанты Маргарита Терезага (1651—1673) өйләнә. Дүрт балалары була, бары тик бер кызы гына исән кала: * Фердинанд Венцель (1667—1668) * Мария Антония (1669—1692), эрцгерцогиня Австрийская, курфюрст Максимилиана II Эмануэляның хатыны * Иоганн Леопольд (1670) * Мария Анна (1672) 1673 елда Леопольд Австриянең эрцгерцогинясе Клавдия Фелицитатка (1653—1676) өйләнә. Аларның ике кызлары була, ләкин балачагында ук үләләр: * Анна Мария (1674—1674) * Мария Йозефа (1675—1676) 1676 елда ул өченче тапкыр Филипп Вильгельм Нойбургскийның кызы Элеонора Нойбургскаяга (1655—1720) өйләнә. Аларны ун балалары була, шуларның җидесе исән кала: * Иосиф (1678—1711), булачак император Иосиф I * Мария Елизавета (1680—1741), Австрия Нидерландларының штагальтеры, * Мария Анна (1683—1754), Португалия Королевасы, Португалия короле Жуан V тә кияүдә, * Мария Тереза (1684—1696), * Карл (1685—1740), булачак император Карл VI, * Мария Йозефа (1687—1703), * Мария Магдалина (1689—1743). * Мария Маргарита (1690—1691) == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Напечатана его переписка на итал. языке с патером Марко д’Авиано (Грац, 1878). * Baumstark, «Kaiser Leopold I» (Фрейберг, 1873). * Scheichl, «L. I und die oesterreichische Politik 1667-68» (Лпц., 1888). * в сборнике Онкена — Erdmansdörffer, «Deutsche Geschichte 1648—1740» (Б., 1892-94). * Maria Goloubeva, ''The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text'' (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184). * Jutta Schumann, ''Die andere Sonne. Kaiserbild und Medienstrategien im Zeitalter Leopolds I'' (Berlin, 2003) (Colloquia Augustana, 17). [[Төркем:Алмания патшалары]] [[Төркем:Венада вафатлар]] [[Төркем:1705 елда вафатлар]] [[Төркем:5 май көнне вафатлар]] [[Төркем:Венада туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1640 елда туганнар]] [[Төркем:9 июнь көнне туганнар]] ro1e6i958k22jf1jxpke9h82pudy34v 0 1492554 6000616 6000448 2026-08-13T17:46:20Z Il Nur 6874 6000616 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:M_Faraday_Lab_H_Moore.jpg|мини|299x299пкс| [[Майкл Фарадей]] лабораториясе]] [[Файл:CICB's_Laboratory.jpg|альт=|мини|300x300пкс| Заманча химия лабораториясе]] '''Лаборатория''' (урта {{Lang-la|laboratorium}}, labo «мин эшлим» {{Lang-la2|laboro}}) — фәнни экспериментлар һәм тикшеренүләр өчен җайлаштырылган җиһазландырылган бүлмә. [[Химия|Химик]], [[Физика|физик]], техник, [[Механика|механик]], [[Физиология|физиологик]], [[Психология|психологик]] тикшеренүләр булырга мөмкин. Лабораторияләр еш кына [[Югары уку йорты|югары уку йортларында]], заводларда, [[Даруханә|даруханәләрдә]] һәм башка оешмаларда эшли. Продукцияне сынау өчен аккредитацияләнмәгән металлургия, баету һәм башка җитештерү объектларында урнашкан тәҗрибә-сәнәгать мәйданчыклары лабораторияләр дип саналмый. == Гомуми мәгълүмат == Белемнең төрле өлкәләре төрле экспериментлар таләп итә, шуңа күрә лаборатория төрләре бик нык аерылып тора. Мәсәлән, физика лабораториясендә [[Коргылы кисәкчекләр тизләткече|кисәкчәләрне тизләткеч]] яки вакуум камерасы булса, ә металлургия лабораториясендә металларны әзерләү яки чистарту өчен җайланмалар булырга мөмкин. Мәсәлән, психология лабораториясе бер яклы көзгеләр яки күзәтү өчен камералар белән җиһазландырылган бүлмәләрдән торырга мөмкин. Шулай итеп, лабораторияләр — белгечләргә экспериментлар үткәрү өчен уңайлы шартлар тудырылган урыннар<ref>{{книга|заглавие=Science in action: How to follow scientists and engineers through society|ссылка=https://archive.org/details/scienceinaction0000unse|издательство=Cambridge: Harvard University Press|язык=en|автор=Latour, Bruno|год=1987}}</ref>. == Тарих == Дөньядагы беренче билгеле лаборатория безнең эрага кадәр VI гасырда яшәгән [[Пифагор|Пифагорның]] өй лабораториясе була. Анда ул тавыш һәм кыллы тибрәнүләргә бәйле экспериментлар үткәрә<ref>{{статья|заглавие=World's Oldest Laboratory|издание=Analytical Chemistry|том=62|номер=13|страницы=701A|doi=10.1021/ac00212a716|число=30|месяц=5|год=2012}}</ref>. Безнең эраның XVI гасырында алхимик лабораторияләр барлыкка килә башлый. 2002 елда бу лабораторияләрнең берсе [[Прага]]да җир астында табыла, һәм аның хуҗасы [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим]] императоры Рудольф II булган дип санала. Хәзерге вакытта бу урында музей эшләп килә<ref>{{Cite web|url=http://www.chem.msu.ru/rus/events/2017-labs/theses-book.pdf|title=К истории лабораторий: теория, практика, учебно-образовательная деятельность|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120072356/http://www.chem.msu.ru/rus/events/2017-labs/theses-book.pdf|archivedate=2022-01-20|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2020-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.alchemiae.cz/en|title=Museum of Alchemy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508083004/http://www.alchemiae.cz/en|archivedate=2020-05-08|language=en|work=Speculum Alchemiae|accessdate=2020-04-25}}</ref>. == Лаборатория төрләре == '''Санитар лаборатория''' (аналитик яки санитар станцияләр) — [[Ризык|азык-төлек продуктларының]], тәмләткечләрнең һәм башка куллану товарларының санитар сыйфатын билгеләү өчен аларны өйрәнүче учреждение. [[Россия|Россиядә]] беренче санитар лабораторияләр 1890 еллар башында барлыкка килә; алар, нигездә, шәһәр дәүләт администрацияләре тарафыннан оештырыла. Санитария яки контроль пунктлары белән идарә итү фармацевтлар яки химиклар кулында була. '''Очучы лаборатория''' — реаль очыш шартларында конструкция элементлары, двигательләр, приборлар һәм башкалар сыналган самолет яки башка очу аппараты (мәсәлән, [[:ru:Ту-142|Ту-142ЛЛ]]<ref>самолёт-лаборатория (воздушная лаборатория) «Оптик» предназначена для измерений оптических и метеорологических параметров атмосферы, состава воздуха, зондирования подстилающей поверхности, включая водную {{Cite web |url=https://rg.ru/2023/11/30/kak-samolet-laboratoriia-pomogaet-rossijskim-uchenym-v-arktike.html |title=архив күчермәсе |accessdate=2026-08-10 |archivedate=2023-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204163022/https://rg.ru/2023/11/30/kak-samolet-laboratoriia-pomogaet-rossijskim-uchenym-v-arktike.html }}</ref>). '''Сынау лабораториясе''' (сынау үзәге) — аккредитация өлкәсенә туры китереп, гамәлдәге сертификацияләү системаларының берсендә продуктларны сынау өчен аккредитацияләнгән лаборатория. Россия Федерациясендә сынау лабораторияләрен аккредитацияләү кагыйдәләре [http://stroyinf.ru/files/law2.pdf 2002 елның 27 декабрендәге федераль закон белән җайга салына.] [http://stroyinf.ru/files/law2.pdf N 184-ФЗ] «О техническом регулировании» («Техник җайга салу турында»). == Саклык чаралары == [[Файл:2008-07-02_Eye_wash_station.jpg|мини| Лабораториядәге күз юу эремәләре.]] Кайбер төр лаборатория тәҗрибәләре куркыныч булырга мөмкин. Химик һәм биологик лабораторияләр кайвакыт агулы матдәләр яки куркыныч [[бактерияләр]] белән эшли; башка очракларда алар янучан, шартлаучан яки радиоактив матдәләр белән эшләргә мөмкин. Кайвакыт югары [[Температура|температурага]], көчле [[Магнит кыры|магнит кырларына]] яки [[Электр агымы|электр тогына]] дучар булу мөмкин. Имгәнүләр һәм башка куркынычлыкларын киметү өчен, лабораториядә эшләгәндә куркынычсызлык чаралары бар, ә кайбер очракларда шәхси саклану чаралары кулланыла.<ref>{{статья|заглавие=Creating Customized, Relevant, and Engaging Laboratory Safety Videos|ссылка=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2007-10_84_10/page/1727|издание={{Нп3|Journal of Chemical Education}}|том=84|номер=10|страницы=1727|bibcode=2007JChEd..84.1727M|doi=10.1021/ed084p1727|язык=en|тип=journal|автор=Michael L. Matson; Jeffrey P. Fitzgerald; Shirley Lin|число=1|месяц=10|год=2007}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{ВТ-ЭСБЕ|Лаборатория химическая}} * ''Портис А.'' Физическая лаборатория. — М., Наука, 1978. — Берклеевский курс физики. — 318 с. == Сылтамалар == * [https://www.mediatheque.lindau-nobel.org/nobellabs Нобель премиясе лауреатлары интерактив 360° лаборатория (Nobel Laureates Interactive 360° Laboratories]) [[Төркем:Лабораторияләр]] [[Төркем:Фәнни оешмалар]] 8igithmau5joiqu6t0jsvckzp07bi36 0 1492587 6000608 6000482 2026-08-13T17:18:18Z ~2026-42864-26 62001 6000608 wikitext text/x-wiki {{ТП}} '''Нарыш''' — элек [[Туймазы районы]]<nowiki/>на кергән татар авылы. 1946 елдан — [[Октябрьски]] шәһәренә керә. Нарыш тавының итәгендә, [[Ык]] елгасының кушылдыгы [[Зәит (елга)|Зәит]] (Каенлыкүл) суы буенда урнашкан. == Тарихи белешмә == [[1742 ел]]да авылны хәзерге [[Актаныш районы]]ннан, [[Әмәкәй]]дән килгән кешеләр нигезли.<ref>[[Вахит Имамов|В. Имамов]]. [https://madanizhomga.ru/news/ukyi-da-uyla/tuimazyda-aktanys-avyly Туймазыда Актаныш авылы]</ref> 1906 елны авылда 564 кеше яши. Мәчет, су тегермәне, тимерчелек, икмәк амбары (мөгәҗи) була. Халкы [[типтәрләр]] катлавына караган. Җир азлыктан, күпләр күрше Зәет авылы «[[Башкортлар (катлау)|башкортлар]]»ының җирләрен эшкәрткәннәр. Авыл бердәнбер урамнан торган. 1930 елда 7-еллык мәктәп пәйда була. Нарыш-тау янында 1937 елда [[нефть]] табыла. Шул ук елны 4 татар авылы арасындагы кырда нефтьчеләр бистәсен («Соцгородок») төзү карары чыгарыла. 1946 елдан ул [[Октябрьски]] шәһәре буларак билгеле. Нарыш әле дә шәһәр эчендәге шәхси торак йортлардан торган бистә буларак яши. Бистәнең үз мәчете һәм мәктәбе бар. == Танылган шәхесләр == * [[Исмәгыйль Сәлимшин]] — 1950-75 елларда бистәнең мулласы, шагыйрь. * [[Риф Гайнанов]] — көрәшче, тренер, Халыкара [[Билбаулы көрәш|билбау спорт көрәше]] федерациясе башлыгы (2003-2009). == Сылтамалар == [[Төркем:Туймазы районы]] [[Төркем:Октябрьски]] 34kzv26w3dk8xqabxqtqh40ujg86aof 0 1492588 6000615 6000485 2026-08-13T17:41:29Z ~2026-44362-73 62134 6000615 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист}}'''Ричард Бёртон''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, тугандагы исеме: '''Ричард Уолтер кече Дженкинс'''; {{Туу датасы|10|11|1925}} - {{Үлем датасы|5|8|1984}}) — Уэльс актёры. Ул BAFTA, "Золотой глобус" ("Алтын глобус"), "Грэмми" һәм "Тони" премияләре лауреаты, шулай ук җиде тапкыр [[Оскар премиясе|"Оскар"]] премиясенә номинант була. 1960 нчы елларда популярлыгының иң югары ноктасына җиткәч Ричард Бёртон [[Голливуд|Голливудтагы]] иң югары хезмәт хакы алучы актёрларның берсе дип санала. Халыкта актёрның исеме әле дә аның икенче хатыны [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлор]] белән тыгыз бәйләнгән; күптән түгел аларның тынгысыз мөнәсәбәтләре беренче битләрдән китмәде. Ричард Бёртон [[2002 ел|2002 елда]] [[BBC|Би-би-си компаниясе]] үткәргән сораштыруда тарихтагы иң бөек британлыларның берсе дип сайлана. == Биографиясе == Ричард Уолтер кече Дженкинс Понтридифен авылында туа (хәзерге {{Туу җире|Нит-Порт-Толбот|в Нит-Порт-Толбот}} ), [[Уэльс]]. Уэльс шахтёры Ричард Уолтер олы Дженкинсның (1876-1957) һәм аның хатыны Эдит Мод Томасның (1883–1927) балаларының уникенчесе булган Бёртон [[Голливуд|Голливудта]] күренекле карьера ясыйн. Ричард ярлылыкта үсә, ә 1960-нчы елларда дөньяда иң күп хезмәт хакы алучы актер була. Аның актёрлык таланты мәктәп театрларында куелган спектакльләрдә ачык күренә. Аның актёрлык өлкәсендәге беренче адымнарын мәктәп укытучысы [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] дәртләндерә, ул Ричардның Уэльс теле акцентын бетерегә ярдәм итә, театр һәм әдәбиятка кызыксыну уята<ref name="rian">{{Cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|archivedate=2015-07-15|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-07-15}}</ref>. === Карьера === 1943 елда Ричард профессиональ сәхнәдә дебют ясый. Ул үзенә псевдоним итеп укытучысының ''Бёртон'' фамилиясен ала. Ул армиягә алына һәм [[Хәрби-һава көчләре|Хәрби-һава көчләрендә]] хезмәт итә. 1947 елда демобилизацияләнә<ref name="ЭК" />. Лондон театрларының берсендә эшли. 1948 елда ул "Последние дни Долвина" ("Долвинның соңгы көннәре") фильмында дебют ясый, анда ул төп рольләрнең берсен башкара<ref name="ЭК" />. Радиода күп эшли. 1951 елда ул Стратфорд-на-Эйвоне шәһәрендә Шекспир мемориаль театры сәхнәсендә дебют ясый. Ричард Бёртонның Голливудтагы дебюты 1952 елда "Минем туганым Рейчел" фильмында була, анда ул төп ир-ат ролен башкара<ref name="rian">{{Cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|archivedate=2015-07-15|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-07-15}}</ref>. Ричард Бёртонны рольләрне сайлауда үзенчәлекле булмаган өчен еш кына тәнкыйтьлиләр. Тәнкыйди скептицизм аларны Ричард Бёртонның иң яхшы актёрлык әсәрләрен ([[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|«Оглянись во гневе»]] ("Ачу белән кире кайт") (1958), [[:ru:Кто_боится_Вирджинии_Вулф?_(фильм,_1966)|«Кто боится Вирджинии Вульф?»]] ("Вирджиния Вульфтан кем курка?") (1966), [[:ru:Эквус_(фильм)|«Эквус»]] (1977) и [[:ru:1984_(фильм,_1984)|«1984»]] (1984)) күрми калалар. Ричард Бёртон җиде тапкыр [[Оскар премиясе|Оскар]] премиясенә тәкъдим ителә (алты тапкыр "Иң яхшы ир-ат актёр" номинациясендә, бер тапкыр "Икенче пландагы иң яхшы ир-ат актёр " номинациясендә), ләкин бер тапкыр да җиңү яулый алмый. 1970 елда Джон Уэйн бүләкне алгач, аны Бёртонга ыргыткан кебек кылана һәм: "Бу ''статуэткага син лаек идең''", - дип әйтә. == Шәхси тормышы == Ричард Бёртон биш тапкыр өйләнә, шуларның ике тапкыры Голливуд йолдызы [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлорга]] (1964-1974, 1975-1976) өйләнгән була, аның белән ул унбер фильмда төшә, шул исәптә мәшһүр тарихи блокбастер "Клеопатра" (1963) фильмы да бар. Бу мөнәсәбәтләрнең борылышлары 2012 елгы "Лиз һәм Дик " (режиссеры Ллойд Крамер) фильмында, һәм 2013 елгы "Бёртон һәм Тейлор" (режиссёры Ричард Лэкстон) фильмында чагыла. Тейлордан тыш, Ричард Бёртон түбәндәге туташларга өйләнә: * актриса Сибил Уильямс (1949-1963; ике кызы бар, Кейт һәм Джессика); * модель Сьюзан Хант (1976-1982); * визажист Салли Хэй (1983 елдан үлеменә кадәр). Яшьлегендә, Сибил Уильямска өйләнгән вакытта, ул актриса Клэр Блум белән якын мөнәсәбәттә була, соңрак ул «[[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|Оглянись во гневе]]» һәм «[[:ru:Шпион,_пришедший_с_холода_(фильм)|Шпион, пришедший с холода]]» фильмнарында аның партнеры була. Бёртон үлгәннән соң, Кэр Блум Ричард Бёртонны гомерендәге иң зур мәхәббәте дип атый. Гомеренең соңгы елларында Ричард Бёртон күпсанлы авырулардан интегә, озак вакытлы [[Алкоголизм|алкоголизмнан]] дәвалана (кайвакыт Ричард көненә өч шешә аракы эчә) һәм никотинга бәйлелеген җиңә алмый (ул балачакта тәмәке тарта башлый). Бу авырулар 58 яшьлек Ричардның Женевадагы [[Селиньи]] муниципалитетындагы өендә яшәгән чакта баш миенә кан китүдән үлемгә китерәләр. Дүрт көннән соң, актёр кызыл костюм киеп (улия тамырларына хөрмәт йөзеннән) һәм аның яраткан шагыйре Дилан Томасның әсәрләре тупланган китап белән җирләнә<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1984/08/10/burton-buried/0ced5257-aab3-4847-993f-97b6de4928e9/?noredirect=on|title=Burton Buried|accessdate=2018-11-26|quote=Гроб был украшен красными и белыми цветами, выложенными в форме дракона, национального символа Уэльса. Крестник Бертона Брук Уильямс, сын валлийского драматурга Эмлина Уильямса, прочитал стихи Томаса и положил на гроб томик произведений поэта.}}</ref>. == Мәдәнияттәге образы == 2013 елда [[BBC|Би-би-си]] каналында чыккан {{Тәрҗемә ителмәгән|Бёртон и Тейлор|Бёртон & Тейлор||Burton & Taylor}} телевизион фильмында Бёртон ролен Доминик Уэст, ә "Голливуд патшабикәсен" [[Хелена Бонэм Картер|Хелена Бонэм-Картер]] уйный. 2025 елда, актёрның тууына йөз ел тулу уңаеннан, Британиянең "Мистер Бёртон" биографик фильмы чыга, анда [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] ролен Тоби Джонс, ә яшь Ричард кееч Дженкинс ролен Гарри Лоути уйный. == Фильмографиясе ==   == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Библиография == === Инглиз телендә === * Burton, Richard (1964). ''A Christmas Story.'' William Morrow, 31 pages. * Burton, Richard (2012). Williams, Chris (ed.). ''The Richard Burton Diaries''. Yale University Press, 704 pages. ISBN 978-0-3001-9728-0 == Сылтамалар == * [http://www.richardburton.com Официальный сайт] {{Wayback|url=http://www.richardburton.com/}} (англ.) [[Төркем:Оксфорд университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Давид ди Донателло» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«BAFTA» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Британия империясе ордены командорлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Швейцариядә вафатлар]] [[Төркем:1984 елда вафатлар]] [[Төркем:5 август көнне вафатлар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1925 елда туганнар]] [[Төркем:10 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] q6gk0nejbs1e1j0z4q6rggp1gwalxur 6000617 6000615 2026-08-13T17:49:34Z Il Nur 6874 6000617 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ричард Бёртон''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, тугандагы исеме: '''Ричард Уолтер кече Дженкинс'''; {{Туу датасы|10|11|1925}} — {{Үлем датасы|5|8|1984}}) — Уэльс актёры. Ул BAFTA, «Золотой глобус» («Алтын глобус»), «Грэмми» һәм «Тони» премияләре лауреаты, шулай ук җиде тапкыр [[Оскар премиясе|«Оскар»]] премиясенә номинант була. 1960 нчы елларда популярлыгының иң югары ноктасына җиткәч Ричард Бёртон [[Голливуд]]тагы иң югары хезмәт хакы алучы актёрларның берсе дип санала. Халыкта актёрның исеме әле дә аның икенче хатыны [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлор]] белән тыгыз бәйләнгән; күптән түгел аларның тынгысыз мөнәсәбәтләре беренче битләрдән китми. Ричард Бёртон [[2002 ел]]да [[BBC|Би-би-си компаниясе]] үткәргән сораштыруда тарихтагы иң бөек британлыларның берсе дип сайлана. == Биографиясе == Ричард Уолтер кече Дженкинс Понтридифен авылында туа (хәзерге {{Туу җире|Нит-Порт-Толбот|в Нит-Порт-Толбот}}), [[Уэльс]]. Уэльс шахтёры Ричард Уолтер олы Дженкинсның (1876—1957) һәм аның хатыны Эдит Мод Томасның (1883—1927) балаларының уникенчесе булган Бёртон [[Голливуд]]та күренекле карьера ясыйн. Ричард ярлылыкта үсә, ә 1960-нчы елларда дөньяда иң күп хезмәт хакы алучы актер була. Аның актёрлык таланты мәктәп театрларында куелган спектакльләрдә ачык күренә. Аның актёрлык өлкәсендәге беренче адымнарын мәктәп укытучысы [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] дәртләндерә, ул Ричардның Уэльс теле акцентын бетерегә ярдәм итә, театр һәм әдәбиятка кызыксыну уята<ref name="rian">{{cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2015-07-15|archive-date=2015-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|url-status=live}}</ref>. === Карьера === 1943 елда Ричард профессиональ сәхнәдә дебют ясый. Ул үзенә псевдоним итеп укытучысының ''Бёртон'' фамилиясен ала. Ул армиягә алына һәм [[Хәрби-һава көчләре|Хәрби-һава көчләрендә]] хезмәт итә. 1947 елда демобилизацияләнә<ref name="ЭК" />. Лондон театрларының берсендә эшли. 1948 елда ул «Последние дни Долвина» («Долвинның соңгы көннәре») фильмында дебют ясый, анда ул төп рольләрнең берсен башкара<ref name="ЭК" />. Радиода күп эшли. 1951 елда ул Стратфорд-на-Эйвоне шәһәрендә Шекспир мемориаль театры сәхнәсендә дебют ясый. Ричард Бёртонның Голливудтагы дебюты 1952 елда «Минем туганым Рейчел» фильмында була, анда ул төп ир-ат ролен башкара<ref name="rian2">{{Cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|archivedate=2015-07-15|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-07-15}}</ref>. Ричард Бёртонны рольләрне сайлауда үзенчәлекле булмаган өчен еш кына тәнкыйтьлиләр. Тәнкыйди скептицизм аларны Ричард Бёртонның иң яхшы актёрлык әсәрләрен ([[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|«Оглянись во гневе»]] («Ачу белән кире кайт») (1958), [[:ru:Кто_боится_Вирджинии_Вулф?_(фильм,_1966)|«Кто боится Вирджинии Вульф?»]] («Вирджиния Вульфтан кем курка?») (1966), [[:ru:Эквус_(фильм)|«Эквус»]] (1977) и [[:ru:1984_(фильм,_1984)|«1984»]] (1984)) күрми калалар. Ричард Бёртон җиде тапкыр [[Оскар премиясе]]нә тәкъдим ителә (алты тапкыр «Иң яхшы ир-ат актёр» номинациясендә, бер тапкыр "Икенче пландагы иң яхшы ир-ат актёр " номинациясендә), ләкин бер тапкыр да җиңү яулый алмый. 1970 елда Джон Уэйн бүләкне алгач, аны Бёртонга ыргыткан кебек кылана һәм: «Бу ''статуэткага син лаек идең''», — дип әйтә. == Шәхси тормышы == Ричард Бёртон биш тапкыр өйләнә, шуларның ике тапкыры Голливуд йолдызы [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлорга]] (1964—1974, 1975—1976) өйләнгән була, аның белән ул унбер фильмда төшә, шул исәптә мәшһүр тарихи блокбастер «Клеопатра» (1963) фильмы да бар. Бу мөнәсәбәтләрнең борылышлары 2012 елгы "Лиз һәм Дик " (режиссеры Ллойд Крамер) фильмында, һәм 2013 елгы «Бёртон һәм Тейлор» (режиссёры Ричард Лэкстон) фильмында чагыла. Тейлордан тыш, Ричард Бёртон түбәндәге туташларга өйләнә: * актриса Сибил Уильямс (1949—1963; ике кызы бар, Кейт һәм Джессика); * модель Сьюзан Хант (1976—1982); * визажист Салли Хэй (1983 елдан үлеменә кадәр). Яшьлегендә, Сибил Уильямска өйләнгән вакытта, ул актриса Клэр Блум белән якын мөнәсәбәттә була, соңрак ул «[[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|Оглянись во гневе]]» һәм «[[:ru:Шпион,_пришедший_с_холода_(фильм)|Шпион, пришедший с холода]]» фильмнарында аның партнеры була. Бёртон үлгәннән соң, Кэр Блум Ричард Бёртонны гомерендәге иң зур мәхәббәте дип атый. Гомеренең соңгы елларында Ричард Бёртон күпсанлы авырулардан интегә, озак вакытлы [[Алкоголизм|алкоголизмнан]] дәвалана (кайвакыт Ричард көненә өч шешә аракы эчә) һәм никотинга бәйлелеген җиңә алмый (ул балачакта тәмәке тарта башлый). Бу авырулар 58 яшьлек Ричардның Женевадагы [[Селиньи]] муниципалитетындагы өендә яшәгән чакта баш миенә кан китүдән үлемгә китерәләр. Дүрт көннән соң, актёр кызыл костюм киеп (улия тамырларына хөрмәт йөзеннән) һәм аның яраткан шагыйре Дилан Томасның әсәрләре тупланган китап белән җирләнә<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1984/08/10/burton-buried/0ced5257-aab3-4847-993f-97b6de4928e9/?noredirect=on|title=Burton Buried|accessdate=2018-11-26|quote=Гроб был украшен красными и белыми цветами, выложенными в форме дракона, национального символа Уэльса. Крестник Бертона Брук Уильямс, сын валлийского драматурга Эмлина Уильямса, прочитал стихи Томаса и положил на гроб томик произведений поэта.}}</ref>. == Мәдәнияттәге образы == 2013 елда [[BBC|Би-би-си]] каналында чыккан {{Тәрҗемә ителмәгән|Бёртон и Тейлор|Бёртон & Тейлор||Burton & Taylor}} телевизион фильмында Бёртон ролен Доминик Уэст, ә «Голливуд патшабикәсен» [[Хелена Бонэм Картер|Хелена Бонэм-Картер]] уйный. 2025 елда, актёрның тууына йөз ел тулу уңаеннан, Британиянең «Мистер Бёртон» биографик фильмы чыга, анда [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] ролен Тоби Джонс, ә яшь Ричард кееч Дженкинс ролен Гарри Лоути уйный.<ref name="ЭК">Бертон Ричард // Энциклопедия кино. 2010</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Библиография == * Burton, Richard (1964). ''A Christmas Story.'' William Morrow, 31 pages. * Burton, Richard (2012). Williams, Chris (ed.). ''The Richard Burton Diaries''. Yale University Press, 704 pages. ISBN 978-0-3001-9728-0 == Сылтамалар == * [http://www.richardburton.com Официальный сайт] {{Wayback|url=http://www.richardburton.com/}} (англ.) [[Төркем:Оксфорд университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Давид ди Донателло» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«BAFTA» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Британия империясе ордены командорлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Швейцариядә вафатлар]] [[Төркем:1984 елда вафатлар]] [[Төркем:5 август көнне вафатлар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1925 елда туганнар]] [[Төркем:10 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] tjmh5ye9rsh061pitylijd53ysl0kmr 6000627 6000617 2026-08-13T18:29:48Z ~2026-44362-73 62134 6000627 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ричард Бёртон''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, тугандагы исеме: '''Ричард Уолтер кече Дженкинс'''; {{Туу датасы|10|11|1925}} — {{Үлем датасы|5|8|1984}}) — Уэльс актёры. Ул BAFTA, «Золотой глобус» («Алтын глобус»), «Грэмми» һәм «Тони» премияләре лауреаты, шулай ук җиде тапкыр [[Оскар премиясе|«Оскар»]] премиясенә номинант була. 1960 нчы елларда популярлыгының иң югары ноктасына җиткәч Ричард Бёртон [[Голливуд]]тагы иң югары хезмәт хакы алучы актёрларның берсе дип санала. Халыкта актёрның исеме әле дә аның икенче хатыны [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлор]] белән тыгыз бәйләнгән; күптән түгел аларның тынгысыз мөнәсәбәтләре беренче битләрдән китми. Ричард Бёртон [[2002 ел]]да [[BBC|Би-би-си компаниясе]] үткәргән сораштыруда тарихтагы иң бөек британлыларның берсе дип сайлана. == Биографиясе == Ричард Уолтер кече Дженкинс Понтридифен авылында туа (хәзерге {{Туу җире|Нит-Порт-Толбот|в Нит-Порт-Толбот}}), [[Уэльс]]. Уэльс шахтёры Ричард Уолтер олы Дженкинсның (1876—1957) һәм аның хатыны Эдит Мод Томасның (1883—1927) балаларының уникенчесе булган Бёртон [[Голливуд]]та күренекле карьера ясыйн. Ричард ярлылыкта үсә, ә 1960-нчы елларда дөньяда иң күп хезмәт хакы алучы актер була. Аның актёрлык таланты мәктәп театрларында куелган спектакльләрдә ачык күренә. Аның актёрлык өлкәсендәге беренче адымнарын мәктәп укытучысы [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] дәртләндерә, ул Ричардның Уэльс теле акцентын бетерегә ярдәм итә, театр һәм әдәбиятка кызыксыну уята<ref name="rian">{{cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2015-07-15|archive-date=2015-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|url-status=live}}</ref>. === Карьерасы === 1943 елда Ричард профессиональ сәхнәдә дебют ясый. Ул үзенә псевдоним итеп укытучысының ''Бёртон'' фамилиясен ала. Ул армиягә алына һәм [[Хәрби-һава көчләре|Хәрби-һава көчләрендә]] хезмәт итә. 1947 елда демобилизацияләнә<ref name="ЭК" />. Лондон театрларының берсендә эшли. 1948 елда ул «Последние дни Долвина» («Долвинның соңгы көннәре») фильмында дебют ясый, анда ул төп рольләрнең берсен башкара<ref name="ЭК" />. Радиода күп эшли. 1951 елда ул Стратфорд-на-Эйвоне шәһәрендә Шекспир мемориаль театры сәхнәсендә дебют ясый. Ричард Бёртонның Голливудтагы дебюты 1952 елда «Минем туганым Рейчел» фильмында була, анда ул төп ир-ат ролен башкара<ref name="rian2">{{Cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|archivedate=2015-07-15|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-07-15}}</ref>. Ричард Бёртонны рольләрне сайлауда үзенчәлекле булмаган өчен еш кына тәнкыйтьлиләр. Тәнкыйди скептицизм аларны Ричард Бёртонның иң яхшы актёрлык әсәрләрен ([[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|«Оглянись во гневе»]] («Ачу белән кире кайт») (1958), [[:ru:Кто_боится_Вирджинии_Вулф?_(фильм,_1966)|«Кто боится Вирджинии Вульф?»]] («Вирджиния Вульфтан кем курка?») (1966), [[:ru:Эквус_(фильм)|«Эквус»]] (1977) и [[:ru:1984_(фильм,_1984)|«1984»]] (1984)) күрми калалар. Ричард Бёртон җиде тапкыр [[Оскар премиясе]]нә тәкъдим ителә (алты тапкыр «Иң яхшы ир-ат актёр» номинациясендә, бер тапкыр "Икенче пландагы иң яхшы ир-ат актёр " номинациясендә), ләкин бер тапкыр да җиңү яулый алмый. 1970 елда Джон Уэйн бүләкне алгач, аны Бёртонга ыргыткан кебек кылана һәм: «Бу ''статуэткага син лаек идең''», — дип әйтә. == Шәхси тормышы == Ричард Бёртон биш тапкыр өйләнә, шуларның ике тапкыры Голливуд йолдызы [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлорга]] (1964—1974, 1975—1976) өйләнгән була, аның белән ул унбер фильмда төшә, шул исәптә мәшһүр тарихи блокбастер «Клеопатра» (1963) фильмы да бар. Бу мөнәсәбәтләрнең борылышлары 2012 елгы "Лиз һәм Дик " (режиссеры Ллойд Крамер) фильмында, һәм 2013 елгы «Бёртон һәм Тейлор» (режиссёры Ричард Лэкстон) фильмында чагыла. Тейлордан тыш, Ричард Бёртон түбәндәге туташларга өйләнә: * актриса Сибил Уильямс (1949—1963; ике кызы бар, Кейт һәм Джессика); * модель Сьюзан Хант (1976—1982); * визажист Салли Хэй (1983 елдан үлеменә кадәр). Яшьлегендә, Сибил Уильямска өйләнгән вакытта, ул актриса Клэр Блум белән якын мөнәсәбәттә була, соңрак ул «[[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|Оглянись во гневе]]» һәм «[[:ru:Шпион,_пришедший_с_холода_(фильм)|Шпион, пришедший с холода]]» фильмнарында аның партнеры була. Бёртон үлгәннән соң, Кэр Блум Ричард Бёртонны гомерендәге иң зур мәхәббәте дип атый. Гомеренең соңгы елларында Ричард Бёртон күпсанлы авырулардан интегә, озак вакытлы [[Алкоголизм|алкоголизмнан]] дәвалана (кайвакыт Ричард көненә өч шешә аракы эчә) һәм никотинга бәйлелеген җиңә алмый (ул балачакта тәмәке тарта башлый). Бу авырулар 58 яшьлек Ричардның Женевадагы [[Селиньи]] муниципалитетындагы өендә яшәгән чакта баш миенә кан китүдән үлемгә китерәләр. Дүрт көннән соң, актёр кызыл костюм киеп (улия тамырларына хөрмәт йөзеннән) һәм аның яраткан шагыйре Дилан Томасның әсәрләре тупланган китап белән җирләнә<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1984/08/10/burton-buried/0ced5257-aab3-4847-993f-97b6de4928e9/?noredirect=on|title=Burton Buried|accessdate=2018-11-26|quote=Гроб был украшен красными и белыми цветами, выложенными в форме дракона, национального символа Уэльса. Крестник Бертона Брук Уильямс, сын валлийского драматурга Эмлина Уильямса, прочитал стихи Томаса и положил на гроб томик произведений поэта.}}</ref>. == Мәдәнияттәге образы == 2013 елда [[BBC|Би-би-си]] каналында чыккан {{Тәрҗемә ителмәгән|Бёртон и Тейлор|Бёртон & Тейлор||Burton & Taylor}} телевизион фильмында Бёртон ролен Доминик Уэст, ә «Голливуд патшабикәсен» [[Хелена Бонэм Картер|Хелена Бонэм-Картер]] уйный. 2025 елда, актёрның тууына йөз ел тулу уңаеннан, Британиянең «Мистер Бёртон» биографик фильмы чыга, анда [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] ролен Тоби Джонс, ә яшь Ричард кееч Дженкинс ролен Гарри Лоути уйный.<ref name="ЭК">Бертон Ричард // Энциклопедия кино. 2010</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Библиография == * Burton, Richard (1964). ''A Christmas Story.'' William Morrow, 31 pages. * Burton, Richard (2012). Williams, Chris (ed.). ''The Richard Burton Diaries''. Yale University Press, 704 pages. ISBN 978-0-3001-9728-0 == Сылтамалар == * [http://www.richardburton.com Официальный сайт] {{Wayback|url=http://www.richardburton.com/}} (англ.) [[Төркем:Оксфорд университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Давид ди Донателло» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«BAFTA» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Британия империясе ордены командорлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Швейцариядә вафатлар]] [[Төркем:1984 елда вафатлар]] [[Төркем:5 август көнне вафатлар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1925 елда туганнар]] [[Төркем:10 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] pkkmrryiasf6bvgqcc3xhjhicfp8k9j 6000637 6000627 2026-08-13T19:55:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6000637 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ричард Бёртон''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, тугандагы исеме: '''Ричард Уолтер кече Дженкинс'''; {{Туу датасы|10|11|1925}} — {{Үлем датасы|5|8|1984}}) — Уэльс актёры. Ул BAFTA, «Золотой глобус» («Алтын глобус»), «Грэмми» һәм «Тони» премияләре лауреаты, шулай ук җиде тапкыр [[Оскар премиясе|«Оскар»]] премиясенә номинант була. 1960 нчы елларда популярлыгының иң югары ноктасына җиткәч Ричард Бёртон [[Голливуд]]тагы иң югары хезмәт хакы алучы актёрларның берсе дип санала. Халыкта актёрның исеме әле дә аның икенче хатыны [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлор]] белән тыгыз бәйләнгән; күптән түгел аларның тынгысыз мөнәсәбәтләре беренче битләрдән китми. Ричард Бёртон [[2002 ел]]да [[BBC|Би-би-си компаниясе]] үткәргән сораштыруда тарихтагы иң бөек британлыларның берсе дип сайлана. == Биографиясе == Ричард Уолтер кече Дженкинс Понтридифен авылында туа (хәзерге {{Туу җире|Нит-Порт-Толбот|в Нит-Порт-Толбот}}), [[Уэльс]]. Уэльс шахтёры Ричард Уолтер олы Дженкинсның (1876—1957) һәм аның хатыны Эдит Мод Томасның (1883—1927) балаларының уникенчесе булган Бёртон [[Голливуд]]та күренекле карьера ясыйн. Ричард ярлылыкта үсә, ә 1960-нчы елларда дөньяда иң күп хезмәт хакы алучы актер була. Аның актёрлык таланты мәктәп театрларында куелган спектакльләрдә ачык күренә. Аның актёрлык өлкәсендәге беренче адымнарын мәктәп укытучысы [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] дәртләндерә, ул Ричардның Уэльс теле акцентын бетерегә ярдәм итә, театр һәм әдәбиятка кызыксыну уята<ref name="rian">{{cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2015-07-15|archive-date=2015-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|url-status=live}}</ref>. === Карьерасы === 1943 елда Ричард профессиональ сәхнәдә дебют ясый. Ул үзенә псевдоним итеп укытучысының ''Бёртон'' фамилиясен ала. Ул армиягә алына һәм [[Хәрби-һава көчләре|Хәрби-һава көчләрендә]] хезмәт итә. 1947 елда демобилизацияләнә<ref name="ЭК" />. Лондон театрларының берсендә эшли. 1948 елда ул «Последние дни Долвина» («Долвинның соңгы көннәре») фильмында дебют ясый, анда ул төп рольләрнең берсен башкара<ref name="ЭК" />. Радиода күп эшли. 1951 елда ул Стратфорд-на-Эйвоне шәһәрендә Шекспир мемориаль театры сәхнәсендә дебют ясый. Ричард Бёртонның Голливудтагы дебюты 1952 елда «Минем туганым Рейчел» фильмында була, анда ул төп ир-ат ролен башкара<ref name="rian2">{{Cite web|url=http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|title=Бартон Ричард. Биографическая справка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715183332/http://old.rian.ru/spravka/20101110/293923152.html|archivedate=2015-07-15|date=2010-11-10|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-07-15}}</ref>. Ричард Бёртонны рольләрне сайлауда үзенчәлекле булмаган өчен еш кына тәнкыйтьлиләр. Тәнкыйди скептицизм аларны Ричард Бёртонның иң яхшы актёрлык әсәрләрен ([[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|«Оглянись во гневе»]] («Ачу белән кире кайт») (1958), [[:ru:Кто_боится_Вирджинии_Вулф?_(фильм,_1966)|«Кто боится Вирджинии Вульф?»]] («Вирджиния Вульфтан кем курка?») (1966), [[:ru:Эквус_(фильм)|«Эквус»]] (1977) и [[:ru:1984_(фильм,_1984)|«1984»]] (1984)) күрми калалар. Ричард Бёртон җиде тапкыр [[Оскар премиясе]]нә тәкъдим ителә (алты тапкыр «Иң яхшы ир-ат актёр» номинациясендә, бер тапкыр "Икенче пландагы иң яхшы ир-ат актёр " номинациясендә), ләкин бер тапкыр да җиңү яулый алмый. 1970 елда Джон Уэйн бүләкне алгач, аны Бёртонга ыргыткан кебек кылана һәм: «Бу ''статуэткага син лаек идең''», — дип әйтә. == Шәхси тормышы == Ричард Бёртон биш тапкыр өйләнә, шуларның ике тапкыры Голливуд йолдызы [[Elizabet Teylor|Элизабет Тейлорга]] (1964—1974, 1975—1976) өйләнгән була, аның белән ул унбер фильмда төшә, шул исәптә мәшһүр тарихи блокбастер «Клеопатра» (1963) фильмы да бар. Бу мөнәсәбәтләрнең борылышлары 2012 елгы "Лиз һәм Дик " (режиссеры Ллойд Крамер) фильмында, һәм 2013 елгы «Бёртон һәм Тейлор» (режиссёры Ричард Лэкстон) фильмында чагыла. Тейлордан тыш, Ричард Бёртон түбәндәге туташларга өйләнә: * актриса Сибил Уильямс (1949—1963; ике кызы бар, Кейт һәм Джессика); * модель Сьюзан Хант (1976—1982); * визажист Салли Хэй (1983 елдан үлеменә кадәр). Яшьлегендә, Сибил Уильямска өйләнгән вакытта, ул актриса Клэр Блум белән якын мөнәсәбәттә була, соңрак ул «[[:ru:Оглянись_во_гневе_(фильм,_1959)|Оглянись во гневе]]» һәм «[[:ru:Шпион,_пришедший_с_холода_(фильм)|Шпион, пришедший с холода]]» фильмнарында аның партнеры була. Бёртон үлгәннән соң, Кэр Блум Ричард Бёртонны гомерендәге иң зур мәхәббәте дип атый. Гомеренең соңгы елларында Ричард Бёртон күпсанлы авырулардан интегә, озак вакытлы [[Алкоголизм|алкоголизмнан]] дәвалана (кайвакыт Ричард көненә өч шешә аракы эчә) һәм никотинга бәйлелеген җиңә алмый (ул балачакта тәмәке тарта башлый). Бу авырулар 58 яшьлек Ричардның Женевадагы [[Селиньи]] муниципалитетындагы өендә яшәгән чакта баш миенә кан китүдән үлемгә китерәләр. Дүрт көннән соң, актёр кызыл костюм киеп (улия тамырларына хөрмәт йөзеннән) һәм аның яраткан шагыйре Дилан Томасның әсәрләре тупланган китап белән җирләнә<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1984/08/10/burton-buried/0ced5257-aab3-4847-993f-97b6de4928e9/?noredirect=on|title=Burton Buried|accessdate=2018-11-26|quote=Гроб был украшен красными и белыми цветами, выложенными в форме дракона, национального символа Уэльса. Крестник Бертона Брук Уильямс, сын валлийского драматурга Эмлина Уильямса, прочитал стихи Томаса и положил на гроб томик произведений поэта.}}</ref>. == Мәдәнияттәге образы == 2013 елда [[BBC|Би-би-си]] каналында чыккан {{Тәрҗемә ителмәгән|Бёртон и Тейлор|Бёртон & Тейлор||Burton & Taylor}} телевизион фильмында Бёртон ролен Доминик Уэст, ә «Голливуд патшабикәсен» [[Хелена Бонэм Картер|Хелена Бонэм-Картер]] уйный. 2025 елда, актёрның тууына йөз ел тулу уңаеннан, Британиянең «Мистер Бёртон» биографик фильмы чыга, анда [[:en:Philip Burton (theatre director)|Филип Бёртон]] ролен Тоби Джонс, ә яшь Ричард кееч Дженкинс ролен Гарри Лоути уйный.<ref name="ЭК">Бертон Ричард // Энциклопедия кино. 2010</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Библиография == * Burton, Richard (1964). ''A Christmas Story.'' William Morrow, 31 pages. * Burton, Richard (2012). Williams, Chris (ed.). ''The Richard Burton Diaries''. Yale University Press, 704 pages. ISBN 978-0-3001-9728-0 == Сылтамалар == * [http://www.richardburton.com Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627170723/https://www.richardburton.com/ |date=2022-06-27 }} (англ.) [[Төркем:Оксфорд университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Давид ди Донателло» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«BAFTA» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Британия империясе ордены командорлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Швейцариядә вафатлар]] [[Төркем:1984 елда вафатлар]] [[Төркем:5 август көнне вафатлар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1925 елда туганнар]] [[Төркем:10 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] lvsw7wtnx7bow00o8x06tc8mg68yejl 3 1492610 6000606 2026-08-13T16:37:27Z Il Nur 6874 Яңа бит: «{{Рәхим итегез}}--~~~~» 6000606 wikitext text/x-wiki {{Рәхим итегез}}--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 13 авг 2026, 16:37 (UTC) 5vizwadmwbv0m2o4sjj6embw5mov3ey 6 1492611 6000621 2026-08-13T18:17:00Z Әмир 15082 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Алмаз Галимов фотосы |чыганак = https://kpfu.ru/Almaz.Galimov |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Алмаз Галимов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 6000621 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Алмаз Галимов фотосы |чыганак = https://kpfu.ru/Almaz.Galimov |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Алмаз Галимов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 2prkf02p0e81h6zfxb4vgzzx6umk350 0 1492612 6000622 2026-08-13T18:19:07Z Әмир 15082 яңа бит ясау 6000622 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Алмаз Галимов |рәсем = Алмаз М.Галимов.jpeg |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Алмаз Мирзанур улы Галимов |һөнәр = укытучы, галим |туу датасы = 10.05.1973 |туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]] |гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |милләт = татар |үлем датасы = |үлем җире = |әти = Мирзанур |әни = Люция |ир = |хатын = Фәрия |балалар = өч бала |бүләк һәм премияләр = |сайт = |башка мәгълүмат = }} {{Фш|Галимов}} '''Алмаз Галимов''', Алмаз Мирзанур улы Галимов (''Алмаз Мирзанурович Галимов; [[1973 ел]]ның [[10 май|10 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]]'') ― педагогика фәннәре докторы (2019), профессор (2019), [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның педагогика һәм психология кафедрасы мөдире, укыту һәм тәрбия методологиясе кафедрасы профессоры, Психология һәм мәгариф институты директоры урынбасары. Казан федераль университетының [[Җиззәх]] шәһәрендәге ([[Үзбәкстан Республикасы]]) филиалы директоры (2025 елдан). Россия Федерациясе мәгариф өлкәсенең мактаулы хезмәткәре (2023)<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/rektor-kfu-soobshhil-o-novyx-naznaceniyax-v-vuze-5970838 Ректор КФУ сообщил о новых назначениях в вузе.] [[Татар-информ]], 20.01.2025</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1973 елның 10 маенда<ref>[https://kpfu.ru/psychology/jubilej-professora-galimova-am-431354.html Юбилей профессора Галимова А.М.] kpfu.ru</ref> Татарстан АССР [[Мөслим районы]] [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]] авылында укытучы-тәрбиячеләр гаиләсендә өченче бала булып туган. Әтисе [[Татарстанның атказанган укытучысы]] Мирзанур Миргалим улы (1932 елгы), әнисе Люция (мәктәптә тәрбияче). Бертуганнары Фәридә, Марсель (мәктәп директоры булып эшләгән). Әтисе ягыннан бабасы Миргалим (1900―1942; һөнәре буенча тимерче) [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган, [[Калуга өлкәсе]] Износки районы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Износки|Износки|d|Q4198706}} авылында җирләнгән<ref name=":0">Алмаз Галим. / Тал-тирәкле Метрәем (''автор-төзүче'' Синара Яббарова). К.: «Ак бүре» нәшрияты, 2022. ― Б.82―84. ISBN 978-5-6047780-2-9</ref>. Урта мәктәпне көмеш медальгә тәмамлагач, [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Казан дәүләт педагогика институтының]] физика факультетына укырга кергән (1990―1995). «Физика һәм информатика укытучысы» белгечлеге алып, [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]] мәктәбенә укытырга кайткан. Шул ук елда аспирантурга укырга кергән <ref name=":0" />. 1999 елда кандидатлык диссертациясе яклаган. [[Татар дәүләт гуманитар институты]]нда укыта башлаган<ref name=":0" />. 2019 елда «Югары уку йортының инновацион үсешен адаптив идарә итүнең оештыру-педагогик системасы» ({{lang-ru|Организационно-педагогическая система адаптивного управления инновационным развитием вуза}}) дигән темага педагогика фәннәре докторлыгына диссертация яклаган (фәнни консультанты икътисад фәннәре докторы [[Илшат Гафуров |Илшат Рәфкать улы Гафуров]]<ref>[https://shelly.kpfu.ru/e-ksu/docs/DISSERTATION/F_1683989290/Svedeniya_o_nauchnom_konsultante.pdf Сведения о научном консультанте.] shelly.kpfu.ru</ref>) <ref>[https://www.dissercat.com/content/organizatsionno-pedagogicheskaya-sistema-adaptivnogo-upravleniya-innovatsionnym-razvitiem Диссертация на тему «Организационно-педагогическая система адаптивного управления инновационным развитием ВУЗа».] dissercat.com</ref><ref>[https://kpfu.ru/dis_card?p_id=2814 Объявление о защите докторской диссертации]</ref>, шул ук елда [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУ]] педагогика һәм психология кафедрасы профессоры итеп сайланган. [[Югары икътисад мәктәбе]]нең Мәгариф институтын «Менеджмент» программасы буенча тәмамлаган (профиле «Югары белемдә идарә»), квалификациясе — магистр (2015―2018)<ref name=":1">[https://kpfu.ru/Almaz.Galimov Галимов Алмаз Мирзанурович.] Казанский (Приволжский) федеральный университет{{ref-ru}}</ref>. 2000―2005 елларда ― [[Татар дәүләт гуманитар институты]]нда кафедра мөдире. Доцент (2004 елдан)<ref name=":1" />. 2008―2011 елларда ― Татар дәүләт гуманитар-педагика университетының беренче проректоры<ref name=":1" />. 2011―2013 елларда ― [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан федераль университетының]] инновацион эшләр буенча проректор урынбасары<ref name=":1" />. 2013―2021 елларда ― [[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик тәрбия, спорт һәм туризм академиясендә]] уку-укыту эшләре буенча проректор<ref name=":1" />. 2021―2025 елларда ― Казан федераль университетының педагогика һәм психология кафедрасы мөдире, Психология һәм мәгариф институты директоры урынбасары, укыту һәм тәрбия методологиясе кафедрасы профессоры<ref name=":1" />. 2025 елдан ― Казан федераль университетының [[Җиззәх]] шәһәрендәге (Үзбәкстан Республикасы) филиалы директоры, [[Шәрәф Рәшидов]] исемендәге [[Сәмәрканд]] дәүләт {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сәмәрканд дәүләт университеты |университетының| d |Q4406337}} Психология һәм социаль мөнәсәбәтләр факультетының читтән чакырылган профессоры <ref>[https://www.samdu.uz/ru/pages/psixalogiya_fakulteti_xorijiy Факультет психологии и социальных отношений зарубежные преподаватели.] Самаркандский государственный университет имени Шарофа Рашидова{{ref-ru}}{{ref-uz}}</ref>. == Гыйльми кызыксынулар өлкәсе == * Икътисад һәм халык хуҗалыгы белән идарә итү (эшчәнлек тармаклары һәм өлкәләре буенча) * Педагогика фәннәре<ref>[https://kpfu.ru/main?p_id=28107&p_lang=&p_type=2 Галимов Алмаз Мирзанурович. Направления научной работы.] Казанский (Приволжский) федеральный университет</ref>. 70 тән артык гыйльми хезмәт авторы. Алар эчендә: 3 уку-укыту ярдәмлеге, ВАК фәнни басмаларында тәкъдим ителгән 27 мәкалә, Scopus и WoS мәгълүматлар базалары журналларында дөнья күргән 6 мәкалә, 4 монография, 4 ЭВМ һәм мәгълүматлар базалары өчен программаларны дәүләт теркәве турында таныклык<ref>[https://kpfu.ru/main?p_id=28107&p_lang=&p_type=5 Галимов Алмаз Мирзанурович. Показатели продуктивности.] Казанский (Приволжский) федеральный университет</ref>. Аның җитәкчелегендә югары уку йортында 50дән артык яңа югары һөнәри белем бирү программасы ачылган, 20 төп программа аккредитацияләнгән. Вуз эчендәге белем бирү сыйфаты мониторингы һәм менеджменты системасын керткән; КФУның сыйфат менеджменты системасы ГОСТ Р ИСО 9000: 2001 стандартына туры килүгә сертификация узган һәм Бөтенроссия конкурсы нәтиҗәләре буенча «РФдә иң яхшысы» дип танылган. 18 кече инновацион предприятие төзүдә катнашкан, «КФУның инновацион эшчәнлек объектларын комплекслы үстерү» программасын гамәлгә ашырган. Уку процессы белән идарә итүнең интеграцияләнгән мәгълүмати системасын кертү, мәгариф өлкәсендә идарә итүнең процесс моделен эшләү, Татарстанның гомуми белем бирү учреждениеләрендә сыйфат белән идарә итүнең нәтиҗәлелеген бәяләү, шулай ук спорт профилендәге югары уку йортларында уку процессын һәм спорт әзерлеген интеграцияләү буенча берничә проект белән җитәкчелек итә. РФ Хөкүмәтенең сыйфат өлкәсендәге премиясен алуга конкурс һәм [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|РФ Мәгариф һәм фән министрлыгының]] «һөнәри белем бирү мәгариф учреждениеләрен тәмамлаучыларны әзерләүнең сыйфат системалары» Бөтенроссия ведомство конкурсы эксперты буларак чыгыш ясаган. Төрле категория тыңлаучылар өчен, шул исәптән РФ идарәче кадрларын яңадан әзерләү Президент программасы кысаларында «Сыйфат белән идарә итү», «Сыйфатны тәэмин итү нигезләре», «Идарә системаларын тикшерү», «Тәрбия системалары белән идарә итүнең төп функцияләре» һәм башка курслар эшләгән һәм укыткан<ref name=":1" />. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2002 ел|2002]] ― Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән хезмәткәрләренең һөнәри берлегенең Мактау грамотасы * 2008 ― Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы * 2010 ― «Мәгарифтәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе ([[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]) * 2014 ― Россия Федерациясе Спорт министрлыгының Мактау грамотасы * 2023 ― Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының «Мактаулы остаз» аерымлык билгесе * 2023 ― Россия Федерациясе мәгариф өлкәсенең мактаулы хезмәткәре<ref name=":1" /> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Фәрия, КДПИның чит телләр факультетын тәмамлаган югары белемле педагог. Өч бала (бер ул, ике кыз) тәрбиялиләр<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Алмаз Галим. / Тал-тирәкле Метрәем (''автор-төзүче'' Синара Яббарова). К.: «Ак бүре» нәшрияты, 2022. ― Б.82―84. ISBN 978-5-6047780-2-9 == Сылтамалар == * [https://kpfu.ru/Almaz.Galimov Галимов Алмаз Мирзанурович.] Казанский (Приволжский) федеральный университет {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Галимов, Алмаз}} [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Казан университеты профессорлары]] [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Югары икътисад мәктәбен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты]] [[Төркем:«Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнүчеләр]] epnqt4vv9q03y7i6vvnewnwyn72jpaj 14 1492613 6000626 2026-08-13T18:22:58Z Әмир 15082 төркем ясау 6000626 wikitext text/x-wiki {{төп мәкалә|Югары икътисад мәктәбе}} [[Төркем:Мәскәү вузларын тәмамлаучылар]] 11kdukxukciltvirytuwiwo8963aavi 10 1492614 6000646 2026-08-13T21:45:00Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Galah (Eolophus roseicapilla) female in flight Mount Pleasant.jpg» 6000646 wikitext text/x-wiki Galah (Eolophus roseicapilla) female in flight Mount Pleasant.jpg ih5u9azbleu3ur684wf5e92hfrqz09r 10 1492615 6000647 2026-08-13T21:48:47Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Meshes of the Afternoon (1943).webm» 6000647 wikitext text/x-wiki Meshes of the Afternoon (1943).webm gzqgih2ohflw5a51wr1fogsse8l3i0w 0 1492616 6000652 2026-08-13T23:15:02Z Timlesj 35815 «[[:ru:Special:Redirect/revision/154173944|Везувий]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 6000652 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} '''Везувий''' ({{lang-it|Vesuvio}}) — [[Италия|Италиянең]] көньягында, [[Наполи|Неапольдән]] якынча 15 км ераклыкта урнашкан атылучы [[вулкан]]. Неаполь провинциясендә, [[Кампания]] төбәгендә Неаполитан култыгы ярында урнашкан. [[Апеннин таулары|Апеннин тау системасына]] керә, биеклеге 1281 м<ref>{{cite web|url=https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10241|title=Vesuvius, Italy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606205043/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10241|archivedate=2020-06-06|author=|lang=en|url-status=live}}</ref>. Везувий Италиянең гамәлдәге өч вулканының берсе булып тора; Этна вулканы — [[Сицилия]] утравында, Стромболи Липар утрауларында урнашкан. Везувий — континенталь [[Европа|Европаның]] бердәнбер гамәлдәге вулканы<ref>Везувий &#x2F;&#x2F; Словарь современных географических названий&#x2F; Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref>, иң куркыныч вулканнарның берсе санала. Тарихи чыганакларда 80 артык әһәмиятле вулкан атылу турында мәгълүматлар бар, аларның иң билгелесе б. э. 79 елында, [[Борынгы Рим]] шәһәрләре — [[Помпеи]], Геркуланум, Оплонтис һәм Стабии юк ителгәндә була. Бу вакыйга борынгы Рим авторлары тарафыннан тасвирланган (шул исәптән Кече Плиний, аның әтисен алмаштырган абыйсы — Өлкән Плиний вулкан атылганда һәлак булган) һәм озак вакыт легендар вакыйга булып саналган. Везувийның соңгы тарихи атылуы 1944 елда була. == Этимология == Вулкан атамасының килеп чыгышы турында ике теория бар: * оск телендәге ''fest'' сүзеннән «төтен» дигәнне аңлата<ref name=":0">Везувий &#x2F;&#x2F; Словарь современных географических названий&#x2F; Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref> * борынгы Һинд-Европа тамырыннан ''ves-'' — «тау» == Гомуми мәгълүмат == Везувий [[Көнбатыш Аурупа|Көнбатыш Европадан]] [[Индонезия|Индонезиягә]] кадәр 15 мең километрга сузылган Урта диңгез хәрәкәт поясы чикләрендә урнашкан. Сомма-Везувий вулкан комплексы [[Наполи|Неапольдән]] 15 км көньяк-көнчыгыштарак урнашкан. Ул Роман селтеле провинциясенең иң эре вулканнарының берсе булып тора. Хәзерге геофизик тикшеренүләр нәтиҗәсендә Везувий астында берничә магматик камера урнаштырылган. Аларның берсе җир өсте — 3 км чамасы тирәнлектә, икенчесе тирәнрәк — 10-15 км чамасы тирәнлектә урнашкан. Везувий астындагы континенталь кабык, геофизик тикшеренүләр һәм бораулау мәгълүматларына караганда, 7 км га кадәр куәтле триас [[Доломит|доломитлары]] калынлыгыннан һәм Урта диңгез поясы үсешенең башлангыч чорларында слюда сланецлары фациясе шартларында метаморфизацияләнгән вулканны түшәүче токымнардан тора. [[Файл:Monte_Vesubio_(desde_satélite).jpg|сулда|мини|Сомма-Везувий комплексы, [[NASA]] иярчененнән фотография. Кратерлы Везувий конусы һәм төньяктагы Сомма тавының ялгыз бите ачык күренә]] Вулканны өйрәнүгә Везувийның югары калийлы лавалары барлыкка килүнең беренче һәм киң билгеле гипотезасы — доломитлар ассимиляциясе гипотезасын булдырган вулканолог Альфред Ритман аеруча зур өлеш керткән. Эремәле һәм флюидлы кушылмаларны тикшерү лава минераллары һәм төрле кушылмалар һәм ксенолитлар (клинопироксен, оливин, плагиоклаз) барлыкка килүнең физик-химик параметрларын билгеләргә мөмкинлек бирә. Вулкан эчендә өч конус бар, аларның иң борынгысы тышкы яктан урнашкан һәм бары тик төньяк һәм көнчыгыш битләрендә генә сакланып калган. Бу дугасыман вал Монте-Сомма (биеклеге 1138 м га кадәр) исемен йөртә. Икенче конус (асылда Везувий) Сомма эчендә урнашкан. Түбәсендә [[кратер]] урнашкан, аның төбендә кайчакта өченче вакытлы конус барлыкка килә, ул көчле атылулардан соң (мәсәлән, 1906 елда) юкка чыга<ref name=":0" />. Везувий — Кампания тигезлекләреннән калкып торган бердәнбер тау. Вулкан итәгендә яр буе шәһәре [[Торре-Аннунциата]] урнашкан. Вулканның төньяк-көнбатыш битендә якынча 600 м биеклектә 1842 елда нигез салынган вулканологик обсерватория урнашкан. Везувийның төп конусы кабарып торган лава һәм вулкан туфы катламнарыннан тора, алар, җилләнеп, тау битләрендәге туфракның уңдырышлылыгын тәэмин итә. Аскы өлешендә җиләк-җимеш бакчалары һәм йөзем бакчалары булдырылган, югарырак (800 м биеклеккә кадәр) нарат урманнары үсә<ref name=":0" />. == Вулкан активлыгы == [[Файл:Cities-destroyed-by-Vesuvius.jpg|мини|280x280пкс|79 елда вулкан атылу нәтиҗәсендә юк ителгән шәһәрләр]] [[Файл:Кратер_Везувия.jpg|мини|280x280пкс|Везувий кратеры]] Везувийның көчле атылулары, кагыйдә буларак, аз активлык чорлары белән аралаша. Везувийның атылуы зур күләмдә көл һәм газлар чыгарудан гыйбарәт була, алар өстә җәелеп яткан һәм формасы буенча Италиянең пиния наратына охшаган багана хасил итә. Вулкан атылу вакытында тау битләрендәге үсемлекләр һәм вулкан итәгендәге тораклар еш кына табигать көчләре корбаны була. === Тарих === Везувий вулканы 25 000 ел элек ике тектоник плитә бәрелешү нәтиҗәсендә барлыкка килгән дип фаразлана. Билгеле булган иң борынгы атылу эзләре б. э. к. 6940 ± 100 ел белән даталанган<ref>{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020|title=Vesuvius — Eruptive History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225073831/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020|archivedate=2013-12-25|author=|publisher=Global Volcanism Program|url-status=live|lang=en}}</ref>. 3800 ел элек булган вулкан атылу Неаполь территориясен пирокластик ташкыннар белән каплаган<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2006/mar/11/science/sci-briefs11.1|title=Excavations Show Power of Mt. Vesuvius Eruption — Los Angeles Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004023535/http://articles.latimes.com/2006/mar/11/science/sci-briefs11.1|archivedate=2015-10-04|author=|lang=en|url-status=live}}</ref>. === Б. э. 79 елындагы атылу === 79 елда көчле вулкан атылу берничә шәһәрне юкка чыгарган — [[Помпеи]] белән Стабии урыны белән 8 м га кадәр калынлыктагы вулкан көле белән күмелгән, ә Геркуланумны вулкан атылуын озата килгән яңгыр аркасында пычрак ташкыннар күмеп киткән. Шулай ук Геркуланум һәм Помпеяны җимергән зур пирокластик ташкын турында версия дә бар<ref>{{cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2010/11/101102/pompeii-mount-vesuvius-science-died-instantly-heat-bodies/|title=Pompeiians Flash-Heated to Death—"No Time to Suffocate"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711104949/https://news.nationalgeographic.com/news/2010/11/101102/pompeii-mount-vesuvius-science-died-instantly-heat-bodies/|archivedate=2019-07-11|author=|lang=en|url-status=dead}}</ref>. Пирокластик ташкын газларга шулкадәр бай булган, алар шәһәр биналарын тыгыз итеп каплаганнар, аларны кислородсыз калдырганнар, шуның нәтиҗәсендә атылу корбаннарының калдыклары таркалмаган, ә вулкан көлендә катып калган. === Аннан соңгы атылулар === Көчле атылулар шулай ук 1631, 1794, 1822, 1872 һәм 1906 елларда була. 1631 елгы вулкан атылу 79 елгы атылудан 10 тапкырга көчсезрәк була, әмма тирә-як районнарда халык тыгызлыгы югарырак булу аркасында корбаннар саны күп була, якынча 4000 кеше. Атылу вакытында вулкан берничә фазада атыла. Атылу нәтиҗәсендә вулкан 168 метрга түбәнәя. 1805 елда Везувий атылуы чагыштырмача зәгыйфь була, әмма Неаполь шәһәренең күпчелек өлеше тулысынча диярлек җимерелә, ә 26 меңгә якын кеше һәлакәт корбаннары була<ref>{{cite web|url=http://calendie.ru/samoe-smertonosnoe-izverzhenie-vezuviya/|title=Самое смертоносное извержение Везувия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113161715/http://calendie.ru/samoe-smertonosnoe-izverzhenie-vezuviya/|archivedate=2016-01-13|author=|date=|publisher=|lang=ru|website=|url-status=live}}</ref>. Везувий вулканының соңгы тарихи атылуы 1944 елда була. Лава ташкыннарының берсе [[Сан-Себастьяно-аль-Везувио|Сан-Себастьяно]] һәм [[Масса-ди-Сомма|Масса]] шәһәрләрен җимерә. Вулкан атылу вакытында 27 кеше һәлак була. Үзәк кратердан лава фонтанының биеклеге 800 м га җитә, ә эруптив колонна вулкан өстеннән 9000 м га кадәр күтәрелә. Бу атылудан соң Везувийда зәгыйфь фумарола активлыгы күзәтелә. Вулкан активлыгы 1841 елдан бирле күзәтелә, башта — Везувий битләвендә төзелгән вулканологик обсерватория, хәзерге вакытта — Неапольдә ''Osservatorio Vesuviano'' үзәге тарафыннан. [[Файл:Jacob_Philipp_Hackert_Ausbruch_des_Vesuvs_Ausbruch_des_Vesuvs_1779.jpg|мини|Якоб Филипп Хаккерт. Везувий атылуы. 1779]] [[Файл:Красовский_-_Извержение_Везувия.jpg|мини|Николай Красовский. Везувий атылуы. 1868]] == Туризм == [[Файл:Везувий_со_стороны_Эрколано.jpg|мини|Эрколано ягыннан Везувий]] Везувий борынгы заманнардан ук Неапольгә килүчеләрнең игътибарын җәлеп иткән. 1637 елда галим монах Афанасий Кирхер, Неапольдә кардинал Фридрих свитасында булып, Везувийга менеп карый. 1880 елдан башлап Везувийга пар машинасы белән хәрәкәткә китерелгән ике зур вагоннан торган маятник фуникулёрында күтәрелергә мөмкин булган. Вакытлар узу белән бу туристик аттракционның танылуы шулкадәр арта, ул хәтта төбәкнең үзенчәлекле туристик символына әверелә<ref>{{cite web|url=https://www.vokrugsveta.ru/quiz/452/|title=О чём поется в неаполитанской песенке «Funiculi funicula»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830015318/https://www.vokrugsveta.ru/quiz/452/|archivedate=2019-08-30|author=|lang=|url-status=live}}</ref>. Әмма 1944 елгы вулкан атылу нәтиҗәсендә фуникулёр җимерелә. 1910 елның сентябрендә Везувий беренче тапкыр автомобильдә — рус автоузышчысы Андрей Нагель тарафыннан «Руссо-Балт» маркалы С-24/30 автомобилендә яулана<ref>{{Книга|ссылка=http://motorzlib.ru/books/item/f00/s00/z0000000/st016.shtml|автор=Кочнев Е. М.|заглавие=Люди. Автомобили. Рекорды|ответственный=под ред. Ю. Сорокина|год=1982|язык=ru|место=Москва|издательство=Молодая гвардия|страниц=288|тираж=200000|access-date=2023-08-31|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423153632/http://motorzlib.ru/books/item/f00/s00/z0000000/st016.shtml|url-status=live}}</ref>. 1953 елда вулканның көнчыгыш битләвендә кәнәфи күтәргеч төзелә, ул тиз арада элгәре кебек үк популярлык яулый, ләкин 1980 елгы җир тетрәү аңа зыян китерә һәм аны бүтән торгызмыйлар<ref>{{cite web|url=https://www.vesuvioinrete.it/funicolare/e_funicolare.htm|title=Funicular, railway and chairlift|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026154135/https://www.vesuvioinrete.it/funicolare/e_funicolare.htm|archivedate=2019-10-26|author=|date=|lang=it|website=www.vesuvioinrete.it|url-status=live}}</ref>. Хәзерге вакытта тау бары тик җиһазландырылган җәяүлеләр сукмагы буенча гына ачык<ref name="CH">Christoph Höcker. Golf von Neapel und Kampanien.-Köln:DuMont,1999 ISBN 3-7701-3990-9</ref>. == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Әдәбият == * {{ВТ-ЭСБЕ|Везувий}} * Везувий // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * ''Хорст Раст.'' Вулканы и вулканизм. — Мир, 1982. * ''Апродов В.А.'' Неаполитанская вулканическая область &#x2F;&#x2F; Вулканы. — 1982. — С. 235-238. == Сылтамалар == * [https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020 Vesuvius] {{Ref-en}} Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. * {{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/627039/Vesuvius|title=Vesuvius|archiveurl=|archivedate=|author=|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=13 август 2026}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.ov.ingv.it/|title=Osservatorio Vesuviano|archiveurl=|archivedate=|author=|publisher=Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia}} {{Ref-it}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.vesuviopark.it/pnv/comunicazione/comunicatiStampa.asp|title=Parco Nazionale del Vesuvio|archiveurl=|archivedate=|author=}} {{Ref-it}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.parconazionaledelvesuvio.it/grancono/changeLocale.asp?locale=ru|title=Национальный парк Везувия|archiveurl=|archivedate=|author=|accessdate=13 август 2026}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:Вулканнар]] 5vjisnf51ojsl5ms2nkikjha3edcvs6 6000653 6000652 2026-08-13T23:17:30Z Timlesj 35815 6000653 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} '''Везувий''' ({{lang-it|Vesuvio}}) — [[Италия|Италиянең]] көньягында, [[Наполи|Неапольдән]] якынча 15 км ераклыкта урнашкан атылучы [[вулкан]]. Неаполь провинциясендә, [[Кампания]] төбәгендә Неаполитан култыгы ярында урнашкан. [[Апеннин таулары|Апеннин тау системасына]] керә, биеклеге 1281 м<ref>{{cite web|url=https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10241|title=Vesuvius, Italy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606205043/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10241|archivedate=2020-06-06|author=|lang=en|url-status=live}}</ref>. Везувий Италиянең гамәлдәге өч вулканының берсе булып тора; Этна вулканы — [[Сицилия]] утравында, Стромболи Липар утрауларында урнашкан. Везувий — континенталь [[Европа|Европаның]] бердәнбер гамәлдәге вулканы<ref>Везувий &#x2F;&#x2F; Словарь современных географических названий&#x2F; Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref>, иң куркыныч вулканнарның берсе санала. Тарихи чыганакларда 80 артык әһәмиятле вулкан атылу турында мәгълүматлар бар, аларның иң билгелесе б. э. 79 елында, [[Борынгы Рим]] шәһәрләре — [[Помпеи]], Геркуланум, Оплонтис һәм Стабии юк ителгәндә була. Бу вакыйга борынгы Рим авторлары тарафыннан тасвирланган (шул исәптән Кече Плиний, аның әтисен алмаштырган абыйсы — Өлкән Плиний вулкан атылганда һәлак булган) һәм озак вакыт легендар вакыйга булып саналган. Везувийның соңгы тарихи атылуы 1944 елда була. == Этимология == Вулкан атамасының килеп чыгышы турында ике теория бар: * оск телендәге ''fest'' сүзеннән «төтен» дигәнне аңлата<ref name=":0">Везувий &#x2F;&#x2F; Словарь современных географических названий&#x2F; Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref> * борынгы Һинд-Европа тамырыннан ''ves-'' — «тау» == Гомуми мәгълүмат == Везувий [[Көнбатыш Аурупа|Көнбатыш Европадан]] [[Индонезия|Индонезиягә]] кадәр 15 мең километрга сузылган Урта диңгез хәрәкәт поясы чикләрендә урнашкан. Сомма-Везувий вулкан комплексы [[Наполи|Неапольдән]] 15 км көньяк-көнчыгыштарак урнашкан. Ул Роман селтеле провинциясенең иң эре вулканнарының берсе булып тора. Хәзерге геофизик тикшеренүләр нәтиҗәсендә Везувий астында берничә магматик камера урнаштырылган. Аларның берсе җир өсте — 3 км чамасы тирәнлектә, икенчесе тирәнрәк — 10-15 км чамасы тирәнлектә урнашкан. Везувий астындагы континенталь кабык, геофизик тикшеренүләр һәм бораулау мәгълүматларына караганда, 7 км га кадәр куәтле триас [[Доломит|доломитлары]] калынлыгыннан һәм Урта диңгез поясы үсешенең башлангыч чорларында слюда сланецлары фациясе шартларында метаморфизацияләнгән вулканны түшәүче токымнардан тора. [[Файл:Monte_Vesubio_(desde_satélite).jpg|сулда|мини|Сомма-Везувий комплексы, [[NASA]] иярчененнән фотография. Кратерлы Везувий конусы һәм төньяктагы Сомма тавының ялгыз бите ачык күренә|249x249пкс]] Вулканны өйрәнүгә Везувийның югары калийлы лавалары барлыкка килүнең беренче һәм киң билгеле гипотезасы — доломитлар ассимиляциясе гипотезасын булдырган вулканолог Альфред Ритман аеруча зур өлеш керткән. Эремәле һәм флюидлы кушылмаларны тикшерү лава минераллары һәм төрле кушылмалар һәм ксенолитлар (клинопироксен, оливин, плагиоклаз) барлыкка килүнең физик-химик параметрларын билгеләргә мөмкинлек бирә. Вулкан эчендә өч конус бар, аларның иң борынгысы тышкы яктан урнашкан һәм бары тик төньяк һәм көнчыгыш битләрендә генә сакланып калган. Бу дугасыман вал Монте-Сомма (биеклеге 1138 м га кадәр) исемен йөртә. Икенче конус (асылда Везувий) Сомма эчендә урнашкан. Түбәсендә [[кратер]] урнашкан, аның төбендә кайчакта өченче вакытлы конус барлыкка килә, ул көчле атылулардан соң (мәсәлән, 1906 елда) юкка чыга<ref name=":0" />. Везувий — Кампания тигезлекләреннән калкып торган бердәнбер тау. Вулкан итәгендә яр буе шәһәре [[Торре-Аннунциата]] урнашкан. Вулканның төньяк-көнбатыш битендә якынча 600 м биеклектә 1842 елда нигез салынган вулканологик обсерватория урнашкан. Везувийның төп конусы кабарып торган лава һәм вулкан туфы катламнарыннан тора, алар, җилләнеп, тау битләрендәге туфракның уңдырышлылыгын тәэмин итә. Аскы өлешендә җиләк-җимеш бакчалары һәм йөзем бакчалары булдырылган, югарырак (800 м биеклеккә кадәр) нарат урманнары үсә<ref name=":0" />. == Вулкан активлыгы == Везувийның көчле атылулары, кагыйдә буларак, аз активлык чорлары белән аралаша. Везувийның атылуы зур күләмдә көл һәм газлар чыгарудан гыйбарәт була, алар өстә җәелеп яткан һәм формасы буенча Италиянең пиния наратына охшаган багана хасил итә. Вулкан атылу вакытында тау битләрендәге үсемлекләр һәм вулкан итәгендәге тораклар еш кына табигать көчләре корбаны була.[[Файл:Jacob_Philipp_Hackert_Ausbruch_des_Vesuvs_Ausbruch_des_Vesuvs_1779.jpg|мини|Якоб Филипп Хаккерт. Везувий атылуы. 1779|сулда|249x249пкс]] === Тарих === Везувий вулканы 25 000 ел элек ике тектоник плитә бәрелешү нәтиҗәсендә барлыкка килгән дип фаразлана. Билгеле булган иң борынгы атылу эзләре б. э. к. 6940 ± 100 ел белән даталанган<ref>{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020|title=Vesuvius — Eruptive History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225073831/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020|archivedate=2013-12-25|author=|publisher=Global Volcanism Program|url-status=live|lang=en}}</ref>. 3800 ел элек булган вулкан атылу Неаполь территориясен пирокластик ташкыннар белән каплаган<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2006/mar/11/science/sci-briefs11.1|title=Excavations Show Power of Mt. Vesuvius Eruption — Los Angeles Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004023535/http://articles.latimes.com/2006/mar/11/science/sci-briefs11.1|archivedate=2015-10-04|author=|lang=en|url-status=live}}</ref>. === Б. э. 79 елындагы атылу === 79 елда көчле вулкан атылу берничә шәһәрне юкка чыгарган — [[Помпеи]] белән Стабии урыны белән 8 м га кадәр калынлыктагы вулкан көле белән күмелгән, ә Геркуланумны вулкан атылуын озата килгән яңгыр аркасында пычрак ташкыннар күмеп киткән. Шулай ук Геркуланум һәм Помпеяны җимергән зур пирокластик ташкын турында версия дә бар<ref>{{cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2010/11/101102/pompeii-mount-vesuvius-science-died-instantly-heat-bodies/|title=Pompeiians Flash-Heated to Death—"No Time to Suffocate"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711104949/https://news.nationalgeographic.com/news/2010/11/101102/pompeii-mount-vesuvius-science-died-instantly-heat-bodies/|archivedate=2019-07-11|author=|lang=en|url-status=dead}}</ref>. Пирокластик ташкын газларга шулкадәр бай булган, алар шәһәр биналарын тыгыз итеп каплаганнар, аларны кислородсыз калдырганнар, шуның нәтиҗәсендә атылу корбаннарының калдыклары таркалмаган, ә вулкан көлендә катып калган.[[Файл:Красовский_-_Извержение_Везувия.jpg|мини|Николай Красовский. Везувий атылуы. 1868|сулда|249x249пкс]] === Аннан соңгы атылулар === Көчле атылулар шулай ук 1631, 1794, 1822, 1872 һәм 1906 елларда була. 1631 елгы вулкан атылу 79 елгы атылудан 10 тапкырга көчсезрәк була, әмма тирә-як районнарда халык тыгызлыгы югарырак булу аркасында корбаннар саны күп була, якынча 4000 кеше. Атылу вакытында вулкан берничә фазада атыла. Атылу нәтиҗәсендә вулкан 168 метрга түбәнәя. 1805 елда Везувий атылуы чагыштырмача зәгыйфь була, әмма Неаполь шәһәренең күпчелек өлеше тулысынча диярлек җимерелә, ә 26 меңгә якын кеше һәлакәт корбаннары була<ref>{{cite web|url=http://calendie.ru/samoe-smertonosnoe-izverzhenie-vezuviya/|title=Самое смертоносное извержение Везувия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113161715/http://calendie.ru/samoe-smertonosnoe-izverzhenie-vezuviya/|archivedate=2016-01-13|author=|date=|publisher=|lang=ru|website=|url-status=live}}</ref>. Везувий вулканының соңгы тарихи атылуы 1944 елда була. Лава ташкыннарының берсе [[Сан-Себастьяно-аль-Везувио|Сан-Себастьяно]] һәм [[Масса-ди-Сомма|Масса]] шәһәрләрен җимерә. Вулкан атылу вакытында 27 кеше һәлак була. Үзәк кратердан лава фонтанының биеклеге 800 м га җитә, ә эруптив колонна вулкан өстеннән 9000 м га кадәр күтәрелә. Бу атылудан соң Везувийда зәгыйфь фумарола активлыгы күзәтелә. Вулкан активлыгы 1841 елдан бирле күзәтелә, башта — Везувий битләвендә төзелгән вулканологик обсерватория, хәзерге вакытта — Неапольдә ''Osservatorio Vesuviano'' үзәге тарафыннан. == Туризм == [[Файл:Везувий_со_стороны_Эрколано.jpg|мини|Эрколано ягыннан Везувий|249x249пкс]] Везувий борынгы заманнардан ук Неапольгә килүчеләрнең игътибарын җәлеп иткән. 1637 елда галим монах Афанасий Кирхер, Неапольдә кардинал Фридрих свитасында булып, Везувийга менеп карый. 1880 елдан башлап Везувийга пар машинасы белән хәрәкәткә китерелгән ике зур вагоннан торган маятник фуникулёрында күтәрелергә мөмкин булган. Вакытлар узу белән бу туристик аттракционның танылуы шулкадәр арта, ул хәтта төбәкнең үзенчәлекле туристик символына әверелә<ref>{{cite web|url=https://www.vokrugsveta.ru/quiz/452/|title=О чём поется в неаполитанской песенке «Funiculi funicula»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830015318/https://www.vokrugsveta.ru/quiz/452/|archivedate=2019-08-30|author=|lang=|url-status=live}}</ref>. Әмма 1944 елгы вулкан атылу нәтиҗәсендә фуникулёр җимерелә. 1910 елның сентябрендә Везувий беренче тапкыр автомобильдә — рус автоузышчысы Андрей Нагель тарафыннан «Руссо-Балт» маркалы С-24/30 автомобилендә яулана<ref>{{Книга|ссылка=http://motorzlib.ru/books/item/f00/s00/z0000000/st016.shtml|автор=Кочнев Е. М.|заглавие=Люди. Автомобили. Рекорды|ответственный=под ред. Ю. Сорокина|год=1982|язык=ru|место=Москва|издательство=Молодая гвардия|страниц=288|тираж=200000|access-date=2023-08-31|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423153632/http://motorzlib.ru/books/item/f00/s00/z0000000/st016.shtml|url-status=live}}</ref>. 1953 елда вулканның көнчыгыш битләвендә кәнәфи күтәргеч төзелә, ул тиз арада элгәре кебек үк популярлык яулый, ләкин 1980 елгы җир тетрәү аңа зыян китерә һәм аны бүтән торгызмыйлар<ref>{{cite web|url=https://www.vesuvioinrete.it/funicolare/e_funicolare.htm|title=Funicular, railway and chairlift|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026154135/https://www.vesuvioinrete.it/funicolare/e_funicolare.htm|archivedate=2019-10-26|author=|date=|lang=it|website=www.vesuvioinrete.it|url-status=live}}</ref>. Хәзерге вакытта тау бары тик җиһазландырылган җәяүлеләр сукмагы буенча гына ачык<ref name="CH">Christoph Höcker. Golf von Neapel und Kampanien.-Köln:DuMont,1999 ISBN 3-7701-3990-9</ref>. == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Әдәбият == * {{ВТ-ЭСБЕ|Везувий}} * Везувий // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * ''Хорст Раст.'' Вулканы и вулканизм. — Мир, 1982. * ''Апродов В.А.'' Неаполитанская вулканическая область &#x2F;&#x2F; Вулканы. — 1982. — С. 235-238. == Сылтамалар == * [https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020 Vesuvius] {{Ref-en}} Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. * {{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/627039/Vesuvius|title=Vesuvius|archiveurl=|archivedate=|author=|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=13 август 2026}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.ov.ingv.it/|title=Osservatorio Vesuviano|archiveurl=|archivedate=|author=|publisher=Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia}} {{Ref-it}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.vesuviopark.it/pnv/comunicazione/comunicatiStampa.asp|title=Parco Nazionale del Vesuvio|archiveurl=|archivedate=|author=}} {{Ref-it}}{{Ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.parconazionaledelvesuvio.it/grancono/changeLocale.asp?locale=ru|title=Национальный парк Везувия|archiveurl=|archivedate=|author=|accessdate=13 август 2026}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:Вулканнар]] 17xxaz04afyoff4z8e8eddbtlnq5eb7 1 1492617 6000654 2026-08-13T23:18:55Z Timlesj 35815 Яңа бит: «{{10000}} {{ФәнТехВики мәкаләсе|ел=2026|кулланучы=Timlesj|тармак=география}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы=Timlesj}} {{ТИМ|ru|Везувий}}» 6000654 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{ФәнТехВики мәкаләсе|ел=2026|кулланучы=Timlesj|тармак=география}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы=Timlesj}} {{ТИМ|ru|Везувий}} 2gqhw00aoz448o4yyu8gwa1g4hwc0qg 14 1492618 6000665 2026-08-14T04:16:23Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем [[2004 ел|2004]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.» 6000665 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[2004 ел|2004]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. s4ai2ap1h25efu81vb5vx8so4j1alpv 0 1492619 6000675 2026-08-14T06:48:50Z Баныу 35185 «[[:ru:Special:Redirect/revision/153238256|Ветряная мельница]]» битен тәрҗемә итеп ясалган 6000675 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр ( С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' ''-'' канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм <ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref> . Аның иң билгеле максаты - он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен ( пычкы тегермәне ) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы "классик" җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була.. [[XIX гасыр|XIX гасырда]] [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == . Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар <ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән , мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган . Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала <ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref> . Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан <ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту <ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау <ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд|Нидерландтагы]] Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда).раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы - механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора . Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче - машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы - дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган <ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ( [[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Горизонталь һәм вертикаль тегермәннәр Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә <ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref> . === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр - XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * "Җил тегермәннәрендә авышу" гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] "Дон Кихот" әсәреннән алынган, ул "уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү" дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] "Җил тегермәне" әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> * == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * == Сылтамалар == *   Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ( [[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] t7rldg9870si64ew56avybq6g7k8lar 6000676 6000675 2026-08-14T06:54:36Z Баныу 35185 6000676 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] 9pi9owh0apdljw8c7jg9p0olai1ovdc 6000680 6000676 2026-08-14T06:57:42Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6000680 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] bz50g7quhm42h4x8ar8tk6wz7o5wz73 6000681 6000680 2026-08-14T06:58:00Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6000681 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] 8w0iutom9uzfquppr1l0ri4q1r2bofp 6000682 6000681 2026-08-14T06:59:28Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6000682 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * {{placemark|http://googis.info/load/0-0-0-661-20|[[Киндердейк|Ветряные мельницы Нидерландов]]}} (файл меток [[KMZ]] для [[Google Earth]]) * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мукомольное производство|[[Афанасьев, Пётр Алексеевич (инженер)|Афанасьев П. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}} [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] 819v7xbkya7365e090vhjkbvj6nvlgc 6000684 6000682 2026-08-14T07:00:00Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6000684 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мукомольное производство|[[Афанасьев, Пётр Алексеевич (инженер)|Афанасьев П. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}} [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] a14fjjf12mnkgxcvzhqpyoqjsc2v5u2 6000685 6000684 2026-08-14T07:05:19Z Баныу 35185 /* Тарих */ 6000685 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == === Горизонталь һәм вертикаль тегермәннәр === Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мукомольное производство|[[Афанасьев, Пётр Алексеевич (инженер)|Афанасьев П. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}} [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] 298w2vmdztf9l2tzxc8zp8wfy6piakn 6000686 6000685 2026-08-14T07:06:36Z Баныу 35185 /* Әдәбият */ 6000686 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == === Горизонталь һәм вертикаль тегермәннәр === Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == * {{книга | автор = [[Волшаник, Валерий Валентинович|Вольшаник В. В.]], [[Юрченко, Александр Николаевич|Юрченко А. Н.]] | заглавие = Конструкции водяных и ветряных мельниц России XIX—XX веков | ссылка = | ответственный = [[Московский государственный строительный университет]]. Научно-технический Совет МГСУ | издание = | место = М. | издательство = АСВ (Ассоциация строительных вузов) | год = 2010 | страницы = | страниц = 344 | серия = Библиотека научных разработок и проектов МГСУ | isbn = 978-5-93093-794-7 | тираж = | ref = }} (в пер.) * {{Книга:Русский традиционный быт|Мельница ветряная|87—90}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мукомольное производство|[[Афанасьев, Пётр Алексеевич (инженер)|Афанасьев П. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}} [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] s4u2o1z5wlwwd1411wzbn9aw3s3i8oo 6000687 6000686 2026-08-14T07:07:32Z Баныу 35185 /* Әдәбият */ 6000687 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|14 август 2026 ел}} {{УК}} [[Файл:Gorskii_03965u_windmills.jpg|уңда|мини|250x250пкс| Себердәге тегермәннәр (С. М. Прокудин-Горский фотосы, 1912)]] '''Җил тегермәне''' — канатлары тотып алган [[җил]] энергиясен кулланып механик эш башкаручы аэродинамик механизм<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Mill|title=Mill definition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821125235/http://www.thefreedictionary.com/Mill|archivedate=2013-08-21|date=|language=en|work=Thefreedictionary.com|accessdate=2013-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|title=Windmill definition stating that a windmill is a mill or machine operated by the wind|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106224949/https://www.merriam-webster.com/dictionary/windmill|archivedate=2019-01-06|date=2012-08-31|language=en|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2013-08-15}}</ref>. Аның иң билгеле максаты — он тарту. Озак вакытлар дәвамында җил тегермәннәре, су тегермәннәре белән беррәттән, кешелек кулланган бердәнбер машиналар булган. Шуңа күрә бу механизмнар төрлечә кулланылган: он тегермәне, материалларны эшкәртү өчен (пычкы тегермәне) һәм суырту яки су күтәрү станциясе буларак. Горизонталь роторлы һәм озынча дүртпочмаклы канатлы «классик» җил тегермәне Европада, бигрәк тә җилле, тигез төньяк төбәкләрдә һәм Урта диңгез яры буйлап киң таралган ландшафт элементы булып тора. Вертикаль ротор урнаштырулы башка конструкцияләр Азия өчен типик була. [[XIX гасыр]]да [[Bu yörtkeçe (maşina)|пар машиналары]] үсеше белән тегермәннәр әкренләп кулланылыштан чыга. [[Файл:SKMBT_C55007120513590-2.JPG|уңда|мини|250x250пкс| Кытай җил тегермәне, хёзерге заман рәссам тарафыннан ясалган]] == Тарих == === Горизонталь һәм вертикаль тегермәннәр === Беренче гамәли кулланылыштагы җил тегермәннәре 6 дан 12 гә кәдәр ия булганнар; алар камыш яки тукыма белән капланган һәм вертикаль күчәр тирәсендә горизонт яссылыгында әйләнгәннәр[1]. Әхмәд Й. әл-Хәсән раславынча, бу панемон (вертикаль) тегермәннәр IX гасырда фарсы географы әл-Истахри язмаларында күрсәтелгәнчә, Көнчыгыш Фарсы илендә яки Хорасанда уйлап табылган. Алар иген тарту яки су җыю өчен кулланылган һәм соңрак Европа вертикаль җил тегермәннәреннән сизелерлек аерылып торган. Якын Көнчыгышта һәм Урта Азиядә тамыр җәеп, алар Кытай һәм Һиндстанга таралганнар<ref>[[Donald Routledge Hill]], «Mechanical Engineering in the Medieval Near East», ''Scientific American'', May 1991, p. 64-69. (cf. [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Wayback|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|date=20071225091836}})</ref> . XIII гасырда Кытайда (төньякта Чжурчжэнь династиясе чорында) сугару өчен турыпочмаклы пычаклы шундый ук тегермән кулланылган; ул 1219 елда Елу Чуцайның Төркестанга сәяхәтеннән соң төзелә башлаган . [[Файл:Ветряная_мельница_5.jpg|мини| Удмуртиядәге [[Лудорвай (музей-тыюлык)|Лудорвай музее]] территориясендә эшли торган җил тегермәне [[Удмуртия|.]]]] XVIII һәм XIX гасырларда Европада берничә горизонталь җил тегермәне төзелгән, мәсәлән, Лондондагы Баттерсидагы Фаулер тегермәне һәм Кенттагы Маргейттагы Хупер тегермәне. Бу иртә заманча үрнәкләргә турыдан-туры Якын һәм Ерак Көнчыгыш үрнәкләре йогынты ясамаган кебек, алар Европа инженерларының мөстәкыйль уйлап табулары булган. Дәлилләр җитмәү сәбәпле, тарихчылар Якын Көнчыгышның горизонталь җил тегермәннәре Европа җил тегермәннәренең үсешен башлап җибәргәнме дигән сорау буенча бәхәсләшәләр . Төньяк-көнбатыш Европада горизонталь күчәр (яки вертикаль күчәр) җил тегермәне XII һәм XIII гасырларга карый, ул төньяк Франция, көнчыгыш Англия һәм Фландрия арасындагы өчпочмакта урнашкан дип санала<ref>{{Китап|isbn=9780520081147|автор=Braudel, Fernand}}</ref>. Европада җил тегермәне турында иң беренче искә алу (күрәсең, вертикаль типтагы) 1185 елда элеккеге Видли (Йоркшир) авылында, Хамбер тамагына каршы Вулдның көньяк очында урнашкан<ref>{{Китап|isbn=9781840334753|ref=Laurence Turner|автор=Laurence Turner, Roy Gregory|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101221626/http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=687}}</ref> . Европа чыганакларында җил тегермәннәре турында элегрәк искә алынган, ләкин аларның датасын билгеләү авыр . Бу беренче тегермәннәр иген тарту<ref name="Sathyajith2006">{{Китап|isbn=978-3-540-30905-5|ref=Sathyajith|автор=Sathyajith, Mathew}}</ref> һәм мәгъдәнне ваклау<ref name="Sathyajith2006" /> өчен кулланылган. [[Файл:Windmuehle-crop.JPG|мини| Буяу пигментлары җитештерүче De Kat тегермәне [[Нидерланд]]тагы Заансе Шанс ачык һава музеенда урнашкан.]] Җил тегермәннәренең ничек һәм кайда барлыкка килүе турында күп төрле версияләр бар, ләкин еш кына иң борынгылары [[Babil|Бабилда]] киң таралган дип әйтелә, моны Хаммурапи патша кануннары (якынча б.э.к. 1750 елларда) раслый. === Антик очырда === Җил тегермәне белән эшли торган органның тасвирламасы — механизмны эшләтү өчен җил куллануның беренче документлаштырылган дәлиле. Ул безнең эраның I гасырындагы грек уйлап табучы [[Герон|Александрияле Геронга]] карый. д. IX гасыр мөселман географлары хәбәрләрендә сурәтләнгән фарсы тегермәннәре Көнбатыш тегермәннәреннән вертикаль әйләнү күчәре һәм перпендикуляр урнашкан канатлары, пычаклары яки җилкәннәре белән аерылып тора. Беренче гасыр Рим Мисырындагы [[Герон|Александрия инженеры Геронның]] күз алдына китерү тәгәрмәче — машинаны эшләтү өчен җил көче белән эшли торган тәгәрмәч куллануның иң борынгы билгеле мисалы. Җил тәгәрмәченең тагын бер борынгы мисалы — дога тәгәрмәче, ул Тибетта һәм Кытайда IV гасырдан ук кулланылган<ref name="Lucas2006">{{Китап|isbn=90-04-14649-0|ref=Lucas|автор=Lucas, Adam}}</ref> . Фарсы тегермәненең роторындагы пычаклар пар көймәсендәге ишкәк тәгәрмәчләренә охшаш итеп урнаштырыла. Кайбер пычаклар кабык белән сакланырга тиеш, югыйсә пычаклардагы җил басымы һәр яктан бер үк булачак, һәм җилкәннәр күчәр белән нык тоташканлыктан, тегермән әйләнмәячәк. Вертикаль күчәрле тегермәннең тагын бер төре Кытай тегермәне яки Кытай җил тегермәне дип атала. Дизайн фарсыларныкыннан аерылып тора, чөнки ул ирекле әйләнә торган бәйсез җилкән куллана. [[Файл:Campo_de_Criptana_Molinos_de_Viento_2.jpg|мини| Түбәле манара комбинаты ([[Кампо-де-Криптана|Кампо де Криптана]], Ла Манча өлкәсе)]] === Урта гасырлар === Урта гасыр иконографиясе Европаның күп илләрендә җил тегермәннәре таралганын ачык күрсәтә. Горизонталь роторлы тегермәннәр 1180 елдан бирле билгеле. Фландриядә, Көньяк-Көнчыгыш Англиядә һәм Нормандиядә. XIII гасырда [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим империясендә]] бөтен бина җилгә караган проектлар барлыкка килгән. Алар Европада XIX гасырда эчке яну двигательләре һәм электр моторлары барлыкка килгәнче кулланылышта калган. Су тегермәннәре, нигездә, тиз елгалы таулы районнарда, ә җил тегермәннәре тигез, җилле урыннарда киң таралган. Тегермәннәр алар урнашкан җирләрдәге феодал хуҗаларныкы булган. Яшәүчеләр бу җирдә үстерелгән игенне катгый билгеләнгән тегермәннәрдә тартырга тиеш булганнар. Бу начар юл челтәре белән бергә җирле икътисади нишаларның барлыкка килүенә китерә. Тыю бетерелгәч, халыкка үз теләге белән тегермән сайлау мөмкинлеге бирелә, бу технологик алгарышны һәм көндәшлекне стимуллаштыра. [[Файл:RussianSmockMill.jpg|мини| Суздаль агач архитектура музеендагы җил тегермәне]] === Яңа вакыт === XVI гасыр ахырында Нидерландта җил тегермәннәре барлыкка килә, аларда бары тик манарасы гына җилгә таба борыла. Көньяк Европа илләрендә (Испания, Португалия, Франция, Италия, Балкан, Греция) типик манара тегермәннәре яссы конуссыман түбәле һәм, гадәттә, билгеләнгән юнәлешле итеп төзелгән. XIX гасырдагы гомуми Аурупа икътисади күтәрелеше тегермән сәнәгатенең сизелерлек үсешенә китерә; күп кенә бәйсез тегермән хуҗалары барлыкка килү белән, кыска вакыт эчендә тегермәннәр саны кискен арта. XIX гасыр ахырына кадәр Европа буйлап күп кенә җил тегермәннәре була, нигездә Франциянең күп төбәкләрендә (1847 елда анда якынча 8700 җил тегермәне булган), Нидерландта (1750 елда 6 дан 8 меңгә кадәр тегермән), Бөекбританиядә, Германиядә (1895 елда 18242 тегермән), Польшада, Балтыйк буенда, Россиянең күп төбәкләрендә, Скандинавиядә һәм Көньяк Европа илләрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|title=Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105223423/http://www.lowtechmagazine.com/2009/10/history-of-industrial-windmills.html|archivedate=2013-11-05|accessdate=2018-03-22}}</ref>. === Россиядә === Су тегермәннәре белән беррәттән җил тегермәннәре дә мөһим. килү XIX гасыр — XX гасыр башындагы авыл җирлегендә он тегермәннәре күренекле объектлар булган. идән XX гасырларда Россия төбәкләрендәге крестьян җәмгыятенең икътисади эшчәнлегендә мөһим урын алып торган. == Әдәбиятта == * «Җил тегермәннәрендә авышу» гыйбарәсе [[Мигель де Сервантес|Сервантесның]] «Дон Кихот» әсәреннән алынган, ул «уйдагы көндәш белән көрәшү, энергияңне максатсыз әрәм итү» дигәнне аңлата. * 1865 елда [[Һанс Христиан Андерсен|Ганс Христиан Андерсен]] «Җил тегермәне» әкиятен язган . == Рәсем сәнгатендә == <gallery> Файл:Goyen_1625_River_Landscape.jpg|альт=Ян ван Гойен. Речной пейзаж, 1625| Ян ван Гойен. Елга пейзажы, 1625 Файл:Van_Ruisdael,_Jacob_-_Landscape_with_Windmills_near_Haarlem_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Якоб ван Рёйсдал. Пейзаж с мельницами близ Харлема. Около 1650-1652| Якоб ван Руисдаль . Харлем янындагы җил тегермәннәре белән ландшафт. Якынча 1650–1652 еллар. Файл:Engelbert_Van_Siclers_-_King's_shoot_of_the_St_Anthony_guild.jpg|альт=Энгельберт ван Сиклерс. Мельница в Генте, после 1756| Энгельберт ван Сиклерс. [[Гент|Генттагы]] тегермән, 1756 елдан соң Файл:Wijnand_Nuijen_-_Waterland_met_molen_-_1603_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|альт=Вейнанд Нуйен. Болото с ветряной мельницей, 1836| Вижнанд Нюен, Марш җил тегермәне белән, 1836 Файл:Ветряная_мельница_Айвазовского.jpg|альт=Иван Айвазовский. Ветряная мельница на берегу моря, 1837| [[Иван Айвазовский]], "Диңгез буендагы җил тегермәне", 1837 Файл:Valmy_Battle_painting.jpg|альт=Орас Верне. Битва при Вальми, XIX век| Гораций Верне . Вальми сугышы, XIX гасыр Файл:Marszewski_Nocturnal_landscape.jpg|альт=Юзеф Маршевский. Ночной пейзаж,1864| Йозеф Маршевски . Төнге пейзаж, 1864 Файл:Johannes_Hendrik_Weissenbruch_-_Landscape_with_Windmill_near_Schiedam_-_Google_Art_Project.jpg|альт=Иохан Хендрик Вейсенбрух. Пейзаж с мельницей у Схидама, 1873| Йохан Хендрик Вайсенбрюч . Шидам янындагы тегермән белән пейзаж, 1873 </gallery> == Әдәбият == * {{книга | автор = [[Волшаник, Валерий Валентинович|Вольшаник В. В.]], [[Юрченко, Александр Николаевич|Юрченко А. Н.]] | заглавие = Конструкции водяных и ветряных мельниц России XIX—XX веков | ссылка = | ответственный = [[Московский государственный строительный университет]]. Научно-технический Совет МГСУ | издание = | место = М. | издательство = АСВ (Ассоциация строительных вузов) | год = 2010 | страницы = | страниц = 344 | серия = Библиотека научных разработок и проектов МГСУ | isbn = 978-5-93093-794-7 | тираж = | ref = }} (в пер.) * {{Книга|название=Русский традиционный быт|Мельница ветряная|87—90}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == *  Нидерланд җил тегермәннәре Google Карталары  KMZ ([[Google Earth]] өчен [[KML|KMZ]] билгесе файлы) * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мукомольное производство|[[Афанасьев, Пётр Алексеевич (инженер)|Афанасьев П. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}} [[Төркем:Аэродинамика]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы]] fwjin7hp4ic8ineew2jo4q1p2ojokqs 1 1492620 6000678 2026-08-14T06:56:01Z Баныу 35185 Яңа бит: «{{10000}} {{ФәнТехВики мәкаләсе |ел = 2026 |кулланучы=Баныу|тармак=Авыл хуҗалыгы}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Баныу}}» 6000678 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{ФәнТехВики мәкаләсе |ел = 2026 |кулланучы=Баныу|тармак=Авыл хуҗалыгы}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Баныу}} dqzcbfwzh0anf3etzgjclgp6moj4ukd 6000679 6000678 2026-08-14T06:56:57Z Баныу 35185 6000679 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Ветряная мельница}} {{10000}} {{ФәнТехВики мәкаләсе |ел = 2026 |кулланучы=Баныу|тармак=Авыл хуҗалыгы}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Баныу}} gr0f92l7z06owqtr2qa802ublhm92gh